{ "legislationId": "10_2773", "lastUpdate": "2026-07-05T16:21:26.886Z", "history": [ { "timestamp": "2026-07-05T16:21:26.886Z", "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_2773/text/index.html", "model": "gemini-flash-lite-latest", "prompt_sent": "\r\nROLE: Fact Checker.\r\nTASK: Compare SOURCE (the original) and SUMMARY (a summary prepared by another AI).\r\n\r\nYour goal is to detect \"FABRICATED SPECIFICS\" (Fabricated Entities) in SUMMARY.\r\n\r\nSOURCE:\r\nDruk nr 2773 Warszawa, 29 czerwca 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Główny Inspektor Pracy UNP: GIP-26-222217 GIP-GG.0410.2.2026.1 Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, wypełniając dyspozycję art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, przekazuję - Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku. Sprawozdanie przedstawia rezultaty działań kontrolno-nadzorczych i prewencyjnych Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. Jest jednocześnie bogatym źródłem wiedzy o stanie praworządności w stosunkach pracy w naszym kraju. Dokument obrazuje wymierne efekty działań Państwowej Inspekcji Pracy wyrażające się wyeliminowaniem zagrożeń dla zdrowia i życia zatrudnionych, poprawą warunków zatrudnienia i przestrzegania prawa pracy w kontrolowanych zakładach. Z poważaniem Marcin Stanecki /-/ podpisano elektronicznie Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku SPRAWOZDANIE Warszawa 2026 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 SPIS TREŚCI 5 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie – organizacja i kompetencje PIP 15 2. Priorytety, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna 21 2.1. Realizacja celów urzędu 21 2.2. Działania przygotowawcze do realizacji Krajowego Planu Odbudowy 22 2.3. Przygotowanie do wdrożenia reformy PIP 23 3. Badanie skarg i wniosków 27 4. Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy 39 5. Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 47 5.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero 47 5.2. Strategia kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska 55 5.3. Działania kontrolno-nadzorcze w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców 62 6. Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach 73 6.1. Budownictwo – nadzór i kontrola sektora budowlanego, w tym ograniczanie zagrożeń zawodowych oraz bezpośrednich zagrożeń dla życia osób pracujących 73 6.2. Górnictwo – ograniczanie zagrożeń wypadkowych i ocena przestrzegania prawa pracy w sektorze górnictwa podziemnego i odkrywkowego 80 6.3. Wymagania bezpieczeństwa w zakresie eksploatacji kogeneracyjnych źródeł wytwórczych pracujących na system dystrybucji energii elektrycznej 85 6.4. Rolnictwo – ograniczanie zagrożeń chorobowych i wypadkowych w zakładach rolnych 86 6.5. Leśnictwo – zapewnianie przez pracodawców zakładów usług leśnych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym bezpieczna organizacja prac szczególnie niebezpiecznych 89 7. Wybrane zagadnienia w zakresie prawnej ochrony pracy 95 7.1. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych 95 7.2. Czas pracy oraz wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy 98 7.3. Egzekwowanie przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i czasu odpoczynku (działania w ramach Krajowej Strategii Kontroli) oraz czasu pracy kierowców 104 7.4. Przestrzeganie w placówkach handlowych przepisów o czasie pracy oraz o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni 106 7.5. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych 108 8. Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 113 8.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z występowaniem w środowisku pracy czynników fizycznych, biologicznych i chemicznych 113 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 6 SPIS TREŚCI 8.2. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnością 118 8.3. Nadzór rynku – kontrole wyrobów w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi i innymi oraz wydawanie opinii na wniosek organów celnych 121 9. Zadania w zakresie legalności zatrudnienia 127 9.1. Legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich 127 9.2. Świadczenie usług agencji zatrudnienia, powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej oraz outsourcing 129 10. Poradnictwo prawne i techniczne 145 11. Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia 151 11.1. Pozostałe programy prewencyjne i edukacyjno-informacyjne Państwowej Inspekcji Pracy 151 11.2. Konkursy i nagrody Głównego Inspektora Pracy 161 11.3. Działalność wydawnicza Państwowej Inspekcji Pracy 166 12. Działalność krajowa i międzynarodowa 169 12.1. Współpraca krajowa 169 12.2. Współpraca międzynarodowa 174 12.3. Działania komunikacyjne i wizerunkowe PIP 177 12.4. Działalność Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy 178 13. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy oraz opiniowanie projektów aktów prawnych 183 13.1. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy 183 13.2. Opiniowanie projektów aktów prawnych 186 14. Podsumowanie i priorytety na rok 2026 189 15. Działalność PIP w ujęciu statystycznym 197 Szanowni Państwo! Marcin Stanecki Główny Inspektor Pracy Państwowa Inspekcja Pracy wykonuje kilkadziesiąt zadań powierzonych przez ustawodawcę. Gdybym miał je ustawić w kolejności pod względem rangi, za- wsze na pierwszym miejscu umieściłbym ochronę życia i zdrowia pracowników. Tragiczne skutki śmiertelnych i ciężkich wypadków przy pracy są nieodwracalne, a szkody społeczne i rodzinne związane z tymi zdarzeniami – nieakceptowalne. Dlatego kwestie bezpieczeństwa są naszym priorytetem, na którym koncentrujemy się podczas działań. W 2025 roku inspektorki i inspektorzy pracy zbadali okoliczności i przyczyny 1918 wypadków przy pracy, w których poszkodowanych zostało 2140 osób. To wciąż za dużo, dlatego naszym celem jest, by w najbliższych latach doprowadzić do sytu- acji, gdy w wypadku przy pracy nie zginie żaden pracownik. Realizujemy program „Wizja Zero”. Jest on dostępny dla każdego pracownika i pra- codawcy, niezależnie od branży. To nowoczesne podejście do zapobiegania wypad- kom przy pracy oraz chorobom zawodowym. Jego elementem jest kampania obej- mująca szczególnym nadzorem place budów. Sektor ten niezmiennie znajduje się w centrum zainteresowania inspektorek i inspektorów pracy z powodu dużej licz- by zagrożeń wypadkowych i zawodowych. Realizowane w latach 2022–2025 kom- pleksowe działania Państwowej Inspekcji Pracy to połączenie działań kontrolnych i promocji bezpiecznej pracy. Przyczyniły się one do zmniejszenia prawie o połowę liczby ofiar najpoważniejszych wypadków śmiertelnych w branży budowlanej. Kadra inspektorska reaguje na wszelkie sygnały, jakie przekazują nam pracowni- cy narażeni nie tylko na niebezpieczeństwo w pracy, lecz także na skutki łamania prawa pracy. W odpowiedzi na skargi przeprowadziliśmy ponad 20 tys. kontroli, co stanowi prawie połowę naszych interwencji u pracodawców w 2025 roku. Poziom przestrzegania przepisów prawa pracy nadal jest niezadowalający. Świad- czy o tym liczba ujawnianych nieprawidłowości dotyczących czasu pracy. Inspek- torki i inspektorzy pracy w 2025 roku przeprowadzili ok. 18 tys. kontroli w tym zakresie. Nieprawidłowości stwierdzono u ponad 9 tys. pracodawców. Pokazuje to, że czas pracy nie jest wyłącznie parametrem organizacyjnym – jest barometrem kondycji całego środowiska pracy. Zwracamy też baczną uwagę na zagrożenia psychofizyczne, np. mobbing czy dys- kryminację, na które narażeni są pracownicy. Takie zagadnienia były przedmiotem prawie 4 tys. skarg napływających do Państwowej Inspekcji Pracy. Chcąc im prze- ciwdziałać, prowadzimy szeroką kampanię wśród pracodawców i pracowników, aby uświadomić wszystkim wagę zdrowej atmosfery w pracy, która ma przełożenie nie tylko na dobrostan zatrudnionych, ale także na bezpieczeństwo ich pracy. Mimo ogromnego zaangażowania inspektorek i inspektorów pracy, ograniczone zasoby kadrowe i finansowe Inspekcji Pracy mogą być powodem uczucia niedosy- tu. Mamy bowiem świadomość, jak wielu pracowników liczy na nasze wsparcie podczas codziennej pracy. Mam nadzieję, że nowe uprawnienia inspektorów, jakie nada im wprowadzana w 2026 roku reforma Państwowej Inspekcji Pracy, pozwolą na zwiększenie skuteczności naszych działań, kampanii społecznych i programów prewencyjnych. Marcin Stanecki Główny Inspektor Pracy Wprowadzenie 1 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 1 15 Warszawa Radom Kutno Sieradz Wałbrzych Konin Piła Leszno Legnica Kłodzko Jelenia Góra Piotrków Tryb. Ostrów Wlkp. Skierniewice Biała Podl. Chełm Krosno Tarnów Nowy Sącz Tarnobrzeg Przemyśl Zamość Siedlce Elbląg Łomża Ełk Słupsk Koszalin Gdynia Starogard Gdański Suwałki Płock Ciechanów Ostrołęka Lublin Rzeszów Kraków Katowice Okręgowe Inspektoraty Pracy Oddziały OIP OIP Katowice 1. Bielsko-Biała 2. Częstochowa 3. Rybnik 4. Gliwice 5. Zawiercie Opole Poznań Bydgoszcz Toruń Włocławek Wejherowo Grudziądz Szczecin Gdańsk Zielona Góra Gorzów Wlkp. Wrocław Łódź 2 1 3 4 5 Kielce Białystok Olsztyn Struktura terytorialna Państwowej Inspekcji Pracy 1. Wprowadzenie – organizacja i kompetencje PIP Ochrona pracy stanowi jedną z podstawowych wartości konstytucyjnych Rzeczypospolitej Polskiej, znajdującą swoje umocowanie w przepisach Konstytucji RP, w szcze - gólności w art. 24, zgodnie z którym praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej, a państwo spra - wuje nadzór nad warunkami jej wykonywania. Realizacja tego artykułu w praktyce odbywa się m.in. poprzez funk - cjonowanie wyspecjalizowanych organów państwowych powołanych do nadzoru i kontroli przestrzegania przepi - sów prawa pracy, wśród których kluczowym jest Państwo- wa Inspekcja Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy, działająca na pod- stawie ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.), jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególno- ści przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w usta- wie. Ustawodawca wyposażył ją w szczególny status ustrojowy, polegający na podporządkowaniu Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej, co odróżnia ją od organów administracji rządowej oraz stanowi gwarancję jej nieza- leżności. Nadzór nad nią, w zakresie określonym w usta- wie, sprawuje Rada Ochrony Pracy, powoływana przez Marszałka Sejmu RP. Strukturę organizacyjną Państwowej Inspekcji Pracy tworzą: Główny Inspektorat Pracy, 16 okręgowych inspek- toratów pracy, w ramach których funkcjonują 43 oddzia- ły, oraz Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu. Państwową Inspekcją Pracy kieruje Główny Inspektor Pracy, powoły- wany przez Marszałka Sejmu RP. Okręgowi inspektorzy pracy kierują działalnością okręgowych inspektoratów pracy oraz nadzorują działalność inspektorów pracy. Z kolei Ośrodkiem Szkolenia kieruje dyrektor. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 16 ROZDZIAŁ 1 Misją Państwowej Inspekcji Pracy jest skuteczne egzekwowanie przepisów prawa pracy, w tym bezpie- czeństwa i higieny pracy, poprzez efektywne i ukierunko- wane kontrole oraz działania prewencyjne, zmierzające do ograniczenia zagrożeń wypadkowych i poszanowa- nia prawa pracy. Zakres działania Państwowej Inspekcji Pracy został określony w szczególności w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy . Do jej podstawowych zadań należy nadzór oraz kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących stosunku pra- cy, wynagrodzenia za pracę, czasu pracy, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, a także zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych. Szczególne znaczenie mają kontrole przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, któ- rych celem jest zapobieganie zagrożeniom dla życia i zdrowia pracowników. Ponadto, do innych istotnych zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy także kontrola legalności zatrud- nienia oraz innej pracy zarobkowej, w tym przeciwdzia- łanie zjawiskom nielegalnego zatrudnienia, powierzania pracy cudzoziemcom oraz nadużywania cywilnopraw- nych form zatrudnienia w sytuacjach, w których wła- ściwy jest stosunek pracy. W tym zakresie działalność Inspekcji wpisuje się w realizację zasady ochrony pracy oraz zapewnienia równej konkurencji na rynku pracy. Należy jednak zauważyć, że szereg zadań wykonywa- nych przez Państwową Inspekcję Pracy ustawodawca określił w innych ustawach. Kontroli Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. pod- legali w szczególności pracodawcy, a w zakresie bez- pieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia także niebędący pracodawcami przedsiębiorcy i inne jednostki organizacyjne, na rzecz których jest świad- czona praca przez osoby fizyczne, w tym przez osoby wykonujące na własny rachunek działalność gospodar- czą, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy. Szczegółowy katalog podmiotów, które są objęte kontro- lami, oraz zakres tych kontroli określony jest w art. 13 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy została wyposażona w kompetencje o charakterze kontrolnym, nadzorczym oraz prewencyjnym. Inspektorzy pracy są uprawnieni do przeprowadzania czynności kontrolnych wobec pod- miotów, na rzecz których jest wykonywana praca przez osoby fizyczne, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy, oraz do stosowania środków prawnych w przy- padku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pra- cy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia. Przysługuje im prawo żądania dokumentów, informacji oraz wyjaśnień, a także przesłuchiwania osób w związ- ku z przeprowadzaną kontrolą. W przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów pra- wa pracy organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą stosować przewidziane prawem środki prawne, w tym wydawać decyzje administracyjne (m.in. nakazy usu- nięcia stwierdzonych uchybień, wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę czy wstrzymania prac lub dzia- łalności w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracowników), kierować wystąpienia lub wydawać polecenia, a także kierować wnioski o ukara- nie do sądów lub nakładać grzywny w drodze mandatu karnego. Kompetencje te mają na celu zapewnienie sku- teczności działań Inspekcji oraz realnego oddziaływania na podmioty naruszające przepisy prawa pracy. Obok funkcji kontrolnej Państwowa Inspekcja Pracy realizuje również zadania o charakterze prewencyjnym. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy, chętnie korzysta- ją z bezpłatnego poradnictwa prawnego i technicznego, bezpośrednio w siedzibach jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy, telefonicznie oraz pisemnie (w tym również za pomocą poczty elektronicznej). Pora- dy udzielane są również podczas przeprowadzanych kontroli. Działania prewencyjne, promocyjne i edukacyjne mają na celu w szczególności wsparcie procesu kształ- towania kultury bezpieczeństwa, tworzenia zdrowych i bezpiecznych warunków pracy w polskich przedsiębior- stwach oraz promowania standardów zgodnych z obo- wiązującym porządkiem prawnym. W 2025 r. ustawodawca wprowadził szereg zmian legislacyjnych , które istotnie wpłynęły na kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy rozszerzyły zakres jej działania, w szczególności poprzez nałoże- nie nowych obowiązków kontrolnych oraz wzmocnienie instrumentów prawnych służących egzekwowaniu prze- strzegania prawa. Na mocy ustawy z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rol - nej na lata 2023-2027 (Dz.U. poz. 321) w art. 10 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy dodano pkt 15e, zgodnie z którym od dnia 15 marca 2025 r. do zadań Inspekcji należy kontrola przestrzegania wymogów warunkowości społecznej w rozumieniu art. 2 pkt 31a ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicz- nym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2024 r. poz. 1741, z późn. zm.). Zgodnie z doda- nym w tej ustawie art. 105a, Państwowa Inspekcja Pra- cy przeprowadza kontrolę przestrzegania wymogów warunkowości społecznej, zgodnie z przepisami ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w oparciu o przekazany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnic- twa wykaz rolników, którzy w poprzednim roku złożyli wnioski o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1, 3 i 4 tej ustawy, i którzy są pracodawcami albo nie będąc pracodawcami są przedsiębiorcami albo innymi jednostkami organizacyjnymi, o których mowa w art. 13 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nie później niż do dnia 31 października każdego roku Pań- stwowa Inspekcja Pracy przekazuje Agencji informacje SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 1 17 o rolnikach, którzy zostali poddani kontroli przestrze- gania wymogów warunkowości społecznej, zawiera- jące m.in. informacje o niezgodnościach z wymogami warunkowości społecznej stwierdzonych u rolnika, któ- ry został poddany kontroli przestrzegania wymogów warunkowości społecznej, niezbędne do ustalenia wysokości kary administracyjnej, jeżeli w wyniku prze- prowadzonej kontroli przestrzegania wymogów warun- kowości społecznej w decyzjach wymienionych w art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pra- cy orzeczono o nakazach lub zakazach. Z dniem 1 czerwca 2025 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. poz. 620, z późn. zm.) i ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierza - nia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. poz. 621, z późn. zm.), które zmodyfikowały szereg kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy w zakre- sie legalności zatrudnienia i powierzania innej pracy zarobkowej obywatelom polskim, legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej i wykonywania pracy przez cudzoziemców oraz badania zgodności z prawem świadczenia usług agencji zatrudnienia. Przede wszyst- kim, na mocy ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia depenalizowano wykroczenia za niepowiadomienie przez bezrobotnego właściwego powiatowego urzędu pracy o podjęciu przez niego zatrudnienia, innej pracy zarob- kowej lub działalności gospodarczej, w związku z czym uchylone zostały przepisy art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. b i art. 14 ust. 2 pkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku czego pozbawiono Państwową Inspekcję Pracy upraw- nień dotyczących kontroli bezrobotnych w ww. zakresie oraz uprawnień do korzystania z danych zgromadzonych w rejestrze bezrobotnych. Ustawą o rynku pracy i służ- bach zatrudnienia uchylono art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. c usta- wy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku czego do jej zadań nie należy już kontrola przestrzegania obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy. Ponadto ww. usta- wa zniosła obowiązek wydawania certyfikatów upraw- niających do świadczenia usług agencji zatrudnienia w zakresie poradnictwa zawodowego oraz doradztwa personalnego, w efekcie czego kontroli Państwowej Inspekcji Pracy będą podlegały tylko podmioty świadczą- ce usługi pośrednictwa pracy oraz pracy tymczasowej. Jednocześnie zmianie uległ art. 37 ust. 3 pkt 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy , który nałożył obowiązek na okręgowych inspektorów pracy do niezwłocznego powiadamiania wojewody o stwierdzonych przypadkach naruszenia obowiązków, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. d i f ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, przez podmiot, któremu udzielono akredytacji do prowadzenia pośrednictwa pracy w ramach sieci EURES, określonej w przepisach o rynku pracy i służbach zatrudnienia, z wyłączeniem stwierdzenia naruszenia przez ten pod- miot warunku, o którym mowa w art. 306 ust. 3 (obowią- zek posiadania lokalu służącego do świadczenia usług) ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Istotną zmianą dokonaną ustawą o warunkach dopusz- czalności powierzania pracy cudzoziemcom na teryto- rium Rzeczypospolitej Polskiej było wyłączenie z dniem 1 czerwca 2025 r. obowiązku zawiadamiania o zamia- rze wszczęcia kontroli w przypadku, gdy jest ona prze- prowadzana przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie legalności zatrudnienia, innej pracy zarobko- wej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców. Ponadto wzmocniono kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w obszarze egzekwowania przepisów, zwłaszcza dotyczących zatrudniania cudzoziemców. Na skutek nowelizacji art. 10 ust. 1 pkt 15 ustawy o Pań- stwowej Inspekcji Pracy i art. 17 § 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.), roz- szerzono katalog wykroczeń ściganych przez Państwową Inspekcję Pracy oraz w których inspektor pracy bierze udział w charakterze oskarżyciela publicznego, obejmu- jąc nim przepisy obu nowych ustaw oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.). Z dniem 13 grudnia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. poz. 1661), która wprowadziła nowe zadania dla inspektorów pracy, tj.: ●prawo występowania do sądu pracy z wnioskiem o usta- lenie, czy treść układu zbiorowego pracy jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa lub czy układ został zawarty zgodnie z przepisami o jego zawie - raniu (art. 22 ust. 1); ●rozszerzenie formuły prawnej powództw wnoszonych o ustalenie istnienia stosunku pracy o treść tego stosunku (art. 39 pkt 1 ustawy zmieniający art. 63 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.); ●prawo do prowadzenia dochodzeń oraz wnoszenia i popierania aktu oskarżenia przez inspektora pracy w try - bie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.) w postępowaniach dotyczących przestępstw, o których mowa w art. 38 ust. 1 ustawy (art. 38 ust. 4 ustawy); ●występowanie inspektora pracy w roli oskarżyciela publicznego w postępowaniach dotyczących nowych wykroczeń przewidzianych w art. 38 ust. 2 ustawy (art. 38 ust. 3 ustawy i art. 17 § 2 ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia ) Jednocześnie, w związku z rezygnacją z procedu- ry rejestracyjnej układów zbiorowych pracy, zniesiono obowiązek rejestrowania przez okręgowych inspek- torów pracy oraz wcześniejszej weryfikacji treści zakładowych układów zbiorowych pracy oraz poro- zumień o stosowaniu zakładowych układów zbioro- wych pracy, a także protokołów dodatkowych do tych układów i porozumień, jak również dokonywania wpi- sów do rejestru informacji dotyczących tych układów i porozumień. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 18 ROZDZIAŁ 1 Ponadto w 2025 r. uchwalono i opublikowano dwie istotne ustawy mające wpływ na działalność Państwo- wej Inspekcji Pracy. Ustawą z dnia z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie nie- których ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywa - nia prawa gospodarczego (Dz.U. poz. 769) wprowadzono w ustawie z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.) obowiązek pro - wadzenia kontroli zgodnie z okresowym planem kontroli po uprzednim dokonaniu okresowej oceny prawdopodo - bieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania dzia- łalności gospodarczej (kontrola planowa). Na mocy tego przepisu Państwowa Inspekcja Pracy została zobowią - zana do opracowania klasyfikacji podmiotów ze względu na ryzyko wystąpienia naruszeń prawa pracy i zagrożeń bhp. Jednocześnie ww. ustawą dodano w ustawie o Pań - stwowej Inspekcji Pracy art. 37b, na podstawie którego do kontroli legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców nie stosuje się art. 47 ust. 1a ustawy – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym organ kontroli zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ten organ informację o zasadach umożliwiających przy - pisanie przedsiębiorców do właściwej dla nich kategorii ryzyka, oraz art. 55a ww. ustawy, czyli przepisu regulują - cego częstotliwość przeprowadzania kontroli. Powyższe zmiany weszły w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. Drugą ustawą, która nałożyła na Państwową Inspek- cję Pracy nowe zadania, jest ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz nie - których innych ustaw (Dz.U. poz. 1847). Dodano prze- pisy, na podstawie których, w przypadku przebudowy lub zmiany sposobu użytkowania istniejących obiek- tów budowlanych, rozwiązania zamienne w stosun- ku do wymagań w zakresie ochrony bezpieczeństwa i higieny pracy – stosuje się na podstawie zgody wła- ściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wydanej w porozumieniu z właściwym okrę- gowym inspektorem pracy – bez wymogu uzyskiwania zgody na odstępstwo. Przepisy te wejdą w życie z dniem 20 września 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy współdziała z wielo- ma organami i instytucjami, zarówno krajowymi, jak i międzynarodowymi. W szczególności współpracuje ze związkami zawodowymi, organizacjami pracodaw- ców, organami samorządu załogi, radami pracowni- ków, społeczną inspekcją pracy, publicznymi służbami zatrudnienia, podmiotem, o którym mowa w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu nie- których przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. z 2025 r. poz. 1452, z późn. zm.), tj. członkiem Rady Ministrów, sekretarzem stanu, podsekretarzem stanu albo Pełnomocnikiem Rządu do Spraw Równości wykonującym zadania dotyczące realizacji zasady równego traktowania, oraz z organami administracji państwowej, w szczególności z organami nadzoru i kontroli nad warunkami pracy oraz organa- mi Krajowej Administracji Skarbowej, a także z Policją, Strażą Graniczną, Zakładem Ubezpieczeń Społecz- nych, organami samorządu terytorialnego i Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Współpraca ta służy zwiększeniu efektywności działań kontrolnych oraz zapewnieniu kompleksowej ochrony uczestników stosunków pracy. W PIP zatrudnionych było – wg stanu na dzień 31.12.2025 r. – 2759 osób. Spośród pracowni- ków Inspekcji 95% posiada wykształcenie wyższe. Na stanowiskach inspektorskich pracowało 1579 osób, na stanowisku nadinspektora pracy – kierownika oddzia- łu – 43 pracowników, 50 osób zajmowało kierownicze stanowiska inspektorskie (okręgowi inspektorzy pra- cy i zastępcy okręgowych inspektorów pracy), ponad- to w Głównym Inspektoracie Pracy zatrudnionych było 12 osób nadzorujących czynności kontrolne. W roku sprawozdawczym, po ukończeniu wielomiesięcznej aplikacji i złożeniu z wynikiem pozytywnym egzami- nu państwowego, rekordowa liczba 156 osób uzyskała uprawnienia inspektora pracy. Szczegółowe dane o stanie osobowym PIP i Ośrod- ka Szkolenia PIP we Wrocławiu zawarte zostały w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym. 2 Prio r y tet y, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 2 21 2. Priorytety, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna 2.1. Realizacja celów urzędu W 2025 r., podobnie jak w latach ubiegłych, urząd w ramach zobowiązań wynikających z wdrożenia kontroli zarządczej jako główny cel strategiczny realizował zadania określone w Programie działania Państwowej Inspekcji Pracy. Ten obszar obejmował dążenie do poprawy przestrzegania pra - wa pracy w kontrolowanych podmiotach zarówno poprzez działania kontrolno-nadzorcze, jak i prewencyjno-promocyj - ne, przy zapewnieniu sprawnego funkcjonowania urzędu. Jednocześnie zgodnie z obowiązującymi procedurami wewnętrznymi (Zarządzenie nr 8/16 Głównego Inspektora Pracy zmieniające Zarządzenie w sprawie kontroli zarząd - czej w Państwowej Inspekcji Pracy) zdefiniowane zostały dodatkowe cele strategiczne, wynikające z priorytetowych kierunków działania instytucji, jak również zachodzących zmian na rynku pracy. Wśród wyznaczonych przez Główne - go Inspektora Pracy celów, których realizacja była szczegól- nie ważna w sferze zarządczej, znalazło się przygotowanie urzędu do nowych zadań wynikających z projektowanych przepisów prawa. W tym obszarze urząd dostosowywał działania zarządcze do stanu prac nad projektowa - nymi przepisami, planując rozwiązania organizacyj- ne mające na celu wdrożenie nowych regulacji, w tym m.in. opracowanie wewnętrznych procedur i jednolitych zasad prowadzenia kontroli w zakresie realizacji obowiąz - ków wynikających z poszczególnych ustaw, organizowa- nie szkoleń przygotowujących do realizacji nowych zadań, tworzenie wytycznych zmierzających do zapewnienia jed - nolitej interpretacji przepisów, czy opracowanie materiałów informacyjnych dla odbiorców zewnętrznych – zarówno pracowników, jak i pracodawców – w zakresie obowiązków wynikających z poszczególnych ustaw. Usprawnienie funkcjonowania urzędu w obszarze organi - zacyjno-zarządczym – to kolejny cel realizowany w ramach kontroli zarządczej, zmierzający do wzmocnienia Pań - stwowej Inspekcji Pracy poprzez usprawnienie jej funk- cjonowania w obszarze wewnątrzorganizacyjnym. Proces usprawniania funkcjonowania instytucji poprzedziło dokonanie kompleksowej diagnozy obszarów wymagają - cych zmiany, sygnalizowanych podczas licznych spotkań z pracownikami, w tym przedstawicielami organizacji związ - kowych działających w poszczególnych jednostkach orga- nizacyjnych urzędu, dedykowanych poszczególnym obszarom zespołów roboczych. Kierujący jednostkami organizacyjnymi zobowiązani zostali do wdrożenia sze - regu działań naprawczo-usprawniających, pozostających w ich kompetencjach zarządczych. Niezależnie od dzia - łań na szczeblu jednostek, w ramach powołanych przez Głównego Inspektora Pracy zespołów roboczych opraco - wane zostały rekomendacje rozwiązań w 4 zidentyfi- kowanych obszarach wewnętrznych wymagających usprawniających działań zarządczych , tj. funkcjonowa- nie gospodarki samochodowej w urzędzie, zasady doko- nywania ocen inspektorów pracy, sposób gromadzenia danych z działalności nadzorczo-kontrolnej i prewen - cyjnej oraz rozpatrywanie skarg i wniosków wpływają- cych do urzędu. W ramach działalności zespołu ds. oceniania inspek- torów pracy, powołanego do opracowania rozwiązań organizacyjnych zmierzających do usprawnienia działania inspekcji, powstało Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie określenia terminu i trybu dokonywania okresowych ocen kwalifikacyjnych pracowników Pań - stwowej Inspekcji Pracy wykonujących czynności kontrol- ne za lata 2022-2024. Wprowadzone rozwiązania zmieniają podejście do niektórych aspektów aktywności inspektorów pracy, pozwalając na większe zobiektywizowanie ocen, jak również rozszerzają skalę ocen. Określono także założenia i priorytety dla unormowań dotyczących oceniania inspek - torów pracy w kolejnych okresach trzyletnich. Zespół opra- cował i wdrożył nowe Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie bieżącego nadzoru nad działalnością kontrolną pracowników wykonujących czynności kontro- lne , w którym zmieniono zasady oceniania dokumentacji kontrolnych inspektorów pracy. Wynikiem prac zespołu ds. gromadzenia danych statystycznych było opracowanie założeń spójnego sys- temu zbierania informacji statystycznych z działalności kontrolno – nadzorczej Państwowej Inspekcji Pracy. Dzięki projektowanym zmianom będzie możliwe znaczące odcią - żenie inspektora przy wprowadzaniu informacji liczbowych przy jednoczesnej poprawie ich jakości. Zespół ds. rozpatrywania skarg i wniosków opracował projekt Zarządzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie przyjmowania, rozpatrywania i zała - twiania skarg i wniosków oraz udzielania porad w jed- nostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy mają na celu uproszczenie procedur rozpatry wania skarg i wniosków oraz skrócenie cza - su ich załatwiania bez uszczerbku dla rozpoznania merytorycznego. Natomiast w wyniku prac zespołu ds. gospodarki samochodowej powstało nowe Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie wykorzystania służbowych samochodów w jednostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy . Istotnym celem strategicznym w kontekście rosnącej skali zagrożeń w obszarze cyberbezpieczeństwa było przygotowanie urzędu do spełnienia wymogów nowe- lizowanej ustawy o krajowym systemie cyberbezpie- czeństwa, implementującej dyrektywę NIS2. Działania, które podejmowane były w ramach realizacji tego celu zmierzają do zapewnienia bezpiecznej pracy, zabezpiecze - nia danych i informacji przetwarzanych przez pracowników Państwowej Inspekcji Pracy, umożliwiając tym samym pra - widłową realizację ustawowych zadań instytucji. Wpisują się jednocześnie w realizowany przez urząd kompleksowy program modernizacji , obejmujący rozwój infrastruktury teleinformatycznej, budowę narzędzi analitycznych, cyfry - zację procesów kontrolnych oraz wzmacnianie cyberbez- pieczeństwa. Istotnym elementem tych działań jest projekt SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 22 ROZDZIAŁ 2 „Cyberbezpieczny Rząd” finansowany ze środków europej- skich w ramach Krajowego Planu Odbudowy i ukierunko- wany na zwiększenie odporności cyfrowej i podnoszenie kompetencji pracowników. Przyznany 30 marca 2025 r. przez Centrum Projektów Polska Cyfrowa przy NASK grant dla Państwowej Inspekcji Pracy stanowił waż - ny krok w kierunku poprawy cyberbezpieczeństwa w urzędzie . Od 4 lipca 2025 r. Państwowa Inspekcja Pra- cy, po podpisaniu obustronnego porozumienia z Centrum Projektów Polska Cyfrowa, rozpoczęła realizację projektu, w ramach którego jednym z zadań w obszarze organiza - cyjnym jest opracowanie, wdrożenie, przegląd i aktualiza- cja dokumentacji Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI), audyt SZBI, audyt zgodności Krajowych Ram Interoperacyjności i zapisów ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz finalnie aktualizacja polityki bezpieczeństwa informacji w Państwowej Inspekcji Pracy. Wdrożenie systemu elektronicznego zarządzania dokumentacją z działalności nadzorczo-kontrolnej orga- nów Państwowej Inspekcji Pracy stanowiło kolejny cel strategiczny urzędu realizowany w 2025 r. Dla jego osią - gnięcia w roku sprawozdawczym podjęto szereg działań o charakterze organizacyjnym i technicznym, w tym m.in. przeprowadzono testy wdrożeniowe integracji systemów Navigator i SEOD. Istotnym działaniem w tym zakresie było odpowiednie przygotowanie jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy do nowego schematu obiegu dokumentów oraz organizacji pracy punktów kancelaryj - nych lub sekcji zajmujących się dokumentacjami pokon- trolnymi. Zorganizowane zostały dedykowane szkolenia praktyczne w formule warsztatowej dla inspektorów pracy oraz pracowników administracyjnych z zakresu prowadze - nia spraw oraz archiwizacji dokumentacji w modelu EZD. Realizacja celów strategicznych podlega sys- tematycznemu i kompleksowemu monitorowaniu na poziomie kierownictwa Państwowej Inspekcji Pracy oraz właściwych komórek organizacyjnych Głównego Inspekto - ratu Pracy i okręgowych inspektoratów pracy. Monitoring obejmuje bieżącą ocenę postępu prac, analizę stopnia realizacji zaplanowanych działań oraz weryfikację osiąga - nia zakładanych rezultatów. W ramach prowadzonego nadzoru na bieżąco wdra - żane były mechanizmy kontrolne oraz działania korygują- ce, mające na celu eliminowanie ewentualnych trudności lub opóźnień w realizacji poszczególnych zadań. Analizie podlegały w szczególności: stan zaawansowania realizacji działań przypisanych do poszczególnych celów strategicz - nych, ich zgodność z przyjętymi harmonogramami oraz efektywność zastosowanych rozwiązań organizacyjnych i systemowych. Wnioski uzyskane z monitoringu stanowiły podsta - wę do podejmowania decyzji zarządczych, aktualizacji planów działania oraz wprowadzania niezbędnych uspraw - nień. Zapewniło to utrzymanie spójności realizowanych przedsięwzięć z przyjętymi kierunkami rozwoju Państwowej Inspekcji Pracy oraz skuteczne osiągnięcie wyznaczonych celów strategicznych. 2.2. Działania przygotowawcze do realizacji Krajowego Planu Odbudowy W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy prowadziła inten- sywne działania przygotowawcze i wdrożeniowe związane z realizacją reformy A4.7 w ramach Krajowego Planu Odbu - dowy. W tym celu powołano wewnętrzne zespoły eksperc- kie, które pod nadzorem kierownictwa urzędu realizowały zadania niewymagające zmian legislacyjnych. Kluczowym efektem prac było opracowanie projektu „Wieloletniej strategii budowania potencjału i popra - wy warunków pracy Państwowej Inspekcji Pracy”, obejmującej działania w obszarze kadrowym, szkolenio - wym, organizacyjnym oraz technologicznym. W ramach prac nad strategią zidentyfikowano i zaproponowano kompleksowe rozwiązania służące ograniczeniu proble - mu nieobsadzonych wakatów, w tym rozwój nowocze- snych metod rekrutacji, współpracę z instytucjami rynku pracy i uczelniami, działania wizerunkowe oraz wdrażanie rozwiązań z zakresu work-life balance i systemów moty - wacyjnych. Przygotowano również założenia dotyczące profesjonalizacji kadr, planowania ścieżek kariery oraz działań retencyjnych. W 2025 r. opracowano także założenia systemowego podejścia do rozwoju kompetencji pracowników. Przygoto - wano plan budowy zintegrowanego systemu szkolenio- wego, obejmującego rozwój kompetencji merytorycznych, cyfrowych i analitycznych, wdrożenie nowoczesnych form kształcenia oraz narzędzi zarządzania wiedzą. Zapla - nowano szereg szkoleń przygotowujących kadrę do sto- sowania nowych przepisów, realizacji kontroli w nowych warunkach oraz wykorzystania narzędzi informatycznych i analitycznych. Istotnym obszarem działań było przygotowanie kon- cepcji wdrożenia nowoczesnych narzędzi informa- tycznych wspierających proces kontrolny. W wyniku prac zespołów opracowano założenia budowy komplek - sowego systemu analitycznego oraz tzw. cyfrowego asystenta inspektora, umożliwiającego planowanie kon - troli na podstawie analizy ryzyka, dostępu do danych o podmiotach kontrolowanych, automatyzacji działań kontrolnych oraz integracji z systemami zewnętrznymi. Przyjęto etapowy model realizacji tego przedsięwzię - cia, zakładający w pierwszej kolejności wykorzystanie zasobów wewnętrznych, a następnie rozwój współpracy z innymi instytucjami. W 2025 r. prowadzono również zaawansowane pra- ce nad opracowaniem metod zarządzania oraz narzę- dzi oceny ryzyka. Na podstawie dostępnych danych opracowano wstępny model punktowej oceny ryzyka dla podmiotów znajdujących się w zasobach PIP, obejmują - cy blisko 830 tys. podmiotów. Ustalono zasady dalszej klasyfikacji ryzyka oraz rozpoczęto prace nad przygoto - waniem informacji dla przedsiębiorców dotyczącej zasad przypisywania do kategorii ryzyka. Jednocześnie wypraco - wano koncepcję docelowego modelu analizy ryzyka, opar- tego na współpracy z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową oraz wykorzystaniu ich SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 2 23 systemów analitycznych. Przyjęto także, że zarządzanie ryzykiem będzie realizowane w oparciu o cykl PDCA. W obszarze współpracy międzyinstytucjonalnej podjęto działania przygotowawcze do utworzenia wspólnej gru- py zadaniowej ds. oceny ryzyka z udziałem Państwo- wej Inspekcji Pracy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Krajowej Administracji Skarbowej. W 2025 r. rozpoczęto spotkania robocze z ZUS oraz analizy możliwości wykorzy - stania istniejących narzędzi analitycznych. Równolegle pro- wadzono prace nad uruchomieniem systemu elektronicznej wymiany danych – podpisano list intencyjny z ZUS, okre - ślono zakres danych oraz opracowano koncepcję architek- tury technicznej, w tym model połączenia online. W zakresie infrastruktury informatycznej i bezpie - czeństwa podjęto działania przygotowawcze do prze- prowadzenia audytu systemów bezpieczeństwa, w tym wdrożono system klasy SIEM oraz rozpoczęto procedurę zakupu usług SOC. W 2025 r. przygotowano również założenia do Zarzą- dzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie metod i standardów zarządzania kontrolami , obejmującego m.in. wykorzystanie analizy ryzyka oraz danych zewnętrznych w planowaniu i realizacji kontroli. W obszarze finansowym przygotowano projekt budżetu Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r., zakładający jego istotne zwiększenie w stosunku do roku 2025, co stanowiło element wzmacniania zdolności instytucjonalnych urzędu. 2.3. Przygotowanie do wdrożenia reformy PIP W związku z przyjęciem kamienia milowego AG71 „Wejście w życie reformy Państwowej Inspekcji Pracy i reformy Kodeksu pracy” w ramach reformy A.4.7 „Ogra - niczenie segmentacji rynku pracy” zawartej w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), który zakłada wzmocnienie Państwowej Inspekcji Pracy poprzez m in. uprawnienie Państwowej Inspekcji Pracy do wyda- wania decyzji administracyjnych o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę , Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polity- ki Społecznej, w ramach powołanego w tym celu Zespołu, podjęło prace nad zmianami legislacyjnymi w tym obszarze. Przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli dwukrotnie w spotkaniach Zespołu na zaproszenie Prze - wodniczącego. Niezależnie od tego, w ramach roboczych kontaktów Państwowa Inspekcja Pracy przedstawiała m.in. dane oraz analizy dotyczące skali zjawiska zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla sto - sunku pracy a także wcześniej wypracowane w urzędzie propozycje zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, z których niektóre zostały uwzględnione w przygotowanym przez Ministerstwo projekcie ustawy. W ramach rządowe - go procesu legislacyjnego Państwowa Inspekcja Pracy uczestniczyła, na tych samych zasadach jak inne podmioty, w konsultowaniu projektu ustawy o zmianie ustawy o Pań- stwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw , w ramach którego zgłaszała propozycje i uwagi. Równolegle do trwającego procesu legislacyjnego (w 2025 r. zostały opracowane i zamieszczone na stronach Rządowego Centrum Legislacji trzy wersje projektu ustawy, kolejne trzy zostały przedstawione w 2026 r.) urząd przy - gotowywał się do wdrożenia nowych rozwiązań wynikają- cych z projektu ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy . Powołane zostały zespoły robocze, m.in. Zespół do spraw wypracowania zasad postępowania kontrolnego dotyczącego decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy oraz Zespół do spraw wypracowania zasad prowadzenia kontroli w sposób zdalny. Do zadań pierwszego zespołu należało wypraco - wanie zasad postępowania kontrolnego dotyczącego decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy, w tym przygotowanie wytycznych dla inspektorów pracy, proce - dur i metodyki działań kontrolnych, procedur postępowania w przypadku odwołania, koniecznych zmian w systemie informatycznym związanych z wydawaniem decyzji stwier - dzających istnienie stosunku pracy oraz opracowanie wzorów stosownych druków. Zespół przygotował wstępne wersje tych dokumentów, jak również materiał pomocni - czy dla inspektorów pracy – z uwzględnieniem orzecznic- twa – dotyczący cech stosunku pracy, które powinny być szczegółowo oceniane przez inspektorów w czasie kontro - li, materiały pomocnicze opracowane dla potrzeb szkoleń inspektorów pracy, którzy będą prowadzili kontrolę prawi - dłowości zawierania umów cywilnoprawnych (wzór protoko- łu kontroli, decyzji, wystąpienia, pozwu o ustalenie stosunku pracy, zawiadomienie o niewniesieniu wniosku o ukaranie i in.). Materiały te podlegały modyfikacji w związku z kolejny - mi zmianami wprowadzanymi do projektu ustawy w ramach rządowego procesu legislacyjnego. Ponadto przygotowa - ne zostały materiały pomocnicze (tzw. listy samokontro- li) ułatwiające weryfikację przez podmioty zatrudniające (zwłaszcza małych przedsiębiorców) prawidłowości umów zawartych z osobami świadczącymi pracę. Zespół do spraw kontroli zdalnych miał za zadanie wypracowanie zasad prowadzenia kontroli w sposób zdal - ny, w tym przygotowanie wytycznych dla inspektorów pra- cy, procedur i metodyki działań kontrolnych, koniecznych zmian w systemie informatycznym związanych z prowa - dzeniem i rozliczaniem takich kontroli oraz opracowanie wzorów stosownych druków, a także wdrożenie procedu - ry bezpiecznej weryfikacji tożsamości inspektorów pracy i przedstawicieli podmiotu kontrolowanego. Ponadto w ramach Zespołu ds. reformy Państwowej Inspekcji Pracy na bieżąco analizowano kolejne wer - sje projektu ustawy oraz zgłaszano uwagi i propozycje zmian do tych projektów. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 24 ROZDZIAŁ 2 3 Badanie skarg i wniosków Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 27 i samorządowe. Przedmiotem skarg najczęściej są naru- szenia przepisów prawa pracy, w tym przepisów bezpie- czeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń oraz legalności zatrudnie - nia, które – co do zasady – dotyczą bezpośrednio osoby wnoszącej skargę. 3. Badanie skarg i wniosków Rozpatrywanie i załatwianie skarg to bardzo istotne zada- nie Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. kontrole zainicjo- wane skargami stanowiły prawie 40% ogółu kontroli. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 51,4 tys. skarg, w których skarżący wskazali prawie 87,9 tys. problemów. Najwięcej skarg skierowano do Okręgowych Inspek - toratów Pracy: w Warszawie – 9,8 tys.,w Katowicach – 5,8 tys. i w Poznaniu – 5,2 tys. Skargi zgłaszane są do Państwowej Inspekcji Pracy przede wszystkim przez pracowników i byłych pracowni - ków, ale także przez osoby wykonujące pracę na podsta- wie umów cywilnoprawnych albo nieposiadające żadnej umowy, przez osoby z niepełnosprawnościami, cudzoziem - ców oraz przez związki zawodowe, instytucje państwowe Liczba skarg zgłoszonych do PIP w latach 2023-2025 2024 2025 2023 liczba skarg 43 851 51 435 43 365 Liczba skarg – wg okręgowych inspektoratów pracy od 1500 do 2999 od 2999 do 4999 5000 i powyżej OIP Szczecin OIP Bydgoszcz OIP Olsztyn OIP Gdańsk OIP Białystok OIP Warszawa OIP Lublin OIP Zielona Góra OIP Opole OIP Katowice OIP Kraków OIP Rzeszów OIP Kielce OIP Łódź OIP Poznań OIP Wrocław 2482 2745 1460 3368 1031 9826 1689 1312 4672 1046 5863 4052 1807 1270 3104 5277 do 1499 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 28 ROZDZIAŁ 3 Średnia Liczba skarg przypadających na inspektora pracy w latach 2023-2025 2025 2023 2024 liczba skarg przypadających na inspektora pracy 31,8 28,7 29,3 Odsetek skarg zgłoszonych przez cudzoziemców – wg obywatelstwa 62,8 13,0 24,2 Ukraina Białoruś pozostałe (55 państw) Statystyka skarg pracowniczych w latach 2023-2025 RokLiczba skarg ogółem Liczba problemów skargowych w tym niemożliwych do ustalenia uznanych za zasadne uznanych za bezzasadne 2023 43 36575 69325 02625 51322 711 202443 85178 56123 83225 68324 703 202551 43587 88028 95626 15226 965 Liczba cudzoziemców zgłaszających skargi w latach 2023-2025 202420252023 3042 3107 3434 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 29 Podmioty zgłaszające skargi w latach 2023-2025 anonim były pracownik pracownik 2025 2024 2023 20 727 12 551 7575 19 580 20 228 12 784 7979 9960 18 701 cudzoziemiec 3107 3434 3042 osoba trzecia 2730 2982 3592 zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej 2668 2730 3164 pracownik bez umowy 852 865 1184 związek zawodowy 1035 866 1154 instytucja 2204 2641 2824 Warto podkreślić, iż zgłaszane skargi ułatwiają identyfi- kację podmiotów i obszarów, w których występują narusze- nia przepisów prawa, co pozwala na wytypowanie tematyki wymagającej uwzględnienia w działalności kontrolnej Pań - stwowej Inspekcji Pracy – celem poprawy przestrzegania przepisów prawa pracy w Polsce. Odnosząc się do podmiotów zgłaszających skargi, wskazać należy, iż największą liczbę osób składających skargi stanowią corocznie pracownicy i byli pracownicy (w 2025 r. to odpowiednio – 19 580 i 18 701 osób). Warto zaznaczyć, że w 2025 r. – mimo wyższej niż w 2024 r. ogólnej liczby skarg – spadła liczba cudzoziem - ców składających skargi. Struktura przedmiotowa składanych skarg pozostaje nie - zmienna. Najczęściej zgłaszane były nieprawidłowości zwią- zane z wypłatą wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pieniężnych, w dalszej kolejności – uchybienia dotyczące sto - sunku pracy, czasu pracy i warunków pracy oraz naruszenia z zakresu legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Przedmiotem zgłaszanych skarg w zakresie dotyczą - cym wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy były najczęściej: −niewypłacanie lub nieterminowe wypłacanie wynagro - dzenia za pracę; −wypłacanie wynagrodzenia za pracę w wysokości niższej niż wynika to z umowy o pracę albo z przepisów o mini - malnym wynagrodzeniu za pracę; −niewypłacanie lub obniżanie ekwiwalentu pieniężne - go za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz wyna- grodzenia za urlop wypoczynkowy; −niewypłacanie lub obniżanie wynagrodzenia za pracę i/lub dodatku do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych; −niewypłacanie lub obniżanie należnych dodatków wcho - dzących w skład wynagrodzenia za pracę. Odnosząc się zaś do zagadnień z zakresu stosunku pracy , skargi najczęściej wskazywały na: −brak potwierdzenia na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 30 ROZDZIAŁ 3 −niewydanie lub nieterminowe wydanie świadectwa pracy oraz kwestionowanie jego treści; −zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach, w któ - rych zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę. Z kolei przedmiotem skarg z zakresu bhp były najczęściej: −niedostosowanie obiektów, pomieszczeń pracy do wyma- gań pod względem wysokości, powierzchni i kubatury w zależności od stosowanych technologii, rodzaju wyko - nywanych prac oraz liczby pracowników i czasu ich przebywania; −brak pomieszczeń higieniczno-sanitarnych lub niespełnia - nie wymagań w zakresie usytuowania, rodzaju i wielkości pomieszczeń higieniczno-sanitarnych; −brak lub nieodpowiedni dobór środków ochrony indywidu - alnej, w szczególności odzieży ochronnej, sprzętu chro- niącego przed upadkiem z wysokości, ochrony głowy i układu oddechowego; −brak lub niewłaściwie przeprowadzone szkolenia wstępne w zakresie instruktażu ogólnego oraz stanowiskowego; −niedostarczenie przez pracodawcę odzieży i obuwia robo - czego oraz inne nieprawidłowości związane z odzieżą i obuwiem roboczym. Natomiast nieprawidłowości z zakresu czasu pracy w skargach najczęściej dotyczyły: −nieprowadzenia lub nierzetelnego prowadzenia ewidencji czasu pracy (braku odzwierciedlania w ewidencji faktycz - nie przepracowanego czasu pracy, niewykazywania pra- cy w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej); −naruszania prawa do odpoczynku dobowego i tygodniowego; −nieprawidłowego tworzenia rozkładów czasu pracy; −zatrudniania pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym. Przedmiotem skarg z zakresu legalności zatrudnienia były najczęściej: −niezgłoszenie bądź nieterminowe zgłoszenie do ubezpie - czenia społecznego osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową; −niedopełnienie obowiązku opłacania bądź nieterminowe opłacanie składek na Fundusz Pracy; −powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi bez zawarcia umowy w formie pisemnej; powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi nieposiadającemu wymaganego zezwolenia na pracę, ewentualnie zezwo - lenia na pobyt czasowy i pracę. Przedmiotem prawie 3,8 tys. skarg były zagadnienia dotyczące dyskryminacji w zatrudnieniu, molestowa- nia i mobbingu, przy czym mobbing zgłaszany był ponad 2,6 tys. razy a dyskryminacja ponad 1 tys. W przypadku skarg dot. mobbingu i dyskryminacji podjęte czynności kon - trolne pozwoliły ustalić, że odpowiednio 5% i 7% z nich było Problematyka najczęściej zgłaszanych skarg w latach 2023-2025 czas pracy stosunek pracy wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia przygotowanie do pracy legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej dyskryminacja, mobbing, molestowanie obiekty i pomieszczenia pracy liczba skarg 27 979 13 004 4024 3603 3556 202520242023 28 186 29 154 13 660 15 625 4259 4627 4092 3869 3893 3733 2422 2675 3789 3207 2670 2798 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 31 zasadnych, 23% i 34% uznano za bezzasadne a w pozosta- łych przypadkach postępowanie dowodowe prowadzone w trakcie kontroli nie pozwoliło na zweryfikowanie zarzutów podniesionych przez skarżących, tym samym rozstrzygnię - cie sporu między stronami co do zaistnienia mobbingu lub dyskryminacji było w wyłącznej gestii sądu. Skargi na dyskryminację w latach 2023-2025 2023 659 2024 742 Dynamika skarg na dyskryminację w latach 2023-2025 2025 1078 Powody dyskryminacji wskazywane w skargach w 2025 r. : rasa, pochodzenie etniczne, narodowość niepełnosprawność przynależność związkowa wiek płeć 25% 19% 16% 17% 14% 9% inne, np. wyznanie, religia, przekonania polityczne, forma zatrudnienia 16% Zarzuty podnoszone w skargach dot. dyskryminacji w 2025 r.: nawiązywanie lub rozwiązywanie stosunku pracy kształtowanie innych warunków zatrudnienia typowanie do udziału w szkoleniach podnoszących kwalikacje zawodowe awansowanie lub przyznawanie innych świadczeń kształtowanie wynagrodzenia za pracę 2% 12% 24% 46% SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 32 ROZDZIAŁ 3 W 2025 r. przeprowadzono 1173 kontrole ukierunko- wane na zbadanie skarg, w których poruszono pro- blem mobbingu, rozpoznając przy tym, w jaki sposób pracodawcy realizują obowiązek przeciwdziałania temu zjawisku. Jedynie połowa skarżących wyraziła pisem - ną zgodę na ujawnienie, że kontrola przeprowadzana jest w następstwie skargi, a zaledwie co piąty skorzystał z wewnątrzzakładowej procedury postępowania opraco - wanej na wypadek wystąpienia zjawiska dyskryminacji. W przypadku złożonej struktury organizacyjnej pracodawcy bądź w przypadku jednostek publicznych podległych pod inne podmioty, pracownicy nierzadko dokonywali zgłoszeń niejako na zewnątrz, poszukując ochrony w jednostkach nadrzędnych względem tej, w której są zatrudnieni. Często miało to miejsce wówczas, gdy zachowania niepożądane pochodziły bezpośrednio od reprezentanta pracodawcy bądź, gdy w ocenie zgłaszającego u pracodawcy dane zachowania były akceptowane. W trakcie kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg dotyczących mobbingu jedynie 45% pracodawców (spośród tych, którym inspektor pracy przedstawił taką propozycję) wyraziło zgodę na przeprowadzenie rozpo - znania zjawiska mobbingu w oparciu o anonimową ankie- tę do badania środowiska pracy (odmowę motywowano wskazując na m.in. trudności organizacyjne, zakłócenie normalnego toku pracy, czy inne bariery w postaci małych sal konferencyjnych, dużej liczby pracowników, pracę zmianową). Z ustaleń poczynionych przez kontrolujących wyni- ka, że dominującymi formami przeciwdziałania mob- bingowi wprowadzanymi przez pracodawców jest opracowanie polityki przeciwdziałania mobbingo- wi oraz procedury postępowania (rozpatrywania skarg) na wypadek wystąpienia zjawiska mobbingu . Rzadziej spotykane są szkolenia przedmiotowe dla kadry zarządzającej albo pracowników bądź wyznaczanie oso- by pełnomocnika ds. przeciwdziałania mobbingowi. W trakcie przeprowadzanych kontroli inspektorzy pracy odnotowali także inne sposoby przeciwdziałania mobbingowi przez pracodawców, np.: powołanie komi - sji antymobbingowej; wprowadzenie kodeksu etycznego określającego zasady zachowania w pracy; wprowadze - nie wewnętrznych badań ankietowych w zakładzie pra- cy z zachowaniem anonimowości uczestników badania; możliwość telefonicznego zgłoszenia mobbingu na spe - cjalnie wyznaczony numer telefonu; badanie przez pod- miot zewnętrzny satysfakcji z pracy pracowników w firmie; dokonywanie okresowej samooceny na globalnej platfor - mie danych umożliwiającej ocenę standardów pracy, któ- ra zapewnia przejrzystość oraz umożliwia monitorowanie niezgodności z jednoczesnym minimalizowaniem ryzyka związanego z nieetycznymi praktykami; prewencyjne two - rzenie dróg komunikacji, za pomocą których pracownicy przedstawiają wszelkie uwagi i zastrzeżenia związane z zatrudnieniem w podmiocie oraz zgłaszają przypadki niewłaściwych zachowań, w tym organizację nieformal - nych spotkań dyskusyjnych, których celem jest otwarta wymiana opinii, omawianie problemów w zespole, sygna - lizowanie nadużyć, wyjaśnianie konfliktów czy oczyszcza- nie atmosfery poprzez swobodną rozmowę z udziałem mediatora lub przedstawiciela HR. Wynagradzanie kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości W 2025 r. rozpoczęto realizację pilotażowego tematu skar- gowego, którego celem było m.in. rozpoznanie, w jaki sposób pracodawcy realizują obowiązek przeciwdziałania dyskryminacji wynikający z art. 94 pkt 2b Kodeksu pra - cy. Kontrole zaliczone do tematu realizowano w następ- stwie skarg dotyczących nierównego wynagradzania kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jed - nakowej wartości, a tych w roku sprawozdawczym wpły- nęło zaledwie 24. Należy oczekiwać wzrostu liczby skarg Liczba przedmiotów skargowych dot. dyskryminacji, molestowania i mobbingu zgłoszonych w latach 2023-2025 2024 2025 2422 2023 3789 2675 Formy przeciwdziałania mobbingowi przez pracodawców, u których przeprowadzono kontrole skargowe dotyczące mobbingu w latach 2023-2025 Badane zagadnienie Odsetek kontroli 202320242025 Opracowanie polityki prze- ciwdziałania mobbingowi 56,255,061,0 Opracowanie procedury postępowania (rozpatrywania skarg) na wypadek wystąpie - nia zjawiska mobbingu 55,153,459,3 Szkolenia (wykłady, warsz- taty) dla kadry zarządzającej 24,025,030,6 Szkolenia (wykłady, warsztaty) dla pracowników 23,224,828,7 Wyznaczenie osoby pełno- mocnika ds. przeciwdziała- nia mobbingowi 21,522,023,3 Inne formy przeciwdziałania mobbingowi 16,215,722,8 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 33 z tego zakresu po wejściu w życie przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz usta- wy – Kodeks postępowania cywilnego (nr druku 2289), jak również projektu ustawy o wzmocnieniu stosowa- nia prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości , wdrażającego do polskiego porządku prawne- go dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/970 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej war- tości za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania . Przestrzeganie przepisów prawa przy zatrudnia- niu pracowników w formie zdalnej W następstwie zgłoszonych do Państwowej Inspek- cji Pracy skarg dotyczących zatrudniania pracowników w formie zdalnej, inspektorzy pracy przeprowadzili 50 kon- troli w 50 podmiotach. Połowa przeprowadzonych kontroli wykazała nieprawidłowości związane z przestrzeganiem przepisów prawa przy zatrudnianiu pracowników w tej for - mie. Kontrolowane w tym zakresie były w większości duże zakłady, zatrudniające powyżej 50 pracowników – sta - nowiły one 74% wszystkich skontrolowanych podmiotów. Natomiast biorąc pod uwagę branżę, w której działa dany podmiot, najwięcej kontroli przeprowadzono u pracodaw - ców prowadzących działalność profesjonalną oraz w zakre- sie przetwórstwa przemysłowego. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły: −niewypłacania lub nieprawidłowego wypłacania ekwiwa - lentu pieniężnego albo ryczałtu celem pokrycia kosztów związanych z wykonywaniem pracy zdalnej; −niepokrywania kosztów energii elektrycznej oraz usług telekomunikacyjnych niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej; −nieuwzględnienia wniosku pracownika należącego do gru - py uprzywilejowanej na mocy art. 67 19 § 6 i 7 Kp o wyko- nywanie pracy zdalnej; −nieokreślenia zasad wykonywania pracy zdalnej w poro - zumieniu z org. związkową/ymi, w regulaminie lub w poro- zumieniu zawartym z pracownikiem; −niezapewnienia materiałów i narzędzi pracy, w tym urzą - dzeń technicznych, niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej; −korzystania z pracy zdalnej wykonywanej okazjonalnie (w toku kontroli ujawniono praktykę polegającą na prze - kraczaniu ustawowego limitu dni pracy zdalnej okazjonal- nej, pracodawca tłumaczył to tym, że stosowanie pracy zdalnej okazjonalnej, jako mniej sformalizowanej i nie - wymagającej od pracodawcy partycypacji w kosztach jej wykonywania, jest dla niego korzystniejsze niż udzielanie pracy zdalnej na ogólnych zasadach). Najczęściej stwierdzaną nieprawidłowością z zakre - su bezpieczeństwa i higieny pracy był brak stosow- nych oświadczeń o zapoznaniu się pracownika z oceną ryzyka zawodowego, informacją zawierającą zasady bez- pieczeństwa i higieny pracy, a także zobowiązaniu się pra- cownika do przestrzegania zawartych w nich zasad oraz oświadczeń zawierających potwierdzenie pracowni - ka, że na stanowisku pracy zdalnej w miejscu przez niego wskazanym i uzgodnionym z pracodawcą są zapewnione bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Pracodawcy zapo - minali także o wynikającym z art. 67 31 § 5 Kodeksu pracy obowiązku opracowania informacji zawierającej zasady bezpiecznego i higienicznego wykonywania pracy zdalnej. Ponadto inspektorzy pracy w toku kontroli często stwier - dzali brak rozszerzenia zakresu informacji o warunkach zatrudnienia, wydanej na podstawie art. 29 § 3 Kp, dla pra - cowników, z którymi uzgodniono wykonywanie pracy zdal- nej przy zawieraniu umowy o pracę oraz brak przekazania pracownikom, z którymi uzgodniono wykonywanie pracy zdalnej w trakcie zatrudnienia albo wydano polecenie pracy zdalnej, informacji określonej w art. 67 21 § 1 Kp najpóźniej w dniu rozpoczęcia wykonywania pracy zdalnej. Podczas kontroli potwierdzono zasadność 29 zarzutów skargowych . Wyniki kontroli z zakresu przestrzegania przepisów prawa przy zatrudnianiu pracowników w formie zdalnej nie wskazują na dużą skalę ujawnionych naruszeń bądź ich rażący charakter. Poza przypadkami niewypłacania świadczeń związanych z pracą zdalną stwierdzano przede wszystkim naruszenia o charakterze formalnym. Należy podkreślić, że pracodawcy dostrzegli wie- le korzyści takiego modelu organizacji pracy i chęt- nie korzystają z dostępnych rozwiązań. Wśród nich wymieniane są: zredukowanie kosztów utrzymania sta - nowisk pracy, możliwość zatrudniania specjalistów bez względu na ich miejsce zamieszkania, zmniejszenie kosztów mediów, zadowolenie pracowników. Zauważa - ne są jednak także wady pracy zdalnej, takie jak np.: trud- ności w monitorowaniu wydajności pracowników, problemy z integracją zespołu oraz komunikacją online; konieczność inwestowania w odpowiednią infrastrukturę IT oraz zabez - pieczenie danych. Dlatego też część pracodawców decy- duje się na powrót do tradycyjnego modelu pracy bądź ograniczanie wymiaru pracy zdalnej. Preferowany jest model hybrydowy, polegający na częściowym świadczeniu pracy z domu, a częściowo z biura. Problematyka pracy zdalnej jest bardzo rzadkim przedmiotem skarg pracowników . W praktyce praca taka jest dość często postrzegana jako przywilej – być może wpływa to na mniejszą gotowość do zgłaszania nieprawidłowości. Przestrzeganie przepisów dotyczących pracowni- czych planów kapitałowych W 2025 r. przeprowadzono 107 kontroli dotyczących przestrzegania przepisów o pracowniczych planach kapi - tałowych (PPK). Wszystkie kontrole inicjowane były skar- gami pracowników (w 2024 r. – 138 kontroli skargowych). W skontrolowanych jednostkach pracę świadczyło 21,9 tys. osób, w tym blisko 17 tys. pracowników na podstawie sto - sunku pracy. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 34 ROZDZIAŁ 3 Najwięcej kontroli przeprowadzono w podmiotach zatrudniających od 10 do 49 osób – 40 kontroli. Ponad - to 26 kontroli przeprowadzono w podmiotach zatrud- niających od 50 do 249 osób, 10 kontroli – w zakładach powyżej 250 osób oraz 31 kontroli w podmiotach zatrudnia - jących do 9 osób. 102 kontrole dotyczyły sektora prywat- nego, z czego 77 kontroli przeprowadzono w jednostkach prywatnych krajowych, 15 – w jednostkach prywatnych zagranicznych. Skargi zbadane przez inspektorów pracy dotyczyły: −nieprawidłowości w zakresie dokonywania wpłat do PPK (88 skarg); −niezawarcia umowy o prowadzenie PPK w imieniu i na rzecz osoby zatrudnionej (19 skarg); −nieprawidłowości w zakresie zawierania umowy o zarzą - dzanie (13 skarg); −niezgłoszenia danych wymaganych ustawą o PPK bądź zgłoszenia nieprawdziwych danych (11 skarg). Skargi związane z niezapewnieniem właściwej temperatury w miejscu pracy W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 515 skarg związanych z niezapewnieniem właściwej tempe- ratury w miejscu pracy. W toku czynności prowadzonych Liczba skarg zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 dotyczących zbyt wysokiej temperatury w miejscu pracy zasadnebezzasadneniemożliwe do ustalenia Liczba skarg ogółem: 100 2023 15 47 38 Liczba skarg ogółem: 136 2024 25 72 39 Liczba skarg ogółem: 117 2025 21 506 64 32 Liczba skarg zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 dotyczących zbyt niskiej temperatury w miejscu pracy zasadnebezzasadneniemożliwe do ustalenia Liczba skarg ogółem: 319 2023 119 121 79 Liczba skarg ogółem: 293 2024 110 119 64 Liczba skarg ogółem: 398 2025 141 170 87 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 35 ogółu kontroli. W toku kontroli inspektorzy pracy potwier- dzili zasadność prawie 30% podniesionych zarzutów, a 30,7% z nich uznano za bezzasadne. Za pomocą dostępnych inspektorom pracy środków dowodowych nie można było zweryfikować 33% zarzutów zawartych w skargach. Kontrole były realizowane u pracodawców działających w sektorze publicznym (2417 kontroli) i prywatnym (20 089 kontroli; 271 kontroli – własność nieokreślona). Najwięcej kontroli skargowych przeprowadzono u pracodawców pro - wadzących działalność w następujących branżach: handel i naprawy, przetwórstwo przemysłowe i budownictwo. Wymiernym efektem podjętych przez inspektorów pra- cy działań jest wypłacenie pracownikom należnych wyna- grodzeń i innych świadczeń pieniężnych. W wyniku kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg w 2025 r. inspek - torzy pracy wyegzekwowali ponad 78 mln zł na rzecz 21 tys. osób . przez inspektorów pracy za zasadne uznano 1/3 zgło- szeń, a niemal połowa uznana została za bezzasad- ne. Na podstawie otrzymanych zgłoszeń inspektorzy pracy przeprowadzili 434 kontrole w 138 podmiotach, w wyniku których wydali 96 decyzji, z czego aż 60 sta - nowiły decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności. W wyniku przeprowadzonych kontroli na pracodawców nałożono 24 mandaty karne na łączną kwotę niemal 30 tys. zł. W związku z wejściem w życie w dniu 25 grudnia 2024 r. przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów , inspektorzy pracy przeprowadzili w 2025 r. 31 kontroli wskutek zgłoszonych skarg. Kontrole skargowe W związku ze złożonymi skargami, które wpłynęły do Pań- stwowej Inspekcji Pracy w 2025 r., inspektorzy pracy prze- prowadzili prawie 22,8 tys. kontroli, co stanowiło 39,7% Kontrole w następstwie skarg – działania inspektorów pracy środków wychowawczych 1809 wnioski o ukaranie do sądu 274 zawiadomień do prokuratury 41 wniosków w wystąpieniach 22 180 poleceń 2967 decyzji 11 431 wykroczeń 9751 W następstwie skarg, inspektorzy pracy ujawnili nieprawidłowości: mandaty karne 4373 decyzji bhp 8541 decyzji płacowych 2890 zł na kwotę 6,2 mln zł zł wydali: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 36 ROZDZIAŁ 3 Należy również zaznaczyć, że podczas prowadzonych kontroli inspektorzy pracy udzielili pracodawcom: −49 956 porad technicznych; −57 788 porad dotyczących prawnej ochrony pracy; −16 293 porad dotyczących legalności zatrudnienia. Wnioski W 2025 r. zauważalnie wzrosła liczba skarg kierowa- nych do Państwowej Inspekcji Pracy. Na taki stan rzeczy może mieć wpływ zarówno aktualna sytuacja gospodarcza, w szczególności na rynku pracy, jak również upowszech - nienie się różnych form komunikacji elektronicznej, z wyko- rzystaniem podpisów elektronicznych, co ułatwiło sposób i formę kierowania skarg i wniosków przez strony. Podobnie jak w latach ubiegłych, najliczniejszą grupę skarg stanowiły te dotyczące naruszeń w zakresie wypłacania wynagrodzeń za pracę i innych świad - czeń pieniężnych. W tym zakresie przeważającym przed- miotem skarg było niewypłacenie wynagrodzenia za pracę, nieterminowe wypłacanie wynagrodzenia albo wypła - ta wynagrodzenia w wysokości zaniżonej, a także nie- wypłacanie należności z tytułu umowy cywilnoprawnej oraz wypłacanie przyjmującemu zlecenie lub świadczą - cemu usługi za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenia w wysokości niższej niż obowiązująca minimalna stawka godzinowa. Znaczna licz - ba kontroli potwierdza wskazywane w skargach zarzuty. W dalszym ciągu wiele skarg zgłaszają osoby zatrud - nione na podstawie umów cywilnoprawnych bądź bez żadnej umowy (w tym cudzoziemcy). Wzrost w tym zakre - sie odzwierciedla skalę nieprawidłowości występujących w związku z zatrudnianiem na podstawie umów cywilno - prawnych; należy jednak zauważyć, że wiele zgłaszanych nieprawidłowości wykracza poza zakres kompetencji Pań - stwowej Inspekcji Pracy. Wskazać należy, że wśród tych spraw większość należała do zakresu właściwości rzeczo - wej ZUS, urzędów skarbowych oraz Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W 2025 r. znacznie wzrosła liczba zagadnień skar- gowych dotyczących dyskryminacji oraz mobbingu. Należy oczekiwać, że wraz z wejściem w życie w poło- wie 2026 roku procedowanych przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, nastąpi wzrost liczby skarg doty - czących mobbingu, zważywszy, że nowelizacja „ma na celu uporządkowanie definicji deliktów prawa pracy związanych z występowaniem różnych form przemocy w miejscu pracy w sposób, który poprawi informacyjną funkcję przepisów oraz zapewni ich lepsze rozumienie zarówno przez praco - dawców, którzy już dzisiaj są adresatami szeregu obowiąz- ków związanych z zapewnieniem ochrony godności oraz innych dóbr osobistych pracowników, jak i pracowników”. Jak prognozuje projektodawca „proponowana regulacja pozwoli z jednej strony precyzyjnie diagnozować zachowa - nia bezprawne, a z drugiej strony odróżnić je od zachowań, które mieszczą się we właściwych lub dopuszczalnych relacjach pracowniczych”. Zachętą do dochodzenia rosz - czeń może być także zadośćuczynienie dla pracownika, który doznał mobbingu, w wysokości nie niższej niż sze - ściokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Podobnie, prawdopodobnym skutkiem wejścia w życie przepisów ww. projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, może być wzrost liczby skarg dotyczących dyskrymina - cji z uwagi na m.in. zdefiniowanie roszczeń w przypadku naruszenia zasady równego traktowania jako kompensacji szkody majątkowej w formie odszkodowania lub krzywdy niematerialnej, jako zadośćuczynienia, z jednoczesnym zróżnicowaniem ich wysokości w przypadku spraw dyskry - minacyjnych względem tego, czy naruszenie takie miało charakter incydentalny czy wielokrotny. Nie bez znacze - nia będzie także fakt określenia minimalnej wysokości zadośćuczynienia w przypadku wielokrotnego naruszenia zasady równego traktowania na poziomie nie niższym niż trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustala - nego na podstawie odrębnych przepisów. Statystyka kontroli skargowych na tle ogólnej liczby kontroli w latach 2023-2025 Rok Liczba kontroli ogółem Liczba kontroli skargowych Odsetek 202361 69521 30634,5 202461 94221 48434,7 202557 41422 77739,6 Liczba kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg w latach 2023-2025 – wg wybranych sekcji PKD PKD202320242025 Handel i naprawy 438747625234 Budownictwo358433113846 Przetwórstwo przemysłowe 339738214590 Usługi administrowania351731782986 Transport i gospodarka magazynowa 310735953535 Zakwaterowanie i usługi gastronomiczne 146716091754 4 Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 39 * Dla porównania, statystyki GUS dostarczają danych o zgłoszonych (w danym okresie/roku) wypadkach przy pracy oraz o osobach poszkodowanych w tych wypad- kach. PIP natomiast bada wypadki zgłoszone (śmiertelne, ciężkie, zbiorowe oraz katastrofy i zdarzenia potencjalnie wypadkowe), które decyzją Okręgowego Inspek- tora Pracy zostały zakwalifikowane do badania okoliczności i przyczyn (Okręgowy Inspektor Pracy dokonuje wyznaczenia inspektora, którego zadaniem będzie zbadanie zdarzenia). PIP bada również nagłe przypadki medyczne, wypadki komunikacyjne oraz wypadki podczas pracy zdalnej jeżeli z ustaleń wstępnych wynika wprost, że miało miejsce naruszenie przepisów bhp lub uprawnień poszkodowanych do świadczeń. Liczba poszkodowanych w wypadkach przy pracy i wypadków przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w latach 2023-2025 we wszystkich sektorach gospodarki narodowej Rok kontroli wypadku Liczba zbadanych wypadków Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertel- nym z ciężkimi obrażenia- mi ciała 2023 Ogółem19232161250667 w tym: zbioro- wych 1764143942 2024 Ogółem19322183225603 w tym: zbioro- wych 1564072236 2025 Ogółem19182140203649 w tym: zbioro- wych 1543762434 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani ogółem w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. - wg sekcji PKD pozostałe budownictwo transport i gospodarka magazynowa 2023 2022 2021 przetwórstwo przemysłowe górnictwo i wydobywanie dostawa wody; gospodarka ściekami i odpadami; rekultywacja handel i naprawy administrowanie i działalność wspierająca rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 226 56 69 84 738 540 201 123 103 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku 4. Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Corocznie organy Państwowej Inspekcji Pracy realizu- ją kontrole związane z badaniem okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ich celem jest przede wszystkim wskazanie konkretnych nieprawidłowości, które dopro - wadziły do wypadku oraz wskazanie pracodawcom koniecznych działań, ukierunkowanych na poprawę stanu warunków pracy pozostałym pracownikom lub poszkodo - wanym po ich powrocie do pracy i uniknięcie podobnego zdarzenia w przyszłości. Inspektorzy pracy w 2025 r. zba - dali okoliczności i przyczyny 1918 wypadków przy pracy zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy*. W wypadkach poszkodowanych zostało 2140 osób, w tym 649 dozna- ło ciężkich obrażeń ciała, a 203 poniosły śmierć. Poszkodowani, którzy ponieśli śmierć lub doznali ciężkiego urazu w zbadanych w latach 2023-2025 wypadkach przy pracy, stanowili średnio 40,0% z ogółu poszkodowanych (w 2025 r. – 39,8%; w 2024 r. – 37,9%; w 2023 r. – 42,4%). Liczba poszkodowanych, w tym śmiertelnie i ciężko, w wypadkach zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. – wg województw Wyszczególnie- nie Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażenia- mi ciała Ogółem 2140203649 w tym województwa: Dolnośląskie111933 Kujawsko-pomorskie1121046 Lubelskie 911134 Lubuskie 40316 Łódzkie 1511447 Małopolskie 1281065 Mazowieckie3403887 Opolskie59528 Podkarpackie89819 Podlaskie 119924 Pomorskie 93951 Śląskie 3972564 Świętokrzyskie46816 Warmińsko-mazurskie 1001319 Wielkopolskie 2082478 Zachodniopomorskie 56722 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Sektory gospodarki, w których zatrudnieni byli poszkodowani w wypadkach przy pracy Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r., najczęściej pracowali w zakładach: przetwórstwa przemysłowego – 34,5% (w 2024 r. – 33,2%; w 2023 r. – 34,5%), budowlanych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 40 ROZDZIAŁ 4 najliczniejsza grupa poszkodowanych to osoby w wieku 40-49 lat oraz osoby w wieku 30-39 lat. Wśród poszkodo- wanych śmiertelnie najliczniejszą grupę w 2025 r. stanowiły osoby w wieku 50-59 lat oraz 40-49 lat (w latach 2023-2024 były to osoby w wieku 50-59 lat). Wśród osób, które dozna - ły ciężkich obrażeń ciała wskutek wypadków przy pracy zbadanych w 2025 r. najliczniej reprezentowani byli poszko - dowani w przedziale wiekowym 30-39 lat (w 2024 r. oraz w 2023 r. dominowały osoby w wieku 40-49 lat). Staż pracy na zajmowanym stanowisku w zakładzie Nie zmienił się – na przestrzeni ostatnich 3 lat – udział poszkodowanych ze względu na staż pracy w zakładzie, w którym ulegli oni wypadkowi. W wypadkach zbadanych w latach 2023-2025 odsetek poszkodowanych pracu- jących do 1 roku w danym zakładzie wynosił 39,4% (dla porównania, staż od 1 roku do 2 lat wyniósł średnio 19,8%, a dla 9 lat i więcej – 18,7%). Obywatelstwo Dane z kontroli dotyczących badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy zrealizowanych w 2025 r. wskazują, że poszkodowani w wypadkach to głównie obywa - tele polscy. Natomiast wśród obcokrajowców najliczniejsza – 25,2% (w 2024 r. – 23,3%, w 2023 r. – 24,4%) oraz han- dlowych i zajmujących się naprawami – 9,4% (w 2024 r. – 9,4%, w 2023 r. – 8,4%). Podstawa świadczenia pracy przez poszkodowa- nych w wypadkach przy pracy Grupą dominującą wśród poszkodowanych ogółem w wypadkach przy pracy skontrolowanych w 2025 r. byli pracownicy – 81,4%. Pozostali poszkodowani (18,6%) wykonywali pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (w tym na podstawie umowy zlecenia objętej ubez- pieczeniem wypadkowym lub pozostawali w samozatrud- nieniu). W liczbie zgłoszonych i zbadanych wypadków osób świadczących pracę na innej podstawie niż umowa o pracę i podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu najliczniej- szą grupą byli zleceniobiorcy, stanowiąc 85,2% ogółu poszkodowanych niepracujących w ramach stosunku pracy (w kontrolach z 2024 r. było to 83,0%, a z 2023 r. – 88,3%). Najczęstszym miejscem świadczenia pracy przez zlece - niobiorców w momencie wypadku były: produkcja prze- mysłowa – 42,1% ogółu zleceniobiorców (samo miejsce produkcji to 27,6%) oraz budowy (dominowały obiekty w budowie oraz obiekty rozbierane, burzone, remontowane) – 35,3%. Wśród wydarzeń powodujących wypadki domino - wały: upadki poszkodowanych z wysokości – na niż- szy poziom (97 zleceniobiorców); ruchy ciała bez wysiłku fizycznego, prowadzące na ogół do urazu wewnętrzne - go – (54 osoby) – głównie w wyniku pochwycenia przez maszynę lub element maszyny ; uszkodzenie, rozerwanie, pęknięcie, ześlizgnięcie, upadek, załamanie się czynnika (52 osoby) – przede wszystkim wskutek uderzenia przez spadający z góry czynnik oraz wciągnięcia poszkodowa- nego w dół ; utrata kontroli nad maszyną, materiałem obra- bianym lub obsługiwanym sprzętem ruchomym (46 osób); wyrzut, wyciek, emisja substancji szkodliwych (15 osób); obecność w strefie zagrożenia (9 osób). Wiek poszkodowanych w wypadkach przy pracy Analizując wiek poszkodowanych ogółem w wypadkach związanych z pracą, można zauważyć, że odsetek poszko - dowanych we wskazanych przedziałach wiekowych w ciągu ostatnich 3 lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Nadal Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych w latach 2023-2025 przez inspektorów pracy – wg stażu pracy w zakładzie Do 1 rokuOd 1 roku do 2 lat9 lat i więcej średnia 2024 2023 2025 39,4 39,6 38,8 39,8 19,8 19,3 19,7 18,7 17,9 21,3 16,9 20,4 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani w zbadanych w latach 2023-2025 przez PIP wypadkach przy pracy – wg podstawy świadczenia pracy innej niż stosunek pracy Rok badania wypadku Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażeniami ciała 202340272129 202438963126 202539948119 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani ogółem w wypadkach przy pracy zbadanych w latach 2023-2025 przez inspektorów pracy – wg wieku poszkodowanych 202320242025 ODSETEK POSZKODOWANYCH poniżej 19 lat 20-29 lat 30-39 lat 40-49 lat 50-59 lat 60 lat i więcej 2,3 15,7 24,1 25,8 22,2 9,9 2,8 15,8 22,9 25,6 22,7 10,2 15,3 24,9 26,3 20,2 11,2 2,1 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 41 grupa pochodziła spoza krajów UE (12,4% poszkodowa- nych). Dominowały wśród nich osoby narodowości ukra- ińskiej – 192 osoby (w 2024 r. – 186; w 2023 r. – 172), z których 14 poniosło śmierć (w 2024 r. – 23; w 2023 r. – 12), a 68 doznało ciężkich obrażeń ciała (w 2024 r. – 58; w 2023 r. – 65). Najwięcej obywateli Ukrainy, poszkodowa - nych w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy, wykonywało pracę w zawodach: robotnicy budow- lani robót stanu surowego i pokrewni (np. cieśla, cieśla szalunkowy, murarz); robotnicy wykonujący prace pro- ste w górnictwie i budownictwie (głównie – pomocniczy robotnik budowlany); robotnicy wykonujący prace proste w przemyśle (głównie pakowacz ręczny, pozostali robotni- cy wykonujący prace proste w przemyśle); kowale, ślusa- rze i pokrewni (ślusarz, pozostali ustawiacze i operatorzy obrabiarek do metali i pokrewni); elektrycy budowlani, elektromechanicy i elektromonterzy; robotnicy w prze - twórstwie spożywczym i pokrewni (głównie pozostali klasyfikatorzy żywności i pokrewni); operatorzy maszyn i urządzeń do produkcji wyrobów spożywczych i pokrewni (operator urządzeń do przetwórstwa mięsa, pozostali operatorzy maszyn do produkcji wyrobów spo - żywczych i pokrewni); robotnicy wykonujący prace pro- ste w transporcie i proste prace magazynowe (robotnik magazynowy). Do wypadków tych dochodziło najczęściej wsku- tek: pochwycenia lub odrzucenia osoby przez maszynę lub element maszyny; upadku osoby z wysokości – na niższy poziom; utraty kontroli nad maszyną, materiałem obrabianym lub obsługiwanym sprzętem ruchomym; uderzenia poszko - dowanego przez spadający z góry przedmiot. Grupa 23 poszkodowanych z „innych krajów spoza Unii Europejskiej” to obywatele: Argentyny, Azerbejdżanu, Ban- gladeszu, Etiopii, Indonezji, Kirgistanu, Republiki Korei, Kazachstanu, Sri Lanki, Mołdawii, Nepalu, Rosji, Rwandy, Tadżykistanu, Turcji, Ugandy. Śmiertelnie poszkodowani w wypadkach przy pra- cy (w odniesieniu do całej gospodarki) Wśród poszkodowanych śmiertelnie w zbadanych w 2025 r. wypadkach przy pracy dominowały osoby pracujące w sek- torze budowlanym – 34,0% ogółu poszkodowanych śmiertelnie (w 2024 r. – 29,8%; w 2023 r. – 37,6%). Następną, co do liczebności, była grupa poszkodowa - nych pracujących w zakładach: −przemysłowych (w 2025 r. – 19,7%, w 2024 r. – 16,0%, w 2023 r. – 17,2%); −transportowych i magazynowych (w 2025 r. – 11,3%, w 2024 r. – 8,4%, w 2023 r. – 8,4%); −rolniczych oraz zajmujących się gospodarką leśną (w 2025 r. – 7,4%, w 2024 r. – 10,7%, w 2023 r. – 7,6%); −górniczych i wydobywczych (w 2025 r. – 5,4%, w 2024 r. – 7,6%, w 2023 r. – 4,0%); −handlowych i zajmujących się naprawami (w 2025 r. – 5,0%, w 2024 r. – 6,7%, w 2023 r. – 6,8%); −usług administrowania i działalności wspierającej (w 2025 r. – 3,4%, w 2024 r. – 5,8%, w 2023 r. – 5,6%); −działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej (w 2025 r. – 3,0%, w 2024 r. – 1,3%, w 2023 r. – 1,2%). Analiza miejsc zaistnienia wypadków ze skutkiem śmiertelnym dla poszkodowanych w wypadkach przy pracy zbadanych w 2025 r. pozwala wskazać, że były to głównie: −teren budowy (obiekt nowy; rozbierany, burzony, remonto - wany) – 29,6% ogółu poszkodowanych śmiertelnie; −miejsca produkcji przemysłowej (miejsce produkcji; kon - serwacji i napraw; magazynowania) – 29,1% (dominuje miejsce produkcji – 16,3% oraz miejsce magazynowania – 7,4%); −miejsca i środki komunikacji publicznej – 14,3% (dominują tereny komunikacji publicznej); −tereny: leśne, zielone; miejsca upraw i hodowli – 7,9%; −pod ziemią (kopalnie) – 3,9%; −inne miejsca (np. teren: zbiornika do gromadzenia wody do celów ppoż.; rozdzielni głównej 6 kV, komory utwardzania przy produkcji betonu i wyrobów betonowych, podstacji trakcyjnej, przy energetycznym betonowym słu - pie zlokalizowanym na linii energetycznej SN o napięciu 15kV) – 3,4%. Do wypadków ze skutkiem śmiertelnym dochodziło naj - częściej wskutek: − upadku z wysokości, np. podczas sprawdzania zamo- cowania rynny; przy wykonywaniu pracy (bez stosowa- nia środków ochrony indywidualnej chroniących przed Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych w 2025 r. przez inspektorów pracy – wg narodowości poszkodowanych Wyszczególnienie Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażeniami ciała Ogółem, w tym:2140203649 obywatele z krajów UE2-1 obywatele spoza krajów UE, w tym: 2651899 obywatele Ukrainy1921468 obywatele Białorusi1515 obywatele Kolumbii11-5 obywatele Gruzji821 obywatele Uzbekistanu7-6 obywatele Indii5-2 obywatele Filipin4-2 inni23110 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 42 ROZDZIAŁ 4 upadkiem z wysokości); z podestu roboczego rusztowania (podczas montażu parapetu okna); z wysokości trzeciego podestu roboczego; w trakcie podawania cegieł do współ - pracownika; podczas podczepiania do haka wciągarki pustego wiaderka; z drabiny przystawnej na posadzkę wznoszonego budynku (podczas wykonywania prac cie - sielskich); z łyżki koparki podczas odcinania pasków mocowania kabli; z kosza znajdującego się na widłach ładowarki teleskopowej na betonowe podłoże; z dachu podczas przechodzenia z rusztowania na więźbę dachową; podczas wykonywania prac na krawędzi dachu dwuspado - wego; przez otwór technologiczny na niższą kondygnację (47 poszkodowanych – 23,2%); − uszkodzenia, rozerwania, pęknięcia, ześlizgnięcia, załamania się czynnika , w tym podczas: ścinki wierzby doszło do zawieszenia się gałęzi i upadku z wysokości około 1,2 m na pracownika; transportu ręcznego mate - riałów doszło do uderzenia w głowę pracownika spada- jącą z wysokości około 10 m cegłą odspojoną od ściany Poszkodowani ze skutkiem śmiertelnym w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. - wg sekcji PKD pozostałe budownictwo transport i gospodarka magazynowa przetwórstwo przemysłowe górnictwo i wydobywanie dostawa wody; gospodarka ściekami i odpadami; rekultywacja handel i naprawy administrowanie i działalność wspierająca rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 22 10 7 6 69 40 23 15 11 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku • Wady konstrukcyjne lub niewłaściwe rozwiązania techniczne i ergonomiczne czynnika materialnego (nieprawidłowości projektowo- -konstrukcyjne czynnika materialnego) – 89,8 %; • Niewłaściwe wykonanie czynnika materialnego –4,3 %; • Wady materiałowe czynnika materialnego – 4,3 %; • Niewłaściwy stan czynnika materialnego – 1,6 %. 15,7% PRZYCZYNY WYPADKÓW PRZY PRACY ZBADANYCH PRZEZ PIP Przyczyny wypadków przy pracy zbadanych przez PIP w 2025 r. 40,7% 43,6% • Nieprawidłowe zachowanie się pracownika – 52,1%; • Niewłaściwe samowolne zachowanie się pracownika – 23,5%; • Brak lub niewłaściwe posługiwanie się czynni - kiem materialnym przez pracownika – 11, 3%; • Nieprawidłowości w stosowaniu sprzętu ochronnego przez pracownika – 8,3%; • Stan psychofizyczny pracow - nika, niezapewniający bezpiecz- nego wykonywania pracy – 4,8%. • Niewłaściwa ogólna organizacja pracy – 78,9%; • Niewłaściwa organizacja stanowiska pracy – 13,3 %; • Niewłaściwa eksploatacja czynnika materialnego – 7, 8%. Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 43 remontowanej kamienicy; przemieszczania się w wykopie pracownik został uderzony przez spadającą do wykopu rurę o średnicy 800 mm i długości 36 m i wadze około 1600 kg (36 poszkodowanych – 17,7%); −utraty kontroli nad maszyną, narzędziem, środ- kiem transportu lub obsługiwanym sprzętem ruchomym – np. podczas transportu szyn kolejkowych doszło do utraty kontroli nad podwieszanym wózkiem transportowym, co doprowadziło do uderzenia pra - cownika transportowanymi szynami w głowę; podczas odbioru odpadów jeden z ładowaczy, stojąc za śmie - ciarką, został do niej przygnieciony przez samochód osobowy, który wjechał w tył pojazdu; podczas trans - portu ręcznego (w pięcioosobowym zespole) elek- trycznej prasy krawędziowej o masie 2500 kg – przy korzystaniu z wózka jezdniowego doszło do utraty sta - teczności maszyny i przygniecenia jednego z mężczyzn przez upadającą maszynę; pracownik został potrącony/ przygnieciony przez samowolnie staczający się pojazd wraz z przyczepą, na której załadowana była koparka (27 po szkodowanych – 13,3%). Wypadki podczas pracy zdalnej Do Państwowej Inspekcji Pracy pracodawcy zgłosili 12 zdarzeń wypadkowych, zaistniałych w 2025 r., podczas wykonywania pracy zdalnej. W wypadkach tych poszkodo - wanych zostało 12 osób, w tym 2 doznały ciężkich obra- żeń ciała, 9 poniosło śmierć, a jedna osoba doznała lekkich obrażeń ciała. Spośród 12 zdarzeń wypadkowych, dla których prowa - dzone były postępowania powypadkowe przez zespoły powypadkowe powołane przez pracodawców, 4 nie zosta- ły uznane za wypadki przy pracy. Powodem takiej decyzji był brak przyczyny zewnętrznej zdarzenia lub brak związku zaistniałego zdarzenia z pracą. Podstawą świadczenia pracy poszkodowanych w wypadkach podczas wykonywania pracy zdalnej była umowa o pracę. Wnioski do ZUS o podwyższenie składki wypadkowej Inspektorzy pracy w 2025 r. w 89 przypadkach wystąpi- li do ZUS z wnioskami o podwyższenie o 100% skład- ki na ubezpieczenie wypadkowe. Wnioski dotyczyły tych płatników składek, u których w dwóch kolejnych kontrolach stwierdzono rażące naruszenie przepisów bhp. Najwięcej takich sytuacji inspektorzy pracy stwierdzili u pracodawców w województwie wielkopolskim (21 wniosków). We wnio - skach kierowanych do ZUS dominowali przedsiębiorcy prowadzący działalność budowlaną – 66 podmiotów, następnie przedsiębiorcy z przetwórstwa przemysłowe- go – 17 podmiotów. Podsumowanie Analizy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy potwierdza - ją, że – podobnie jak w latach ubiegłych – przetwórstwo przemysłowe oraz budownictwo pozostają najbardziej niebezpiecznymi sektorami gospodarki, w których docho - dzi do największej liczby wypadków przy pracy o najpoważ- niejszych skutkach dla poszkodowanych. Dane te stały się kluczowym argumentem za kontynuacją i intensyfikacją działań nadzorczych w tych obszarach. W ramach realizacji strategii Unii Europejskiej dotyczącej bezpieczeństwa i higieny pracy, sektor przetwórstwa prze - mysłowego został objęty w latach 2025-2027 programem „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sek- torze przemysłowym – Wizja Zero”. Obecnie realizujemy drugi rok tej strategii, koncentrując się na: ●weryfikacji przestrzegania przepisów prawa pra - cy, ze szczególnym uwzględnieniem technicznego bezpie- czeństwa maszyn i urządzeń; ●kontroli wdrażania działań eliminujących nieprawidłowości, które mogą skutkować wypadkami; ●propagowaniu kultury bezpieczeństwa opartej na całkowi - tej eliminacji zdarzeń urazowych. Uzupełnieniem kontroli jest kampania edukacyjna „Bez- pieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Ma ona na celu zwiększenie zaangażowania pracodawców w budowanie bezpiecznych warunków pracy poprzez prawidłowe zarzą - dzanie bhp, rzetelną ocenę ryzyka zawodowego oraz sku- teczną prewencję zdrowotną. Równolegle Państwowa Inspekcja Pracy kontynuuje prio - rytetowe działania w sektorze budowlanym. Od 2025 r. kontrole w budownictwie prowadzone są w zmienionej for - mule, która pozwala na jeszcze skuteczniejsze reagowa- nie na dynamicznie zmieniające się zagrożenia na placach budowy. Nowe podejście jest ukierunkowane na natychmia - stowe eliminowanie bezpośrednich zagrożeń życia i zdro- wia oraz głębszą analizę systemowych przyczyn uchybień w zakresie ochrony pracy. W oparciu o doświadczenia kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy oraz analizę przyczyn wypadków przy pra - cy osób świadczących pracę na innej podstawie niż stosu- nek pracy, Główny Inspektor Pracy wystąpi z wnioskiem o podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do noweli- zacji rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecz- nej z dnia 23 stycznia 2022 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypad- kowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporzą- dzenia , poprzez wprowadzenie obowiązku wskazywania w karcie wypadku wniosków i zalecanych środków profi - laktycznych, także w odniesieniu do osób niebędących pracownikami. W ocenie Państwowej Inspekcji Pracy obecne przepisy nie zapewniają wystarczającego poziomu działań prewen - cyjnych wobec osób wykonujących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy. Obowiązujący wzór karty wypad - ku koncentruje się głównie na opisie zdarzenia i jego kwa- lifikacji prawnej, nie przewidując obowiązku formułowania wniosków oraz środków zapobiegawczych. W praktyce ogranicza to możliwość eliminowania przyczyn wypadków i przeciwdziałania podobnym zdarzeniom w przyszłości. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 44 ROZDZIAŁ 4 Zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy wprowadzenie obo- wiązku zamieszczania w karcie wypadku wniosków i środków profilaktycznych wzmocni prewencyjny charak - ter postępowań powypadkowych oraz przyczyni się do podniesienia standardów bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę poza stosunkiem pracy. Jednocześnie, w związku z doświadczeniami wynikają- cymi ze stosowania przepisów dotyczących postępowań powypadkowych, zasadne wydaje się przeprowadzenie przeglądu rozporządzenia w sprawie ustalania okolicz- ności i przyczyn wypadków przy pracy – dotyczy ono wypadków pracowniczych. W praktyce kontrolnej PIP identyfikowane są zagadnienia wymagające dalszej analizy i ewentualnego doprecyzowania, dotyczą- ce m.in. obowiązków stron postępowania powypad- kowego; sposobu realizacji obowiązku zapoznania poszkodowanego z protokołem powypadkowym np. w sytuacji, gdy jest nieprzytomny; trudności w uzy- skiwaniu informacji o rodzaju urazu poszkodowanego czy zakresu uprawnień inspektora pracy określonych w § 15 rozporządzenia. Kwestie te mają charakter przy- kładowy i będą przedmiotem dalszych prac analitycz- nych oraz konsultacyjnych. 5 Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 47 Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas realizacji kontroli w ramach strategii „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero” odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE A B C D E F G stan techniczny dróg, przejść komunikacyjnych i ramp wykaz prac szczególnie niebezpiecznych osłony i inne urządzenia ochronne zabezpieczenie lub oznakowanie miejsc niebezpiecznych ocena ryzyka zawodowego badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych F G 61 51 43 33 32 31 29 5. Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 5.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero 5.1.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero – kontrole Zakres kontroli Celem kontroli była weryfikacja przestrzegania obowią- zujących przepisów prawa pracy, w szczególności bez- pieczeństwa i higieny pracy w zakładach zajmujących się działalnością przemysłową. Kontrole były ukierunkowa - ne na ograniczenie zagrożeń wypadkowych. Zakres kontroli obejmował kompleksową analizę warun - ków pracy w zakładzie, poprzedzoną oceną informacji o zaistniałych wypadkach przy pracy, chorobach zawodo - wych oraz narażeniu pracowników na czynniki szkodliwe i niebezpieczne. Kontroli podlegała ocena przygotowania pracowników do pracy, terminowości i zakresu prowadzo - nych badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, organizacji pracy i stanowisk pracy, stanu techniczne - go maszyn, urządzeń, a także urządzeń i instalacji ener- getycznych, warunków panujących w pomieszczeniach pracy, sposobów realizowania transportu wewnętrznego oraz magazynowania. Inspektorzy pracy zwracali uwa - gę na prace szczególnie niebezpieczne, z uwzględnieniem zapewnienia właściwego nadzoru nad ich wykonywaniem. W trakcie kontroli analizie podlegała dokumentacja powy - padkowa oraz ocena ryzyka zawodowego. Przeprowadzono 771 kontroli w 765 podmiotach, w któ- rych świadczyło pracę 107 tys. osób, w tym 103 tys. osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Były to małe zakłady zatrudniające od 10 do 49 pracowników (41%), średnie od 50 do 249 osób (39%), duże o zatrudnieniu 250 pracowników i więcej (13%) oraz mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 9 osób (7%). Diagnoza Najwyższy poziom naruszeń stwarzających bezpośred- nie zagrożenie dla zdrowia i życia miał miejsce w trakcie eksploatacji maszyn i urządzeń technicznych. Nie- prawidłowości dotyczące osłon i innych urządzeń ochron- nych wystąpiły w 61% zakładów, elementów sterowniczych wpływających na bezpieczeństwo w 31% zakładów, urzą - dzeń do uruchamiania oraz całkowitego lub awaryjnego zatrzymywania maszyny w 22% zakładów. Nieprawidło - wości dotyczące instrukcji obsługi maszyn stwierdzono w 23% zakładów. Charakterystycznym przykładem były liczne maszyny, w których zdemontowano osłony, wyłącz - niki krańcowe, blokady lub kurtyny świetlne, pozostawiając swobodny dostęp do pił, frezów, wałów, mieszadeł, noży, kół pasowych. Ujawniono też maszyny z uszkodzonymi lub celowo zablokowanymi urządzeniami bezpieczeń - stwa, jak blokady osłon, maty naciskowe, fotokomórki czy urządzenia ryglujące, co pozwalało pracownikowi wejść lub sięgnąć kończynami do strefy niebezpiecznej przy pracują - cym mechanizmie. Szczególnie rażące były przypadki obejścia fabrycznych zabezpieczeń maszyn. Przykładem mogą być eksploato - wane liczne pilarki, traki, strugarki, frezarki, wiertarki, prasy i mieszalniki, w których można było uruchomić napęd przy otwartej osłonie lub sięgnąć ręką do strefy ruchu narzędzia. Szczególnie dużo nieprawidłowości stwierdzono w małych i średnich zakładach, w nich właśnie inspektorzy pracy wydali największą liczbę decyzji natychmiastowego wstrzy - mania eksploatacji maszyn, których dalsze użytkowanie oznaczałoby zagrożenie dla zdrowia pracowników. Ta k że urządzenia i instalacje energetyczne stano- wiły istotny obszar zagrożeń. Nieprawidłowości dotyczące ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym wystą - piły w 23% zakładów, badań i pomiarów skuteczności tej ochrony w 22% zakładów, a właściwej eksploatacji urzą - dzeń i instalacji w 31% zakładów. Ujawniano zarówno brak aktualnych pomiarów, jak i doraźne, prowizoryczne zasila - nie urządzeń, uszkodzone przedłużacze, otwarte rozdziel- nice, dostęp do części czynnych pod napięciem czy brak zabezpieczeń w strefach zagrożenia wybuchem. Stwier - dzono eksploatację maszyn z połączeniami przewodów umożliwiającymi bezpośredni dotyk części przewodzących prąd po wyrwaniu zadławień z obudowy. W 43% kontrolowanych zakładów występowały nieprawi - dłowości w zabezpieczeniu lub oznakowaniu miejsc nie- bezpiecznych, a w 20% nie zapewniono właściwego stanu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 48 ROZDZIAŁ 5 technicznego obiektów i pomieszczeń pracy. W praktyce zagrożenia te prowadziły do licznych potknięć, poślizgnięć, kolizji i wpadnięć do otworów technologicznych. Stwierdzono niezabezpieczone studnie, zagłębienia przy obrabiarkach, otwory technologiczne w posadzkach oraz brak osłon lub barierek przy różnicach poziomów. Nieprawidłowości dotyczące wykazu prac szczególnie niebezpiecznych stwierdzono w 29% zakładów, a nieopra- cowanie szczegółowych wymagań przy wykonywaniu tych prac w 27%. Pozostałe nieprawidłowości w tym zakresie, dotyczyły niezapewnienia: −odpowiednich środków zabezpieczających (14% zakładów); −bezpośredniego nadzoru nad wykonywaniem prac szcze - gólnie niebezpiecznych (12% zakładów); −instruktażu przed rozpoczęciem prowadzenia prac szcze - gólnie niebezpiecznych (12% zakładów). Rażącym przykładem lekkomyślności było nieuwzględ - nienie, w wykazie prac szczególnie niebezpiecznych, pra- cy na wysokości przy użyciu rusztowania, mimo że właśnie podczas takiej pracy doszło już wcześniej w kontrolowanym podmiocie do wypadku polegającego na upadku z wysoko - ści trzech metrów. Instrukcje bhp dotyczące procesów technologicznych i prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi były niepra - widłowe w 24% zakładów. Często pracodawcy ograniczali się do ogólnego powielenia wymogów z rozporządzenia, bez odniesienia do rzeczywiście wykonywanych prac. Nieprawidłowości w organizacji prac transportowych przy użyciu urządzeń mechanicznych wystąpiły w 16% zakładów, w instrukcjach ruchu na drogach wewnątrzzakła - dowych w 24%, a w stanie dróg, przejść i ramp w 33%. W magazynowaniu i składowaniu brak odpo- wiednich instrukcji dotyczył 24% zakładów, a brak informacji o dopuszczalnym obciążeniu podłóg, stro - pów i urządzeń do składowania aż 39%. Charaktery- stycznym przykładem było ręczne przemieszczanie bardzo ciężkich elementów lub opakowań bez odpowied - niego sprzętu, co prowadziło do urazów układu mięśniowo- -szkieletowego, przygnieceń i uderzeń. Drugim przykładem było składowanie materiałów poza wyznaczonymi miejsca - mi, w świetle dróg transportowych i komunikacyjnych, bez zabezpieczenia przed przemieszczeniem, co zwiększało ryzyko kolizji, wyślizgnięć i przygnieceń. W zakresie czynników szkodliwych, niebezpiecz- nych i uciążliwych szczególnie niepokojący był stan badań i pomiarów środowiska pracy. Nieprawidłowości w samym wskazaniu czynników szkodliwych, dla których należy wykonywać badania i pomiary, wystąpiły w 11% zakładów, natomiast w zakresie przeprowadzania badań i pomia - rów czynników szkodliwych już w 32% zakładów. Oznacza to, że znaczna część pracodawców nie dysponowała aktu - alną wiedzą o poziomie narażenia pracowników na hałas, pyły, drgania czy czynniki chemiczne, a przez to nie mogła właściwie oszacować ryzyka zawodowego ani dobrać sku - tecznych środków profilaktycznych. Dużym problemem była niska jakość i nieaktualność oce- ny ryzyka zawodowego. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w 51% zakładów, przy czym brak oceny dotyczył 5% stanowisk, a uchybienia 20% stanowisk. Dane te poka - zują, że wielu pracodawców nadal traktuje ocenę ryzyka jako dokument tworzony jednorazowo, często według wzorów ogólnych, bez rzeczywistego odniesienia do konkretnych czynności, stosowanych maszyn, materiałów, organizacji stanowiska i rzeczywistych zagrożeń. Przykładem może być ocena ryzyka sporządzona dla stanowiska pracownika pro - dukcji, w której opis stanowiska był ogólny i nie korespon- dował z faktycznie wykonywanymi czynnościami, ani nie obejmował maszyn i urządzeń obsługiwanych przez pracow - nika. Takie podejście powodowało pomijanie zagrożeń fak- tycznie występujących na stanowisku pracy. W kontrolowanych podmiotach w latach 2022-2024 odnotowano łącznie 5099 wypadków przy pracy, w któ- rych 73 osoby odniosły ciężkie obrażenia ciała, a 12 osób poniosło śmierć. Inspektorzy pracy poddali analizie 2789 dokumenta- cji powypadkowych, a także dokumenty oceny ryzyka zawodowego sporządzone dla stanowisk pracy, na których zatrudnieni byli pracownicy poszkodowani w wypadkach. W 4% zakładów pracodawcy nie prowadzili rejestru wypadków, natomiast w co dziesiątym stwierdzono uchybie - nia w tym zakresie. Nieprawidłowości dotyczące sporządza- nia dokumentacji powypadkowej wystąpiły w 21% zakładów, przy czym uchybienia odnotowano w co dziesiątej analizo - wanej dokumentacji. Nieprawidłowe ustalenia okoliczności Wypadki przy pracy – analiza dokumentacji powypadkowej i dokumentacji oceny ryzyka zawodowego odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości nieustalenie wszystkich okoliczności wypadku określenie w protokole powypadkowym środków i wniosków pro laktycznych nieustalenie wszystkich przyczyn wypadku przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego dla zidenty kowanych zagrożeń po zaistnieniu wypadku, w tym zagrożeń którego(ych) aktywizacja doprowadziła do wypadku uaktualnienie oceny ryzyka zawodowego po zaistnieniu wypadku identy kacja zagrożenia(ń), którego(ych) aktywizacja doprowadziła do wypadku A B C D sporządzenie dokumentacji wypadkowej G H F zebranie aktualnych informacji potrzebnych do oceny ryzyka zawodowego E 39 38 2828 25 22 21 20 BACDEFGH SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 49 wypadków stwierdzono w 25% zakładów. Błędne ustalenie przyczyn wypadków wystąpiło w 38% zakładów. Jednym z najpoważniejszych problemów było nieprawi- dłowe ustalanie przyczyn wypadków. Zespoły powypad- kowe często myliły przyczynę wypadku z samym zdarzeniem powodującym uraz lub z odchyleniem od sta - nu normalnego. Często w określeniu przyczyn wypadku pomijano przyczyny techniczne i organizacyjne. Przykładem może być wypadek związany z wybuchem acetylenu podczas transportu butli z gazem technicznym, w którym jako przyczynę wskazano sam wybuch, pomijając m.in. niewłaściwą organizację pracy, brak instrukcji trans - portu, brak zabezpieczenia zaworów oraz nieuwzględnienie atmosfery wybuchowej w ocenie ryzyka. W innym przy - padku, dotyczącym obsługi rębaka, zespół powypadkowy nie ustalił rzeczywistych przyczyn zdarzenia, a dodatkowo zamieścił niezgodny z przepisami wniosek, że brak wcze - śniejszych podobnych zdarzeń zwalniał pracownika z obo- wiązku stosowania okularów ochronnych. Nieprawidłowości w zakresie określania w proto- kole powypadkowym środków i wniosków profilak- tycznych odnotowano w 28% zakładów. W tym obszarze zespoły ograniczały się do omówienia wypadku przy pra - cy, ponownego przeszkolenia poszkodowanego. W znacz- nej części protokołów powypadkowych inspektorzy pracy stwierdzili określenie środków profilaktycznych nieade - kwatnych do przyczyny wypadku. Kolejnym problemem było niezastosowanie przez pracodawcę środków i wniosków profilaktycznych w praktyce, które stwierdzono w 17% zakładów. Jednym z przykładów, w związku ze śmiertelnym wypadkiem pra - cownika, było nieopracowanie szczegółowej instrukcji wymiany filtrów na wieży suszarniczej z wyszczególnie - niem i wskazaniem miejsca składowania zużytych filtrów. Pracodawca do czasu zakończenia kontroli nie opracował takiej instrukcji. Niezadowalający był również poziom powiązania postępowania powypadkowego z oceną ryzyka zawodowego . Nieprawidłowości w dokumentowaniu oceny ryzyka związanej z wypadkami wystąpiły w 9% zakładów. Brak zebrania aktualnych informacji niezbęd - nych do oceny ryzyka stwierdzono w 20% zakładów. Niezidentyfikowanie wszystkich zagrożeń, których aktywizacja doprowadziła do wypadku, ujawnio - no w 22% zakładów. W co piątym przypadku stwier- dzono brak aktualizacji oceny ryzyka po zaistnieniu wypadku (dotyczyło to 39% zakładów). W 16% zakła - dów pracodawcy nie informowali pracowników o ryzy- ku po wypadku (dotyczyło to 5% objętych badaniem pracowników), a w kolejnych 16% nie zapewniano udzia - łu osób organizujących pracę w procesie oceny ryzyka. Wskazuje to, że etap działań po wypadku, kluczowy dla zapobiegania podobnym zdarzeniom w przyszłości, był najsłabszym elementem systemu. Potwierdzają to rów - nież przykłady. W jednym przypadku po śmiertelnym wypadku zbiorowym związanym z eksplozją gazu, pra- codawca co prawda opracował instrukcję transportu substancji niebezpiecznych, jednak nie zaktualizował oceny ryzyka o zagrożenie mogące wywołać wybuch. Na podobnym poziomie utrzymywały się nieprawidło- wości dotyczące spójności środków profilaktycznych wynikających z oceny ryzyka zawodowego i proto - kołów powypadkowych. Brak uwzględnienia w zaktuali- zowanej ocenie ryzyka środków określonych w protokole powypadkowym stwierdzono w 26% zakładów. Brak spój - ności wdrożonych środków wynikających z oceny ryzyka zawodowego ze środkami i wnioskami z protokołu powy - padkowego ujawniono w co piątym zakładzie. W praktyce oznaczało to, że nawet jeśli oba dokumenty były formalnie sporządzone, zawierały różne lub niespójne działania pro - filaktyczne. Przykładem było nieuwzględnianie w ocenie ryzyka zaleceń dotyczących montażu zabezpieczeń tech - nicznych przy drzwiach, transporterach czy maszynach, mimo że zostały one wskazane jako konieczne. Innym przykładem było ograniczanie działań profilaktycznych jedynie do omówienia zdarzenia z pracownikami, bez wprowadzania zmian technicznych lub organizacyjnych wskazanych w dokumentacji powypadkowej. Zadania w zakresie nadzoru i kontroli stanu bhp naj- częściej wykonywali specjaliści spoza zakładu, rzadziej etatowa służba bhp, a jeszcze rzadziej pracodawca lub pracownik zatrudniony przy innej pracy. Powierzanie zadań służby bhp głównie podmiotom zewnętrznym (choć nie stanowi naruszenia prawa), może ograniczać skuteczność i znajomość realnych warunków pracy. Najczęstszym uchy - bieniem był brak sporządzania okresowych analiz stanu bhp, co stwierdzono w 35% zakładów. Charakterystycznym przykładem była analiza stanu bhp zawierająca pustą tabe - lę dotyczącą narażenia na czynniki szkodliwe, bez wartości narażenia, bez wniosków i bez planu poprawy warunków pracy. W co piątym zakładzie pracodawcy nie konsultowali z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkich działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. W stosunku do czterech pracodawców, z uwagi na stwier - dzone rażące naruszenia przepisów bhp, inspektorzy pracy skierowali wnioski do ZUS o podwyższenie składki na ubez - pieczenie wypadkowe. Wszystkie zostały uwzględnione i ZUS wydał decyzje o podwyższeniu o 100% wysokości sto - py procentowej składki. Wnioski Wnioski wskazują na dużą skalę nieprawidłowości w obsza- rze ekspolatacji maszyn i urządzeń, zwłaszcza w zakre- sie braku osłon i urządzeń ochronnych, w szczególności w zakładach małych i średnich, w branżach z przewagą maszyn starszego typu. Wysoki odsetek nieprawidłowości w ocenie ryzyka zawodowego i w dokumentacji powypad - kowej dowodzi, że oba te obszary nadal są przez wie- lu pracodawców traktowane formalnie, a nie jako realne narzędzia prewencji. Problemem pozostaje niewystar- czająca jakość działań służby bhp, zwłaszcza w zakre- sie corocznych analiz stanu bhp, kontroli warunków pracy i rzetelnego uczestnictwa w badaniu przyczyn wypadków. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 50 ROZDZIAŁ 5 Nieprawidłowości związane z postępowaniem powypad- kowym, brakiem ponownej oceny ryzyka po wypadku oraz niespójnością środków profilaktycznych mają bezpośredni związek ze stanem bezpieczeństwa pracy, ponieważ unie - możliwiają trwałe usuwanie przyczyn zdarzeń i sprzyjają powtarzalności wypadków. Dzięki zdecydowanym działa - niom kontrolnym inspektorów pracy wdrożono środki profilaktyczne, których pracodawcy wcześniej nie wprowa - dzili, co istotnie przyczyniło się do poprawy stanu bhp, wła- ściwego prowadzenia postępowań powypadkowych oraz realnego ograniczenia ryzyka występowania podobnych wypadków w przyszłości. Z przeprowadzonych kontroli wynika również, że część poszkodowanych w wypadkach to osoby zatrudnione na innej podstawie niż stosunek pracy. W takich przypadkach płat - nicy składek sporządzają kartę wypadku. Obecnie jednak dokument ten nie obejmuje kwestii formułowania wniosków i środków profilaktycznych, co w praktyce prowadzi do pomi - jania wniosków profilaktycznych oraz ogranicza skuteczność działań zapobiegających podobnym zdarzeniom w przyszło - ści. Dlatego, dostrzegając problem braku skutecznej i peł- nej ochrony w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, zasadne wydaje się rozszerzenie obowiązków pracodawcy (określonych w art. 304 Kodeksu pracy) w zakresie bhp wobec tych osób. Rozszerzenie to powinno obejmować obowiązek wskazywania wniosków i zalecanych środków profilaktycz - nych w karcie wypadku w odniesieniu do osób niebędących pracownikami w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W świetle wyników kontroli zasadne jest kontynu- owanie i wzmacnianie działań kontrolnych ukierun- kowanych na zakłady o wysokiej wypadkowości oraz na podmioty, w których wcześniej stwierdzono poważne naruszenia . Kontrole powinny w szczególności obejmować ocenę stanu technicznego maszyn, jakość oce - ny ryzyka zawodowego oraz sposób prowadzenia postępo- wań powypadkowych. Niezbędne jest także utrzymanie i rozszerzanie działań prewencyjno-szkoleniowych kierowanych do pracodawców, kadry kierowniczej i służby bhp, zwłaszcza w zakresie: właściwej identyfikacji zagro - żeń, metod badania wypadków, organizacji prac szcze- gólnie niebezpiecznych oraz praktycznego powiązania oceny ryzyka zawodowego z dokumentacją powypadkową. Pozwoli to na ograniczenie liczby wypadków przy pracy w przyszłości. 5.1.2. Kampania „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” oraz program „Prewencja wypadkowa” W 2025 r. rozpoczęliśmy 3-letnią kampanię „Bezpieczeń- stwo pracy zależy od Ciebie”, która jest elementem strategii „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja ZERO”. Ma ona na celu uświadomienie pracodawcom i osobom odpowiedzial - nym za bezpieczeństwo konieczność bezpośredniego zaangażowania się w sprawy zarządzania bhp oraz zachę - cenie do uczestnictwa pracowników w działaniach słu- żących zwiększaniu poziomu bezpieczeństwa pracy. Działaniami o charakterze prewencyjnym, promocyjnym i edukacyjnym inspekcja pracy zamierza: ●inspirować do zmiany postaw, popularyzując wzorce kultu - rowe bezpieczeństwa pracy i odpowiedzialności za wyko- nywane zadania; ●wskazywać na tragiczne konsekwencje nieprzestrzega - nia przepisów bhp i nieodpowiedzialnych, zachowań oraz upowszechniać ku przestrodze wnioski z analiz wypadków przy pracy; ●zachęcać pracodawców i pracowników do podnoszenia poziomu kultury technicznej i organizacyjnej w miejscu pra - cy i inspirować do dzielenia się „dobrymi praktykami”. Hasłem kampanii „Włącz tryb bezpieczny” zapra- szamy wszystkich zainteresowanych do włączenia się w działania i wspólne realizowanie przedsięwzięć na rzecz poprawy bezpieczeństwa pracy i ograniczenia ryzyka wypadków przy pracy. Informacje o kampanii, organizowanych wydarzeniach i szkoleniach, a także publikacje tematyczne, można zna - leźć na stronie www.bhpnatak.pl, za pośrednictwem której przez najbliższe 2 lata będą promowane działania z obszaru prewencji wypadkowej. Inspekcja pracy nieodpłatnie udo - stępnia na tej stronie pracodawcom plakaty – prace z kon- kursu zwiększającego świadomość zagrożeń wypadkowych i sposobów ich ograniczania – które mogą zostać wykorzy - stane do prowadzenia akcji promujących kulturę bezpie- czeństwa. W 2025 r. z możliwości takiej skorzystały firmy Plakat kampanii adresowany do pracodawców SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 51 ERGIS S.A. Odział w Oławie oraz ALSTAL Grupa Budowla- na sp. z o.o. sp. k. W 2025 r. działaniami pozakontrolnymi objęliśmy ponad 7, 8 tys. podmiotów, w tym: prawie 4 tys. pracodawców, ponad 1,1 tys. pracowników, ponad 800 przedstawicieli służby bhp oraz blisko 700 społecznych inspektorów pra - cy. Nasze działania to przede wszystkim szkolenia organi- zowane przez okręgowe inspektoraty pracy, konferencje i seminaria (w liczbie 157) o tematyce związanej z prewencją wypadkową w miejscu pracy, prawidłowym prowadzeniem postępowań powypadkowych oraz zarządzaniem ryzykiem zawodowym. Poniżej kilka przykładów takich wydarzeń: 95 marca 2025 r. – konferencja pt.: „Bezpieczeństwo pracy a innowacyjne technologie w przemyśle” zorganizowana przez OIP Katowice na 21 Międzynaro - dowych Targach Bezpieczeństwa, Higieny Pracy oraz Ochrony Przeciwpożarowej BHP 2025. Podczas wyda - rzenia podejmowano m.in. tematy związane z zarzą- dzaniem ryzykiem w dobie cyfryzacji oraz rolą sztucznej inteligencji w prognozowaniu i zapobieganiu wypadkom przy pracy; 924 kwietnia 2025 r. – OIP Zielona Góra we współpra - cy z Akademią im. Jakuba Paradyża w Gorzowie Wiel- kopolskim zorganizował konferencję pt.: „Bezpieczna eksploatacja maszyn a wypadki przy pracy” , na któ- rej podejmowano m.in. tematy związane z oceną ryzyka zawodowego związanego z eksploatacją maszyn, naj - częstszych przyczyn wypadków przy pracy podczas pra- cy przy maszynach, systemów bezpieczeństwa stanowisk zrobotyzowanych i linii produkcyjnych, a także wpływu modernizacji i utrzymania maszyn na ich bezpieczeństwo; 923 maja 2025 r. – OIP Kielce wspólnie z Politechniką Świętokrzyską oraz Fundacją Kultura Bezpieczeństwa zorganizował konferencję „Zapobieganie wypadkom w przemyśle i budownictwo – wizja zero” . Na terenie uczelni odbyły się wykłady, warsztaty i pokazy, które przy - bliżyły słuchaczom wiedzę z zakresu najnowocześniej- szych rozwiązań dotyczących prewencji wypadkowej; 93 czerwca 2025 r. – konferencja „Wizja Zero – zapo- bieganie wypadkom przy pracach magazynowych”, która odbyła się podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich ITM. W trakcie wydarzenia omówiono m.in. zagadnienia związane z bezpieczeństwem pracy w maga - zynach, w tym obsługi suwnic, układnic oraz regałów prze- suwnych. Przedstawiono również najnowsze rozwiązania technologiczne minimalizujące ryzyko wypadków przy pra - cach magazynowych, a także przykłady wypadków przy pracy, zbadanych przez inspektorów pracy; 92 września 2025 r. podczas Forum BHP, OIP Warszawa zorganizował wspólnie z ZUS oraz Centrum Medycznym Puławska konferencję „Wypadek przy pracy i co dalej? Procedury, badania, świadczenia” . Podczas wydarze- nia uczestnicy mogli uzyskać wiedzę na temat badania okoliczności i przyczyn wypadków, prowadzenia postępo - wań powypadkowych, roli profilaktycznych badań lekar- skich oraz świadczeń przysługujących z ubezpieczenia wypadkowego. Kampania promowana była także podczas innych wydarzeń. Przykładowo w dziesięciu zakładach pracy z województwa świętokrzyskiego zorganizowano Tydzień Bezpieczeństwa Pracy w Przemyśle, pod hasłem „Wypadek to nie przypadek” . W trakcie wydarzenia odbywały się szkolenia dotyczące prowadzenia postępo - wań powypadkowych, a także ćwiczenia p.poż. i pokazy ratownictwa prowadzone przez przedstawicieli Państwowej Straży Pożarnej oraz zakładowych służb bhp. Tygodniowi bezpieczeństwa towarzyszyła akcja promocyjna w Interne - cie i mediach społecznościowych. Ważnym działaniem związanym z kampanią jest także program „Prewencja wypadkowa”, którego celem jest wspieranie małych i średnich firm w działaniach na rzecz ograniczenia zagrożeń wypadkowych. Do udziału zaprasza - ni są pracodawcy prowadzący przedsiębiorstwa działające w branżach o podwyższonym wskaźniku wypadkowości oraz takie, w których w ostatnich latach miała miejsce zwiększona liczba wypadków przy pracy (typowani na podstawie danych ZUS-IWA). Oprócz praktycznej wiedzy uczestnicy otrzymują merytoryczną pomoc inspektorów pracy przy wdrażaniu ele - mentów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy oraz przy eliminowaniu nieprawidłowości. Na bezpłatnych szkole - niach organizowanych w okręgowych inspektoratach pracy pracodawcom przekazywana jest wiedza o: −identyfikacji zagrożeń w zakładzie pracy; −roli współdziałania pracodawcy z pracownikami w proce - sie eliminacji i ograniczenia ryzyka zawodowego; −prawidłowym dokumentowaniu wyników oceny ryzyka; −zasadach szacowania ryzyka zawodowego; −ustalaniu przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy; −eliminowaniu ich powtarzalności. Uczestnicy programu otrzymują również bezpłatne mate - riały wspomagające ich w realizacji działań naprawczych w firmie, w tym: dwie listy kontrolne „Prewencja wypadko - wa. Lista kontrolna z komentarzem”, „Ocena ryzyka zawo- dowego. Lista kontrolna z komentarzem” oraz broszurę „Wypadek przy pracy. Poradnik pracodawcy”. Pracodawcy, którzy zrealizują w swoich firmach działania na rzecz popra - wy bezpieczeństwa pracy i oceny ryzyka zawodowego, a także przejdą pozytywną weryfikację podjętych działań, Konferencja Państwowej Inspekcji Pracy na Międzynarodowych Targach Poznańskich ITM SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 52 ROZDZIAŁ 5 otrzymują od Państwowej Inspekcji Pracy zaświadczenie o ukończeniu programu prewencyjnego. W 2025 r. w okrę - gowych inspektoratach pracy zorganizowano 187 szkoleń dla pracodawców , w których uczestniczyło łącznie ponad Materiały wspomagające realizację programu „Prewencja wypadkowa” 1,6 tys. pracodawców i ich przedstawicieli. Liczba uczestników szkoleń wskazuje na realne zainteresowanie tematyką bezpieczeństwa pracy i potrzebę podnoszenia kompetencji w tym zakresie. Efektem prowadzonych działań szkoleniowych było przy- stąpienie do programu 569 pracodawców. Oznacza to, że więcej niż co trzeci uczestnik szkoleń zdecydował się na podjęcie konkretnych działań zmierzających do popra - wy bezpieczeństwa w swoim zakładzie pracy. Jest to wyraź- ny sygnał, że działania edukacyjne skutecznie motywowały pracodawców do wdrażania zmian organizacyjnych i tech - nicznych w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy. Istotnym elementem realizacji programu była także współpraca z pracodawcami w zakresie diagnozowania zagrożeń i oceny poziomu bezpieczeństwa pracy. W ramach programu 276 pracodawców przesłało do okręgowych inspektoratów pracy ankiety specjalistyczne, które pozwoliły na identyfikację najczęstszych problemów i obsza - rów wymagających poprawy. Był to ważny krok umożliwia- jący dopasowanie działań naprawczych do rzeczywistych potrzeb zdiagnozowanych w zakładach pracy. Kolejnym etapem była weryfikacja efektów wykona - nych działań naprawczych. W tym celu przeprowadzono 323 kontrole, z których 208 zakończyło się wyni - kiem pozytywnym. Jako sukces programu należy uznać fakt, że niemal dwie trzecie skontrolowanych podmiotów – uczestników programu, skutecznie wdrożyło działania poprawiające bezpieczeństwo pracy oraz ograniczające zagrożenia wypadkowe. Liczba ta potwierdza, że program nie miał charakteru wyłącznie informacyjnego, ale prowa - dził do rzeczywistych, mierzalnych zmian w organizacji pra- cy oraz zwiększenia poziomu bezpieczeństwa pracy. ●W związku z promocją kampanii okręgowe inspektora- ty pracy organizowały również stoiska informacyj- no-konsultacyjne oraz dyżury ekspertów, podczas których udzielaliśmy zainteresowanym informacji i porad z zakresu prewencji wypadkowej oraz oceny ryzyka zawo - dowego. Przykładowo OIP Bydgoszcz uruchomił punkt poradnictwa na Centralnych Targach Maszyn, Urządzeń i Sprzętu Rolniczego eRobocze SHOW w Lubieniu Kujaw - skim. OIP Gdańsk zorganizował stoisko informacyjno- -poradnicze na V Dniach Bezpieczeństwa Pracy i Ochrony Zdrowia na Uniwersytecie Gdańskim. OIP Katowice zorga - nizował 6 dyżurów telefonicznych, podczas których praco- dawcy z województwa śląskiego mogli uzyskać wsparcie z zakresu obowiązujących standardów bezpieczeństwa, a także uzyskać informacje dotyczące eliminowania zagrożeń w miejscu pracy i wdrażania rozwiązań sprzyja - jących tworzeniu zdrowych i bezpiecznych warunków pra- cy. Od kwietnia do czerwca 2025 r. w OIP Zielona Góra SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 53 funkcjonowały porady telefoniczne dla pracodawców zwią- zane z realizacją programu „Prewencja wypadkowa”. Narzędziem promocji kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” oraz programu „Prewencja wypadkowa” były również bezpłatne materiały i publikacje wykorzysty - wane podczas szkoleń, konferencji, seminariów, spotkań z pracodawcami, targów branżowych, a także podczas kontroli przeprowadzanych przez inspektorów. Na potrzeby kampanii opracowano nową ulotkę pt.: „Wizja ZERO. Zdrowa i bezpieczna praca”. Łącznie wykorzystano 10 400 egzem- plarzy publikacji Państwowej Inspekcji Pracy, z czego 7109 egzemplarzy przekazano bezpośrednio w związku z realizacją programu „Prewencja wypadkowa”. Materia - ły te stanowiły praktyczne wsparcie dla pracodawców, pomagając im wdrażać zasady oceny ryzyka zawodowego i eliminować zagrożenia. W przygotowaniu jest również broszura dotycząca prze - ciwdziałania wypadkom przy pracy w przemyśle w oparciu o zasady Wizji ZERO. Będzie ona wykorzystana jako narzę - dzie pomocnicze kampanii w ciągu kolejnych 2 lat. Działania prowadzone na terenie całego kraju wspierane były kampanią medialną za pośrednictwem telewizji, radia oraz Internetu, finansowaną i realizowaną w 2025 r. ze środ - ków Państwowej Inspekcji Pracy. Przygotowaliśmy m.in. spot telewizyjny, dwa spoty radiowe oraz bannery wykorzystywa - ne w promocji prowadzonej w Internecie. Kampanię medialną rozpoczęliśmy 27 sierpnia od działań prowadzonych w Internecie. Bannery emitowane były na por - talach pośrednictwa pracy pracuj.pl, rocketjobs.pl, indeed.pl i olx.pl praca, dzięki czemu możliwe było dotarcie do osób aktywnie szukających zatrudnienia. Do promocji wyko - rzystano również sieć Google Ads (GDN) oraz platformę zakupu reklam DV360, co pozwoliło na precyzyjny dobór odbiorców przekazu, zbudowanie szerokiego zasięgu kam - panii i dotarcie do pracowników oraz pracodawców w miej- scach w Internecie, które odwiedzają na co dzień – od portali informacyjnych, przez serwisy branżowe, po aplikacje mobil - ne. Ponadto, w kampanii wykorzystana została wyszukiwar- ka internetowa, gdzie promowano specjalnie przygotowane reklamy tekstowe wyświetlane użytkownikom w wynikach wyszukiwania Google po wpisaniu określonych słów kluczo - wych. Dało to możliwość zaadresowania przekazu do osób aktywnie poszukujących informacji m.in. o bezpieczeń - stwie pracy, przepisach bhp, szkoleniach czy warunkach zatrudnienia. Wszystkie wykorzystane narzędzia kierowały internautów na stronę kampanii www.bhpnatak.pl. Do 7 paź - dziernika kampania wygenerowała prawie 11 mln wyświe- tleń reklam, a także odnotowano prawie 610 tys. kliknięć internautów w bannery i inne formy reklamy . Kolejną odsłoną kampanii medialnej była zaplanowa - na na okres 6.10. – 23.11.2025 r. w 32 stacjach radiowych emisja dwóch spotów – jednego skierowanego do praco - dawców, a drugiego do pracowników. Ta forma promo- cji prowadzona była m.in. w ogólnopolskich rozgłośniach RMF FM, Radio ZET oraz wybranych regionalnych stacjach RMF MAXX, Polskiego Radia, Radia Plus, Radia Złote Przeboje, Radio ESKA oraz Meloradia. W sumie w czasie kampanii radiowej wyemitowano 855 spotów, w tym 613 do pracowników i 242 do pracodawców. W przypadku pierwszego spotu osiągnięto wskaźnik dotarcia na poziomie 56,6%, co przełożyło się na ok. 2,73 mln słuchaczy z gru - py docelowej. W grupie pracodawców osiągnięto wskaźnik 40,9%, co odpowiada dotarciu na poziomie 1,59 mln osób. Działania w Internecie i radiu wzmocnione zostały kam - panią telewizyjną. W listopadzie i grudniu 30-sekundowy spot został wyemitowany ponad 4,8 tys. razy w 162 Harmonogram dyżurów telefonicznych w OIP Zielona Góra Ulotka „Wizja ZERO. Zdrowa i bezpieczna praca” Banner internetowy kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 54 ROZDZIAŁ 5 stacjach telewizyjnych, w tym ogólnopolskich kanałach TVP1, TVP2, Polsat oraz stacjach tematycznych grupy TVP, Polsat i TVN. Dzięki emisji telewizyjnej przekaz kampanii dotarł do 2,75 mln osób z zakładanej grupy odbiorców. Promocja kampanii i jej przesłania prowadzona była rów - nież na zasadach non-profit w okręgowych inspektoratach pracy. W 2025 r. w lokalnych i regionalnych mediach (tele - wizji, radiu, Internecie i prasie) ukazały się 143 informa- cje dotyczące m.in. organizowanych przez inspekcję pracy szkoleń, konferencji, seminariów, a także działań prowadzo - nych przez inspektorów pracy. Wnioski Doświadczenia wynikające z pierwszego roku realiza- cji kampanii wskazują, że wśród jej adresatów występu- je zapotrzebowanie na szkolenia z zakresu zarządzania bezpieczeństwem pracy i prewencji wypadkowej. Doty - czy to przede wszystkim małych i średnich przedsiębiorstw, gdzie tego rodzaju wiedza kształtuje się na niskim poziomie. Wielu pracodawców bagatelizuje przeprowadzenie i stoso - wanie oceny ryzyka zawodowego, jako narzędzia codzien- nego usprawniania procesów pracy pod kątem bhp. Udział w programie „Prewencja wypadkowa” dla części pracodaw - ców jest motywacją do podjęcia wysiłku i zaangażowania podległych pracowników, ale również niezbędnych zaso - bów finansowych w zwiększenie poziomu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia. Pracodawcy najczęściej uczest - niczą w programie w celu: dostosowania warunków pra- cy panujących w zakładzie do obowiązujących przepisów bhp, przeprowadzenia reorganizacji zakładu, opracowania lub dokonania aktualizacji oceny ryzyka zawodowego oraz skorzystania z bezpłatnej, fachowej wiedzy inspektorów pracy. Największe trudności stwarza pracodawcom właściwe wdrożenie procedur bezpieczeństwa opra- cowanych na podstawie dokonanej oceny ryzyka zawodo- wego. Jako główną przyczynę tych problemów wskazywali oni niedostateczną wiedzę osób kierujących pracownikami (pomimo ciągłych szkoleń prowadzonych przez istniejące w zakładach komórki służby bhp). Skutkuje to niedoinformo - waniem pracowników o zagrożeniach występujących na ich stanowiskach pracy, co w sposób bezpośredni może przy - czynić się do wystąpienia wypadków przy pracy. Program „Prewencja wypadkowa” spotkał się z real - nym zainteresowaniem pracodawców i przyniósł wymierne efekty – prawie 35% uczestników programu przeszło kon- trolę Państwowej Inspekcji Pracy z wynikiem pozytywnym. Pokazuje to, że działania edukacyjne skutecznie przekładają się na konkretne zmiany organizacyjne i techniczne przynaj - mniej w części zakładów pracy. Program nie tylko zwiększa świadomość zagrożeń, lecz także skutecznie wspiera proces wdrażania praktycznych rozwiązań prewencyjnych. Jednocześnie widoczna jest rola działań informacyjnych i popularyzatorskich. Ponad 150 wydarzeń edukacyj - nych oraz ponad 10 tysięcy przekazanych publikacji wskazują na szeroki zakres oddziaływania programu. Szczególne znaczenie ma także aktywność medialna, która pozwala dotrzeć do pracodawców niezależ - nie od ich bezpośredniego udziału w szkoleniach czy konferencjach. Analiza danych pokazuje również, że proces poprawy bezpieczeństwa pracy ma charakter etapowy. Nie wszy - scy uczestnicy szkoleń decydują się na wdrożenie progra- mu, a tylko część z nich kończy go z pełnym sukcesem. Wynika to z faktu, że wdrożenie skutecznych rozwiązań prewencyjnych wymaga zaangażowania organizacyjnego, finansowego oraz zmiany podejścia do zarządzania bezpie - czeństwem pracy. Program „Prewencja wypadkowa” w 2025 r. stanowił kompleksowe narzędzie wspierające pracodawców w poprawie bezpieczeństwa pracy . Jego realizacja objęła kilka tysięcy przedsiębiorstw na etapie informowa - nia, ponad półtora tysiąca uczestników szkoleń oraz setki podmiotów, które podjęły konkretne działania naprawcze. O potencjalnym zainteresowaniu obiorców programem „Prewencja wypadkowa” świadczą wyniki badania zreali - zowanego w 2025 r. na zlecenie Państwowej Inspekcji Pra- cy na grupie N=411 pracodawców – osób odpowiedzialnych w firmach za podejmowanie kluczowych decyzji w obszarze bhp. Na pytanie dotyczące chęci udziału w programie, któ - rego głównym celem jest dostarczenie wiedzy dotyczącej prawidłowego określania przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy, a także sporządzania prawidłowej oceny ryzyka zawodowego jako kluczowego elementu zarządzania bez - pieczeństwem i prewencji wypadkowej, 61% pracodawców odpowiedziało twierdząco. Odsetek ten jest jeszcze wyższy wśród pracodawców prowadzących działalność w wybra - nych sektorach – działalność w zakresie administrowania i działalność wspierająca (82%), opieka zdrowotna i pomoc społeczna (79%), przetwórstwo przemysłowe objęte kam - panią (67%), działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi (65%). Z doświadczeń inspekcji pracy wynika również, że część z pracodawców nie przystępuje do programu lub rezy - gnuje po udziale w szkoleniu. Jednym z powodów jest obawa przed kontrolą inspektora pracy i ujawnieniem nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy występujących w zakładzie pracy, co może skutko - wać sankcją. We wspomnianych badaniach 21% praco- dawców stwierdziło, że nie jest zainteresowana udziałem Kadr ze spotu telewizyjnego PIP SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 55 w programie „Prewencja wypadkowa” wskazując jako przy- czyny brak czasu lub nadmiar obowiązków, postrzeganie programu jako skierowanego do innych firm, małą skalę lub specyfikę firmy, a także spełnianie już przez firmę wszystkich wymogów bhp. Biorąc pod uwagę doświadczenia z realizacji kampanii i programu prewencyjnego celowe jest kontynu - owanie działań zachęcających pracodawców do realnego zaangażowania się w podniesienie poziomu bezpieczeń - stwa pracy. Najważniejszym efektem programu było nie tylko zwiększenie wiedzy pracodawców, lecz tak - że wdrożenie realnych zmian w zakładach pracy, cze- go potwierdzeniem jest liczba przeprowadzonych kontroli zakończonych wynikiem pozytywnym. Skala działań edu - kacyjnych, liczba uczestników oraz szeroki zakres działań informacyjnych i kontrolnych wskazują, że program stanowi skuteczne narzędzie wspierające pracodawców w zarzą - dzaniu bezpieczeństwem pracy. Coraz większą rolę w dzia- łaniach prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy odgrywają aktywne działania promocyjne, w szczególności realizowane za pośrednictwem Internetu oraz mediów spo - łecznościowych, adresowane do pracodawców, zachęca- jące do udziału w Programie. W badaniach społecznych 78% pracodawców wskazuje Internet, a 59% telewizję jako na miejsca, gdzie powinny być prowadzone kampa - nie informacyjne. Promocja bezpieczeństwa pracy powinna również podkreślać prewencyjną rolę Państwowej Inspekcji Pracy i przełamywać funkcjonujący wśród pracodawców ste - reotyp inspekcji pracy jako instytucji sankcyjnej, realizującej jedynie działania kontrolne i nadzorcze. 5.2. Strategia kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska Nowotwory pochodzenia zawodowego stanowią w Unii Europejskiej jedno z największych wyzwań w zakresie ochrony zdrowia. Trzyletnia „Strategia PIP na lata 2025- 2027” ma na celu skuteczniejszą ochronę zdrowia osób pracujących w narażeniu na substancje i mieszaniny rako - twórcze, mutagenne i reprotoksyczne oraz na pył azbe- stu. Obejmuje ona dwa bloki zagadnień, dedykowanych odrębnym grupom czynników szkodliwych dla zdrowia, dla których nowelizowano w ostatnim okresie przepisy dyrek - tyw UE w związku z przyjętymi priorytetami wzmacniania ochrony zdrowia w miejscu pracy. Przyjęta strategia wpisu - je się w europejskie działania na rzecz walki z rakiem. Jest ona wynikiem ewaluacji realizacji Programu działania PIP, uwzględniającego w latach poprzednich realizację „Strate - gii kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska” oraz odpowiedzią na nowelizowane w UE przepisy. W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy – realizując „Stra - tegię w chemii...” – przeprowadziła 473 kontrole w 398 podmiotach. Dotyczyły one przepisów w zakresie bezpie - czeństwa i higieny pracy w odniesieniu do rakotwórczego azbestu oraz zaklasyfikowanych jako stwarzające szcze - gólne zagrożenie dla zdrowia substancji chemicznych i ich mieszanin o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. 5.2.1. Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych (CMR) Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali przestrze- ganie przez pracodawców przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy na podstawie klasyfikacji substancji i mie - szanin chemicznych, jak też wykazu procesów techno- logicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. Warunki pracy osób pracujących w środowisku pracy, gdzie występowały czynniki rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne skontrolowano u 288 pracodaw- ców (zatrudniających ponad 41 tys. osób, z czego blisko 36 tys. na podstawie stosunku pracy). W większości doty - czyło to zakładów należących do sekcji PKD – przetwór- stwa przemysłowego (62%). Kontrolami objęto zarówno zakłady stosujące substancje chemiczne i ich mieszaniny o działaniu rakotwórczym, muta - gennym lub reprotoksycznym (CMR) (z ang. carcinogenic (C), mutagenic (M), reprotoxic (R) ), jak i 10 zakładów, w któ- rych występowało promieniowanie jonizujące (dot. 323 pra- cowników, w tym 194 kobiet) oraz procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. W niektórych zakładach stwierdzono przypadki występo - wania więcej niż jednego z wymienionych zagrożeń. Diagnoza Kontrole wykazały, że 48% pracodawców nie przeka- zało do właściwego OIP „Informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwór - czym lub mutagennym”, pomimo istnienia obowiązku prawnego. Stwierdzono nieprowadzenie rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kon - takcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym (w 42% skontrolowanych podmiotów), a co piąty pracodawca spo - rządził go nieprawidłowo. Uchybienia w zakresie prowa- dzenia rejestrów pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym dotyczyły 17% praco - dawców, a 39% skontrolowanych nie zrealizowało tego obowiązku w ogóle. Kontrole wykazały, że pracodawcy nie przywiązują dostatecznej wagi do zapewnienia zgodnej z przepisami częstotliwości wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Nieterminowe przeprowadzenie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 56 ROZDZIAŁ 5 reprotoksycznym stwierdzono w 49% zakładów. Skontrolo- wano 299 substancji, a w przypadku 108 stwierdzono brak wskazanych badań, co dotyczyło 973 pracowników. Na podstawie kontroli Państwowej Inspekcji Pracy moż- na uznać, że wymagane są zmiany w rozporządzeniu Mini- stra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (Dz.U. z 2024 r. p o z . 112 6 ) , obejmujące wprowadzenie obowiązku przeka- zywania przez pracodawcę w formie elektronicznej „Infor- macji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu Kontrole PIP w zakresie substancji chemicznych i ich mieszanin (CMR) Liczba skontrolowanych substancji/ mieszanin Rodzaj substancji/ mieszanin Liczba zakładów substancja chemiczna o działaniu rakotwór- czym i/lub mutagennym i/lub reprotoksycznym mieszanina o działaniu reprotoksycznym mieszanina o działaniu rakotwórczym i/lub mutagennym i/lub reprotoksycz- nym substancja chemiczna o działaniu reprotoksycznym Liczba pracowników* *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie 46 365 200 42 73 95 64 23 ogółem: 123 kobiet: 11 ogółem: 1001 kobiet: 319 ogółem: 722 kobiet: 278 ogółem: 2233 kobiet: 613 *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 57 Podział objętych kontrolą zakładów w zależności od rodzaju procesu technologicznego, w którym dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym prace związane z narażeniem na pył drewna prace związane z narażeniem na pyły, dymy i aerozole tworzące się podczas wypalania i elektroranowania surówek miedziowo-niklowych prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla prace związane z narażeniem przez skórę na działanie olejów mineralnych użytych wcześniej w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania w celu smarowania i schładzania części ruchomych silnika prace związane z narażeniem na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, obecne w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych Liczba pracowników* *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie Liczba zakładów Rodzaj procesu technologicznego 35 113 42 17 5 1 ogółem: 55 kobiet: 1 ogółem: 4 kobiet: 0 ogółem: 151 kobiet: 0 ogółem: 477 kobiet: 13 ogółem: 1095 kobiet: 145 ogółem: 550 kobiet: 15 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 58 ROZDZIAŁ 5 rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym” tyl- ko do jednej instytucji prowadzącej Centralny rejestr danych o narażeniu na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czyn - niki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym - z ustanowionym dostę - pem do tego rejestru dla właściwych organów nadzoru i kon- troli nad warunkami pracy. Przyczyni się to do odciążenia pracodawców od dublowania obowiązków informacyjnych i pozwoli na funkcjonowanie jednej (ujednoliconej) bazy pracodawców, u których takie zagrożenia występują. Dodat - kowo wyeliminuje to problem różnic w informacjach przeka- zanych do uprawnionych organów kontrolnych. Obecnie prowadzone są prace nad wprowadzeniem elek - tronicznego systemu zgłaszania informacji. 5.2.2. Przeciwdziałanie negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy Zakres kontroli Drugim obszarem działań strategicznych w 2025 r. były kon- trole w zakresie ochrony zdrowia pracowników przed skut- kami narażenia na działanie pyłu azbestu w miejscu pracy. Wpisują się one w strategiczne cele UE dotyczące prioryte - tów bhp na lata 2021-2027, określające działania ochronne dotyczące azbestu jako kluczowe i niezbędne do popra - wy zdrowia i ochrony pracowników w najbliższych latach. Nadzór i kontrola prac usuwania i zabezpieczania wyro - bów azbestowych mają wpływ na zmniejszenie zarówno ekspozycji zawodowej, jak też środowiskowej na pył azbe - stu, co jednocześnie wypełnia założenia rządowego „Pro- gramu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032”. Kontrole prac usuwania i zabezpieczania wyrobów zawierających azbest przeprowadzano zarówno w oparciu o zgłoszenia nieprawidłowości przy ich wykonywaniu, jak również weryfikowano wypełnianie przepisów bhp po otrzy - maniu informacji o planowanym wykonywaniu wymienio- nych prac. Inspektorzy pracy przeprowadzili 183 kontrole w 110 podmiotach zajmujących się usuwaniem lub zabez - pieczaniem wyrobów zawierających azbest. Wśród nich najliczniejszą grupę (91%) stanowiły mikroprzedsiębior - stwa zatrudniające do 9 osób. Kontrolowani przedsiębiorcy zatrudniali 1,5 tys. osób, z czego blisko 1,4 tys. na podsta - wie stosunku pracy. Diagnoza Kontrolowane prace usuwania wyrobów zawierających azbest zaliczały się do szczególnie niebezpiecznych, gdyż wykonywane były zwykle na wysokości, a azbest jest Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli zakładów, w których występuje narażenie na działanie CMR odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE wskazanie przez pracodawcę czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub substancji reprotoksycznej, dla których wykonuje się badania i pomiary zapoznanie się z warunkami pracy pracowników przez lekarza sprawującego prolaktyczną opiekę nad pracownikami nadzór i kontrola stanu bhp informowanie pracowników o ryzyku zawodowym występującym przy wykonywaniu prac z CMR rejestr czynników szkodliwych dla zdrowia A B C D E F informowanie pracowników narażonych na oddziaływanie czynników rakotwórczych lub mutagennych lub substancji reprotoksycznej w środowisku pracy o wynikach ich pomiarów F 33 26 25 23 21 14 Nieprawidłowości dotyczące naruszenia przepisów bhp w zakresie narażenia na działanie CMR odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożenia CMR przekazywanie do OIP informacji o CMR rejestr pracowników narażonych na działanie CMR rejestr prac w kontakcie z CMR terminowe wykonywanie badań i pomiarów czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub substancji reprotoksycznej A B C D E 70 63 56 52 49 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 59 zaklasyfikowany jako czynnik szkodliwy środowiska pra- cy. Najczęściej wyroby zawierające azbest były usuwane z pokryć dachowych. Podkreślić należy, że aż w wyniku 78% kontroli inspektorzy kierowali do pracodawców środki prawne regulujące stwierdzone nieprawidło - wości, co wskazuje na istotność podejmowanych działań w celu ochrony życia i zdrowia osób wykonujących wymie - nione prace. Niepokoi brak dokonywania zgłoszenia do właściwe - go okręgowego inspektora pracy zamiaru przeprowa- dzenia prac polegających na zabezpieczeniu lub usunięciu wyrobów zawierających azbest z miejsca, obiektu, urządzenia budowlanego lub instalacji przemysło - wej, a także z terenu prac (14% kontroli) lub nieterminowe zgłaszanie takich prac (10%) – głównie po przewidzianym terminie. Zgłoszeń dokonywano dla wielu lokalizacji, wska - zując te same daty planowanych prac, co stanowiło spore utrudnienie realizacji kontroli PIP w zakresie prac usuwania azbestu. Zgłoszenia nie zawsze zawierały informacje doty - czące oceny stanu wyrobów zawierających azbest, a podczas kontroli stwierdzano również brak zapoznania pracujących z informacjami w tym zakresie. Planu pracy określającego metody pracy oraz środ- ki zapobiegawcze minimalizujące ryzyko zawodowe nie opracował co szósty pracodawca. Nie sporządzano także wymaganej oceny ryzyka zawodowego (5%), a opraco - wane dokumentacje zawierały uchybienia (18% kontroli). Wpływało to na nieprawidłową organizację stanowisk i pro- cesów pracy, powodując zagrożenia dla życia i zdrowia pracujących. Pracodawcy nie wydzielali strefy wykonywania prac demontażu wyrobów azbestowych (11% kontroli), a uchy- bienia dla wydzielonych stref dotyczyły 16% kontroli. Nie zapewniano informacji o zagrożeniach poprzez wła - ściwe oznakowanie stref (24% kontroli). Inspektorzy pracy w 12% kontroli odnotowali brak utrzy - mywania wyrobów azbestowych w stanie wilgotnym przez cały czas pracy, co skutkowało ich pyleniem. Tym bardziej niepokoi nieprzestrzeganie przepisów bhp dotyczących wyposażania oraz stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej zabezpieczających przed szkodliwym pyłem azbestu. Brak takiego wyposa - żenia stwierdzono w 11% kontroli, a u 22% kontrolowanych przedsiębiorców nie wszyscy pracownicy stosowali środki ochrony indywidualnej. Nieprawidłowości stwierdzano również po usunięciu wyrobów azbestowych – podczas ich czasowego maga- zynowania i składowania w miejscu prowadzenia prac – dotyczyło to prawie co szóstej kontroli. Nie zapewniano szczelnego i trwałego pakowania odpadów azbestowych oraz oznakowania ich znakiem informującym o zawartości azbestu. Najwięcej nieprawidłowości inspektorzy pracy stwierdzali w podmiotach, które nie specjalizowały się w usuwaniu azbestu . Zbliżający się termin usunięcia azbestu z terenu Polski, wyznaczony na rok 2032, skutkuje większą liczbą nowych podmiotów zajmujących się usuwa - niem azbestu. W firmach niewyspecjalizowanych występowała zwy - kle duża rotacja osób pracujących często dorywczo i bez doświadczenia, co skutkuje niskim poziomem świadomości zagrożeń i ich wpływu na zdrowie. Z kolei krótki czas prowa - dzenia prac oraz pośpiech wymuszony kolejnymi zlecenia- mi sprzyja niedostatecznemu nadzorowi pracodawców nad wykonywanymi pracami. Zgłaszanie wcześniej planowanych prac powinno skutko - wać świadomością ewentualnej kontroli, a w związku z tym spełnieniem wymagań przepisów bhp, czego nie potwier - dzają kontrole. Alarmujący jest niemal całkowity brak wie- dzy na temat chorób azbestozależnych nabywa- nych zawodowo, podczas gdy programy szkoleń nie zawsze uwzględniają ten obowiązek. Brak lub nieprawidło - wości dotyczące szkoleń w dziedzinie bhp, które powinny uwzględniać informacje w zakresie bezpiecznego usuwa - nia wyrobów zawierających azbest dotyczyły 17% kontroli. Występowały także uchybienia dotyczące profilaktycznych badań lekarskich – w skierowaniach na badania lekarskie nie wskazywano informacji o pracy prowadzonej w naraże - niu na azbest. W 2025 r. kontynuowano współpracę z innymi organami nadzoru nad warunkami pracy (Państwowa Inspekcja Sanitarna) oraz instytucjami zajmującymi się problematyką azbestową (Instytut Medycyny Pracy), Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli usuwania wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych i przemysłowych odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE A B C D E F G H plan pracy usuwania wyrobów zawierających azbest uprzątnięcie terenu wykonywania prac z odpadów zawierających azbest oraz oczyszczenie z pyłu azbestu nawilżanie wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy pakowanie i oznakowanie odpadów azbestowych zgłoszenie prac do PIP wydzielenie strefy wykonywania prac oznakowanie strefy prac ostrzeżeniem \"Uwaga! Zagrożenie azbestem\" składowanie odpadów azbestowych plan pracy usuwania wyrobów zawierających azbest uprzątnięcie terenu wykonywania prac z odpadów zawierających azbest oraz oczyszczenie z pyłu azbestu nawilżanie wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy pakowanie i oznakowanie odpadów azbestowych zgłoszenie prac do PIP wydzielenie strefy wykonywania prac oznakowanie strefy prac ostrzeżeniem \"Uwaga! Zagrożenie azbestem\" składowanie odpadów azbestowych F G H 31 2424 24 16 15 12 A B C D E F G H 26 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 60 ROZDZIAŁ 5 zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, w tym z urzędami gmin, na terenie których wykonywano prace związane z usuwaniem wyrobów azbestowych. Wnioski Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. w ramach „Strategii w chemii – kontrola, która chroni zdrowie” nadal wskazują na liczne nieprawidłowości w zakre - sie bhp z chemicznymi czynnikami środowiska pracy. Istotne dla zdrowia zagrożenia potwierdzają wagę wła - ściwych działań pracodawców w tym obszarze, szcze- gólnie w aspekcie odpowiedniej ochrony pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub substancji reprotoksycznych oraz skutecznego przeciwdziałania negatywnym skutkom zdro - wotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy. Zmiany przepisów, dotyczących azbestu oraz substan - cji i mieszanin chemicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, w szczególności zmie - niające się wartości dopuszczalnego narażenia w miejscu pracy, wskazują na konieczność podejmowania działań nadzorczo-kontrolnych. Inspekcja pracy w dwóch kolej - nych latach będzie kontynuowała przewidzianą na lata 2025–2027 strategię pt. „Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych oraz przeciw - działanie negatywnym skutkom zdrowotnym związa- nym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy” , co powinno przyczynić się do podnoszenia świadomości w zakresie efektywniejszej ochrony osób pracujących i środowiska przed narażeniem na wywołu - jące nowotwory chemiczne czynniki szkodliwe, będące wytworem pracy człowieka (rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne substancje i ich mieszaniny) oraz pocho - dzenia naturalnego (azbest). Analiza wyników kontroli Państwowej Inspekcji Pracy wskazuje na potrzebę: ●wprowadzenia nowych przepisów o azbeście (w trakcie procesu legislacyjnego); ●znowelizowania przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagen- nym lub reprotoksycznym w środowisku pracy. 5.2.3. Działania informacyjno-edukacyjne „Ekspozycja pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy” Dążąc do zwiększenia gotowości do reagowania na bie- żące i przyszłe problemy zdrowotne pracowników (jeden z filarów Strategicznych Ram Unii Europejskiej dotyczą - cych bhp na lata 2021-2027) zdecydowaliśmy o wsparciu działań kontrolnych dotyczących czynników chemicznych w środowisku pracy programem prewencyjnym ograni - czającym ekspozycję pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy. W 2025 r. w ramach programu prowadziliśmy działa - nia informacyjno-edukacyjne poświęcone zagadnieniom bezpiecznej pracy z substancjami chemicznymi. Program skierowany był do pracodawców, przedstawicieli służb bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników odpowie - dzialnych za nadzór nad procesami technologicznymi oraz pracowników narażonych na substancje o działaniu rako - twórczym, mutagennym i reprotoksycznym (tzw. substan- cje CMR). Naszym celem było zwiększenie świadomości zagrożeń zdrowotnych w obliczu chorób nowotworowych pochodzenia zawodowego, wsparcie pracodawców w prawi - dłowym wypełnianiu obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz upowszechnianie praktycznych rozwiązań ogra - niczających ryzyko zawodowe. Program realizowały wszystkie okręgi i na początku 2025 r. do prawie 400 pracodawców skierowano zaprosze - nia do udziału w szkoleniach i spotkaniach informacyjnych, Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli zakładów, w których występuje narażenie na działanie CMR i azbest Wyszczególnienie Odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości CMRazbest Profilaktyczne badania lekarskie wstępne 16 17 Profilaktyczne badania lekarskie okresowe 209 Szkolenia bhp oparte o program zapewniający informacje o narażeniu 4617 Wyposażenie pracowników w środki ochrony indywidualnej przed czynnikami chemicznymi 1211 Stosowanie przez pracowników przydzielonych środków ochrony indywidualnej 629 Grafika z zaproszeniem do udziału w programie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 61 otwierając tym samym możliwość włączenia się w program zarówno dużym przedsiębiorstwom, jak i podmiotom z sek - tora małych i średnich firm. W ciągu roku przeprowadzono 52 szkolenia oraz warsztaty , w których uczestniczyło ponad 600 pra- codawców i ich przedstawicieli. Zakres tematyczny szkoleń koncentrował się na identyfikacji czynników che - micznych w środowisku pracy, prawidłowym sporządzaniu i aktualizowaniu oceny ryzyka zawodowego, obowiązkach dokumentacyjnych pracodawcy, zasadach prowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych oraz właści - wym doborze i stosowaniu środków ochrony indywidual- nej. Szczególnie wyeksponowano zagadnienia związane z substancjami CMR oraz nowe regulacje prawne w tym obszarze. Spotkania miały charakter maksymalnie prak - tyczny – analizowano konkretne przypadki z zakładów pracy, omawiano najczęściej występujące nieprawidło - wości oraz wskazywano możliwe sposoby ich eliminacji. Uzupełnieniem szkoleń było zorganizowanie 11 konfe- rencji i seminariów tematycznych, które umożliwiały pogłębioną analizę wybranych zagadnień specjalistycz - nych z dziedziny bezpieczeństwa chemicznego. Podczas tych wydarzeń omawiano m.in. bezpieczne postępowanie z cytostatykami w podmiotach leczniczych, zagrożenia chemiczne występujące w rolnictwie, a także problemy związane z usuwaniem i unieszkodliwianiem azbestu. Spotkania te sprzyjały wymianie doświadczeń pomiędzy pracodawcami, służbami bhp oraz ekspertami i pozwala - ły na dyskusję nad praktycznymi trudnościami interpreta- cyjnymi związanymi z przepisami krajowymi i unijnymi. Równolegle m.in. podczas wydarzeń branżowych, targów i konferencji prowadziliśmy działania o charakterze informa - cyjnym. Uruchomiliśmy 37 stoisk, na których inspektorzy pracy udzielali porad oraz wyjaśniali wątpliwości dotyczące stosowania przepisów w konkretnych sytuacjach zawodo - wych. W trakcie realizacji programu przekazaliśmy osobom zainteresowanym b li s ko 7,3 tys. egzemplarzy publikacji dotyczących obowiązków pracodawców, zasad prowadze- nia badań i pomiarów, bezpiecznego stosowania produktów biobójczych oraz ograniczania zagrożeń chemicznymi czyn - nikami środowiska pracy w różnych sektorach gospodarki. Zainteresowanie tymi materiałami potwierdziło, że przystęp- nie opracowane publikacje nadal stanowią ważne narzędzie wspierające budowanie kultury bezpieczeństwa w zakła - dach pracy. W mediach ukazało się ponad 90 informacji promu- jących temat bezpieczeństwa chemicznego w zakła- dach pracy. Szeroki zasięg informacyjny działań przyczynił się do zwiększenia rozpoznawalności programu i wzmocnie - nia siły przekazu prewencyjnego. Podsumowując, zagadnienia związane z ekspozy - cją na czynniki chemiczne pozostają istotnym i aktual- nym problemem w wielu branżach, ponieważ substancje i mieszaniny chemiczne są powszechnie wykorzystywane w zakładach produkcyjnych. Są nieodzownym elementem licznych procesów technologicznych, warunkujących także rozwój technologiczny, jednak ich niewłaściwe stosowanie może prowadzić do poważnych, często nieodwracalnych skutków zdrowotnych, w tym wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Szkolenia i konsultacje potwierdziły, że praco - dawcy potrzebują praktycznego wsparcia w prawidłowym sporządzaniu oceny ryzyka zawodowego, prowadzeniu dokumentacji oraz interpretacji złożonych regulacji dotyczą - cych substancji CMR. Bezpośredni kontakt z inspektorami pracy, możliwość zadawania pytań oraz omawiania rzeczywistych problemów organizacyjnych sprzyjały budowaniu zaufania i zwiększały gotowość pracodawców do wprowadzania zmian w zakła - dach pracy. Wysoka frekwencja na szkoleniach, aktywność uczestników podczas spotkań oraz duże zainteresowanie Konferencja „Niebezpieczne substancje – bezpieczni ludzie. Praktyka, prawo, prewencja”, OIP w Rzeszowie Stoisko informacyjne podczas festiwalu „RAP STACJA 2025” Grafika z zaproszeniem do obejrzenia filmu edukacyjnego SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 62 ROZDZIAŁ 5 materiałami edukacyjnymi świadczą o dużej potrzebie kon- tynuowania działań związanych z prewencją zagrożeń chemicznych . Przemawiają za tym również dynamiczne zmiany legislacyjne, wprowadzanie wciąż nowych substancji i mieszanin chemicznych do obrotu oraz rozwój technologii przemysłowych. 5.3. Działania kontrolno-nadzorcze w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców 5.3.1. Podmioty i inwestycje pod szczególnym nadzorem Zakres kontroli W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy podjęła komplekso- we działania nadzorczo-kontrolne w przedsiębiorstwach o znaczeniu strategicznym i w dużych inwestycjach istot - nych dla państwa lub regionu, w szczególności realizują- cych model współpracy wielu podmiotów korzystających z pracy cudzoziemców. Celem kontroli było zbadanie sta - nu przestrzegania przepisów prawa z zakresu legalności zatrudnienia cudzoziemców, technicznego bezpieczeń - stwa pracy oraz prawnej ochrony pracy, w szczególno- ści wobec cudzoziemców pracujących w nietypowych, elastycznych formach zatrudnienia i pracy zarobkowej. Z uwagi na kompleksowy charakter, kontrole były reali - zowane przez zespoły inspektorów specjalizujących się w zagadnieniach z zakresu legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo - ziemców, jak również związanych z profilem działalności danego podmiotu lub inwestycji. Inspektorzy pracy objęli nadzorem 26 podmiotów lub inwestycji , w ramach których przeprowadzono 155 kontro- li. Sprawdzono legalność powierzenia pracy prawie 1,7 tys. cudzoziemcom będących obywatelami 27 państw, w tym z Azji Środkowej i Ameryki Łacińskiej. Najliczniejszą grupą objętych kontrolą cudzoziemców stanowili obywatele Ukra - iny – 735 cudzoziemców, a następnie obywatele Filipin (355), Indii (170) i Gruzji (107). Diagnoza W toku przedmiotowych kontroli o charakterze komplek- sowym wykazano powierzenie nielegalnej pracy 737 cudzoziemcom , co stanowi 44,2% objętych kontrolą cudzoziemców z państw trzecich. Najliczniejszą grupę cudzoziemców nielegalnie zatrudnionych stanowili obywatele Ukrainy – 276 osób, tj . 37, 6 % obywateli tego państwa objętych kon- trolą. W dalszej kolejności wykazano nielegalne zatrud- nienie obywateli: Indii (134), Filipin (132), Gruzji (62) i Indonezji (34). Inspektorzy pracy najczęściej stwierdzali brak wymaganego zezwolenia na pracę (w 56% ujaw- nionych przypadków powierzenia nielegalnej pracy cudzoziemcom). Wnioski W 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, wykaza- no, że najwięcej przypadków nielegalnej pracy cudzoziemców wynikało z braku posiadania odpowiedniego dokumentu legalizującego ich pracę , np. zezwolenia na pracę, oświad- czenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi oraz powierzania pracy na warunkach innych niż określone w tych dokumen - tach, w szczególności w zakresie zaniżania/zawyżania licz- by godzin pracy cudzoziemców zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych. Istotnym problemem w ustaleniu zgodności warun - ków pracy z dokumentem legalizującym pracę stanowi- ło nieprowadzenie przez podmioty zatrudniające cudzoziemców na podstawie umów cywilnopraw - nych wykazów (ewidencji) przepracowanych godzin. Niewypełnienie tego obowiązku nie jest obecnie objęte sankcją wykroczeniową, a prowadzenie ewidencji w for - mie wymagającej wykazania liczby godzin wykonanych przez zleceniobiorcę w każdym dniu świadczenia przez niego usługi – nie jest obecnie wymagane przepisami prawa jako bezwzględny wymóg. Do spełnienia warunku ewidencjonowania liczby godzin zlecenia w obecnym sta - nie prawnym wystarczy bowiem podanie przez przedsię- biorcę do kontroli zbiorczej liczby godzin wykonanej pracy w danym miesiącu usługi. W dalszym ciągu obserwujemy praktyki mające na celu obchodzenie przepisów prawa o konieczności uzy- skania wymaganych zezwoleń na pracę lub oświad- czeń o powierzeniu pracy. W toku kontroli ujawniano przypadki tzw. testowania cudzoziemców, np. w formie bezpłatnych szkoleń będących w rzeczywistości faktycz - nym powierzeniem pracy cudzoziemcom, bez zapewnie- nia im za ten okres należnego wynagrodzenia. Nowym zjawiskiem, sygnalizowanym przez inspektorów pracy, było posługiwanie się sfałszowanymi lub budzącymi wątpliwość co do ich autentyczności, zaświadczeniami o przyjęciu na studia stacjonarne, które miały potwierdzać prawo do wykonywania pracy bez konieczności uzyska - nia zezwolenia na pracę, również w sytuacjach, gdy dany cudzoziemiec świadczy pracę w liczbie godzin przekracza - jących kilkaset godzin w miesiącu, a uczelnia znajduje się poza województwem miejsca pracy. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że niezbęd - ne jest skoncentrowanie działań na podmiotach, w których ryzyko wystąpienia nieprawidłowości w zakresie zatrud - nienia cudzoziemców jest największe. W 2025 r., obok kontroli planowych lub skargowych, inspekcja prowadzi - ła dodatkowo czynności kontrolno-nadzorcze w wyty- powanych podmiotach i inwestycjach o znaczeniu strategicznym , w których stosowane są struktury wie- lopoziomowego podwykonawstwa, kierujące cudzoziem- ców do świadczenia pracy w ramach pracy tymczasowej lub outsourcingu. W toku tych kontroli występowały pro - blemy, mające wpływ na efektywność i szybkość działania inspektorów pracy, np. trudności z uzyskaniem podstawo - wych dokumentów dotyczących legalnego pobytu i pracy, SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 63 brak bezpośredniego dostępu do baz danych dotyczą- cych cudzoziemców w zakresie zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i dokumentów legalizujących pobyt obco - krajowców, jak również bariera językowa w kontaktach z cudzoziemcami. Zdecydowanie większą skuteczność odniosły kontrole o charakterze kompleksowym, podczas których ujawnio - no 44,2% przypadków nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcom, podczas gdy wykrywalność tej nieprawi - dłowości podczas rutynowych kontroli prowadzonych w podmiotach wyniosła 19,7%. W 2025 r. weszły w życie nowe uregulowania doty- czące zatrudnienia cudzoziemców, mające na celu ogra- niczenie występujących nadużyć i usprawnienie procedur uzyskania dokumentów legalizujących pracę. W ustawie z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczy - pospolitej Polskiej uwzględniono większość zgłaszanych postulatów, w szczególności wzmocnienie sankcji z tytu - łu nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców. W nowym stanie prawnym podwyższono nie tylko wysokość kary grzywny za wykroczenia dotyczące nielegalnego zatrud - nienia cudzoziemców (maksymalnie do 50 tys. zł), lecz także – do 10 tys. zł – maksymalną wysokość mandatu, jaki może nałożyć inspektor pracy za tego rodzaju wykro - czenia. Został także spełniony nasz bardzo istotny postu- lat związany z uzależnieniem wysokości nakładanych kar od liczby cudzoziemców, którym dany podmiot powie - rzył nielegalną pracę. W dalszym ciągu pozostaje jednak aktualny nasz poprzedni wniosek dotyczący wprowadzenia obowiązku zgłaszania do ubezpieczeń społecznych wszystkich pra - cujących osób fizycznych przed dopuszczaniem do pracy, w tym wszystkich cudzoziemców bez względu na podsta - wę zatrudnienia oraz wpisanie tego obowiązku do definicji nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcowi. Pozosta - łe nasze postulaty mają na celu zapewnienie ochrony praw cudzoziemców, tj. wprowadzenie uregulowań prawnych zobowiązujących podmioty do zawierania umów zapew - niających co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę cudzoziemcom migrującym do Polski, co pozwoli im na realne utrzymanie się na terytorium RP oraz wyłącze - nie możliwości wypłaty świadczeń w postaci gotówkowej w przypadku cudzoziemców. Celowe pozostaje dalsze wzmacnianie współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z innymi organami, w szcze - gólności w zakresie wymiany danych niezbędnych zarów- no do przygotowania, jak i skutecznego prowadzenia postępowań kontrolnych, co stanowi kluczowy element działań o charakterze systemowym na rzecz zapo - biegania nieprawidłowościom z obszaru zatrudniania cudzoziemców. Widzimy także potrzebę prowadzenia działań o charak - terze promocyjnym i prewencyjnym, które będą zmierza- ły do propagowania zatrudniania cudzoziemców zgodnie z przepisami prawa oraz warunkami świadczonej pracy, a także do uświadomienia skutków prawnych naruszania polskich regulacji zarówno cudzoziemcom, jak i zatrudnia - jącym ich przedsiębiorcom. 5.3.2. Legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 7,1 tys. kontro- li legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzo- ziemców. Sprawdzono legalność powierzenia pracy 29,6 tys. cudzoziemcom , w tym prawie 4 tys. wykonują- cym pracę na podstawie oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi, 0,2 tys. pracującym na podstawie zezwo - lenia na pracę sezonową oraz 14,3 tys. cudzoziemców, dla których złożono powiadomienia o podjęciu pracy do powia - towego urzędu pracy. Kontrolą objęto obywateli 115 państw, w tym 90 państw trzecich, tj. państw spoza obszaru UE/EOG i Szwajcarii. Podobnie jak w latach poprzednich, najlicz - niejszą grupę objętych kontrolą cudzoziemców stanowi- li obywatele Ukrainy – 20,1 tys., tj. 68,3% sprawdzonych cudzoziemców z państw trzecich (w 2024 r. – 26,8 tys. – 73%, w 2023 r. – 26,6 tys. – 75,6%). W dalszej kolejności kontrolą objęto obywateli Białorusi (2581 – 8,8%), Gruzji (939 – 3,2%), Filipin (848 – 2,9%), Indii (604 – 2,1%) oraz Kolumbii (593 – 2%) . W 2025 r. najwięcej cudzoziemców, których legalność zatrudnienia była weryfikowana, świadczyło pracę w woje - wództwach: wielkopolskim i pomorskim – po 3,4 tys., mazowieckim – 3,2 tys., śląskim – 2,6 tys. oraz dolnoślą - skim – 2,4 tys. Kontrolowani cudzoziemcy najczęściej wykonywali pra - cę w następujących sekcjach gospodarki: przetwórstwie przemysłowym – 21,8%, budownictwie – 18,6%, usługach administrowania i działalności wspierającej (w tym agen - cjach zatrudnienia i agencjach ochrony mienia) – 16,0% oraz transporcie – 12,8%. Kontrole legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba kontroli ogółem 913887237102 Liczba wszystkich cudzoziem- ców objętych kontrolą 39 40336 90229 592 Liczba objętych kontrolą obywateli państw trzecich 39 16436 73129 397 – w tym obywateli Ukrainy29 61026 80820 091 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 64 ROZDZIAŁ 5 Diagnoza W roku sprawozdawczym powierzenie cudzoziemcowi nielegalnego wykonywania pracy stwierdzono w czasie 2535 kontroli, tj. w trakcie 35,7% kontroli prowadzonych w zakresie legalności zatrudnienia cudzoziemców. Wykazano powierzenie nielegalnej pracy 5827 cudzo- ziemcom, co stanowi 19,8% objętych kontrolą cudzoziem- ców z państw trzecich (w 2024 r. było to 7192 cudzoziemców – 19,6%, w 2023 r. – 6667 cudzoziemców – 17%). Najliczniejszą grupę cudzoziemców nielegalnie zatrudnio - nych stanowili obywatele Ukrainy – 3807 osób, tj. 19% obywateli tego państwa objętych kontrolą (w 2024 r. – 17,8%, w 2023 r. – 16%). W dalszej kolejności wykazano nielegalne zatrudnienie obywateli: Białorusi (371 cudzoziemców), Gruzji (280), Filipin (253), Kolumbii (235) i Indii (221). W toku kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców inspektorzy pracy najczęściej stwierdzali brak wyma- ganego zezwolenia na pracę (w 68,6% ujawnionych przypadków powierzenia nielegalnej pracy cudzoziem - com, w 2024 r. – w 69%, w 2023 r. – w 64%). Sytuacje takie miały miejsce, gdy cudzoziemcy świadczyli pracę, nie posiadając odpowiedniego dokumentu legalizującego pracę (np. zezwolenia na pracę, oświadczenia o powie - rzeniu pracy) lub niezgodnie z warunkami określonymi w tym dokumencie, zaś w przypadku obywateli Ukrainy pracujących na podstawie powiadomień o podjęciu pracy składanych do powiatowych urzędów pracy, również gdy podmiot powierzający im pracę nie złożył powiadomie - nia we właściwym terminie bądź powierzył pracę w wymia- rze czasu pracy niższym lub liczbie godzin mniejszej niż zostały wskazane w powiadomieniu oraz za wynagro - dzeniem niższym niż ustalone według stawki określonej w powiadomieniu. Cudzoziemcy objęci kontrolą (wg województw) zachodnio- pomorskie kujawsko- pomorskie warmińsko- mazurskie pomorskie podlaskie mazowieckie lubelskie lubuskie dolnośląskie opolskie śląskie małopolskie podkarpackie świętokrzyskie łódzkie wielkopolskie 1777 1419 530 3373 1571 3206 1221 1763 2350 1092 2577 1717 817 709 2030 3440 od 1500 do 1999 od 2000 do 2999 3000 i powyżej od 1000 do 1499 do 999 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 65 Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę 3807 371 280 253 235 221 660 Ukraina Białoruś Kolumbia Filipiny Gruzja Indie pozostałe (44 państwa) Liczba cudzoziemców nielegalnie wykonujących pracę w latach 2023-2025 (wg wybranych obywatelstw) Państwo 202320242025 Objęci kontrolą Nielegalna praca Objęci kontrolą Nielegalna praca Objęci kontrolą Nielegalna praca Ukraina 29 610 4747 26 808 4783 20 092 3807 Białoruś380058136055032581371 Gruzja10573361087231939280 Filipiny539129566265848253 Kolumbia15447662476593235 Indie513115638221604221 Mołdawia42410042611137982 Uzbekistan244772616126269 Indonezja2391222577015568 Bangladesz249393505641967 Nepal143192419325262 Wietnam175301241523342 Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę (wg województw) od 200 do 399 od 400 do 599 600 i powyżej do 199 zachodnio- pomorskie kujawsko- pomorskie warmińsko- mazurskie pomorskie podlaskie mazowieckie lubelskie lubuskie opolskie śląskie małopolskie podkarpackie świętokrzyskie łódzkie wielkopolskie 428 222 61 531 262 747 120 135 753 210 591 308 109 122 435 793 dolnośląskie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 66 ROZDZIAŁ 5 Największy odsetek nielegalnie pracujących cudzoziem- ców w danym województwie w stosunku do ogólnej liczby obcokrajowców objętych w nim kontrolą stwierdzono w woje - wództwach: dolnośląskim (32%), zachodniopomorskim (24%), mazowieckim, śląskim i wielkopolskim (po 23%), oraz łódzkim (21%). Największą liczbę cudzoziemców, którym została powie - rzona nielegalna praca, wykazano w podmiotach prowadzą- cych działalność w następujących sektorach gospodarczych: budownictwie (23% nielegalnie zatrudnionych), usługach administrowania i działalności wspierającej, obejmującej również agencje pracy tymczasowej (20%) oraz przetwór - stwie przemysłowym (15%). Niezależnie od legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzoziemców, inspektorzy pracy objęli kontro- lami przestrzeganie praw pracowniczych obcokrajowców. Stwierdzono nieprzestrzeganie przepisów dotyczących technicznego bezpieczeństwa pracy w odniesieniu do 25,4% badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 24,1%, w 2023 r. – 30%). Legalność zatrudnienia cudzoziemców w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Brak wymaganego zezwolenia na pracę 428249963996 Powierzenie pracy na innym stanowisku lub na innych warunkach niż określone w zezwoleniu na pracę 169714601250 Brak wymaganych umów o pracę lub umów cywilno- prawnych 793763611 Podstawa pobytu na tery- torium RP nieuprawniająca do wykonywania pracy 546529 Nielegalny pobyt na terytorium RP 92821 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 67 W zakresie prawnej ochrony pracy wykazano naruszenia przepisów prawa wobec 10,5% badanych obcokrajowców (w 2024 r. – 8,7%, w 2023 r. – 11,8%). Ujawnione w toku kontroli nieprawidłowości dotyczyły w szczególności: −braku lub nieprawidłowego wypłacenia wynagrodzenia oraz innych świadczeń związanych z pracą – 2398 przy - padków, tj. 11,8% badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 2498, 10,3%; w 2023 r. – 2842, 17,5%); −niezgodności zastosowania umowy cywilnoprawnej z warunkami świadczenia pracy – 1071 przypadków, tj. 8,9% ogółu badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 471, 3,3%; w 2023 r. – 181, 5%,). Ponadto stwierdzono brak lub nieterminowe zgłosze - nie do ubezpieczeń społecznych – 3612 przypadków, tj. 13,5% kontrolowanych cudzoziemców (w 2024 r. – 4798, 14,5%; w 2023 r. – 2197, 25,6%). Realizując zadania związane z kontrolą legalności zatrudnienia cudzoziemców, Państwowa Inspekcja Pra- cy współpracuje z innymi organami i właściwymi służbami , w szczególności ze Strażą Graniczną, wojewo- dami, powiatowymi urzędami pracy oraz Zakładem Ubez- pieczeń Społecznych. W roku sprawozdawczym w ramach działań obejmu - jących legalność zatrudnienia cudzoziemców inspektorzy pracy przeprowadzili 286 wspólnych kontroli ze Stra- żą Graniczną oraz 42 kontrole na wniosek tej forma- cji. Do Straży Granicznej skierowano 1149 powiadomień o ujawnionych przez inspekcję przypadkach nielegalnego wykonywania pracy przez cudzoziemców. W 2025 r. współpraca z wojewodami obejmowała skierowanie do tych organów 1339 powiadomień doty - czących w szczególności przypadków nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców. Przeprowadzono także 138 kontroli na wniosek urzędów wojewódzkich. 5.3.3. Kampania „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” W 2025 r. zrealizowaliśmy ogólnopolską kampanię infor- macyjno-edukacyjną „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” , skierowaną zarówno do cudzoziemców podejmują- cych pracę w Polsce, jak i do pracodawców oraz przedsię- biorców oferujących im zatrudnienie. Celem kampanii było nie tylko upowszechnienie wiedzy o zasadach legalnego zatrudniania, lecz także przede wszystkim zapewnienie realnego, dostępnego wsparcia ze strony inspektorów pra - cy w prawidłowym stosowaniu przepisów. Działania kon- centrowały się na: 9przekazywaniu rzetelnych informacji dotyczących legalne - go podejmowania pracy w Polsce oraz praw i obowiązków związanych z zatrudnianiem cudzoziemców; 9wskazywaniu praktycznych rozwiązań umożliwiających eli - minowanie nieprawidłowości; 9promowaniu legalnego zatrudnienia jako standardu bez - piecznego i odpowiedzialnego rynku pracy. Kompleksowe i nowoczesne działania informacyjne Kampania miała charakter wieloaspektowy i była reali- zowana w formule łączącej edukację, doradztwo oraz komunikację medialną. Obejmowała szkolenia, konferen - cje, seminaria, eksperckie dyżury telefoniczne, stoiska informacyjne podczas targów pracy oraz szeroko zakro - joną współpracę z mediami, w tym aktywność w mediach społecznościowych. Dzięki tak zróżnicowanym formom przekazu skutecznie dotarliśmy do odbiorców o różnych potrzebach – zarówno do dużych przedsiębiorców, jak Dane liczbowe dotyczące realizacji Kampanii „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” WyszczególnienieLiczba Szkolenia ogółem 149 Uczestniczący w szkoleniach pracodawcy i przedsiębiorcy 4756 Przeszkoleni cudzoziemcy529 Stoiska, punkty informacyjne66 Konferencje, seminaria, spotkania itp.49 Egzemplarze wydawnictw wykorzystanych do realizacji programu 4297 Doniesienia w mediach lokalnych i regionalnych (inspirowane przez OIP) 57 Karta „Zatrudnianie cudzoziemców” SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 68 ROZDZIAŁ 5 i do mniejszych podmiotów oraz cudzoziemców rozpoczy- nających pracę lub naukę w Polsce. Szkolenia – wiedza i praktyka Trzon kampanii stanowiły szkolenia i spotkania informa- cyjne, podczas których omawiano w szczególności nowe przepisy obowiązujące od 1 czerwca 2025 r., ich praktycz - ne konsekwencje dla pracodawców oraz zasady prawidło- wego dokumentowania i weryfikacji uprawnień pobytowych i pracowniczych cudzoziemców. Wydarzenia miały charak - ter interaktywny. Oprócz przekazu merytorycznego istotną rolę odgrywały rozbudowane sesje pytań i odpowiedzi, analiza rzeczywistych przypadków oraz ujednolicanie inter - pretacji przepisów. Takie podejście pozwalało nie tylko przekazać wiedzę, ale również rozwiązać konkretne proble - my zgłaszane przez uczestników. Wysoka frekwencja oraz aktywność odbiorców potwierdzały, że Państwowa Inspek - cja Pracy jest postrzegana jako wiarygodne źródło wiedzy z obszaru prawa pracy i partner wspierający prawidłowe wdrażanie przepisów. Współpraca międzyinstytucjonalna – spójne wspar- cie państwa Realizacja kampanii była możliwa dzięki ścisłej współpra- cy z instytucjami państwowymi i samorządowymi, w tym z wojewódzkimi i powiatowymi urzędami pracy, urzęda - mi marszałkowskimi, oddziałami Straży Granicznej oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tak szerokie partnerstwo instytucjonalne umożliwi - ło dotarcie do zróżnicowanych środowisk oraz zapewniło spójność przekazywanych informacji. Państwowa Inspekcja Pracy występowała w tej współpracy jako podmiot integru - jący wiedzę i zapewniający jednolitą wykładnię przepisów w praktyce. Bezpośredni kontakt i dostępność Duże zainteresowanie tematyką legalnego zatrudniania cudzoziemców było widoczne również poza salami szko - leniowymi. Podczas targów pracy i wydarzeń otwartych, m.in. w Katowicach, Olsztynie, Opolu, Poznaniu i Rzeszowie, pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy prowadzili punkty informacyjne, udzielając indywidualnych porad w bezpo - średnim kontakcie z pracodawcami i cudzoziemcami. Uzu- pełnieniem działań stacjonarnych były eksperckie dyżury telefoniczne, prowadzone zarówno w języku polskim, jak i ukraińskim. Takie rozwiązanie znacząco zwiększyło dostępność urzędu i pozwoliło na szybkie wyjaśnianie wąt - pliwości bez konieczności osobistej wizyty. Nowoczesna komunikacja i obecność w mediach Istotnym elementem kampanii była współpraca z mediami lokalnymi oraz aktywna obecność w mediach społeczno - ściowych. W przystępnej, a zarazem precyzyjnej formie, przedstawiano zasady legalnego zatrudniania cudzoziem - ców oraz najczęstsze błędy interpretacyjne. Działania te pozwoliły dotrzeć do szerokiego grona odbiorców, w tym do pracodawców, którzy nie uczestniczyli w wydarzeniach stacjonarnych. Komunikacja popularyzator - ska stanowiła nowoczesne uzupełnienie klasycznych form edukacyjnych i wzmacniała efekt prewencyjny. Najciekawsze przypadki współpracy Jednym z ciekawszych przedsięwzięć realizowanych w ramach współpracy międzyinstytucjonalnej był projekt ESCAPE TRUCK , przygotowany wspólnie z Fundacją Reshape z Królestwa Niderlandów, policją holenderską, Komendą Główną Policji, Strażą Graniczną, Uniwer - sytetem Wrocławskim (Centrum Badań nad Handlem Ludźmi) oraz Ambasadą Królestwa Niderlandów w Pol - sce. Projekt miał wymiar edukacyjny i społeczny – jego celem było zwiększenie świadomości zagrożeń zwią - zanych z handlem ludźmi oraz przekazanie praktycznej wiedzy, jak rozpoznawać niebezpieczne sytuacje i sku - tecznie im przeciwdziałać. Zaproszeni przedstawiciele instytucji i służb prezentowali problem z perspektywy własnych doświadczeń, co pozwoliło uczestnikom spoj - rzeć na zjawisko w sposób wieloaspektowy i realistyczny. Organizatorami przedsięwzięcia były OIP w Łodzi i w Zie - lonej Górze. Na stoiskach inspekcji udzielano porad praw- nych z legalności zatrudnienia. Konferencja pn. „Legalna praca – wspólna korzyść. Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” zorganizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Lublinie Strona internetowa kampanii SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 69 Kampania w Internecie Działania realizowane przez okręgowe inspektoraty pracy zostały wzmocnione profesjonalnie zaplanowaną kampa - nią medialną w Internecie. Przez 49 dni emitowano krótkie, przystępne filmy informacyjne w serwisach YouTube, Face - book i Instagram, a także prowadzono działania promocyjne w sieci reklamowej Google Ads. Skala zasięgu potwierdza skuteczność przyjętej strategii komunikacyjnej. Materia - ły w serwisie YouTube osiągnęły ponad 1,1 mln obejrzeń, podobnie na Facebooku i Instagramie – ponad 1 mln obej - rzeń oraz ponad 62 tys. kliknięć z przekierowaniem na stronę kampanii cudzoziemcywpracy.pip.gov.pl. Dodatkowo kam - pania wygenerowała ponad 307 tys. kliknięć w sieci rekla- mowej GDN. Wszystkie wskaźniki (liczby obejrzeń i kliknięć) przekroczyły założone cele – odpowiednio na poziomie 104,9%, 102,4%, 100,1%, 101,8% oraz 100,1% planu. Zidentyfikowane potrzeby i efekty W trakcie kampanii najczęściej zgłaszane wątpliwości dotyczyły: −właściwego doboru podstawy prawnej zatrudnienia; −zasad stosowania trybu powiadomień wobec obywateli Ukrainy; −dopuszczalnych zmian warunków pracy; −obowiązków dokumentacyjnych pracodawców. Powtarzalność tych zagadnień potwierdziła skalę zapo - trzebowania na jasne, jednolite i praktyczne wyjaśnienia. Uczestnicy wielokrotnie wskazywali na potrzebę kon - tynuacji działań edukacyjnych, podkreślając ich realną przydatność w codziennej praktyce. Zaobserwowano rów - nież, że cudzoziemcy coraz częściej postrzegają legalne zatrudnienie jako gwarancję bezpieczeństwa i stabilno - ści na terytorium Polski. Banery kampanii w Internecie Podsumowanie Kampania „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” miała cha- rakter kompleksowy, interaktywny i odpowiadający na rzeczy- wiste potrzeby rynku pracy. Poza wzrostem poziomu wiedzy przyczyniła się do ograniczenia ryzyka błędów popełnianych podczas powierzania pracy, ujednolicenia wykładni przepisów oraz wzmocnienia kultury legalności zatrudnienia. Państwo- wa Inspekcja Pracy podczas realizacji kampanii była postrzegana nie tylko jako organ kontrolny, lecz także jako nowoczesny i dostępny urząd – partner merytorycz - ny, który pomaga pracodawcom bezpiecznie poruszać się w złożonym systemie prawnym, a cudzoziemcom zapewnia wsparcie i poczucie ochrony ich praw. Dzięki tej inicjatywie wzmacniane jest zaufanie społeczne, wspiera - na integracja cudzoziemców, a także budowa nowoczesnego, odpowiedzialnego i zgodnego z prawem rynku pracy w Pol - sce. W roku 2026 kampania jest kontynuowana jako program prewencyjny pod tą samą nazwą. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 70 ROZDZIAŁ 5 6 Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 73 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli kompleksowych decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 5650 20 004 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 16 222 1426 1191 629 536 6. Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach 6.1. Budownictwo – nadzór i kontrola sektora budowlanego, w tym ograniczanie zagrożeń zawodowych oraz bezpośrednich zagrożeń dla życia osób pracujących Zakres kontroli W roku 2025 Państwowa Inspekcja Pracy przyjęła nowe założenia do kontroli sektora budowlanego, wynikające z analiz wyników kontroli z lat poprzednich. Priorytetem jest zwiększenie skuteczności oddziały - wania Państwowej Inspekcji Pracy zarówno na podmioty realizujące prace budowlane jak i uczestników procesu budowlanego. Osiągnięcie celu zaplanowano poprzez reali - zację czynności kontrolno-nadzorczych w branży budowla- nej oraz szeroko rozumiane działania prewencyjne, w tym informacyjno-edukacyjne kierowane do uczestników proce - su budowlanego. Podstawowym założeniem ilościowym na 2025 r. było objęcie kontrolami kompleksowymi w zakresie technicz - nego bezpieczeństwa pracy 1000 placów budów; założe- nie to zostało zrealizowane – łącznie skontrolowano 1243 place budowy w ramach kontroli kompleksowych oraz specjalistycznych. W sumie przeprowadzono 7854 kontrole robót budow- lanych u 6431 pracodawców. Przy robotach budowlanych pracowało prawie 40 tys. osób (dane liczbowe na dzień roz - poczęcia kontroli). Większość robót była związana z budową, przebudową lub remontem obiektów kubaturowych, w tym budynków – 89% kontroli. Pozostałe kontrole przeprowadzone były u przedsiębiorców realizujących roboty na: −obiektach liniowych – drogowo-mostowych – 5% kontroli; −obiektach liniowych – sieci infrastruktury technicznej – 3% kontroli; −innych obiektach budowlanych – 3% kontroli. Ze względu na rodzaj inwestycji budowlanej najwięk - sza liczba kontroli dotyczyła obiektów nowobudowanych – 70%, następnie obiektów przebudowywanych, rozbudo - wywanych lub remontowanych – 29% oraz rozbiórek obiek- tów – 1%. W 2025 r. kontrole sektora budowlanego pod wzglę- dem prawidłowości realizacji robót budowlanych podzie- lono na cztery rodzaje, biorąc pod uwagę sposób oddziaływania: 9kontrole kompleksowe budów w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy; 9kontrole specjalistyczne na wstępnym etapie budowy; 9kontrole ukierunkowane na likwidację bezpośrednich zagrożeń na małych budowach (do ok. 20 pracujących); 9pozostałe. Kompleksowe kontrole placów budowy w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy były zasadniczym kie - runkiem działań w sektorze budowlanym. Pierwsza kontro- la budowy obejmowała pełen zakres tematyczny. Ponowna kontrola placu budowy i jej zakres wynikały ze stwierdzo - nego stanu faktycznego. W ramach działań kompleksowych na budowach prze - prowadzono łącznie 3440 kontroli, z których: −2543 to kontrole planowe; −706 to kontrole rozpoczęte w wyniku czynności interwen - cyjnych lub skargowych; −191 kontroli na budowach zostało zainicjowanych wypad - kiem przy pracy. Kompleksowe podejście na placach budowy pozwoli - ło na uzyskanie pełniejszego obrazu stanu bezpieczeń- stwa pracy na budowie, gdyż ocenie podlegały wszystkie zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy występujące na kontrolowanym etapie budowy. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 74 ROZDZIAŁ 6 W celu eliminacji nieprawidłowości, w tym stanowiących bezpośrednie zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi, podczas kontroli kompleksowych inspektorzy pracy wydali łącznie ponad 25,6 tys. decyzji nakazowych, w tym 20 tys. decyzji związanych było z bezpośrednimi zagrożeniami. Kontrole kompleksowe w większości przeprowadzo- no w podmiotach zatrudniających do 9 osób pracu- jących na budowie – 2846 kontroli, co stanowi blisko 83% oraz małych zatrudniających do 50 osób – 530 kontroli (ok. 15%). Kontrolami obejmowano zarówno generalnych wykonawców, jak i firmy podwykonawcze. Nową inicjatywą w 2025 r. były kontrole specjalistycz- ne, podejmowane na wstępnym etapie realizacji budowy, ukierunkowane na analizę założeń, uwarunkowań i przy - jętych rozwiązań w procesie przygotowania i organizacji budowy. Istotne na tym etapie było ujawnienie i wskazanie nieprawidłowości, które mają bezpośrednie przełoże - nie na bezpieczeństwo prac podczas realizacji dalszych etapów budowy. Działaniami w tym obszarze objęci zostali nie tylko wykonawcy robót, lecz także uczestni - cy procesu budowlanego. Tego typu kontrole były pilo- tażowymi w zadaniach Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. i powiązane zostały z szerokim oddziaływaniem prewencyjno-doradczym zarówno na uczestników proce - su budowlanego, jak i samych wykonawców robót. Przeprowadzono 356 kontroli, tj. powyżej zakładanych 10% w stosunku do liczby kontroli kompleksowych. Na tym etapie realizacji inwestycji budowlanej najczę - ściej kwestionowano zagadnienia związane z zagospo- darowaniem terenu budowy oraz dokumenty dotyczące organizacji bezpiecznej pracy. Ocenie poddano również opracowane na budowie plany BIOZ oraz ogólną organi - zację procesów budowlanych wynikającą z obowiązków uczestników procesu budowlanego. Kontrole prowadzone na wstępnym etapie budowy - odsetek kontroli, w których wystąpiły nieprawidłowości w wybranych zagadnieniach odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości wyznaczenie i oznakowanie dróg komunikacyjnych instrukcja pracy żurawia w warunkach kolizyjnych wykaz prac szczególnie niebezpiecznych wyznaczenie składowisk materiałów i wyrobów zabezpieczenie i oznakowanie stref i miejsc niebezpiecznych pomieszczenia higieniczno-sanitarne A B C D instrukcja bezpiecznego wykonywania robót budowlanych G J instrukcja bezpieczeństwa prac transportowych w obszarze pracy żurawia F instrukcja ewakuacji z kabiny żurawia H I plan BIOZ K zabezpieczenie terenu budowy przed dostępem osób nieupoważnionych E ABCDEFGH I J K 57 41 36 31 30 28 24 19 35 27 6 Analiza wyników wskazuje na istotny obszar aktywności kontrolnej, który wykracza poza standardowe formy dzia - łania i koncentruje się na szeroko rozumianej organizacji budowy zarówno w aspekcie technicznym, związanym z zagospodarowaniem terenu budowy, jak i organizacyjnym w zakresie przygotowania dokumentacji. Tak przyjęta strategia pozwoliła na zidentyfikowanie błę - dów popełnianych przez projektantów i kierowników budowy w informacjach oraz planach BIOZ jeszcze przed rozpoczę - ciem najbardziej ryzykownych prac. Jest to moment kry- tyczny, ponieważ zaniedbania powstałe na tym poziomie przygotowań stają się w późniejszych fazach realizacji inwestycji niezwykle trudne, a czasem wręcz niemożli - we do usunięcia. W 2025 r. kontynuowano kontrole ukierunkowa- ne na likwidację bezpośrednich zagrożeń na małych budowach , prowadząc je na bieżąco, przez cały rok. Łącznie przeprowadzono 2086 kontroli, w tym zde- cydowaną większość, tj. 1925, w podmiotach zatrudniają- cych do 9 pracowników, co stanowi 92%. Działania kontrolne były podejmowane najczęściej wskutek widocznych, rażących nieprawidłowości, stwarzających bez - pośrednie ryzyko wypadku przy pracy. Najczęściej były to pra- ce na wysokości, np. wykonywane bez zabezpieczeń przed upadkiem oraz prace, przy których pracujący nie stosowali wymaganych środków ochrony indywidualnej, np. hełmów ochronnych. Inspektorzy pracy, wpływając na poprawę bezpieczeń - stwa pracy, wydali łącznie 13,2 tys. decyzji nakazowych dotyczących poprawy stanu bezpieczeństwa i higieny pra - cy, w tym 10,7 tys. decyzji dotyczyło eliminacji bezpośred- nich zagrożeń życia i zdrowia pracujących. Pozostałe kontrole dotyczyły prac budowlanych, których nie można było zakwalifikować w planowanych zakresach tak kontroli kompleksowych, jak i ukierunkowanych tylko na bez - pośrednie zagrożenia, a ich podjęcie było konieczne. Przede wszystkim związane były z występowaniem zagrożeń w miej - scach publicznych podczas wykonywania robót budowlanych lub z koniecznością podjęcia interwencji przez inspektora pracy, na wniosek osób trzecich czy też instytucji publicznych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 75 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na pozostałych budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 3047 7148 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 5234 661 659 484 110 Przeprowadzono 1973 kontrole interwencyjne róż- nego rodzaju i podobnie jak w pozostałych obszarach objętych kontrolami, większość dotyczyła podmiotów zatrudniających do 9 osób – 1731 kontroli (ok. 88%). Najwięcej interwencji inspektorskich i zgłoszeń zwią - zanych było z nieprawidłowościami przy wykonywaniu prac na wysokości oraz nieprawidłowym zagospodarowa - niem i zabezpieczeniem terenu robót, a także z niestosowa- niem przez pracowników środków ochrony indywidualnej, zwłaszcza hełmów ochronnych. Inspektorzy pracy, eliminując zagrożenia stwierdza - ne podczas kontroli, wydali 10,2 tys. decyzji nakazowych, w tym 7,1 tys. dotyczących bezpośrednich zagrożeń życia i zdrowia pracowników. Podsumowanie W 2025 r. kontrole sektora budowlanego koncen- trowały się na ograniczaniu zagrożeń wypadkowych, w szczególności w zakresie zagadnień dotyczących prac skutkujących bezpośrednimi zagrożeniami dla zdrowia i życia pracujących. Podczas kontroli badano stan bezpieczeństwa pracy w 9 blokach zagadnień: 9organizacja i przygotowanie budowy – zagadnienie bada - no w 6006 kontrolach; 9przygotowanie do pracy – zagadnienie badano w 6754 kontrolach; 9stanowiska pracy – zagadnienie badano w 6123 kontrolach; Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na małych budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 2487 10 709 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące prace 6835 1351 1169 1042 312 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 76 ROZDZIAŁ 6 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na wszystkich budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 14 068 42 702 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 32 207 3604 3485 2220 1186 9roboty ziemne – zagadnienie badano w 1404 kontrolach; 9prace na wysokości – zagadnienie badano w 3777 kontrolach; 9rusztowania – zagadnienie badano w 3320 kontrolach; 9maszyny i urządzenia techniczne – zagadnienie badano w 2986 kontrolach; 9urządzenia i instalacje elektryczne – zagadnienie badano w 3908 kontrolach; 9prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych lub szko - dliwych – zagadnienie badano w 225 kontrolach. W pierwszej grupie kontrolowanych zagadnień – doty - czącej organizacji i zagospodarowania budowy – najwięcej nieprawidłowości wystąpiło przy: zabezpie- czaniu miejsc i stref niebezpiecznych, wyznaczaniu dróg komunikacyjnych, zabezpieczaniu terenu budowy oraz składowaniu materiałów, a także opracowaniu instrukcji bezpiecznego wykonywania robót budowlanych. W bloku zagadnień związanych z przygotowaniem pracujących do pracy wyróżniały się trzy nieprawi- dłowości, tj. dotyczące stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej, dopuszczania pracują - cych do pracy bez profilaktycznych badań lekarskich oraz dopuszczania pracowników do pracy na budowach bez uprzedniego instruktażu stanowiskowego. W grupie obejmującej stanowiska pracy dominujące nieprawidłowości dotyczyły przejść i dojść do stanowisk pracy (76%). Natomiast wśród zagadnień związanych z robota- mi ziemnymi nieprawidłowości występowały głównie przy zabezpieczaniu ścian wykopów (ponad połowa), a co czwarta wydana decyzja dotyczyła składowania urobku. Kontrole bezpieczeństwa związanego z praca- mi na wysokości (z wyłączeniem rusztowań) wyka- zały jedną dominującą nieprawidłowość dotyczącą zabezpieczania stanowisk pracy środkami ochrony Rodzaj dominujących nieprawidłowości przy organizacji i zagospodarowaniu budowy odsetek nieprawidłowości w danej grupie zagadnień instrukcja bezpiecznego wykonywania prac budowlanych drogi komunikacyjne zabezpieczenie terenu budowy strefy i miejsca niebezpieczne składowanie i magazynowanie A B C D E A BC D E 24 14 12 10 16 Rodzaj dominujących nieprawidłowości w przygotowaniu pracujących do pracy odsetek nieprawidłowości w danej grupie zagadnień dodatkowe kwalikacje prolaktyczne badania lekarskie instruktaż stanowiskowy na budowie środki ochrony indywidualnej A B C D A BC D 39 16 9 24 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 77 zbiorowej, której dotyczyło 84% wydawanych decyzji związanych z pracami na wysokości. Pozostałe nie przekraczały 10%. W grupie zagadnień związanych z bezpieczną eksplo- atacją rusztowań ponad połowa wydanych decyzji doty- czyła nieprawidłowości w zakresie balustrad ochronnych. Znaczącym uchybieniem było dopuszczanie do prac z rusz - towań, które nie zostały wcześniej sprawdzone i dopusz- czone do eksploatacji (27%). W zakresie eksploatacji maszyn i urządzeń technicz- nych na budowie ponad połowa nieprawidłowości dotyczy- ła braku lub niewłaściwej instrukcji obsługi. Kolejną grupą zagadnień było nieprawidłowe wyposażanie kabin żurawi wieżowych (19%). Kontrola zagadnień związanych z występowaniem zagrożeń podczas eksploatacji instalacji i urządzeń elek- trycznych wykazała, że ponad połowa nieprawidłowości związana była z zabezpieczaniem przewodów elektrycz - nych przed uszkodzeniami. Podejmowane przez inspektorów działania nadzorcze skutkowały poprawą bezpieczeństwa pracy, choć nie- jednokrotnie krótkotrwałą i jednostkową – odnoszącą się tylko do danego miejsca wykonywania prac, szczególnie w małych podmiotach. Kontrole nie zawsze przekładały się na zmiany w świadomości pracodawców, osób kierują - cych pracownikami, a także samych pracujących, w sposób istotnie wpływający na kulturę bezpieczeństwa. Świadczy o tym liczba i charakter decyzji nakazowych kierowanych przez inspektorów pracy do osób odpowiedzialnych za bez - pieczeństwo pracy przy robotach budowlanych. Problem ten jest dla Państwowej Inspekcji Pracy widocz - ny i dlatego podejmowane są różne działania pozakontrolne Porównanie wyników kontroli z lat 2024 i 2025 kontroli 1243 1308 decyzji ogółem 56 770 56 078 decyzji z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kpa) 32 207 35 104 decyzji wstrzymania prac 3604 4828 mandatów karnych 2025 2024 5127,05 tys. zł 7,5 tys. zł łączna kwota nałożonych mandatów zł decyzji wstrzymania eksploatacji maszyn 3485 4029 3838 3868 decyzji skierowania pracujących do innych prac 2220 2521 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 78 ROZDZIAŁ 6 za własny wycinek zadań w ramach skomplikowanej sie- ci powiązań umownych. Powyższe wskazuje na istnienie problemu już na etapie przygotowania budowy. Skutecz - ne i bezpieczne przeprowadzenie procesu budowlane- go wymaga starannego planowania na każdym etapie. Należy zatem podkreślić znaczącą rolę projektanta, opracowującego Informację bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ), kierownika budowy, sporządzające - go na jej podstawie plan BIOZ, który stanowi podsta- wowe narzędzie do zarządzania ryzykiem na budowie oraz inwestora będącego dysponentem środków finan - sowych. Mając na względzie powyższe, Państwowa Inspekcja Pracy zainicjowała w 2025 r. w ramach kon - troli specjalistycznych (prowadzonych na wstępnym etapie inwestycji), rożne formy oddziaływania na uczest - ników procesu budowlanego, głównie o charakterze doradczym, co niesie nadzieję na zminimalizowanie wadliwości kluczowego ogniwa w łańcuchu systemu bezpieczeństwa na budowie. Wnioski Wyniki kontroli pokazują, że budownictwo nadal jest jedną z aktywności zawodowych charakteryzujących się wyso - kim stopniem zagrożenia dla zdrowia i życia pracujących. Potwierdzeniem tego jest liczba stwierdzanych niepra - widłowości, ich charakter, jak również poziom wypadko- wości, mierzony częstością zdarzeń i ciężkością skutków. Przeprowadzone kontrole znacząco przyczyniły się do eli - minacji stwierdzonych zagrożeń, w tym zdrowia i życia pra- cowników oraz osób wykonujących takie prace. Zasadne jest zatem kontynuowanie kontroli sektora budowlanego w kolejnym roku na podstawie obecnie wypracowanych i przyjętych założeń. Istotnym elementem systemowego oddziaływania w celu zapewnienia bezpiecznych warunków pracy w sektorze budowlanym jest kontynuowanie kontroli prowadzonych na wstępnym etapie budowy, powiąza - nych z szeroko rozumianą prewencją. Pozwoli to na eli- minację potencjalnych zagrożeń już na początku, co nie tylko poprawi stan bezpieczeństwa, ale wpłynie na kosz- ty prowadzenia budowy przy zachowaniu wymaga- nych procedur podczas jej realizacji. Należy po raz kolejny zaznaczyć, że przepisy odno- szące się do bezpieczeństwa pracujących na budowach w wielu wypadkach straciły swoją aktualność w związ - ku ze zmianą warunków realizacji inwestycji, w tym sto- sowanych technologii. Mnogość tych przepisów i różny okres ich opracowywania powoduje, że w wie - lu sytuacjach są niejednoznaczne i wykluczają się wzajemnie . Dlatego konieczne jest podjęcie przez wła- ściwe ministerstwa prac zmierzających do stworzenia przepisu kompleksowo regulującego zagadnienia doty - czące bezpieczeństwa pracy przy wszelkiego rodzaju pracach budowlanych i na różnego rodzaju inwestycjach budowlanych. o charakterze prewencyjnym, w tym doradczo-informacyj- ne, tak by różnorodnymi środkami jak najlepiej i najsku- teczniej oddziaływać na osoby organizujące procesy pracy w budownictwie. Ujawnione nieprawidłowości, pomimo dużego zaan - gażowania inspektorów pracy, wskazują w dalszym ciągu na niewystarczające zaangażowanie pracodaw - ców w organizację prac w sposób zgodny z przepisami. Przeprowadzone czynności kontrolne wykazały liczne i powtarzalne nieprawidłowości, szczególnie z zakresu organizacji i przygotowania, co rzutuje na odpowiedzial - ność osób zobligowanych do dbałości o bezpieczeństwo pracy. Wykazane uchybienia potwierdzają zasadność reali - zacji kontroli specjalistycznych, prowadzonych na wstęp- nym etapie inwestycji. Kontrole wykazały powtarzalne nieprawidłowości, któ - rych charakter i skala były zbliżone do lat poprzednich. W takich przypadkach, gdy naruszanie przez pracodaw - cę przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy było rażące i stwierdzane podczas dwóch kolejnych kontroli, inspekto - rzy pracy kierowali do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioski o podwyższenie o 100% składki na ubezpie- czenie wypadkowe. W roku 2025 skierowano 63 takie wnioski . Tym samym należy podkreślić, że organy Państwowej Inspekcji Pracy stosowały wszelkie dostęp - ne środki oddziaływania prawnego w celu skuteczniej- szego wpływu na zachowania i sposób postępowania pracodawców. Zauważalne jest znaczne rozdrobnienie podmiotów reali- zujących roboty budowlane. Niezależnie od wielkości inwestycji roboty te wykonywane są w przeważającej większości przez podmioty mikro, tj. zatrudniające do 9 osób. W efekcie nawet na dużych budowach zapew - nienie jednolitych standardów bezpieczeństwa staje się wyzwaniem, ponieważ każdy z wykonawców odpowiada Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli w całym sektorze budowlanym odsetek kontroli,w których badano zagadnienie i stwierdzono nieprawidłowości rusztowania praca na wysokości (bez rusztowań) organizacja i przygotowanie budowy A B C maszyny i urządzenia techniczne F przygotowanie do pracy G stanowiska pracy H urządzenia i instalacje elektryczne D roboty ziemne E ABCDEFGH 73 71 65 42 40 38 54 22 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 79 Program informacyjno-edukacyjny „Budowa. STOP wypadkom!” Program „Budowa. STOP wypadkom!” synergicznie uzupeł- nia działania kontrolno-nadzorcze w sektorze budownictwa. Jest ukierunkowany na zwiększanie wiedzy i świadomości uczestników procesu budowlanego w zakresie eliminowa - nia nieprawidłowości, mogących skutkować wypadkami przy pracy. Inspektorzy pracy przekazują osobom organi - zującym pracę i odpowiedzialnym za bhp wiedzę o zagro- żeniach na budowach i wskazują sposoby ich ograniczania. Dzięki propagowaniu informacji dotyczących organizowa - nia pracy w bezpieczny sposób i przestrzeganiu przyjętych rozwiązań – prawnych i wynikających ze stosowanych tech - nologii prac – dążymy do zmiany powszechnych niebez- piecznych metod pracy i upowszechniamy dobre praktyki. Podstawowym działaniem są szkolenia prowadzone dla pracodawców i przedsiębiorców branży budowlanej oraz osób zatrudnionych na budowach . Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom odbiorców, szkolenia najczęściej prowadzone są bezpośrednio na placach budowy, dzięki czemu obejmują możliwie największą liczbę zainteresowa - nych, a ich zakres tematyczny jest maksymalnie dostoso- wany do specyfiki i etapu konkretnej budowy. W całym kraju w 2025 r. inspektorzy pracy przeprowa - dzili 376 szkoleń. Zagadnienia ujęte w programie wynikały z potrzeb kierownictwa budowy oraz z wyników przeglądów stanowisk pracy dokonanych przez organy inspekcyjne. Uczestniczyło w nich prawie 6,6 tys. osób, w tym ponad 2,7 tys. pracowników, ponad 1,8 tys. pracodawców oraz 470 przedstawicieli służby bhp. Oprócz wiedzy przekaza - nej podczas szkoleń uczestnicy otrzymali pakiet wydaw- nictw specjalistycznych. Wśród odbiorców szkoleń uwzględniliśmy również stu - dentów i uczniów szkół o profilu budowlanym. W roku spra- wozdawczym przeszkoliliśmy ponad 1,5 tys. przyszłej kadry sektora budownictwa . Oprócz tego na uczelniach technicznych zorganizowaliśmy 21 konferencji i semina - riów, na których omówione zostały zagadnienia bezpośred- nio wpływające na poziom bezpieczeństwa na polskich placach budowy. Ciekawym przykładem działania ze śro - dowiskami naukowymi jest realizowany od 2015 r. program pn. „Akademia bezpieczeństwa w budownictwie” , skierowany do studentów ostatnich lat Wydziału Budow - nictwa i Nauk o Środowisku Politechniki Białostockiej, jak również współpraca z Politechniką Krakowską, pole - gająca na aktywnym uczestnictwie naszych ekspertów w „Dniach Lądowca” – cyklicznym wydarzeniu organizo- wanym przez samorząd studencki dla studentów Wydziału Inżynierii Lądowej. Doświadczenia 3-letniej „Strategii dla bezpieczeństwa w budownictwie” pokazały konieczność maksymalnego zaangażowania inwestorów i generalnych wykonawców w działania służące zapewnieniu wysokiego poziomu bez - pieczeństwa pracy na realizowanych inwestycjach budow- lanych. Dlatego w 2025 r. zorganizowaliśmy prawie 50 spotkań z ponad 60 inwestorami , których celem było – przy braku odpowiedniej legislacji – uczulić ich na konieczność zaplanowania odpowiednich środków finansowych na stworzenie na budowach bezpiecznych miejsc pracy, szczególnie przy zadaniach związanych z pracą na wysokości. Podczas realizacji programu „Budowa. STOP wypad - kom!” w okręgowych inspektoratach pracy podejmowano wiele różnorodnych działań promujących bezpieczeństwo na budowach, wśród których na uwagę zasługuje: 9udział ekspertów OIP w Katowicach w Targach Pracy 2025, które odbyły się na Wydziale Budownictwa Poli - techniki Śląskiej w Gliwicach; wydarzenie skierowane było do studentów i absolwentów kierunków technicz - nych, przede wszystkim budownictwa, ale także inży- nierii środowiska, architektury i elektrotechniki. Podczas wydarzenia inspektorzy pracy udzielali bezpłatnych porad dotyczących: prawa pracy, technicznego bezpieczeństwa pracy, prawidłowej organizacji budowy, zapewnienia nad - zoru i koordynacji prowadzonych prac oraz właściwego przygotowania pracowników do pracy na budowie; 9współpraca inspektorów pracy z Krakowa ze Społeczny - mi Inspektorami Pracy zrzeszonymi w Związku Zawodo- wym „Budowlani”, którzy na wniosek strony społecznej cyklicznie szkolą uczestników z zagadnień organizowania pracy w bezpieczny sposób; 9zorganizowanie konferencji pt. „Jak nisko nie upaść” w auli Wydziału Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowi - ska Politechniki Łódzkiej, dotyczącej zagrożeń podczas prac na wysokości i w wykopach; 9udział w Międzynarodowych Targach Budownictwa i Archi - tektury BUDMA 2025, na których zorganizowano konfe- rencję „Bezpieczna budowa – czy to możliwe?”, z udziałem parlamentarzystów i kierownictwa targów, na której omó - wiono podstawowe problemy z zapewnieniem bezpie- czeństwa pracy na polskich budowach, przedstawiono dobre praktyki dotyczące zarówno prowadzenia kontroli, jak i realizacji samej inwestycji budowlanej, a także nowo - czesne rozwiązania techniczne w indywidualnym sprzęcie chroniącym przed upadkiem z wysokości. Na stoisku Pań - stwowej Inspekcji Pracy przygotowano bezpłatne porady z prawa pracy, w tym bhp i legalności zatrudnienia oraz wydawnictwa dotyczące branży budowlanej, a podczas otwarcia targów Główny Inspektor Pracy wręczył nagrody w konkursie PIP „Buduj bezpiecznie”. W maju 2025 r. odbył się w całej Polsce 12. Tydzień Bezpieczeństwa pod hasłem „Bezpieczeństwo. Tu nie ma miejsca na iluzję”. Jest to wspólne przedsięwzięcie Państwowej Inspekcji Pracy i 17 firm będących sygnatariu - szami Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budownictwie, choć z roku na rok rośnie zainteresowanie tym wydarze - niem także wśród firm niezrzeszonych. Inspektorzy pracy – specjaliści z zakresu budownictwa – prowadzili szkolenia, prelekcje oraz wykłady dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na wybranych budowach. Tematyka szkoleń doty - czyła odpowiedzialności za stan bezpieczeństwa i higie- ny pracy, koordynacji robót budowlanych oraz sposobu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 80 ROZDZIAŁ 6 zabezpieczenia prac budowlanych, a także skutków i przy- czyn zaistniałych dotychczas wypadków w budownictwie. Podczas Tygodnia Bezpieczeństwa przeprowadziliśmy łącznie 119 szkoleń, w których udział wzięło pra- wie 1,8 tys. uczestników. W wydarzeniu wzięło udział 628 firm budowlanych. W trakcie Tygodnia miały miej- sce pokazy bezpiecznego montażu rusztowań, symulacje upadku z wysokości oraz pokazy ratownictwa pożarowego i medycznego. We wszystkich inicjatywach prewencyjno – promocyj - nych, przygotowanych przez Państwową Inspekcję Pra- cy w 2025 r. uczestniczyło prawie 8,5 tys. osób, w tym prawie 3,1 tys. pracowników, ponad 2,3 tys. pracodawców oraz 580 przedstawicieli służby bhp. Zorganizowaliśmy 46 punktów informacyjnych, w których inspektorzy pra- cy udzielali porad prawnych i technicznych. Oprócz wiedzy uczestnicy otrzymali pakiet wydawnictw specjalistycznych. W sumie w 2025 r. do odbiorców Programu trafiło ponad 16 tys. egzemplarzy poradników, ulotek i kart pracy , część z nich w języku ukraińskim. W każdym okręgowym inspektoracie pracy interesariu - sze poprawy poziomu bezpieczeństwa pracy na polskich budowach działają w Wojewódzkich Radach do spraw Bezpieczeństwa Pracy w Budownictwie. Spotkania odby - wają się przynajmniej raz w roku, a wymiana doświad- czeń i efektów działań instytucji, urzędów i stowarzyszeń pozwala omawiać lokalne problemy sektora budowlanego i planować wspólne działania służące wzrostowi poziomu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób aktywnych zawodowo w budownictwie. Dotarcie do maksymalnie możliwej liczby odbiorców było możliwe dzięki współpracy z Polską Izbą Inżynierów Budownictwa, Polskim Związkiem Inżynierów i Techników Budownictwa, Polskim Stowarzyszeniem Dekarzy, Izbą Architektów RP, placówkami edukacyjnymi oraz innymi insty - tucjami i podmiotami działającymi w sektorze budownictwa. W związku z realizacją Programu w mediach ukazało się 526 informacji – 18 wywiadów i programów w tele- wizjach regionalnych, 20 audycji radiowych i 488 donie- sień na portalach internetowych. Podsumowując realizację programu informacyjno-edu- kacyjnego „Budowa. STOP wypadkom!” należy podkre- ślić, że po zakończeniu kampanii prowadzonej w latach 2022-2024 działalność szkoleniowa i doradcza prowa- dzona przez inspektorów pracy stanowi kwintesencję naszych działań pozakontrolnych w sektorze budowla - nym. Są to działania adekwatne do potrzeb i problemów z zakresu bezpiecznych i zdrowych miejsc pracy na pol - skich budowach. Braki wiedzy i świadomości zagrożeń wypadkowych powstających na różnych etapach procesu budowlanego przekładają się na statystyki wypadkowe i liczbę stwierdzanych nieprawidłowości podczas kontroli placów budowy. Kontrola ma na celu stwierdzenie uchy - bień w przestrzeganiu obowiązujących przepisów i sko- rygowanie ich w wyniku wydanych środków prawnych. Pomimo porad udzielanych w trakcie kontroli dopiero działania edukacyjne, prowadzone zarówno dla uczest - ników procesów budowlanych, jak i uczniów i studen- tów mają szansę zbudować świadomość konieczności uwzględniania zagadnień bhp w codziennym funkcjono - waniu placu budowy – od jej przygotowania do momentu zakończenia procesu inwestycyjnego. Dlatego najwięcej szkoleń odbywa się na budowach, a inspektorzy pracy wspierani są wiedzą przez partnerów merytorycznych – inspektorów Nadzoru Budowlanego, Urzędu Dozoru Technicznego i przedstawicieli Porozumienia dla Bezpie - czeństwa w Budownictwie, a w budowaniu świadomości konsekwencji zaniedbań w obszarze bhp pomagają poka - zy ratownictwa Straży Pożarnej i udzielania pierwszej pomocy przez przedstawicieli Ratownictwa Medycznego. 6.2. Górnictwo – ograniczanie zagrożeń wypadkowych i ocena przestrzegania prawa pracy w sektorze górnictwa podziemnego i odkrywkowego Podziemne zakłady górnicze W podziemnych zakładach górniczych inspektorzy pra- cy przeprowadzili 19 kontroli w 19 kopalniach i firmach świadczących usługi dla górnictwa. W podmiotach tych zatrudnionych było 39,2 tys. osób, w tym 38,6 tys. na pod - stawie stosunku pracy. Kontrolą objęto zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące: przygotowania pracowników do pracy, oceny ryzyka zawodowego, nadzoru nad warunkami pracy, środków ochrony indywidualnej i odzieży roboczej, wypad - ków przy pracy oraz przepisów i zasad bhp na stanowiskach pracy. Przedmiotem kontroli było również sprawdzenie sta - nu przestrzegania przepisów prawa pracy dotyczących czasu pracy i wynagrodzeń w zakładach górniczych oraz w firmach świadczących usługi dla górnictwa. Diagnoza W kontrolowanych podziemnych zakładach górniczych w latach 2022-2024 wydarzyło się 1907 wypadków przy pracy , w których 6 osób odniosło ciężkie obrażenia ciała, a 4 osoby poniosły śmierć. Nieprawidłowości w ustalaniu okoliczności wypadków wystąpiły w 4 zakładach (4% analizowanych dokumen - tacji), natomiast w ustalaniu przyczyn – w 12 zakła- dach (13% analizowanych dokumentacji). W praktyce Ewakuacja operatora żurawia na jednej z budów w trakcie Tygodnia Bezpieczeństwa (OIP w Kielcach) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 81 oznaczało to m.in. nieustalenie wszystkich przyczyn zdarzeń, sprowadzanie przyczyn do zachowań pra - cownika bez pełnego uwzględnienia czynników tech- nicznych i organizacyjnych, a także błędną kwalifikację prawną zdarzeń, w tym przypadki nieuznawania wypad - ku za wypadek przy pracy mimo spełnienia przesłanek. Stwierdzano również praktykę niezasadnego przypi - sywania poszkodowanym wyłącznej winy za wypadek, co mogło ograniczać ich uprawnienia. W 4 zakładach wykazano ponadto nieprawidłowości w określaniu w pro - tokołach środków i wniosków profilaktycznych – często były one nieadekwatne do ustalonych przyczyn i miały charakter doraźny, zamiast obejmować działania tech - niczne i organizacyjne eliminujące źródło zagrożenia. Nieprawidłowości związane z aktualizacją oceny ryzyka zawodowego po wypadku stwierdzono w 2 zakładach. Największa skala nieprawidłowości dotyczyła sta- nu dróg przewozowych, dróg dojścia do stanowisk pracy oraz przejść na stanowiska pracy – uchybie- nia stwierdzono w 13 zakładach. Typowe problemy obejmowały: nierówności spągu na drogach dojazdo - wych i przejściach dla ludzi, zastawianie ciągów komu- nikacyjnych materiałami, rurami i kablami, niedbałe Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli podziemnych zakładów górniczych w latach 2024-2025 A B C D E F stan dróg przewozowych, dróg dojścia do stanowisk pracy, oraz przejść na stanowiska pracy stan techniczny maszyn i urządzeń górniczych stan zabezpieczeń stropów i ociosów wyrobisk górniczych oświetlenie stanowisk pracy pod ziemią stan techniczny przenośników i ich systemów zabezpieczeń stan techniczny urządzeń i instalacji energetycznych 2025 2024 15 ABCDEF liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 17 13 16 13 14 12 14 8 12 6 11 8 składowanie elementów w bezpośrednim sąsiedztwie tras przejść, a także niezachowanie wymaganej skrajni przejść, co ograniczało swobodne i bezpieczne prze - mieszczanie się załogi. W 13 zakładach ujawniono nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego podziemnych maszyn i urządzeń górniczych . Do najpoważniejszych należało dopusz- czanie do pracy maszyn bez spełnienia podstawowych warunków bezpiecznej eksploatacji, w tym brak wymaga - nych zabezpieczeń stabilizujących w trakcie wykonywania czynności technologicznych (maszyny wiertniczo-kotwią - cej), a także użytkowanie sprzętu ze znaczącymi usterkami. Stwierdzano przypadki uszkodzeń lub niesprawnych ele - mentów wpływających bezpośrednio na bezpieczeństwo obsługi, takich jak wyłączniki bezpieczeństwa, elementy sterownicze, wyposażenie kabin operatorów, a także braki lub niesprawne oświetlenie maszyn. Szczególnie niepokojące były ustalenia dotyczące zabezpieczenia stropów i ociosów wyrobisk górni- czych – nieprawidłowości stwierdzono aż w 12 zakładach. Ujawniano prowadzenie robót przy niepełnym zabezpie - czeniu stropu, brak obudowy tymczasowej na niezabez- pieczonych odcinkach, pozostawianie pustych przestrzeni między elementami obudowy a górotworem, brak szczel - nego wypełnienia i wykładki oraz brak opinki. Stwierdza- no również wykonywanie obudowy w sposób niezgodny z przyjętą technologią, co pogarszało współpracę obudowy z górotworem i zwiększało ryzyko opadu skał do przestrze - ni roboczej. Do rażących przykładów nieprawidłowości należały sytuacje wymagające wstrzymania robót z uwa - gi na bezpośrednie zagrożenie opadem skał stropowych na pracowników, a także przypadki niesprawnych zabez - pieczeń w rejonach ścian wydobywczych, gdzie ujawniono liczne niesprawne osłony czoła ściany w wielu sekcjach obudowy zmechanizowanej, co groziło niekontrolowanym odspojeniem brył urobku i przygnieceniem pracowników przemieszczających się w przejściu. W 10 zakładach stwierdzono brak zapewnienia ładu i porządku w rejonie stanowisk pracy . Ujawniano poroz- rzucane i niedbale składowane materiały, nagromadze- nie urobku w rejonach urządzeń, składowanie elementów maszyn i materiałów w sposób grożący przemieszczeniem lub utratą stabilności, a także sytuacje, w których pojem - niki z olejem były przechowywane w sposób narażają- cy je na uszkodzenia mechaniczne i zanieczyszczający stanowisko pracy. W rejonach postoju i parkowania maszyn występowały uchybienia porządkowe, w tym pozostawianie materiałów łatwopalnych, co pogarszało stan bezpieczeń - stwa, w tym przeciwpożarowego. Nieprawidłowości w stanie technicznym urządzeń i instalacji elektrycznych stwierdzono w 8 zakładach. Dotyczyły one m.in.: niewłaściwego utrzymania rejonów rozdzielnic elektrycznych (utrudnione dojścia, nagroma - dzenie urobku), braku właściwego przygotowania ociosów i stropu w ich sąsiedztwie, a także prowadzenia i układa - nia przewodów w sposób narażający je na uszkodzenia mechaniczne, w tym pozostawianie przewodów bezpośred - nio na spągu. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 82 ROZDZIAŁ 6 W 6 zakładach odnotowano nieprawidłowości dotyczą- ce stanu technicznego przenośników taśmowych. Obejmowały one uchybienia w rozwiązaniach bezpieczeń - stwa, w tym nieprawidłowości związane z elementami awa- ryjnego zatrzymania (brak lub nieprawidłowy montaż linek awaryjnego zatrzymania). W rejonach urządzeń transpor - towych ujawniano także uchybienia dotyczące zabezpie- czeń przeciwpożarowych, w tym niewłaściwe usytuowanie lub zabudowę agregatu gaśniczego. W 8 zakładach stwierdzono nieprawidłowości w zakre - sie oświetlenia stanowisk pracy pod ziemią, w tym brak lub niesprawne oświetlenie w miejscach postoju maszyn oraz uszkodzenia elementów oświetleniowych sprzę - tu, co ograniczało widoczność. Z analizy zagadnień ochrony radiologicznej pra- cowników narażonych na radon w miejscu pracy wyni- ka, że w kontrolowanych podmiotach nie występuje narażenie na otrzymanie dawki skutecznej (efektywnej) powyżej 1 mSv rocznie. Wszystkie miejsca sklasyfikowa - no jako miejsca bez zagrożenia. W dwóch zakładach nie poinformowano pracowników o aktualnych wynikach badań i pomiarów poziomu stężenia energii potencjalnej alfa krót - kożyciowych produktów rozpadu radonu. Kontrole zagadnień z zakresu prawnej ochrony pra- cy w podziemnych zakładach górniczych ujawniły szereg naruszeń przepisów dotyczących czasu pracy i zasad rekompensaty za pracę nadliczbową. Wybrane nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stwierdzone w podziemnych zakładach górniczych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Niezapewnienie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym874 Niezapewnienie odpowiedniego 11 godzinnego odpoczynku dobowego664 Naruszenie zakazu zatrudniania pracowników świadczących pracę na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia (NDS, NDN) w godzinach nadliczbowych z uwagi na szczególne potrzeby pracodawcy 736 Niezapewnienie odpowiedniego 35 godzinnego odpoczynku tygodniowego867 Niezapewnienie odpoczynku tygodniowego w przypadku zmiany pory wykonywania pracy w związku z przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy - min. 24 godziny 98- Niezapewnienie przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy622 Nieprawidłowa rekompensata z tytułu przekroczenia normy dobowej - brak wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych 223 Nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy223 Najpoważniejsze naruszenia dotyczyły przede wszyst- kim nieprzestrzegania zasad udzielania wymaganego odpoczynku (głównie tygodniowego, ale także dobowe - go), co negatywnie wpływa zarówno na bezpieczeństwo pracowników, jak i na właściwą organizację pracy. Dodat - kowo, wysoka liczba przypadków pracy nadliczbowej w warunkach przekroczeń NDS/NDN wskazuje na ryzyko pogorszenia stanu zdrowia pracowników oraz narażenie ich na działanie czynników szkodliwych ponad dopuszczal - ne limity. Pomimo występowania obszarów o mniejszej skali naru - szeń (np. w zakresie obejmującym obowiązek zapewnienia przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pra - cy czy prowadzenia ewidencji czasu pracy) nie zaobserwo- wano trwałej poprawy w stosunku do lat ubiegłych. Nieprawidłowości w zakresie wypłaty dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych wskazują natomiast na koniecz - ność wzmocnienia nadzoru nad prawidłowym naliczaniem i realizacją świadczeń pracowniczych. Kopalnie odkrywkowe Celem kontroli było sprawdzenie przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących bezpieczeń - stwa i higieny pracy podczas wydobycia, transportu i prze- róbki kopalin w odkrywkowych zakładach górniczych. Kontrole obejmowały w szczególności zagadnienia związane z: przygotowaniem pracowników do pracy, oce - ną ryzyka zawodowego, warunkami środowiska pracy, stosowaniem środków ochrony indywidualnej, stanem tech - nicznym maszyn i urządzeń, organizacją transportu oraz funkcjonowaniem nadzoru nad warunkami pracy. W zakre - sie prawnej ochrony pracy kontrolą objęto zagadnienia dotyczące czasu pracy i wynagrodzeń. Przeprowadzono 90 kontroli w 88 podmiotach, w których świadczyło pracę 6,9 tys. osób, w tym 6,3 tys. osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Były to mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 9 pra- cowników (prawie jedna trzecia), małe zakłady zatrud- niające od 10 do 49 pracowników (niemal połowa), SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 83 średnie zatrudniające od 50 do 249 (16%) oraz duże zakłady zatrudniające od 250 pracowników (3%). Diagnoza Największą skalę nieprawidłowości stwierdzono w obsza- rze technicznego bezpieczeństwa pracy. Nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego przenośników taśmo- wych stwierdzono w 53% zakładów. W trakcie kontroli ujawniono m.in. eksploatację przenośnika taśmowego nie - wyposażonego w urządzenie ochronne zabezpieczające strefę niebezpieczną w miejscu nabiegu taśmy na bęben napinający, eksploatację przenośnika bez osłon przy bęb - nie napędowym oraz silnik elektryczny z uszkodzonym przewodem zasilającym. Stwierdzono także wykonanie otworów w osłonach przenośników w celu umożliwienia smarowania elementów napędowych bez konieczności ich demontażu. Ujawniono również przypadki eksploata - cji przenośników taśmowych z uszkodzonymi elementami konstrukcyjnymi podpór, brak krążników prowadzących taśmę transportową oraz brak zabezpieczenia przejść pod przenośnikami przed spadającym materiałem. Nieprawidłowości dotyczące maszyn i urządzeń do segregacji i rozdrabniania kopaliny stwierdzono w 36% zakładów. Kontrole wykazały m.in. eksploatację urządzeń technologicznych bez wymaganych osłon ele - mentów napędowych oraz brak właściwego utrzymania urządzeń sterowniczych. Ujawniono również przypadki demontażu osłon przenośników taśmowych, które były przechowywane na konstrukcji maszyny, zamiast być zamontowane w miejscu pracy urządzenia. Nieprawidłowości w zakresie maszyn urabiających, ładujących i zwałujących stwierdzono w 27% zakła- dów. Dotyczyły one m.in.: niesprawnych urządzeń sygna- lizacyjnych w koparkach, niesprawnego oświetlenia w kabinie koparki, prowizorycznym zabezpieczeniu pomo - stu części rufowej pogłębiarki przed możliwością wpadnię- cia do wody oraz niewłaściwego wykonywania czynności obsługowo-konserwacyjnych. Nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego transportu kołowego stwierdzono w 8% zakładów. Dotyczyły one przede wszystkim niewłaściwego ozna - kowania dróg transportowych oraz uchybień w organiza- cji ruchu pojazdów technologicznych na terenie zakładu. W jednym z zakładów nie oznakowano znakiem ograni - czenia prędkości drogi prowadzącej do zakładu przerób- czego, na której odbywał się intensywny ruch pojazdów transportujących kruszywo. Nieprawidłowości w zakresie oznakowania i zabez- pieczenia miejsc niebezpiecznych na terenie zakładów górniczych stwierdzono w 35% zakładów. W wielu przy - padkach brakowało oznakowania dróg wewnątrzzakłado- wych oraz znaków ograniczenia prędkości. Stwierdzano także brak oznakowania stref zagrożenia przy wyrobiskach oraz brak oznaczeń elementów konstrukcyjnych znajdują - cych się w ciągach komunikacyjnych. Nieprawidłowości dotyczące instalacji i urządzeń energetycznych stwierdzono w 22% zakładów – w zakre- sie zapewnienia właściwej ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym, a w 17% zakładów w zakresie wykonywania pomiarów potwierdzających skuteczność tej ochrony. W trakcie kontroli ujawniano m.in. brak zabez - pieczenia rozdzielnic elektrycznych przed dostępem osób nieuprawnionych oraz brak opisów zabezpieczeń instalacji elektrycznej, braki w utrzymaniu osprzętu elektrycznego w odpowiednim stanie, w tym brak wymaganego stopnia ochrony gniazd wtykowych. Kontrole wykazały również liczne nieprawidłowości w zakresie występowania czynników szkodliwych w środowisku pracy . W 19% zakładów pracodawcy nie wskazali wszystkich czynników szkodliwych występują - cych na stanowiskach pracy, natomiast w 41% zakładów nie wykonywano wymaganych badań i pomiarów tych czynników. Najczęściej dotyczyło to braku pomiarów hała - su, zapylenia powietrza oraz drgań mechanicznych. Istotnym problemem była również niewłaściwa reali - zacja obowiązków związanych z oceną ryzyka zawo- dowego. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w 32% zakładów. W zakresie informowania pracowników o ryzyku zawodowym nieprawidłowości dotyczyły 12% pra - cowników. Polegały one przede wszystkim na braku spo- rządzenia oceny ryzyka zawodowego dla niektórych stanowisk pracy lub nieuwzględnienia w ocenie wszyst - kich zagrożeń występujących podczas wykonywania pra- cy. W jednym z zakładów nie sporządzono oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska operatora urządzeń sortują - cych i kruszących, a także dla stanowiska obsługi refulera nie uwzględniono zagrożenia utonięciem, mimo że praca była wykonywana na urządzeniu pływającym. Nieprawidłowości w zakresie organizacji służby bez- pieczeństwa i higieny pracy stwierdzono w 13% zakła- dów, przy czym w 9% zakładów stwierdzono brak właściwej Nieprawidłowości w zakresie BHP stwierdzone podczas kontroli odkrywkowych zakładów górniczych w latach 2023-2025 27 28 69 37 30 26 62 44 36 35 22 27 53 20 18 2024 2023 2025 41 zabezpieczenie, oznakowanie miejsc niebezpiecznych na terenie zakładu górniczego stan techniczny maszyn i urządzeń do transportu kopaliny (przenośników taśmowych) stan techniczny maszyn i urządzeń urabiających, ładujących i zwałujących stan techniczny maszyn i urządzeń do segregacji i rozdrabniania kopaliny niewłaściwa eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia 41 30 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 84 ROZDZIAŁ 6 organizacji tej służby. W 24% zakładów nie sporządzano wymaganych analiz stanu bezpieczeństwa i higieny pracy. Kontrole w obszarze prawnej ochrony pracy obej- mowały w szczególności ocenę przestrzegania prze - pisów o czasie pracy, wynagrodzeniach i innych świadczeniach ze stosunku pracy, a także dotyczących prowadzenia dokumentacji pracowniczej i udzielania urlo- pów wypoczynkowych. Poziom przestrzegania przepisów prawa pracy w kon - trolowanych zakładach pozostaje zbliżony do wyników z lat poprzednich. W zdecydowanej większości skontrolowanych podmiotów nie stwierdzono rażących naruszeń przepisów Wybrane nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stwierdzone podczas kontroli odkrywkowych zakładów górniczych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Niezapewnienie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym657 Niezapewnienie odpowiedniego 11 godzinnego odpoczynku dobowego532 Niezapewnienie odpowiedniego 35 godzinnego odpoczynku tygodniowego11- Niezapewnienie odpoczynku tygodniowego w przypadku zmiany pory wykonywania pracy w związku z przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy - min. 24 godziny 1-- Nieprawidłowa rekompensata z tytułu przekroczenia normy dobowej - brak wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych 211 Nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy151020 prawa pracy. Ujawnione uchybienia miały charakter jed- nostkowy i dotyczyły głównie niewłaściwego prowadzenia ewidencji czasu pracy (w tym braku informacji o godzinie rozpoczęcia i zakończenia pracy) oraz nieprzestrzegania zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w poje - dynczych okresach rozliczeniowych. Wnioski Główne przyczyny stwierdzonych nieprawidłowości w pod- ziemnych zakładach górniczych mają charakter systemo- wy. Należą do nich: prowadzenie robót w coraz trudniejszych warunkach geologiczno-górniczych i na większych głęboko - ściach, rosnące zagrożenia naturalne, długie i rozbudowane drogi dojścia i transportu przy jednoczesnym zmniejszaniu zatrudnienia, agresywne środowisko pracy przyspieszające zużycie maszyn i elementów infrastruktury. Kluczową rolę odgrywa także czynnik organizacyjny i ludzki: niedostatecz - na wiedza i umiejętności części pracowników oraz dozoru, rutynowość działań, tolerowanie odstępstw od przepisów, niewłaściwa organizacja pracy wynikająca z pośpiechu i nie - doborów kadrowych, a także niedostateczna komunikacja w strukturach organizacyjnych. Wnioski z diagnozy wskazują na konieczność utrzyma - nia priorytetu działań kontrolno-nadzorczych w obszarze technicznego bezpieczeństwa pracy, w szczególności: zabezpieczenia stropów i ociosów, stanu wyrobisk i dróg komunikacyjnych, organizacji stanowisk pracy oraz stanu technicznego maszyn, urządzeń i instalacji podziemnej infrastruktury technicznej. Skala uchybień w tych obsza - rach generuje najwyższe ryzyko wypadkowe. Szczególnego wzmocnienia wymagają postępowania powypadkowe. Ujawnione uchybienia w ustalaniu okolicz - ności i przyczyn wypadków przy pracy, a także w doborze wniosków profilaktycznych, ograniczają realną możliwość zapobiegania zdarzeniom w przyszłości. Przeprowadzone kontrole w odkrywkowych zakła- dach górniczych wykazały, że stan przestrzegania prze- pisów bezpieczeństwa i higieny pracy, wymaga dalszej poprawy, dlatego zasadne jest kontynuowanie komplekso - wych kontroli, a także prowadzenie działań informacyjnych i szkoleniowych skierowanych do pracodawców oraz osób dozoru. Największa liczba nieprawidłowości, stwarzają - cych bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia, dotyczy- ła eksploatacji maszyn i urządzeń technologicznych bez wymaganych zabezpieczeń. Najbardziej widocznym problemem jest brak właściwe- go nadzoru nad stanem technicznym maszyn i urzą- dzeń, co powoduje, że do pracy dopuszczane są środki techniczne niespełniające minimalnych wymagań bezpie - czeństwa. Braki kompetencyjne przekładają się na błędne decyzje, tolerowanie nieprawidłowości oraz brak skutecz - nego reagowania na zagrożenia. W części przypadków naruszenia przepisów były efektem rutyny zawodowej oraz przyzwolenia na odstępstwa od zasad bezpieczeństwa przez osoby nadzorujące pracę, co prowadzi do utrwalania niewłaściwych praktyk i osłabienia kultury bezpieczeństwa. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 85 6.3. Wymagania bezpieczeństwa w zakresie eksploatacji kogeneracyjnych źródeł wytwórczych pracujących na system dystrybucji energii elektrycznej Zakres kontroli Kontrole przeprowadzono w 34 podmiotach prowa- dzących eksploatację kogeneracyjnych źródeł wytwór- czych, z których moc jest wyprowadzana do systemu dystrybucji energii elektrycznej. Celem tych działań było sprawdzenie wymagań bezpieczeństwa w zakresie prowa - dzenia eksploatacji wskazanych urządzeń energetycznych z uwzględnieniem zagrożeń związanych z możliwością występowania pożarów lub wybuchów na ścieżce gazowej silników kogeneracyjnych oraz porażeń i zwarć łukowych w układzie generatorów, a także urządzeń elektroenerge - tycznych. W przypadku silników zasilanych biogazem lub metanem, dokonano również oceny zagrożenia pożaro - wo-wybuchowego w układach wytwarzania biogazu oraz w stacjach odzysku metanu. W ramach kontroli w powyż - szym zakresie oceniono także zasady organizacji prac eksploatacyjnych, pomocniczych oraz specjalistycznych prac serwisowych w spółkach z obszaru wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej po nowelizacji ustawy Prawo energetyczne . Uwzględniono przy tym zmiany w zasadach organizacji prac wynikające z wejścia w życie rozporządzenia Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych oraz rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posia- dania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploata- cją urządzeń, instalacji i sieci . Kontrolowane podmioty zatrudniały łącznie ponad 7 tys. pracowników, z czego 99% na podstawie stosunku pracy. Kontrolami objęto głównie spółki średniej wielkości, zatrudniające od 50 do 249 pracowników (38%) i duże zakłady z sektora energetycznego zatrudniające powyżej 250 osób (26%). Diagnoza Powtarzalną nieprawidłowością, w dziesięciu skontro- lowanych zakładach, okazały się błędy w dokumen- tach zabezpieczenia przed wybuchem, wynikające z niewystarczającego sprecyzowania parametrów tech - nicznych. W dokumentacji tej nie określono w sposób jednoznaczny cech ochronnych urządzeń elektrycznych pracujących w strefach zagrożenia wybuchem układów kogeneracyjnych, co stanowi naruszenie wymogów zawar - tych w polskiej normie PN-EN 60079-0. Błędy te przełożyły się bezpośrednio na wadliwą treść instrukcji eksploatacji urządzeń energetycznych w układach kogeneracyjnych spalających paliwa gazowe. W dwudziestu dwóch skon - trolowanych zakładach dokumentacja ta nie spełniała wymogów formalnych określonych w § 4 ust. 1 rozporzą- dzenia Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r . Główne uchybienia polegały na pominięciu terminów oraz zakre - sów szczegółowych przeglądów urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym, a także badań ciągłości połączeń wyrównawczych na ścieżkach gazowych, których realiza - cja powinna odpowiadać warunkom technicznym polskiej normy PN-E-05204:1994 dotyczącej ochrony przed elek - trycznością statyczną. Ponadto w instrukcjach eksploatacji źródeł kogeneracyjnych zabrakło procedur regulujących zasady napraw oraz demontażu aparatury energetycznej pracującej w strefach zagrożenia wybuchem. W szesnastu skontrolowanych zakładach inspekto - rzy zidentyfikowali istotny problem interpretacyjny, który bierze swój początek w niejednoznacznej konstrukcji przepisów rozporządzenia Ministra Klimatu i Środo- wiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, insta- lacji i sieci . Trudność dotyczy precyzyjnego określenia zakresu uprawnień niezbędnych do obsługi zespołów sprężarkowych paliw gazowych, w tym gazu ziemnego oraz biogazu, osadzonych w ciągach technologicznych kogeneracyjnych źródeł wytwórczych. Wspomniane roz - porządzenie nie wymienia bowiem tych specyficznych urządzeń w sposób bezpośredni w żadnej z kluczowych kategorii klasyfikacyjnych: nie zostały one ujęte w grupie 2, obejmującej m.in. układy sprężania powietrza i gazów technicznych, ani w grupie 3, dedykowanej stricte paliwom gazowym. Taki stan legislacyjny powoduje, że przypisa - nie odpowiednich kwalifikacji personelu do obsługi tych konkretnych instalacji opiera się na wnioskowaniu pośred - nim, co w praktyce nadzorczej i eksploatacyjnej generuje rozbieżności oraz niepewność co do zakresu wymaga - nych dokumentów potwierdzających uprawnienia. Brak literalnego wskazania zespołów sprężarkowych paliw gazowych w wykazie urządzeń podlegających obowiąz - kowi potwierdzania kwalifikacji sprawia, że podmioty sektora energetycznego zmagają się z wyzwaniem właściwej oceny kompetencji pracowników , co może rzutować na jednolitość stosowania standardów bezpie - czeństwa w obrębie całego kraju. Wnioski Analiza wyników kontroli wskazuje na potrzebę wystąpie- nia Głównego Inspektora Pracy do właściwego ministra o wydanie jednoznacznej interpretacji przepisów w zakresie kwalifikacji wymaganych przy obsłudze zespołów sprężarkowych paliw gazowych. Uzyskanie wiążącego stanowiska jest niezbędne dla zapewnienia spójności działań inspekcyjnych oraz wyeliminowania niepewności podmiotów eksploatujących instalacje koge - neracyjne co do sposobu certyfikacji personelu. Jasne określenie wymagań w tym zakresie pozwoli na zharmo - nizowanie wymogów bezpieczeństwa pracy z realiami technologicznymi współczesnych systemów energetycz - nych. Wyeliminowanie tych niejasności stanowi warunek konieczny dla skutecznego egzekwowania przepisów bhp oraz zapobiegania sytuacjom, w których obsługa klu - czowych elementów infrastruktury gazowej mogłaby być powierzona osobom bez właściwie udokumentowanych kompetencji. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 86 ROZDZIAŁ 6 6.4. Rolnictwo – ograniczanie zagrożeń chorobowych i wypadkowych w zakładach rolnych Od 2025 r. państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polska, zostały zobowiązane do wdrożenia mechanizmu warunkowości społecznej w systemach płatności bezpośrednich . Rozwiązanie to uzależnia uzyskanie wsparcia finansowego od przestrzegania przez przed - siębiorców rolnych przepisów prawa pracy oraz prze- pisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Celem nowych regulacji jest zmotywowanie przedsiębiorców rol - nych do stałej poprawy warunków pracy. Realizując zadania wynikające z ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 –2027, Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła w 2025 r. 80 kontroli na terenie całego kraju. Działania objęły podmioty prowadzące działalność rolniczą (praco - dawców oraz inne jednostki organizacyjne), które w roku poprzednim ubiegały się o pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Łącznie w poddanych ocenie warunkowości społecznej zakładach zatrudnionych było ponad 2,5 tys. osób, z czego 91% pracowało na podstawie umowy o pracę. Pod wzglę - dem wielkości dominowały: −zakłady małe (10-49 pracowników) – 47% kontrolowa - nych podmiotów; −mikroprzedsiębiorstwa (do 9 pracowników) – 32%. W wyniku przeprowadzonych czynności wobec 16 pod - miotów inspektorzy pracy uregulowali nieprawidłowości w zakresie bhp w związku ze stwierdzeniem naruszeń określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Roz- woju Wsi z dnia 14 sierpnia 2025 r. (Dz.U. poz. 1150 z późn. zm.). Najczęściej ujawniane naruszenia (niezgodności z wymo - gami warunkowości) dotyczyły braku zapobiegania zagro- żeniom zawodowym, niewłaściwej organizacji pracy oraz niestosowania koniecznych środków profilaktycznych. Odno - towano nieprawidłowości dotyczące braku zabezpieczenia miejsc niebezpiecznych na terenie gospodarstw, takich jak kanały gnojowe, otwory technologiczne czy laguny. Natomiast wśród powtarzających się nieprawidłowości wskazano: −nieprzeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego lub nie - zapoznanie pracowników z jej wynikami; −nieinformowanie pracowników o istniejących zagroże - niach (w tym o ryzyku przed którym chronią środki ochro- ny indywidualnej) oraz o zasadach ich stosowania; −niezapewnienie pracownikom dostępu do instrukcji obsługi maszyn, zawierających informacje o warunkach użytkowania, sytuacjach nietypowych oraz zasadach bez - piecznej eksploatacji. W zakresie prawa pracy podlegającego ocenie warunkowości społecznej najwięcej nieprawidłowości dotyczyło niepoinformowania pracowników (w formie papie - rowej lub elektronicznej) o warunkach zatrudnienia w ciągu 7 dni od nawiązania stosunku pracy. Uchybienie to ujawnio - no w 6 podmiotach. W pozostałych przypadkach inspektorzy pracy stwier- dzili niezgodności związane z: −brakami formalnymi w treści umów o pracę; −zawieraniem umów na okres próbny z naruszeniem limi - tów czasowych; −brakiem ustalenia systemów i rozkładów czasu pracy. Niezależnie od kontroli warunkowości społecznej w rol- nictwie, działania Państwowej Inspekcji Pracy w tej bran- ży w dalszym ciągu koncentrują się na eliminacji zagrożeń wypadkowych i chorobowych występujących w środowi - sku pracy. W tym zakresie w 2025 r. przeprowadzono 176 kontroli . W poddanych kontroli zakładach zatrudnionych było ponad 4,7 tys. osób, z czego nieco ponad połowa (55%) pracowała na podstawie umowy o pracę. W strukturze kontrolowanych podmiotów przeważały mikroprzedsiębiorstwa (do 9 pracowników), które stanowi - ły 57% ogółu. Z kolei małe zakłady (10–49 pracowników) stanowiły 33%. W odróżnieniu od podmiotów typowanych do kontro - li przez ARiMR (w ramach warunkowości społecznej), zakłady poddane tym kontrolom zostały wybrane przez okręgowe inspektoraty pracy na podstawie analizy ryzyka wystąpienia zdarzeń niebezpiecznych. W wyniku przeprowadzonych działań inspektorzy pra - cy skontrolowali 575 maszyn i urządzeń, stwierdzając, że 13% z nich nie spełnia norm bezpieczeństwa. Do najczęst - szych uchybień pod kątem zagrożeń zawodowych należały: −brak skutecznych osłon wałów przegubowo-teleskopowych w maszynach napędzanych z WOM (wał odbioru mocy); −nieprawidłowe zabezpieczenie przekładni pasowych oraz zębatych; −brak oznakowania elementów sterujących; −brak instrukcji bezpiecznej obsługi maszyn i urządzeń technicznych. Innym częstym zagrożeniem, które wyeliminowali inspektorzy, był brak lub niewłaściwe zabezpieczenie miejsc niebezpiecznych , stwarzających ryzyko upad- ku lub uderzenia o elementy wyposażenia technicznego. Nieprawidłowość ta wystąpiła w 33% zakładów i dotyczyła m.in. braku balustrad ochronnych przy ciągach technolo- gicznych w bazach suszarniczo-magazynowych, nie- zabezpieczonych kanałów przenośników oraz otwartych zbiorników na odchody zwierzęce. W zakresie prawnej ochrony pracy największy pro- blem dotyczył rzetelności w prowadzeniu dokumentacji pracowniczej, w szczególności akt osobowych (38% zakła - dów), przekazywania informacji o warunkach zatrudnienia (25% zakładów) oraz błędów w prowadzeniu ewidencji cza - su pracy (11% zakładów). Należy podkreślić, że rok 2025 był przełomowy dla pol - skiego rolnictwa ze względu na praktyczne zastosowanie zasady warunkowości społecznej. Kontrole potwierdziły sys - temowe problemy małych zakładów i mikroprzedsiębiorstw rolnych, gdzie stopień przestrzegania wymogów bezpie - czeństwa pracy oraz sformalizowania zatrudnienia jest niezadowalający. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 87 Sami inspektorzy pracy jak i branżowe portale rolnicze zauważają, że podmioty rolnicze często nie potrafią samo - dzielnie sporządzić oceny ryzyka zawodowego, która jest dokumentem kluczowym przy planowaniu działań ukie - runkowanych na eliminację zagrożeń w środowisku pracy. Dokumentacja pracownicza prowadzona jest bez należytej staranności, w sposób niekompletny, zdarzają się również przypadki, że nie jest w ogóle prowadzona. Wychodząc naprzeciw tym wyzwaniom Państwowa Inspekcja Pracy, przed rozpoczęciem kontroli w 2026 r., przeprowadzi szeroko zakrojoną działalność prewencyjną, uczestnicząc w szkoleniach z wymogów warunkowości społecznej organizowanych w ośrodkach doradztwa rolni - czego na terenie wszystkich województw. Niezależnie od kontroli wymogów warunkowości spo - łecznej nadal będą prowadzone kontrole w celu prze- ciwdziałania zagrożeniom wypadkowym i chorobowym w zakładach rolnych. Monitorowanie stanu technicznego parku maszynowego oraz bezpieczeństwa procesów pra - cy, niezależnie od unijnych mechanizmów wsparcia, przy- czynia się do wypracowania spójnych standardów ochrony zdrowia w sektorze rolnym. Działania prewencyjno – promocyjne w rolnictwie indywidualnym: „Szanuj życie! Bezpieczna praca w gospodarstwie rolnym” Państwowa Inspekcja Pracy nie prowadzi czynności kon- trolnych w indywidualnych gospodarstwach rolnych nie- pobierających unijnych dopłat bezpośrednich. Dlatego – znając poziom zagrożeń zawodowych i liczbę wypadków rolników indywidualnych – od lat realizuje kompleksowe działania prewencyjne służące poprawie bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia na wsi, bezpośrednio w miejscach wykonywania pracy przez rolników i członków ich rodzin. Najważniejszymi formami oddziaływania na zwiększenie poziomu bhp są: szkolenia kierowane do rolników, uczniów szkół rolniczych i nauczycieli, wizytacje gospodarstw indywidualnych oraz przedsięwzięcia informacyjne upowszechniające zasady bezpiecznego wykonywania pracy. Nasze działania obejmują wszystkie grupy wiekowe – od dzieci po osoby dorosłe pracujące w gospodarstwach. Kluczową sprawą w skutecznym dotarciu do rolników jest współpraca z partnerami instytucjonalnymi, m.in. z Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i Ośrod - kami Doradztwa Rolniczego oraz jednostkami samorządu terytorialnego. Działalność szkoleniowa Szkolenia dla rolników mają na celu podnoszenie świado- mości zagrożeń zawodowych i wypadkowych występują- cych w gospodarstwach rolnych oraz upowszechnianie zasad bezpiecznej organizacji pracy. Podczas spotkań omawiane są m.in. najczęstsze przy- czyny wypadków, bezpieczna obsługa zwierząt, maszyn i urządzeń, ochrona dzieci przebywających w gospodarstwie oraz obowiązujące przepisy z zakresu bhp. Szkolenia mają charakter praktyczny i stanowią istotny element działań prewencyjnych w rolnictwie. Rolnicy otrzymują na szkole - niach wydawnictwa o tematyce bezpieczeństwa pracy w rol- nictwie, w tym najnowszą listę kontrolną z komentarzem „BHP w indywidualnych gospodarstwach rolnych”, która służy także przygotowaniu gospodarstwa na kontrolę wyni - kającą z bycia beneficjentem środków w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE. Dla dzieci i młodzieży prowadzone są wykłady, pokazy maszyn w szkołach o profilu rolniczym oraz konkur - sy i olimpiady wiedzy, często wykorzystujące interaktyw- ne materiały szkoleniowe. W 2025 r. z naszych środków wyprodukowany został edukacyjny film animowany dla najmłodszych „Mali detektywi na tropie bezpieczeństwa”. To opowieść, która uczy zasad bezpieczeństwa przez cie - kawość, obserwację i wspólne wyciąganie wniosków. Szkolenie dla rolników zorganizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Lublinie Liczba szkoleń i prelekcji WyszczególnienieLiczba Liczba szkoleń i prelekcji 591 Łączna liczba uczestników, w tym: 21 983 - rolnicy5573 - uczniowie12 577 - dzieci3312 Szkolenie dla dzieci zorganizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszowie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 88 ROZDZIAŁ 6 Wsparciem merytorycznym w szkoleniach najmłodszych jest również ostatnio wydana broszura „Piotrek i Patryk bez - pieczni na wsi”, która jest opowiadaniem opartym na wyka- zie czynności szczególnie niebezpiecznych, związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, których nie wolno powierzać dzieciom poniżej 16. roku życia. Wizytacje gospodarstw Wizytacje gospodarstw indywidualnych mają charakter pre- wencyjno-doradczy i służą poprawie bezpieczeństwa pracy w rolnictwie. Podczas wizyt inspektorzy wskazują rolnikom zagrożenia występujące w gospodarstwach, tłumaczą spo - soby ich eliminowania oraz udzielają praktycznych porad dotyczących bezpiecznej organizacji prac, obsługi maszyn i ochrony dzieci przebywających na terenie gospodarstwa. Otwór technologiczny ścienny bez zabezpieczenia i zbyt krótka drabina przystawna; specjalista Okręgowego Inspektoratu Pracy w Poznaniu w trakcie wizytacji omawia możliwe do zastosowania rozwiązania dotyczące zabezpieczeń Do najczęściej stwierdzanych nieprawidłowości należą: brak ochrony miejsc pracy na wysokości, brak wyraźne - go rozdzielenia części mieszkalnej od obszaru produk- cyjnego gospodarstwa, niewydzielenie bezpiecznych miejsc do zabawy i wypoczynku dla dzieci, niewłaściwe magazynowanie maszyn oraz środków ochrony roślin, a także użytkowanie niesprawnego technicznie sprzętu rolniczego. Działania promocyjne i popularyzatorskie Wśród działań promocyjnych związanych z rolnictwem, warto wyróżnić przede wszystkim te, które łączą edukację, praktykę i bezpośredni kontakt z rolnikami i ich rodzinami. Najważniejsze wydarzenia obejmowały pokazy bezpiecz - nej pracy maszyn, organizację stref informacyjnych pod- czas targów rolniczych i festynów, a także konkursy dla dzieci i młodzieży o tematyce zagrożeń wypadkowych. Komisje do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie Komisja Głównego Inspektora Pracy ds. Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie pełni istotną rolę opinio - dawczo-doradczą w zakresie poprawy warunków pracy w gospodarstwach rolnych. Do jej zadań należy: analiza zagrożeń występujących w rolnictwie, inicjowanie działań Liczba wizytacji WyszczególnienieLiczba Liczba wizytacji 1389 Łączna liczba uczestników, w tym: 1620 - rolnicy indywidualni1570 Wizytacja w gospodarstwie rolnym Liczba działań popularyzatorskich WyszczególnienieLiczba Liczba działań popularyzatorskich 343 Łączna liczba uczestników, w tym: 5776 - rolnicy indywidualni2853 - uczniowie1089 - dzieci 612 Liczba konkursów174 Łączna liczba uczestników, w tym: 5389 - rolnicy indywidualni870 - uczniowie3735 - dzieci696 Prace Komisji Konkursu Plastycznego – Szanuj życie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 89 prewencyjnych, opiniowanie programów edukacyjnych oraz wspieranie kampanii informacyjnych dotyczących bezpiecznej organizacji pracy. Istotną rolą jest współpraca z przedstawicielami instytucji publicznych, organizacji rol - niczych, środowisk naukowych oraz ekspertami z zakresu bhp. Dzięki temu jest możliwe wypracowanie rekomendacji służących ograniczaniu liczby wypadków w rolnictwie. Na poziomie regionalnym działają Komisje ds. BHP w Rolnictwie przy Okręgowych Inspektorach Pracy. Ich działalność koncentruje się na identyfikowaniu lokalnych problemów i zagrożeń charakterystycznych dla danego regionu, organizowaniu wspólnie z partnerami szkoleń, seminariów i spotkań informacyjnych dla rolników, a także współpracy z samorządami, szkołami rolniczymi oraz insty - tucjami działającymi na rzecz obszarów wiejskich. Komisje stanowią ważne forum wymiany doświadczeń i dobrych praktyk, wspierając realizację działań prewencyjnych i edu - kacyjnych w terenie. 6.5. Leśnictwo – zapewnianie przez pracodawców zakładów usług leśnych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym bezpieczna organizacja prac szczególnie niebezpiecznych Zakres kontroli W 2025 r. temat kontrolny realizowany był na terenie całego kraju i obejmował podmioty prowadzące działal - ność w zakresie gospodarki leśnej. Kontrole obejmowały w szczególności zakłady usług leśnych wykonujące prace związane z: 9pozyskaniem drewna (ścinką i obalaniem drzew); 9zrywką drewna; 9pracami hodowlanymi i pielęgnacyjnymi; 9pracami porządkowymi i ochronnymi. Doboru firm do kontroli dokonano, uwzględniając w pierwszej kolejności zakłady, w których wydarzyły się wypadki przy pracy lub istnieje uzasadnione podejrzenie rażących uchybień w przestrzeganiu obowiązujących prze - pisów prawa pracy, w szczególności bhp. Każda z 239 kontroli była skoncentrowana na oględzinach stanowisk prac leśnych oraz analizie prowadzonej dokumentacji pracowniczej, w szczególno - ści pod względem: 9przygotowania pracowników do pracy; 9przygotowania bezpiecznych stanowisk pracy; 9zapewnienia bezpiecznej organizacji pracy; 9wyposażenia stanowisk pracy w maszyny i urządzenia spełniające wymagania bhp. W 72% skontrolowanych firm zatrudnienie nie przekraczało 9 osób, natomiast 23% podmiotów zatrudniało od 10 do 50 pra - cowników. Łącznie w kontrolowanych ZUL-ach zatrudniano 2586 osób, w tym 2268 na podstawie stosunku pracy. Diagnoza Wyniki kontroli wskazują na utrzymywanie się powtarzal- nych nieprawidłowości w obszarze bezpieczeństwa pracy w sektorze usług leśnych. Inspektorzy pracy w toku kontroli stwierdzili m.in.: − niewłaściwie przeprowadzane szkolenia bhp – brak wiedzy pracodawców o konieczności przeprowadza - nia okresowych szkoleń w zakresie bhp z częstotliwo- ścią co rok, z uwagi na wykonywanie przez nich prac szczególnie niebezpiecznych; − nieudostępnianie pracownikom instrukcji bhp przy wykonywaniu prac związanych z pozyskaniem i zrywką drewna, nieinformowanie ich o zagrożeniach występu - jących przy wykonywaniu tych prac powoduje, że świa- domość wielu pracowników w zakresie bezpieczeństwa i organizacji pracy kształtuje się na dość niskim pozio - mie, co potwierdzają zaistniałe wypadki przy ścince drzew; − niewłaściwe uprawnienia kwalifikacyjne do pracy pilarkami – korzystanie przez pracodawców z tańszych źródeł uzyskania przez pracowników wymaganych kwa - lifikacji niejednokrotnie podyktowane jest znaczną rotacją kadry i krótkimi okresami zatrudnienia pracowników, któ - rym sfinansowano uzyskanie uprawnień. Często wymie- nione uprawnienia nie spełniają wymogów w zakresie tematyki, określonej w rozporządzeniu w sprawie bez- pieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu nie- których prac z zakresu gospodarki leśnej , jak również realizowane bywają w znacznie mniejszej liczbie godzin niż wymagana; − niepoddawanie pracowników szczepieniom ochron- nym przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu oraz badaniom w kierunku boreliozy . Niejednokrotnie pracodawcy korzystają z możliwości niepoddawania pra - cowników takim szczepieniom i badaniom, gdy pracownik składa pisemne oświadczenie o niewyrażeniu chęci pod - dania się im; − brak ocen ryzyka zawodowego lub braki w dokona- nych ocenach – wynikające głównie z niedostatecznej wiedzy w tym zakresie, nieinteresowania się oceną ryzy - ka po jej sporządzeniu, oszczędności w ponoszeniu kosz- tów na bezpieczeństwo i higienę pracy, w tym służbę bhp; − niedostarczenie wymaganych środków ochrony indywidualnej lub brak nadzoru w ich stosowaniu – lekceważenie zagrożeń, brak świadomości w zakresie ograniczania zagrożeń; Rada do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie przy Okręgowym Inspektorze Pracy w Gdańsku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 90 ROZDZIAŁ 6 −brak wykazu prac szczególnie niebezpiecznych – wynikający z niewystarczającej wiedzy pracodawców i niewłaściwej pracy służby bhp; − brak instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy lub ich ograniczona dostępność – zaniechania ze strony pra- codawców, niekorzystanie przez pracowników z instrukcji. Ze względu na dużą wypadkowość w branży leśnej ele - mentem każdej kontroli była również analiza wypadków zaistniałych w kontrolowanych podmiotach w ostatnich latach. W 2025 r. w kontrolowanych podmiotach zareje - strowano 5 wypadków śmiertelnych (4 poszkodowanych pracowników i jedna osoba zatrudniona na innej podstawie) i 3 ciężkie wypadki przy pracy pracowników. Do wypadków dochodziło głównie poprzez uderzenia przez gałęzie lub konary, albo przygniecenia przez ścinane lub obalane drze - wa, co było spowodowane np.: −niekontrolowaniem kierunku obalania drzewa; −stosowaniem niebezpiecznych technik pracy pilarką; −obecnością w strefie niebezpiecznej obejmującej prze - strzeń wokół miejsca dokonywanej ścinki; −pęknięciem pnia i złamania drzewa pod wpływem naprężeń; −nieprawidłowym usuwaniem drzew zawieszonych. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości podczas kontroli prac prowadzonych w związku z pozyskaniem drewna, dotyczące zagadnień bezpośrednio rzutujących na poziom bezpieczeństwa pracy w sektorze leśnictwa w latach 2023-2025 Zagadnienia objęte kontrolą Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Szkolenia w dziedzinie bhp463951 Wyposażenie w środki ochrony indywidualnej, stosowanie ŚOI, sprawność ŚOI464242 Ocena ryzyka zawodowego493441 Obowiązki stron stosunków cywilnoprawnych w zakresie bhp osób świadczących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy (badania lekarskie, szkolenia w dziedzinie bhp, kwalifikacje, stosowanie ŚOI ) 594137 Badania lekarskie313333 Maszyny i urządzenia techniczne252621 Stosowanie bezpiecznych technik pracy, ścinka drzew pilarkami 363218 Właściwa, co najmniej dwuosobowa obsada przy wykonywaniu pozyskiwania, zrywki i załadunku drewna8113 Spełnienie wymagań bhp dotyczących pilarek i/lub urządzeń stosowanych podczas ścinki drzew16148 Transport, w tym organizacja ręcznych prac transportowych i przy użyciu urządzeń mechanicznych867 Przestrzeganie zakazu przebywania osób nieuprawnionych w strefach bezpośredniego zagrożenia334 Zdecydowana większość wypadków dotyczyła ręcznej ścinki pilarką , która nadal stanowi najbardziej niebez- pieczny etap pozyskania drewna. Postępująca mechaniza- cja (harwestery) znacząco ogranicza to ryzyko. Działalność prewencyjna i edukacyjna Wsparciem dla kontroli prowadzonych w sektorze leśnic- twa są inicjatywy prewencyjno-edukacyjne. W minio- nym roku, podobnie jak w ubiegłych latach, w każdym województwie odbywały się spotkania z właściciela - mi zakładów usług leśnych (ZUL) i przedstawicielami nadleśnictw, których celem było omówienie aktualnego poziomu bezpieczeństwa w sektorze prac leśnych oraz najistotniejszych nieprawidłowości ujawnianych w cza - sie kontroli, w tym związanych z likwidacją bezpośred- nich zagrożeń dla życia lub zdrowia. Szczególną uwagę zwrócono na nadzór i organizację prac, obowiązek pro - wadzenia zrywki drewna w obsadzie co najmniej dwu- osobowej i zagrożenia związane z kolejnością cięć. Stosowanie niebezpiecznych technik pracy Wykonanie rzazu ścinającego bez zachowania progu bezpieczeństwa – nie przestrzegano wymogu założenia rzazu ścinającego prostopad- le do strzały, około 1/10 średnicy pnia powyżej dolnej płaszczyzny rzazu podcinającego. Założenie rzazu podcinającego na głębokość przekraczającą 1/3 średnicy pnia w miejscu cięcia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 91 W regionach, w których funkcjonują technika leśne, pro- wadzone są zajęcia z bezpieczeństwa i higieny pracy dla przyszłej kadry Lasów Państwowych i przyszłych pracow - ników ZUL-i. Część szkoleń odbywała się w związku z reali- zacją programu prewencyjnego „Zdobądź Dyplom PIP”. Pracownicy inspekcji aktywnie uczestniczyli też w semina - riach i konkursach promujących bezpieczną pracę drwali. Wnioski Doświadczenia z kontroli pokazują, że branża leśna pozosta- je sektorem o wysokim ryzyku zawodowym, wynikającym z: −pracy pilarkami łańcuchowymi; −warunków atmosferycznych; −trudno dostępnego terenu; −pracy prowadzonej w rozproszeniu; −presji czasowej związanej z realizacją umów. Obecne procedury przetargowe Lasów Państwowych pozwalają na składanie ofert na wiele pakietów jednocze - śnie. W praktyce często wykazywani są ci sami pracownicy i sprzęt, co uniemożliwia wykonywanie usług w kilku miej - scach naraz i prowadzi do powierzania prac podwykonaw- com za stawki godzinowe niepozwalające na zapewnienie podstawowych wymogów bhp. Ujawnione nieprawidłowości świadczą o ciągłym braku skutecznego nadzoru ze strony pracodawców i zlecenio - dawców robót nad wykonywaniem prac. Brak wymaganej liczby pracowników realizujących zadania kadry kierowni - czej niższego stopnia wyklucza możliwość sprawowania skutecznego nadzoru, zwłaszcza w przypadku świadczenia usług na terenie kilku nadleśnictw. Stan usprzętowienia ZUL wzrasta. Dzięki temu zmniej - sza się uciążliwość pracy oraz poprawia bezpieczeństwo przy wykonywaniu prac związanych z pozyskaniem i zrywką drewna, a w konsekwencji zmniejsza liczba zatrudnianych pracowników, najbardziej narażonych na istotne zagro - żenia wypadkowe. Ograniczanie ręcznego pozyskiwania drewna pilarkami na rzecz mechanicznego wykonania prac, skutkuje odciążeniem pracowników oraz odsunięciem pilarza ze strefy niebezpiecznej przy ścinanym i okrzesy - wanym drzewie. Coraz ważniejszym zagadnieniem, wymagającym szcze - gólnej uwagi inspektorów pracy, jest wzrastające wykorzy- stywanie specjalistycznych urządzeń mechanicznych, wymagających posiadania dodatkowych kwalifikacji . Pozytywnie należy ocenić fakt, że kontrole przeprowadzone w tym zakresie w 2025 r., nie wykazały istotnych błędów. Kontrole pokazują, że aktualne pozostają postulaty Pań - stwowej Inspekcji Pracy dotyczące zmian w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2006 r. w spra- wie bhp przy wykonywaniu niektórych prac z zakresu gospodarki leśnej , które wymaga dostosowania przepi- sów do aktualnych realiów wykonywania prac w lesie. W ocenie kontrolujących, po zakończonym procesie pozyskiwania drewna nie ma potrzeby, aby w strefie robo - czej podczas zrywki wykonywanej przy użyciu specjalistycz- nych maszyn samozaładowczych, przebywały osoby inne niż operator, pod warunkiem wyposażenia stanowiska pracy w skuteczny środek łączności (§ 24 i § 26 rozporządzenia). Rozwiązania wymaga kwestia szkoleń pilarzy, zasad uzyskiwania i wzajemnego uznawania uprawnień do obsłu - gi pilarek przy pracach związanych ze ścinką drzew w lesie oraz ścinką drzew przy drogach. Istotne jest również wprowadzenie przepisów regu- lujących obowiązek przeprowadzania badań pro- filaktycznych w kierunku wykrycia boreliozy oraz szczepień przeciwko odkleszczowemu zapaleniu opon mózgowych . Konsekwentna realizacja działań kontrolnych, skutku - je powolną, stopniową poprawą stanu bhp w ZUL, jednak wyniki kontroli, w dalszym ciągu, świadczą o niezadowala - jącym stanie przestrzegania przepisów przez część właści- cieli ZUL, zwłaszcza nowo powstałych, niekontrolowanych dotychczas. Szkolenie w Nadleśnictwie Kędzierzyn-Koźle SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 92 ROZDZIAŁ 6 7 Wybrane zadania w zakresie prawnej ochrony pracy RozdziałRozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 95 7.1.1. Przestrzeganie zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy Diagnoza W 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali 48 675 umów cywilnoprawnych – zakwestionowali 2119 umów zawar- tych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pra- cy (4,4%). Dla porównania, w 2024 r. inspektorzy pracy skontrolowali 38,9 tys. umów cywilnoprawnych – zakwestionowali 1,4 tys. umów (3,6%), a w 2023 r. na skontrolowanych 42,2 tys. umów cywilnoprawnych zakwestionowali 1,9 tys. umów (4,5%). Jak wskazują powyższe dane, odsetek kwestionowanych przez inspektorów pracy umów cywilnoprawnych w stosun - ku do liczby umów poddanych kontroli utrzymuje się na zbli- żonym poziomie. Najwięcej skontrolowanych zostało umów zlecenia – 46 451 (95,4% ogółu skontrolowanych umów cywilno- prawnych), spośród których zakwestionowano 2006 umów (4,3%). Dla porównania, w 2024 r. na skontrolowanych 37,5 tys. umów zlecenia zakwestionowano 1376 umów (3,6%), a w 2023 r. na skontrolowanych 40,7 tys. umów zle - cenia zakwestionowano 1852 umowy (4,5%). Najwięcej przypadków zakwestionowania umów cywilno - prawnych jako zawartych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy stwierdzono w branżach: handlu i napraw (20,7%), usługach administrowania (14,9%) oraz przetwór - stwie przemysłowym (14,3%). Przyczyny ujawnianych błędów w wyborze pozapra - cowniczych form zatrudnienia pozostają zbliżone do tych, które są diagnozowane przez Państwową Inspekcję Pracy i powtarzają się niezmiennie od wielu lat; należy ich upatry - wać, podobnie jak w latach poprzednich, głównie w dwóch obszarach: −niedostatecznej znajomości przepisów prawa regulujących zatrudnianie w ramach umów cywilnoprawnych oraz −próbie minimalizowania kosztów zatrudniania przez pod - mioty zatrudniające. Umowy cywilnoprawne pod wieloma względami wydają się atrakcyjne dla przedsiębiorców, gdyż ich zdaniem mini - malizują nakłady ponoszone na nowo zatrudnionych (w tym Przestrzeganie zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy Wyszczegól- nienie Rodzaj i liczba umów cywilnoprawnych zleceniedzieło pozostałe umowy cywilno- prawne samoza- trudnienie Liczba umów skontrolowa- nych 46 4513444411439 Liczba umów zakwestionowa- nych 200651458 7. Wybrane zagadnienia w zakresie prawnej ochrony pracy 7.1. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 8492 kon- trole (w 2024 r. – 10 047, a w 2023 r. – 10 718), których celem było eliminowanie przypadków zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla stosunku pracy oraz naruszania obowiązku wypłacania osobom przyjmującym zlecenie lub świadczącym usługi na pod - stawie umów, o których mowa w art. 734 i art. 750 Kodek- su cywilnego, wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż wynikająca z wysokości minimalnej stawki godzino - wej – zgodnie z przepisami ustawy o minimalnym wyna- grodzeniu za pracę. Przeprowadzone kontrole miały zarówno charakter planowy, jak i związane były z badaniem skarg w któ- rych poruszano kwestię zawarcia umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę oraz nieprawidłowości w zakre - sie wypłaty minimalnej stawki godzinowej dla osób świad- czących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. W ramach prowadzonych kontroli analizą objęto powtarzalność zawieranych umów cywilnoprawnych, przesłanki zawierania umów innych niż umowa o pra - cę, a także – jeśli było to uzasadnione – porównywano warunki zatrudnienia i obowiązki pracowników oraz osób wykonujących taką samą pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Inspektorzy pracy, podobnie jak w latach poprzed - nich, prowadzili zarówno analizę treści kontrolowanych umów cywilnoprawnych, jak i faktycznego sposobu ich realizacji przez strony, weryfikując poprawność wyboru pozapracowniczych form zatrudnienia względem wystę - pujących we wzajemnych relacjach cech charaktery- stycznych dla stosunku pracy. Kontrolowane podmioty korzystały z pracy 651,9 tys. osób, z czego 315,4 tys. osób (48,4%) wykonywało pra - cę na podstawie stosunku pracy. Najwięcej kontroli przeprowadzono w zakładach zatrudniających do 9 oraz od 10 do 49 pracowników (odpowiednio – 54,8% oraz 29%). Wśród skontrolowanych podmiotów najliczniejszą grupę stanowiły jednostki sektora własności prywatnej (93,5%). Największa liczba skontrolowanych podmiotów prowa - dziła działalność (wg PKD) w zakresie: handlu i napraw – 2361 kontroli (27,8%), przetwórstwa przemysłowego – 1050 (12,4%), zakwaterowania i usług gastronomicz - nych – 1003 (11,8%) oraz budownictwa – 879 (10,3%). Struktura skontrolowanych w 2025 r. podmiotów ze względu na wielkość, własność kontrolowanych pod - miotów, a także rodzaj prowadzonej działalności, jest zbliżona do lat ubiegłych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 96 ROZDZIAŁ 7 eliminują często koszty badań lekarskich, szkoleń w dziedzi- nie bhp, zaopatrzenia w odzież roboczą, czy środki ochrony indywidualnej), ograniczają inne koszty zatrudnienia (brak rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych, brak urlopów wypoczynkowych, w tym ekwiwalentu pieniężne - go za niewykorzystany w naturze urlop wypoczynkowy, mniejsze obciążenia składkami na ubezpieczenie społecz - ne) oraz umożliwiają elastyczną organizację pracy. Według przedsiębiorców znaczącą korzyścią przy zawieraniu umów cywilnoprawnych jest również swoboda przy rozwiązywaniu tych umów. Jako jedną z przyczyn zaistniałych naruszeń przedsię - biorcy wskazywali również chęć krótkotrwałego sprawdzenia umiejętności osób zgłaszających się do pracy (umowa zlece - nie w takim przypadku miała być „umową na okres próbny”) oraz brak na rynku pracy wykwalifikowanych pracowników (najczęściej dotyczy to stanowisk robotniczych), co uniemoż - liwia ich zdaniem stałe zatrudnianie takich osób bez wcze- śniejszego ich przeszkolenia. Warto zaznaczyć, że w 2025 r. inspektorzy pracy skie - rowali do właściwych sądów 31 powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz 48 osób . W 4 przy- padkach wydano wyroki ustalające istnienie stosunku pra- cy między stronami, uwzględniając powództwo inspektora pracy; w 1 przypadku strony zawarły ugodę przed sądem oraz także w 1 przypadku sąd umorzył postępowanie. Pozostałe sprawy zainicjowane powództwami wniesionymi przez inspektorów pracy pozostają w toku. Utrzymująca się od lat tendencja wnoszenia przez inspektorów pracy stosunkowo niewielkiej liczby powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy wynika głównie z fak - tu, że ich wnoszenie z perspektywy Państwowej Inspek- cji Pracy jest uznawane za działanie mało efektywne. Z uzasadnień wyroków wynika bowiem, iż decydujący wpływ na oddalenie powództwa ma w szczególności brak woli osób zarobkujących odnośnie do zmiany dotych - czasowej podstawy prawnej wykonywania pracy. Osoby zatrudniane na podstawie umów cywilnoprawnych często nie są zainteresowane pracą stałą, preferują pracę doryw - czą w oczekiwaniu na lepsze oferty zatrudnienia (w tym również za granicą). W postępowaniach sądowych strona pozwana (pra - codawca) zazwyczaj wnosi o oddalenie powództwa, negując zasadność twierdzeń powoda, jakoby sposób wykonywania umowy wskazywał na pracownicze cechy zatrudnienia; większość pozwanych powołuje się dodat - kowo np. na uzgodnienia stron jeszcze z etapu rekruta- cji, na którym wskazywano na przyszłą cywilnoprawną podstawę zatrudnienia, nie sugerując możliwości zawarcia umowy o pracę. Wskazuje się nierzadko również na posta - nowienia umów lub dodatkowe dokumenty, zgodnie z któ- rymi wykonawca bądź zleceniobiorca oświadcza, że jest w pełni świadomy faktu, iż zawarta umowa nie jest umo - wą o pracę i w związku z tym nie stosuje się do niej prze- pisów prawa pracy; nie rodzi też ona żadnych skutków w zakresie uprawnień pracowniczych. Ponadto wskazuje się, że powód nie był podporządkowany pozwanemu, nie pozostawał w jego dyspozycji, nie wykonywał poleceń przełożonych oraz że miał świadomość zawarcia umowy cywilnoprawnej i na to się godził. Naruszenia przepisów o zawieraniu umów o pracę nie - rzadko związane są również z brakiem umiejętności iden- tyfikacji przez zatrudniających różnic, jakie występują w stosunkach pracy i stosunkach cywilnoprawnych. Defini - cja stosunku pracy, choć wyraźnie określa jego cechy, nadal stwarza wiele problemów interpretacyjnych. Szczególnie problematyczna wydaje się kwestia nadzoru sprawowanego nad zleceniobiorcą, która zdaniem przedsiębiorców przeja - wia się jedynie w bezpośrednim kontakcie z nim i bieżącej kontroli jego pracy. Ponadto przedsiębiorcy uznają, że same postanowienia umowy zlecenia, wykluczające stosowa - nie do danego stosunku prawnego przepisów prawa pracy (w tym np.: zapisy o możliwości zastępowania zleceniobior - cy przez osobę trzecią, o możliwości wykonywania zlecenia w dowolnych godzinach i dniach) decydują jednoznacznie o jej charakterze. Zdaniem inspektorów pracy, nadużywanie zawierania umów cywilnoprawnych wiąże się też z samą postawą zle - ceniobiorców. Osoby posiadające status ucznia czy stu- denta, zdecydowanie częściej decydują się na zawarcie umów cywilnoprawnych. Wynika to często z ich niewiedzy , ale także często z możliwości otrzymania na rękę wyższe - go wynagrodzenia za świadczone zlecenie oraz z niechę- ci do wiązania się z konkretnym przedsiębiorcą na dłuższy okres, np. z powodu możliwości utraty innych świadczeń, niezwiązanych z pracą (np. z pomocy społecznej). Warto pamiętać, że o tym, czy w danym przypadku mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decyduje nie nazwa umowy zawartej między stronami, lecz warunki, w jakich praca jest faktycznie świadczona. Wprawdzie zatrudnienie w warunkach, o których mowa w art. 22 § 1 Kp jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pra - cy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umo- wy, to jednak przepis ten nie wprowadził ani domniemania zawarcia umowy o pracę, ani fikcji prawnej zawarcia umo - wy tego rodzaju. Powyższy pogląd ugruntowany jest zarówno w doktry - nie, jak i orzecznictwie z zakresu prawa pracy – w wyro- ku z dnia 21 stycznia 2021 r. (sygn. akt III PSKP 3/21) Sąd Najwyższy stwierdził, że stosunek pracy jest częścią szer - szego pojęcia zatrudnienia czy pracy za wynagrodzeniem i z art. 22 § 1 i § 1 1 Kp nie wynika domniemanie stosunku pracy w każdej sytuacji, gdy zatrudniony wykonuje osobi - ście pracę zorganizowaną przez zatrudniającego, a nawet przy jego kontroli oraz kierownictwie. O wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia decydują zainteresowane strony (art. 353 1 Kc w związku z art. 300 Kp), kierując się nie tyle przesłanką przedmiotu zobowiązania, ile sposo - bu jego realizacji (wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 r., I PKN 594/99). Rodzaj pracy, choć jest elementem przedmiotowo istotnym stosunku pracy, samodzielnie nie przesądza o charakterze stosunku prawnego. Ta sama praca może być wykonywana zarówno w pracowniczych, jak i niepracowniczych formach zatrudnienia. O tym, czy w danym przypadku mimo zawarcia umowy cywilnoprawnej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 97 w rzeczywistości mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decydują warunki, w jakich praca jest faktycznie wykony - wana, a w szczególności występowanie istotnych cech stosunku pracy, takich jak: podporządkowanie pracowni - ka, obowiązek osobistego świadczenia pracy oraz obcią- żenie podmiotu zatrudniającego ryzykiem prowadzenia działalności. Kontrole przeprowadzone w 2025 r. potwierdziły dotych - czasowe spostrzeżenia, że w praktyce najbardziej efek- tywną formą działania inspektorów pracy wobec łamania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywil - noprawnymi, było kierowanie do pracodawców poleceń i wystąpień o zmianę podstawy prawnej świadczenia pracy. Środki te okazywały się szybsze i skuteczniej - sze od czasochłonnych postępowań sądowych, były jednak niewystarczające, aby skutecznie przeciwdziałać zjawisku nadużywania umowy cywilnoprawnej jako podstawy świad - czenia pracy. Należy tu bowiem mieć na uwadze ich dotych- czasowy niewładczy charakter, a także czasochłonność i obarczenie znacznym ryzykiem nieuwzględnienia przez sąd w przypadku braku współpracy ze strony zainteresowa - nego pracownika. W związku z powyższym od lat zgłaszane były postulaty przyznania organom PIP kompetencji o charakterze wład - czym do samodzielnego ustalania stosunku pracy, co zaowo- cowało ustaleniem – na mocy przepisów ustawy z dnia 11 m a r c a 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw – nowego uprawnie- nia do wydania przez okręgowego inspektora pracy decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy w sytu- acji, kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub kiedy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warun - kach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawar- ta umowa o pracę, przy czym warunkiem wydania decyzji jest uprzednie niewykonanie polecenia wydanego przez inspektora pracy. Przepisy art. 33a ust. 3 i 4 dodane w wyniku ww. nowe - lizacji ustawy o PIP wskazują, że jeżeli okręgowy inspektor pracy stwierdzi, że praca jest wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kp, może wydać ww. decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy (przy czym warun - kiem wydania tej decyzji jest uprzednie niewykonanie polecenia) lub wnieść do sądu powództwo o ustalenie ist - nienia lub treści stosunku pracy. W postępowaniu admini- stracyjnym dotyczącym ww. decyzji, jak wyraźnie wskazał ustawodawca, uwzględnia się wolę stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmie - rza do obejścia prawa. Poszerzono także zakres zadań Głównego Inspek- tora Pracy o nowe uprawnienie wydawania indywi- dualnej interpretacji w zakresie stosowania przepisów prawa pracy dotyczących ustalenia, czy przedstawiony w złożonym wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kp, przy czym w zakresie tych elementów stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłe - go, które w dniu złożenia wniosku są przedmiotem toczą- cego się postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy Państwowej Inspekcji Pracy lub Zakład Ubez- pieczeń Społecznych – interpretacje indywidualne nie będą wydawane. Interpretacje indywidualne będą zamieszczane w Biulety - nie Informacji Publicznej GIP, po usunięciu danych identyfi- kujących wnioskodawcę oraz inne podmioty wskazane w jej treści. Ponadto wydana interpretacja ma być niezwłocznie przekazywana ZUS oraz KAS. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwier - dzić, że każdy przypadek zawarcia umowy cywilno- prawnej będzie oceniany indywidualnie pod kątem ustalenia, czy w rzeczywistości nie jest to umowa o pracę . Organy Państwowej Inspekcji Pracy po wejściu w życie nowelizacji ustawy o PIP, kierując się przepisami prawa regulującymi kwestię stosunku pracy, jak również orzecznictwem sądowym w tym zakresie, będą egzekwo - wać przestrzeganie art. 22 Kp z pełnym wykorzystaniem nowych środków prawnych. 7.1.2. Wypłata minimalnego wynagrodzenia dla osób pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych W 2025 r. kontrolami objęto wypłatę wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż wynikająca z wysokości mini - malnej stawki godzinowej na rzecz 32 733 osób pracują- cych na podstawie umów cywilnoprawnych. Nieprawidłowości w stosowaniu przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z minimal - nej stawki godzinowej stwierdzono w trakcie 3220 kontroli, tj. 38% ogółu przeprowadzonych (w 2024 r. – 34,9% ogó- łu przeprowadzonych, a w 2023 r. – 33% ogółu przeprowa- dzonych) wobec 3985 osób na łączną kwotę ponad 8,4 mln zł, czyli mniej niż w 2024 r., kiedy to 3888 osób było poszko - dowanych na łączną kwotę 13,3 mln zł, a także mniej niż w 2023 r., kiedy to 3766 osób było poszkodowanych na łącz - ną kwotę 21,5 mln zł. Ze względu na wysokość kwot wynagrodzenia wypłaco - nych poniżej stawki minimalnej można stwierdzić, że najwięk- sze nieprawidłowości wystąpiły w branżach: budownictwo (33,1%), usługi administrowania (31,6%) przetwórstwo prze - mysłowe (27,5%). W świetle wyników kontroli przeprowadzonych w latach 2023-2025 można ocenić, że stopień przestrzegania prze - pisów o charakterze formalnym, dotyczących minimalnej stawki godzinowej, jest na zbliżonym poziomie. Większość kontrolowanych prawidłowo stosowała regulacje dotyczące wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wyso - kości minimalnej stawki godzinowej, dopełniając zarówno obowiązków o charakterze formalnym w zakresie treści umów czy dokumentowania liczby godzin wykonywania zle - cenia, jak i dokonując wypłaty wynagrodzenia w stosownej wysokości. Wśród przyczyn stwierdzonych naruszeń należy wymienić: −trudności ekonomiczne kontrolowanych podmiotów, nie - znajomość obowiązujących przepisów lub ich błędną interpretację, a także brak należytej staranności i pomyłki SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 98 ROZDZIAŁ 7 popełniane przez zleceniodawców lub przedstawicieli biur rachunkowo – księgowych rozliczających umowy zlecenia; −lekceważenie przepisów, traktowanie ich jako zbędnej biurokracji; −dążenie zleceniodawców do obniżenia kosztów prowa - dzonej działalności gospodarczej kosztem zleceniobior- ców (np. przez niewykazywanie rzeczywistej liczby godzin wykonywania zlecenia lub świadczenia usług, skutkujące redukcją wysokości zobowiązań publicznych dzięki nieod - prowadzaniu zaliczek na podatek dochodowy oraz skła- dek na ubezpieczenia społeczne od całości należnego wynagrodzenia. Wnioski ●wdrożenie skuteczniejszych narzędzi egzekwowania zaka- zu zastępowania umów o pracę umowami cywilnopraw- nymi (w szczególności decyzji okręgowych inspektorów pracy stwierdzających istnienie stosunku pracy), uzyska - nych na mocy przepisów ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz nie- których innych ustaw; ●zacieśnienie współpracy PIP z ZUS i KAS, w celu pro - wadzenia działań o charakterze systemowym na rzecz eliminowania patologii rynku pracy – z wykorzystaniem nowych możliwości, związanych z wymianą danych, które wprowadziła ww. ustawa nowelizująca ustawę o PIP; ●podejmowanie dalszych działań o charakterze promo - cyjno – prewencyjnym, zmierzających do propagowania form zatrudnienia zgodnych z przepisami prawa oraz warunkami świadczonej pracy, a także do uświadomie - nia skutków prawnych zatrudnienia niepracowniczego zarówno osobom pracującym, jak i zatrudniającym ich przedsiębiorcom. 7.2. Czas pracy oraz wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy 7.2.1. Wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 14,3 tys. kon- troli, w trakcie których stwierdzili naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzenio - we. Kontrolami objęto ponad 13,1 tys. podmiotów. Wskazana liczba kontroli dotycząca problematyki prze - strzegania przepisów w zakresie wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń obejmuje kontrole prowadzone w ramach: Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 Rok Liczba kontroli ogółem Liczba kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepi- sów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe Odsetek 2023 61 695 15 797 25,6 2024 61 942 15 309 24,7 2025 57 414 14 304 24,9 Odsetek nieprawidłowości w stosowaniu przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Niezapewnianie ustalania liczby godzin wykonywania zlecenia lub świadczenia usługi zgodnie z zawartą umową zlecenia (lub informacji zleceniodawcy) i/lub niezapewnianie przedstawiania przez zleceniobiorcę informacji o liczbie godzin wykonywania zlecenia (świadczenia usług), gdy strony nie ustaliły w umowie sposobu ustalania liczby godzin wykonywania zlecenia (naruszenia art. 8b ust. 1-5 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 11,411,7 12,5 Ustalanie w umowie terminu wypłaty wynagrodzenia niezapewniającego wypłaty wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej co najmniej raz w miesiącu lub wypłacanie wynagrodzenia za wykonywanie zlecenia (świadczenie usług) w terminach niezapewniających wypłaty wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej co najmniej raz w miesiącu (naruszenie art. 8a ust. 6 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 9,09,011,6 Ustalenie w umowie wynagrodzenia w sposób niezapewniający przyjmującemu zlecenie lub świadczącemu usługi otrzymania za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenia w wysokości co najmniej minimalnej stawki godzinowej (naruszenie art. 8a ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 5,26,26,6 Niewypłacenie zleceniobiorcy wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej lub jego zaniżenie (naruszenie art. 8a ust. 2 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 2,52,63,2 Nieprzechowywanie przez podmiot, na rzecz którego wykonywano zlecenie lub świadczono usługi, dokumentów określających sposób potwierdzania liczby godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług i/lub dokumentów potwierdzających liczbę godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług (naruszenie art. 8c ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 2,63,14,5 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 99 −realizacji tematu: Przestrzeganie przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świad - czeń ze stosunku pracy (2452 kompleksowe kontrole przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy w 2380 podmiotach zatrudniających łącznie ponad 263 tys. osób, w tym 222 tys. pracowników); −interwencji podejmowanych w następstwie skarg; −pozostałych kontroli planowych, w uprzednio wytypowa - nych podmiotach. Diagnoza Odsetek kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagro - dzeniowe, w stosunku do ogółu przeprowadzonych kontro- li, od lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Do branż, w których najczęściej ujawniano nieprawidło - wości, należą: handel i naprawy (23% ogółu ww. kon- troli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe), przetwórstwo przemysłowe (17%), transport i gospodarka magazynowa (12%), budownictwo (12%), zakwaterowanie i usługi gastronomiczne (7%), a także usługi administro - wania (6%; sekcja ta obejmuje m.in. agencje zatrudnienia Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg wielkości zatrudnienia) Zatrudnienie 202320242025 Do 9 osób805676466896 10 - 49480647164474 50 - 249194620171939 250 i powyżej989930995 i pracy tymczasowej, biura turystyczne, agencje ochrony osób i mienia, firmy zajmujące się sprzątaniem). Prawie połowa kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwe - stie wynagrodzeniowe w 2025 r., została przeprowadzona w podmiotach zatrudniających do 9 osób (48% ogółu ww. kontroli), pozostałe kontrole zrealizowano w podmiotach o zatrudnieniu 10-49 osób (31%), od 50 do 249 osób (14%) oraz 250 osób i więcej (7%). Najwięcej kontroli, w trakcie których stwierdzono narusze - nia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie płacowe, inspektorzy pracy przeprowadzili na terenie województwa śląskiego, wielkopolskiego i mazowieckiego. Informacja na temat uzyskanych efektów w wyniku reali - zacji wydanych środków prawnych dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy zawar - ta została w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . Wyniki kontroli tematycznych, ściśle ukierunkowa - nych na kompleksowe badanie przestrzegania przepi- sów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy przeprowadzonych w 2025 r. (2452 kontrole w ramach realizacji tematu: Prze- strzeganie przepisów dotyczących czasu pracy oraz Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg najliczniej reprezentowanych branż) Wybrane sekcje PKD 202320242025 Handel, naprawy374536073250 Przetwórstwo przemysłowe254824272437 Transport i gospodarka magazynowa 179119361752 Budownictwo212118521670 Zakwaterowanie i usługi gastronomiczne 983969956 Usługi administrowania913886796 Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Śląskie241423742153 Wielkopolskie170916401641 Mazowieckie146314381437 Małopolskie121611031132 Pomorskie117611321091 Dolnośląskie11781069973 Łódzkie892948904 Lubelskie809864795 Podkarpackie797825761 Kujawsko-pomorskie781860713 Podlaskie766659591 Zachodniopomorskie711647575 Warmińsko-mazurskie473421393 Świętokrzyskie553489391 Lubuskie449429380 Opolskie410411374 Ogółem kontroli:15 79715 30914 304 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 100 ROZDZIAŁ 7 wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy ) wykazały, że 40% podmiotów polecających pra- cę w godzinach nadliczbowych naruszyło obowiązek jej należytego wynagrodzenia, przy czym dwukrotnie częściej odnotowywano w tym zakresie całkowity brak wypłaty wynagrodzenia lub dodatku za pracę nadliczbo - wą (29% ogółu podmiotów zobowiązanych do wypłaty) niż uchybienia w zakresie terminowości lub prawidłowej wyso - kości wypłaty z tego tytułu (13%). Wynagrodzenia za godzi- ny nadliczbowe nie otrzymało prawie 12% pracowników, których dokumentację badano pod kątem realizacji przez pracodawcę obowiązku należytej rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych. W przypadku ponad 5% pra - cowników wynagrodzenie to wypłacono nieterminowo albo w zaniżonej wysokości. Ponad połowa pracodawców (55%), na których ciążył obowiązek wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystania przez pracownika przysługujące - go mu urlopu wypoczynkowego w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, nie wywiązała się prawidłowo ze swej powinności. W związku z tym prawie 28% spośród ogółu uprawnionych nie otrzy - mało ww. świadczenia, zaś 18% otrzymało je po terminie płatności lub w niepełnej wysokości. Nieterminową wypłatę wynagrodzenia odnotowano u 29% badanych pracodawców i dotyczyło to niemal co trze - ciego spośród skontrolowanych na tę okoliczność pra- cowników (29%). Mniej liczną grupę stanowili pracodawcy niewypłacający wynagrodzenia w prawidłowej wysokości (20% podmiotów zbadanych w tym zakresie), dopuszczający się nieprawidłowości przy wypłacie wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy (16%) oraz naruszający obowiązek wypłaty dodatku do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej (13%). Naruszenie nakazu wypłaty wynagrodzenia w kwo - cie co najmniej równej wysokości minimalnego wynagrodze- nia stwierdzono u 6% skontrolowanych pracodawców. Wnioski Wyniki kontroli przeprowadzonych na przestrzeni ostatnich lat jednoznacznie wskazują, że skala naruszeń przepi - sów dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świad- czeń ze stosunku pracy, pozostaje niezmienna, podobnie jak katalog przyczyn stwierdzonych nieprawidłowości. Brak zmian legislacyjnych, mimo sygnalizowanej przez Głównego Inspektora Pracy potrzeby modyfikacji dotych - czasowych przepisów, utrwala istniejący stan rzeczy. Stąd też nawet pojedyncze przejawy aktywności ustawodawcy w tym zakresie zasługują na uznanie. Szansy na redukcję nieprawidłowości dotyczących wypłaty ekwiwalentu pie - niężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy można upatrywać w nowelizacji przepisów art. 171 Kodeksu pra - cy, dokonanych ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmia- nie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. poz. 25), na mocy której określono termin jego wypłaty. Nowelizacja sanuje dotychczasową praktykę wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy w terminie wypłaty wynagrodzenia ustalo - nym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy. Praktyka ta pozosta- wała w sprzeczności z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w myśl którego „z dniem rozwiązania stosunku pracy pra - wo pracownika do urlopu wypoczynkowego w naturze Kontrole prowadzone w latach 2023-2025, w których problematyka płacowa była badana w sposób poszerzony - wybrane nieprawidłowości Wyszczególnienie 202320242025 Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Wypłata wynagrodzenia w terminie24 3672122 6752221 13623 Wypłata wynagrodzenia co najmniej równego minimalnemu wynagrodzeniu za pracę 22 931321 471419 9114 Wypłata wynagrodzenia w prawidłowej wysokości 22 3881020 8211118 64012 Wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych 756827754129643229 Dodatkowe wynagrodzenie za pracę w porze nocnej 612513585313510914 Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy917388743870269 Ekwiwalent za urlop wypoczynkowy641047617949540152 * liczba/odsetek kontroli w trakcie których badano dane zagadnienie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 101 przekształca się w prawo do ekwiwalentu pieniężne- go za niewykorzystany urlop. W tym też dniu rozpoczyna bieg termin przedawnienia roszczenia o ekwiwalent pie - niężny za niewykorzystane w naturze, a nieprzedawnione urlopy wypoczynkowe.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2001 r.; sygn. akt I PKN 336/00). Ponadto z zadowoleniem należy odnotować fakt pod- niesienia zarówno dolnej, jak i górnej granicy grzywny za wykroczenia stypizowane w art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, na mocy art. 3 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, co od dawna postulowało środowisko inspektorskie. Zagrożenie karą grzywny od 2000 zł do 60 000 zł (zamiast od 1000 zł do 30 000 zł) daje nadzieję na przynajmniej częściowe wyeliminowa - nie naruszeń przepisów wynagrodzeniowych z obawy przed dotkliwymi następstwami ekonomicznymi w przy - padku ich wykrycia. 7.2.2. Czas pracy Przestrzeganie przepisów o czasie pracy jest integralnym elementem prawidłowego i odpowiedzialnego zarządza - nia zasobami ludzkimi. Ma ono bezpośrednie znaczenie Wszystkie kontrole czasu pracy prowadzone w latach 2023-2025 51% w 2025 r. Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości w latach 2023-2025 Liczba kontroli w latach 2023-2025 Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 10 330 9155 2023 r. 2024 r. 2025 r. 17 805 19 964 21 693 11 260 nie tylko dla celów organizacji procesu pracy, lecz tak- że dla ochrony zdrowia i życia pracowników. Z tego też względu regulacje zawarte w dziale VI Kodeksu pracy stanowiły w 2025 r., podobnie jak w latach ubiegłych, klu - czowy obszar podlegający kontroli i nadzorowi organów Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. przeprowadzono łącznie 17 805 kontro- li w zakresie przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy. Nieprawidłowości stwierdzono u 9155 pracodawców. Wskazana liczba kontroli w zakresie problematyki prze - strzegania przepisów o czasie pracy obejmuje zarówno kontrole planowe (w tym kompleksowe) prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy, jak też interwencje podejmo - wane w następstwie skarg. Kompleksowe kontrole czasu pracy W okresie sprawozdawczym inspektorzy pracy prze- prowadzili 2452 kompleksowe kontrole, ukierun- kowane na tematykę dotyczącą czasu pracy, u 2380 pracodawców. W skontrolowanych podmiotach zatrud- niano łącznie 263,5 tys. osób, w tym 222,1 tys. pra- cowników. Nieprawidłowości stwierdzono u 1596 pracodawców. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 102 ROZDZIAŁ 7 Kontrole kompleksowe miały charakter pogłębiony i systemowy. Obejmowały zarówno ocenę formalnopraw - nej organizacji czasu pracy (w tym wprowadzanie syste- mów, rozkładów i okresów rozliczeniowych czasu pracy, planowanie pracy, prowadzenie ewidencji czasu pracy), jak i weryfikację rzeczywistego czasu pracy zatrudnionych pracowników, w szczególności poprzez ustalenie, czy ewi - dencja czasu pracy była prowadzona rzetelnie, a także czy pracownikom zapewniono: odpoczynek dobowy i tygodnio - wy, co najmniej raz na 4 tygodnie niedzielę wolną od pra- cy oraz przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy w okresie rozliczeniowym. Analizom poddano co najmniej jeden pełny okres rozli - czeniowy czasu pracy, w części podmiotów – kilka nastę- pujących po sobie okresów, w celu identyfikacji zjawisk powtarzalnych. Kontrole skargowe z czasu pracy W skargach skierowanych do Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r., które swym przedmiotem obejmowały naruszenia przepisów o czasie pracy, skarżący wskazali łącznie 4627 zarzutów . W trakcie kontroli potwierdzono zasadność 1503 zgłoszo - nych nieprawidłowości (32%), 1818 (39%) okazało się zarzu- tami bezzasadnymi, w przypadku 946 (20%) nie udało się ustalić, czy wskazana nieprawidłowość wystąpiła, natomiast w odniesieniu do 360 (8%) postępowanie kontrolne pozosta - je w toku. Diagnoza Ustalenia dokonane w toku kontroli kompleksowych wskazują, że naruszenia przepisów o czasie pracy nie mają charakteru incydentalnego, lecz w znacznej mierze Kompleksowe kontrole czasu pracy prowadzone w latach 2023-2025 Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości w latach 2023-2025 Liczba kontroli w latach 2023-2025 Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 1771 1596 65,1% w 2025 r. 2023 r. 2024 r. 2025 r. 2452 2681 1841 2810 Wybrane naruszenia przepisów o czasie pracy zgłoszone w skargach skierowanych do PIP Wyszczególnienie Liczba zgło- szonych przedmiotów skarg Liczba przedmiotów skarg zasadnych w całości Nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy 1014377 Nieprawidłowości związane z two- rzeniem rozkładów czasu pracy 443147 Niezapewnienie co najmniej 11-godzinnego odpoczynku dobowego 343112 Nieudzielenie przerwy wliczanej do czasu pracy 20421 Niezapewnienie co najmniej 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego 16157 Niezapewnienie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy 15876 Niezapewnienie przeciętnie pię- ciodniowego tygodnia pracy 12746 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 103 wynikają ze stosowanych modeli organizacji pracy. Skala i powtarzalność tych nieprawidłowości świadczą o utrwalo - nych u części pracodawców mechanizmach, które sprzyja- ją pojawianiu się tego rodzaju uchybień. W 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, do naj- częściej stwierdzanych naruszeń należało nieprowa- dzenie ewidencji czasu pracy bądź prowadzenie jej w sposób nieprawidłowy lub nierzetelny – ewidencja nie odzwierciedlała rzeczywistego czasu wykonywania pracy, co było efektem działania celowego lub nieumyśl - nych błędów. Nieprawidłowości w tym zakresie wystąpi- ły w 47% podmiotów. U 40% skontrolowanych pracodawców stwierdzono nieprawidłowości o charakterze formalnym, polegają - ce na wadliwym wprowadzeniu lub stosowaniu systemów i rozkładów czasu pracy lub informowania pracowników o obowiązujących ich rozkładach. Ujawniono zarówno przypadki nieterminowego przekazywania pracownikom rozkładów czasu pracy, jak i ich modyfikowania bez zacho - wania zasad przejrzystości i przewidywalności. W podmiotach funkcjonujących w systemach pracy zmianowej oraz w branżach dotkniętych deficytem kadro - wym powtarzającą się kategorią naruszeń było niezapew- nianie pracownikom minimalnych okresów odpoczynku dobowego i tygodniowego – powyższe dotyczyło 14% skontrolowanych pracodawców. Brak odpoczynków, z dużą częstotliwością, związany był także z nieprawidłową organi - zacją pracy, polegającą na dwukrotnym zatrudnianiu pra- cowników w tej samej dobie pracowniczej, co ujawniono u ponad 14% pracodawców. U 19% skontrolowanych pracodawców stwierdzono także nieprawidłowości związane z rekompensowaniem pracy w dniu wolnym od pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. W szcze - gólności pracodawcy nie udzielali za taką pracę innego dnia wolnego w okresie rozliczeniowym lub dokonywali „harmo - nogramowego” przesunięcia, niewynikającego z rzeczywi- stej potrzeby organizacyjnej. Ponadto kontrole wykazały występowanie innych naru - szeń, choć w mniejszym nasileniu niż te wskazane wyżej, takich jak: zatrudnianie pracowników powyżej przeciętnie 48 godzin w tygodniu wraz z godzinami nadliczbowymi w przyjętym i stosowanym okresie rozliczeniowym, czy nie - zapewnienie pracownikom co najmniej raz na 4 tygodnie niedzieli wolnej od pracy. Wnioski Przestrzeganie przepisów o czasie pracy stanowi jeden z priorytetowych obszarów nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy, gdyż jest jednym z kluczowych czynników determi - nujących poziom bezpieczeństwa i higieny pracy. Nieprawidłowa organizacja czasu pracy ma znaczący wpływ na obniżenie kondycji psychospołecznej pracowni - ków, pojawianie się nadmiernego stresu oraz wypalenia zawodowego. W konsekwencji prowadzi do zaburzenia równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pra - cowników, spadku efektywności pracy, a ponadto generuje dodatkowe koszty po stronie pracodawców (straty mate - rialne, odpowiedzialność karno-wykroczeniowa). Pomimo rosnącej świadomości znaczenia regulacji dotyczących czasu pracy, przepisy te stanowiły w 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, najczęściej naruszane unormowania z zakresu prawnej ochrony stosunku pracy. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy dopatrywać się zarów - no w aspekcie organizacyjnym (wielozadaniowość, nie- prawidłowe planowanie rozkładów czasu pracy, niedobory zasobów ludzkich), ekonomicznym (presja kosztowa, reali - zacja terminowych zadań), jak i systemowym (błędne założenia przy tworzeniu aktów wewnątrzzakładowych doty - czące stosowanych systemów, rozkładów i okresów rozlicze- niowych czasu pracy). Z uwagi na powyższe w analizowanym obszarze nie- zbędne jest dalsze – stałe i równoległe – prowa- dzenie przez Państwową Inspekcję Pracy działań o charakterze nadzorczym, prewencyjnym oraz legi - slacyjnym. Skala i powtarzalność stwierdzonych naru- szeń uzasadniają bowiem przyjęcie, że mają one charakter strukturalny i wymagają dalszych reakcji organów Pań - stwowej Inspekcji Pracy, wykraczających poza indywidual- ne interwencje. Nieprawidłowości stwierdzone w wyniku wszystkich oraz kompleksowych kontroli Wyszczególnienie Ogół kontroli Kontrole kompleksowe z czasu pracy Ewidencja czasu pracy (art. 149 Kp)63661123 Ustalenie rozkładu czasu pracy pracownika (art. 129 § 3 Kp) 2990577 Poinformowanie pracownika o obowiązującym go rozkładzie czasu pracy (art. 129 § 3 Kp) 2160372 Zapewnienie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (art. 129 § 1, art. 151 3 Kp) 1517461 Rekompensata pracy w niedzielę, świę- to innym dniem wolnym lub wynagro- dzeniem (art. 151 11 Kp) 427138 Zapewnienie przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy (art. 151 12 Kp) 228100 Zapewnienie odpoczynku dobowego (art. 132 i art. 151 § 2 1 Kp) 593208 Zapewnienie odpoczynku tygodniowe- go (art. 133 i art. 151 § 2 1 Kp) 346116 Jednokrotne zatrudnienie w dobie roboczej (nie dotyczy przerywanego systemu czasu pracy oraz rozkła- du czasu pracy, o którym mowa w art. 140¹ Kp) 1097339 Przestrzeganie przepisów o pracy w porze nocnej (art. 151 7 Kp) 21968 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 104 ROZDZIAŁ 7 Działania kontrolno-nadzorcze powinny być ukierunkowa- ne przede wszystkim na podmioty i sektory o podwyższonym ryzyku naruszeń (np. w branżach obejmujących przemysł, handel, budownictwo czy transport), przy uwzględnieniu wzajemnej korelacji między planowanym a rzeczywistym czasem pracy. Niezbędne jest w tym zakresie również następcze dokonywanie weryfikacji prawidłowości nalicza - nia pracownikom wynagrodzenia oraz innych świadczeń należnych ze stosunku pracy. W obszarze działań prewencyjno-promocyjnych wska - zane jest dalsze wzmacnianie działań informacyjnych i szkoleniowych skierowanych do pracodawców i wyspecja - lizowanej kadry odpowiedzialnej za planowanie i rozliczanie czasu pracy, a także promowanie rozwiązań organizacyjnych zwiększających rzetelne i przejrzyste rejestrowanie czasu wykonywania pracy. Rozpowszechnianie dobrych praktyk w tym zakresie z pewnością ogranicza ryzyko powstawania naruszeń o charakterze systemowym. Z kolei w wymiarze legislacyjnym należy rozważyć wprowadzenie unormowań obligujących pracodaw - ców do przechowywania rozkładów czasu pracy, wyraź- nego nadania im statusu dokumentacji pracowniczej oraz ustanowienia ogólnych reguł umożliwiających dokonywanie modyfikacji rozkładów. 7.3. Egzekwowanie przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i czasu odpoczynku (działania w ramach Krajowej Strategii Kontroli) oraz czasu pracy kierowców Zakres kontroli Zgodnie z Krajową Strategią Kontroli przepisów w zakresie czasu jazdy i czasu postoju, obowiązkowych przerw oraz czasu odpoczynku kierowców na lata 2025-2026, organy kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy zostały zobowią - zane objąć działalnością kontrolną łącznie 804 268 dni pracy kierowców. W okresie sprawozdawczym obejmu - jącym 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali 447 416 dni , co stanowi 55,6% dwuletniego założenia. W 2025 r. w ramach omawianego zagadnienia prze - prowadzono 574 kontrole. Podobnie jak w latach ubie- głych, przeważającą liczbę kontroli przeprowadzono u przedsiębiorców wykonujących międzynarodowy prze - wóz rzeczy – 77,3% skontrolowanych dni pracy kierowców, natomiast przewóz osób stanowił jedynie 1,6%. Najwięk - szą liczbę kontroli przeprowadzono w zakładach pracy zatrudniających od 10 do 49 osób (42% objętych kontro - lami, w ubiegłym roku było to 44%), natomiast najmniejszą grupę skontrolowanych stanowiły zakłady zatrudniające powyżej 250 pracowników, tj. 6,2% (w roku ubiegłym 4%). Kontrole obejmowały swym zakresem zarówno ocenę prawidłowości przestrzegania przez pracodawców przepi - sów wynikających z rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parla- mentu Europejskiego, dotyczących czasu jazdy kierowców, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków a tak - że przepisów ustawy z dnia 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców. Inspektorzy byli zobligowani do sprawdzenia zagadnień związanych z przestrzeganiem dziennego, tygo - dniowego i dwutygodniowego limitu czasu jazdy, zapewnie- nia wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz., zapewnienia odpowiedniego odpoczynku dziennego i tygodniowego, a ponadto prze - strzegania dopuszczalnego dobowego 10-godzinnego czasu pracy, gdy była wykonywana praca w porze nocnej, przestrzegania limitu 48-godzinnego tygodniowego wymia - ru czasu pracy, udzielania przerw w czasie pracy. Tak jak w latach ubiegłych, w większości przypadków kontrole inicjowane były skargami, których tematyka najczęściej dotykała kwestii prawidłowości naliczania i wypłaty kierowcom wynagrodzenia za pracę. Diagnoza W związku ze stwierdzonymi w toku czynności kontrolnych naruszeniami, wynikającymi z załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6.09.2001 r. o transporcie drogowym, inspektorzy Skala naruszeń przepisów rozporządzenia WE nr 561/2006 w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba naruszeń 202320242025 Zapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz. 345930453168 Zapewnienie odpowiedniego odpo- czynku dziennego 270627852426 Przestrzeganie dziennego limitu czasu jazdy 143419221363 Zapewnienie odpowiedniego odpo- czynku tygodniowego 252327325 Przestrzeganie dwutygodniowego limitu czasu jazdy 268229261 Naruszenia przepisów ustawy o czasie pracy kierowców, wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy o transporcie drogowym Wyszczególnienie Liczba naruszeń Odsetek kierowców Przekroczenie maksymalnego czasu pra- cy (10 godzin) w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej 554847 Zapewnienie wymaganej przerwy po 6 godzinach pracy kierowcy (art. 13 ustawy o czasie pracy kierowców) 138219 Przekroczenie dopuszczalnego limitu tygodniowego czasu pracy, przeciętnie 48 godzin łącznie z nadgodzinami w przyjętym okresie rozliczeniowym 2716 Przekroczenie maksymalnego 60-godzin- nego tygodniowego wymiaru czasu pracy (art. 12 ust. 2 ustawy o czasie pracy kie- rowców) 1013 Prowadzenie ewidencji czasu pracy dla celów naliczania wynagrodzenia (art. 25 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców) 44 5 (brak ewidencji stanowi 1) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 105 pracy wydali decyzje o nałożeniu kar administracyjnych, w łącznej wysokości 2 148 150 zł . Łącznie ujawniono 14 225 naruszeń. Skala występowania nieprawidłowości dotyczących cza- su jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków, jest zbliżona do skali z lat ubiegłych. Najczęściej wystę - pującym naruszeniem było niezapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz., które ujawniono w przypadku 35% skon - trolowanych w tym zakresie kierowców (w roku ubiegłym było to 32% kierowców). Ponownie najczęściej ujawnianym naruszeniem prze - pisów ustawy o czasie pracy kierowców było przekrocze- nie maksymalnego czasu pracy, wynoszącego 10 godzin, w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej. W oce - nie kontrolujących najczęstszą przyczyną występowania tych naruszeń jest niedostateczna znajomość przepisów dotyczących czasu pracy kierowców, wynikających z usta - wy o czasie pracy kierowców oraz świadomość niskich kar za powyższe naruszenie. Wnioski Analiza nieprawidłowości stwierdzonych podczas kon- troli prowadzonych w 2025 r. wykazała analogiczne wyniki do lat ubiegłych. Na podstawie zgromadzonych informacji, można stwierdzić, że zarówno pracodawcy, jak i kontrolujący inspektorzy pracy, wskazują na takie same przyczyny powstawania naruszeń, jak w ubiegłych okresach sprawozdawczych. W przypadku większych przedsiębiorstw, tj. zatrudniających powyżej 50 pracowni - ków, za nadzór nad przestrzeganiem przepisów z zakresie czasu pracy, w tym czasu jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków odpowiadają pracownicy spe - cjalnie przeszkoleni w tym kierunku lub wynajęte wyspe- cjalizowane firmy zewnętrzne, dlatego też wyższy odsetek naruszeń ujawniono w przedsiębiorstwach małych i śred - nich (gdzie stan zatrudnienia waha się od 1 do 49 osób), w których często sami pracodawcy lub pracownicy zatrud - nieni na innych stanowiskach odpowiadają za rozliczanie czasu pracy kierowców. Zdaniem inspektorów pracy głównymi przyczynami powstania naruszeń są: −zmniejszająca się konkurencyjność polskich firm trans - portowych, pociągająca za sobą konieczność obniża- nia kosztów prowadzonej działalności, a co za tym idzie świadome działanie zmierzające do realizacji zadań prze - wozowych przy jak najniższym nakładzie finansowym; konsekwencją jest uwzględnianie w kosztach prowadzo - nej działalności nakładanych przez organy kontrolne kar, które w przypadku dużych firm, są zbyt niskie; −powierzanie obowiązków rozliczania czasu pracy kie - rowców i nadzoru nad transportem słabo wykwa- lifikowanym pracownikom, zwłaszcza w firmach zatrudniających od 1 do 49 osób, lub w przypadku zle - cenia pełnienia tych zadań firmom zewnętrznym – brak właściwego przepływu informacji pomiędzy przedsiębior - cą a firmą; −brak dostatecznej wiedzy przedsiębiorców, w zakre- sie ich uprawnień dotyczących żądania zwrotu od kie- rowców wydruków z tachografów, które są niezbędne przy uwzględnieniu wyjaśnień okoliczności powstałych naruszeń; −nieprzykładanie wagi przez przedsiębiorców do właściwej organizacji pracy kierowców i ich szkolenia; − nieprawidłowości w ustalaniu wynagrodzenia przez pra - codawców, gdzie faktyczna płaca kierowcy jest uzależ- niona od liczby przejechanych kilometrów. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r., z uwa - gi na odnotowaną liczbę naruszeń przepisów, które w spo- sób bezpośredni i negatywny przekładają się na sytuację pracowników, uzasadniają potrzebę kontynuowania kontro - li przestrzegania przepisów w tym zakresie. Zasadne jest także prowadzenie działań prewencyjnych w obszarze firm transportowych, w szczególności tych niewielkich, gdzie widoczny jest brak fachowej wiedzy. Poradnictwo i działalność prewencyjno-edukacyjna, które są oprócz prowadzenia kontroli i stosowania środków prawnych istotnym elementem czynności podejmowanych przez inspektorów pracy, mają zna - czący wpływ na wyeliminowanie tych uchybień, których przyczyną nie są względy ekonomiczne. Ponadto wyniki przeprowadzonych kontroli potwierdzają konieczność wprowadzenia zmian legislacyjnych postu- lowanych także w latach ubiegłych tj.: −uproszczenie przepisów dotyczących wynagrodze - nia kierowców poprzez wprowadzenie możliwo- ści odprowadzania składek do ZUS oraz podatku PIT od kwoty wynagrodzenia kierowcy pomniejszonego o wirtualne diety, bez konieczności porównywania z prze - ciętnym wynagrodzeniem; −dokonanie zmiany przepisów definiujących podróż służ - bową, w obecnym stanie prawnym brak jest możliwości naliczenia kierowcy w transporcie międzynarodowym świadczeń z tytułu podróży służbowej na odcinku kra - jowym za czas od wyjazdu z miejscowości, w której znajduje się siedziba pracodawcy do momentu przekro - czenia granicy RP oraz na tym samym odcinku w drodze powrotnej (należy zauważyć, że czas przejazdu kierowcy przez terytorium Polski od wyjazdu z siedziby do momen - tu przekroczenia granicy może trwać nawet kilka dni, bowiem przedsiębiorcy często dokonują tzw. częściowych załadunków na terenie całego kraju); podobnie rzecz się ma w przypadku kierowców wykonujących przewozy dwustronne (bilateralne); −wprowadzenie możliwości wypłacania ryczałtu za dyżu- ry, analogicznie do rozwiązań przewidujących ryczałt za godziny nadliczbowe oraz ryczałt za pracę w porze nocnej; −zwiększenie wysokości kary nakładanej na pracodawcę w przypadku niepoddania się lub uniemożliwienia prze - prowadzenia kontroli w całości lub w części – dotychcza- sowa kara w wysokości 12 000 złotych jest zbyt niska w stosunku do charakteru przewinienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 106 ROZDZIAŁ 7 7.4. Przestrzeganie w placówkach handlowych przepisów o czasie pracy oraz o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni Czas pracy Zakres kontroli W związku z tym, że od wielu lat nieprawidłowości związa- ne z planowaniem, zarządzaniem i rejestrowaniem czasu pracy stanowią największą grupę uchybień w placówkach handlowych, w 2025 r. problematyka ta była przedmiotem czynności kontrolnych. Kontroli w tym zakresie poddano łącznie 424 pla- cówki handlowe, w tym 95 wielkopowierzchniowych (powyżej 300 m 2 powierzchni sprzedaży). Mniejszych sklepów skontrolowano 329. W skontrolowanych sklepach wielkopowierzchniowych pracę świadczyło 8518 osób, w tym 88% na podstawie stosunku pracy, w mniejszych sklepach skala zatrudnienia niepracowni - czego była nieco wyższa (81% z 2205 osób świadczą- cych pracę). Diagnoza Już od lat obserwuje się różnice skali nieprawidłowości występujących w wielkopowierzchniowych placówkach handlowych, w porównaniu do mniejszych sklepów. Wyniki kontroli wskazują, że skala naruszeń przepi - sów w mniejszych placówkach handlowych jest znacząca. W sklepach wielkopowierzchniowych podstawowym uchy - bieniem jest niewłaściwe prowadzenie ewidencji czasu pracy (dla 22,5% pracowników), zaś jej nieprowadzenie ujawniono tylko wobec 1,4% osób. Natomiast w małych pla - cówkach nie prowadzono ewidencji dla ponad 7% pracowni- ków, a nieprawidłowo sporządzano ją dla ponad 23,3%. Odsetek sklepów, w których stwierdzono naruszenia przepisów o czasie pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek sklepów skontrolowanych w danym zakresie, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Prowadzenie ewidencji czasu pracy 24,042,923,746,232,645,3 Ustalanie rozkładu czasu pracy pracownika 13,928,77,332,411,636,3 Wypłata wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych 22,537,920,032,423,934,9 Poinformowanie pracownika o obowiązującym go rozkładzie czasu pracy 12,524,95,825,97,532,4 Wypłata dodatkowego wyna- grodzenia za pracę w porze nocnej -22,0-8,26,820,5 Jednokrotne zatrudnianie w dobie roboczej 17,517,011,314,611,414,6 Zapewnienie dnia wolnego z tytułu pięciodniowego tygo- dnia pracy 16,616,11,911,111,812,5 Zapewnienie odpoczynku dobowego 4,57,05,84,37,610,6 Rekompensata pracy w niedzielę i święto innym dniem wolnym lub wynagro- dzeniem 3,83,95,04,18,810,3 Zapewnienie odpoczynku tygodniowego 4,52,23,81,76,62,2 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 107 w 2024 r. i 27,7% w 2023 r.). Nieprawidłowości dotyczyły 1567 pracowników, 820 zatrudnionych na innej podstawie niż stosunek pracy oraz 36 osób świadczących pracę bez żadnej umowy – nielegalnie. W 34 kontrolach (wobec 6 w 2024 r. i 44 w 2023 r.) ujaw - niono przypadki nieodpłatnego powierzania wykonywania pracy w handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem (art. 4 ustawy o ograniczaniu handlu w niedzie- le i święta oraz w niektóre inne dni). Naruszenia te wyni- kały z powierzania pracy członkom rodziny, którzy nie mieszczą się w katalogu osób wyszczególnionych w art. 6 ust. 4 ustawy (przedsiębiorca prowadzący handel osobiście może korzystać z nieodpłatnej pomocy jedynie małżonka, dzieci własnych, dzieci małżonka, dzieci przyspo - sobionych, rodziców, macochy, ojczyma, rodzeństwa, wnu- ków, dziadków). Skala naruszania zakazu powierzania pracownikom pra - cy w handlu lub czynności związanych z handlem jest nadal wysoka i wynika głównie z nieprawidłowego korzystania z wyjątku określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ogra- niczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni . W 2 sprawach, w których przedsiębiorca powoływał się na wyżej wskazany wyjątek, Główny Inspektor Pracy skierował do Prokuratora Generalnego wniosek o wniesie - nie kasacji od wyroków uniewinniających przedsiębior- ców od zarzutu popełnienia wykroczeń z art. 10 ustawy o ograniczeniu handlu (...). W obu przypadkach Sąd Najwyż - szy uznał zasadność wniesionych kasacji. Wnioski 70% placówek handlowych, w których podjęto kontrolę lub przeprowadzono czynności rozpoznawcze, nie prowadziło handlu w niedzielę lub nie naruszało zakazu powierza - nia pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta oraz niektóre inne dni. Sytuacja taka miała miejsce pomimo tego, że dobór sklepów do kon - troli następował dzięki sygnałom o nieprawidłowościach. Mając powyższe na uwadze, działania kontrolne należy Zwraca uwagę również wysoki poziom nieprawidło - wości w obszarze ustalania (tworzenia harmonogramów pracy i informowania o nich pracowników z odpowiednim wyprzedzeniem) i rejestrowania czasu pracy, Są to kwestie formalne, ale warunkujące prawidłowe naliczenie i wypła - cenie wynagrodzenia za pracę. Brak lub nieprawidłowa dokumentacja w tym zakresie utrudnia lub uniemożliwia dokonanie ustalenia rzeczywistego czasu pracy pracownika oraz należnego mu wynagrodzenia. Zauważalne jest nato - miast, że uchybienia w zakresie zapewnienia odpoczynku czy dnia wolnego z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy występują w znacznie mniejszym nasileniu. W placówkach sieci o scentralizowanym systemie zarzą - dzania i wyposażonych w nowoczesne rozwiązania infor- matyczne służące planowaniu i rejestracji czasu pracy naruszenia przepisów o czasie pracy występują sporadycz - nie. Jest to wynikiem wyeliminowania błędów przy sporzą- dzaniu rozkładów czasu pracy oraz ścisłego (czasem co do minuty) ewidencjonowania czasu pracy i innych zdarzeń mających znaczenie z perspektywy stosunku pracy. Wnioski Przestrzeganie przepisów o czasie pracy stanowi jeden z filarów wspierających bezpieczeństwo i higienę pracy. Dlatego też zagadnienia te powinny być monitorowane, celem wychwycenia ewentualnych czynników wpływa - jących na skalę nieprawidłowości. Jednak ze wzglę- du na powtarzalność – na przestrzeni ostatnich 10 lat – zarówno rodzaju, jak i rozkładu nieprawidłowości w placów - kach wielkopowierzchniowych i mniejszych, nie jest koniecz- ne prowadzenie kontroli ukierunkowanych na badanie tej problematyki; za wystarczające należy uznać dokonywanie oceny w tym zakresie w toku rutynowo podejmowanych działań, a także kontroli podejmowanych w wyniku skarg. Ograniczenie handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni Zakres kontroli Inspektorzy pracy przeprowadzili 2198 kontroli przestrze- gania przepisów dotyczących powierzania pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta oraz niektóre inne dni. Ponadto – bez podejmowania czyn - ności kontrolnych – ustalono, że 236 sklepów nie prowa- dziło handlu w dni objęte ograniczeniami wynikającymi z ustawy z dnia 10 marca 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni . Łącznie działania kontrolne i rozpoznawcze objęły 2434 sklepy (wobec 2231 w 2024 r.). Prowadzone były działania plano - we, ale większość kontroli była wynikiem skarg i wniosków oraz innego rodzaju informacji napływających do okręgo - wych inspektoratów pracy. Diagnoza Spośród skontrolowanych 185 sklepów wielkopowierzch- niowych naruszenia stwierdzono w 41,1% (w 2024 r. w 63,5%, w 2023 r. 64,9%). Przepisów o ograniczeniu handlu nie przestrzegano w 32,5% mniejszych sklepów (31,2% Naruszanie zakazu powierzania pracownikom lub zatrudnionym pracy w handlu lub przy wykonywaniu czynności związanych z handlem w latach 2023-2025 202320242025 29,8 32,9 33,2 odsetek k ontr oli, w kt ór y c h s twier dzono nieprawidłowości SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 108 ROZDZIAŁ 7 ukierunkować na placówki, wobec których wpłynęły skargi lub sygnały medialne, wskazujące na wysokie prawdopo - dobieństwo wystąpienia nieprawidłowości. 7.5. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych Zakres kontroli W 2025 r. przeprowadzono 493 kontrole przestrzegania przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych (w 2024 r. – 478 kontroli). Kontrolowani pracodawcy zatrudniali ponad 10,6 tys. pracowników, w tym 9,6 tys. osób na podstawie sto - sunku pracy, z czego 2311 to pracownicy młodociani. Najwięcej kontroli – blisko 62% przeprowadzono u pra - codawców zatrudniających do 9 pracowników oraz u praco- dawców zatrudniających od 10 do 49 osób – 31% kontroli. Inspektorzy pracy najczęściej kontrolowali podmioty działa - jące w takich branżach, jak: handel i naprawy – 162 kontrole, pozostała działalność usługowa – 148 kontroli, przetwórstwo przemysłowe – 77 kontroli oraz zakwaterowanie i usługi gastronomiczne – 47 kontroli. Taka struktura podmiotów kon - trolowanych utrzymuje się na przestrzeni ostatnich 10 lat. Diagnoza Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. pozwala- ją na stwierdzenie, iż nieprawidłowości w zakresie prze- strzegania przepisów prawa pracy przy zatrudnianiu młodocianych, mają charakter powtarzalny. Podobnie, jak w ubiegłych latach, najwięcej nieprawidłowości dotyczyło braku udzielenia informacji przedstawicielom usta- wowym młodocianego o ryzyku zawodowym oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami , co ujawniono w 316 kontrolach (w 2024 r. – 309 kontroli). Istotną grupę nieprawidłowości w zakresie zatrudniania pracowników młodocianych stanowią uchybienia w zakre - sie opracowywania wykazów stanowisk i rodzajów prac wzbronionych oraz dozwolonych dla celów przygo - towania zawodowego. Niedopełnienie obowiązku pro- wadzenia wykazu prac wzbronionych stwierdzono w 217 kontrolach (w 2024 r. – w 209 kontrolach). W nieco mniejszej liczbie kontroli (182), ujawniono, że pracodawcy nie opraco - wali wykazu prac dozwolonych dla potrzeb odbycia przygo- towania zawodowego. Pracodawcy nagminnie naruszają obowiązek pro - wadzenia różnego rodzaju ewidencji związanych z zatrudnianiem pracowników młodocianych . Pod- czas 86 kontroli (w 2024 r. – 89 kontroli) stwierdzono brak prowadzenia ewidencji (lub ewidencja ta prowadzona była nierzetelnie) czasu pracy przy pracach wzbronionych, a dozwolonych w celu odbycia przygotowania zawodowe - go. Nieprowadzenie takiej ewidencji uniemożliwia ocenę stopnia narażenia na występowanie warunków wykonywa - nia pracy stwarzających największe zagrożenie dla zdro- wia młodocianych pracowników. Ponadto, przeprowadzone kontrole potwierdziły niewyko - nywanie obowiązku właściwego przygotowania młodocia- nych do pracy, polegające na dopuszczeniu pracowników młodocianych do pracy bez szkolenia wstępnego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. W roku 2025 nieprzepro - wadzanie instruktażu ogólnego stwierdzono podczas 124 kontroli a instruktażu stanowiskowego podczas 121 kontro - li (w 2024 r. odpowiednio 114 i 109), a także bez wstępnych badań profilaktycznych w 167 kontrolach (w 2024 r. – 148). W 2025 r., podobnie jak w poprzednich latach, najczęściej występującymi nieprawidłowościami przy zatrudnianiu pra - cowników młodocianych było nieprzestrzeganie przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Brak odpo- wiednich badań lekarskich oraz szkoleń bhp w przypadku młodocianych jest szczególnie niebezpieczny i może powo - dować ogromne koszty społeczne. Pracodawcy wciąż nieprawidłowo sporządzają doku - mentację z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy młodo- cianych, w tym wykaz prac wzbronionych młodocianym czy też ocenę ryzyka zawodowego na danym stanowisku pracy uwzględniającą warunki zatrudnienia takiego pracownika, a także wymagane ewidencje. Wnioski Nadal pozostaje aktualny postulat zmiany przepisów art. 201 Kodeksu pracy , który dotyczy badań lekar- skich pracowników młodocianych, poprzez dostosowa- nie go do wymogów przepisów Konwencji MOP nr 77 i 78 stanowiących, że młodociany poniżej 18 lat powinien pod - legać badaniom lekarskim w odstępach nie dłuższych niż rok. Zmiana redakcyjna powinna również objąć art. 193 Kodeksu pracy , poprzez określenie formy, w jakiej ewiden- cja pracowników młodocianych ma być prowadzona. Mając na względzie wyniki kontroli z 2025 r., ale również lat ubiegłych, należy stwierdzić, że celowe jest kontynu - owanie czynności kontrolnych, szczególnie u pracodawców z branż, w których stwierdzono najwięcej nieprawidłowości. Uzasadnione jest również prowadzenie dalszej współpracy z organami i instytucjami zajmującymi się sprawami zatrud - niania młodocianych w celu podnoszenia świadomości prawnej pracodawców i ograniczania liczby naruszeń prawa pracy (kuratoria, szkoły, hufce pracy, urzędy pracy, organiza - cje rzemieślnicze i organy kontroli). Ważne pozostaje także prowadzenie szkoleń z zakre- su prawnej ochrony pracy młodocianych, w których uczestniczyliby pracodawcy. Należy kontynuować współ- pracę ze szkołami uczącymi młodzież odbywającą przygo- towanie zawodowe, w ramach której organizowane będą spotkania z uczniami, rodzicami oraz opiekunami uczniów będących pracownikami młodocianymi, celem uświada - miania ich o przysługujących uprawnieniach i obowiązkach w omawianym zakresie. Szeroko zakrojona działalność pro - mocyjno-prewencyjna niewątpliwie przyczynia się do popra- wy warunków pracy pracowników młodocianych. Wydawanie zezwoleń na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci W 2025 r. wydano 2628 zezwoleń na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16. roku życia. W stosunku do 2024 r. i 2023 r., nastą - pił nieznaczny spadek liczby wydanych zezwoleń, bowiem SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 109 w ubiegłych latach wydano: w 2024 r. – 2743 zezwolenia, a w 2023 r. – 2689 zezwoleń. Większość podmiotów, które wystąpiły z wnioskami o udzielenie zezwolenia prowadziło działalność artystycz- ną i reklamową. Sporadycznie składano wnioski o wydanie zezwolenia na pracę dzieci w zakresie działalności sportowej. Podmioty prowadzące działalność artystyczną występo - wały z wnioskami o udzielenie zezwolenia na udział dzieci w spektaklach teatralnych lub operowych, a także udział w zdjęciach lub nagraniach do filmu. Natomiast podmioty prowadzące działalność reklamową występowały z wnio - skami o udział dzieci w nagraniach filmowych, reklamo- wych, lektorskich oraz sesjach fotograficznych. W związku z wnioskami, które wpłynęły w 2025 r. inspek - torzy pracy przed wydaniem decyzji dokonywali ustaleń uwzględniających spełnienie przez wnioskodawców wyma - gań formalnoprawnych określonych w art. 304 5 § 4 Kodek- su pracy, tj. posiadanie: −orzeczeń lekarskich stwierdzających brak przeciwwska - zań do wykonywania przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych; −opinii poradni psychologiczno-pedagogicznych dotyczą - cych braku przeciwwskazań do wykonywania przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych; −opinii dyrektorów szkół, do których uczęszczają dzieci, dotyczących możliwości wypełniania przez dzieci tych obowiązków w czasie wykonywania przez nie pracy lub innych zajęć zarobkowych; −pisemnych zgód przedstawicieli ustawowych lub opieku - nów dzieci na wykonywanie przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych. W niektórych przypadkach wydanie decyzji poprze - dzały kontrole, w trakcie których dokonywano dodatkowo sprawdzenia pod kątem uwarunkowań wykonywania zajęć przez dzieci. Zakresem kontroli inspektorzy obejmowali m.in. zagadnienia związane ze spełnieniem przez podmioty zatrudniające wymagań bezpieczeństwa i higieny przy organizacji pracy dzieci, a w szczególności: −ocenę warunków organizacyjno-technicznych i uświada - miania ich o ewentualnych zagrożeniach występujących na scenie oraz w studiu nagrań i zapleczu (zaplecze sce - niczne, pomieszczenie techniczne telewizji, podorkiestrze na scenie); −zapewnienie dzieciom warunków socjalnych i higienicz - no-sanitarnych (indywidualna garderoba z zapleczem higieniczno-sanitarnym); −ustalenie czy praca nie powodowała zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego dzieci; −ocenę zapewnienia bieżącej opieki nad dziećmi w czasie realizacji ich zadań (stały opiekun dziecka i inspicjent). Jeśli inspektorzy nie stwierdzili nieprawidłowości w sfe- rze zarówno formalnej, jak i w sferze faktycznego zapew- nienia dzieciom bezpiecznych i higienicznych warunków ich pracy, wówczas wydawano decyzje pozytywne (w 2025 r. wydano 2628 decyzje). Nie wszystkie złożone wnioski zawierały niezbędne dokumenty (np. orzeczenie lekarskie o braku przeciwwska - zań do wykonywania pracy przez dziecko czy opinia porad- ni psychologiczno-pedagogicznej), toteż inspektorzy pracy wydali w 2025 r. 4 decyzje odmawiające wydania zezwole - nia na pracę dzieci. Informacja na temat wydanych zezwoleń na wykonywa- nie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci zawar - ta została w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 110 ROZDZIAŁ 7 8 Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Rozdział Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 113 8. Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 8.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z występowaniem w środowisku pracy czynników fizycznych, biologicznych i chemicznych 8.1.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami fizycznymi (hałas, drgania mechaniczne, mikroklimat) Hałas Celem kontroli było ustalenie, czy pracodawcy prawi- dłowo identyfikują zagrożenia związane z hałasem oraz podejmują skuteczne działania ograniczające narażenie pracowników. Dobór podmiotów do kontroli koncentrował się na profilu działalności, stosowanych technologiach i parku maszynowym związanych z możliwością występo - wania istotnego narażenia na hałas. Kontrolą objęto w szczególności: wykonywanie badań i pomiarów hałasu, prowadzenie wymaganej doku - mentacji, ocenę ryzyka zawodowego, informowanie pracowników o zagrożeniach, programy działań organi - zacyjno-technicznych, stosowanie środków ochrony indy- widualnej oraz kierowanie pracowników na profilaktyczne badania lekarskie. W takim zakresie przeprowadzono 278 kontroli w 272 podmiotach, w których pracę świadczyło łącznie ponad 32,7 tys. osób, w tym 31,1 tys. na podstawie stosunku pra - cy. Dominowały zakłady małe i średnie, stanowiąc 88,8% ogółu. Najczęściej kontrolowano podmioty przetwórstwa przemysłowego, zwłaszcza z branż obróbki metali, drewna, tworzyw sztucznych oraz produkcji materiałów budowlanych. Diagnoza Nieprawidłowości stwierdzono podczas 209 kontro- li, co stanowi 75,2% ogółu. Oznacza to, że naruszenia przepisów dotyczących ochrony pracowników przed hała - sem miały charakter powszechny. Uchybienia występo- wały we wszystkich grupach wielkościowych, przy czym najwyższy odsetek stwierdzono w najmniejszych zakła - dach – 88,7% kontroli. Najpoważniejsze problemy dotyczyły oceny ryzy- ka zawodowego i badań oraz pomiarów hałasu. Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka stwierdzono w ponad połowie skontrolowanych podmiotów, w których badano to zagadnienie, a w co trzecim zagrożenia związa - ne z hałasem nie zostały w tej ocenie właściwie uwzględ- nione. Nieprawidłowości dotyczące badań i pomiarów tego czynnika szkodliwego dla zdrowia ujawniono w 34,0% pod - miotów, a uchybienia w zakresie udostępniania pracowni- kom wyników tych badań i pomiarów – w 13,1%. Znaczna skala naruszeń dotyczyła także działań pro- filaktycznych i organizacyjnych. W 36,6% kontroli nie zapewniono prawidłowego opracowania lub realizacji pro - gramów działań organizacyjno-technicznych ogranicza- jących narażenia na hałas. Nieprawidłowości w zakresie ujmowania zagrożeń związanych z hałasem w programach szkoleń stwierdzono w 27,2% kontroli. Istotne uchybienia dotyczyły również profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników. W co czwartym skiero- waniu na badania lekarskie nie zamieszczono informacji Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na hałas odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości programy szkoleń w dziedzinie bhp program działań organizacyjno-technicznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia ocena ryzyka zawodowego badania lekarskie okresowe A B C D szkolenia bhp G badania lekarskie wstępne H skierowania na prolaktyczne badania lekarskie F wyposażenie w środki ochrony indywidualnej I udostępnianie pracownikom wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia J E 55 37 34 33 27 26 24 20 14 13 BACDEFGHIJ o występowaniu hałasu na stanowisku pracy, w 26,6% kon- troli stwierdzono nieprawidłowości dotyczące badań okre- sowych, a w co piątej kontroli – wyposażenia pracowników w środki ochrony indywidualnej. Analiza danych z kontroli wskazuje, że przyczyny nie- prawidłowości to przede wszystkim formalne traktowanie oceny ryzyka i innej dokumentacji bhp, ograniczanie kosz - tów badań i pomiarów czynników szkodliwych, brak środ- ków na nowoczesne rozwiązania techniczne ograniczające narażenie na hałas oraz niewystarczające wykorzystanie wyników badań przy organizacji pracy i w profilaktycznej ochronie zdrowia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 114 ROZDZIAŁ 8 Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na drgania mechaniczne odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości program działań organizacyjno-technicznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń ocena ryzyka zawodowego badania lekarskie okresowe A B C D programy szkoleń w dziedzinie bhp G skierowania na prolaktyczne badania lekarskie H wyposażenie w środki ochrony indywidualnej F szkolenie bhp I wskazanie przez pracodawcę czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary J E 56,3 BACDEFGHIJ 45,6 36,8 36,4 30,0 29,6 23,4 20,3 12,7 26,9 Drgania mechaniczne Celem 81 kontroli w 77 podmiotach było ustalenie, czy pracodawcy prawidłowo identyfikują narażenie na drga - nia mechaniczne oraz czy podejmują działania ograni- czające ryzyko zawodowe związane z takim narażeniem. Kontrole zrealizowano w zakładach, w których wykony - wano prace powodujące narażenie na drgania miejscowe lub ogólne, a ich zakres obejmował podobne aspekty, jak w przypadku hałasu, czyli badania i pomiary czynników szkodliwych, ocenę ryzyka zawodowego, szkolenia bhp, informowanie pracowników o zagrożeniach, profilaktycz - ne badania lekarskie oraz wyposażenie w środki ochrony indywidualnej. Struktura kontroli według wielkości zatrudnienia w zakła - dach przedstawiała się następująco: do 9 pracujących – 12,3%, od 10 do 49 – 33,3%, od 50 do 249 – 34,6%, 250 i więcej – 19,8%. Największe zakłady stanowiły niespełna 1/5 skontrolowanych jednostek, ale skupiały prawie 13 tys. z 17,2 osób świadczących pracę, tj. 74,8% ogółu. Diagnoza Wyniki kontroli wskazują, że poziom przestrzegania przepisów dotyczących ochrony pracowników przed drganiami mechanicznymi nadal jest niezadowalają - cy. Najczęściej stwierdzane uchybienia dotyczyły podstawowych elementów systemu zarządzania ryzykiem . Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowego ujawniono w 56,3% zbadanych przypadków. Oznacza to, że w ponad połowie objętych oceną przypad - ków pracodawcy nie zapewnili prawidłowego rozpoznania zagrożeń albo nie powiązali oceny ryzyka z rzeczywisty - mi warunkami pracy. Wysoka skala naruszeń dotyczyła również badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia – nie- prawidłowości stwierdzono w 45,6% przypadków. Dodat- kowo w 12,7% przypadków nieprawidłowo wskazano czynniki szkodliwe, dla których należało wykonywać bada - nia i pomiary. Dane te potwierdzają, że część pracodaw- ców ma trudności zarówno z prawidłowym typowaniem stanowisk do pomiarów, jak i z wykorzystywaniem ich wyników w działaniach profilaktycznych. Istotne problemy ujawniono także w zakresie działań organizacyjnych dotyczących pracowników. Nieprawidło - wości w profilaktycznych badaniach lekarskich okreso- wych stwierdzono w prawie co trzecim skontrolowanym podmiocie, w badaniach wstępnych w 11,8%, a w wypo - sażeniu pracowników w środki ochrony indywidualnej przed drganiami mechanicznymi w 29,6% przypadków. W obszarze przygotowania pracowników do bezpiecz- nej pracy uchybienia dotyczyły programów szkoleń bhp – 26,9%, instruktażu stanowiskowego – 23,4%, szkoleń okresowych – 20,3% oraz instruktażu ogólnego – 14,5%. Relatywnie rzadziej występowały nieprawidłowości w informowaniu pracowników o ryzyku zawodowym i zasa - dach ochrony – 6,4% przypadków, udostępnianiu wyników badań i pomiarów – 6,9% oraz w stosowaniu przydzielonych środków ochrony indywidualnej – 7,7%. Nie zmienia to jed - nak faktu, że uchybienia w tych obszarach ograniczają sku- teczność działań ochronnych. Analiza wykazała, że naruszenia mają swoje źródło w traktowaniu bhp jedynie jako wymogu formalnego. Doku - mentacja nie nadąża za realnymi procesami, a wyniki pomiarów środowiskowych nie są uwzględniane przy oce - nie ryzyka zawodowego. Mikroklimat zimny i gorący Kolejnymi czynnikami środowiska pracy w grupie szko- dliwych są mikroklimat gorący i zimny. Głównym celem kontroli związanych z tymi czynnikami było zapewnienie bezpieczeństwa pracy oraz zwiększenie stopnia przestrze - gania przepisów obowiązujących w tym zakresie. Podczas kontroli szczególną uwagę zwracano na stoso - wanie bezpiecznych metod pracy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 69 kontroli w 67 podmiotach, w których pracownicy wykonywali pra- cę w warunkach mikroklimatu gorącego lub w warunkach mikroklimatu zimnego. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 115 w co piątym zakładzie inspektorzy stwierdzili nieprawi- dłowości w skierowaniach pracowników na profilaktyczne badania lekarskie Stosunkowo częściej nieprawidłowości stwierdzano w małych zakładach pracy, zatrudniających do 9 pracow - ników. Pracodawcy zazwyczaj wykazywali chęć i wolę współpracy w zakresie wypełnienia ciążących na nich obowiązków i usunięcia wskazanych braków czy uchybień. Większość nieprawidłowości została przez pracodawców usunięta przed końcem okresu sprawozdawczego. 8.1.2. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami biologicznymi Celem kontroli w odniesieniu do szkodliwych czynników bio- logicznych w miejscu pracy była ocena stanu przestrzega- nia przepisów regulujących ochronę zdrowia pracowników narażonych na działanie tych czynników, w szczególności w zakresie identyfikacji zagrożeń, przeprowadzania i aktu - alizacji oceny ryzyka zawodowego, stosowania środków zapobiegawczych oraz organizacyjnych, a także przygoto - wania pracowników do wykonywania pracy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 185 kon- troli, z czego 67 odnosiło się do sektora publicznego (36,2%). Najwięcej kontroli zrealizowano w zakładach zatrudniających od 10 do 49 pracowników (38,9% ogółu), najmniej zaś w mikroprzedsiębiorstwach do 9 osób (tylko 4,9%). Kontrole realizowane w ramach tematu objęły pod - mioty o zróżnicowanym profilu działalności, co pozwo- liło na ocenę zagrożeń biologicznych w odmiennych środowiskach pracy. Ogółem w skontrolowanych zakładach pracę świad- czyło 14,2 tys. pracowników. Były to głównie średnie i duże zakłady pracy zatrudniające powyżej 49 pracow - ników (71%). Praca w mikroklimacie gorącym związana była najczę- ściej z produkcją wyrobów piekarniczych oraz produkcją wyrobów szklanych, stalowych i żeliwnych. Natomiast praca w mikroklimacie zimnym dotyczyła głównie sprzedaży, produkcji i magazynowania towarów mrożonych, produkcji wyrobów spożywczych m.in. z mięsa oraz przetwórstwa mleka. Diagnoza Zidentyfikowane problemy dotyczyły w szczególności prze- prowadzenia badań i pomiarów mikroklimatu gorącego lub zimnego, właściwego zabezpieczenia i oznakowania miejsc niebezpiecznych, zapewnienia pracownikom odpowiednich pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, a także napojów i posiłków profilaktycznych. Skala naruszeń przepisów w zakresie szkoleń bhp oraz badań lekarskich była podobna w zakładach zatrudniają - cych pracowników w warunkach mikroklimatu gorącego i zimnego, np. w co czwartym skontrolowanym zakładzie pracodawcy nie uwzględnili w programach szkoleń, a tak - że przy ocenie ryzyka zawodowego, zagadnień związa- nych z narażeniem na ten czynnik szkodliwy. Natomiast Nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów szczególnych dotyczących zatrudniania pracowników w warunkach mikroklimatu gorącego Nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów szczególnych dotyczących zatrudniania pracowników w warunkach mikroklimatu zimnego Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne magazynowanie i składowanie szkolenia w dziedzinie bhp obiekty i pomieszczenia pracy maszyny i urządzenia techniczne ocena ryzyka zawodowego odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 62 53 50 41 41 magazynowanie i składowanie szkolenia w dziedzinie bhp obiekty i pomieszczenia pracy środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze ocena ryzyka zawodowego odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 49 43 40 34 34 odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE okresowe szkolenie bhp ocena ryzyka zawodowego szkodliwe czynniki biologiczne w ocenie ryzyka zawodowego skierowania na prolaktyczne badania lekarskie wstępne szkolenie bhp – instruktaż stanowiskowy A B C D E wstępne szkolenie bhp – instruktaż ogólny odzież i obuwie robocze F G środki ochrony indywidualnejH FG H 59,8 50,6 42,7 31,7 28,0 20,7 16,6 6,7 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 116 ROZDZIAŁ 8 Charakter wykonywanej pracy w poszczególnych podmiotach determinował rodzaj i natężenie naraże- nia na szkodliwe czynniki biologiczne. W kontrolowa- nych środowiskach pracy występowało w szczególności narażenie na czynniki: −pochodzenia ludzkiego, związane z bezpośrednim kon - taktem z innymi osobami (pracownicy opieki, personel usługowy, obsługa klientów i czytelników), −pochodzenia zwierzęcego, charakterystyczne dla działal - ności weterynaryjnej, −związane z materiałami i surowcami, w tym pyły orga - niczne, pleśnie, grzyby i mikroorganizmy występujące w środowiskach produkcyjnych, magazynowych oraz archiwalnych, −wynikające z kontaktów pośrednich, w szczególno - ści poprzez powierzchnie robocze, przedmioty użytko- we, materiały biblioteczne, odpady, worki typu big-bag, a także elementy infrastruktury technicznej. Diagnoza Analiza wyników z kontroli wykazała również znaczne zróżnicowanie poziomu podejścia do systemów zarządza - nia bezpieczeństwem i higieną pracy w zakresie zagrożeń biologicznych. W części kontrolowanych podmiotów iden - tyfikacja zagrożeń biologicznych oraz stosowane środki profilaktyczne miały charakter systemowy i udokumen - towany, natomiast w innych przypadkach stwierdzano rozbieżności pomiędzy posiadaną dokumentacją, a fak - tyczną organizacją pracy lub praktyką stosowaną przez pracowników. W 83 przypadkach (50,6%) pracodawcy nie zamieści - li w skierowaniu na badania lekarskie informacji na temat występowania na stanowisku pracy szkodliwych czynników biologicznych. Najczęściej występujące nieprawidłowości dotyczy - ły niedostatecznej identyfikacji zagrożeń biologicznych w dokumentacji pracodawców. Stwierdzano przypadki, w których: −czynniki biologiczne nie były wskazywane w skierowa - niach na badania lekarskie, pomimo faktycznego wystę- powania narażenia; −w ocenach ryzyka zawodowego nie uwzględniono nie - których czynności wykonywanych przez pracowników, m.in. czynności związanych z bezpośrednim lub pośred - nim kontaktem z potencjalnym źródłem czynników biologicznych; −zagrożenia biologiczne były opisane w sposób ogólniko - wy, bez wskazania ich źródła, dróg przenoszenia oraz możliwych skutków zdrowotnych; −brak środków ochrony indywidualnej przeznaczo - nych do ochrony przed czynnikami biologicznymi lub ich niestosowanie; −brak zasad dotyczących prania, czyszczenia i przecho - wywania odzieży roboczej mającej kontakt z czynnikami biologicznymi; −brak oznakowania stref, pomieszczeń lub stanowisk pra - cy, w których występuje narażenie biologiczne; −brak procedur postępowania z materiałami potencjalnie skażonymi biologicznie. 8.1.3. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami chemicznymi Kontrole dotyczyły bezpieczeństwa i higieny pracy w narażeniu na substancje chemiczne i ich mieszaniny w zakładach pracy nie należących do branży chemicznej. Miały one na celu wzmocnienie ochrony zdrowia osób pracujących poprzez podnoszenie poziomu świadomości narażenia zawodowego na szkodliwe czynniki chemiczne w środowisku pracy. W 2025 r. skontrolowano 242 podmioty, w których występowały substancje chemiczne i ich mieszaniny. Pra - cowało w nich ponad 20 tys. osób, w tym niemal 17 tys. zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Najwięcej skontrolowanych zakładów to zakłady małe, zatrudniają - ce od 10 do 49 osób (39% podmiotów) i mikroprzedsiębior- stwa – do 9 osób (30% podmiotów). Diagnoza Stwierdzane uchybienia w zapewnianiu bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wynikały z nieprawidłowo przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego. Ponad połowa kontroli ujawniła błędy w ocenie ryzyka, w tym nie - uwzględnianie wszystkich istotnych czynników ryzyka oraz nieokreślanie właściwych środków zapobiegających ryzy - ku. Pomimo długiego okresu obowiązywania przepisów w tym zakresie 10% kontrolowanych nie dokonało oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy. Na powyższe wpływał brak sporządzania okresowych analiz stanu bhp zawierających wnioski dotyczące jego poprawy stwierdzony podczas 27% kontroli oraz konsul - tacji z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkich działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pra - cy (24% kontroli). Uchybienia w tym zakresie prowadzi- ły do braku skutecznego informowania pracujących o zagadnieniach bhp istotnych z uwagi na specyfikę zakładu pracy stosującego substancje i mieszaniny che - miczne. Ponadto brak opracowanych programów szkoleń bhp (24%) oraz prowadzenie szkoleń zgodnie z programa - mi nieuwzględniającymi zagrożeń chemicznych nie sprzyja- ło rzetelnemu przekazywaniu pracownikom informacji. Nieprawidłowości związane z przestrzeganiem obo- wiązku wykonywania badań i pomiarów czynników Nieprawidłowości dotyczące badań i pomiarów chemicznych czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy brak wykonanych badań i pomiarów nieprawidłowe wytypowanie do badań i pomiarów udostępnienie pracownikom wyników badań i pomiarów odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 24 14 12 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 117 szkodliwych na stanowiskach pracy stwierdzono w 42% podmiotów. W 24% kontrolowanych podmiotów nie przeprowadzono badań i pomiarów czynników szkodli - wych dla zdrowia, co wiązało się z ich niewytypowa- niem przez pracodawcę. W co ósmym zakładzie nie poinformowano pracowników narażonych na oddziały - wanie czynników chemicznych o aktualnych wynikach badań i pomiarów. Przestrzeganie przepisów dotyczących szkodliwych czynników chemicznych w środowisku pracy wpły - wa na poziom ochrony zdrowia pracujących. Nieprawi- dłowości dotyczące profilaktycznych badań lekarskich z zakresu medycyny pracy stwierdzono zarówno w przypadku badań wstępnych, jak i okresowych badań lekarskich pracowników, co wynikało m.in. z braku wska - zywania w skierowaniu na badanie lekarskie wszystkich czynników szkodliwych dla zdrowia występujących na sta - nowisku pracy. Nieprawidłowości dotyczące środków ochrony indy- widualnej (stwierdzone w 35% skontrolowanych zakła- dów pracy), wskazują na brak właściwej ochrony zdrowia pracujących w narażeniu na substancje chemiczne i ich mieszaniny. Uchybienia wiązały się z nieprzydzieleniem środków zapewniających właściwą ochronę (20%), jak też brakiem wyposażenia pracujących w te środki (15%). Pracodawcy nie wywiązywali się także z obowiązku zapewnienia skutecznej ochrony zbiorowej dla pracują- cych w pomieszczeniach pracy – brak lub niesprawną wen- tylację stwierdzono w 16% skontrolowanych podmiotów. Większość nieprawidłowości na stanowiskach pra- cy wynikała z uchybień formalnych, które skutkowały brakiem właściwej informacji o zagrożeniach, sposobach ochrony i postępowaniu w sytuacjach awaryjnych. W 42% skontrolowanych podmiotów nie opracowano instrukcji bhp postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdro- wia lub instrukcje zawierały nieprawidłowe zapisy (20%). W konsekwencji niekiedy niewłaściwe wykonywanie prac z chemikaliami powodowało bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia pracujących. Prawie co trzeci kontrolowa - ny pracodawca nie sporządził wykazu prac szczegól- nie niebezpiecznych z czynnikami chemicznymi i nie określił szczegółowych wymagań przy ich wykonywaniu. Duża liczba nieprawidłowości wiązała się również z magazynowaniem czynników chemicznych (41% kon - trolowanych podmiotów). W 30% przeprowadzonych kon- troli stwierdzono, że magazyny i miejsca składowania lub przechowywania substancji i mieszanin chemicznych nie były dostosowane do rodzaju składowanych materia - łów. Wynikało to ze źle opracowanych instrukcji maga- zynowania (12%) oraz niewłaściwej organizacji miejsc magazynowania. Nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób pracujących w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki chemiczne odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości uwzględnienie w programach szkoleń zagadnień związanych z narażeniem pracowników na działanie czynników chemicznych karty charakterystyki stosowanych substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń czynnikami chemicznymi spis stosowanych substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie zamieszczenie w skierowaniu na badania lekarskie informacji o występowaniu na stanowisku pracy czynników chemicznych A B C D badania lekarskie wstępne G H badania lekarskie okresowe F oznakowanie opakowań, zbiorników, pojemników, instalacji E 53 BACDEFGH 37 35 32 30 28 2424 Wnioski Analiza wyników przeprowadzonych kontroli w zakresie narażenia na szkodliwe czynniki środowiska pracy jedno - znacznie wskazuje na potrzebę intensyfikacji działań nadzorczych i prewencyjnych, szczególnie w obsza - rze drgań mechanicznych. To właśnie tu odnotowuje się największą skalę naruszeń dotyczących rzetelności badań, pomiarów oraz oceny ryzyka zawodowego, które stanowią fundament dla pozostałych procesów ochron - nych, takich jak szkolenia czy dobór właściwych środ- ków ochrony indywidualnej. Skuteczna ochrona zdrowia wymaga zatem odejścia od formalnego traktowania obo - wiązków na rzecz praktycznego wykorzystywania wyników pomiarów w codziennej organizacji pracy. W odniesieniu do mikroklimatu gorącego i zimnego, cykliczne kontrole przynoszą wymierne efekty w postaci spadku wskaźnika nieprawidłowości i wzrostu świadomości pracodawców. Niemniej jednak, wciąż identyfikowane są bra - ki w znajomości ogólnych przepisów bhp, co uzasadnia dal- sze prowadzenie działań edukacyjnych. W środowiskach narażonych na czynniki biologicz- ne, kluczowe znaczenie ma egzekwowanie właściwej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 118 ROZDZIAŁ 8 organizacji pracy poprzez stanowcze środki prawne, które wymuszają na podmiotach kontrolowanych większą dba - łość o bezpieczeństwo procesów. Niepokojąca sytuacja występuje w obszarze czynni- ków chemicznych, szczególnie w małych zakładach spoza branży chemicznej, gdzie poziom ochrony zdrowia pracowników pozostaje niedostateczny. Wymaga to konty - nuacji nadzoru nad tą grupą podmiotów oraz promowania nowoczesnych rozwiązań technicznych ograniczających ekspozycję u źródła. Niezbędne jest przy tym zacieśnienie współpracy pracodawców z jednostkami medycyny pracy oraz laboratoriami wykonującymi pomiary, aby dokumento - wanie narażenia było zgodne ze stanem faktycznym. Istotnym elementem poprawy bezpieczeństwa oka- zuje się sprawność korygowania uchybień już w trak- cie trwania czynności kontrolnych. Wysoka skuteczność decyzji ustnych dotyczących kwestii formalno-organiza - cyjnych potwierdza gotowość pracodawców do bieżącej poprawy warunków pracy. Suma zastosowanych środków prawnych, od wystąpień po postępowania w sprawach o wykroczenia, pozwala na trwałe wzmocnienie standar - dów bezpieczeństwa i higieny pracy we wszystkich bada- nych obszarach szkodliwości środowiskowej. 8.2. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnością Zakres kontroli Do zakresu działalności Państwowej Inspekcji Pracy w obszarze dotyczącym warunków zatrudniania osób z niepełnosprawnością należy prowadzenie kontroli planowych na otwartym rynku pracy oraz w zakładach pracy zapewniających warunki pracy chronionej, a tak - że kontroli na wnioski składane przez pracodawców, organizatorów lub starostów, związane z zamiarem uzyskania statusu prowadzącego zakład pracy chro - nionej lub statusu prowadzącego zakład aktywności zawodowej oraz w związku ze staraniem się podmio - tów o refundację dodatkowych kosztów przystosowania lub kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla osoby z niepełnosprawnością. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 907 kontroli w 710 podmiotach zatrudniających osoby z niepełnospraw- nością. W skontrolowanych zakładach pracę świadczyło 92,0 tys. osób, w tym na podstawie stosunku pracy zatrud - nionych było 71,1 tys. pracowników. Zakłady zapewniające warunki pracy chronionej – kontrole zaplanowane w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej W 163 zakładach pracy chronionej oraz w 32 zakładach aktywności zawodowej inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 249 planowych kontroli. W skontrolowanych zakładach pracy chronionej i zakła- dach aktywności zawodowej zatrudnionych było 22,3 tys. osób z niepełnosprawnością, w tym ponad 18 tys. osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Działalność zakładów naj - częściej związana była z usługami administrowania (38%) i z przetwórstwem przemysłowym (30%). Zakłady otwartego rynku pracy – kontrole zaplanowane Inspektorzy pracy przeprowadzili 135 kontroli warunków pracy osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w 132 zakła - dach pracy na otwartym rynku pracy. W skontrolowanych przez inspektorów pracy zakładach zatrudnionych było nie - mal 18,5 tys. pracowników, w tym 17,1 tys. na podstawie stosunku pracy. Większość skontrolowanych zakładów otwartego rynku pracy stanowiły podmioty małe, zatrudniające do 49 pra - cowników (58%) i średnie – od 50 do 249 pracowników (30%). Przedsiębiorstwa te prowadziły najczęściej działal - ność w zakresie przetwórstwa przemysłowego (27%) oraz handlu i napraw (19%). Kontrole przeprowadzane na wniosek pracodawcy, organizatora, starosty Inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 534 kontro- le na wniosek 440 pracodawców. Najwięcej kontroli prze- prowadzono u pracodawców otwartego rynku pracy organizujących stanowiska pracy dla osób z niepełnospraw - nością – stanowiły one 72% kontroli. O zwrot kosztów naj- częściej ubiegali się pracodawcy prowadzący mikro i małe przedsiębiorstwa – do 49 zatrudnionych (66%). Prowadzona przez tych pracodawców działalność najczęściej związa - na była z przetwórstwem przemysłowym (22%), usługami administrowania (16%) oraz handlem i naprawami (16%). Diagnoza Zakłady zapewniające warunki chronione – kontrole zaplanowane w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej Nieprawidłowości dotyczące zatrudniania osób z niepeł- nosprawnością, skutkujące zastosowaniem środków praw- nych, stwierdzono podczas: −80% kontroli u pracodawców posiadających status zakła - du pracy chronionej, −86% kontroli u pracodawców posiadających status zakła - du aktywności zawodowej. Najczęściej stwierdzane w tych zakładach pracy niepra- widłowości z zakresu prawnej ochrony pracy dotyczyły: −urlopów wypoczynkowych – nieudzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w któ - rym nabyli do niego prawo oraz nieudzielania urlopów niewykorzystanych w roku kalendarzowym, w którym pracownicy nabyli do niego prawo najpóźniej do 30 wrze - śnia następnego roku kalendarzowego; −ewidencji czasu pracy – niewłaściwego ewidencjonowa- nia czasu pracy, nierejestrowania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy; −stosunku pracy – przekazywania pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 119 Zakłady otwartego rynku pracy – kontrole zaplanowane Naruszenia przepisów dotyczące zatrudniania osób z niepełnosprawnością w zakładach otwartego rynku pra - cy, skutkujące zastosowaniem środków prawnych, stwier- dzono w 79% kontroli. Nieprawidłowości z zakresu prawnej ochrony pracy dotyczyły najczęściej: −ewidencji czasu pracy – niewłaściwego ewidencjonowa- nia czasu pracy, nierejestrowania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy; −stosunku pracy – przekazywania pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. Kontrole związane z badaniem skarg osób z niepełnosprawnością W 2025 r. osoby z niepełnosprawnością zgłosiły 290 skarg na pracodawców, wskazując 331 przedmio- tów skargowych. W związku ze złożonymi skargami inspektorzy pracy przeprowadzili 66 kontroli. W wyni- ku weryfikacji otrzymanych zgłoszeń 68 z nich uznanych zostało za zasadne, 134 – za bezzasadne, natomiast w 82 przypadkach nie było możliwości zweryfikowania zasadności skargi, a pozostałe sprawy w czasie sporzą - dzania sprawozdania były w toku. Najczęściej zgłaszane przez pracowników nieprawidło - wości dotyczyły: −urlopów wypoczynkowych – nieudzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w któ - rym nabyli prawo, urlopu dodatkowego z tytułu niepeł- nosprawności w stopniu znacznym lub umiarkowanym; −wynagrodzenia za pracę – niewypłacenia wynagrodze - nia, niewypłacenia wynagrodzenia za pracę w godzi- nach nadliczbowych i/lub dodatku do wynagrodzenia z tytułu pracy w nadgodzinach, nieterminowego wypła - cenia wynagrodzenia, wypłacenia wynagrodzenia w wysokości niższej niż to wynika z umowy o pracę; −czasu pracy – zatrudniania pracowników niepełno - sprawnych w czasie przekraczającym obowiązujący wymiar; −mobbingu. Techniczne bezpieczeństwo pracy – odsetek kontroli w zakładach otwartego rynku pracy, w których stwierdzono nieprawidłowości obiekty i pomieszczenia pracy wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 30 29 28 25 21 19 15 Techniczne bezpieczeństwo pracy – odsetek kontroli w zakładach zapewniających warunki pracy chronionej, w których stwierdzono nieprawidłowości A B C D E F G H środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe obiekty i pomieszczenia pracy pomieszczenia higieniczno-sanitarne utrudnienia funkcjonowania i miejsca niebezpieczne zakłady aktywności zawodowej zakłady pracy chronionej 15 ABCDEF GH odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości 26 13 24 41 24 14 23 14 23 4 22 13 18 11 18 22 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 120 ROZDZIAŁ 8 Działalność prewencyjna na rzecz poprawy warunków pracy osób z niepełnosprawnością W 2025 r. inspektorzy pracy prowadzili szkolenia i webi- naria dotyczące aktywizacji osób z niepełnosprawno- ścią na rynku pracy oraz warunków ich zatrudniania, uczestniczyli także w kampaniach społecznych, konfe - rencjach oraz audycjach poświęconych zagadnieniom związanym z zatrudnianiem osób z niepełnospraw - nością, prowadzili stoiska informacyjno-promocyjne w ramach targów pracy i innych wydarzeń poświęconych aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Ponad - to w inspektoratach pracy prowadzone były dyżury telefoniczne. Na uwagę zasługuje organizowana cyklicznie od ponad dekady przez Okręgowy Inspektorat Pra - cy w Bydgoszczy wspólnie z Kujawsko-Pomorskim Oddziałem Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych konferencja „Osoba z niepeł- nosprawnością w zatrudnieniu”. Głównym celem tej inicjatywy jest budowanie świadomości społecznej oraz promowanie działań wspierających aktywność osób z niepełnosprawnością na rynku pracy. Organizowana w 2025 r. przy współpracy z Uniwersytetem Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy XIII edycja tego wydarzenia poświęcona była roli sportu w procesie aktywizacji zawo - dowej osób z niepełnosprawnością. Ponadto w 2025 r.: −Okręgowy Inspektorat Pracy w Gdańsku we współpra - cy z Oddziałem Pomorskim Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zorganizował konferencję pod tytułem „Zatrudnianie osób z niepełno - sprawnościami” – spotkanie miało na celu przybliżenie problematyki zatrudniania osób z niepełnosprawnościami; −Okręgowy Inspektorat Pracy w Olsztynie we współpra - cy z Oddziałem Warmińsko-Mazurskim Państwowe- go Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z inicjatywy Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, zorga - nizował konferencję poświęconą zagadnieniom dostęp- ności i równego traktowania w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami. Wnioski Kontrole warunków zatrudniania osób z niepełnospraw- nością przeprowadzone przez inspektorów pracy w 2025 r. wykazały wiele nieprawidłowości zarówno dotyczących zagadnień stosunku pracy, jak i technicz - nego bezpieczeństwa pracy. Znaczna część z nich obejmowała zagadnienia zwią- zane ze stanem technicznym budynków, instalacji oraz maszyn i urządzeń technicznych. Podkreślić należy, że wyeliminowanie każdej wskazanej przez inspektorów pracy podczas kontroli nieprawidłowości, Kontrole przeprowadzone na wniosek pracodawcy, organizatora, starosty Pracodawca Liczba kontroli / liczba jednostek organizacyjnych Uwagi Ubiegający się o nadanie statusu zakładu pracy chronionej 27 kontroli/ 21 podmiotów Wydano 21 decyzji w sprawie spełnienia warunków uprawniających do nadania statusu – w tym 19 decyzji pozytywnych Posiadający status zakładu pracy chronionej, tworzący nowe oddziały lub inne jednostki organizacyjne 65 kontroli/ 42 podmioty Wydano 63 decyzje w sprawie spełnienia warunków uprawniających do rozszerzenia statusu – w tym 61 decyzji pozytywnych Posiadający status zakładu pracy chronionej i organizujący stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych 25 kontroli/ 20 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 26 stanowisk dla 27 osób z niepełnosprawnością, w tym 12 osób z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 ust. 6 lub art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie ze środków PFRON Ubiegający się o nadanie statusu zakładu aktywności zawodowej 4 kontrole/ 4 podmioty Wydano 4 decyzje w sprawie spełnienia warunków uprawniających do nadania statusu – wszystkie wydane decyzje były pozytywne Posiadający status zakładu aktywności zawodowej, tworzący nowe oddziały lub inne jednostki organizacyjne 25 kontroli/ 18 podmiotów Wydano 18 decyzji w sprawie spełnienia warunków uprawniających do rozszerzenia statusu – wszystkie wydane decyzje były pozytywne Posiadający status zakładu aktywności zawodowej i organizujący stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych 6 kontroli/ 6 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 8 stanowisk pracy dla 9 osób z niepełnosprawnością, w tym 1 osoby z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie wyposażenia stanowiska pracy ze środków PFRON Nieposiadający statusu zakładu pracy chronionej i nieubiegający się o jego nadanie, ale organizujący stanowiska pracy dla osób z niepełnosprawnością (tzw. otwarty rynek pracy) 382 kontrole/ 329 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 379 stanowisk dla 403 osób z niepełnosprawnością, w tym 151 osób z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 ust. 6 lub art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie ze środków PFRON *ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 121 m.in. poprzez wypłatę pracownikom zaległych wyna- grodzeń, udzielenie należnych urlopów czy zapewnienie odpowiedniego zabezpieczenia maszyn i urządzeń oraz doprowadzenie pomieszczeń pracy i pomieszczeń higienicz - nosanitarnych do właściwego stanu technicznego, przyczyni- ło się do poprawy istniejących warunków zatrudnienia i przede wszystkim do poprawy bezpieczeństwa w zakładach pracy. Wyniki kontroli przeprowadzonych w zakładach zatrudnia- jących osoby z niepełnosprawnością wskazują na potrzebę: ●kontynuowania kontroli warunków pracy osób z niepełno - sprawnością, zarówno na chronionym jak i na otwartym rynku pracy; ●kontynuowania działań mających na celu zwiększanie świadomości pracodawców oraz osób z niepełnospraw - nością chcących podjąć zatrudnienie, a także uczniów i studentów oraz opiekunów osób z niepełnosprawnością w zakresie zagadnień związanych z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnością, w tym wymagań w odniesie - niu do obiektów i pomieszczeń, a także właściwej organi- zacji stanowisk pracy; ●prowadzenia przez właściwe organy działań mają - cych na celu podnoszenie świadomości pracodawców oraz osób z niepełnosprawnością w zakresie możli - wości i zasad ubiegania się i korzystania z turnusów rehabilitacyjnych; ●prowadzenia przez właściwe organy działań mają - cych na celu zwiększanie świadomości pracodawców w zakresie możliwości i zasad ubiegania się o różne formy wsparcia finansowego przy zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami. Aktualne pozostają propozycje Państwowej Inspekcji Pracy skierowane w roku 2018 i w roku 2021 do Mini - stra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – o zmianę przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i spo- łecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych , poprzez zmianę odstępstwa od stosowania skróconych norm czasu pracy, jak też wprowadzenie obowiązku ponownego wystąpienia przez właściwy organ do Pań - stwowej Inspekcji Pracy o wydanie opinii każdorazowo w przypadku zmiany osoby niepełnosprawnej zatrud - nionej na refundowanym stanowisku pracy. W dalszym ciągu aktualny pozostaje również wniosek legislacyjny dotyczący potrzeby wprowadzenia w Kodeksie pracy obowiązku kierowania pracownika na profilaktyczne badania lekarskie po przedstawieniu pracodawcy orze - czenia potwierdzającego niepełnosprawność lub orze- czenia potwierdzającego niepełnosprawność w stopniu wyższym niż dotychczasowy. 8.3. Nadzór rynku – kontrole wyrobów w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi i innymi oraz wydawanie opinii na wniosek organów celnych Zakres kontroli W roku 2025 inspektorzy pracy przeprowadzili 874 kon- trole z zakresu nadzoru rynku w 608 podmiotach, których celem była ocena spełnienia przez produkty wymagań dyrektyw nowego podejścia i rozporządzeń UE. Inspek - torzy pracy sprawdzili produkty należące do 9 sektorów dotyczących użytkowanych przez pracodawców maszyn i innych urządzeń technicznych oraz środków ochrony indywidualnej. Diagnoza W roku sprawozdawczym kontrolami objęto 907 produktów. Ujawniono wady w przypadku 63% (572) z nich, przy czym wymagań zasadniczych nie spełniało 42% (382 produkty). Wyniki kontroli z podziałem wg dyrektyw i rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Dyrektywa / rozporządzenie (UE) Liczba kontrolowanych wyrobów* Liczba wyrobów, do których zgłoszono zastrzeżenia* Dyrektywy 2014/29/UE, 2009/105/WE, 87/404/EWG proste zbiorniki ciśnieniowe SPVD77 Dyrektywa 89/686/EWG, rozporządzenie (UE) 2016/425 środki ochrony indywidualnej PPE15435 Dyrektywy 2009/142/WE, 90/396/EWG, rozporządzenie (UE) 2016/426 urządzenia spalające paliwa gazowe GAD 63 Dyrektywy 2014/34/UE, 94/9/WE urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem ATEX 11 Dyrektywy 2014/33/UE, 95/16/WE dźwigi i ich elementy bezpieczeństwa LIFT10 Dyrektywy 2014/68/UE, 97/23/WE urządzenia ciśnieniowe PED3226 Dyrektywy 2006/42/WE, 98/37/WE maszyny MD709511 Dyrektywa 2000/14/WE urządzenia używane na zewnątrz pomieszczeń w zakresie emisji hałasu do środowiska NOISE 4932 Dyrektywy 2014/35/UE, 2006/95/WE, 73/23/EWG sprzęt elektryczny niskonapięciowy LVD213139 * niektóre spośród kontrolowanych produktów podlegały wymaganiom kilku przepisów sektorowych Zastrzec należy, iż dane z tabeli nie powinny być wprost sumowane, gdyż niektóre spośród kontrolowanych produktów podlegały wymaganiom kilku przepisów sektorowych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 122 ROZDZIAŁ 8 W roku sprawozdawczym kontrolami proaktywnymi objęto maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych oraz obuwie ochronne. Maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych Przeprowadzono kontrole 116 m as z yn, o różnym stopniu zaawansowania układów sterowania, m.in. wtryskarek, wytłaczarek, kalandrów, obrabiarek oraz urządzeń do recy - klingu tworzyw sztucznych. O doborze produktów do kon- troli decydowali inspektorzy pracy, m.in. w przypadkach podejrzenia wad lub niezgodności maszyn, które ujawniane były podczas kontroli z innych obszarów, również w zakre - sie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ujawniono niezgodności w odniesieniu do 55 urzą- dzeń (47% kontrolowanych), przy czym wymagań zasad- niczych, wpływających bezpośrednio na bezpieczeństwo użytkowników nie spełniało 46 maszyn (niespełna 40%). Zidentyfikowano niezgodności, które: −w 28 przypadkach związane były z niewłaściwą tre - ścią instrukcji użytkowania – instrukcje nie zawiera- ły m.in. rysunków, schematów, opisów i objaśnień niezbędnych do bezpiecznego użytkowania, konserwacji i naprawy urządzeń, wszystkich wymaganych informacji dotyczących stanowisk, które mogą zajmować operato - rzy, ostrzeżeń dotyczących niedozwolonych sposobów użytkowania; −w 27 przypadkach dotyczyły budowy i wykonania urzą - dzeń m.in. niewłaściwego wykonania osłon, braku wyma- ganej niezawodności urządzeń ochronnych wynikających z ich nieprawidłowego montażu; −w 23 przypadkach dotyczyły nieprzekazania deklaracji zgodności przez producenta; −w przypadku 21 urządzeń związane były z brakiem ozna - kowania wymaganymi informacjami umożliwiającymi identyfikację produktów, piktogramami i znakami bezpie - czeństwa, a w 14 przypadkach oznakowanie to było nie- prawidłowe, niepełne lub nietrwałe; −w 14 przypadkach dotyczyły nieoznakowania urządzeń znakiem CE, a w 3 przypadkach oznakowanie to nie było prawidłowe w zakresie wymaganych proporcji i techniki wykonania; −również w 14 przypadkach dotyczyły braku wymaganych instrukcji, które nie zostały dołączone do maszyn; −w 11 przypadkach dotyczyły nieprawidłowo sporządzo - nych deklaracji zgodności, m.in. w zakresie opisu i danych identyfikacyjnych urządzeń. Działania podejmowane przez inspektorów pracy zmie - rzały do eliminowania ujawnionych wad kontrolowanych maszyn. Kontrole skoncentrowane były na sprawdzeniu skuteczności działania osłon i innych urządzeń ochronnych mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo obsługi oraz sprawdzenie skuteczności elementów bezpieczeństwa zainstalowanych w zintegrowanych układach sterowania zespołów maszyn. Identyfikowano przypadki wadliwego działania takich elementów, a także niezgodności polega - jące na braku udokumentowanej oceny zgodności ciągów technologicznych po dokonaniu integracji pojedynczych maszyn w zespoły urządzeń. Zidentyfikowane niezgodności, w większości przypadków usuwane były przez podmioty odpowiedzialne w drodze działań naprawczych, podejmowa - nych dobrowolnie jeszcze w czasie trwania kontroli. Taki spo- sób postępowania, w ocenie inspektorów pracy, pozostaje najbardziej wymiernym rozwiązaniem pozwalającym na eli - minację niezgodności produktów w zakresie nadzoru rynku lub wycofanie wadliwych produktów z obrotu lub użytku. Obuwie ochronne Inspektorzy pracy przeprowadzili kontrolę 139 par róż- nego rodzaju obuwia ochronnego, chroniącego przed czynnikami fizycznymi i chemicznymi w środowisku pracy. Zakwestionowanych zostało 26 par obuwia ochron- nego (niespełna 19%), przy czym w zakresie wymagań zasadniczych niezgodności dotyczyły 20 par (14%). Ujawnione niezgodności: −w 12 przypadkach wiązały się z niezapewnieniem wyma - ganej treści oraz polskiej wersji językowej instrukcji użyt- kowania. Przedstawione inspektorom pracy instrukcje nie zawierały informacji dotyczących klasy ochrony, sposobu przechowywania i konserwacji. W niektórych przypad - kach nie wskazano ograniczeń w stosowaniu i daty pro- dukcji. Brakowało także informacji dotyczących doboru i dopasowania obuwia; −w przypadku 9 par wiązały się z niezapewnieniem wyma - ganej instrukcji użytkowania; −w 7 przypadkach dotyczyły niedołączenia do obuwia ochronnego deklaracji zgodności, w 6 przypadkach dekla - racja zgodności nie zawierała danych dotyczących produ- centa, możliwości jednoznacznej identyfikacji produktu, a w niektórych przypadkach była niespójna z oznakowa - niem obuwia i dołączoną instrukcją; −w 6 przypadkach obuwie zostało niewłaściwie oznakowa - ne w zakresie zastosowanych materiałów, klas ochrony i dodatkowych właściwości, a w przypadku 2 par brako - wało wymaganego oznakowania; −w 1 przypadku obuwie zostało nieprawidłowo oznakowa - ne znakiem CE – oznakowanie naniesione zostało w spo- sób nietrwały. Kontrolami objęto obuwie ochronne o różnej konstruk - cji – m.in. buty, półbuty, trzewiki, sandały w większości dostępnych klas ochrony i przeznaczenia. Wyniki kontroli wskazują, iż produkty wprowadzone do obrotu przez zna - nych producentów, dominujących na rynku, najczęściej nie były kwestionowane przez inspektorów pracy, a ewentualne uchybienia dotyczyły wymagań formalnych. Zidentyfiko- wane niezgodności w większości przypadków doty- czyły obuwia ochronnego wprowadzonego na rynek przez pośredników , którzy na co dzień nie prowadzą dystrybucji środków ochrony indywidualnej. Najczęściej było to obuwie importowane. Pozostałe 165 produktów (154 maszyny i inne urzą- dzenia techniczne oraz 11 środków ochrony indy- widualnej) poddano ocenie w ramach zadań stałych Państwowej Inspekcji Pracy. Uwagi wniesiono do 137 (blisko 89%) produktów – w tym 130 to maszyny i inne urządzenia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 123 Znaczny odsetek wad wyrobów ujawniony w czasie takich kontroli wynika z faktu, że były to kontrole interwen - cyjne, wszczynane po otrzymaniu informacji o podejrzeniu wad wskazanych wyrobów. W sytuacjach, gdy wyniki kontroli były negatywne, inspektorzy pracy podejmowali działania proporcjonal - ne do stwierdzanych niezgodności i zagrożeń generowa- nych przez zakwestionowane wyroby. Jeśli niezgodności nie powodowały poważnego zagrożenia występowa - no do podmiotów odpowiedzialnych o usunięcie ujawnio- nych niezgodności albo wycofanie produktów z obrotu lub z użytku w wyznaczonym terminie. W wyniku podjętych działań naprawczych podmioty odpowiedzialne wyeliminowały niezgodności dotyczące 193 produktów – 172 maszyny i inne urządzenia tech - niczne oraz 21 środków ochrony indywidualnej. W sytuacjach, gdy podmioty odpowiedzialne za zakwe- stionowane produkty nie podejmowały działań napraw- czych albo działania te nie były skuteczne w zakresie eliminowania ryzyka stwarzanego przez te produkty, dokumentację z kontroli przekazywano właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy w celu wszczęcia postę - powania administracyjnego. W roku sprawozdawczym prowadzonych było 16 postępowań, 14 dotyczyło maszyn i innych urządzeń technicznych oraz 2 w sto - sunku do środków ochrony indywidualnej. Według stanu na dzień 28 lutego 2026 r. 6 postępowań zostało umorzonych, a 10 pozostawało w toku. Wobec podmiotu gospodarczego, który wprowa- dził do obrotu koszulę trudnopalną okręgowy inspektor pracy nałożył administracyjną karę pieniężną na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku . Koszula ta nie spełnia- ła deklarowanych właściwości ochronnych, kluczowych dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkownikom. W sytuacjach, gdy użytkownikom dostarczono maszyny, które stwarzały zagrożenie, zawiadamiano właściwe proku - ratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W 2025 r. skierowano 2 takie zawiadomienia, dotyczące linii do cięcia wzdłużnego blach oraz urządzenia do formowania termicz - nego. Według stanu na dzień 28.02.2026 r. sprawy były jesz- cze procedowane. Jeśli podmioty odpowiedzialne za zakwestionowa - ne wyroby miały siedzibę w innym niż Polska kraju Unii Europejskiej, a podejmowane przez inspektorów pracy działania nie przynosiły wymiernych efektów, informacje o wadach wyrobów przekazywane były do właściwych organów nadzoru rynku w UE. W roku 2025 skiero- wano do Czech, Niemiec, Belgii, Słowenii, Łotwy i Hiszpanii wnioski o wzajemną pomoc w spra - wie 8 wyrobów. Wnioski dotyczyły odpowiednio dwóch maszyn formujących, systemu chroniącego przed upadkiem z wysokości, linii produkcyjnej do wydmu - chu folii termoplastycznej, centrum obróbczego CNC, wielopiły, linii podajnika włókien oraz prasy mechanicz - nej. W sytuacjach, gdy zakwestionowane urządzenia stwarzały zagrożenie, inspektorzy pracy kierowali do pra - codawców środki prawne w celu wyeliminowania ryzyka związanego z ich użytkowaniem. Kontrole prowadzone na wniosek urzędów celnych związane z wydawaniem opinii w sprawie spełnia - nia przez importowane produkty mających zastoso- wanie wymagań Realizując zadania z zakresu nadzoru rynku inspektorzy pracy prowadzą kontrole związane z wydawaniem opi- nii na wniosek organów celno-skarbowych w sprawie spełniania wymagań przez wyroby importowane z krajów trzecich, tj. spoza państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (UE/EOG). Procedura zatrzy - mania produktów na cle uruchamiana jest w sytuacjach, gdy zachodzą przesłanki wskazujące na podejrzenie nie - spełnienia przez te produkty wymagań. Opinie wydawa- ne są na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniającego dyrektywę 2004/42/WE oraz rozpo- rządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011 , a także regulacji sektorowych dla danego rodzaju produktów. W roku sprawozdawczym do okręgowych inspektora - tów pracy wpłynęły wnioski organów celno-skarbowych dotyczące 502 zatrzymanych wyrobów. Inspektorzy pracy po przeprowadzeniu kontroli wydali opinie dotyczące 487 produktów (484 maszyn i innych urządzeń technicz - nych oraz 3 środków ochrony indywidualnej). W 15 przy- padkach brak było przesłanek do wydania opinii, gdyż wnioski dotyczyły asortymentu nieobjętego właściwością rzeczową organów Państwowej Inspekcji Pracy. W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami opinie dotyczące 322 produktów (66%) były negatywne (320 maszyn i innych urządzeń technicznych oraz 2 środki ochrony indywidualnej). W efekcie podjętych działań wadliwe produk - ty nie zostały dopuszczone do obrotu albo zostały dopusz- czone po usunięciu wszystkich stwierdzonych niezgodności. Najliczniejszą grupę wyrobów w stosunku do któ - rych inspektorzy pracy wydali opinie, stanowiły maszyny. Zakwestionowane produkty w znacznej liczbie pochodziły z Azji, głównie z Chin, w mniejszej liczbie również z Wielkiej Brytanii, Turcji, USA, Ukrainy i innych państw. Liczba produktów opiniowanych WyszczególnienieLiczba Wnioski o wydanie opinii502 Wydane opinie487 Opinie negatywne322 Opinie pozytywne165 Brak przesłanek do wydania opinii15 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 124 ROZDZIAŁ 8 Realizowane przez inspektorów pracy kontrole nadal wskazują na brak znajomości obowiązujących w UE przepi - sów sektorowych dotyczących wymagań dla poszczególnych grup produktów albo na świadome ignorowanie mających zastosowanie wymagań przez importerów. Pozorne oszczęd - ności w tym zakresie polegające na zakupie tańszych urzą- dzeń, niejednokrotnie nieprzeznaczonych na rynek UE, szybko weryfikowane są przez organy Krajowej Administracji Skarbowej, co finalnie wiąże się z koniecznością poniesienia znacznych środków na dostosowanie urządzeń do wyma - gań systemu oceny zgodności i nadzoru rynku albo skutkuje zawróceniem produktów na granicy. Wnioski Kontrole przeprowadzone w 2025 r. w zakresie nadzoru ryn- ku pozwoliły na wyeliminowanie niezgodności produk- tów w 8 sektorach pozostających w kompetencjach organów Państwowej Inspekcji Pracy . Najwięcej nie- zgodności ujawniono w czasie kontroli maszyn, co w ocenie inspektorów pracy wiązało się nie tylko z nieznajomością lub lekceważeniem wymagań przepisów sektorowych, ale także z brakiem udokumentowanej oceny zgodności zespołów maszyn zestawianych w zakładach pracy. Odno - towano przypadki świadomego ignorowania wymagań obowiązujących przepisów przy eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych, również w zakresie bezpie - czeństwa i ochrony zdrowia. Kontrole prowadzone przez inspektorów pracy w zakre - sie nadzoru rynku w dalszym ciągu będą skoncentrowa- ne na wybranych grupach maszyn oraz środkach ochrony indywidualnej. Do oceny typowane będą grupy produktów mające decydujący wpływ na bezpieczeństwo i ochro - nę zdrowia w zakładach pracy. Kontynuować będziemy kontrole prowadzone na wniosek organów celnych oraz szeroko rozumiane poradnictwo w zakresie przepisów dotyczących nadzoru rynku, w szczególności wymagań przepisów w poszczególnych sektorach, gdzie występują istotne zagrożenia dla użytkowników. Na efektywność kontroli prowadzonych przez inspek - torów pracy w zakresie nadzoru rynku bezpośredni wpływ ma skomplikowany stan legislacyjny w tym obsza - rze. Nadal nie zakończona została reforma zapoczątko- wana zmianami przepisów w 2014 r. i 2016 r. w zakresie dostosowania podejścia sektorowego do tzw. nowych ram prawnych. Zakończenie reformy pozwoli w przyszło - ści na jednolite podejście do wszystkich grup produktów kontrolowanych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie nadzoru rynku. 9 Zadania w zakresie legalności zatrudnienia Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 127 Nielegalne zatrudnienie i nielegalna inna praca zarobkowa w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo Liczba osób objętych kontrolą Liczba osób nielegalnie zatrudnionych lub wykonujących nielegalnie inną pracę zarobkową 202320242025202320242025 Dolnośląskie9263888998941010906859 Kujawsko-pomorskie591858617421679698582 Lubelskie7510741910 516897812860 Lubuskie624351415456647516377 Łódzkie713577858654894994921 Małopolskie780472866482167314211310 Mazowieckie504044327503857887959 Opolskie397737034091682563548 Podkarpackie768273648663753748591 Podlaskie768769208455525494425 Pomorskie8758917615 796838897969 Śląskie19 09417 92920 604304728372271 Świętokrzyskie404638044134637476463 Warmińsko-mazurskie266022132133354369249 Wielkopolskie12 135956513 817143813611471 Zachodniopomorskie509646935137807646678 Ogółem120 048112 180138 75615 73814 62513 533 9. Zadania w zakresie legalności zatrudnienia 9.1. Legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich Zakres kontroli W roku 2025 inspektorzy pracy przeprowadzili ponad 24,2 tys. kontroli (w 2023 r. – 20,8 tys., w 2024 r. – 20,0 tys.), podczas których badali legalność zatrudnienia i innej pra - cy zarobkowej obywateli polskich. Skontrolowano prawie 22,7 tys. podmiotów (w 2023 r. – 20,0 tys., w 2024 r. – 19,1 tys.). Kontrole ukierunkowane były na ujawnianie przypadków: −powierzania pracownikom pracy bez zawarcia umowy o pracę w formie pisemnej lub bez potwierdzenia warun - ków umowy o pracę na piśmie w wymaganym terminie; −niedopełnienia obowiązku dokonania zgłoszenia do ubez - pieczeń społecznych osób pracujących; −tzw. wypłat pod stołem, tj. przypadków, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagrodzenia i innych świad - czeń ze stosunku pracy nie zostały opłacone skład- ki na ubezpieczenia społeczne ani zaliczka na podatek dochodowy. Ponadto kontrolowano realizację obowiązków dotyczą - cych zatrudniania i wypłacania wynagrodzeń pracownikom uchylającym się od wykonania obowiązku alimentacyjnego (dłużnicy alimentacyjni). Diagnoza W roku sprawozdawczym inspektorzy pracy skontrolo- wali legalność zatrudnienia 138,8 tys. osób (w 2024 r. – 112,2 tys., w 2023 r. – 120 tys.). W stosunku do prawie 13,6 tys. osób stwierdzono nielegalne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową (w 2024 r. – 14,6 tys., w 2023 r. – 15,7 tys. osób uznano za osoby wykonujące pracę nielegalnie). Stwierdzone przez inspektorów pracy nieprawidłowości dotyczyły: −braku albo nieterminowego potwierdzenia na piśmie rodzaju i warunków zawartej z pracownikiem umowy o pracę – 2241 przypadków, co stanowi 2,2% ogółu osób, których legalność zatrudnienia była weryfikowana w toku kontroli; −braku albo nieterminowego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zarówno pracowników, jak i osób świad - czących usługi na podstawie umów cywilnoprawnych – 13 553 przypadki, tj. 9,8% ogółu osób objętych kontrolą w tym zakresie. Największy odsetek osób poddanych kontroli w danym województwie, w stosunku do których stwierdzono niele- galne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową, wykazano w województwach: małopolskim – 20,2%, opol - skim – 13,4%, zachodniopomorskim – 13,2%, mazowieckim – 12,8%. Najmniejszy odsetek odnotowano w wojewódz - twie podlaskim – 5,0%. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 128 ROZDZIAŁ 9 Biorąc pod uwagę liczbę osób objętych kontrolą w danej branży, największą skalę nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej inspektorzy pracy odno - towali w następujących sektorach gospodarki: pozosta- ła działalność usługowa – 14,1%, usługi administrowania – 13,3%, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne – 12,8%, budownictwo – 12,3%. W 2025 r. inspektorzy pracy kontrolowali również zagad - nienia dotyczące deklarowania właściwym organom wszystkich świadczeń ze stosunku pracy . Na ponad 4,5 tys. kontroli oraz ponad 34,4 tys. zbadanych osób w tym zakresie, nieprawidłowości stwierdzono podczas 273 kon - troli, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagro- dzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne oraz zalicz - ka na podatek dochodowy na łączną kwotę ponad 1,8 mln zł. Analogicznie jak w latach poprzednich, w następstwie prowadzonych czynności kontrolnych z zakresu legal - ności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej inspektorzy pracy kierowali do właściwych organów powiadomie- nia o wynikach kontroli przeprowadzonych samodziel- nie przez Państwową Inspekcję Pracy, w tym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – 1043, Krajowej Administracji Skarbowej – 499. Ponadto w ramach współpracy z inny - mi służbami krajowymi inspektorzy pracy realizowali kon- trole na wniosek organu współdziałającego lub kontrole wspólne. Wnioski w tych sprawach najczęściej kierowane były przez: Zakład Ubezpieczeń Społecznych – 278, Krajo - wą Administrację Skarbową – 274. Wnioski Zjawisko nielegalnego zatrudniania i wykonywania niele- galnej innej pracy zarobkowej nadal stanowi istotny pro- blem społeczno-ekonomiczny. Niedoskonałość przepisów prawnych, które są łatwe do obejścia przez nieuczciwie Nielegalne zatrudnienie i nielegalna inna praca zarobkowa w latach 2023-2025 (wg wybranych sekcji PKD) Sekcja PKD Liczba osób objętych kontrolą Liczba osób nielegalnie zatrudnionych lub wykonujących nielegalnie inną pracę zarobkową 202320242025202320242025 Ogółem, w tym:120 048112 180138 75615 73814 62513 533 C. Przetwórstwo przemysłowe24 26420 71927 323246320761596 F.Budownictwo16 58914 25815 204242620241864 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodo- wych, włączając motocykle 31 03029 54233 551406439013330 H. Transport i gospodarka magazynowa 642171819319105511151030 I.Działalność związana z zakwa- terowaniem i usługami gastro- nomicznymi 10 57910 90111 870177315811513 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 57565555878010389911169 działające podmioty – przy różnym stopniu akceptacji społecznej, niestety ułatwia to wysoce niepokojące zjawi - sko. Mając to na uwadze konieczne jest wprowadzenie niezbędnych zmian, które w pełni uporządkowałyby rynek pracy w kwestii legalności zatrudnienia i sku - tecznie zminimalizowały negatywne skutki obecnych regulacji prawnych . W 2025 r. uchylona została usta- wa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy , a w życie weszła ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnie- nia . Zmianie uległa m.in. definicja nielegalnego zatrud- nienia i nielegalnej innej pracy zarobkowej. Ograniczenie przez ustawodawcę rzeczonej definicji o zapis dotyczą - cy podjęcia przez bezrobotnego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności bez powiadomienia o tym wła - ściwego powiatowego urzędu pracy należy ocenić pozy- tywnie. Obecnie definicja nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej zawiera dwa elementy, tj. zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdze - nia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy o pracę i jej warunków oraz niezgłoszenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do obo - wiązkowych ubezpieczeń społecznych. Brak objęcia definicją osób świadczących pracę na pod - stawie umów cywilnoprawnych w zakresie analogicznym, jak w przypadku osób zatrudnionych na podstawie umów o pra - cę, a także obowiązujący wciąż 7-dniowy termin na zgło- szenie pracobiorcy do ubezpieczeń społecznych skutkuje tym, że inspektorzy pracy w trakcie prowadzonych kontroli spotykali się i będą się spotykać z naruszeniami przepisów oraz łatwością ich obejścia, co wskazuje na fakt, że dal - sze zmiany przepisów w tym zakresie są niezbędne, aby skutecznie walczyć z nielegalnym zatrudnieniem. Regula - cje prawne, które nie są dostosowane do obecnego rynku pracy, a także coraz większa świadomość przedsiębiorców w tym jak łatwe są one do ominięcia (wskazane powyżej: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 129 7-dniowy termin na zgłoszenie pracobiorcy do ubezpieczeń społecznych i brak obowiązku zawierania umów cywilno - prawnych w formie pisemnej), przy zainteresowaniu obu stron nielegalną pracą, umożliwiają praktycznie bez żad - nych konsekwencji prowadzenie takich praktyk. Powyż- sze od lat jest wskazywane przez inspektorów pracy jako główna bariera mająca wpływ na skuteczność prowadzo - nych kontroli w zakresie legalności zatrudnienia. Postulat zmiany przepisów w tym zakresie jest również od lat zgła - szany przez Państwową Inspekcję Pracy w corocznych sprawozdaniach. Kolejną kwestią mającą duży wpływ na ujawnianie pracy na czarno jest sam sposób prowadzenia czyn - ności kontrolnych, a dokładniej zaangażowane w nią środki. Inspektorzy pracy powinni dysponować wypo- sażeniem umożliwiającym im natychmiastową (online) weryfikację sprawdzanych w trakcie kontroli osób , zarówno w bazie ZUS w zakresie zgłoszenia do ubezpie - czeń społecznych, jak i w bazie ewidencji ludności PESEL. Brak uprawnień takich jak możliwość prowadzenia wstępnych czynności rozpoznawczych czy też możliwość korzystania z instytucji pomocy prawnej np. w przypadku prowadzenia postępowania kontrolnego, gdzie materiał dowodowy opiera się w znacznej mierze na zeznaniach świadków i wskazanym byłoby przesłuchanie świadka zamieszkałego w innym okręgu, tj. będącego poza wła - ściwością miejscową organu prowadzącego postępowanie kontrolne – są w dalszym ciągu problemami zgłaszanymi przez inspektorów pracy. Rozwiązanie tej kwestii w zna - czący sposób mogłoby przyczynić się do zwiększenia sku- teczności prowadzonych postępowań oraz do zmniejszenia istniejących naruszeń, pozostających póki co w szarej stre - fie działań części przedsiębiorców. Są to największe, choć nie jedyne trudności, jakie napoty- kają inspektorzy pracy. Z drugiej strony mamy do czynienia z podmiotami powierzającymi pracę. Praktyki utrudniania czynności kontrolnych stosowane przez przedsiębior - ców to m.in.: nieokazywanie wszystkich dokumentów niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w wyzna - czonych przez inspektora pracy terminach czy funkcjo- nowanie biur wirtualnych, jak również utrudniony kontakt z przedsiębiorcą. Niezmiennie, jako główne przyczyny nielegalnego zatrudnienia lub wykonywania nielegalnej innej pracy zarobkowej, wskazywane są wysokie koszty zatrudnie - nia i prowadzenia działalności gospodarczej oraz chęć minimalizacji tych kosztów. Minimalizacja owych kosztów przekłada się jednocześnie na zwiększenie konkurencyj - ności na rynku np. w zakresie ceny oferowanych usług, a co za tym idzie eliminację konkurencji, w tym podmio - tów działających legalnie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że niskie kary oraz brak ich uzależnienia od liczby osób nielegalnie świadczących pracę (jak to ma miejsce w przypadku nielegalnego powierzenia pracy cudzoziem - com) nie pełnią funkcji odstraszającej, a w konsekwencji nie przyczyniają się do zmniejszenia występowania zjawiska pracy na czarno. Uzależnienie wysokości nakładanych kar od liczby osób nielegalnie świadczących pracę, zapewne przyczyniłoby się do tego, że proceder ten stałby się mniej opłacalny . Natomiast wśród przyczyn leżących po stronie pra- cobiorców należy wymienić niską świadomość prawną – głównie wśród osób o niskich kwalifikacjach zawodo - wych, a także przymus ekonomiczny. Osoby lepiej przy- gotowane zawodowo, osoby uczące się lub absolwenci szkół, okres pracy na czarno traktują jako stan przejściowy, w niektórych przypadkach akceptowany. Odrębną katego - rią są osoby w ogóle nie zainteresowane legalną pracą. Ich celem jest chęć uzyskania wyższego zarobku bądź potrzeba ukrycia dochodów przed właściwymi organami, z uwagi na ciążące na nich tytuły egzekucyjne oraz możli - wość korzystania z różnych form wsparcia ze strony insty- tucji publicznych. Wśród postulatów Państwowej Inspekcji Pracy nie- zmiennie należy wskazać konieczność: ●wprowadzenia obowiązku zgłoszenia do ZUS każ - dej pracującej osoby fizycznej przed jej dopuszcze- niem do pracy/świadczenia usług. Stan prawny, który pozwala na dokonanie tej czynności w ciągu 7 dni dzia - ła na korzyść nieuczciwych podmiotów i skutecznie utrudnia, a w wielu przypadkach uniemożliwia walkę z nielegalnym zatrudnieniem; ●wprowadzenia obowiązku zawierania umów cywilnopraw - nych w celu wykonywania pracy zarobkowej w formie pisemnej przed dopuszczeniem do pracy, jak ma to miej - sce w przypadku powierzenia pracy cudzoziemcom; ●umożliwienia ukarania osoby odpowiedzialnej za niezgło - szenie do ZUS danych osoby podlegającej obowiązkowe- mu ubezpieczeniu społecznemu w ramach postępowania wykroczeniowego (tj. spenalizowania przedmiotowego czynu jako wykroczenie); ●uzależnienia wysokości kary od ilości ujawnionych osób, nielegalnie wykonujących pracę. Niezbędnym ułatwieniem pracy organu kontrolnego jest również udostępnienie inspektorom pracy bezpośredniego (online) dostępu do baz danych ZUS w zakresie potwier - dzenia zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, który umożliwiałby taką weryfikację w miejscu oraz podczas pro - wadzonych czynności kontrolnych. 9.2. Świadczenie usług agencji zatrudnienia, powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej oraz outsourcing Przestrzeganie przez agencje zatrudnienia prze- pisów regulujących warunki prowadzenia agencji zatrudnienia Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 439 kontroli w 416 podmiotach (w 2024 r. – 516 kontroli w 488 podmio- tach, a w 2023 r. – 513 kontroli w 492 podmiotach), obejmu- jących w szczególności badanie dopełnienia obowiązków: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 130 ROZDZIAŁ 9 dokonania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia działalno- ści, której prowadzenie jest uzależnione od uzyskania wpi- su do tego rejestru oraz prowadzenia agencji zatrudnienia zgodnie z ustawowymi warunkami określonymi w ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia , która z dniem 1 czerwca 2025 r. zastąpiła ustawę o promocji zatrudnie- nia i instytucjach rynku pracy . Czynnościami kontrolnymi objęto zarówno podmioty prowadzone przez krajowe osoby fizyczne i prawne, jak i przez przedsiębiorców zagranicznych, w tym obywateli tzw. państw trzecich . Większość czynności kontrolnych, zrealizowanych w agencjach prowadzonych przez cudzo - ziemców spoza UE, dotyczyła podmiotów prowadzonych przez obywateli Ukrainy (72 agencje). W okresie sprawozdawczym czynności kontrolne obję - ły przede wszystkim podmioty świadczące dwa rodza- je usług, tj. pracy tymczasowej oraz pośrednictwa pracy , co do których – zgodnie z przepisami ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia – utrzymano obo- wiązek posiadania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia. Jednocześnie rozszerzono zakres usług pośrednictwa pracy wymagających uzyskania wpisu do rejestru o dzia - łanie polegające na gromadzeniu w postaci dokumentu elektronicznego i udostępnianiu informacji o wolnych i poszukiwanych miejscach pracy za pośrednictwem systemów teleinformatycznych . W okresie sprawozdawczym przeważały kontro- le prowadzone w agencjach zatrudniających do 9 pra- cowników (30%) oraz od 50 do 249 pracowników (27%). Z kolei w agencjach zatrudniających od 10 do 49 pra - cowników przeprowadzono 23% kontroli, zaś najmniej (20%) w dużych agencjach o zatrudnieniu powyżej 250 pracowników. Największą liczbę kontroli zrealizowano na terenie województw: dolnośląskiego (63 kontrole), mazowieckie- go (54) oraz śląskiego (49). Kontrole agencji zatrudnienia (wg rodzaju świadczonych usług) Rodzaj działalności Liczba kontroli Praca tymczasowa293 - na rzecz cudzoziemców (art. 305 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia) 62 Pośrednictwo pracy, w tym:128 - na rzecz cudzoziemców (art. 305 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia) 17 Doradztwo personalne*43 Poradnictwo zawodowe*34 *Dane z kontroli przeprowadzonych w okresie obowiązywania ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. do 30.05.2025 r. Kontrole agencji zatrudnienia w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Dolnośląskie583531635 Kujawsko-pomorskie19116-202 Lubelskie19316-171 Lubuskie12391174 Łódzkie322333273 Małopolskie30-373294 Mazowieckie7118726545 Opolskie30-273191 Podkarpackie17-19-162 Podlaskie12-14-151 Pomorskie487549394 Śląskie8187711496 Świętokrzyskie10111371 Warmińsko- -mazurskie 11510210- Wielkopolskie424406379 Zachodnio-pomorskie211282202 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 131 Diagnoza Nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania agencji zatrudnienia wykazano w 260 kontrolach (59%), w 2024 r. – w 326 kontrolach (63%), a w 2023 r. – w 329 kontrolach (64%). Nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia, tj. bez wymaganego wpisu do rejestru agencji zatrudnienia ujawniono w 50 podmiotach, co stanowi 12% skontro- lowanych przedsiębiorstw (w 2024 r. w 50 podmiotach – 10% skontrolowanych, w 2023 r. w 56 – 11%). Nielegal - ne świadczenie usług agencji zatrudnienia dotyczyło pra- cy tymczasowej (42) oraz pośrednictwa pracy (7, w tym 4 – kierowanie cudzoziemców do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej do podmiotów prowadzących działal - ność na terytorium RP, 1 – kierowanie osób do pracy za gra- nicą u pracodawców zagranicznych, 2 – gromadzenie i udostępnianie informacji o wolnych i poszukiwanych miejscach pracy za pośrednictwem systemów teleinfor - matycznych), doradztwa personalnego (1) i poradnictwa zawodowego (1). W ramach czynności kontrolnych ujaw - niano podmioty świadczące nielegalnie jedną lub więcej usług objętych działalnością regulowaną wymagającą wpisu do rejestru agencji zatrudnienia. Nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia obejmowało sytuacje, w których podmioty nie posia- dały wpisu do rejestru, także w przypadku świadcze- nia usługi outsourcingu/leasingu będącego w praktyce pracą tymczasową, oraz kontynuowały działalność pomimo wykreślenia z rejestru agencji zatrudnienia . W ocenie inspektorów pracy, główne przyczyny stwier - dzanych nieprawidłowości, poza nieznajomością prze- pisów, to: −celowe naruszanie przepisów przez osoby prowadzące agencje zatrudnienia podyktowane kwestiami ekonomicz - nymi – osiągane zyski przewyższają ewentualne kary zwią- zane z naruszaniem obowiązujących regulacji prawnych; − presja ekonomiczna wywierana przez kontrahenta agencji zatrudnienia, w wyniku której oferuje ona inne usługi aniżeli pracę tymczasową z pominięciem istnienia jej ustawowych przesłanek, z uwagi na chęć pozyskania kontraktu; − minimalizacja kosztów prowadzenia działalności gospo- darczej poprzez odstąpienie od realizacji części obowiązków związanych z prowadzeniem usług agencji zatrudnienia. Najwięcej podmiotów, w których stwierdzono nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia ujawniono w woje - wództwach: wielkopolskim (9) oraz śląskim (6). W 2025 r. do najczęściej stwierdzanych w agencjach zatrudnienia uchybień zaliczyć można: −niezamieszczanie w dokumentach, ogłoszeniach i ofertach numeru wpisu do rejestru oraz niewskazywa- nie, że określona propozycja pracy stanowi ofertę pra- cy tymczasowej – 97 agencji (w 2024 r. – 101 agencji, w 2023 r. – 103 agencje); −nieprzestrzeganie obowiązku przedstawienia marszał - kowi województwa corocznej, pełnej informacji o dzia- łalności agencji zatrudnienia – 67 agencji (w 2024 r. – 86 agencji, w 2023 r – 99 agencji); −naruszenie obowiązku posiadania lokalu, w któ- rym są świadczone usługi agencji zatrudnienia – 24, w tym w zakresie niezapewnienia możliwości bezpośredniego kontaktu z przedstawicielami agencji – 5 agencji oraz przechowywania w lokalu wymaganych dokumentów – 9 a gencji (w 2024 r. – 41 agencji, w 2023 r. – 35 agencji); −niedopełnienie obowiązku poinformowania marszał- ka województwa o zmianie danych, zawieszeniu albo wznowieniu działalności gospodarczej – w 12 agencjach (w 2024 r. w 17 agencjach, w 2023 r. – w 31 agencjach). W toku kontroli szczególną uwagę zwracano na egze- kwowanie przepisów dotyczących kierowania osób do pra- cy za granicą u pracodawców zagranicznych. W 2025 r. spośród skontrolowanych agencji, 24 podmioty świadczy- ły usługę pośrednictwa pracy polegającą na kierowa- niu osób do pracy za granicą. W roku sprawozdawczym w 11 podmiotach stwier- dzono naruszenia związane z kierowaniem osób do pra- cy za granicą, w szczególności: − w 6 agencjach ujawniono uchybienia w zakresie zawiera- nia pisemnych umów z osobami kierowanymi do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych, w tym w 1 agen - cji nie dopełniono obowiązku zawarcia pisemnej umowy z osobą kierowaną do pracy za granicą; −w 5 agencjach stwierdzono nieprzestrzeganie przepi- sów dotyczących zawierania pisemnych umów z praco- dawcami zagranicznymi, do których kierowano osoby do pracy za granicą, z czego w 2 agencjach nie dopełnio- no obowiązku zawarcia pisemnej umowy z pracodawcą zagranicznym. W 2025 r. spośród skontrolowanych agencji 62 pod- mioty świadczyły usługę pośrednictwa pracy polegającą na kierowaniu osób, w tym także cudzoziem- ców, do pracy w podmiotach prowadzących działal- ność na terytorium Polski. Nieprawidłowości dotyczące kierowania cudzoziemców z państw spoza UE do zatrud - nienia lub innej pracy zarobkowej do podmiotów prowadzących działalność na terytorium RP wyka - zano w niespełna połowie świadczących tę usługę, tj. 25 podmiotach świadczących usługi w tym zakresie, w szczególności: −w 10 agencjach nie był przestrzegany obowiązek przed- stawienia cudzoziemcowi, przed podpisaniem umowy, jej pisemnego tłumaczenia na język zrozumiały dla cudzoziemc a; − 9 agencji nie zawarło pisemnych umów z cudzoziem- cami kierowanymi do podmiotów prowadzących działal- ność na terytorium RP, a w 7 agencjach umowy te nie spełniały wymogów przewidzianych w przepisach prawa; − 8 agencji nie przekazywało cudzoziemcom oraz podmio- tom, do których agencja kieruje cudzoziemców pisemnych informacji m.in. o zasadach dotyczących wjazdu, pobytu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 132 ROZDZIAŁ 9 i pracy cudzoziemców na terytorium RP, a w 3 stwierdzo- no uchybienia w tym zakresie; −w 8 agencjach nie prowadzono wykazów cudzoziemców kierowanych do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz wykazów podmiotów, do których kierowano cudzo - ziemców, a w 6 agencjach wykazy te były prowadzone nierzetelnie; −w 7 agencjach nie prowadzono wykazu podmiotów, do któ- rych są kierowani cudzoziemcy do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy w 61 przy- padkach powiadomiła marszałków województw lub dyrektorów wojewódzkich urzędów pracy o naruszeniach warunków prowadzenia agencji zatrudnienia. W następ - stwie powiadomień skierowanych przez inspektorów pracy w roku sprawozdawczym 9 agencji zatrudnienia zostało wykreślonych z rejestru podmiotów prowadzą- cych agencje zatrudnienia, a 15 wykreśleń dokonano w następstwie powiadomień z lat 2023-2024. Łącznie z Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia w 2025 r. wykreślono 24 agencje (w 2024 r. – 38 agencje, w 2023 r. – 33 agencje). Wnioski Kontrole przeprowadzone w 2025 r. miały złożony cha- rakter, w szczególności z uwagi na zmiany w obowiązu- jących przepisach prawa, obejmujące wejście w życie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która zastąpiła w całości stosowaną dotychczas ustawę o pro - mocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nowa usta- wa opiera się w głównej mierze na dotychczasowych przepisach. Wprowadzone modyfikacje objęły swoim zakresem w szczególności: zasady prowadzenia reje - stru agencji zatrudnienia, warunki które muszą spełniać podmioty prowadzące agencje zatrudnienia, zasady świadczenia usług na rzecz cudzoziemców , których praca wymaga zezwolenia na pracę lub oświadcze - nia o powierzeniu pracy oraz podwyższenie wysoko- ści grzywien za naruszenia przepisów przez agencje zatrudnienia. Rezultaty przeprowadzonych kontroli wskazują na utrzy- mujące się negatywne zjawisko świadczenia usług agencji zatrudnienia bez wymaganego wpi - su do rejestru. Często w przypadku takich podmiotów ujawniano, że naruszenie zostało stwierdzone w wyniku kontroli po raz kolejny. Dotyczyło to najczęściej podmio- tów prowadzących usługi pracy tymczasowej, w szcze- gólności usługi outsourcingowe świadczone w warunkach charakterystycznych dla pracy tymczasowej. Co więcej, wobec niektórych podmiotów zapadały nawet prawomoc - ne wyroki sądu, jednakże nie miało to wpływu na konty- nuowanie przez nie działalności. Co prawda, wysokość grzywny za wykroczenie polegające na prowadzeniu agencji zatrudnienia bez wymaganego wpisu, zarówno w świetle uchylonej, jak i nowej ustawy jest wysoka (górna granica ustawowego zagrożenia to 100 000 zł), jednak nie przekłada się to na wysokość grzywien orzekanych przez sądy (orzeczone grzywny oscylują zazwyczaj w granicach dolnej granicy ustawowego zagrożenia). Nowa ustawa w znacznej części uwzględniła postu - laty zmian w przepisach regulujących działalność agencji zatrudnienia zgłaszane przez inspekcję pracy na przestrze - ni ostatnich lat. Jednakże w celu ograniczenia stwier- dzanych nieprawidłowości należy wskazać na potrzebę kontynuowania działań na rzecz eliminowania negatyw- nych zjawisk związanych ze świadczeniem usług agencji zatrudnienia w szczególności poprzez: ● monitorowanie rynku agencji zatrudnienia i ukierun- kowanie działalności kontrolno-nadzorczej na eliminację zjawiska nielegalnego prowadzenia usług pracy tymcza - sowej i pośrednictwa pracy; ● prowadzenie działań prewencyjnych i informacyj- nych – utrzymanie i rozwijanie działań edukacyjnych, w tym także obejmujących podmioty prowadzone przez cudzoziemców, co może przyczynić się do ograniczenia nieprawidłowości wynikających z nieznajomości lub błęd - nej interpretacji przepisów; ●zacieśnienie współpracy z innymi organami, w szcze- gólności odpowiedzialnymi za legalizację pobytu i pracy cudzoziemców oraz instytucjami kontrolnymi (ZUS, KAS i marszałkami województw), w celu lepszego monitorin - gu podmiotów świadczących usługi agencji zatrudnienia i eliminowania z rynku tych, których celem jest wyłącznie obchodzenie przepisów prawa lub jego naruszanie. Ponadto nadal aktualne pozostają wnioski obejmujące m.in.: ●wprowadzenie obowiązku odbycia przez osoby zamie - rzające prowadzić agencję zatrudnienia szkolenia w zakresie warunków świadczenia usług agencji zatrudnienia jako obligatoryjnego warunku uzyskania wpisu do KRAZ. Zasadnym jest również zapewnienie możliwości korzystania ze szkoleń aktualizujących i utrwalających wiedzę z tego zakresu oraz zagwaran - towanie – na etapie rejestracji działalności gospodar- czej w CEIDG lub KRS – uzyskania informacji przez podmiot zamierzający prowadzić agencję zatrudnie - nia, że wskazany rodzaj działalności stanowi dzia- łalność regulowaną, wymagającą wpisu do rejestru agencji zatrudnienia; ●zapewnienie możliwości prowadzenia postępowania mandatowego przez inspektora pracy z tytułu wykro- czeń związanych z naruszeniem przepisów o świadczeniu usług agencji zatrudnienia. Powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej – agencje pracy tymczasowej Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 210 kontro- li w agencjach pracy tymczasowej w 191 podmiotach (w 2024 r. – 237, a w 2023 r. – 247) w zakresie przestrzega - nia przepisów ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 133 pracowników tymczasowych, jak również Kodeksu pracy i przepisów wykonawczych, wydanych na jego podstawie. W skontrolowanych agencjach pracy tymczaso - wej świadczyło pracę 83,4 tys. osób, w tym 38,9 tys. (46%) na podstawie stosunku pracy (w 2024 r. – 46%, a w 2023 r. – 44%). Najczęściej zakresem kontroli obejmowano agencje pracy tymczasowej zatrudniające od 50 do 249 pracowni - ków (33%) oraz podmioty zatrudniające 250 osób i powyżej (32%), a także podmioty od 10 do 49 osób (22%). Najwięcej skontrolowanych agencji prowadziło działal - ność na terenie województw: dolnośląskiego (31), ślą- skiego (27) oraz mazowieckiego (25). Diagnoza Nieprawidłowości stwierdzono w 95,8% podmiotów objętych kontrolą (w 2024 r. – 94%, a w 2023 r. – 96%), w tym w 63,8% podmiotów dotyczyły one nieprzestrze - gania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych . W zakresie egzekwowania przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły rozpoczęcia pracy tymczasowej, jej przebie- gu oraz zakończenia jej wykonywania. W szczególno- ści stwierdzono w: −11 agencjach – nieprawidłowości w zakresie zawierania umów o pracę tymczasową, dotyczące 16 pracowników tymczasowych; −21 agencjach – naruszenia przepisów polegające na zawie - raniu umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycz- nych dla stosunku pracy, dotyczące 219 osób; −28 agencjach – uchybienia dotyczące wypłaty wynagro - dzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy wobec 117 pracowników; −31 agencjach – uchybienia dotyczące wypłacenia wyna - grodzenia osobom wykonującym pracę tymczasową na podstawie umów prawa cywilnego wobec 77 osób; −12 agencjach – nieprzestrzeganie przepisów w zakre- sie udzielania pracownikom tymczasowym urlopów wypoczynkowych, ustalania wynagrodzenia za czas Kontrole agencji pracy tymczasowej w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Dolnośląskie302918292717312917 Kujawsko- pomorskie 121281010613124 Lubelskie888111444 Lubuskie431---653 Łódzkie282820252522202015 Małopolskie9931616812126 Mazowieckie181813281913252422 Opolskie212118121111654 Podkarpackie643664333 Podlaskie131291010910106 Pomorskie232071716614137 Śląskie292920323225272721 Świętokrzyskie766988533 Warmińsko- mazurskie 321333544 Wielkopolskie252524272724171613 Zachodnio- pomorskie 111111121111121211 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 134 ROZDZIAŁ 9 urlopu lub wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewy- korzystany urlop w stosunku do 14 osób; −20 agencjach – naruszenia przepisów związanych z wydawaniem świadectw pracy pracownikom tymcza - sowym, dotyczące 24 pracowników; −16 agencjach – nieprawidłowości dotyczące przepro - wadzania profilaktycznych badań lekarskich wobec 127 pracowników. Ponadto stwierdzono w: −44 agencjach – niedopełnienie obowiązków w zakresie uzgodnienia przez agencję pracy tymczasowej z praco - dawcą użytkownikiem na piśmie warunków zatrudnienia pracowników tymczasowych (nieprawidłowości te doty - czyły 58 osób), a w przypadku 18 agencji stwierdzono brak uzgodnień zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy agencją i pracodawcą użytkowni - kiem (nieprawidłowości te dotyczyły 40 osób); −21 agencjach – brak zawiadomienia na piśmie (75 osób) o warunkach zatrudnienia wynikających z uzgodnień pomiędzy agencją a pracodawcą użytkownikiem przed zawarciem umowy, a w przypadku 18 agencji stwier - dzono uchybienia w zakresie udzielenia pracownikom tymczasowym informacji o uzgodnieniach z pracodawcą użytkownikiem (62 osoby); −18 agencjach – brak przekazania (199 pracownikom tymczasowym) w postaci papierowej lub elektronicznej wymaganych informacji umożliwiających bezpośredni kontakt z przedstawicielami agencji, a w 10 agencjach stwierdzono uchybienia w zakresie przekazania pełnej informacji lub w terminie późniejszym niż 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę (24 osoby); −11 agencjach – skierowanie (120 osób) do wykonywa - nia prac niezgodnych z definicją pracy tymczasowej zawartą w art. 2 pkt 3 ustawy o zatrudnianiu pracowni- ków tymczasowych ; −6 agencjach – skierowanie (wbrew obowiązującym prze - pisom) osób świadczących pracę tymczasową do wyko- nywania pracy szczególnie niebezpiecznej na rzecz pracodawcy użytkownika; −42 agencjach – uchybienia w zakresie wydawania zaświadczeń potwierdzających okres wykonywania pracy tymczasowej na rzecz danego pracodawcy użyt - kownika osobom skierowanym do wykonywania takiej pracy na podstawie umowy prawa cywilnego (nieprawi - dłowości te dotyczyły 136 osób). Agencje pracy tymczasowej – naruszenia przepisów w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek kontroli, podczas których stwierdzono naruszenie przepisów 202320242025 Nieprawidłowości w zakresie uzgodnienia zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy agencją i pracodawcą użytkownikiem 26,729,129,6 Brak zawiadomienia osoby, której ma być powierzona praca tymczasowa, o treści uzgodnień między agencją i pracodawcą użytkownikiem, dotyczących warunków wykonywania pracy lub niewłaściwe zawiadomienie 6,812,618,0 Nieprawidłowości dotyczące wydawania osobom skierowanym do wykonywania pracy tymczasowej na podstawie umowy prawa cywilnego zaświadczeń potwierdzających okres wykonywania takiej pracy na rzecz danego pracodawcy użytkownika 19,819,420,0 Nieprawidłowości w zakresie wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy (z wyjątkiem należności związanych z urlopami wypoczynkowymi) 14,514,313,3 Zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy 6,06,710,0 W 2025 r. naruszenie maksymalnego okresu wyko- nywania pracy tymczasowej dla danego pracodawcy użytkownika stwierdzono w 9 agencjach (4,7% skontro- lowanych podmiotów), łącznie w stosunku do 59 osób (w 2024 r. – w 18 agencjach – 8,2% w odniesieniu do 58 osób, w 2023 r. – w 10 agencjach – 4,3% w odniesie - niu do 111 osób). Najpoważniejszy i utrzymujący się od lat problem sektora pracy tymczasowej nadal stanowi praktyka zastępowania pracy tymczasowej outsourcingiem , pomimo że świad- czona usługa opiera się wyłącznie na udostępnianiu personelu. Przeprowadzone postępowania kontrolne potwierdzają, że stosowana jest ona zarówno przez pod - mioty posiadające wpis do rejestru agencji zatrudnienia, jak i podmioty działające w sposób nielegalny, a jej celem jest obejście obowiązujących przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych . Ponadto, podobnie jak w latach ubiegłych, utrzymują się pozostałe negatywne zjawiska związane z omija - niem obowiązujących przepisów prawa, w szczególności: −nadużywanie umów cywilnoprawnych zawiera- nych w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 135 −wykorzystywanie pracy tymczasowej jako stałego ele- mentu organizacji pracy i polityki kadrowej, czemu sprzyja brak sankcji za powierzanie pracy tymczasowej w sytuacji, gdy nie są spełnione przesłanki wynikające z jej ustawowej definicji. Spośród trudności towarzyszących realizowanym postępowaniom kontrolnym należy wskazać na pro - blemy w równoczesnym prowadzeniu działań kon- trolnych ze względu na zlokalizowanie na terenie różnych województw podmiotów udostępniających osoby do pracy oraz korzystających z ich usług w ramach pracy tymczasowej, a także w procesie nieprawidłowego outsourcingu. W zdecydowanej większości podmioty świadczące usługę pracy tymczasowej powierzają wykonywanie pracy – w szczególności cudzoziemcom – na podstawie umów cywilnoprawnych. Weryfikacja sposobu wykonywania pracy pod kątem zawarcia umowy zlecenia w warunkach umowy o pracę w odniesieniu do cudzoziemców w więk - szości przypadków jest utrudniona, gdyż wymaga przesłu- chań, a cudzoziemcy zwykle nie posługują się językiem polskim. Dodatkowo, osoby świadczące pracę na pod - stawie umów prawa cywilnego, z obawy przed jej utratą, często nie informują inspektora pracy o rzeczywistym sposobie wykonywania pracy, gdyż cywilnoprawna forma zatrudnienia umożliwia im wykonywanie pracy w zwięk - szonej liczbie godzin. Ponadto, kontrolujący zauważa- ją, że cudzoziemcy bardzo często nie są świadomi różnic pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi. Cywilnoprawna forma zatrudnienia pozostaje kon- kurencyjna w stosunku do umów o pracę, z tożsa- mych powodów jak w przypadku korzystania z tego typu umów przy standardowych, dwustronnych rela - cjach pomiędzy podmiotem powierzającym pracę a pracobiorcą. Ponadto, taka praktyka uczestników rynku pracy wynika m.in. z braku konieczności dosto - sowania warunków wynagradzania takich osób do tych, które pracodawca użytkownik stosuje wobec własnych pracowników. Na wybór tej podstawy wykonywania pracy tymczasowej w znacznej mierze wpływają pod - mioty korzystające z usług agencji zatrudnienia, a za wykroczenie polegające na zawarciu umowy cywilnoprawnej w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę odpowiada jedynie agencja pracy tymczasowej. Należy podkreślić, że obowiązujące regulacje prawne niesłusznie różnicują odpowiedzialność wykroczeniową agencji zatrudnienia i pracodawców użytkowników ze względu na podstawę wykonywania pracy tymczasowej. Przepisy karne obejmują jedynie wykroczenia popełnione przeciwko prawom pracowników tymczasowych, czyli osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę tymczasową. Wykroczenia te nie doty - czą natomiast osób wykonujących pracę tymczasową w ramach umów cywilnoprawnych, co uniemożliwia inspektorom pracy stosowanie sankcji w przypadku nie - przestrzegania tak istotnych warunków wykonywania pra- cy tymczasowej, jak np. maksymalne okresy świadczenia takiej pracy czy zakaz powierzania prac szczególnie niebezpiecznych. Natomiast jako pozytywną zmianę należy wska- zać na nowo wprowadzone regulacje prawne zawarte w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP, umożliwiające sankcjonowanie świadczenia niepra- widłowego outsourcingu. Przewidują one odpowie- dzialność wykroczeniową za powierzanie pracy cudzoziemcowi na podstawie stosunku pracy lub na innej podstawie i kierowanie go do wykonywania pracy na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu, na innej podstawie niż umowa przewidująca wykonywanie pra - cy tymczasowej. Dotychczas podmioty świadczące usługę outsourcingu, która w rzeczywistości nie polegała na realizacji określo - nych prac, a jedynie na udostępnianiu osób do pracy, zabezpieczały się przed odpowiedzialnością uzyskując wpis do rejestru agencji zatrudnienia i unikały konsekwen - cji związanych z nadużyciami. Powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej – pracodawcy użytkownicy W 2025 r. realizowano kontrole także u pracodawców użytkowników korzystających z usług agencji pracy tymczasowej. Przeprowadzono 189 kontroli u 182 pracodawców użyt - kowników (w 2024 r. – 184 kontrole, a w 2023 r. – 247 kontroli). Najwięcej kontroli przeprowadzono w podmiotach o zatrudnieniu od 50 do 249 pracowników (40%), w pod - miotach powyżej 250 pracowników (39%) oraz w podmio- tach od 10 do 49 pracowników (14%). Pracownicy tymczasowi najczęściej wykonywali pra - cę u pracodawców użytkowników należących do sektora prywatnego – 180 podmiotów (99% skontrolowanych), wśród których zdecydowanie dominowała własność pry - watna krajowa (96 podmiotów – 53%). W podmiotach o wła- sności prywatnej krajowej pracę świadczyło 42,1 tys. osób (53% pracowników tymczasowych zatrudnionych w sekto - rze prywatnym). Natomiast u skontrolowanych 70 zagra- nicznych pracodawców użytkowników pracę wykonywało ponad 34,3 tys. osób (43%). Pracodawcy użytkownicy prowadzili działalność gospo - darczą głównie w pięciu sekcjach gospodarki narodowej: przetwórstwie przemysłowym (63% objętych kontrolą), transporcie i gospodarce magazynowej (11%), usługach administrowania (9%), handlu i naprawach (8%), zakwate - rowaniu i usługach gastronomicznych (4%). Najwięcej podmiotów objętych kontrolami działa - ło na terenie województwa śląskiego (25), dolnośląskie- go (24) oraz mazowieckiego i pomorskiego (po 17). SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 136 ROZDZIAŁ 9 Kontrole pracodawców użytkowników w latach 2023-2025 (wg wybranych sekcji PKD) Sekcja PKD 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych C.Przetwórstwo przemy- słowe 154103936211880 F.Budownictwo1086322 G.Handel hurtowy i deta- liczny; naprawa pojazdów samochodowych, włącza- jąc motocykle 301928161510 H.Transport i gospodarka magazynowa 21111592114 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usłu- gami gastronomicznymi 5310777 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 961371711 Kontrole pracodawców użytkowników w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Liczba kontroli Liczba kontro- li, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Dolnośląskie282022132414 Kujawsko-pomorskie12583107 Lubelskie886595 Lubuskie8-4-83 Łódzkie17131171110 Małopolskie148107105 Mazowieckie2611179177 Opolskie131010796 Podkarpackie1097765 Podlaskie764355 Pomorskie24101761711 Śląskie332528242519 Świętokrzyskie655254 Warmińsko- -mazurskie 975375 Wielkopolskie221721161513 Zachodnio-pomorskie10795118 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 137 Diagnoza Naruszenia przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , w tym unormowań dotyczących bezpie- czeństwa i higieny pracy, stwierdzono podczas 67,2% kontroli (w 2024 r. – 63,6%, a w 2023 r. – 65,2%). Ujawniono, m.in., że: −36 podmiotów – nie przestrzegało obowiązku prowa- dzenia ewidencji osób wykonujących pracę tymcza- sową na podstawie umowy o pracę oraz umowy prawa cywilnego (nieprawidłowości dotyczyły 424 osób); −34 pracodawców użytkowników – nie dopełniło obowiąz - ków dokonania na piśmie uzgodnień z agencją pracy tymczasowej, dotyczących warunków zatrudnienia pra - cowników tymczasowych (nieprawidłowości dotyczyły 58 osób), a w przypadku 18 pracodawców użytkowników stwierdzono niedokonanie tych uzgodnień (33 osoby); −31 podmiotów – nie dopełniło obowiązków informacyj - nych, dotyczących m.in. przekazania agencji pracy tym- czasowej pisemnej informacji o wynagrodzeniu za pracę, której wykonywanie miało być powierzone pracownikowi tymczasowemu oraz o warunkach wykonywania pracy tymczasowej w aspekcie bezpieczeństwa i higieny pracy (nieprawidłowości dotyczyły 49 osób); −16 pracodawców użytkowników – naruszyło przepisy dotyczące maksymalnego okresu korzystania z pracy tej samej osoby wykonującej pracę tymczasową (nieprawi - dłowości dotyczyły 129 osób); −13 pracodawców użytkowników – naruszyło przepisy o czasie pracy względem 40 pracowników tymczasowych. Ponadto w 91 podmiotach, w których zakresem kon- troli objęto pracowników własnych oraz pracowników tymczasowych, wykazano nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym również w stosunku do pracowników tymczasowych . Najczęściej stwierdzono naruszanie przez pracodaw- ców użytkowników obowiązków w stosunku do pracowni- ków tymczasowych w zakresie: −szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy – w 30 podmiotach; −przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego oraz infor - mowania o nim pracowników – w 27 podmiotach; −dostarczenia pracownikom tymczasowym odzieży i obu- wia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej – w 23 podmiotach. Niezmienne pozostają przyczyny stwierdzanych naru- szeń, wśród których, poza niedostateczną znajomością przepisów regulujących zatrudnienie tymczasowe , należy wymienić przede wszystkim dążenie pracodaw- ców użytkowników do obniżenia kosztów prowadzo- nej działalności gospodarczej związanych z zatrudnianiem pracowników własnych. Doświadczenia kontrolne wskazu - ją także na występowanie presji ekonomicznej ze stro- ny pracodawców użytkowników, towarzyszącej ustalaniu warunków kontraktu z agencją zatrudnienia, której efektem niejednokrotnie było stwierdzenie naruszeń obowiązują - cych przepisów poprzez stosowanie: − outsourcingu będącego w praktyce pracą tymczasową; −pracy tymczasowej pomimo niewystępowania jej ustawo- wych przesłanek; −umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycz - nych dla pracy tymczasowej. Powodem korzystania przez pracodawców użytkow - ników z personelu zewnętrznego jest przede wszyst- kim przejęcie przez agencję pracy tymczasowej procesu Pracodawcy użytkownicy - naruszenia przepisów w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenie przepisów 202320242025 Nieuzgodnienie zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy pracodawcą użytkownikiem i agencją zatrudnienia 27,124,427,5 Niedopełnienie obowiązków informacyjnych wobec agencji zatrudnienia (at. 9 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu pracowników tymczasowych) 19,015,716,4 Brak ewidencji osób wykonujących pracę tymczasową na podstawie umowy o pracę oraz umowy prawa cywilnego lub niewłaściwe prowadzenie ewidencji 27,126,619,0 Nieprzestrzeganie przepisów o czasie pracy 9,312,56,8 Niezapewnienie pracownikom odpowiednich szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy 9,315,215,8 Niedostarczenie pracownikom tymczasowym odzieży, obuwia roboczego lub środków ochrony indywidualnej 16,215,712,1 Nieprzeprowadzenie lub niewłaściwe przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego 9,311,914,2 Traktowanie pracowników tymczasowych w sposób mniej korzystny w porównaniu z pra- cownikami zatrudnionymi przez pracodawcę użytkownika 4,42,14,2 Nieprzekazywanie organiza- cjom związkowym informacji o zamiarze powierzenia pracy tymczasowej 2,43,25,3 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 138 ROZDZIAŁ 9 związanego z rekrutacją pracowników, w tym cudzo- ziemców do pracy, służące ewentualnemu uzupełnieniu potrzeb kadrowych. Poza obywatelami Ukrainy, na rynku pracy pojawia się coraz więcej cudzoziemców pocho - dzących z różnych kierunków geograficznych (np. Afryka czy Ameryka Południowa). Wówczas, na agencji pracy tymczasowej ciążą obowiązki związane z powierzeniem pracy oraz procesem legalizacji ich zatrudnienia, co obniża koszty pracodawców generowane w przypadku bezpośred - niego zatrudnienia obcokrajowców. Z kolei w następstwie utrzymującej się tendencji korzystania z zewnętrznego personelu w kontrolowa - nych zakładach pracę wykonują zarówno pracownicy stali, tymczasowi , jak też wykonujący pracę w ramach outsourcingu , nierzadko wykonujący ten sam rodzaj pracy na tych samych stanowiskach i liniach produkcyj - nych. Te rozwiązania wskazują, że u danego pracodawcy istnieje zapotrzebowanie na pracę stałą, a poszukiwanie niższych kosztów pracy skutkuje m.in. rezygnacją ze stałe - go zatrudnienia czy pracy tymczasowej. Obserwowanym efektem tych praktyk jest zastępowanie pracy tymcza- sowej outsourcingiem. Kontrolujący zwracają też uwagę na model stoso- wania pracy tymczasowej naprzemiennie z usługą outsourcingu , celem omijania czasowego ograniczenia wykonywania pracy tymczasowej. Wówczas po upływie maksymalnego okresu wykonywania pracy tymczasowej, w odniesieniu do tego samego pracownika tymczasowego lub osoby skierowanej do pracodawcy użytkownika przez agencję zatrudnienia na podstawie umowy cywilnopraw - nej następuje kierowanie w ramach usługi outsourcingo- wej. W tym celu w zakładzie pracy pozoruje się przede wszystkim wydzielenie procesów technologicznych lub produkcyjnych, a także nadzór przedstawicieli podmiotu zewnętrznego. W rzeczywistości jednak, warunki świad - czenia pracy przez personel firm zewnętrznych są charak- terystyczne dla pracy tymczasowej. Praktyka podmiotów kontrolowanych wskazuje na nie- dostateczną ochronę osób wykonujących pracę tym- czasową na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym cudzoziemców, którzy najczęściej wykonują pracę na tej podstawie. Kontrolujący zauważają, że pracodawca użyt - kownik osiąga finansowe korzyści z korzystania z pracy osób skierowanych z agencji zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych i jest to dla niego bardziej opła - calna forma zatrudnienia niż umowa o pracę tymczasową. Wynikają one przede wszystkim z możliwości ustalania przez agencje zatrudnienia wynagrodzenia zlecenio - biorców w sposób niezależny od obowiązujących przepisów wewnątrzzakładowych u pracodawcy użyt- kownika. Dodatkowo, zleceniobiorców wynagradza się tylko za czas faktycznie przepracowany, bez konieczno - ści wypłaty świadczeń pieniężnych związanych ze sto- sunkiem pracy jak np. dodatku za pracę w porze nocnej lub za pracę w godzinach nadliczbowych. Korzystanie z umów cywilnoprawnych umożliwia także niestosowanie przepisów ochronnych dotyczących czasu pracy, takich jak przestrzeganie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy oraz odpoczynków dobowych i tygodniowych. Obec - nie obowiązujące regulacje prawne powodują, że korzy- ści ze stosowania umów prawa cywilnego wobec osób skierowanych z firm zewnętrznych są niewspółmiernie wyższe niż ryzyko negatywnych konsekwencji. U niektórych pracodawców użytkowników obserwowa- no zjawisko wieloletniego korzystania z usług agen- cji pracy tymczasowej, stwierdzano również przypadki podmiotów, w których liczba osób wykonujących pracę tymczasową wielokrotnie przewyższała liczbę pracow - ników etatowych pracodawcy użytkownika, pomimo braku przesłanek uzasadniających jej stosowanie. Powyższe wskazuje na brak subsydiarnego charak - teru pracy tymczasowej, która z zasady powinna być stosowana w ograniczonym zakresie, tylko w celu wykonywania tych prac, które ze swej istoty charaktery - zują się tymczasowością i brakiem zapotrzebowa- nia na pracę stałą. W przypadku części pracodawców użytkowników stwier - dzono, że zatrudnienie tymczasowe umożliwiło uzyskanie zatrudnienia stałego osobom wykonującym pracę tymcza- sową u pracodawców użytkowników. Zapewniono im moż- liwość kontynuacji pracy po upływie okresu wykonywania pracy tymczasowej, w ramach stosunku prawnego zawarte - go bezpośrednio z pracodawcą użytkownikiem. Jednakże, w dalszym ciągu część pracodawców użytkowników traktuje korzystanie z pracy osoby skierowanej do pracy tymczaso - wej jako metodę sprawdzenia pracownika przed zatrudnie- niem bezpośrednio przez danego pracodawcę użytkownika. Wnioski Sytuacja na rynku pracy wskazuje, że tylko skoordynowa- ne działania instytucjonalne i legislacyjne mogą ograniczyć systemowy charakter naruszeń i przywrócić pracy tymcza - sowej jej rzeczywiście uzupełniającą, a nie zastępczą rolę wobec zatrudnienia etatowego. Najistotniejsze propozycje obejmują: ● wprowadzenie uprawnienia umożliwiającego fak- tyczną kontrolę warunków pracy przez agencje pra- cy tymczasowej, w szczególności pod kątem zgodności zawartych umów z rzeczywistym sposobem wykonywania pracy, a jednocześnie ocenę przestrzegania przez praco - dawcę użytkownika innych obowiązków, w tym respekto- wanie zakazu powierzania wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych; ● wykluczenie możliwości powierzania pracy tymcza- sowej na podstawie umów cywilnoprawnych, względ- nie wprowadzenie sankcji za naruszanie przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych tak- że w stosunku do osób świadczących pracę tymczasową na podstawie umów prawa cywilnego; ●wprowadzenie odpowiedzialności wykroczeniowej pra- codawcy użytkownika z tytułu powierzania pracy tymcza- sowej na podstawie umowy cywilnoprawnej w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 139 ●sformułowanie w ustawie wyraźnego zakazu stosowa- nia pracy tymczasowej w przypadku niespełnienia przesłanek zawartych w definicji pracy tymczasowej, w szczególności w związku z realizacją rzeczywistego zapotrzebowania na pracę stałą; ● ustalenie odpowiedzialności za niedokonanie na piśmie uzgodnień zawieranych pomiędzy agencją pracy tymcza - sowej a pracodawcą użytkownikiem; ● wprowadzenie do katalogu obowiązkowych uzgod- nień dokonywanych między agencją pracy tymczasowej a pracodawcą użytkownikiem podstawy wykonywania pracy tymczasowej , tj. rodzaju umowy, na podsta- wie której osoby skierowane będą wykonywały pracę tymczasową. Stosowanie praktyk związanych z korzystaniem z konstrukcji „outsourcingu/leasingu pracowniczego” Zakres kontroli W roku sprawozdawczym przeprowadzono 297 kontroli w 288 podmiotach (w 2024 r. – 227 kontroli, a w 2023 r. – 203 kontrole) w zakresie obchodzenia przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez ofero - wanie usług outsourcingu noszącego cechy pracy tymcza- sowej oraz korzystanie z takich usług. Wśród podmiotów objętych kontrolą znajdowały się agencje zatrudnienia świadczące usługi outsourcingu, pod - mioty nieposiadające wpisu do rejestru agencji zatrudnie- nia, a także podmioty korzystające z usług outsourcingu. Czynnościami kontrolnymi badającymi outsourcing objęto: 9 55 agencji zatrudnienia, z czego 49 świadczyło usługę pracy tymczasowej; 9 99 podmiotów nieposiadających wpisu do Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia, które oferowały usługi outsourcingu; 9 143 podmioty korzystające z usług outsourcingu. Pracę w kontrolowanych podmiotach świadczyło ponad 85,8 tys. osób, w tym prawie 55,2 tys. na podstawie stosun - ku pracy (64,2%). Najczęściej kontrolowano podmioty zatrudniają- ce od 50 do 249 pracowników – 119 kontroli (40% wszystkich przeprowadzonych kontroli), w dalszej kolej - ności podmioty o zatrudnieniu 250 i powyżej – 72 kon- trole (24,2%) oraz zatrudniające od 10 do 49 osób – 70 kontroli (23,5%). Wśród kontrolowanych podmiotów oferujących usługi outsourcingu i nieposiadających wpisu do Krajowego Reje - stru Agencji Zatrudnienia dominowały podmioty z branży przetwórstwa przemysłowego (38 kontrole) oraz pod- mioty świadczące usługi administrowania (35 kontroli), natomiast w przypadku podmiotów korzystających z usług outsourcingu największą liczbę kontroli (87) zrealizowano w podmiotach prowadzących działalność w branży prze- twórstwa przemysłowego. Najwięcej kontroli dotyczących obchodzenia przepi - sów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez oferowanie usług noszących cechy pracy tym- czasowej odnotowano w województwach: mazowieckim (37 kontroli), śląskim (34), oraz w kujawsko-pomorskim i wielkopolskim (po 31) . Diagnoza W 2025 r. usługi outsourcingu będące w praktyce pra- cą tymczasową stwierdzono w ramach 144 kontroli – 48,5% (w 2024 r. – 38,3%, a w 2023 r. – 43,3%), z czego: 9 75 kontroli przeprowadzono w podmiotach świadczących usługi outsourcingu w stosunku do 5377 osób; 9 69 kontroli przeprowadzono w podmiotach korzystających z usług outsourcingu w stosunku do 1399 osób. Do najistotniejszych, identyfikowanych od lat, przyczyn udostępniania oraz korzystania z personelu w ramach usług outsourcingowych z pominięciem obowiązujących przepisów regulujących pracę tymczasową, należą: unika - nie respektowania obowiązków wynikających z przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, elastyczna polityka kadrowa oraz przesłanki ekonomiczne, skutkujące m.in. narzucaniem przez kontrahentów agencji zatrud- nienia ekonomicznie korzystnych dla nich warunków współpracy w zakresie rodzaju umowy zawieranej z agen- cją zatrudnienia i rodzaju usług świadczonych na jej pod- stawie bez względu na rzeczywisty sposób organizacji i wykonywania pracy. Ponadto, analogicznie jak w przy - padku pracy tymczasowej, formalności i obowiązki zwią- zane z zatrudnieniem, w szczególności cudzoziemców, leżą po stronie podmiotu powierzającego pracę. Wśród kontrolowanych podmiotów świadczących usługi outsourcingu , podobnie jak w ubiegłych latach, przeważały podmioty nieposiadające wpisu do reje- stru agencji zatrudnienia, uprawniającego do świadczenia usług pracy tymczasowej. Przedsiębiorcy nie przestrzegają w takiej sytuacji zarówno obostrzeń prawnych dotyczących wymagań związanych z prowadzeniem agencji zatrudnie - nia, jak i samych regulacji dotyczących pracy tymczaso- wej. Przeprowadzone kontrole potwierdzają, że podmioty decydują się na korzystanie z outsourcingu m.in. w celu uniknięcia posiadania statusu pracodawcy użytkownika, obawiając się podlegania ustawowym obowiązkom okre - ślonym w ustawie o zatrudnianiu pracowników tymczaso- wych i związaną z tym odpowiedzialnością prawną. W praktyce organów kontrolnych często spotykane jest również oferowanie usług outsourcingu przez agen - cje pracy tymczasowej, co związane jest niewątpliwie z istniejącym zapotrzebowaniem ze strony podmiotów zamawiających takie usługi. Wówczas, agencje zatrud - nienia, poza usługami objętymi działalnością regulo- waną, często świadczą także usługi outsourcingowe lub wyłącznie takie usługi. W takich przypadkach nie zawierają umów o pracę tymczasową i nie świadczą usług w tym zakresie, natomiast zatrudnieni pracowni - cy i zleceniobiorcy wykonują pracę w ramach zawartych umów outsourcingowych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 140 ROZDZIAŁ 9 Poza kontrolą podmiotu oferującego usługi, komplek- sowa ocena obejścia przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , wymaga przeprowadzenia również kontroli w podmiotach korzystających z tego rodzaju usług . Wynika to przede wszystkim z możliwo- ści zbadania rzeczywistego sposobu wykonywania pracy, w tym pod kątem nadzoru pełnionego w procesie świadcze - nia usługi oraz przedmiotu zawartej umowy, który w kwestio- nowanych przypadkach stanowi udostępnianie personelu. Doświadczenia kontrolne inspektorów pracy wskazu - ją, że pozorność usługi outsourcingu przejawia się przede wszystkim w zakresie: − postanowień umowy wiążącej strony, które nie wska- zują na omijanie regulacji prawnych dotyczących pracy tymczasowej, natomiast ustalenia stanu faktycznego potwierdzają, że rzeczywistym przedmiotem usługi jest udostępnienie pracowników innym podmiotom; − nadzoru poprzez stworzenie stanowiska tzw. koordyna- tora, rekrutowanego często spomiędzy pracowników pod- miotu zewnętrznego, podczas gdy polecenia związane z wykonywaniem zadań są wydawane przez kierownictwo podmiotu korzystającego z outsourcingu; − wyodrębnienia w zakładzie pracy określonego pro- cesu produkcyjnego, pomimo że czynności objęte usłu- gą wykonywane są także przez pracowników podmiotu zamawiającego, w tym także na tych samych stanowi - skach pracy lub przy tych samych rodzajach prac; − wskazywania przez podmioty świadczące usługi outso- urcingu w KRS lub w CEIDG jako przeważającej działal- ności produkcyjnej lub usługowej, celem wykazania prowadzenia wyspecjalizowanej działalności. Występu - je to w połączeniu z wydzielaniem w zakładach pracy będących odbiorcami usług składników majątkowych, choć rzeczywista usługa polega wyłącznie na udostęp - nianiu personelu. Nowe przepisy zawarte w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP (obowiązujące od 1 czerwca 2025 r.) sankcjonują nielegalne udostępnianie pracowników będących cudzoziemcami przez podmioty świadczące usługi outsourcingowe. Regulacja ta wychodzi naprzeciw oczekiwaniom zawar- tym w naszych postulatach, wnoszącym o objęcie odpo- wiedzialnością karną podmiotów świadczących usługi udostępniania lub wynajmu pracowników noszących cechy pracy tymczasowej z pominięciem przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , nawet jeże- li posiadają one wpis do rejestru agencji zatrudnienia jako agencja pracy tymczasowej. Inspektorzy pracy uzyskali zatem podstawę prawną do wyciągnięcia konsekwencji wobec podmiotu będącego agencją zatrudnienia wpisa - ną do KRAZ, który kieruje pracowników lub zleceniobior- ców do świadczenia usług na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu tj. w warunkach wskazujących na pracę tymczasową. Przed wejściem w życie nowej ustawy, w przypadkach stwierdzenia omijania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez stosowanie usług outsourcingowych będących w praktyce pracą tym - czasową, możliwe było zastosowanie odpowiedzial- ności wyłącznie wobec podmiotu działającego bez wymaganego wpisu do rejestru. Niemniej jednak należy zauważyć, że wprowadzone sankcje dotyczą jedynie podmiotów powierzających pracę cudzoziemcom , nie obejmując swoim zakresem obywateli polskich. W praktyce outsourcing prowadzi często do przekazy- wania cudzoziemców pomiędzy podmiotami powiąza- nymi ze sobą, zlokalizowanymi na terenie różnych województw. Utrudnia to wskazanie osób faktycznie odpowiedzialnych za powierzanie pracy cudzoziemcom oraz objęcie odpowiedzialnością wszystkich podmiotów uczestniczących w tym procesie. W modelu przekazy - wania cudzoziemców do pracy w innych podmiotach opartym na korzystaniu z usług podwykonawców, tzw. łańcuchów podwykonawców, inny podmiot zawiera umowę z kontrahentem będącym w praktyce najczęściej zakładem produkcyjnym a inny, będący podwykonawcą, powierza pracę cudzoziemcom. Wnioski W ocenie inspektorów pracy zjawisko niezgodnego z prawem stosowania outsourcingu w dalszym ciągu pozostaje najpoważniejszym oraz najtrudniejszym pro- blemem dotyczącym pracy tymczasowej. Z punktu widzenia działalności kontrolnej Państwowej Inspekcji Pracy istotna jest skuteczność oddziaływania przepi- sów prawa, a zarazem ich charakter odstraszający przed obchodzeniem przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, zarówno w stosunku do obywateli pol- skich, jak i cudzoziemców. Wątpliwości zgłaszane przez inspektorów pracy w zakre - sie stosowania nowych przepisów ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na tery - torium Rzeczypospolitej Polskiej, które mają na celu elimi- nowanie przypadków niedozwolonego zastępowania pracy tymczasowej cudzoziemców usługą outsourcingu, wska - zują przede wszystkim na konieczność doprecyzowania tych przepisów. Dotyczy to w szczególności odpowiedzial - ności osób fizycznych działających w imieniu podmiotów korzystających z usług udostępniania pracowników, nie- związanych żadnym stosunkiem prawnym z osobą kie- rowaną do pracy. Jednocześnie zasadne jest zapewnienie możliwości stosowania tych przepisów także w odniesie - niu do podmiotów oferujących takie usługi, w tym agencji zatrudnienia, bez względu na obywatelstwo osób kiero- wanych do pracy. Z kolei ujawniane praktyki podmiotów, oparte na stoso - waniu wielopoziomowych struktur, skłaniają do rozważenia wprowadzenia rozwiązań umożliwiających ponoszenie odpo- wiedzialności przez osoby fizyczne działające w imie- niu wszystkich podmiotów uczestniczących w procesie kierowania osób do wykonywania pracy na rzecz i pod kie- rownictwem innego podmiotu, na innej podstawie niż umo- wa przewidująca wykonywanie pracy tymczasowej, które SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 141 nie są związane z tymi podmiotami umową o pracę lub umo- wą cywilnoprawną. Ponadto zjawisko wykorzystywania modelu kierowania pracowników do pracy na rzecz i pod kierownictwem inne - go podmiotu, z pominięciem regulacji prawnych dotyczących pracy tymczasowej, wskazuje, że niezbędne jest: ●wprowadzenie zmian zmniejszających przewagę ekono - miczną outsourcingu w zestawieniu z kosztami stosowania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymcza - sowych – z dotychczasowych doświadczeń i obserwacji wynika, że zsynchronizowane wprowadzenie zmian prze- pisów prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i prawa pracy wpłynęłoby pozytywnie na rynek pracy i spowodowało wyeliminowanie na szerszą skalę przyczy - ny naruszeń; ●zacieśnienie współpracy między PIP, ZUS i KAS oraz wpro - wadzenie możliwości realizacji wspólnych czynności kon- trolnych przez te służby w odniesieniu do podmiotów, które stosują optymalizację kosztów prowadzonej działalności biznesowej poprzez niedozwolone praktyki outsourcingu. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 142 ROZDZIAŁ 9 10 Poradnictwo prawne i techniczne Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 10 145 W 2025 r. dominowały porady telefoniczne (73,6%) i osobiste (22,7%). Z porad pisemnych skorzystało 2,2% osób, a za pośrednictwem e-maila - 1,5%. W roku sprawozdawczym, podobnie jak w latach ubie - głych, najliczniejszą grupę korzystających z porad stanowili pracownicy – w tym byli pracownicy oraz osoby z niepełno - sprawnością. Udzielono im blisko 289,6 tys. porad, co sta- nowiło ok. 63% ogółu podmiotów objętych poradnictwem. Drugą co do wielkości grupę stanowili pracodawcy, którym udzielono 125,8 tys. porad (ok. 27%). Z poradnictwa prawnego korzystali również cudzoziem - cy (11 059 porad), związki zawodowe (1 558 porad), a także inne podmioty – m.in. osoby ubiegające się o zatrudnienie, organy samorządu terytorialnego, społeczni inspektorzy pracy czy rolnicy (łącznie ponad 34,3 tys. porad). W porównaniu z rokiem 2024 widoczny jest spadek liczby porad we wszystkich głównych grupach odbiorców. Najbardziej zauważalne zmniejszenie dotyczy pracow - ników (spadek z 340,5 tys. do 289,6 tys.) oraz pracodaw- ców (z 165,5 tys. do 125,8 tys.). Spadła również liczba porad udzielonych cudzoziemcom oraz organizacjom związkowym. Zmniejszenie liczby udzielonych porad może wyni - kać z kilku czynników. W ostatnich latach obserwujemy wzrost świadomości prawnej zarówno pracowników, jak i pracodawców, szczególnie w zakresie podstawo- wych uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy. Coraz częściej sprawy kadrowe prowadzo - ne są przez wykwalifikowaną i dobrze przygotowaną kadrę, która samodzielnie rozstrzyga typowe wątpliwości interpre - tacyjne. Istotne znaczenie ma także szeroka dostępność materiałów edukacyjnych opracowywanych przez Pań- stwową Inspekcję Pracy i publikowanych na stronie inter- netowej oraz w mediach społecznościowych. Przystępne wyjaśnienia, komunikaty i odpowiedzi na najczęściej poja - wiające się pytania pozwalają wielu osobom uzyskać potrzebne informacje bez konieczności bezpośredniego kontaktu z prawnikami. Ponadto, zmniejszenie liczby udzielonych porad można interpretować nie tylko jako efekt rosnącej świa - domości prawnej uczestników rynku pracy, lecz tak- że jako rezultat stabilizacji przepisów po okresie intensywnych zmian legislacyjnych w latach wcze- śniejszych. W 2024 r. wiele zapytań dotyczyło nowych regulacji, co naturalnie zwiększało liczbę udzielanych wyjaśnień. W 2025 r., gdy część zagadnień została już utrwalona w praktyce, potrzeba indywidualnych konsul - tacji mogła stać się mniejsza. Podobnie jak w latach ubiegłych, pytania kierowa - ne do Państwowej Inspekcji Pracy koncentrowały się przede wszystkim wokół podstawowych zagadnień prawa pracy. Najczęściej dotyczyły one nawiązywania i rozwią - zywania stosunku pracy, zasad wypłaty wynagrodzenia, organizacji i rozliczania czasu pracy, urlopów wypoczyn - kowych, uprawnień związanych z rodzicielstwem, a także kwestii legalności zatrudniania cudzoziemców. Od 2025 r. 24 grudnia został wprowadzony jako usta- wowy dzień wolny od pracy. Zmiana ta wywołała liczne Liczba udzielonych porad w latach 2023-2025 w 2025 r. - 794 771 w 2023 r. - 868 121 w 2024 r. - 920 333 Poza siedzibą OIP (podczas czynności kontrolnych) Główny Inspektorat Pracy Okręgowe Inspektoraty Pracy 198 254 332 454 264 063 254 514 358 812 307 007 307 742 204 412 355 967 10. Poradnictwo prawne i techniczne Państwowa Inspekcja Pracy nieustannie dąży do poprawy bezpieczeństwa i przestrzegania prawa pracy. W 2025 r. udzielono łącznie 794,8 tys. porad prawnych i technicz- nych, z czego 332,5 tys. miało miejsce podczas kontroli. Wśród nich znalazło się 175,2 tys. porad technicznych oraz 194,1 tys. porad prawnych, w tym ponad 36,8 tys. dotyczących legalności zatrudnienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 146 ROZDZIAŁ 10 Forma udzielonych porad w latach 2023-2025 340 372 443 897 396 412 10 060 9 498 10 276 104 769 101 521 99 292 6 605 7 116 6 174 telefoniczna pisemna e-mail osobista Porada 2025 2024 2023 pytania dotyczące prawidłowej organizacji czasu pracy, w szczególności w zakładach stosujących systemy równo - ważne, zmianowe oraz pracę w ruchu ciągłym. Pracodaw- cy zwracali się o wyjaśnienie, w jaki sposób uwzględnić nowy dzień wolny przy ustalaniu wymiaru czasu pracy w okresach rozliczeniowych oraz jak prawidłowo planować grafiki na grudzień. Wątpliwości dotyczyły także zasad rekompensaty w przypadku dopuszczalnej pracy w tym dniu – m.in. prawa do innego dnia wolnego albo dodat - ku do wynagrodzenia – oraz wpływu zmiany na rozliczanie Podmioty zgłaszające się po porady w latach 2023-2025* Podmioty202320242025 Pracownicy (w tym byli pracownicy oraz niepełnosprawni) 304 724340 473289 564 Pracodawcy151 587165 482125 800 Cudzoziemcy14 10612 66211 059 Związki zawodowe1 88118101 558 Inne39 85641 09434 336 * z wyłączeniem porad udzielonych podczas kontroli Tematyka porad w latach 2023-2025* Tematyka porad202320242025 Stosunek pracy150 216150 843124 261 Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia 75 49081 91467 742 Czas pracy47 57948 07144 369 Urlopy pracownicze36 79440 42931 128 Uprawnienia pracowników związane z rodziciel- stwem 23 79221 13917 496 Legalność zatrudnienia14 21212 4399 939 Inne164 071206 686167 382 * z wyłączeniem porad udzielonych podczas kontroli SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 10 147 nadgodzin i pracę w godzinach nadliczbowych. Pojawiały się również pytania o sytuację pracowników handlu, służ - by zdrowia czy transportu, gdzie wykonywanie pracy w dni ustawowo wolne jest dopuszczalne na zasadach określo - nych w przepisach. Od marca 2025 r. rodzice dzieci urodzonych przedwcze - śnie lub wymagających długotrwałej hospitalizacji uzyskali prawo do dodatkowego, płatnego urlopu macierzyń- skiego w wymiarze od 8. do 15. tygodni, w zależno- ści od spełnienia ustawowych przesłanek. Nowe regulacje wzbudziły wiele pytań praktycznych, w szczególności dotyczących zasad ustalania prawa do urlopu, sposobu obliczania jego wymiaru oraz wymaganej dokumentacji medycznej potwierdzającej okres hospitalizacji dziecka. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy oczekiwali dopre - cyzowania zasad składania wniosków oraz terminów ich rozpatrywania. W związku z obowiązkiem implementacji przepisów unij- nych dotyczących przejrzystości wynagrodzeń, znaczą- co wzrosła liczba zapytań pracodawców w tym zakresie. Dotyczyły one przede wszystkim obowiązku publikowania w ogłoszeniach o pracę informacji o proponowanym pozio - mie wynagrodzenia lub jego przedziale (tzw. widełek pła- cowych), a także stosowania neutralnych płciowo nazw stanowisk i zapewnienia niedyskryminujących procedur rekrutacyjnych. Wiele wątpliwości budził również zakaz pozyskiwania od kandydatów informacji o dotychczasowym wynagrodzeniu. W obszarze problematyki stosunku pracy znaczną część zapytań stanowiły nadal kwestie związane z roz- wiązaniem umowy o pracę. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy mieli trudności z rozróżnianiem poszczegól - nych trybów zakończenia zatrudnienia, w szczególności wypowiedzenia umowy o pracę, rozwiązania umowy bez wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron. Zdarzały się przypadki, w których pracownicy, dążąc do natychmiastowego zakończenia zatrudnienia, powoływali się na art. 55 §1 1 Kodeksu pra- cy, mimo że w danej sytuacji nie występowały przesłanki w postaci ciężkiego naruszenia podstawowych obowiąz - ków przez pracodawcę. Po stronie pracodawców powtarzały się natomiast uchybienia o charakterze formalnym, w szczególności brak wskazania przyczyny wypowiedzenia umowy o pra - cę zawartej na czas określony lub pomijanie pouczenia o prawie odwołania do sądu pracy. Podobnie jak w latach ubiegłych, liczne pytania dotyczyły również możliwości rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w sytu - acji długotrwałej nieobecności pracownika spowodowanej chorobą. Wiele wątpliwości pojawiało się także w odniesie - niu do treści zawartych w świadectwach pracy, zasad ich prostowania oraz sposobów dochodzenia prawa do ich wydania w sytuacjach, gdy pracodawca zaprzestał działal - ności albo brak było realnej możliwości skierowania spra- wy na drogę sądową. Istotną grupę zagadnień stanowiły sprawy związa- ne z wynagrodzeniem za pracę. Najczęściej zgła- szano opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia oraz innych świadczeń pieniężnych, a także ich nieuzasad - nione obniżanie. Pracownicy pytali o możliwość docho- dzenia roszczeń, w tym także odzyskania należności w toku kontroli inspektora pracy. Wiele zapytań odnosiło się również do prawa do odprawy pieniężnej w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika. Powracającym zagadnieniem było także pra - widłowe ustalanie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz możliwość uwzględniania w jego wysokości określo - nych składników płacowych, takich jak premie lub dodatki. Znaczną część porad stanowiły również sprawy doty - czące niewypłaconego wynagrodzenia z tytułu umów cywilnoprawnych. Zleceniobiorcy często nie byli świa- domi regulacji dotyczących minimalnej stawki godzino- wej ani zasad dokumentowania liczby przepracowanych godzin. W związku z tym, udzielane wyjaśnienia obejmo - wały zarówno omówienie przepisów ustawy o minimal- nym wynagrodzeniu za pracę , jak i wskazanie zakresu kompetencji kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy w tym obszarze. Niezmiennie dużym zainteresowaniem cieszyła się tak - że problematyka czasu pracy. Pytania dotyczyły przede wszystkim zasad wprowadzania zmian w harmonogra - mach czasu pracy, rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych oraz udzielania dni wolnych wynikających z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. W przypadku pracowników z niepełnosprawnością wątpliwości odnosi - ły się głównie do obowiązujących norm czasu pracy oraz przysługujących im dodatkowych przerw. Zgłaszano także pytania dotyczące rozliczania podróży służbowych, orga - nizowania szkoleń w dniach wolnych od pracy, a także szczególnych regulacji dotyczących kierowców oraz pra - cowników sektora ochrony zdrowia. Kolejną grupę zagadnień stanowiły kwestie związane z urlopami wypoczynkowymi. Najczęściej pytano o termin wykorzystania urlopu zaległego oraz o możliwość jedno - stronnego udzielenia urlopu przez pracodawcę. Wątpliwości dotyczyły również ustalania wymiaru urlopu w przypadku zmiany wymiaru etatu, powrotu pracownika z urlopu zwią - zanego z rodzicielstwem czy zmiany pracodawcy w trak- cie roku kalendarzowego. Po wprowadzeniu do Kodeksu pracy urlopu opiekuńczego pojawiły się ponadto pyta- nia dotyczące kręgu osób uprawnionych do skorzystania z tego uprawnienia, warunków jego udzielania oraz możli - wości weryfikacji przez pracodawcę okoliczności wskaza- nych we wniosku pracownika. W 2025 r. odnotowano spadek liczby porad udziela- nych cudzoziemcom, wśród których najliczniejszą grupę nadal stanowili obywatele Ukrainy. Pytania koncentrowały się przede wszystkim wokół legalności zatrudnienia, pro - cedur uzyskiwania zezwoleń na pracę oraz kart pobytu, SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 148 ROZDZIAŁ 10 a także możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu niewy- płaconego wynagrodzenia. Podsumowanie Działalność Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie porad- nictwa prawnego pozostaje jednym z istotnych elemen- tów realizacji ustawowych zadań inspekcji, przyczyniając się do upowszechniania wiedzy o prawie pracy oraz wspie - rania prawidłowego stosowania przepisów przez strony stosunku pracy. Udzielane bezpłatnie porady umożliwiają zarówno pra- cownikom, jak i pracodawcom, wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych, rozwiązanie bieżących problemów związanych z zatrudnieniem oraz zapobieganie naru - szeniom przepisów prawa pracy. W tym wymiarze poradnictwo PIP pełni ważną funkcję prewencyjną, wzmacniając ochronę praw pracowniczych oraz sprzy - jając budowaniu kultury przestrzegania prawa w środo- wisku pracy. W 2025 r. odnotowano spadek liczby udzielonych porad. Coraz większą rolę odgrywa dostęp do przystępnych mate - riałów edukacyjnych oraz informacji publikowanych przez Państwową Inspekcję Pracy w internecie, np. na stronie urzędu czy w mediach społecznościowych. Pracownicy i pracodawcy częściej korzystają z dostępnych online wyja - śnień, poradników i odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, co pozwala im samodzielnie rozwiązać część pro - blemów bez konieczności bezpośredniego kontaktu z oso- bą udzielającą porad prawnych. Na mniejszą liczbę zapytań mógł mieć wpływ względ - nie stabilny stan przepisów prawa pracy w 2025 r. W analizowanym okresie nie wprowadzono tak szerokich i systemowych zmian legislacyjnych jak w latach wcześniejszych , kiedy nowelizacje Kodeksu pracy oraz wdrażanie regulacji unijnych generowały liczne wątpliwo - ści interpretacyjne. Ograniczona liczba nowych regula- cji mogła zatem sprzyjać stabilizacji praktyki stosowania prawa i w konsekwencji zmniejszyć potrzebę korzystania z indywidualnych porad prawnych. Jednocześnie należy zauważyć rosnące znaczenie alternatywnych form upowszechniania wiedzy o pra - wie pracy. Obejmują one różnorodne działania informa- cyjne i edukacyjne, w tym szkolenia, kampanie społeczne, programy prewencyjne oraz inicjatywy promujące bez - pieczne i zgodne z prawem warunki zatrudnienia. Przed- stawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczą także w audycjach radiowych i programach telewizyjnych oraz prowadzą punkty konsultacyjne podczas wydarzeń skiero - wanych do pracowników i pracodawców. Istotnym uzupełnieniem tych działań jest przygotowywa - nie nowoczesnych materiałów edukacyjnych, takich jak krótkie filmy instruktażowe, webinary czy podcasty poświę - cone zagadnieniom prawa pracy. Materiały te publikowa- ne są na stronie internetowej urzędu, w serwisie YouTube oraz w mediach społecznościowych, w tym na platformach „X”, Instagram, Facebook i LinkedIn, co umożliwia dotarcie z rzetelną informacją do szerokiego grona odbiorców. W konsekwencji działalność informacyjna i edu- kacyjna Państwowej Inspekcji Pracy coraz częściej wykracza poza tradycyjne formy poradnictwa, stając się ważnym narzędziem kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa . Rozwijanie tych form komuni- kacji sprzyja nie tylko łatwiejszemu dostępowi do wiedzy o prawie pracy, lecz także wzmacnia profilaktyczną rolę inspekcji. W dłuższej perspektywie działania te mogą przy - czyniać się do ograniczenia liczby naruszeń przepisów prawa pracy, a tym samym do budowania bardziej przejrzy - stych i stabilnych relacji na rynku pracy. 11 Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 151 11. Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia 11.1. Pozostałe programy prewencyjne i edukacyjno-informacyjne Państwowej Inspekcji Pracy 11.1.1. Program edukacyjny „Kultura bezpieczeństwa” Rozpoczęcie życia zawodowego bywa trudnym momentem dla młodych ludzi, dlatego też Państwowa Inspekcja Pra - cy od wielu lat wychodzi z ofertą ułatwienia im podejmo- wania świadomych wyborów co do pełnienia określonych ról na rynku pracy. W związku z brakiem dedykowanego przedmiotu w szkołach średnich pomagamy przygotować młodzież do wejścia na rynek pracy. Edukujemy młode pokolenie m.in. w zakresie: legalności zatrudnienia, praw - nej ochrony pracy oraz najbardziej kluczowych zagrożeń występujących w środowisku pracy. Temu celowi służy ogólnopolski program pn. „Kultura bezpieczeństwa”, któ - ry zakłada współpracę m.in.: ze szkołami ponadpodsta- wowymi, uczelniami, kuratoriami oświaty, komendami powiatowymi Policji czy Ochotniczymi Hufcami Pracy. Prowadzimy podstawową edukację z zakresu prawa pra - cy. Szkolenia uczniów realizowane są w formie hybrydo- wej: zarówno online, co zapewnia wysoką dostępność oraz stacjonarnie. W roku 2025 zajęcia prowadziło prze - szło 1,6 tys. nauczycieli w ponad 500 placówkach oświa- towych. Liczba uczniów, którzy uczestniczyli w zajęciach prowadzonych samodzielnie przez nauczycieli przeszko - lonych przez ekspertów PIP, wyniosła ponad 72,4 tys. W spotkaniach z pracownikami naszego urzędu wzięło udział prawie 26 tys. uczniów, w tym w działaniach popu- laryzujących podejmowanie zatrudnienia zgodnie z pra- wem – ponad 4,5 tys. W realizacji programu uczestniczą nie tylko szkoły branżowe i placówki oświatowe o profilu ogólnokształcącym, ale również ośrodki szkolno-wycho - wawcze zajmujące się młodzieżą niepełnosprawną (cykl szkoleń pn. „Ochrona zatrudnienia osób z niepełnospraw - nościami”) oraz placówki wychowawcze dla młodzieży zagrożonej niedostosowaniem społecznym. Program edukacyjny realizowany był również na uczel - niach wyższych takich jak: Uniwersytet Gdański, Akademia Tarnowska, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie, Politechnika Śląska, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu czy Politechnika Opolska. W spo - tkaniach ekspertów inspekcji ze studentami wzięło udział ponad 2,8 tys. osób. W działaniach popularyzacyj- nych łącznie w całej Polsce wzięło udział około 10,2 tys. studentów . Szkolenia i wykłady z młodzieżą uzupełniły telefoniczne dyżury eksperckie (np. dla młodych pracowników podejmu - jących prace sezonowe), konkursy (np. konkurs plastyczny pn. „Bezpieczna praca, szczęśliwy dom” czy konkurs wie - dzy w ramach projektu edukacyjnego „Start w dorosłość”), webinaria (np. cykl webinariów edukacyjnych pn. „Prawo pracy w 45 minut”, „Moja pierwsza praca – przepisy, które warto znać”), organizacja Dni Otwartych Drzwi w inspek - toratach, plenerowe wydarzenia edukacyjne (np. „Dzień z Państwową Inspekcją Pracy”) oraz różnego rodzaju akcje letnie organizowane przez okręgowe inspektoraty pracy. W wakacje, aby dotrzeć z przekazem do młodych ludzi, nasz urząd organizował liczne stoiska informacyjno-pro - mocyjne, np. w Parku Śląskim w Chorzowie, gdzie udzie- lano informacji o obowiązujących przepisach związanych z podejmowaniem pierwszej pracy i pracą wakacyjną. Aktywnie wspieraliśmy także inicjatywy podjęte przez Hufce Pracy, np. podczas gry terenowej dla mło - dzieży pn. „Poznaj Hufiec w Akcji” w Olkuszu, w której Szkolenie dla stypendystów Fundacji „Dzieło Nowego Tysiąclecia” w Myczkowcach Dyżur eksperta w Okręgowym Inspektoracie Pracy w Szczecinie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 152 ROZDZIAŁ 11 nastoletni uczestnicy mieli okazję sprawdzić swoją wiedzę m.in. z zakresu bhp. Z kolei w województwie warmińsko - -mazurskim, w ramach działań skierowanych do młodego odbiorcy, realizowana była kampania informacyjno-prewen - cyjna pn. „Patent na pierwszą pracę”. Dzięki niej młodzi ludzie mogli zapoznać się z przepisami prawa pracy przy zatrudnieniu, w szczególności z uprawnieniami i obowiąz - kami związanymi z określonymi rodzajami umów, czasem pracy, wynagrodzeniem oraz zagrożeniami zawodowymi, które mogą wystąpić podczas pracy. Latem, w miejsco - wościach turystycznych takich jak: Ostróda, Giżycko czy Mikołajki, zorganizowano mobilne stoiska poradnictwa prawnego, na których inspektorzy pracy dzielili się wie - dzą z młodymi ludźmi. Edukacja dla młodzieży przybie- rała bardzo atrakcyjne formy podczas festynów, pikników (np. stoisko PIP nad Jeziorem Tarnobrzeskim na pikniku wakacyjnym pod hasłem „Kręci mnie bezpieczeństwo w lecie”) czy festiwali muzycznych takich jak: RAP STACJA FESTIWAL 2025, Połczyn Fest czy Pol’and’Rock Festival. Nowatorskim pomysłem, w ramach realizacji progra - mu edukacyjnego „Kultura bezpieczeństwa”, był również udział inspektorów pracy oraz pracowników merytorycznych z Kielc w wakacyjnych spotkaniach z młodzieżą zagrożo - ną niedostosowaniem społecznym w placówkach wycho- wawczych. W 2025 r. rozpoczęto realizację projektu edukacyjno-profilaktycznego pn. „Kompas Pracy” , skierowanego do młodzieży z placówek opiekuńczo-wycho - wawczych województwa świętokrzyskiego, w celu zapew- nienia osobom opuszczającym te placówki wiedzy, umiejętności i wsparcia, które umożliwią im bezpieczne i świadome wejście na rynek pracy. Za warte wyróżnienia działanie, upowszechniające wiedzę z zakresu prawa pra - cy i bhp, należy uznać także współpracę urzędu ze Stowa- rzyszeniem Sursum Corda w ramach akcji „Legalna praca poprzez edukację”. Przygotowano video-lekcję o zasadach podejmowania pracy przez młodocianych. Odbiorcą były placówki edukacyjne w całym kraju. Ważnym elementem szerzenia idei „Kultury bezpieczeństwa” był także projekt informacyjny pn. „Pierwsza praca – pierwszy krok”, realizo - wany na terenie województwa śląskiego. Jego celem było rozpowszechnienie obowiązujących przepisów dotyczących m.in. powierzania pracy sezonowej, zatrudniania młodo - cianych, legalności zatrudnienia, zawierania umów o pra- cę, a także kwestii dotyczących wynagrodzenia za pracę z tytułu umów o pracę i umów cywilnoprawnych. Idea pro - gramu „Kultura bezpieczeństwa” była również realizowana poprzez udział przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy w licznych targach. Inspektorzy pracy w 2025 r. wzięli udział m.in. w Akademickich Targach Pracy na Politechnice Wro - cławskiej, w Inżynierskich Targach Pracy i Przedsiębiorczo- ści zorganizowanych przez Politechnikę Śląską w Gliwicach, Targach Pracy UWM w Olsztynie czy Targach Pracy organi - zowanych przez powiatowe urzędy pracy. Podczas realizacji programu odbiorcom przekazywano publikacje PIP m.in.: „Praca w wakacje”, „Moja pierwsza pra - ca”, „Praca zdalna” – łącznie ponad 26,4 tys. sztuk. Inicjatywy podejmowane podczas Programu propago - wane były w mediach (np. w Radiu Eska, w Radiu Katowice, w Radiu Plus, w Radiu Kielce, w Radiu Lublin, w Telewizji Starachowice). Informacje o wydarzeniach dla młodzieży były także publikowane za pośrednictwem mediów spo - łecznościowych takich jak: YouTube, twitter.com/x czy facebook.pl (np. rolka promocyjna nagrana przy współpra - cy z Operą i Filharmonią Podlaską – w Europejskim Cen- trum Sztuki im. Stanisława Moniuszki w Białymstoku). Program „Kultura bezpieczeństwa’ na stałe wpisał się do programu działania placówek edukacyjnych. Każdego roku przybywają nowe szkoły, które realizują zajęcia eduka - cyjne pod egidą „Kultury bezpieczeństwa”, do czego w znacz- nym stopniu przyczynia się ogólnopolski konkurs wiedzy dla młodzieży pn. „Poznaj swoje prawa w pracy” organizowany m.in. pod honorowym patronatem Minister Edukacji. 11.1.2. Program edukacyjny „Bezpieczny warsztat szkolny” Idea programu edukacyjno-prewencyjnego PIP „Bezpieczny warsztat szkolny” W trosce o bezpieczeństwo pracowników młodocianych podczas nauki zawodu w warsztatach szkolnych i pracow - niach praktycznej nauki zawodu Główny Inspektor Pracy zainicjował program edukacyjno-profilaktyczny pn. „Bez - pieczny warsztat szkolny”. Działania programowe były realizowane w okresie marzec – grudzień 2025 r. przez okręgowe inspektoraty Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki na Pol’and’Rock Festival w ramach promocji programu edukacyjnego pn. „Kultura bezpieczeństwa” Targi Pracy zorganizowane przez Powiatowy Urząd Pracy oraz Zespół Szkół Technicznych w Leżajsku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 153 pracy we współpracy z wojewódzkimi kuratorami oświaty oraz dyrektorami i nauczycielami pracującymi w szkołach, w których funkcjonują miejsca praktycznej nauki zawodu. Głównym celem naszych działań było wyelimino - wanie zagrożeń związanych z obsługą maszyn wyko- rzystywanych w procesie edukacyjnym. Realizacja programu ma również służyć podniesieniu poziomu bezpie - czeństwa zajęć lekcyjnych i znajomości przepisów i zasad bhp w tych placówkach. Do osiągnięcia wskazanych wyżej celów posłużyły szkolenia oraz doradztwo prawne i techniczne adreso - wane do dyrekcji i pracowników szkół . W każdym OIP został wyznaczony koordynator, który odpowiadał za kon - takty ze szkołami biorącymi udział w programie i prowa- dził konsultacje w zakresie zorganizowania bezpiecznych warsztatów szkolnych. Realizacja programu – współpraca PIP ze szkołami Inspektorzy pracy, opierając się na informacjach z wojewódzkich kuratoriów oświaty oraz na własnej wie - dzy i doświadczeniu, wyselekcjonowali w każdym woje- wództwie te szkoły, w których warsztatach i pracowniach praktycznej nauki zawodu są eksploatowane maszyny zaliczane do niebezpiecznych, tj. z ręcznym podawaniem i odbieraniem materiału. W porozumieniu z dyrekcjami szkół ustalono harmo - nogramy szkoleń dla osób odpowiedzialnych za bezpie- czeństwo uczniów podczas praktycznej nauki zawodu. Ponadto, szkoły zostały wyposażone w specjalistycz - ne publikacje, jak „Użytkowanie maszyn. Minimalne wymagania dotyczące bhp” oraz „Lista kontrolna”, przy - gotowana specjalnie dla warsztatów i pracowni szkol- nych. Na podstawie przekazanych materiałów szkoły biorące udział w programie przeprowadziły samodziel - ne kontrole maszyn wykorzystywanych w procesie kształcenia. Następnie inspektorzy pracy byli zapraszani przez dyrektorów do przeprowadzenia końcowego przeglądu bezpieczeństwa warsztatów i pracowni szkolnych. Podczas weryfikacji zmian wprowadzonych w szkołach korzystano z raportów dokumentujących działania podjęte przez szko - ły w wyniku samodzielnych kontroli. Ujawnione nieprawidłowości Nieprawidłowości zidentyfikowane przez inspektorów pra - cy w warsztatach szkolnych dotyczyły znaczącej grupy maszyn, przede wszystkim obrabiarek służących do obrób - ki metali skrawaniem z ręcznym podawaniem i odbiorem materiału. W tej grupie maszyn stwarzających wysokie zagrożenie dla operatorów skontrolowano m.in. tokarki uni - wersalne, szlifierki stołowe dwutarczowe, szlifierki kamie- niowe (ostrzałki), wiertarki stołowe i wiertarki kadłubowe oraz frezarki górnowrzecionowe. Najczęściej ujawniane nieprawidłowości dotyczyły możliwości wystąpienia ryzyka bezpośredniego kontak - tu z ruchomymi częściami maszyn, który mógł skutkować wypadkiem. Często w maszynach i urządzeniach brakowa - ło osłon lub innych urządzeń ochronnych, które zapobiegają dostępowi do strefy zagrożenia lub urządzeń zatrzymują - cych ruch części niebezpiecznych. Ponadto, w wielu przy- padkach wskazano, że wokół maszyn nie było wyznaczonej i właściwie oznakowanej strefy niebezpiecznej. Inspektorzy pracy stwierdzali również, że stan instala- cji i eksploatowanych urządzeń elektrycznych stwarzał dla pracowników szkoły i uczniów zagrożenie porażenia prą - dem elektrycznym. W trakcie kontroli odnotowano także nieliczne przypadki braku wymaganego oświetlenia elek - trycznego w sytuacji, gdy oświetlenie światłem dziennym nie było wystarczające. „Bezpieczny warsztat szkolny” – informacje o szkoleniach WyszczególnienieLiczba Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli przepro- wadzone przez OIP-y w ramach programu 47 Przeszkoleni dyrektorzy i nauczyciele525 Szkolenia dla uczniów, którzy korzystają z warsztatów szkolnych 9 dane wg stanu na dzień 31.12.2025 r. „Bezpieczny warsztat szkolny” – wyniki realizacji programu w szkołach posiadających warsztaty szkolne i pracownie praktycznej nauki zawodu WyszczególnienieLiczba Szkoły prowadzące warsztaty szkolne (z uwzględnieniem informacji przekazanych przez wojewódzkie kuratoria oświaty) 1365 Szkoły prowadzące warsztaty szkolne zakwalifikowane do udziału w programie 183 Szkoły, które przekazały raport po dokonaniu samodzielnej kontroli warsztatu szkolnego 134 Szkoły, które zaprosiły inspektora pracy na przegląd warsztatu szkolnego po zmia- nach poprawiających bezpieczeństwo pracy 97 Szkoły, w których przegląd warsztatu szkol- nego został przeprowadzony z wynikiem pozytywnym 97 Maszyny używane w szkolnych warsztatach, które objęto przeglądem zakończonym wynikiem pozytywnym 983 Uczniowie korzystający w roku szkolnym 2025-2026 z maszyn dostosowanych do wymogów bezpieczeństwa w wyniku audytów 5511 dane wg stanu na dzień 31.12.2025 r. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 154 ROZDZIAŁ 11 W części skontrolowanych maszyn przyciski sterują- ce były niewłaściwie opisane i oznakowane, zdarzało się również, że nie było wyłączników awaryjnych lub były one niesprawne. Brakowało także informacji o wadliwie działają - cych układach sterowania np. uruchomienie maszyny było możliwe inaczej niż przez odpowiedni element sterowniczy. Niekiedy maszyny uruchamiały się samoczynnie po zaniku energii i ponownym przywróceniu zasilania, co stwarzało zagrożenie wypadkowe. 11.1.3. Program prewencyjny „Zdobądź Dyplom PIP” Program „Zdobądź Dyplom PIP”, przeznaczony jest dla mikro- i małych pracodawców, zatrudniają - cych do 20 osób. Jego celem jest wspieranie wskazanych podmiotów w doprowadzeniu zakładów pracy do funkcjo - nowania zgodnego z przepisami prawa pracy i pomaganie w zapewnieniu trwałej poprawy warunków pracy, szczegól - nie w branżach, w których występują znaczące zagroże- nia wypadkowe. W takich zakładach występuje najwięcej nieprawidłowości w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy, co wynika z niewielkiej wiedzy tych pracodawców z zakresu prawnej ochrony pracy, jak i technicznego bez - pieczeństwa pracy. Generuje to problemy z identyfikacją zagrożeń zawodowych i doborem efektywnych środków przeciwdziałania tym zagrożeniom. Program opiera się na zasadzie samokontroli warun- ków pracy, oznaczającej bezpośrednie zaangażowanie pracodawców w prowadzenie działań korygujących braki i uchybienia w przestrzeganiu prawa. Przynosi to trwalsze efekty, dzięki nabywaniu przez pracodawców uczestniczą - cych w programie praktycznych umiejętności w zakresie oceny warunków pracy w zakładzie i skutecznego przeciw - działania występującym zagrożeniom. Najważniejszym etapem programu jest specjalistycz- ne szkolenie, podczas którego przekazywana jest pod- stawowa wiedza z zakresu obowiązujących regulacji prawnych, pozwalających zapewnić bezpieczną pracę. Uczymy pracodawców korzystania z publikacji „Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy. Lista kon - trolna z komentarzem”, która umożliwia przeprowadzenie samokontroli. Uczestnicy szkolenia są informowani, że udział w programie jest dobrowolny, pomoc ze strony inspekto - rów pracy obejmuje doradztwo i wsparcie na etapie samo- kontroli warunków pracy i korygowania stwierdzonych nieprawidłowości, a także w trybie konsultacyjnym ustalane jest, w jakim terminie pracodawcy mają dostosować swój zakład do obowiązujących przepisów. Samodzielna korekta nieprawidłowości powoduje wzrost zaangażowania pracodawców w poprawę warunków pracy, zwiększają się również ich kompetencje w organizowaniu Laureaci programu prewencyjnego „Zdobądź Dyplom PIP” w OIP w Rzeszowie Oznakowane maszyny tablicą informującą o wyłączeniu z eksploatacji oraz o zabezpieczeniu w sposób trwały przed możliwością uruchomienia – realizacja zalecenia inspektora pracy Obrabiarka po zamontowaniu osłony wrzeciona i uchwytu narzędziowego – dostosowanie maszyny do zaleceń inspektora pracy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 155 bezpiecznych miejsc pracy oraz zdolność do samodziel- nego rozwiązywania problemów z obszaru bhp. Po etapie samokontroli u uczestników przeprowadzana jest kontrola sprawdzająca , której pozytywny wynik zapewnia przyzna- nie pracodawcy Dyplomu Państwowej Inspekcji Pracy. W roku sprawozdawczym okręgowe inspektoraty pra - cy przeprowadziły 66 szkoleń (stacjonarnych i zdalnych). W programie wzięły udział zakłady z następujących branż: budowlanej (w tym stolarki budowlanej), gastronomicznej, stolarskiej (w tym stolarstwa meblowego), usług księgo - wych, handlu detalicznego i hurtowego, napraw pojazdów samochodowych i motocykli, kosmetycznej (w tym salony urody i gabinety medycyny estetycznej), branży produkcyj - nej, sportu i turystyki, telekomunikacji, gospodarki odpa- dami, opieki zdrowotnej i pomocy społecznej, doradztwa podatkowego, usług hotelarskich, usług kurierskich, usług leśnych (ZUL), a także jednostki samorządowe i samorzą - dowe jednostki kultury. „Zdobądź Dyplom PIP” daje pracodawcom możli - wość weryfikacji stanu bezpieczeństwa pracy w zakła- dzie, jego stabilizacji lub jej zapewnienia na wyższym poziomie, przy praktycznym wsparciu inspektorów pracy w działaniach dostosowawczych, a także budowaniu i uak - tualnianiu wiedzy na specjalnych szkoleniach wprowadza- jących do programu. Dla pracodawców najsilniejszą motywacją skłaniają - cą do przystąpienia do programu są: możliwość uzyskania bezpłatnej diagnozy stanu przestrzegania prawnego i tech - nicznego bezpieczeństwa pracy w zakładzie, zapoznanie się z aktualnymi przepisami prawa pracy i bhp, zdobycie prak - tycznej wiedzy o zasadach organizacji bezpiecznych stano- wisk pracy, a także skorzystanie z porad inspektorów pracy. Kolejny rok realizacji programu „Zdobądź Dyplom PIP” potwierdził jego skuteczność we wspieraniu pracodawców w poprawie warunków pracy i kształtowaniu kultury bezpie - czeństwa w najmniejszych zakładach pracy. Zrealizowane działania naprawcze i dostosowawcze przyniosły nie tylko poprawę stanu bezpieczeństwa pracy, ale również uświadomiły konsekwencje zaniedbań w tym obszarze. Najwięcej trudności w realizacji programu przyspa - rza rekrutacja pracodawców. Właściciele małych firm nie mogą pozwolić sobie na pozostawienie pracowników bez nadzoru, dlatego trudno im udać się do miasta wojewódz - kiego na szkolenie i zadeklarować pełne zaangażowanie w program prewencyjny. Należy rozważyć unowocześnie - nie narzędzi wspierających program, którymi są lista kon- trolna i wydawnictwa inspekcyjne przygotowane dla konkretnych branż, przy wykorzystaniu dostępnych obec - nie rozwiązań technologicznych, które zapewniłyby szyb- ki dostęp do aktualnych przepisów z ich omówieniem oraz do list kontrolnych wspierających zmiany koniecz - ne do przeprowadzenia w zakładach pracy. Program „Zdobądź Dyplom PIP”, prowadzony nie - przerwanie od 2000 roku został ukończony z sukcesem, potwierdzonym przyznaniem Dyplomu PIP, przez blisko 10 tysięcy pracodawców. Zaangażowanie pracodawców nagradzane jest corocznie podczas gal podsumowujących działalność prewencyjno – promocyjną okręgów. 11.1.4. Program profilaktyczny „Prewencja zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy” Wyzwania współczesnego świata pracy to także czynniki psychospołeczne: stres, mobbing i dyskryminacja. Niewielka świadomość znaczenia tych zjawisk dla zachowania zdrowia w pracy skutkuje pojawiającymi się problemami zdrowot - nymi, absencjami w pracy oraz fluktuacją kadr. W związku z tym w 2025 r. przygotowaliśmy dla pracodawców i pracow - ników program prewencyjny pozwalający przeanalizować skalę tych zjawisk w swoim zakładzie pracy, dzięki przekaza - nym narzędziom diagnostycznym i wsparciu eksperckiemu psychologów zatrudnionych w naszym urzędzie. Edukacja oraz praktyczne szkolenia umożliwiły firmom m.in. wdroże - nie skutecznej profilaktyki antymobbingowej i zbudowanie kultury pracy opartej na dobrostanie pracowników. Przystąpienie do realizacji programu poprzedziła kampania informacyjna w mediach społecznościowych Gala podsumowująca działania prewencyjne OIP w Poznaniu, w Sali Sesyjnej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu, 20 listopada 2025 r. Wyniki realizacji programu „Zdobądź Dyplom PIP” WyszczególnienieLiczba Szkolenia ogółem 149 Uczestniczący w szkoleniach pracodawcy i przedsiębiorcy 4756 Przeszkoleni cudzoziemcy529 Stoiska, punkty informacyjne66 Konferencje, seminaria, spotkania itp.49 Egzemplarze wydawnictw wykorzystanych do realizacji programu 4297 Doniesienia w mediach lokalnych i regionalnych (inspirowane przez OIP) 57 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 156 ROZDZIAŁ 11 i na stronach internetowych okręgów, promująca wie- dzę o zagrożeniach psychospołecznych oraz informująca o naborze do programu. Jego uczestników rekrutowaliśmy poprzez zaproszenia e-mailowe. Część z nich stanowiły bezpośrednie zgłoszenia firm, które – zachęcone pozytyw - nymi rekomendacjami z poprzednich edycji – potwierdziły wysokie zainteresowanie programem. W okręgowych inspektoratach pracy podjęto działania wobec prawie 22 tys. podmiotów, w tym ponad 15 tys. pracowników i ponad 1,6 tys. pracodawców, a także 16 organizacji zrzeszających pracodawców, 408 organiza - cji związkowych oraz 199 Społecznych Inspektorów Pracy (SIP). Ponadto w program zaangażowało się prawie 370 przedstawicieli służby bhp, 160 przedstawicieli służb mun - durowych i medycznych oraz 89 przedstawicieli samorządu i 11 osób reprezentujących prokuraturę i sądy. Naszą ofertę skierowaliśmy także do uczniów i studentów, z których prawie tysiąc mogło zapoznać się z ofertą inspekcji, oraz do przedstawicieli 32 placówek naukowo-badawczych. W 2025 r. zrealizowano 308 szkoleń dla ponad 15 tys. osób , koncentrując się na identyfikacji zagrożeń psycho- społecznych oraz ustawowych obowiązkach pracodawców w zakresie przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji. Program wyposażył uczestników w techniki redukcji stre - su i zarządzania czasem, a także w praktyczne procedury reagowania na nieprawidłowości, w tym zasady prowadze - nia poufnych dochodzeń wewnętrznych w przypadku wystą- pienia przedmiotowych zjawisk. Działania te skutecznie wsparły budowę kultury organizacyjnej opartej na sza - cunku i profesjonalnych politykach antymobbingowych. Szkolenia prowadzono w formie stacjonarnej w siedzibach pracodawców, a także online. Koordynatorzy programu wspierali przedsiębior - ców w ocenie stresogenności cech pracy przy uży- ciu Skali Ryzyka Psychospołecznego (narzędzia opracowanego przez Instytut Medycyny Pracy). Proces ten opiera się na analizie ankiet przekazywanych do Głównego Inspektoratu Pracy, na podstawie których ekspert opraco - wuje konkretne propozycje działań naprawczych. Program przynosi wymierne efekty w obszarze profilakty - ki zdrowia psychicznego. W 2025 r. badaniem objęto prawie 1,6 tys. pracowników z 35 przedsiębiorstw, co pozwo- liło na skuteczną identyfikację źródeł stresu i wdrożenie dedykowanych rozwiązań prewencyjnych. W 2025 r. zrealizowaliśmy ogólnopolski cykl konferen- cji we wszystkich województwach, poświęcony analizie orzecznictwa oraz metodom przeciwdziałania mobbingo - wi. Przedsięwzięcie zostało objęte patronatem honorowym Zaproszenie do programu Szkolenie. Mobbing, dyskryminacja, molestowanie Badanie stresu narzędziem SRP SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 157 Wicemarszałek Sejmu pani Moniki Wielichowskiej oraz Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pani Agnieszki Dziemianowicz-Bąk. W merytorycznej dyskusji nad popra - wą standardów pracy wzięli udział Główny Inspektor Pra- cy oraz liczni przedstawiciele środowisk sądowniczych i naukowych. Panele dyskusyjne, zorganizowane podczas tych wydarzeń, stały się platformą wymiany doświadczeń mię - dzy pracodawcami a przedstawicielami załogi. Pozwoliły na wypracowanie skutecznych strategii antymobbingo - wych. Debaty koncentrowały się na dwóch filarach: rede- finicji mobbingu w Kodeksie pracy oraz rozszerzeniu uprawnień kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy. Ini - cjatywa ta nie tylko pozwoliła na wielowymiarową diagno- zę zagrożeń psychospołecznych, lecz także wyznaczyła nowe standardy relacji w układzie pracodawcy – strona społeczna. Podczas grudniowej konferencji zorganizowanej w Sejmie pn. ,,Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” podsumowaliśmy ogólnopolskie wydarzenia poświęcone problematyce mobbingu i skutecznym metodom przeciw - działania temu zjawisku. Ukoronowaniem całorocznych działań w obszarze pre- wencji zagrożeń psychospołecznych było przygotowanie publikacji pt. ,,Prezentacja dobrych praktyk w zakresie prewencji zagrożeń psychospołecznych. Poradnik dla pracodawców”. Koordynatorzy programu z okręgowych inspektoratów pracy aktywnie zaangażowali się w rekru - tację firm, które w 2025 r. podzieliły się swoimi spraw- dzonymi praktykami z zakresu przeciwdziałania tym zagrożeniom. Na podstawie zebranych doświadczeń 50 przedsiębiorstw przeprowadziliśmy szczegółową anali - zę przekazanych dobrych praktyk i opracowaliśmy porad- nik stanowiący empiryczny fundament prewencji zagrożeń psychospołecznych. W trakcie realizacji programu, podczas zorganizowa - nych wydarzeń, przygotowaliśmy stoiska informacyj- ne, na których osoby zainteresowane mogły uzyskać porady prawne, otrzymać broszury, informatory i publikacje związane z tematyką przeciwdziałania stresowi w pracy, mobbingowi i dyskryminacji. Dodatkowo promocję pro - gramu wspierała organizacja dyżurów eksperckich oraz zaangażowanie w działania Stowarzyszenia Antymobbin - gowego OSA, czego efektem było uruchomienie cyklicz- nych dyżurów eksperckich dla osób poszkodowanych. W ramach prowadzonych działań udzielano porad praw - nych w zakresie przeciwdziałania negatywnym zjawiskom psychospołecznym, w tym mobbingowi, dyskryminacji oraz molestowaniu seksualnemu. Ponadto aktywność ta obej - mowała edukację pracowników, ukierunkowaną na rozpo- znawanie wczesnych sygnałów mobbingu oraz innych form przemocy w miejscu pracy. Tematyka zagrożeń psychospołecznych oraz założe - nia programu były szeroko popularyzowane w kanałach informacyjnych okręgowych inspektoratów pracy – na stronie internetowej oraz profilach Facebook, LinkedIn i X. Za pośrednictwem artykułów eksperckich i bieżących komunikatów budowano świadomość w zakresie stresu zawodowego oraz zachęcano do aktywnego udziału w pro - gramie. Strona www.streswpracy.pl służyła jako baza Wystąpienie Głównego Inspektora Pracy podczas konferencji w OIP w Kielcach Konferencja w Sejmie ,,Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” – prezentacja poradnika Współpraca z mediami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 158 ROZDZIAŁ 11 wiedzy, udostępniająca wszystkie wydawnictwa inspekcji dotyczące mobbingu, dyskryminacji oraz stresu. W 2025 r. współpraca z mediami stanowiła ważny filar działań prewencyjnych, umożliwiając dotarcie do sze - rokiego grona odbiorców. Dzięki aktywności Głównego Inspektora Pracy, inspektorów pracy oraz rzeczników prasowych OIP, skutecznie nagłośniono problematykę zagrożeń psychospołecznych. Głównym celem debat i wywiadów była promocja bezpieczeństwa psychicz - nego oraz upowszechnianie praktycznych narzędzi antymobbingowych. W ramach działań prewencyjno-informacyjnych roz- dysponowano prawie 21 tys. egzemplarzy publikacji Państwowej Inspekcji Pracy dotyczących czynników psy- chospołecznych. Materiały te udostępniano uczestnikom szkoleń zarówno w formie papierowej, jak i elektronicz - nej. Pomimo rosnącej popularności formatów cyfrowych, wydawnictwa tradycyjne wciąż stanowią kluczowy ele - ment edukacyjny. Pozostają one niezbędne dla pracow- ników niekorzystających z narzędzi informatycznych oraz osób preferujących klasyczne formy przyswajania wiedzy. 11.1.5. Kampania popularyzująca najnowsze rozwiązania prawa pracy dotyczące rodzicielstwa „Rodzice w pracy” Pracownicy-rodzice zyskali w ostatnim czasie nowe upraw- nienia wynikające ze zmian w Kodeksie pracy. W związku z tym w 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła kampanię „Rodzice w pracy”, żeby przybliżyć i wyjaśnić zasady korzystania z tych rozwiązań, zwiększając świa- domość przepisów prawa pracy oraz edukując w zakresie uprawnień rodzicielskich. Działania kierowano do pracują - cych matek i ojców oraz do pracodawców, a Państwowa Inspekcja Pracy pomagała lepiej zrozumieć praktyczne znaczenie nowych regulacji. Na stronie internetowej pip.gov.pl uruchomiono pod- stronę kampanii „Rodzice w pracy”, która stanowiła źró- dło informacji o kampanii i uprawnieniach rodzicielskich, zachęcając pracowników i pracodawców do zapozna - nia się z dostępnymi rozwiązaniami. Strona zachęca- ła do udziału w szkoleniach prowadzonych przez okręgowe inspektoraty pracy oraz kierowała do przygotowanych materiałów merytorycznych, publikacji, a także nagrań edukacyjnych i treści informacyjnych. Publikacje PIP popularyzujące najnowsze rozwiązania prawa pracy dotyczące rodzicielstwa Podstrona kampanii „Rodzice w pracy” na pip.gov.pl SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 159 ●udział ekspertów Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kra- kowie w konferencji „Working Mum Summit” organizowa- nej przez Fundację „Rodzic w Mieście”. Realizacja kampanii „Rodzice w pracy” potwierdziła zapotrzebowanie pracowników i pracodawców na wiedzę dotyczącą uprawnień pracowniczych związanych z rodziciel - stwem. Prowadzone szkolenia, webinaria, konferencje oraz inne formy przekazywania informacji spotkały się z dużym zainteresowaniem uczestników, a dla wielu z nich bezpo - średni kontakt z ekspertem PIP stanowił okazję do zdobycia nowych informacji lub uporządkowania i ugruntowania wie - dzy. Podczas spotkań najczęściej zadawano pytania doty- czące możliwości wykonywania pracy w trakcie korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowaw - czego, zasad korzystania z dziewięciotygodniowej części urlopu rodzicielskiego oraz stosowania elastycznej organi - zacji czasu pracy. Kampania „Rodzice w pracy” została zakończo- na w 2025 r., jednak działania informacyjne będą kontynuowane. 11.1.6. Pozostałe działania prewencyjno- promocyjne Państwowej Inspekcji Pracy Oprócz inicjatyw przewidzianych w Programie działa- nia na 2025 r. przygotowaliśmy szereg wydarzeń, wyni- kających z bieżących oczekiwań partnerów społecznych i instytucjonalnych oraz pojawiających się możliwości przekazania odbiorcom wiedzy i informacji prewencyj - no-edukacyjnych. Wydarzenia te służyły popularyzacji prawa pracy, kształtowaniu właściwych postaw sprzyja - jących bezpiecznemu wykonywaniu pracy oraz zapobie- ganiu zagrożeniom zawodowym i wypadkowym. Oprócz szkoleń z zakresu prawa pracy, w tym bhp, organizowa - liśmy warsztaty, udzielaliśmy porad na stoiskach infor- macyjnych, a także publikowaliśmy treści dotyczące ochrony pracy w środkach masowego przekazu. Eksperci z okręgowych inspektoratów pracy uczestniczyli w tar - gach i konferencjach, jak również w posiedzeniach spe- cjalnych zespołów partnerskich. Opracowaliśmy nowe publikacje: „Prawo pracy dla rodziców”, „Prawna ochrona stosunku pracy kobiet w ciąży” oraz „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców” . Materiały w przystępny sposób wyjaśniają zasa- dy korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem, ochronę zatrudnienia oraz obowiązki pracodawców wobec pracowników-rodziców. Publikacje udostępniliśmy w for - mie elektronicznej, a także przekazywaliśmy w wersji dru- kowanej uczestnikom szkoleń, seminariów, konferencji oraz wydarzeń informacyjnych organizowanych w ramach kampanii. Informacje o zmianach przepisów oraz materiały edukacyjne upowszechnialiśmy także w mediach społecz - nościowych, w szczególności na profilach LinkedIn, Face- book, Instagram, Youtube oraz X. Okręgowe inspektoraty pracy wykorzystywały własne profile w serwisie Facebook, do informowania o wyda - rzeniach w toku kampanii, do których zaliczyć można szkolenia, spotkania informacyjne, poradnictwo prawne oraz webinaria. Na dotarcie do pracodawców i pracow - ników z wielu branż pozwoliła współpraca z partnerami lokalnymi, w tym m.in. z oddziałami Zakładu Ubezpie - czeń Społecznych, urzędami pracy, jednostkami samo- rządu terytorialnego, placówkami ochrony zdrowia oraz szkołami rodzenia. W 2025 r. objęliśmy swoimi działania - mi 5,8 tys. odbiorców, w tym ponad 1,6 tys. pracowni- ków i ponad 1,1 tys. pracodawców. Przeprowadziliśmy 93 szkolenia dla ponad 3,3 tys. uczestników. Poniższe przykłady ilustrują różnorodne formy realizacji kampa- nii na poziomie lokalnym: ●spotkanie informacyjne dla pracodawców zorganizo- wane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszo- wie we współpracy z Powiatowym Urzędem Pracy w Dębicy oraz Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie; ●webinar „To Twoje prawo! Uprawnienia pracownicze związane z rodzicielstwem” zorganizowany przez Okrę - gowy Inspektorat Pracy w Gdańsku w ramach wydarzenia „Marzec na Obcasach 2025”; ●dyżury eksperta Okręgowego Inspektoratu Pracy w Byd - goszczy dla czytelników lokalnej prasy („Gazeta Pomor- ska”, „Express Bydgoski”, „Nowości – Dziennik Toruński”); ●szkolenie dla pracowników Politechniki Opolskiej, któ - rzy również mieli okazję do zadawania pytań i wymiany doświadczeń; ●konferencja „Pracownicze uprawnienia rodzicielskie – kierunek zmian w przepisach prawa pracy i ubez - pieczeń społecznych”, organizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego; ●Dni Otwarte Okręgowego Inspektoratu Pracy w Szcze - cinie połączone z festynem rodzinnym dla mieszkańców miasta; ●webinarium „Rodzice w pracy. Uprawnienia pracownicze, podatkowe i ubezpieczeniowe”, zorganizowane w ramach Olsztyńskiego Forum Administracji dla Biznesu z udzia - łem Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie, Zakła- du Ubezpieczeń Społecznych oraz Izby Administracji Skarbowej; Szkolenie dla pracowników Politechniki Opolskiej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 160 ROZDZIAŁ 11 W roku sprawozdawczym szczególnie ważna dla Pań- stwowej Inspekcji Pracy była aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych . Samodzielnie bądź z part- nerami społecznymi organizowaliśmy liczne konferencje, warsztaty i szkolenia poświęcone różnym zagadnieniom dotyczącym zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. Główne obszary problemowe to skuteczne przeciwdzia - łanie dyskryminacji, dodatkowe uprawnienia pracownika niepełnosprawnego wynikające ze stosunku pracy, mecha - nizmy dofinansowania wynagrodzeń i składek na ubezpie- czenia społeczne, efektywne formy aktywizacji zawodowej i wsparcia w poszukiwaniu pracy, a także praktyczne aspek - ty funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej i zakła- dów pracy chronionej. Przykładem, dobrze ilustrującym nasze zaangażowanie, jest konferencja „Osoba z niepełnosprawnością w zatrud - nieniu. Przez sport do aktywizacji zawodowej”, która odby- ła się we wrześniu 2025 r. w Bydgoszczy. Organizatorami tego wydarzenia byli Okręgowy Inspektorat Pracy w Byd - goszczy, Kujawsko-Pomorski Oddział Państwowego Fun- duszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w Toruniu oraz Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Konferencja zgromadziła przedstawicieli różnych środo - wisk: ekspertów i naukowców, praktyków oraz osoby, które dzieliły się własnymi doświadczeniami z innymi uczestnika - mi. Poza zaplanowanymi wystąpieniami odbył się również panel dyskusyjny. Wydarzenie tłumaczono na polski język migowy, trans - mitowano online, a jego zapis jest dostępny w sieci. Można także wskazać udział Okręgowego Inspektora- tu Pracy w Rzeszowie w realizacji jubileuszowej XX edy- cji Konkursu LODOŁAMACZE 2025, której inicjatorem jest Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepeł - nosprawnych. Ta inicjatywa ma na celu uhonorowanie pracodawców zatrudniających osoby niepełnospraw - ne, a także instytucji i osób zaangażowanych w łama- nie stereotypów, uprzedzeń, a przede wszystkim lodów obojętności na los osób z niepełnosprawnością, zwłasz - cza na rynku pracy. Okręgowe inspektoraty pracy uczestniczyły także w regionalnych i lokalnych targach pracy dla osób niepełno - sprawnych. Przykładem może być XII edycja Targów Pra- cy dla Osób z Niepełnosprawnościami zorganizowanych w Białymstoku przez Fundację Aktywizacja przy udziale Okręgowego Inspektoratu Pracy w Białymstoku. Okręgowe inspektoraty pracy systematycznie organizo - wały stoiska informacyjne podczas różnych imprez i wyda- rzeń adresowanych do osób niepełnosprawnych oraz prowadziły cieszące się dużą popularnością telefoniczne dyżury ekspertów. W roku sprawozdawczym okręgowe inspektoraty pracy przeprowadziły 711 szkoleń dla różnych podmiotów, ponad szkolenia wynikające z programów prewencyjnych uję - tych w Programie działania na 2025 r. W szkoleniach tych wzięło udział ponad 5,6 tys. pracowników, ponad 3 tys. społecznych inspektorów pracy, 2,3 tys. pracodawcó w oraz 1,8 tys. przedstawicieli służby bhp. Przy realizacji tych zadań okręgowe inspektoraty pracy współpracowały z takimi instytucjami jak: Straż Granicz - na, Państwowa Inspekcja Sanitarna, Policja, wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy, Zakład Ubezpieczeń Społecz - nych, Najwyższa Izba Kontroli, Instytut Pamięci Narodowej, Lasy Państwowe, Krajowa Administracja Skarbowa, Ogól - nopolskie Stowarzyszenie Pracowników Służby BHP, orga- nizacje związkowe, organizacje pracodawców i jednostki samorządu terytorialnego. Jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Pracy aktywnie uczestniczyły w różnych wydarzeniach kultu - ralnych i edukacyjnych organizowanych przez regionalne władze samorządowe oraz lokalne stowarzyszenia i funda - cje. Wydarzeń takich odnotowaliśmy w 2025 r. prawie 3, 2 tys. Wzięło w nich udział prawie 10 tys. osób . Osoby kontaktujące się z przedstawicielami urzę - du i odwiedzające stoiska informacyjne mogły skorzy- stać z bezpłatnych porad prawnych i uzyskać informacje na temat przepisów prawa pracy, w tym bhp, a także legal - ności zatrudnienia. Działania prewencyjno-promocyjne realizowane przez okręgowe inspektoraty pracy w 2025 r. charakteryzo- wały się dużą różnorodnością form, szerokim zakresem merytorycznym oraz znacznym zasięgiem oddziaływania. Panel dyskusyjny „Bezpieczna budowa – czy to możliwe?” z udziałem Marcina Staneckiego – Głównego Inspektora Pracy, podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich BUDMA 2025 w Poznaniu Informacja OIP w Katowicach o telefonicznym dyżurze ekspertów dla osób z niepełnosprawnością SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 161 Działania podejmowane lokalnie są dostosowane do spe- cyfiki regionu i potrzeb pracodawców oraz pracowników konkretnych branż. Pracodawcy i pracownicy najbardziej interesowali się zmianami w przepisach prawa pracy, w tym m.in.: urlopa - mi rodzicielskimi, uprawnieniami organizacji związkowych oraz zadaniami społecznych inspektorów pracy. Podsumowując, należy stwierdzić, że dostrzegamy potrzebę kontynuowania działalności szkoleniowej i dorad - czej w możliwie najszerszym ujęciu – ze względu na wciąż obserwowaną niedostateczną znajomość aktualnych prze - pisów prawa pracy i bhp, a w szczególności nieświadomość odpowiedzialności występującej w momencie powierzania pracy innym osobom. Informacje zwrotne od uczestników potwierdzają konieczność organizacji działań edukacyj - nych, w tym szkoleń, szczególnie w zakresie zmieniających się regulacji prawnych. Tego rodzaju inicjatywy wpływają na poziom przestrze - gania przepisów oraz poprawę warunków pracy, jednocze- śnie budując wizerunek inspekcji jako instytucji eksperckiej, przyjaznej i otwartej, wychodzącej naprzeciw potrzebom rynku pracy, wspierającej pracowników i pracodawców w zwiększeniu praworządności podczas zatrudniania. 11.2. Konkursy i nagrody Głównego Inspektora Pracy 11.2.1. Konkurs „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej” Od 1994 r. organizujemy ogólnopolski konkurs pn. „Pra- codawca – organizator pracy bezpiecznej”, którego celem jest promocja najlepiej zarządzanych firm pod kątem bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wdrożenia ponad - standardowych rozwiązań w dziedzinie ochrony pracy. Firmy te stanowią wzór pracodawców przyjaznych pracow - nikom, budujących wizerunek miejsca pracy, w którym well- being i work-life balance rzeczywiście istnieją. W XXXII edycji naszego prestiżowego konkursu udział wzięło 148 pracodawców w 3 kategoriach, uwzględniają- cych wielkość zatrudnienia – zakłady pracy do 49 zatrud- nionych – 40 uczestników, zakłady pracy od 50 do 249 zatrudnionych – 63 oraz zatrudniające powyżej 249 osób – 45. Zwycięzcy etapów regionalnych stanęli w szranki w etapie ogólnopolskim, do którego zakwalifikowało się 39 firm. Ocenie podlegały w szczególności ponadstan - dardowe rozwiązania techniczne i organizacyjne, skutku- jące poprawą bezpieczeństwa pracy. Na uroczystej gali w Zamku Królewskim w Warszawie Główny Inspektor Pra - cy Marcin Stanecki uhonorował statuetką MECUM TUTIS- SIMUS IBIS 9 najlepszych pracodawców. W I kategorii nagrodzono 3 firmy : EwiKor Construction Sp. z o.o., Spół- dzielnię Pszczelarską APIS w Lublinie oraz spółkę SCHRA- NER POLSKA. W II kategorii honorowe statuetki trafiły d o: Holcim Polska S.A., Knauf Bełchatów Sp. z o.o. Fabry- ki z Opola, a także do firmy Aalberts hydronic flow control Sp. z o.o. z siedzibą w Lesznie. W III kategorii laur zwy- cięstwa uzyskały trzy spółki: Grupa Żywiec, Hamilton Sundstrand Poland oraz Akzo Nobel Decorative Paints. Wyrazem szczególnego uznania dla firm, które wygrają daną edycję konkursu, jest umieszczenie ich na prestiżowej „Złotej Liście Pracodawców” Państwowej Inspekcji Pracy. 11.2.2. Nagroda im. Haliny Krahelskiej 2025 W dniu 26 listopada 2025 r. podczas uroczystości wrę- czania nagród w konkursach Państwowej Inspekcji Pra- cy na Zamku Królewskim w Warszawie wręczono Nagrody Głównego Inspektora Pracy im. Haliny Krahelskiej, jedne z najważniejszych wyróżnień w obszarze ochrony pracy w Polsce. Nagroda przyznawana jest osobom i instytu - cjom za wybitne osiągnięcia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, prewencji zagrożeń zawodowych, nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy oraz wdrażania nowator - skich rozwiązań technicznych służących poprawie warun- ków pracy. W roku sprawozdawczym wyróżnionych zostało 11 l au- reatów reprezentujących różnorodne środowiska zaan- gażowane w działania na rzecz ochrony pracy. W gronie wyróżnionych znaleźli się przedstawiciele organizacji pra - codawców i związków zawodowych, środowiska naukowe- go oraz instytucji publicznych, w tym ekonomiści, prawnicy i liderzy organizacji branżowych. Laureaci Nagrody im. Haliny Krahelskiej Gala rozdania nagród w konkursie Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej na Zamku Królewskim SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 162 ROZDZIAŁ 11 Nagrody wręczyli Główny Inspektor Pracy Marcin Sta- necki oraz Wicemarszałkini Sejmu Monika Wielichowska. 11.2.3. Konkurs „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy” Konkurs „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pra- cy” to inicjatywa promująca zaangażowanie oraz skuteczność społecznych inspektorów pracy w dzia - łaniach na rzecz poprawy bezpieczeństwa i ochrony praw pracowników. Konkurs – oprócz promocji budowa - nia wysokich standardów przestrzegania prawa pracy, a w szczególności bezpieczeństwa pracy – stanowi for - mę uznania dla osób pełniących tę odpowiedzialną funk- cję społeczną i podkreśla znaczenie ich roli w systemie ochrony pracy. Oceny zgłoszonych kandydatów dokonują zespoły eksperckie złożone z przedstawicieli Państwowej Inspek - cji Pracy oraz reprezentatywnych central związkowych w Polsce: ●Forum Związków Zawodowych, ●Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, ●Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych. W 2025 r. – po analizie 27 wniosków – Kapituła wyło - niła 16 kandydatów do wyróżnień Głównego Inspektora Pracy. Uroczyste podsumowanie konkursu oraz wręczenie nagród odbyło się 26 listopada 2025 r. na Zamku Królew - skim w Warszawie. Nagrody główne w konkursie „Najaktywniejszy Spo- łeczny Inspektor Pracy” otrzymali: 1. Mirosław Listewnik, branżowy społeczny inspektor pracy, Zakład Linii Kolejowych w Gdyni, 2. Marian Kowalski, zakładowy społeczny inspektor pracy, PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A., 3. Małgorzata Łuczyńska, zakładowy społeczny inspek- tor pracy, SAINT-GOBAIN INNOVATIVE MATERIALS POLSKA Sp. z o.o., Oddział Sekurit Transport Division w Żarach. 11.2.4. Konkurs wiedzy o prawie pracy i bhp dla uczniów szkół ponadpodstawowych „Poznaj swoje prawa w pracy” Państwowa Inspekcja Pracy od 12 lat organizuje kon- kurs pn. „Poznaj swoje prawa w pracy” dla uczniów szkół ponadpodstawowych, którzy jednocześnie uczestniczą w programie edukacyjnym „Kultura bezpieczeństwa”. W roku szkolnym 2024/2025 do I etapu konkursu objętego honorowym patronatem Minister Edukacji zgłoszono bli - sko 10 tysięcy uczniów z 421 placówek edukacyjnych. Konkurs popularyzuje wśród młodych osób wiedzę doty - czącą przepisów prawnej ochrony pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia. Udział w nim pozwala młodzieży dostrzec różnice pomiędzy zatrudnie - niem pracowniczym a innymi formami podejmowania pra- cy, a także przyczynia się do upowszechniania idei kultury bezpieczeństwa pracy, co jest niezwykle istotne w momen - cie wejścia kolejnego pokolenia na rynek pracy. Finał XII edycji konkursu został rozstrzygnięty 15 kwietnia 2025 r. w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Podczas wręczania nagród finalistom Konkursu Główny Inspektor Pracy podkreślił, że jest dumny z tego, że Pań - stwowa Inspekcja Pracy potrafi zmotywować młode osoby Laureaci konkursu „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy” Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki na finale konkursu „Poznaj swoje prawa w pracy” w Centrum Nauki Kopernik Pamiątkowa statuetka SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 163 do zdobywania wiedzy z dziedziny prawa pracy i bhp. Najwyższy wynik na etapie centralnym w turnieju uzy- skał Maksymilian Łoboda z Zespołu Szkół Elektronicz- nych w Lublinie. Drugie miejsce zajęła Faustyna Budzik z Zespołu Szkół im. ks. dra Jana Zwierza w Ropczycach. Trzecie miejsce zdobyła Natalia Kowalik z Zespołu Szkół nr 2 im. Jana Długosza w Wieluniu. 11.2.5. Konkurs dla pracowników młodocianych zatrudnionych w rzemiośle „Bezpiecznie od startu” Działania prewencyjno – edukacyjne podejmowane przez PIP są skierowane również do osób wchodzących na rynek pracy, w tym pracowników młodocianych uczących się zawodów rzemieślniczych. W grudniu 2025 r. odbył się finał XXIII edycji Ogólnopolskiego Konkursu „Bezpiecz - nie od startu” – prestiżowego wydarzenia promującego wiedzę z zakresu prawa pracy i bezpieczeństwa oraz higie - ny pracy wśród adeptów rzemiosła. Honorowy patronat nad konkursem objęli: Minister Edukacji, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Rzecznik Praw Dziecka oraz Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy. Partnerem merytorycznym wydarzenia została Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie. Konkurs został zorganizowany przez Związek Rzemiosła Polskiego oraz Państwową Inspekcję Pracy. Finał odbył się w siedzibie Związku w Warszawie. Gospodarzami uroczy - stości byli prof. dr hab. Jan Klimek – Prezes Związku Rze- miosła Polskiego oraz Marcin Stanecki – Główny Inspektor Pracy. W wydarzeniu uczestniczyli również przedstawiciele instytucji publicznych i partnerów społecznych, w tym Hen - ryk Kiepura – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji, reprezentantka Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębior - ców oraz Mirosław Flejmer – Zastępca Dyrektora ds. Ope- racyjnych CIOP-PIB. W XXIII edycji udział wzięło 42 uczestników – laure- atów etapów regionalnych, w których zajęli dwa pierwsze miejsca w swoich województwach. Dwuosobowe delegacje, głównie uczniowie II i III roku nauki zawodu, reprezentowały 21 izb rzemieślniczych zrzeszonych w Związku Rzemiosła Polskiego. Zakres konkursu obejmował zagadnienia prawa pracy oraz bhp ujęte w programach nauczania, a także tematykę szkolenia podstawowego, w tym: ●techniczne bezpieczeństwo pracy, ●ergonomię, ●psychologię pracy, ●ochronę przeciwpożarową, ●zasady udzielania pierwszej pomocy. Laureaci – klasyfikacja indywidualna I miejsce – Oliwia Stefanów (Izba Rzemieślnicza w Opolu) II miejsce – Michał Czerniawski (Izba Rzemieślnicza w Opolu) III miejsce – Patryk Naczk (Izba Rzemieślnicza w Słupsku) Laureaci – klasyfikacja drużynowa I miejsce – Opole: Oliwia Stefanów, Michał Czerniawski II miejsce – Rzeszów: Katarzyna Szczęsna, Aleksandra Wityńska III miejsce – Kalisz: Piotr Górecki, Dominik Mądry Zwycięzcy otrzymali nagrody pieniężne, ufundowane przez Głównego Inspektora Pracy, w postaci bonów poda - runkowych Dodatkowo laureaci otrzymali upominki przygo- towane przez patronów i partnerów wydarzenia. Wszyscy uczestnicy oraz ich opiekunowie – mistrzowie szkolący i nauczyciele zawodu – zostali uhonorowani pamiątkowymi dyplomami. Plakat promujący konkurs „Bezpiecznie od startu” Uroczystość rozdania nagród w konkursie „Poznaj swoje prawa w pracy” w Centrum Nauki Kopernik SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 164 ROZDZIAŁ 11 11.2.6. Konkurs „Buduj bezpiecznie” Konkurs „Buduj bezpiecznie” jest wspólną inicjatywą Państwowej Inspekcji Pracy i Porozumienia dla Bezpie - czeństwa w Budownictwie, podkreślającą znaczenie tworzenia wysokich standardów bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób zatrudnionych w tym sektorze. W konkursie, odbywającym się w dwóch etapach – wojewódzkim i centralnym – oceniane są nie tylko spełnianie wymogów obowiązujących przepisów, lecz także ponadstandardowe działania na rzecz bhp, podję - te na konkretnym obiekcie budowlanym, który na koniec września każdego roku na budowach kubaturowych osiągnął stan robót surowy zamknięty lub na budowach liniowych zakończył etap prac konstrukcyjnych. Zgodnie z Regulaminem konkursu przy ocenie budów brano pod uwagę takie kryteria jak: zagospodarowanie terenu budowy, zarządzanie bhp, przyjęte rozwiązania techniczne i organizacyjne zapewniające bezpieczeństwo pracy, wypadkowość oraz ponadstandardowe działa - nia na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy. Spośród zgłoszeń z całego kraju do etapu centralnego konkursu „Buduj bezpiecznie” w 2025 r. zakwalifikowało się 15 budów – finalistów wojewódzkiego etapu konkursu. Trzy budowy uzyskały rekomendację Kapituły Konkursu do nagród w postaci statuetek i dyplomów Głównego Inspek - tora Pracy. Laury najbezpieczniejszych budów w Pol- sce otrzymali: 9I miejsce – SKANSKA S.A. (budowa zgłoszona przez OIP w Warszawie) za budynek usługowo-biurowy „Studio A”. 9II miejsce – POLIMEX Infrastruktura Sp. z o.o. (budo- wa zgłoszona przez OIP w Rzeszowie) za budowę bazy technicznej samolotów na terenie Portu Lotniczego w Jasionce. 9III miejsce – DOMOST Sp. z o.o. (budowa zgłoszona przez OIP w Białymstoku), za budowę przeprawy mosto - wej przez rzekę Bug w miejscowości Granne. Prezydent Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budow- nictwie przyznał nagrodę rzeczową dla firmy PEKABEX Laureaci konkursu „Bezpiecznie od startu” II miejsce I miejsce SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 165 25 tysięcy gospodarstw indywidualnych, w tym 1128 w tegorocznej edycji . Konkurs skierowany był do pełnoletnich rolników ubez- pieczonych w KRUS i przebiegał w trzech etapach: regio- nalnym, wojewódzkim i centralnym. Komisje konkursowe oceniały warunki pracy i bezpie - czeństwo w gospodarstwach. Pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli w wizytacjach 1066 z nich. Za najbezpieczniejsze gospodarstwo w 2025 r. uznano gospodarstwo Anny i Pawła Barczewskich z Wilkszyna (woj. dolnośląskie). Drugie miejsce zajęli Beata i Marcin Maj- nertowie z Kruczyna (woj. wielkopolskie), a trzecie – rodzi- na Wawrzonków z Zasowa (woj. podkarpackie). Nagrodę specjalną Głównego Inspektora Pracy otrzymali Magdalena i Krzysztof Kałużowie z Łowkowic (woj. opolskie). Uroczyste wręczenie nagród odbyło się 22 września 2025 r. w Auli Kryształowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Konkurs ten przyczynia się w istotny sposób do poprawy warunków i bezpieczeństwa pracy, a uczestniczący w nim rolnicy indywidualni mogą liczyć na wsparcie m.in. przed - stawicieli Państwowej Inspekcji Pracy, którzy podczas wizytacji gospodarstw w ramach poszczególnych etapów konkursu, udzielają porad technicznych i prawnych oraz doradzają, w jaki sposób zorganizować gospodarstwa w sposób zgodny z zasadami bhp. 11.2.8. Konkurs „Bezpiecznie na wsi” Specyfika rolnictwa to przenikające się miejsca życia zawodowego i prywatnego. Pracy rolników często towa - rzyszą dzieci – żyjąc i pomagając w gospodarstwie nara- żone są na zagrożenia wypadkowe. Z tego powodu PIP włączyła się w organizację ogólnopolskiego konkursu plastycznego dla uczniów szkół podstawowych z terenów wiejskich „Wioski bez troski” (wcześniej realizowany pod nazwą „Bezpiecznie na wsi”). Organizatorem przedsię - wzięcia jest Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społeczne- go. W 2025 r. odbyła się XV edycja konkursu – pod hasłem „Dobrostan Rolnika”. Celem konkursu jest upowszech - nianie zasad bezpiecznej pracy w gospodarstwie rolnym, promowanie ochrony zdrowia i życia oraz popularyzowanie BET S.A., zgłoszonej przez Okręgowy Inspektorat Pra- cy w Opolu za budowę Zakładu Produkcji Komponen- tów do Akumulatorów Elektrycznych w Nysie. Uroczyste wręczenie nagród laureatom etapu krajowego odbyło się podczas Międzynarodowych Targów Budownic - twa i Architektury BUDMA 2026 w Poznaniu. Główny Inspektor Pracy z laureatami Konkursu 11.2.7. Konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” Konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” to jedno z kluczowych działań prewencyjnych w obszarze bhp w rolnictwie, w którego organizację zaangażowana jest Państwowa Inspekcja Pracy. Jego celem jest promowanie zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwach rolnych oraz zapobieganie wypadkom i chorobom zawodowym rolników. Organizatorami XXII edycji byli: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecz - nego, Państwowa Inspekcja Pracy, Agencja Restruktu- ryzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Konkurs przebiegał pod Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karo - la Nawrockiego. Od 2003 r. konkurs cieszy się niesłab- nącą popularnością – wzięło w nim już udział ponad Wizytacje gospodarstw rolnych w ramach XXII edycji Ogólnokrajowego Konkursu „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” – województwo opolskie III miejsce SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 166 ROZDZIAŁ 11 podstawowych zasad profilaktyki zdrowotnej, przede wszystkim wśród dzieci wiejskich. W tegorocznej edycji konkursu udział wzięło prawie 31,5 tys. dzieci z prawie 2,7 tys. szkół podstawowych z obszarów wiejskich. Do etapu centralnego Wojewódzkie Komisje Konkursowe zakwalifikowały 96 prac plastycznych, spośród których Centralna Komisja Konkursowa wyłoniła 50 najlepszych. Nadesłane prace charakteryzowały się bardzo wyso- kim poziomem artystycznym, pomysłowością oraz orygi- nalnym podejściem do tematu. Konkurs stanowi istotny element działań prewencyjnych, sprzyjający kształto - waniu wśród najmłodszych właściwych postaw i bez- piecznych zachowań związanych z pracą oraz życiem w gospodarstwie rolnym. Dzięki udziałowi w konkursie dzieci zwracają uwagę na sposób pracy swoich rodzi - ców i wspólnie tworzą bezpieczniejsze miejsce pracy i życia. Uroczysta gala podsumowująca finał Konkursu odbyła się 18 czerwca 2025 r. w Auli Kryształowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. 11.3. Działalność wydawnicza Państwowej Inspekcji Pracy Niezależnie od rozwoju technologii wydawnictwa tra- dycyjne wciąż są podstawą edukacji. To główne źródło wiedzy dla osób, które nie korzystają z narzędzi informa - tycznych oraz wolą klasyczne formy przyswajania wie- dzy. Wychodząc im naprzeciw, inspekcja pracy od wielu lat kontynuuje działalność wydawniczą. Nasze publikacje rozdajemy na szkoleniach, targach, konferencjach i pod - czas innych wydarzeń. Od lat cieszą się one niezmiennym zainteresowaniem. W 2025 r. zaktualizowano 25 tytułów, a nowych ukazało się 6 . Wśród nowości wydawniczych 2025 r. znalazły się ulotki: „Bezpieczeństwo pracy żurawi wieżowych i szyb - komontujących”, „Złote zasady Wizji Zero”, „Uprawnienia pracowników powołanych do służby wojskowej” oraz broszury: „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców”, „Prawna ochrona stosunku pracy kobiet w okresie ciąży” i „Piotrek i Patryk. Bezpieczni na wsi”. Jak co roku zaktualizowano najważniejsze wydaw - nictwo z zakresu prawa pracy „Prawo pracy. Informator dla pracodawców” oraz kompendium wiedzy o zasadach bezpiecznej pracy „ABC BHP”. W ramach działań prewencyjnych w rolnictwie wzno - wiono następujące tytuły: „Bądź bezpieczny w gospodar- stwie”, „Przygoda na wsi”, „Bezpiecznie na wsi”. Warto także przywołać publikację „Lista kontrolna z komenta - rzem.BHP w indywidualnych gospodarstwach rolnych”, która pomaga przygotować gospodarstwa na kontrolę wynikającą z bycia beneficjentem środków w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE. Ogółem nakład publikacji Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. wyniósł 295 tys. Wszystkie wydawnictwa Państwowej Inspekcji Pra- cy są dostępne w wersji elektronicznej do pobrania na stro- nie internetowej urzędu pod adresem www.pip.gov.pl. Dystrybucja publikacji odbywa się również za pośrednic - twem okręgowych inspektoratów pracy. Prace konkursowe finału regionalnego w OIP w Rzeszowie 12 Działalność krajowa i międzynarodowa Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 169 12. Działalność krajowa i międzyna- rodowa 12.1. Współpraca krajowa Mając na względzie skuteczne realizowanie zadań ustawo- wych, Państwowa Inspekcja Pracy w roku 2025 zrealizowa- ła szereg znaczących zadań programowych, jak i zaleceń i wniosków formułowanych podczas debat parlamentarnych, posiedzeń Rady Ochrony Pracy, Komisji do Spraw Kontro - li Państwowej i Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Sku- teczna realizacja zadań urzędu bazowała na potencjale i zasobach inspekcji pracy oraz aktywnym współdziałaniu z organami administracji publicznej, jednostkami samorzą - du terytorialnego wszystkich szczebli, organami nadzoru i kontroli warunków pracy, instytucjami działającymi w sfe - rze ochrony pracy oraz placówkami naukowo-badawczymi. Wypracowane w 2025 r. pozytywne relacje z tymi podmio - tami i wieloaspektowa współpraca oparte były na realizacji skonkretyzowanych zadań programowych oraz interwencyj - nym reagowaniu na sygnały dotyczące naruszania przepi- sów prawa. Państwowa Inspekcja Pracy skierowała do właściwych organów i urzędów prawie 13,9 tys. powiadomień o wyni- kach kontroli. Ponadto na wniosek zainteresowanych stron przeprowadzono ponad 3, 1 tys. kontroli, a wspólnie z inny- mi organami 700. Szczegółowe informacje na ten temat zawarte zosta- ły w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . 12.1.1. Współpraca z Parlamentem Komisje Sejmowe i Senackie W okresie sprawozdawczym przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli w 28 posiedzeniach komisji senackich, sejmowych i podkomisji, rozpatrujących opra - cowania dotyczące warunków pracy oraz przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności w posiedzeniach: ●Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, podczas któ- rych przedstawiono m.in. informacje z zakresu: −postulatów de lege ferenda Głównego Inspektora Pra - cy zmierzających do zwiększenia skuteczności działań kontrolnych PIP; −współpracy międzynarodowej PIP w świetle polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej oraz Przewod - nictwa Polski w Grupie Wyszehradzkiej; −konkursów PIP jako instrumentu kształtowania kultury bezpieczeństwa; −zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy w świetle działań nadzorczo-kontrolnych oraz prewen - cyjnych PIP; −nowoczesnych metod promocji zagadnień ochrony pracy; −działań kontrolnych i informacyjnych realizowanych przez PIP na rzecz ochrony pracowników mobilnych; −przestrzegania praw pracowniczych osób z niepeł- nosprawnościami. ●Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, w tym również Podkomisji stałej do spraw rynku pracy, Podkomisji stałej do spraw przedsiębiorczości oraz Podkomisji stałej do spraw aktywizacji społecznej i zawodowej osób starszych , w trakcie których dyskutowano na tematy takie jak: −założenia rządowych projektów ustaw: o rynku pracy i służbach zatrudnienia oraz o warunkach dopuszczal - ności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; −przepisy dotyczące ochrony przedemerytalnej: skut - ki obecnych regulacji ochrony przedemerytalnej, przeciwdziałanie praktyce zwalniania tuż przed okre - sem ochronnym, możliwość dobrowolnej rezygnacji z ochrony przez pracownika, uelastycznienie zatrud - niania osób w wieku 60+; −wdrożenie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednic- twem platform ; −wpływ polityki demograficznej i migracyjnej pań - stwa na rynek pracy; −projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządze- nie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy . Rada Ochrony Pracy W 2025 r., podczas plenarnych posiedzeń Rady Ochrony Pracy przy Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawio - no informacje Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące wyni- ków działalności urzędu. Do zaprezentowanych tematów należały: −działania na rzecz promowania bezpieczeństwa w śro - dowisku pracy; −wpływ pracy zdalnej na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym; −Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pra - cy w 2024 roku; −warunki pracy oraz ich kontrola na budowach strategicznych; −zapewnianie odpowiednich warunków pracy i kontroli w nowych sektorach gospodarki (e-commerce, praca platformowa, zarządzanie algorytmiczne); −Program działania Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r. Zalecenia i wnioski Rady Ochrony Pracy formułowane w stanowiskach odnoszących się do sprawozdań z dzia - łalności Państwowej Inspekcji Pracy, jak również innych zagadnień będących przedmiotem obrad Rady, znajdują odzwierciedlenie w realizowanych przez urząd działaniach nadzorczo-kontrolnych oraz prewencyjnych. Rada Dialogu Społecznego W roku sprawozdawczym Główny Inspektor Pracy, jako reprezentant Państwowej Inspekcji Pracy z głosem dorad - czym, uczestniczył w 4 posiedzeniach plenarnych Rady Dialogu Społecznego, w tym również, na zaprosze- nie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w posiedzeniu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 170 ROZDZIAŁ 12 Ogólnopolska konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” w Sejmie RP plenarnym, które odbyło się 15 października 2025 r. w Pała- cu Prezydenckim. Ponadto przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy brali udział w 5 posiedzeniach Zespołu problemowego Rady Dialogu Społecznego do spraw prawa pracy. 12.1.2. Współpraca z partnerami instytucjonalnymi Rok 2025 przyniósł intensyfikację współpracy między instytucjami odpowiedzialnymi za politykę pracy, prawo pracy oraz bezpieczeństwo i higienę pracy. Nowe wyzwa - nia w obszarze zarówno technicznej, jak i prawnej ochrony pracowników wymagały ścisłej koordynacji działań eks - pertów z różnych instytucji. Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie uczestniczyła w tych pracach, wnosząc perspek - tywę organu nadzoru oraz praktyczne doświadczenia wyni- kające z kontroli i analizy skarg pracowniczych. Zespół roboczy złożony z przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Spo - łecznej, Ministerstwa Sprawiedliwości, Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Urzędu Zamówień Publicznych i Głów - nego Urzędu Statystycznego omawiał kwestie dotyczące wdrożenia dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie wzmoc- nienia zasady równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn . Celem prac było nie tylko przygotowanie projektu implemen - tacji dyrektywy, ale również kompleksowa analiza skutków ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych jej wprowadze - nia. Dyskusje koncentrowały się na stworzeniu systemowych podstaw do wartościowania stanowisk pracy, ujednoliceniu kryteriów porównywania wynagrodzeń oraz określeniu narzę - dzi służących monitorowaniu i egzekwowaniu zasady równej płacy za tę samą lub równowartościową pracę. Omawiano również kierunki przyszłych regulacji krajowych jeszcze przed formalnym przedstawieniem projektów ustaw. Szczególną uwagę poświęcono potrzebie wypracowania nowych narzędzi dla PIP w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji płacowej oraz zapewnienia przejrzystości struktury wynagrodzeń. Ważną płaszczyzną do realizacji ustawowych działań Państwowej Inspekcji Pracy była kontynuacja współpra- cy z organami nadzoru i kontroli warunków pracy. W ramach wcześniej zawartych porozumień Główny Inspek - tor Pracy i Prezes Wyższego Urzędu Górniczego podpisa- li porozumienie aktualizujące dotychczasowy dokument w sprawie współdziałania, mając na względzie skutecz - ną realizację zadań ustawowych w zakresie zapewnienia przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Istotnym aspektem współpracy będzie udział przed - stawicieli nadzoru górniczego w szkoleniach specjalistycz- nych prowadzonych przez inspektorów pracy. Podpisane w marcu 2025 r. porozumienie o współpra- cy Państwowej Inspekcji Pracy z Fundacją Share the Care obejmuje działania informacyjne i promocyjne z obsza- ru prawa pracy, wspierające zarówno pracowników, jak i pra- codawców w lepszym rozumieniu uprawnień rodzicielskich. Fundacja została również partnerem kampanii informacyjnej Państwowej Inspekcji Pracy „Rodzice w pracy” dotyczącej uprawnień rodzicielskich pracowników. W lipcu 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy zawarła porozumienie z Wydziałem Inżynierii Lądowej Poli- techniki Warszawskiej. Przewiduje ono podjęcie wspól- nych działań w obszarze edukacji i badań naukowych oraz wymiany doświadczeń w zakresie bezpieczeństwa pracy w budownictwie. Rok 2025 był w Państwowej Inspekcji Pracy rokiem szcze - gólnego zaangażowania w tematykę zagrożeń psychospo- łecznych i przeciwdziałania mobbingowi. Już na początku roku Główny Inspektor Pracy zapowiedział, że skala zgłasza - nych problemów, a także wyniki prowadzonych dotychczas kontroli wskazują na konieczność zintensyfikowania działań edukacyjnych w tym obszarze. Tym samym rozpoczął się ogólnopolski cykl konferencji poświęconych przeciwdziała - niu mobbingowi, organizowanych we wszystkich okręgowych inspektoratach pracy w kraju. Spotkania miały charakter otwarty – uczestniczyli w nich zarówno eksperci prawa pracy, jak i psychologowie i praktycy, przedstawiciele strony spo - łecznej – pracodawców i pracowników oraz instytucje i orga- nizacje zajmujące się rynkiem pracy. Podczas każdej konferencji omawiano aktualne wyzwa - nia związane ze zjawiskiem mobbingu, prezentowano dobre praktyki oraz edukowano pracodawców w zakresie budo - wania zdrowego środowiska pracy. Państwowa Inspekcja Pracy gromadziła doświadczenia, a także rekomendacje dotyczące skutecznych metod minimalizowania ryzyka mob - bingu w zakładach pracy. Debaty te pozwoliły nie tylko szerzyć wiedzę, lecz także budować realną świadomość problemu wśród pracodawców i pracowników, doprowadza - jąc do lepszego zrozumienia mechanizmów przemocy psy- chicznej w miejscu pracy i jej skutków dla organizacji. Kulminacją całorocznej inicjatywy była ogólnopolska konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie”, któ - ra odbyła się 8 grudnia 2025 r. w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej. Wydarzenie to zostało zorganizowane przez Pań - stwową Inspekcję Pracy we współpracy z Wicemarszałki- nią Sejmu Moniką Wielichowską. Stanowiło ono formalne podsumowanie rozmów prowadzonych w ramach cyklu konferencji. Na spotkaniu zaprezentowano efekty wielo - miesięcznej pracy PIP, w tym zebrane przykłady dobrych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 171 praktyk, analizy przypadków oraz rekomendacje dotyczące przeciwdziałania mobbingowi w zakładach pracy. Konferencja w Sejmie zakończyła się panelem dyskusyj - nym z udziałem przedstawicieli świata nauki, organizacji pra- codawców oraz związków zawodowych, podczas którego omówiono praktyczne sposoby przeciwdziałania mobbingo - wi oraz odpowiedzialność pracodawców za tworzenie środo- wiska wolnego od przemocy psychicznej. Było to wydarzenie o wymiarze nie tylko eksperckim, ale również symbolicznym – wskazywało bowiem, że problem mobbingu jest w Polsce poważnie traktowany i wymaga zarówno działań legislacyj - nych, jak i szerokiej współpracy instytucjonalnej. W ten sposób zakończył się pierwszy w historii PIP tak szeroko zakrojony, ogólnopolski cykl konferencji poświę - conych mobbingowi, którego efektem było nie tylko zwięk- szenie świadomości społecznej, ale także wypracowanie konkretnych propozycji przeciwdziałania temu zjawisku. 12.1.3. Współdziałanie na poziomie ogólnopolskim Rok 2025 obfitował w liczne wydarzenia, w których Główny Inspektor Pracy reprezentował Państwową Inspekcję Pra - cy, podkreślając znaczenie bezpieczeństwa pracy, rozwoju nowoczesnych rozwiązań wspierających rynek pracy oraz konieczność dostosowania regulacji prawnych do wyzwań współczesności. Wybrane przykłady aktywności w tym obszarze opisano poniżej. 6 lutego 2025 r. w siedzibie Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kielcach miało miejsce otwarcie Akademii Bez- pieczeństwa Pracy. Główny Inspektor Pracy, jako gość honorowy zaakcentował wagę podnoszenia wiedzy o bez - pieczeństwie i higienie pracy, a sama Akademia otworzyła cykl szkoleń dedykowanych służbom bhp regionu święto - krzyskiego, będący wspólną inicjatywą PIP oraz Ogólnopol- skiego Stowarzyszenia Pracowników Służby BHP. 14 marca 2025 r. Główny Inspektor Pracy wraz z Mini - strem Rolnictwa i Rozwoju Wsi otworzyli jubileuszowe XXX Między narodowe Targi Techniki Rolniczej AGRO- TECH w Kielcach. Szef inspekcji podkreślił ogromny poten- cjał targów jako przestrzeni sprzyjającej edukacji i promocji bezpiecznych praktyk w rolnictwie oraz rosnącej roli działań prewencyjnych kierowanych do rolników. Podczas wyda - rzenia pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy prowadzili liczne konsultacje oraz akcje informacyjne, wzmacniające świadomość bezpieczeństwa w gospodarstwach rolnych. Również w marcu 2025 r. Główny Inspektor Pracy uczest - niczył w roli panelisty w jednej z debat podczas Ogólno- polskiej Konferencji „Nowe prawo imigracyjne 2025”. Wpisując się w szerszą dyskusję o potrzebie uporządkowa - nia zasad dostępu cudzoziemców do polskiego rynku pra- cy, szef PIP zwrócił uwagę na konieczność wzmocnienia instrumentów prawnych oraz zwiększenia wysokości grzy - wien za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców. W kwietniu 2025 r. odbyło się Europejskie Forum Nowych Idei , w ramach którego Główny Inspektor Pracy wziął udział w panelu dyskusyjnym poświęconym poszuki - waniu nowego modelu organizacji pracy. Panel ten koncen- trował się na kierunkach rozwoju rynku pracy w kontekście dynamicznych zmian demograficznych, wpływu technologii – w tym rosnącej roli sztucznej inteligencji – oraz praktyk elastycznego zatrudnienia. Dyskusja podkreślała koniecz - ność dostosowania systemów pracy do nowych warunków społecznych i gospodarczych. W kwietniu 2025 r. Główny Inspektor Pracy brał udział w Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach, jednym z kluczowych wydarzeń gospodarczych w Europie Środkowej. W rozmowie przeprowadzonej przez dziennikar - kę PulsHR.pl omówił kierunki reform Państwowej Inspekcji Pracy, rolę urzędu w obliczu nowych regulacji oraz wyzwa - nia związane z dynamicznie zmieniającym się rynkiem pracy. Wskazywał na potrzebę wzmocnienia nadzoru, sku - teczniejszej kontroli oraz dopasowania instrumentów praw- nych do realiów współczesnej gospodarki. Szef inspekcji pracy był gościem na konferencji „Równi w domu – równi w pracy” , zorganizowanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundację Share the Care. W swoim wystąpieniu podkreślił znaczenie wdrożenia dyrek - tywy work-life balance oraz konieczność praktycznego sto- sowania przepisów dotyczących urlopów rodzicielskich, elastycznej organizacji pracy i pracy zdalnej. Wyraził rów - nież uznanie dla kampanii wspierających równość rodziciel- ską i zaznaczył, że Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie włącza się w działania edukacyjne na rzecz pracowników i pracodawców, m.in. poprzez inicjatywę „Rodzice w pracy”. W maju 2025 r. Główny Inspektor Pracy uczestniczył tak - że w Polskim Kongresie Gospodarczym, podczas któ- rego omawiano wejście w życie ustawy regulującej warunki dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na tery - torium RP. Dyskutowano o roli nowych przepisów w ochronie rynku pracy przed niekontrolowanym napływem pracowni - ków z państw trzecich oraz w przeciwdziałaniu naruszeniom praw osób zatrudnianych. Marcin Stanecki podkreślał zna - czenie skutecznych mechanizmów nadzoru i konieczność jednoznacznych regulacji, gwarantujących ochronę zarówno pracowników polskich, jak i cudzoziemców. We wrześniu 2025 r. w Warszawie odbyło się VII Ogólno- polskie Forum Służby BHP, na którym Główny Inspektor Pracy wygłosił wykład pt. „Zmieniające się oblicze bezpie - czeństwa pracy – z wykorzystaniem narzędzi AI”. Wska- zał na rosnący potencjał sztucznej inteligencji w procesach oceny ryzyka zawodowego, monitorowania warunków pracy oraz projektowania skuteczniejszych rozwiązań prewencyj - nych. Zwrócił też uwagę na konieczność adaptacji instytucji oraz pracodawców do cyfrowej transformacji, która coraz sil - niej przenika obszar bezpieczeństwa pracy. Na przełomie września i października 2025 r. odbył się IX Krajowy Kongres Sekretarzy, podczas którego Główny Inspektor Pracy uczestniczył w panelu dyskusyjnym dotyczącym nowoczesnych rozwiązań w obszarze prawa pracy w jednostkach samorządu terytorialnego. Przedmio - tem rozmów były zagadnienia związane z efektywnością skróconego tygodnia pracy, systemami wynagradzania i motywowania pracowników, jawnością płac oraz wartościo - waniem stanowisk pracy. Dyskutowano również o wpływie unijnych dyrektyw na proces rekrutacji, w tym na sposób for - mułowania ogłoszeń o pracę. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 172 ROZDZIAŁ 12 12.1.4. Inicjatywy realizowane na poziomie regionalnym Okręgowe inspektoraty pracy kontynuowały i inicjowały współpracę z partnerami instytucjonalnymi, zawierając porozumienia i wzmacniając tym samym realizację misji urzędu. Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach oraz Oddział Terenowy Urzędu Dozoru Technicznego w Kato - wicach podpisali porozumienie w sprawie ustalenia zasad współdziałania na szczeblu terenowym. Głównym założe - niem było współdziałanie stron obejmujące wymianę infor- macji i doświadczeń oraz działalność szkoleniową w celu podnoszenia kwalifikacji pracowników urzędów. Podobne porozumienia zostały zawarte z krakowskim Odziałem Urzędu Dozoru Technicznego, a ich sygnatariu - szami były Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach i Okrę- gowy Inspektorat Pracy w Krakowie. Uroczystość podpisania obu dokumentów miała miejsce podczas lutowej konfe- rencji „Razem dla bezpieczeństwa”, zorganizowanej w krakowskiej siedzibie UDT. Celem porozumień było zacie - śnienie współpracy pomiędzy instytucjami odpowiedzialny- mi za nadzór techniczny i bezpieczeństwo pracy, a także wymiana doświadczeń i najlepszych praktyk w zakresie pre - wencji wypadków oraz poprawy warunków pracy. Porozumienie o wzajemnej, ściślejszej współpracy w zakresie prowadzonych kontroli zostało zawarte między Okręgowym Inspektoratem Pracy w Opolu a Wojewódz - kim Inspektoratem Transportu Drogowego w Opolu. Istot- nym elementem porozumienia jest prowadzenie wspólnych szkoleń na rzecz pracodawców i pracowników z branży transportowej oraz realizacja wspólnych przedsięwzięć prewencyjno-promocyjnych. Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach oraz Instytut Nauk Prawnych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kiel - cach zorganizowały wspólnie konferencję promującą prze- pisy prawa pracy dotyczące rodzicielstwa pt. „Pracownicze uprawnienia rodzicielskie – kierunek zmian w przepi- sach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych”. Konferen- cja stanowiąca element ogólnopolskiej kampanii Państwowej Inspekcji Pracy „Rodzice w pracy” była szansą na zdobycie praktycznej wiedzy o uprawnieniach rodzicielskich przewi - dzianych w Kodeksie pracy oraz o korzyściach, jakie przyno- szą one zarówno pracownikom, jak i pracodawcom. Inicjatywą wpisującą się w długofalową politykę poprawy bezpieczeństwa pracy była inauguracja Śląskiej Strategii Ograniczania Wypadków przy Pracy na lata 2025–2027 . W ramach Strategii przewidziano intensywną współpra - cę z partnerami społecznymi, pracodawcami, związkami zawodowymi oraz mediami. Działania będą koncentrować się w głównej mierze na trzech branżach szczególnie nara - żonych na wypadki przy pracy w województwie śląskim – górniczej, budowlanej oraz przetwórstwa przemysłowego. Strategia obejmie również działania praktyczne, takie jak symulacje zagrożeń obrazujące realne ryzyka związane z wykonywaniem pracy oraz promowanie dobrych praktyk i rozwiązań w zakresie bhp. Odpowiedzią na obecne wyzwania i dynamikę zmian zachodzących w środowisku pracy, a w szczególności coraz większą potrzebę poszukiwania skutecznych rozwiązań kształtujących bezpieczne warunki pracy, była ogólnopolska konferencja naukowo-techniczna „Nowoczesne rozwią- zania w BHP” pod patronatem m.in. Głównego Inspektora Pracy, Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Dozoru Technicznego, Wyższego Urzędu Górniczego. Dyskusje zgromadzonych w Ośrodku Szkolenia PIP praktyków, przedstawicieli świata nauki oraz reprezentantów urzędów i instytucji nadzorczych koncentrowały się na kluczowych wyzwaniach związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. Omawiano innowacyjne rozwiązania techniczne i organizacyjne, które poprawiają ergonomię oraz bezpieczeństwo w środowisku pracy, z naci - skiem na wykorzystanie nowoczesnych technologii, w tym sztucznej inteligencji i robotyzacji. We wrześniu i październiku 2025 r. lubelski i krakowski okręgowy inspektorat pracy podjęły inicjatywy ukierunkowa - ne na intensyfikację regionalnej współpracy na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Podpisane w Lublinie i Krako - wie porozumienia z tamtejszymi oddziałami Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) mają charakter społeczny i edukacyjny, wspierający włącze - nie społeczne i zawodowe osób z niepełnosprawnościami. Oba dokumenty określają ramowe zasady współdziałania pomiędzy regionalnymi jednostkami PIP i PFRON w Lublinie i Krakowie w zakresie podnoszenia świadomości społecznej, wymiany dobrych praktyk w zatrudnianiu osób z niepełno - sprawnościami oraz ich popularyzacji wśród pracodawców, a także współorganizowania spotkań szkoleniowych oraz wydarzeń naukowych i edukacyjnych. 24 listopada 2025 r. zostało podpisane porozumie - nie o współpracy pomiędzy Uniwersytetem Ekonomicz- nym we Wrocławiu a Okręgowym Inspektoratem Pracy we Wrocławiu. Porozumienie zakłada zbudowanie kom - plementarnej płaszczyzny współpracy pomiędzy obie- ma instytucjami w celu wypracowania efektywnych rozwiązań promujących koncepcje ochrony pracy poprzez badania, analizy i kształcenie. W zakresie działań uwzględniono również oczekiwania partnerów z otoczenia społeczno-gospodarczego. Z zamiarem podjęcia długofalowych i systematycznych działań w obszarze edukacji, prewencji oraz popularyzacji wiedzy z zakresu prawa pracy i bhp, Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie i Rektor Uniwersytetu Rolniczego w Krako - wie podpisali 23 grudnia 2025 r. porozumienie o współpracy pomiędzy uczelnią a krakowskim OIP. Kładąc nacisk na spe - cyfikę pracy w rolnictwie, strony porozumienia zaplanowały m.in.: organizację konferencji, seminariów i szkoleń, wymia - nę wiedzy eksperckiej i doświadczeń, realizację wspólnych inicjatyw informacyjnych i promocyjnych, bieżącą wymianę informacji o zagrożeniach w procesach pracy oraz sposo - bach ich ograniczania. 12.1.5. Współpraca z partnerami społecznymi Doświadczenia Państwowej Inspekcji Pracy pokazują jak istotne dla poprawy warunków pracy są dialog, wymia - na informacji oraz wszelkie konsultacje z partnerami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 173 społecznymi. Buduje to zaufanie i dobre relacje z poszcze- gólnymi grupami społecznymi. Dlatego Główny Inspektor Pracy w roku sprawozdaw - czym zaprosił przedstawicieli reprezentatywnych organiza- cji związkowych oraz organizacji pracodawców i Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców do prac zespołów kon- sultacyjnych, których celem jest wypracowanie metod kon- troli w obszarze przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Uczestnicy powołanych zespołów konsul - tacyjnych poproszeni zostali o opinię, analizę i uwagi na temat narzędzi wspierających przedsiębiorców – w diagnozowaniu stosunku pracy oraz Państwową Inspekcję Pracy – w prowa - dzeniu działalności kontrolnej w tym zakresie. Wypracowanie odpowiednich narzędzi ułatwi ocenę charakteru prawnego umów zawartych przez podmioty powierzające pracę z osobami świadczącymi pracę i pozwo - li na zminimalizowanie ryzyka finansowego i prawnego zwią- zanego z nieprawidłową kwalifikacją umowy. Przedmiotowe konsultacje stanowią dla Państwowej Inspekcji Pracy ważny element dialogu z przedstawicielami pracowników i praco - dawców w kontekście nowego ustawodawstwa oraz inten- sywnie zmieniających się potrzeb rynku pracy. W roku sprawozdawczym duże znaczenie miała współ - praca z partnerami społecznymi w ramach organizowanych, zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, licznych przedsięwzięć o charakterze prewencyjnym, w tym konferen - cji, seminariów, różnego rodzaju debat i spotkań tematycz- nych. Aktywne zaangażowanie partnerów we wspomniane inicjatywy stanowiło cenne wsparcie dla urzędu w kontekście realizacji bieżących zadań ustawowych i programowych. 12.1.6. Współpraca ze Strażą Graniczną W czerwcu 2025 r. na terenie województwa warmińsko-ma- zurskiego odbyły się dwa wydarzenia z udziałem Głównego Inspektora Pracy oraz przedstawicieli Okręgowego Inspek - toratu Pracy w Olsztynie. Pierwszym z nich była wizyta studyjna w Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzy - nie. Odbyło się tam spotkanie Głównego Inspektora Pra- cy z Komendantem Centrum Szkolenia SG. Spotkanie miało na celu zapoznanie się z zadaniami realizowanymi przez jednostkę. Omówiono także zasady wspólnego zinte - growanego modelu analizy ryzyka, którego elementy mogą być zastosowane przez organy Państwowej Inspekcji Pra - cy do klasyfikacji podmiotów podlegających kontroli. Drugim punktem wizyty była siedziba Warmińsko-Ma - zurskiego Oddziału Straży Granicznej. Główny Inspek- tor Pracy spotkał się tam z Komendantem Oddziału. Podczas spotkania omówiono dotychczasową współ - pracę Państwowej Inspekcji Pracy i Straży Granicznej, w szczególności w kontekście nowych regulacji dotyczą - cych powierzania cudzoziemcom pracy oraz legalności ich zatrudnienia. Główny Inspektor Pracy zapoznał się rów - nież z działalnością i zasadami funkcjonowania placó- wek SG w Sępopolu i Bezledach, które realizują kontrole legalności zatrudnienia cudzoziemców. Z kolei w październiku 2025 r. na terenie województwa lubuskiego odbyło się szkolenie pn. „Kontrola legalności zatrudnienia cudzoziemców – bieżące problemy i tren - dy”, zorganizowane przez Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy we Wrocławiu i Okręgowy Inspektorat Pra - cy w Zielonej Górze. W szkoleniu uczestniczyli inspekto- rzy pracy i nadinspektorzy z sekcji legalności zatrudnienia wszystkich okręgowych inspektoratów pracy oraz przed - stawiciele Głównego Inspektoratu Pracy. W październiku 2025 r. w Ośrodku Szkoleń Specjalistycz - nych Straży Granicznej w Lubaniu odbyła się narada szkole- niowa Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy, której organizacja wynika z zapisów porozumienia Komendanta Głównego Straży Granicznej i Głównego Inspektora Pracy z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie zasad współdziałania Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy. Poza stronami porozumienia, w spotkaniu uczestniczy- li także przedstawiciele Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zaangażowani w obszarze dotyczącym dostępu cudzoziemców do kra - jowego rynku pracy. Ponadto, w 2025 r. zorganizowano 14 spotkań robo - czych ze Strażą Graniczną na poziomie okręgowych inspektoratów pracy. 12.1.7. Współpraca z prokuraturą i sądami W ramach porozumienia pomiędzy Głównym Inspekto- rem Pracy a Prokuratorem Krajowym inspektorzy pracy i prokuratorzy współpracowali przy ustalaniu okoliczności i przyczyn śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków przy pracy oraz prowadzeniu postępowań przygotowaw - czych wszczętych na podstawie zawiadomień inspektorów pracy o szczególnie nagannych praktykach pracodawców wyczerpujących znamiona przestępstw przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową. W ramach tej współpracy inspektorzy pracy przepro - wadzali kontrole na wniosek prokuratury, udostępniali dokumentację z kontroli, a także byli przesłuchiwani w cha - rakterze świadków w postępowaniach prowadzonych przez prokuraturę lub pod jej nadzorem. Organizowane były spotkania inspektorów pracy oraz prokuratorów, na których wymieniano się doświadczenia - mi w zakresie prowadzenia postępowania w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową i omawiano aktualne problemy związane z toczącymi się postępowaniami. Konsultowano się także w kwestiach związanych z badaniem przyczyn i ustalaniem przebiegu wypadków przy pracy. Organizowane były rów - nież, prowadzone przez prokuratorów, szkolenia dla inspek- torów pracy. Współdziałanie z przedstawicielami wymiaru sprawie - dliwości polegało głównie na udostępnianiu na wniosek sądów dokumentacji z kontroli oraz udzielaniu informacji o wynikach kontroli. Dotyczyło to najczęściej przypadków związanych z łamaniem praw pracowniczych, jak również z wydaniem dokumentacji z badania przyczyn i okoliczno - ści wypadków przy pracy. Inspektorzy pracy występowali także przed sądami w charakterze oskarżycieli publicznych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 174 ROZDZIAŁ 12 w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika i byli przesłuchiwani w charakterze świadków na okoliczność ustaleń dokonanych w toku kontroli. Ponadto zorganizowano kilka szkoleń dla sędziów i pracowników sądów dotyczących w szczególności profilaktyki wypadkowej oraz zagadnień mobbingu i dyskryminacji. Spośród wspólnych spotkań i szkoleń inspektorów pracy oraz prokuratorów i sędziów w 2025 r. warto wyróżnić: −szkolenie dla inspektorów pracy ze wszystkich jednostek organizacyjnych PIP „Prawnokarne aspekty współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z Prokuraturą” z udziałem prokuratora Prokuratury Okręgowej w Olsztynie, zorga - nizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Olszty- nie (czerwiec 2025 r.); −szkolenie zorganizowane w Prokuraturze Regionalnej w Gdańsku w ramach programu profilaktycznego „Pre - wencja zagrożeń psychospołecznych w środowisku pra- cy” (kwiecień 2025 r.); −spotkanie kierownictwa Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie z przedstawicielami Prokuratury Okręgowej w Olsztynie, którego przedmiotem było omówienie pro - pozycji wspólnych działań i dalszej współpracy pomię- dzy Prokuraturą oraz Państwową Inspekcją Pracy (marzec 2025 r.); −spotkanie przedstawicieli Prokuratury i Państwowej Inspekcji Pracy w Prokuraturze Okręgowej w Koninie (czerwiec 2025 r.); −szkolenia dla sędziów i pracowników Sądu Rejono - wego w Siedlcach na temat profilaktyki wypadkowej oraz zagadnień dotyczących mobbingu i dyskrymina - cji przeprowadzone w kwietniu, maju i wrześniu 2025 r. przez inspektorów pracy z OIP w Warszawie Oddziału w Siedlcach. Bieżąca wymiana informacji, jak również wspólne spotka - nia i szkolenia inspektorów pracy z sędziami i prokuratorami służą wzajemnej wymianie doświadczeń oraz przyczyniają się do skuteczniejszej walki ze zjawiskiem przestępczości w zatrudnieniu. 12.2. Współpraca międzynarodowa W ramach współpracy międzynarodowej w 2025 r. dzia- łania Państwowej Inspekcji Pracy koncentrowały się, w głównej mierze, na aktualnych zjawiskach w obszarze zatrudnienia, takich jak: transgraniczna mobilność pracow - ników, delegowanie kierowców w transporcie drogowym, rozwój pracy zdalnej i platformowej, rozwój nowych tech - nologii w środowisku pracy, nowe możliwości techniczne wspierające prowadzenie kontroli (drony, kontrole zdalne). Udział kierownictwa i ekspertów PIP w międzynarodowych wydarzeniach, pracach unijnych grup roboczych i innych gremiów, umożliwiał wymianę wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk. Natomiast organizacja dwóch ważnych wydarzeń międzynarodowych w ramach prezydencji Pol - ski w Radzie UE oraz w Grupie Wyszehradzkiej ukazała urząd jako nowoczesny, bogaty w doświadczenia, sprawny i skuteczny. 12.2.1. Posiedzenie plenarne i Dzień Tematyczny SLIC w Warszawie W maju 2025 r., w ramach prezydencji RP w Radzie Unii Europejskiej, Państwowa Inspekcja Pracy zorganizowała w Warszawie 87. Posiedzenie plenarne i Dzień Tema- tyczny Komitetu SLIC. Państwowa Inspekcja Pracy jest członkiem Komitetu Wyższych Inspektorów Pracy (SLIC), który skupia przedstawicieli szczebla kierowniczego inspekcji pracy ze wszystkich 27 państw należących do UE oraz z krajów EFTA. Podczas spotkania plenarnego podsumowano bieżącą działalność Komitetu, przyjęto m.in.: roczny raport z działania SLIC za 2024 r., podręcznik dotyczący Programu wymiany inspektorów pracy, publikację na temat promowania wspól - nych standardów SLIC w szkoleniach inspektorów pracy ds. bhp, przewodnik dla inspektorów pracy dotyczący zdro - wia i bezpieczeństwa w nurkowaniu zawodowym oraz prze- wodnik dla inspektorów w zakresie czynników biologicznych. Konferencja Dnia Tematycznego, której gospoda - rzem był Główny Inspektor Pracy, poświęcona była dobrym praktykom w działalności kontrolnej inspek - cji pracy w latach 2014-2023, które zaprezentowano zarówno w formie wystąpień i prezentacji, jak również w postaci anglojęzycznej publikacji pn. Kodeks dobrych praktyk SLIC 2025 oraz strony internetowej o tej samej nazwie. Celem projektu było zebranie podstawowych zagadnień dotyczących przygotowania i organizacji, prowadzenia i monitorowania przebiegu, a także oceny efektywności działań kontrolnych i informacyjnych oraz zobrazowanie ich poprzez konkretne przykłady. Zadanie zostało zrealizowane przez Państwową Inspekcję Pracy dzięki zaangażowaniu inspekcji pracy państw członkow - skich, które podzieliły się swoimi doświadczeniami, odpo- wiadając na przekazane im uprzednio ankiety. Celem konferencji było przedstawienie największej moż - liwej różnorodności projektów przekazanych do Państwowej Inspekcji Pracy przez państwa członkowskie, z uwzględ - nieniem położenia geograficznego, wielkości kraju oraz podziału na tradycyjne i nowe czynniki szkodliwe. Ponadto wszystkie dobre praktyki krajowych inspektoratów pracy Uczestnicy 87. Posiedzenia Komitetu SLIC w Warszawie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 175 działalności dydaktycznej oraz nad problemami z pozyska- niem kandydatów na inspektorów pracy. Rozmowy potwier- dziły potrzebę wzajemnych spotkań i wymiany doświadczeń, a także zacieśniania współpracy międzynarodowej. W roku sprawozdawczym zastępca członka SLIC z ramie - nia PIP reprezentował urząd na 88. posiedzeniu Komitetu w Danii, na którym przyjęto: przewodnik do kampanii SLIC, przewodnik na temat szkoleń dla szkoleniowców, przewod - nik na temat cyfryzacji i użytkowania maszyn wykorzy- stujących sztuczną inteligencję, opinię SLIC o możliwych problemach egzekwowania przepisów bhp w odniesie - niu do artystów i pracowników sektora kultury oraz sek- tora kreatywnego. Przedmiotem dyskusji w grupach były istotne aspekty egzekwowania przepisów bhp zgodnie z art. 2 ust. 2 dyrektywy ramowej 89/391/EWG. Towarzy - szący posiedzeniu plenarnemu Dzień Tematyczny odbył się pod hasłem „Pogłębianie wiedzy na temat efektów dzia - łań pozakontrolnych z uwzględnieniem zaktualizowanego Kodeksu dobrych praktyk SLIC w działalności pozakon- trolnej inspektoratów pracy”. Eksperci Państwowej Inspekcji Pracy kontynuowali dzia- łania w stałych grupach roboczych SLIC do spraw: strategii, nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia zawodowego (EMEX), bhp pracowników mobilnych, czyn - ników biologicznych (BIOLEX), dyrektywy narzędziowej (MACHEX), chorób o długim okresie utajenia wywołanych narażeniem na substancje chemiczne, ogólnych aspektów egzekwowania prawa (GEA). Grupa Robocza GEA pracowała m.in. nad standarda - mi szkoleń dla inspektorów, stosowaniem nowych tech- nologii w działalności inspekcji pracy oraz nową strukturą strony internetowej SLIC. Grupa Robocza ds. bhp pracow - ników mobilnych zajmowała się przygotowaniem broszu- ry i plakatu powiązanych z przewodnikiem dotyczącym bhp pracowników mobilnych w sektorze budowlanym oraz formularzem IMI dotyczącym pracowników delego - wanych w kontekście wymiany informacji o wypadkach przy pracy. Grupa Robocza MACHEX podjęła się analizy wpływu transformacji energetycznej na bezpieczeństwo i higienę pracy, w szczególności w aspekcie użytkowania maszyn i urządzeń roboczych, oraz dyskutowała na temat zostały zebrane na ogólnodostępnej, anglojęzycznej stronie internetowej slicgoodpractices.eu. Zarówno Kodeks dobrych praktyk SLIC 2025, jak i strona internetowa, poza ich walorem informacyjnym, edukacyjnym i promocyjnym w ujęciu długofalowym, sta - nowiły materiał pomocniczy do dyskusji przeprowadzonych w grupach w drugiej części konferencji, których celem była identyfikacja dobrych praktyk na etapie przygotowywania, realizacji i oceny kampanii kontrolnych krajowych inspekto - ratów pracy. Wnioski i rekomendacje zebrane podczas konferencji Dnia Tematycznego w Warszawie mają wymiar ogólnoeu - ropejski i, wsparte przejrzystymi informacjami zgromadzo- nymi w publikacjach poświęconych Kodeksowi dobrych praktyk SLIC (broszura i strona internetowa), mogą sta- nowić inspirację dla wszystkich urzędów inspekcji pracy w UE w kontekście skutecznego i efektywnego projektowa - nia, wdrażania i ewaluacji strategii i kampanii kontrolnych realizowanych na rzecz bezpiecznych warunków pracy pra - cowników w całej Europie. 12.2.2. Spotkanie szefów inspekcji pracy państw Grupy Wyszehradzkiej we Wrocławiu W związku z przewodnictwem Polski w Grupie Wyszeh- radzkiej w okresie sprawozdawczym, w czerwcu 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy była gospodarzem spo - tkania szefów służb inspekcji pracy z Czech, Słowacji, Węgier i Polski. Wydarzenie odbyło się w Ośrodku Szko - lenia PIP we Wrocławiu, a jego tematem przewodnim była wymiana doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie budowania systemu szkoleń wewnętrznych w inspekcji, zarówno dla kandydatów do pracy w urzędzie, jak również dla doświadczonych inspektorów pracy w ramach szkoleń doskonalących. Spotkanie we Wrocławiu wykazało wiele podobieństw pomiędzy poszczególnymi, krajowymi systemami kształce - nia kadry inspektorskiej, zakładającymi konieczność odbycia szkoleń teoretycznych (w formule stacjonarnej i/lub zdalnej) i praktycznych, pod opieką kierowników lub mentorów, oraz uzyskania pozytywnych wyników z egzaminów końcowych. Dyskutowano również nad różnymi sposobami finansowania Spotkanie Szefów Inspekcji Pracy z krajów V4 we Wrocławiu Kodeks dobrych praktyk SLIC – strona internetowa SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 176 ROZDZIAŁ 12 technologii związanych z transformacją energetyczną, jak również sektorów gospodarki w największym stopniu dotkniętych takimi procesami. Grupa Robocza ds. Strategii przygotowała zestawienie rocznych danych statystycznych z raportów przygotowywanych przez krajowe inspekcje pracy dla SLIC. Przedstawiciel PIP uczestniczył w spotka - niu Grupy Roboczej ds. kampanii SLIC „Wypadki przy pra- cy” oraz w seminarium kończącym tę kampanię. Ponadto polska inspekcja pracy dołączyła również do nowej Grupy Roboczej SLIC do spraw kampanii azbesto - wej. Ta ogólnoeuropejska inicjatywa obejmie szkolenie dla inspektorów pracy na temat nowej dyrektywy UE i nowych wytycznych SLIC dotyczących bhp przy pracach w nara - żeniu na azbest, egzekwowanie wspomnianych przepisów poprzez prowadzenie kontroli przez inspekcje pracy państw członkowskich (w 2027 r.) oraz omówienie wyników z prze - prowadzonych kontroli. W 2025 r. w systemie wymiany informacji KSS (ang. Knowledge Sharing Site) pojawiło się 35 pytań, w tym 5 z grup roboczych Komitetu SLIC. Podobnie jak w latach ubiegłych, Państwowa Inspekcja Pracy udzielała termino - wych odpowiedzi na wszystkie pytania, pozostając jednym z najbardziej aktywnych i zaangażowanych uczestników forum. Zdecydowana większość zamieszczanych pytań dotyczyła kwestii związanych z technicznym bezpieczeń - stwem pracy. Chociaż wśród zamieszczanych pytań nie zabrakło zagadnień związanych z nowymi technologia - mi i zagrożeniami (cyfryzacja, e-mobilność czy wyzwa- nia związane z transformacją ekologiczną), najczęściej poruszano problematykę zagrożeń związanych z azbe - stem. Od lat jest to jeden z priorytetowych obszarów działa- nia europejskich inspekcji pracy. W roku sprawozdawczym urząd zamieścił w systemie 3 zapytania dotyczące: krze - mionki krystalicznej, segmentacji przedsiębiorstw w celu oceny prawdopodobieństwa wystąpienia nieprawidłowo - ści oraz przekształcania przez inspektorów pracy umów cywilnoprawnych / B2B w etat. Na ww. pytania udało się pozyskać odpowiedzi odpowiednio z 22, 17 oraz 18 państw członkowskich UE. W 2025 r. w dalszym ciągu przedstawiciele inspekcji zaangażowani byli w działania Grup Współpracy Admi- nistracyjnej ADCO. Grupa ADCO dyrektywy ds. maszyn omawiała na swoich spotkaniach przewodnik do nowego rozporządzenia w sprawie maszyn, nieprawidłowości doty - czące ręcznych laserowych urządzeń do spawania czy kontenerów z urządzeniami chłodniczymi. Na spotkaniach Grupy ADCO do spraw środków ochrony indywidualnej oma - wiano m.in. zagadnienia dotyczące środków ochrony indy- widualnej chroniących przed falami elektromagnetycznymi, instrukcji producenta i informacji dla użytkowników środków ochrony indywidualnej, antywibracyjnych rękawic roboczych oraz ochrony oczu i twarzy przed zagrożeniami biologiczny - mi. Grupa ADCO ds. urządzeń ciśnieniowych dyskutowa- ła na przykład na temat zespołów urządzeń ciśnieniowych oraz kampanii nadzoru rynku dotyczącej gaśnic sprzedawa - nych przez Internet. W roku sprawozdawczym polska inspekcja pracy współ- pracowała w szerokim zakresie z Europejskim Urzędem ds. Pracy (ELA) , m.in. w związku z członkostwem w Grupie Roboczej ds. Inspekcji, na której posiedzeniach omawiano aktualne informacje w zakresie zmian legislacyjnych i insty - tucjonalnych na szczeblu krajowym, raport statystyczny dotyczący uzgodnionych i wspólnych kontroli transgranicz - nych w 2024 r., zaktualizowane wzory dokumentów (raport pokontrolny, opis przypadku, porozumienie) oraz nowy schemat działań w ramach kontroli, możliwość zgłaszania inicjatyw przez organizacje partnerów społecznych, trwa - jące i planowane kontrole transgraniczne, działania ELA w dziedzinie transportu drogowego, raport na temat dele - gowania obywateli państw trzecich, czy tworzenie aplika- cji do bezpiecznej wymiany informacji w zakresie wspólnych i uzgodnionych kontroli transgranicznych. Natomiast pod - czas spotkania innej grupy roboczej ELA – Europejskiej Plat- formy ds. przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (UDW), przedstawiciel PIP uczestniczył w opracowaniu przyszłe - go planu pracy Platformy, a także w działaniach przygoto- wawczych do jubileuszu dziesięciolecia działalności tego gremium. Istotne było również zaangażowanie eksperta PIP w prace Podgrupy Platformy UDW ds. przygotowania kampanii informacyjnej promującej pracę zarejestrowaną, której realizacja przewidziana jest na 2026 r. Urząd prze - kazał wkład do ulotki tworzonej na potrzeby kampanii ułatwiającej różnym grupom pracowników dostęp do infor - macji i wsparcia ze strony właściwych instytucji krajowych, w tym PIP. Ponadto ekspert PIP uczestniczył w Forum ELA. Kolejnym obszarem działalności Urzędu ELA jest promowanie i wspieranie współpracy pomiędzy krajowy - mi ośrodkami szkolenia inspekcji pracy. Przedstawicielka Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy reprezen - towała urząd podczas spotkań poświęconych inicjatywom ELA dotyczącym szkoleń w zakresie mobilności pracowni - ków w UE. Dzięki wsparciu Urzędu ELA, inspektorzy PIP uczest- niczyli, jako obserwatorzy, we wspólnych kontrolach transgranicznych : w Bułgarii w sektorze budownictwa – nakierowanej na weryfikację legalności zatrudnienia pra - cujących tam cudzoziemców (co umożliwia m.in. centralny elektroniczny rejestr umów o pracę); na budowie na Łotwie w ramach tygodnia działań poświęconego zagadnie - niu wynagrodzeń; w Niemczech w sektorze transportu Wspólna kontrola w sektorze transportu drogowego w Niemczech SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 177 przedstawicieli zagranicznych placówek dyplomatycznych: Chorwacji, Iraku, Uzbekistanu i USA. Dzięki współpracy międzynarodowej oraz wymianie doświadczeń i dobrych praktyk z krajowymi inspektoratami pracy z państw członkowskich UE, Państwowa Inspekcja Pracy ma możliwość pozyskiwania informacji dotyczących różnych obszarów swojej działalności i dokonywania analizy porównawczej służącej optymalizacji metod pracy polskich inspektorów pracy i stosowanych narzędzi. Jednakże nie - jednokrotnie to rozwiązania stosowane przez polski urząd, ugruntowane ogromnym doświadczeniem i holistycznym podejściem, stanowią nieocenione źródło wiedzy dla part - nerów zagranicznych, w tym organizacji i instytucji między- narodowych, którzy coraz częściej kierują do PIP inicjatywy dotyczące wzajemnej współpracy. 12.3. Działania komunikacyjne i wizerunkowe PIP W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy rozwijała aktywność informacyjną i działania wizerunkowe. W tym celu wykorzy - stywane były wszystkie tradycyjne media, a także nowo- czesne kanały komunikacji masowej, takie jak Facebook, X, LinkedIn czy YouTube. Dzięki temu możliwe stało się dotarcie do masowego odbiorcy niezależnie od jego wieku i miejsca zamieszkania. Materiały informacyjne umożliwiły bezpośredni kontakt z dziennikarzami oraz szybkie przeka - zywanie informacji o działalności urzędu, wynikach podej- mowanych działań kontrolno-nadzorczych i kampaniach prewencyjno-promocyjnych. Działalność informacyjna Biura Informacji, działają - cego w Głównym Inspektoracie Pracy, wspierana przez profesjonalnych pracowników okręgowych inspektoratów pracy oddelegowanych do współpracy z mediami, pozwoli - ła na szerokie rozpowszechnienie rozwiązań poprawiających warunki pracy, a także budowanie pozytywnego wizerunku urzędu jako instytucji otwartej, cieszącej się wysokim zaufa - niem społecznym, doradzającej zarówno zatrudnionym, jak i pracodawcom. Przykładem jest skoordynowana akcja informacyjna w mediach, wspierająca cykl konferencji organizowanych w 2025 r. przez Państwową Inspekcję Pracy w całej Polsce o tematyce zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy. Liczne publikacje prasowe, treści publikowane w mediach społecznościowych, wywiady oraz informacje o dyżurach poradniczych rozpowszechniane za pośrednictwem lokal - nych mediów służyły promowaniu i wskazywaniu dobrych praktyk w stosowaniu obowiązujących przepisów. W 2025 r. dziennikarze najczęściej interesowali się refor- mą Państwowej Inspekcji Pracy, zainicjowaną w związku z realizacją tzw. kamieni milowych Krajowego Planu Odbu - dowy. Główny Inspektor Pracy był, w związku z tym, czę- stym gościem mediów ogólnopolskich i lokalnych. Pracom nad projektem ustawy reformującej inspekcję towarzyszyła stała kampania informacyjna prowadzona we wszystkich kanałach kontaktu z masowym odbiorcą, jakimi dysponuje Państwowa Inspekcja Pracy. Zwiększone zainteresowanie mediów reformą pozwoliło na wskazywanie i promowanie drogowego, gdzie sprawdzano formy zatrudnienia kierow - ców, wymaganą dokumentację, prawidłowość załadunku towaru i kwestie legalności pracy kierowców. Podczas wizyty studyjnej delegata PIP w litewskiej inspekcji pracy omawiano: wykorzystanie dronów jako narzę - dzia wspomagającego skuteczniejsze kontrole w miejscu pracy oraz ugruntowaną współpracę pomiędzy agencjami publicznymi na poziomie krajowym i regionalnym w ramach Centrum Oceny Ryzyka i Centrów Wspólnych Operacji, a także model współpracy na wysokim szczeblu, prowadzo - nej w Centrum Współpracy Międzyinstytucjonalnej. W ramach działalności Europejskiej Platformy ds. przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (UDW) odbyła się wizyta studyjna delegacji Państwowej Inspekcji Pracy w Norwegii, której tematami były: centra współpra - cy międzyinstytucjonalnej norweskich służb kontrolnych i innych organów administracji, krajowe centra zwalczania przestępstw związanych z pracą, wymiana informacji pomię - dzy nimi, ogólne podejście Norweskiego Urzędu Inspekcji Pracy i praktyki operacyjne w zakresie zwalczania nielegal - nych praktyk na rynku pracy. Z kolei podczas seminarium Europejskiego Urzędu ds. Pracy , skierowanego do pracodawców niemieckich pod hasłem „Praktyka delegowania pracowników w Europie – jak delegować do Austrii, Holandii, Polski i Danii”, eksperci Państwowej inspekcji Pracy wyjaśnili obowiązujące zasady i procedury w obszarze delegowania pracowników na tery - t o r i u m R P. Ekspert inspekcji uczestniczył również w spotkaniu analitycznym platformy EMPACT (jest to sieć ana- lityków z inspektoratów pracy i policji z państw człon- kowskich UE oraz wybranych krajów sąsiadujących, działających na rzecz usprawnienia wymiany najlepszych praktyk i wzmocnienia partnerstwa), które w 2025 r. dotyczy - ło wyzysku pracowników z państw trzecich, ryzyka handlu ludźmi z perspektywy łańcuchów kontraktowania, wzorców rekrutacji, wyzysku pracowników sezonowych, a także roz - wiązywania problemu wyzysku i realizowanych projektów prewencyjnych. W roku sprawozdawczym pracownicy urzędu byli w dalszym ciągu zaangażowani w realizację programu IMI-Prove, mającego na celu poprawę funkcjonowania Systemu Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) dzięki dopracowaniu pytań we wnioskach o infor - macje dotyczące delegowania (sekcje A i B) oraz wyja- śnień do tych pytań. Ciekawą inicjatywą była też wizyta studyjna mołdaw- skich inspektorów pracy w Ośrodku Szkolenia Pań- stwowej Inspekcji Pracy w ramach projektu Rady Europy „Poprawa praw pracowniczych w Republice Mołdawii”. W programie wydarzenia ujęto zarówno prelekcje z zakresu organizacji, roli i zadań PIP, wybranych zagadnień w zakresie kontroli pracy nierejestrowanej, w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy czy działalności dydaktyczno-szkoleniowej urzędu, jak również wizyty kontrolne, w których inspektorzy pracy z Mołdawii uczestniczyli w charakterze obserwatorów. Ponadto w roku sprawozdawczym Państwowa Inspek - cja Pracy zorganizowała spotkania informacyjne dla SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 178 ROZDZIAŁ 12 dodatkowych ważnych tematów z zakresu bezpieczeństwa pracy i warunków jej świadczenia. Duży wpływ na zwiększenie liczby osób zainteresowanych przekazem medialnym Państwowej Inspekcji Pracy miała stała obecność Głównego Inspektora Pracy w materiałach tworzonych i publikowanych w mediach społecznościowych. Osobiste zaangażowanie szefa inspekcji pracy znacząco zwiększyło zasięgi oraz przyciągnęło odbiorców, wzmac - niając jednocześnie wiarygodność przekazywanych treści i budując pozytywny wizerunek Państwowej Inspekcji Pracy jako instytucji otwartej na dialog i potrzeby rynku pracy. Wszystkie materiały audio/video wykorzystywane w komunikacji zewnętrznej zostały zrealizowane przy wykorzystaniu własnych środków technicznych obsługi - wanych przez pracowników Państwowej Inspekcji Pracy. Warte podkreślenia są działania prowadzone przez Biuro Informacji i rzecznika prasowego w Głównym Inspektoracie Pracy, których celem było podniesienie rozpoznawalności Państwowej Inspekcji Pracy, zwiększenie wiedzy na temat zadań realizowanych przez urząd oraz promowanie zna - jomości prawa pracy wśród zatrudnionych i pracodawców. Działania były ukierunkowane na zwiększenie atrakcyjności i komunikatywności treści publikowanych na stronie inter - netowej urzędu pip.gov.pl, a także w pięciu platformach społecznościowych Facebook, Instagram, LinkedIn, YouTub e oraz X. Publikowane za pośrednictwem Internetu treści zosta - ły dostosowane do specyfiki poszczególnych platform i ich wymogów technicznych, a także przygotowane dla zróżnico - wanych grup użytkowników. Nowym elementem komunikacji stały się krótkie materiały wideo (tzw. rolki), których celem było przekazywanie wiedzy z zakresu prawa pracy w przy - stępnej formie. Jednym z wiodących kanałów komunikacji stał się uru - chomiony w maju 2025 r. profil Głównego Inspektora- tu Pracy na Facebooku. Dzięki regularnym publikacjom merytorycznym oraz materiałom wideo, profil osiągnął wysokie zasięgi. Publikowane na nim treści zostały wyświe - tlone ponad 5 mln razy – w sposób organiczny, bez wyko- rzystania płatnych reklam. Łączna liczba wyświetleń materiałów na wszystkich platformach urzędu wynio - sła 7,2 mln. Szczególnym zainteresowaniem we wszystkich mediach społecznościowych cieszyły się rolki z udziałem Główne- go Inspektora Pracy Marcina Staneckiego, łączące eks- percki komentarz z przystępną formą przekazu. Obecność szefa inspekcji pracy w materiałach znacząco zwiększała zasięgi i zaangażowanie odbiorców, wzmacniała wiarygod - ność treści oraz wizerunek Państwowej Inspekcji Pracy jako instytucji otwartej na nowe formy przekazu i dialog społeczny. Posty, które cieszyły się największą popularno- ścią na Facebooku, to m.in.: 1. „Pracownik wybiera, kiedy odbierze wolne za 1 listo- pada?” (rolka) – 423,8 tys. wyświetleń, 2244 reakcje, 208 udostępnień; 2. Konferencja o mobbingu (post) – 415,5 tys. wyświetleń, 481 reakcji, 160 udostępnień. Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się także rolki z udziałem Głównego Inspektora Pracy: „Urlop na żąda - nie” – 325,5 tys. wyświetleń, 2343 reakcje, 174 udostęp- nień; „Krwiodawca ma zawsze prawo do 2 dni wolnego?” – 267,9 tys. wyświetleń, 1739 reakcji, 217 udostępnień oraz „35 dni urlopu wypoczynkowego?” – 218,8 tys. wyświetleń, 1000 reakcji, 80 udostępnień. W 2025 r. wyraźnie wzrosło także zainteresowanie aktu - alnościami zamieszczanymi na stronie internetowej Pań- stwowej Inspekcji Pracy. Publikacje prezentowały działania i inicjatywy urzędu, a także wyjaśniały zmiany w przepisach i ich praktyczne znaczenie. Zanotowaliśmy przeszło 220 tys. wyświetleń tych treści, z którymi zapoznało się ponad 120 tys. unikalnych użytkowników korzystających ze strony urzędu. W porównaniu do 2024 r. oznacza to wzrost o 83,2% w liczbie wyświetleń oraz o 146,6%, jeśli chodzi o liczbę użytkowników odwiedzających stronę pip.gov.pl. Największym zainteresowaniem cieszyły się artykuły dotyczące aktualnych zmian w przepisach oraz zagad - nień praktycznych. Najczęściej czytanymi tekstami były: 1. „Jakie uprawnienia ma pracownik – członek komisji wyborczej?” (24 318 wyświetleń, 18 905 użytkowników); 2. „Wigilia po raz pierwszy wolna od pracy. Ale nie dla wszystkich” (21 654 wyświetlenia, 17 728 użytkowników). Wśród najczęściej wybieranych znalazły się również artykuły o zasiłkach po stracie ciąży (8553 wyświetlenia, 5702 użytkowników), zatrudnianiu cudzoziemców i sank - cjach za naruszenia prawa pracy (7154 wyświetlenia, 4685 użytkowników) oraz wyjaśnienie zasad wypłaty dodatkowe - go wynagrodzenia rocznego „trzynastki” (3788 wyświetleń, 3197 użytkowników). Wzrostowi zainteresowania stroną internetową urzędu sprzyjała lepsza ekspozycja treści publikowanych na stronie głównej oraz zwiększona liczba wejść bezpośrednio z wyszu - kiwarek internetowych, jak również odniesienia do tych publi- kacji z mediów społecznościowych urzędu. Konkurs dla dziennikarzy i influencerów – Salus Publica W 2025 r. Główny Inspektor Pracy wręczył nagrody dla dziennikarzy i influencerów w kolejnej edycji konkursu Salus Publica, zapoczątkowanego w 1989 r. Nagrody przyznane zostały przedstawicielom mediów popularyzu - jących problematykę prawa pracy i bezpieczeństwa pracy. W 2025 r. statuetki Salus Publica odebrali: −Magdalena Bukowiecka – „Gazeta Olsztyńska”, −Mateusz Jussis – podcast „Prawo po pracy”, −Karolina Kropiwiec – Polska Agencja Prasowa, −Jolanta Ojczyk – Busines Insider, −Elżbieta Samsel-Czerniawska – Radio Zachód, −Magdalena Sitek – Radio Kielce. 12.4. Działalność Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu utrzymał w 2025 r. kluczową rolę w obszarze przygotowania, doskonalenia i wspierania SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 179 kadr inspekcji – nie tylko przyszłych inspektorów, lecz tak- że doświadczonych pracowników, realizujących zadania kontrolne i prewencyjne w całej Polsce. W Ośrodku pro - jektowane są programy szkoleń, a doświadczenia z prak- tyki kontrolnej łączone są z wiedzą ekspercką i dorobkiem naukowym. Tym samym wrocławska jednostka nie tylko przekazuje wiedzę, lecz także aktywnie ją współtworzy, współpracując z organizacjami naukowymi, uczelniami oraz partnerami społecznymi, co widać choćby w licznych konfe - rencjach i seminariach organizowanych każdego roku. Nie można pominąć również znaczenia Ośrodka dla spój - ności i wysokiej jakości działań Państwowej Inspekcji Pracy w skali kraju. Jako jednostka odpowiedzialna za przygoto - wanie zawodowe inspektorów pracy, Ośrodek zapewnia jednolite standardy wiedzy i umiejętności, co przekłada się na efektywność i wiarygodność działań kontrolnych. Cen - tralizacja procesu szkoleniowego gwarantuje, że wszystkie osoby rozpoczynające pracę w inspekcji pracy przechodzą przez ten sam rygorystyczny proces przygotowawczy, a póź - niejszy udział w szkoleniach doskonalących, umożliwia stałe aktualizowanie wiedzy i kompetencji, zgodnie ze zmieniają - cymi się przepisami i warunkami pracy. Rok 2025 był dla Ośrodka okresem intensywnej aktyw - ności, obejmującej zarówno działania szkoleniowe, jak i szeroko rozumianą współpracę instytucjonalną. W ciągu dwunastu miesięcy zrealizowano 163 wydarzenia, w któ- rych uczestniczyło łącznie 6547 osób. Najważniejszym obszarem działalności pozostawało przygotowanie zawodo - we inspektorów pracy. W Ośrodku odbywały się wszystkie kluczowe etapy aplikacji inspektorskiej dla kolejnych rocz- ników – od zajęć teoretycznych, przez egzaminy wewnętrz- ne, aż po egzaminy państwowe. W 2025 r. proces ten objął osiem edycji, od 88. do 95., obejmując 215 uczestników przy - gotowujących się do wykonywania obowiązków kontrolnych w zakładach pracy w całym kraju. Aplikacja inspektorska pozostaje jednym z najbardziej wymagających i jednocze - śnie kluczowych elementów funkcjonowania całego syste- mu ochrony pracy, a jej realizacja we wrocławskim Ośrodku stanowi gwarancję, że nowo mianowani inspektorzy posia - dają zarówno odpowiednią wiedzę, jak i przygotowanie praktyczne. Drugim obszarem, który w 2025 r. miał szczególnie duże znaczenie, były szkolenia i narady organizowane dla pracowników Państwowej Inspekcji Pracy. W ramach Pla - nu Szkoleń Centralnych przeprowadzono 125 wydarzeń obejmujących 4545 uczestników . Szkolenia dotyczyły szerokiego spektrum zagadnień – od prawa pracy i metod kontroli, poprzez nowoczesne formy nadzoru nad warunkami pracy, aż po tematy związane z zagrożeniami psychospo - łecznymi, zrównoważonym rozwojem i wpływem transfor- macji technologicznej na środowisko pracy. Ośrodek jako centrum kompetencyjne, odpowiadał nie tylko za ich organi - zację, lecz także za rozwijanie bazy wykładowców, co od lat stanowi jeden z jego strategicznych atutów. W istotny sposób rozwijana była również współpraca z partnerami społecznymi . Jednostka przeprowadziła sześć szkoleń dedykowanych organizacjom związkowym i przedstawicielom społecznej inspekcji pracy, gromadząc merytorycznego kadr PIP. Od ponad siedmiu dekad pozo - staje on centralną jednostką edukacyjną Państwowej Inspekcji Pracy. W funkcjonowaniu urzędu Ośrodek zajmu - je miejsce szczególne – jest jednostką, która od lat stano- wi fundament profesjonalnego przygotowania kadr nadzoru nad warunkami pracy. Jego misja wykracza daleko poza klasyczne rozumienie działalności dydaktycznej. Peł - ni on równocześnie rolę centrum eksperckiego, laboratorium wymiany doświadczeń oraz instytucji kształtującej standar - dy ochrony pracy na poziomie krajowym. Jego działalność sięga 1950 roku, kiedy powołano pierwszą wyspecjalizowa - ną instytucję przygotowującą kadry nadzoru nad warunka- mi pracy w Polsce. Od tego czasu Ośrodek, mieszczący się przy ul. Mikołaja Kopernika 5 we Wrocławiu, realizując zada - nia określone w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oraz regulaminie nadawanym przez Głównego Inspektora Pracy, umacnia się jako jeden z filarów systemu kształcenia zawodowego Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z obo - wiązującymi przepisami odpowiada za szkolenie inspekto- rów pracy, doskonalenie zawodowe pracowników inspekcji, a także za upowszechnianie wiedzy o prawnej ochronie pracy i bezpieczeństwie pracy. Ośrodek wpisuje się w wie - loletnią tradycję państwowego nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy i jej technicznego bezpieczeństwa, stale rozwi - jając nowe formy i metody nauczania dostosowane do zmie- niającej się rzeczywistości gospodarczej. Patronem Ośrodka jest profesor Jan Rosner – wybitny znawca prawa pracy i zasad ochrony pracy, którego doro - bek naukowy i wkład w rozwój tej dziedziny sprawiły, że jego imię stało się symbolem wysokich standardów merytorycz - nych i dydaktycznych. W duchu tych tradycji Ośrodek nie tylko szkoli kolejne pokolenia inspektorów pracy, ale także aktywnie uczestniczy w kształtowaniu kultury bezpieczeń - stwa, rozwijaniu dialogu społecznego oraz upowszech- nianiu wiedzy o zagrożeniach zawodowych i prawie pracy. Szczególną cechą Ośrodka pozostaje połączenie tradycji i nowoczesności. Z jednej strony pozostaje on wierny dorob - kowi patrona, z drugiej strony, dzięki stałemu dostosowy- waniu programów i metod szkolenia do nowych realiów rynku pracy, zmian technologicznych oraz przemian spo - łecznych, Ośrodek odpowiada na współczesne wyzwania. W jego misję trwale wpisana jest troska o jakość kształcenia Gmach Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 180 ROZDZIAŁ 12 260 uczestników. Spotkania te poświęcone były przede wszystkim praktycznym aspektom prawa pracy, zasa - dom działania SIP oraz metodom identyfikacji zagrożeń w miejscu pracy. Ośrodek realizował także obowiązki usta - wowe dotyczące szkolenia społecznych inspektorów pra- cy, co obejmuje zagadnienia kontroli warunków pracy, udział w zespołach powypadkowych oraz stosowanie dostępnych narzędzi prawnych, istotnych dla skutecznego nadzoru spo - łecznego nad bezpieczeństwem pracy. Na uwagę zasługuje rola Ośrodka jako instytucji reprezentującej Państwową Inspekcję Pracy w kon - taktach międzynarodowych oraz wymianie doświadczeń z zagranicznymi instytucjami nadzoru nad warunkami pracy. Spotkania te – w tym wizyty studyjne oraz udział Ośrodka w wydarzeniach międzynarodowych – sprzyjają przenikaniu najlepszych praktyk i standardów, wzmacniając jakość kra - jowego systemu ochrony pracy. Wrocławski Ośrodek, jako jednostka o ugruntowanym prestiżu, stanowi naturalne miej - sce dla organizacji tego typu wymiany, która podnosi poziom profesjonalizmu polskiej inspekcji pracy i ułatwia adaptację rozwiązań stosowanych w innych krajach. W 2025 r. przed - stawiciele Ośrodka brali udział w organizowanym przez ELA spotkaniu jednostek szkoleniowych krajowych organów będących odpowiednikiem PIP, Ośrodek zaś był gospo - darzem spotkania przedstawicieli inspekcji pracy państw Grupy Wyszehradzkiej oraz współorganizatorem wizyty delegacji Ministerstwa Pracy i Ochrony Socjalnej, Państwo - wej Inspekcji Pracy Republiki Mołdawii oraz przedstawicieli Rady Europy. Ważnym polem aktywności były również konferencje tematyczne , które wzbudziły zainteresowanie 553 uczest- ników stacjonarnych. W 2025 r. Ośrodek zorganizował takie wydarzenia jak konferencja „Czas pracy a czas wolny”, spo - tkanie poświęcone hałasowi w środowisku pracy, a także konferencje dotyczące zagrożeń psychospołecznych, ergo - nomii pracy w kontekście zmian demograficznych oraz kon- ferencję z okazji 50-lecia Kodeksu pracy. Wydarzenia te stały się forum wymiany wiedzy między przedstawicielami nauki, praktykami z różnych branż oraz pracownikami instytucji publicznych, podkreślając ekspercki charakter Ośrodka w obszarze bezpieczeństwa i prawa pracy. Wrocławski Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy, dzięki odpowiednio wykwalifikowanej kadrze, szero - kiej bazie dydaktycznej i długoletniej tradycji, pełni dzisiaj funkcję nowoczesnego centrum edukacji i dialogu w zakresie bezpieczeństwa pracy. Jego działalność w 2025 r. potwier - dza, że jest on nie tylko jednostką szkoleniową, lecz tak- że miejscem, w którym rozwija się wiedza o ochronie pracy, tworzy przestrzeń do współpracy różnych środowisk i gdzie wzmacnia się zdolności Państwowej Inspekcji Pra - cy do reagowania na wyzwania współczesnego rynku pra- cy. Ośrodek konsekwentnie zachowuje i rozwija swoją rolę instytucji łączącej tradycję z nowoczesnością – co wpisu - je się zarówno w oczekiwania ustawodawcy, jak i realne potrzeby szeroko rozumianej ochrony pracy w Polsce. Szczegółowe dane o działalności Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu zawarte zostały w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym. 13 Wnioski legislacyjne oraz opiniowanie projektów aktów prawnych Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 13 183 13. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy oraz opiniowanie projektów aktów prawnych 13.1. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy Główny Inspektor Pracy, realizując swoje uprawnienia określone w art. 18 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, skierował do właści - wych ministrów 16 wniosków legislacyjnych. Do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skie- rowano następujące wnioski: ●wniosek o podjęcie działań legislacyjnych mających na celu nowelizację art. 205 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) poprzez zmianę tego przepisu, polegającą na nałoże - niu na pracodawcę obowiązku udzielenia zaliczkowego urlopu wypoczynkowego w okresie ferii szkolnych na wnio - sek młodocianego oraz art. 205 § 4 Kodeksu pracy poprzez usunięcie z tego przepisu sformułowania „ucznia szkoły dla pracujących”. Obecnie art. 205 § 3 Kodeksu pracy przewi - duje, że młodocianemu uczęszczającemu do szkoły urlopu należy udzielić w okresie ferii szkolnych, natomiast mło - docianemu, który nie nabył prawa do urlopu, pracodawca może – na jego wniosek – udzielić urlopu zaliczkowo. Prak - tyka kontrolna pokazuje jednak, że pracodawcy nierzadko odmawiają udzielenia płatnego urlopu zaliczkowego w cza - sie ferii, skłaniając młodocianych do korzystania z urlopów bezpłatnych w okresie wakacyjnym. Zmiany wymaga rów - nież art. 205 § 4 Kodeksu pracy, który obecnie uzależnia obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego w okresie ferii szkolnych od statusu „ucznia szkoły dla pracujących”. Ani Kodeks pracy, ani Prawo oświatowe nie definiują tego pojęcia, co powoduje trudności interpretacyjne – także w praktyce inspektorskiej. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że rozpoczęcie ewentualnych prac dotyczących zmian przepisów w zakresie udzielania zaliczkowego urlopu wypoczynkowego młodocianym musi zostać poprzedzone dokonaniem pełnej oceny skutków wprowadzenia zmia - ny obecnych rozwiązań m.in. na sektor finansów publicz- nych, na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców oraz na rynek pracy. Ministerstwo nie wyklucza zmian w postulowanym zakresie, jednak ewentualne zmiany w tym zakresie muszą ustąpić obecnie realizowanym, priorytetowym działaniom legislacyj - nym prowadzonym w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; ●wniosek o doprecyzowanie pojęcia „przygotowa - nie do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy bez wypo- wiedzenia”. Pojęcie to zostało wprowadzone do Kodeksu pracy nowelizacją ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmia - nie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 641), jednak nie zostało zdefiniowane w sposób pozwalający na jednolite stosowanie przepisów i zapewniający realną skuteczność ochrony pracowniczej. W obecnym brzmieniu zakazy wynikające z art. 29 4 § 1, art. 177 § 1 pkt 1 oraz art. 188 1 § 7 Kodeksu pracy mogą mieć charakter iluzoryczny. Bez ustawowego doprecyzo - wania nie sposób precyzyjnie określić obowiązku powstrzy- mania się od określonych czynności i wskazać granic dopuszczalnego postępowania pracodawcy. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że wszystkie przedstawione we wniosku postulaty zosta- ną poddane szczegółowej analizie; ●wniosek o zmianę rozporządzenia Ministra Pracy i Poli- tyki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposo- bu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównaw - czych do wynagrodzenia oraz innych należności prze- widzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 2017 r. poz. 927) w związku z koniecznością określenia sposobu obliczania wynagrodzenia ustalonego w stałej miesięcznej staw - ce, za przepracowaną część miesiąca, jeżeli nieobecność pracownika w danym miesiącu wynikała z niezdolno - ści do pracy spowodowanej chorobą, jednak za okres nie- obecności pracownik nie otrzymał wynagrodzenia określonego w art. 92 Kodeksu pracy, ani zasiłku z ubez - pieczenia społecznego (z uwagi na okres wyczekiwania). Ponadto wniesiono o określenie w Kodeksie pracy terminu wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy w razie rozwiązania stosunku pracy, wprowadzenie obowiązku pisemnego potwierdzania wypłaty wynagro - dzenia za pracę „do rąk własnych” oraz zagwarantowanie pracownikom dodatku za pracę w godzinach nadliczbo - wych co najmniej w wysokości stawki godzinowej wynikają- cej z minimalnego wynagrodzenia za pracę. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że celem obecnie obowiązujących regulacji jest, aby wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy były trak - towane jako zabezpieczenie w przypadku choroby, a nie jako motywacja podjęcia zatrudnienia jedynie w celu otrzymania dodatkowych świadczeń. Okres wyczekiwania ma z zało - żenia eliminować takie przypadki. Odnośnie do określe- nia w Kodeksie pracy terminu wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, Ministerstwo wska - zało na procedowany w tym czasie projekt nowelizacji Kodeksu pracy (druk 1601), mający na celu m.in. powiąza - nie terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z terminem wypłaty wynagrodzenia u danego pracodawcy określonym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy, dodając jedno - cześnie, że w toku prac Rządowego Zespołu ds. Deregulacji, powołanego w marcu 2025 r. nie zgłaszano potrzeby zmian w zakresie wypłaty wynagrodzenia lub innych niż ekwiwa - lent za urlop świadczeń ze stosunku pracy w przypadku roz- wiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. W zakresie braku obowiązku potwierdzania przez pracowników otrzymania wynagrodzenia „do rąk własnych”, wskazano, że pracodaw - ca może uregulować tę kwestię w regulaminie pracy zgod- nie z art. 104 – 104 2 Kodeksu pracy. W kwestii wysokości dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, Ministerstwo SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 184 ROZDZIAŁ 13 poinformowało, że aktualnie trwają prace legislacyjne nad nowelizacją ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, które przewidują zmianę zakresu składnikowego minimal - nego wynagrodzenia za pracę i nieuwzględnianie dodatku funkcyjnego, innych dodatków oraz premii i nagród przy obli - czaniu wysokości wynagrodzenia pracownika. Tym samym wynagrodzenie pracownika stanowiące podstawę obliczenia dodatku co do zasady powinno odpowiadać wynagrodzeniu minimalnemu; ●wniosek o uregulowanie w Kodeksie pracy zasad zmiany rozkładów czasu pracy (przesłanki, tryb i terminy informo - wania pracowników o zmianach) oraz wprowadzenie obo- wiązku przechowywania rozkładów czasu pracy. Obecnie brak jest przepisu nakładającego na pracodawcę obowią - zek przechowywania indywidualnych rozkładów czasu pracy, co utrudnia, a niekiedy uniemożliwia weryfikację spełnienia obowiązku z art. 129 § 3 Kodeksu pracy oraz prawidłową weryfikację przestrzegania przepisów o czasie pracy w toku kontroli. Wprowadzenie określonych przepi - sami wymogów co do okresu i sposobu przechowywania rozkładów (w tym w postaci elektronicznej) pozwoli na ujed - nolicenie praktyki i zwiększy pewność dowodową po obu stronach stosunku pracy. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący zmian w ustawie z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. z 2025 r. poz. 236, z późn. zm.), mających na celu poprawę stanu przestrzegania przepisów regulujących zatrudnienie tym - czasowe oraz zapewnienie wyższego poziomu ochrony praw osób wykonujących pracę tymczasową, poprzez rezygnację z możliwości powierzania pracy tymczaso - wej na podstawie umów cywilnoprawnych. Wskazano również potrzebę szerszej interwencji wobec pozornego outsourcingu noszącego cechy pracy tymczasowej. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo wskaza - ło, że dostrzega zasadność analizy zgłoszonego postulatu nowelizacji ustawy, z zastrzeżeniem, iż każda zmiana usta - wy powinna być poprzedzona dokonaniem oceny skutków wprowadzenia takiej zmiany, w szczególności na konkuren - cyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjono- wanie przedsiębiorców oraz na rynek pracy. Z odpowiedzi wynika również, że zmiany z zakresu prawa pracy powinny być również poddane dyskusji, m.in. z partnerami społecz - nymi, tj. przedstawicielami reprezentatywnych organizacji pracodawców i związków zawodowych w Radzie Dialogu Społecznego. Z uwagi na powyższe, a także na aktualnie prowadzone w resorcie prace legislacyjne, ewentualne dzia - łania w postulowanym zakresie będą mogły zostać podjęte w najbliższym możliwym terminie; ●wniosek dotyczący nowelizacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrud - nianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913) obejmujący m.in. uchylenie odstępstwa od skróconych norm czasu pracy dla osób zatrudnionych przy pilnowa - niu, obowiązek każdorazowego ponownego wystąpienia przez właściwy organ do Państwowej Inspekcji Pracy o opinię w razie zmiany osoby niepełnosprawnej zatrudnio - nej na refundowanym stanowisku pracy oraz doprecyzowa- nie zakresu obiektów i pomieszczeń podlegających ocenie. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący uzupełnienia art. 229 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) o wyraźny obowiązek kierowania pracownika na kontrolne badania lekarskie w każdym przypadku przedstawienia orzeczenia o niepełnospraw - ności albo orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu wyższym niż dotychczasowy. Celem jest zapewnienie skuteczniejszej ochrony zdrowia pracowników z niepeł - nosprawnościami i dostosowanie warunków pracy do ich aktualnych możliwości zdrowotnych. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący uwzględnienia czynników psychospo - łecznych w definicji środowiska pracy zawartej w rozporzą- dzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. Nr 169 poz. 1650), w celu objęcia oceną ryzyka m.in. obciążenia psychicznego, presji czasu, izolacji społecznej oraz skutków cyfryzacji i zarzą - dzania algorytmicznego. Zmiana ta odpowiada aktualnym wyzwaniom organizacyjnym i technologicznym oraz przeło - ży się na poprawę zdrowia i funkcjonowania pracowników. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo przychyliło się do postulowanej zmiany i zadeklarowało chęć podjęcia prac nad zmianą przepisów podczas najbliższej nowelizacji rozporządzenia; ●wniosek dotyczący uwzględnienia zagadnień obejmujących psychospołeczne czynniki ryzyka w ramowych programach szkoleń, stanowiących załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w spra - wie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pra- cy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1327) w części dotyczącej metod identyfikacji, analizy i oceny zagrożeń oraz oceny ryzyka związanego z zagrożeniami w środowisku pracy. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformo - wało, że w ramach realizacji, od 2026 r., VII etapu pro- gramu wieloletniego pn. Rządowy Program Poprawy Bezpieczeństwa i Warunków Pracy, przewidziano opraco - wanie projektów nowych programów szkoleniowych dosto- sowanych do potrzeb zmieniającego się świata pracy. W związku z powyższym po opracowaniu nowych progra - mów szkoleniowych zapadnie decyzja co do wprowadze- nia ewentualnych zmian w przepisach przedmiotowego rozporządzenia. Do Ministra Finansów i Gospodarki skierowano nastę- pujący wniosek: ●wniosek o zmianę przepisów rozporządzenia Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 22 październi - ka 2018 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze żurawi wieżowych i szybkomontujących SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 13 185 (Dz.U. z 2018 r. poz. 2147), w tym przez zastąpienie pojęcia „pracodawca” pojęciem „organizator pracy”, aby jednoznacznie przypisać obowiązki bhp podmiotowi fak - tycznie organizującemu pracę, także w przypadku, gdy praca wykonywana jest na innej podstawie niż stosunek pracy, dodanie wymogu posiadania przez hakowych i sygnalistów dodatkowych uprawnień kwalifikacyjnych, wprowadzenie elektronicznej karty czasu pracy operatora i wyposażenie kabiny żurawia w urządzenia rejestrujące rzeczywisty czas pracy (na wzór tachografów stosowa - nych w transporcie drogowym). Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Rozwoju i Technologii skierowano nastę- pujące wnioski: ●wniosek o rozważenie zmian legislacyjnych porządku - jących odpowiedzialność za bezpieczeństwo i ochronę zdrowia na budowach oraz zapewniających spójność regulacji między ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. – Pra - wo budowlane (Dz.U. z 2025 r. poz. 418, z późn. zm.), ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil - ny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, z późn. zm.) oraz ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) w szczególno - ści poprzez ujednolicenie definicji inwestora, przypisanie inwestorowi odpowiedzialności za stan bhp na budo - wach oraz wzmocnienie roli koordynatora Bezpieczeń- stwa i Ochrony Zdrowia (BIOZ) zgodnie z dyrektywą 92/57/EWG (w tym rozdzielenie funkcji koordynatora BIOZ od funkcji projektanta lub kierownika budowy, wpro - wadzenie wymogu posiadania przez koordynatora BIOZ wykształcenia kierunkowego w zakresie budownictwa). W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że popiera działania mające na celu wzrost poziomu bezpieczeństwa pracy w budownictwie, jednak wskazane w rozpatrywanej petycji propozycje rodzą wątpliwości w kon - tekście specyfiki uregulowań ustawy Prawo budowlane oraz generują potencjalnie nowe obciążenia dla inwestorów. Dla - tego też aktualnie brak jest podstaw do uwzględnienia roz- patrywanej petycji w przepisach ustawy Prawo budowlane; ●wniosek dotyczący nowelizacji § 10 rozporządzenia Mini - stra Gospodarki z dnia 6 września 1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych (Dz.U. Nr 75 poz. 846 z późn. zm.), w zakresie obowiązku szkolenia pra - cowników z ratownictwa chemicznego. Obecny przepis nie określa szczegółowych zasad przeprowadzania w zakła - dzie szkolenia w zakresie ratownictwa chemicznego ani nie wskazuje jaki powinien być jego zakres i jakie kwalifikacje powinna mieć osoba przeprowadzająca takie szkolenie. Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Infrastruktury skierowano następujące wnioski: ●wniosek dotyczący dostosowania i uzupełnienia przepi- sów rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 października 1993 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w oczyszczalniach ścieków (Dz.U. Nr 96 poz. 438) do aktualnie stosowanych w gospo - darce ściekowej rozwiązań technicznych i technologicznych (m.in. systemy detekcji gazów, wentylacja, aktualizacja przestarzałych wymagań). Praktyka kontrolna potwierdza znaczący wzrost zaawansowania technicznego stosowa - nych instalacji i systemów sterowania, ale także ujawnia nowe kategorie zagrożeń, których obowiązujące przepisy nie uwzględniają. W konsekwencji wskazane jest podjęcie inicjatywy legislacyjnej ukierunkowanej na kompleksową modernizację przepisów, z uwzględnieniem nowoczesnych technologii, metod pracy oraz dostępnych na rynku syste - mów zabezpieczeń i aparatury pomiarowej. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek o nowelizację rozporządzenia Ministra Komuni- kacji oraz Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 10 lutego 1977 r. w sprawie bezpieczeń - stwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót drogowych i mostowych (Dz.U. Nr 7 poz. 30) poprzez dostosowanie poszczególnych przepisów do aktualnie stosowanych technologii wykonywania prac drogowych oraz uchylenie przepisów nieprzystających do dzisiejszych realiów lub dotyczących spraw uregulowanych innymi aktami praw - nymi. Nowelizacja rozporządzenia lub wydanie nowego rozporządzenia w tym zakresie zwiększy bezpieczeństwo i higienę pracy przy budowie, remoncie i utrzymaniu dróg oraz mostów, a także usprawni egzekwowanie przepisów. Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Zdrowia skierowano następujące wnioski: ●wniosek o zmianę przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomia - rów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 949) w odniesieniu do badań i pomiarów czynników chemicznych, poprzez doprecy - zowanie zapisów odnoszących się do typowania czyn- ników szkodliwych do badań i pomiarów, czasookresów wykonywania kolejnych badań i pomiarów, warunków, w których możliwe jest odstąpienie od badań i pomiarów, zmianę okresu przechowywania przez pracodawcę wyni - ków badań i pomiarów czynników szkodliwych, dodanie załącznika określającego wykaz pracowników zatrudnio - nych w warunkach przekroczenia wartości dopuszczal- nych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. W odpowiedzi Ministerstwo poinformowało o przekazaniu wniosku do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecz - nej, celem uzyskania opinii w przedmiotowej sprawie. Opinia MRPiPS w ślad za opinią CIOP-PIB potwierdziła zasadność wszystkich postulatów zawartych we wniosku legislacyjnym; ●wniosek o podjęcie prac legislacyjnych w zakresie zmia - ny rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 19 czerwca 1996 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy przygotowywaniu, podawaniu i prze - chowywaniu leków cytostatycznych w zakładach opie- ki zdrowotnej (Dz.U. Nr 80 poz. 376, z późn. zm.), mających na celu rozszerzenie ochrony na wszystkie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 186 ROZDZIAŁ 13 osoby pracujące w narażeniu na substancje czynne leków cytostatycznych, a także dostosowanie przepisów rozpo - rządzenia do obecnej wiedzy naukowej, technicznej oraz praktyki. Brak odpowiedzi na wniosek. 13.2. Opiniowanie projektów aktów prawnych W 2025 r. zaopiniowano ogółem 60 projektów aktów prawnych , tj.: ●34 ustawy (m.in. projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym fundu - szu świadczeń socjalnych, projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, projekt ustawy o wzmocnieniu stosowa - nia prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości, projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy oby - watelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na tery- torium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, projekt ustawy o nadzorze nad spełnianiem wymagań dotyczą - cych produktów); ● 24 rozporządzenia, w tym: 911 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (m.in. rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higie - ny pracy, rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej); 96 Ministra Finansów i Gospodarki; 91 Ministra Rozwoju i Technologii; 91 Ministra Zdrowia; 95 Rady Ministrów; ● 2 inne. 14 Podsumowanie i priorytety na rok 2026 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 189 14. Podsumowanie i priorytety na rok 2026 Rok 2025 był dla Państwowej Inspekcji Pracy okresem intensywnych działań nadzorczych, ewolucji metod kontrol - nych oraz pogłębienia systemowej współpracy z partnerami społecznymi i instytucjonalnymi. W obliczu dynamicznych przemian gospodarczych, zwiększonego udziału cudzo - ziemców w krajowym rynku pracy oraz postępującej auto- matyzacji i robotyzacji procesów wytwórczych, inspekcja stanęła przed wyzwaniem jednoczesnego reagowa - nia na doraźne zagrożenia oraz wzmacniania fundamentów kultury bezpieczeństwa. Analiza wyników kontroli, szczegó - łowe badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz efekty szeroko zakrojonych działań prewencyjnych pro - wadzonych w 2025 r. jednoznacznie potwierdzają, że Pań- stwowa Inspekcja Pracy skutecznie realizowała swoją misję, koncentrując uwagę na sektorach o najwyższym poziomie ryzyka zawodowego, a jednocześnie rozwijając innowacyj - ne narzędzia służące trwałej poprawie standardów ochrony zdrowia i życia pracujących. Skuteczność w badaniu wypadków przy pracy jako fundament prewencji Jednym z kluczowych i najbardziej wymagających obsza- rów działalności inspekcji w 2025 r. pozostawało badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Inspekto - rzy pracy zbadali w tym okresie przyczyny 1918 wypad- ków zgłoszonych do urzędu, w których poszkodowanych zostało łącznie 2140 osób. Tragiczny bilans tych zdarzeń obejmuje 649 osób, które doznały ciężkich obrażeń cia - ła oraz 203 osoby, które w wyniku wypadków poniosły śmierć. Te dane są alarmujące i rzetelna analiza każdego z tych zdarzeń pozwoliła na sformułowanie precyzyjnych wniosków dotyczących systemowych niedomagań w orga - nizacji pracy. Poszkodowani, którzy ponieśli śmierć lub doznali ciężkiego urazu w badanych w latach 2023-2025 wypadkach, stanowili średnio 40% ogółu poszkodowa - nych, co wskazuje na utrzymującą się znaczną liczbę zda- rzeń wypadkowych o najcięższych skutkach w sektorach objętych nadzorem. Szczególną uwagę w procesie analitycznym skiero- wano na strukturę demograficzną poszkodowanych oraz ich doświadczenie zawodowe. Największą grupę ofiar wypadków stanowiły osoby w wieku od 30 do 49 lat, a więc pracownicy znajdujący się w pełni aktywności zawodowej, stanowiący o sile nabywczej i potencjale polskiej gospodarki. Równocześnie niezwykle istotnym sygnałem dla działań prewencyjnych pozostaje wysoki odsetek poszkodowanych o stażu pracy nieprzekracza- jącym jednego roku. Potwierdza to diagnozę, że w wie- lu przedsiębiorstwach proces adaptacji zawodowej oraz instruktaż stanowiskowy są realizowane w sposób powierzchowny, niezapewniający nowo zatrudnionym pracownikom wystarczającej wiedzy o zagrożeniach. Sukcesem inspekcji w tym zakresie było nie tylko wska- zanie winnych, lecz także wypracowanie konkretnych zaleceń profilaktycznych, które po wdrożeniu przez pracodawców pozwoliły na zabezpieczenie pozosta- łych członków załóg przed powtórzeniem się podobnych scenariuszy. Strategiczne podejście do przemysłu – Program „Wizja Zero” W ramach realizacji strategii Unii Europejskiej dotyczą- cej bezpieczeństwa i higieny pracy, Państwowa Inspek- cja Pracy w 2025 r. kontynuowała priorytetowy program „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero”. W pierwszym pełnym roku realizacji przedsięwzięcia przeprowadzono 771 kontroli w 765 podmiotach gospodarczych, w których świadczy - ło pracę łącznie 107 tys. osób. Działania te koncentrowa- ły się na kompleksowej weryfikacji stanu technicznego maszyn, urządzeń oraz instalacji energetycznych. Najwyż - szy poziom naruszeń stwarzających bezpośrednie zagro- żenie dla życia pracowników zidentyfikowano w obszarze eksploatacji maszyn. Nieprawidłowości dotyczące braku lub niesprawności osłon i urządzeń ochronnych wystąpiły w 61% kontrolowanych zakładów, a uchybienia w elemen - tach sterowniczych bezpośrednio wpływających na bezpie- czeństwo stwierdzono w 31% jednostek. Kluczowym elementem skuteczności inspekcji w tym obszarze było stosowanie decyzji z rygorem natychmia- stowej wykonalności. W sytuacjach, gdzie stan tech- niczny maszyn lub brak zabezpieczeń stwarzał realne i bezpośrednie ryzyko ciężkiego urazu bądź śmierci, inspektorzy nie ograniczali się do zaleceń terminowych, lecz wydawali nakazy natychmiastowego wstrzyma- nia eksploatacji. Te zdecydowane kroki prawne pełni- ły rolę „bezpiecznika”, fizycznie usuwając zagrożenie, które w każdej chwili mogło sprowokować tragedię. Eliminacja rażących zaniedbań technicznych, takich jak celowe blokowanie wyłączników bezpieczeństwa czy demontaż kurtyn świetlnych, była możliwa dzięki bezkompromisowemu egzekwowaniu prawa, co ura- towało zdrowie i życie wielu pracowników, szczególnie w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw. Ponad- to, w 43% zakładów ujawniono błędy w oznakowaniu miejsc niebezpiecznych, co stało się impulsem do wdro- żenia systemowych rozwiązań w zakresie logistyki wewnątrzzakładowej. Integralnym dopełnieniem prowadzonych kontroli sta- ły się działania prewencyjno-edukacyjne realizowane pod hasłem „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Ich celem jest wsparcie pracodawców w skutecznym zapobieganiu wypadkom, ze szczególnym uwzględnie- niem zdarzeń o charakterze powtarzalnym. Ponieważ analiza sektorowa od lat wskazuje ten obszar jako gene- rujący znaczną liczbę wypadków ogółem i wypadków ciężkich, aktywność inspektorów poszerzono o popu- laryzację standardów odpowiedzialnego zarządzania bezpieczeństwem. W ramach tej trzyletniej kampanii, Państwowa Inspek- cja Pracy dąży do zwiększenia świadomości zagrożeń oraz zainicjowania wymiernych zmian w przedsiębior- stwach. Kluczowe znaczenie ma tutaj transfer wiedzy: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 190 ROZDZIAŁ 14 pracodawcy i pracownicy są informowani o wnioskach płynących z postępowań powypadkowych oraz analiz przyczyn i okoliczności realnych zdarzeń. Poprzez wielokierunkowe działania medialne oraz udział w programie „Prewencja wypadkowa”, którego filarem są specjalistyczne szkolenia, inspekcja inspiru- je osoby decyzyjne do wyjścia poza schemat napraw doraźnych. Działania te mają na celu budowanie bez- piecznego środowiska pracy, w którym eliminacja ryzyk staje się trwałym elementem kultury organizacyjnej, a nie tylko reakcją na wydane nakazy. Budownictwo pod szczególnym nadzorem – nowa formuła kontroli Sektor budowlany w 2025 r. pozostawał obszarem najbar- dziej intensywnej aktywności Państwowej Inspekcji Pracy. Przyjmując nowe założenia wynikające z wieloletnich ana - liz, Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła 7854 kon- trole robót budowlanych u 6431 pracodawców, obejmując bezpośrednim nadzorem niemal 40 tys. osób. Kluczowym osiągnięciem było przekroczenie założonych planów ilo - ściowych – skontrolowano 1243 place budowy w ramach kontroli kompleksowych i specjalistycznych, wobec pla - nowanych 1000 lokalizacji. Innowacją o strategicznym znaczeniu było wprowadzenie kontroli specjalistycz - nych na wstępnym etapie realizacji inwestycji. Pozwoli- ły one na wykrycie błędów w planach bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ) oraz w organizacji placów budów jeszcze przed wystąpieniem realnych zagrożeń podczas prac wysokiego ryzyka. Szczególne znaczenie w codziennej praktyce inspektorskiej na budowach miały decyzje ustne. Instrument ten okazał się niezwykle skuteczny w walce z powszechnym lekceważeniem procedur bezpieczeń- stwa. Inspektorzy wielokrotnie odnotowywali przypadki, w których pracodawcy dysponowali odpowiednimi środ- kami ochrony zbiorowej lub indywidualnej, takimi jak balustrady, siatki ochronne czy szelki bezpieczeństwa, jednak z nich nie korzystali. Często niezbędny sprzęt znajdował się na terenie placu budowy, lecz pozostawał niezamontowany lub niewydany pracownikom do czasu pojawienia się kontroli. Dopiero stanowcza interwencja inspektora i wydanie decyzji ustnej wymuszały natych- miastową zmianę postawy i aktywowanie dostępnych zasobów. Pokazuje to, że skuteczny nadzór Państwo- wej Inspekcji Pracy jest niezbędnym katalizatorem bezpieczeństwa, zmieniającym potencjalnie dostępne środki w realną ochronę życia. W ramach kontroli kom- pleksowych wydano ponad 25 tys. decyzji nakazowych, z czego aż 20 tys. dotyczyło eliminacji bezpośrednich zagrożeń życia i zdrowia. Walka z czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy potraktowa- ła priorytetowo ograniczanie zagrożeń wynikających z występowania w środowisku pracy czynników fizycznych, w tym w szczególności hałasu. 278 kontroli w zakładach przetwórstwa przemysłowego ujawniło, że naruszenia prze - pisów dotyczących ochrony przed hałasem mają charakter powszechny i występują w ponad 75% skontrolowanych podmiotów. Najpoważniejszym problemem pozostaje for - malne, a nie merytoryczne traktowanie oceny ryzyka zawo- dowego – w co trzecim zakładzie zagrożenia związane z hałasem nie zostały w tej ocenie właściwie uwzględnio - ne, co uniemożliwiało dobór skutecznych środków ochrony. Sukcesem inspekcji było wymuszenie na pracodawcach przeprowadzenia rzetelnych pomiarów oraz opracowanie realnych programów działań organizacyjno-technicznych w 36% przypadków, gdzie wcześniej takie działania były pomijane. W obszarze czynników chemicznych i biologicz- nych działania kontrolne pozwoliły na zidentyfikowanie branż, w których ekspozycja pracowników na substan- cje kancerogenne i mutagenne wymaga natychmia- stowej interwencji. Inspektorzy pracy koncentrowali się na weryfikacji kart charakterystyki substancji oraz zapewnieniu odpowiedniej wentylacji stanowiskowej. Dzięki nakazom z rygorem natychmiastowej wykonal- ności, w wielu zakładach przerwano pracę w warun- kach przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymuszając wprowadzenie nowoczesnych systemów hermetyzacji procesów technologicznych. Bezpośrednio przełożyło się to na usunięcie zagrożeń chemicznych, które w przypadku długotrwałej eks- pozycji prowadzą do nieodwracalnej utraty zdrowia. Działania te były wspierane poradnictwem w zakresie przepisów dotyczących nadzoru rynku maszyn i środ- ków ochrony indywidualnej. Priorytety strategiczne na rok 2026 Wyciągając wnioski z działań prowadzonych w 2025 r., Państwowa Inspekcja Pracy wyznaczyła ambitne prioryte - ty na rok 2026, które są naturalną kontynuacją skutecz- nych strategii przy jednoczesnym uwzględnieniu nowych wyzwań. Centralnym punktem pozostanie drugi rok reali - zacji programu „Wizja Zero” w przemyśle, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa przy obsłudze maszyn i urządzeń technicznych. Inspekcja planuje jeszcze szer - sze wykorzystanie instrumentu decyzji o natychmiastowej wykonalności wobec podmiotów rażąco lekceważących zasady bezpieczeństwa technicznego, traktując to jako naj - skuteczniejszą formę profilaktyki wypadkowej. W sektorze budowlanym priorytetem na 2026 rok będzie upowszechnienie formuły kontroli specjalistycznych na eta - pie przygotowania inwestycji, aby eliminować zagrożenia u samego źródła. Jednocześnie kontynuowana będzie strategia błyskawicznych interwencji na małych budowach, gdzie decyzje ustne będą kluczowym narzędziem wymu - szania na pracodawcach stosowania środków ochrony, którymi dysponują. Inspekcja postawi na demaskowanie pozornych działań bhp i egzekwowanie realnej ochrony na każdym stanowisku pracy. Równocześnie wzmocniony zostanie nadzór nad dynamicznie zmieniającymi się zagro - żeniami na placach budowy, w tym nad pracami prowadzo- nymi w sąsiedztwie linii energetycznych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 191 Nowym wyzwaniem na 2026 r. będzie intensyfikacja nadzoru nad pracą w warunkach narażenia na ekstremal- ne czynniki klimatyczne, co jest odpowiedzią na coraz częstsze fale upałów. Inspekcja planuje opracowanie wytycznych dla pracodawców, dotyczących organiza- cji pracy w mikroklimacie gorącym oraz weryfikację zapewnienia pracownikom odpowiedniej ilości napojów i przerw regeneracyjnych. W zakresie higieny pracy priorytetem stanie się również problematyka czynników rakotwórczych w procesach spawania i obróbki termicz- nej, gdzie planowane są skoordynowane działania kon- trolne we współpracy z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Rok 2026 będzie również czasem dalszej cyfryzacji procesów kontrolnych oraz rozwoju e-porad- nictwa, przy jednoczesnym zachowaniu bezkompromi- sowości w eliminowaniu zagrożeń bezpośrednich. Podsumowując, działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. stworzyły solidny fundament dla dalszej poprawy kultury bezpieczeństwa w Polsce. Skuteczne połączenie rygorystycznego nadzoru, opartego na natychmiasto- wej wykonalności decyzji, z długofalowymi działaniami prewencyjnymi pozwoliło na realne ograniczenie liczby wypadków i poprawę warunków pracy tysięcy osób. Prio- rytety na rok 2026 pozwolą inspekcji na jeszcze skutecz- niejsze pełnienie roli gwaranta ochrony życia ludzkiego, pokazując, że interwencja inspektora jest często ostat- nią barierą chroniącą pracownika przed tragicznym wypadkiem. W obszarze prawnej ochrony pracy najczęściej naru- szanymi przepisami pozostają te dotyczące czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze sto- sunku pracy. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. potwierdzają, że obszary te wymagają dalszego, sys- tematycznego nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy – zarówno ze względu na skalę naruszeń, jak i ich bez- pośredni wpływ na sytuację pracowników. W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pra- cy koncentrowała się również na weryfikacji prawidło- wości zawierania umów cywilnoprawnych (szczególnie w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy) oraz na przestrzeganiu przepisów o minimalnej staw- ce godzinowej. Inspektorzy pracy kontrolowali ponadto respektowanie przepisów dotyczących pracy zdalnej, uprawnień pracowniczych związanych z rodzicielstwem, wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci do ukończenia 16. roku życia, oraz eme- rytur pomostowych. Analizie poddano także zagadnie- nia mobbingu, dyskryminacji i nierównego traktowania, w szczególności w ramach badania skarg i wniosków kierowanych do Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynę- ło 51,4 tys. skarg, w których skarżący wskazali prawie 87,9 tys. problemów. Kontrole zainicjowane skargami stanowiły blisko 40% ogółu kontroli. Struktura przed- miotowa skarg pozostaje zbliżona do lat ubiegłych – najczęściej zgłaszano nieprawidłowości dotyczące wypłaty wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pieniężnych, stosunku pracy, czasu pracy, przygotowa- nia do pracy oraz legalności zatrudnienia i innej pra- cy zarobkowej. W wyniku kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg inspektorzy pracy wyegzekwowali ponad 78 mln zł należnych wynagrodzeń i innych świad- czeń pieniężnych na rzecz 21 tys. osób. W obszarze wynagrodzeń i innych świadczeń ze sto- sunku pracy odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwe- stie płacowe, utrzymuje się na wysokim poziomie. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 14,3 tys. takich kontroli w ponad 13,1 tys. podmiotów. Największy odsetek nieprawidłowości w odniesieniu do całkowitej liczby kontroli, dotyczył niewypłacenia ekwiwalentu pie- niężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, bra- ku rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych oraz nieterminowej wypłaty wynagrodzenia za pracę. Rzadziej odnotowano naruszenia związane z wypłatą dodatku za pracę w porze nocnej, wynagrodzenia w pra- widłowej wysokości, wynagrodzenia za urlop wypoczyn- kowy oraz wynagrodzenia w wysokości co najmniej równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. W związ- ku ze stwierdzonymi naruszeniami inspektorzy pracy wydali 6,0 tys. decyzji nakazujących wypłatę wynagro- dzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy na łączną kwotę 218,8 mln zł dla 39,0 tys. pracowników. W zakresie przestrzegania przepisów o czasie pracy kontrole wykazały, podobnie jak w latach poprzednich, utrzymywanie się licznych nieprawidłowości w orga- nizacji i rozliczaniu czasu pracy. W 2025 r. przepro- wadzono 17 805 kontroli w tym zakresie, a naruszenia stwierdzono u 9155 pracodawców. W ramach kontroli kompleksowych najwięcej nieprawidłowości dotyczyło prowadzenia ewidencji czasu pracy, ustalania rozkła- dów czasu pracy, zapewnienia dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodnio- wego tygodnia pracy oraz informowania pracowników o obowiązujących ich rozkładach czasu pracy. Istotną grupę uchybień stanowiły również naruszenia dotyczące nieprzestrzegania doby pracowniczej (czyli zatrudniania pracownika dwa razy w tej samej dobie), zapewnienia odpoczynku dobowego i tygodniowego, rekompensaty pracy w niedziele i święta, zapewnienia niedzieli wol- nej od pracy co najmniej raz na cztery tygodnie, a tak- że przestrzegania przepisów o pracy w porze nocnej oraz limitów pracy nadliczbowej. Skala i charakter tych naruszeń wskazują, że w części zakładów pracy nie- prawidłowości w obszarze czasu pracy wynikają nie tylko z jednostkowych błędów, lecz także z utrwalonych modeli organizacji pracy. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych pozostawały jednym z istot- nych obszarów działalności Państwowej Inspekcji Pra- cy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili w tym zakresie 8492 kontrole, podczas których zweryfikowano 48 675 umów cywilnoprawnych. Zakwestionowano spo- śród nich 2119, tj. 4,3% umów objętych kontrolą. Najwię- cej przypadków zastępowania stosunku pracy umowami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 192 ROZDZIAŁ 14 cywilnoprawnymi stwierdzono w handlu i naprawach, usługach administrowania oraz przetwórstwie prze- mysłowym. Przyczyny tych naruszeń pozostają zbliżo- ne do obserwowanych w poprzednich latach i wynikają zarówno z niewystarczającej znajomości przepisów, jak i z dążenia do redukcji kosztów zatrudnienia. W zakresie minimalnej stawki godzinowej nieprawi- dłowości stwierdzono w trakcie 3985 kontroli. Dotyczyły one również 3985 osób, a łączna kwota zaległych należ- ności wyniosła ponad 8,4 mln zł. Wskazuje to na potrze- bę dalszego monitorowania podmiotów korzystających z pracy osób wykonujących zlecenia lub świadczących usługi, zwłaszcza w branżach, w których skala tego rodzaju naruszeń pozostaje największa. W zakresie wydawania zezwoleń na wykonywa- nie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzie- ci do ukończenia 16. roku życia w 2025 r. wydano 2628 zezwoleń. Wnioski dotyczyły przede wszystkim działal- ności artystycznej i reklamowej. Przed wydaniem decy- zji inspektorzy pracy weryfikowali spełnienie wymagań formalnoprawnych oraz – w uzasadnionych przypad- kach – warunki, w jakich dzieci miały świadczyć pracę. Sprawdzono w szczególności zapewnienie im bezpie- czeństwa, opieki oraz odpowiednich warunków socjal- nych i higieniczno-sanitarnych. Kontrole przeprowadzone w 2025 r. wskazują, że stan przestrzegania przepisów z zakresu prawnej ochrony pracy w kluczowych obszarach nie odbiega zasadni- czo od tendencji obserwowanych w poprzednich latach. Wciąż najistotniejsze są naruszenia dotyczące wyna- grodzeń, czasu pracy oraz prawidłowości stosowania cywilnoprawnych podstaw zatrudnienia. Z tego względu działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2026 r. powinny koncentrować się przede wszystkim na tych zagadnie- niach, przy jednoczesnej kontynuacji u badania skarg i wniosków oraz działań prewencyjno-informacyjnych. Priorytetem na 2026 r. będzie również przygotowa- nie Państwowej Inspekcji Pracy do stosowania nowych instrumentów prawnych mających na celu skuteczniej - sze egzekwowanie przepisów prawa pracy – w tym w obszarze przeciwdziałania pozornemu zatrudnieniu cywilnoprawnemu . Istotne pozostanie także monito- rowanie zagadnień, których znaczenie może wzrastać wraz ze zmianami legislacyjnymi i społecznymi. Doty- czy to w szczególności: transparentności wynagrodzeń, równego traktowania, przeciwdziałania mobbingowi, pracy zdalnej oraz ochrony pracowników korzystających z uprawnień rodzicielskich. W 2025 r. nastąpiły istotne zmiany przepisów mają- cych wpływ na postępowania kontrolne realizowane przez inspektorów pracy w obszarze legalności zatrud- nienia. Uchylona została ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a w życie weszły ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia regulująca m.in. prowa- dzenie usług agencji zatrudnienia oraz ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powie- rzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypo- spolitej Polskiej. Kontrole prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy z zakresu legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich wskazują, że zjawisko nielegalnego zatrudniania i nielegalnego wykonywania innej pracy zarobkowej nadal stanowi istotny problem społeczno-ekonomiczny . Wyniki kontroli pokazują jed- nak, że skala ujawnianych nieprawidłowości sukcesyw- nie zmniejsza się. W ostatnim roku sprawozdawczym (w ujęciu trzyletnim) stwierdzono najniższy odsetek osób nielegalnie zatrudnionych lub nielegalnie wykonu- jących inną pracę zarobkową. Dotychczasowe ustalenia wskazują jednak, że pod- mioty kontrolowane nieprzerwanie stosują niedozwolo- ne praktyki, które mają na celu obchodzenie przepisów z zakresu legalności zatrudnienia. Głównymi przyczy- nami takich działań są przede wszystkim wysokie kosz- ty pracy i prowadzenia działalności gospodarczej oraz chęć minimalizacji tych kosztów. Powyższe przekłada się na większą konkurencyjność takich podmiotów kosz- tem podmiotów działających legalnie. W obszarze legalności zatrudnienia i innej pra- cy zarobkowej obywateli polskich zmianie uległa m.in. definicja nielegalnego zatrudnienia i nielegalnej innej pracy zarobkowej , która obecnie zawiera dwa elementy, tj. zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodza- ju zawartej umowy o pracę i jej warunków oraz niezgło- szenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do obowiązkowego ubezpieczenia społecz- nego. Mając na uwadze fakt, że wśród podmiotów powierzających pracę jest coraz większa świadomość oraz potencjalna łatwość omijania przepisów, koniecz- ne jest wprowadzenie dalszych zmian i wyeliminowanie z systemu prawnego przepisów, które sprzyjają popeł- nianiu nadużyć przez nieuczciwych przedsiębiorców. Obowiązujący obecnie 7-dniowy termin zgłoszenia pracobiorców do ubezpieczenia społecznego, a tak- że brak obowiązku zawierania umów cywilnoprawnych w celu wykonywania pracy zarobkowej w formie pisem- nej przed dopuszczeniem do pracy – jak ma to miejsce w przypadku powierzenia pracy cudzoziemcom – skut- kuje tym, że inspektorzy pracy w trakcie kontroli wciąż obserwują naruszenia przepisów w tym zakresie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że niskie kary i brak ich uzależnienia od liczby osób nielegalnie świadczących pracę – jak to ma miejsce w przypadku cudzoziemców – nie pełnią funkcji odstraszającej, a w konsekwencji nie przyczyniają się do zmniejszenia zjawiska pracy na czar- no. Zatem chcąc walczyć z nielegalną pracą, trzeba mieć na uwadze, że przepisy prawa nie mogą sprzyjać podmiotom, które są zainteresowane funkcjonowaniem w szarej strefie i ułatwiać im tę praktykę. Niezbędne jest podjęcie działań ukierunkowanych na nieuczciwych przedsiębiorców, które sprawią, że nielegalne zatrud - nienie przestanie się im opłacać. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 193 Istotnym elementem przeciwdziałania pracy nie- rejestrowanej jest usuwanie barier, jakie inspektorzy pracy spotykają w swojej pracy oraz wyposażanie ich w środki, zarówno prawne, jak i techniczne będą- ce realną pomocą w walce z nielegalnym zatrudnie- niem i nielegalną inną pracą zarobkową. Inspektorzy pracy powinni dysponować wyposażeniem umożli- wiającym im natychmiastową (online) weryfikację sprawdzanych w trakcie kontroli osób , w tym mieć dostęp do bazy danych ZUS w zakresie zgłosze- nia do ubezpieczeń społecznych. Kolejnym istotnym obszarem, w którym prowadzono działania kontrolne, była legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo- ziemców. Nowa ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczy- pospolitej Polskiej, której celem jest ograniczenie wystę- pujących nadużyć i usprawnienie procedur dotyczących powierzania pracy cudzoziemcom wprowadziła wiele rozwiązań, o które postulowaliśmy w ubiegłych latach. Szczególnie istotne z perspektywy inspekcji jest pod- wyższenie kwot grzywien za wykroczenia dotyczące nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców (maksymal- nie do 50 tys. zł) oraz wprowadzenie zasady wymierza- nia kary grzywny za jednego cudzoziemca w kwocie nie niższej 3 tys. zł, a także nowe przesłanki odmowy uzy- skania dokumentu legalizującego pracę w sytuacji utrudniania lub udaremniania przeprowadzenia kontroli przez podmiot powierzający pracę cudzoziemcom. Wyniki kontroli legalności zatrudnienia cudzoziem- ców wskazują, że stan przestrzegania przepisów przez podmioty powierzające pracę cudzoziemcom jest nadal niezadowalający. W trakcie kontroli stwierdzano niepra- widłowości związane z powierzaniem pracy cudzoziem- com, np. bez żadnego dokumentu legalizującego pracę lub niezgodnie z warunkami wskazanymi w dokumen- tach legalizujących pracę cudzoziemców. Ujawniano również nowe zjawiska obchodzenia przepisów zwią- zanych z koniecznością uzyskiwania zezwoleń na pra- cę, np. zawieranie z cudzoziemcami umów na próbę bez zapewnienia im wynagrodzenia za ten okres czy też przedstawianie przez cudzoziemców fałszy- wych lub wątpliwych pod względem autentyczności zaświadczeń o posiadaniu statusu studenta studiów stacjonarnych. Na bazie doświadczeń kontrolnych z lat ubie- głych wdrożono nowe podejście do kontroli pole- gające na typowaniu do realizacji kompleksowych działań kontrolnych wybranych podmiotów o złożonej strukturze korzystających z pracy wielu cudzoziemców. W 2025 r. skontrolowano zakłady pracy, na terenie któ- rych, w tym także w ramach wielopoziomowych struk- tur podwykonawczych, wykonywali pracę cudzoziemcy. Dotyczyło to przedsiębiorstw o znaczeniu strategicznym i dużych inwestycji istotnych dla kraju czy regionu reali- zowanych w ramach współpracy wielu podmiotów. Prze- prowadzone kontrole ujawniły szereg nieprawidłowości, a ich skala w porównaniu do rutynowych kontroli była nieporównywalnie większa. Działania te będą kontynu- owane również w roku 2026. Pomimo, iż nadal najliczniejszą grupą objętych kontrolami cudzoziemców stanowili obywatele Ukra- iny, na rynku polskim coraz liczniej pojawiają się cudzo- ziemcy z państw Azji Centralnej i Środkowej, Ameryki Południowej oraz Afryki, którzy często świadczą pracę w Polsce przy braku znajomości języka polskiego oraz wiedzy z zakresu prawa. Wdrożenie systemu wymiany danych pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakła- dem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administra- cją Skarbową, pozwoli inspektorom pracy na typowanie podmiotów zatrudniających cudzoziemców, w szcze- gólności obcokrajowców z państw o podwyższonym ryzyku nielegalnej migracji, już na etapie planowania kontroli. Kontrole realizowane w agencjach zatrudnienia, w tym agencjach pracy tymczasowej oraz u pracodaw - ców użytkowników korzystających z ich usług, wymaga- ły szczególnego zaangażowania Państwowej Inspekcji Pracy w dostosowanie, a zarazem udoskonalenie metod kontroli w związku z wejściem w życie nowych przepi- sów regulujących prowadzenie usług agencji zatrudnie- nia oraz warunków dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP. W działaniach kontrolnych szczególną uwagę ukie- runkowano zatem na ocenę przestrzegania nowych obowiązków podmiotów prowadzących usługi agen- cji zatrudnienia, w szczególności związanych z usłu- gami na rzecz cudzoziemców, których praca wymaga zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy, jak również na egzekwowaniu nowych przepisów umożliwiających sankcjonowanie stosowania nieprawi- dłowego outsourcingu. Z praktyki kontrolnej wynika, że mechanizm ten dotyczy przede wszystkim cudzoziemców udostęp- nianych na podstawie umów prawa cywilnego innym podmiotom, w których praca jest wykonywana na ich rzecz i pod ich kierownictwem, pozbawiających ich w nieuprawniony sposób należytej ochrony prawnej. Niedozwolone praktyki przedsiębiorców powierzają- cych pracę cudzoziemcom w takim modelu doprowa- dziły do wprowadzenia nowych sankcji w przepisach regulujących wykonywanie pracy przez cudzoziem- ców na terenie RP, dając tym samym nowe narzędzia organom kontrolnym PIP do przeciwdziałania naduży- ciom na rynku pracy. Doświadczenia kontrolne zdobyte po wejściu w życie nowych regulacji prawnych ukazują, jednakże na potrzebę ich doprecyzowania , zarówno w odniesieniu do obywa- teli polskich i cudzoziemców, jak również na konieczność zapewnienia możliwości ich stosowania w stosunku do pod - miotów korzystających z takich usług. Ograniczenie nie- dozwolonych praktyk polegających na świadczeniu usług outsourcingu będącego pracą tymczasową i korzystaniu z tych usług wymaga zaangażowania także innych organów jak ZUS, KAS oraz zacieśnienia współpracy poprzez możli - wość prowadzenia wspólnych działań kontrolnych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 194 ROZDZIAŁ 14 W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pracy skoncentrowała się szczególnie na ujawnianiu agencji zatrudniania działających nielegalnie , ze szczególnym uwzględnieniem zmian jakie miały miejsce w połowie roku, ograniczających prowadzenie działalności regu- lowanej do dwóch usług, tj. pośrednictwa pracy oraz pracy tymczasowej. W tym kontekście należy wska- zać, że nadal istotnym problemem pozostaje działalność podmiotów zamieszczających nieuczciwe oferty pracy i rekrutujących cudzoziemców z państw trzecich, która jest prowadzona wyłącznie w cyberprzestrzeni. Pro- ceder ten wiąże się z pobieraniem od cudzoziemców wysokich opłat, w tym za wydanie zezwolenia na pracę, jednakże narzędzia kontroli i nadzoru jakimi dysponuje nasz urząd, nie pozwalają na skuteczne prowadzenie kontroli i przeciwdziałanie tym zjawiskom . Nieprawidłowości w przestrzeganiu przepisów z zakre- su pracy tymczasowej wiążą się z niedostateczną ochroną praw osób świadczących tego rodzaju pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, za których naruszenie nie grożą sankcje. Podstawowym priorytetem urzędu w 2026 r. pozosta- je kontynuowanie monitorowania przestrzegania prawa w obszarze legalności zatrudnienia obywateli polskich oraz cudzoziemców, a także prowadzenia działalności agencji zatrudnienia pod kątem ujawniania podmiotów świadczących usługi w sposób nielegalny lub wbrew ustawowym warunkom oraz badanie powierzania i wyko- nywania pracy tymczasowej zgodnie z przepisami prawa. W ramach działalności prewencyjno-promocyjnej Państwowa Inspekcja Pracy w 2025 r. rozpoczęła realizację nowych strategii, zaplanowanych do końca 2027 r., będących odpowiedzią na unijne działania zwią- zane z zapobieganiem wypadkom przy pracy w sektorze przemysłowym „Wizja Zero” oraz ochroną pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, muta- gennych lub reprotoksycznych (CMR), w tym przeciwdzia- łaniem negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy. Strategiczne znaczenie w roku sprawozdawczym mia- ły również działania towarzyszące kontrolom ogranicza- nia zagrożeń ze strony czynników CMR, w tym azbestu. Przybrały one formę działań informacyjno-edukacyj- nych pn. „Ekspozycja pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środo - wisku pracy”. Program skierowany był do pracodaw- ców, przedstawicieli służb bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników odpowiedzialnych za nadzór nad procesami technologicznymi oraz pracowników nara- żonych na substancje o działaniu rakotwórczym, muta- gennym i reprotoksycznym. Jego celem było wsparcie merytoryczne odbiorców poprzez szkolenia, wyposa- żenie w materiały edukacyjne oraz ekspercką pomoc inspektorów pracy, co powinno skutkować zwiększe- niem świadomości zagrożeń zdrowotnych w obliczu cho- rób nowotworowych pochodzenia zawodowego, dzięki ograniczeniu ekspozycji pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne. W 2025 r. prowadziliśmy również działania pre- wencyjno – promocyjne, które na stałe wpisały się w naszą działalność i są bardzo dobrze odbierane przez uczestników rynku pracy. Należą do nich progra- my prewencyjne (np. „Zdobądź Dyplom PIP”) i konkursy dla najbardziej zaangażowanych pracodawców i osób wpływających na ochronę pracy w swoich zakładach (np. „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej”, czy „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy”). Przepro- wadziliśmy we wszystkich kluczowych zagadnieniach dla ochrony pracy ponad dwa tysiące szkoleń, w tym dla uczniów i studentów (np. program edukacyjny „Kultura bezpieczeństwa”) i zorganizowaliśmy dziesiątki konfe- rencji upowszechniających przepisy oraz omawiających zagadnienia związane z koniecznością zapewniania bezpiecznych i zdrowych miejsc pracy. Działania prewencyjne i edukacyjne, synergicznie wspie- rające kontrole, zaplanowane zarówno w okresie trzyletnim, jak i bieżące, będą kontynuowane, ponieważ umożliwia- ją dotarcie do wielu odbiorców i aktywnie włączają pra- codawców, ich służby oraz pracowników w budowanie wysokiej kultury pracy, z poszanowaniem obowiązujących przepisów, dzięki czemu rośnie praworządność i świado- mość konieczności zarządzania bezpieczeństwem i higie- ną pracy w firmie w taki sam sposób, jak każdą inną sferą działalności przedsiębiorstw i zakładów pracy. Dodat- kowo – mając na względzie wyposażenie inspektorów pracy w nowe możliwości oddziaływania na nieprawidło- wo zawarte umowy cywilnoprawne, na 2026 rok zapla- nowaliśmy kampanię informacyjną, poświęconą prawnej ochronie pracy „Bezpieczni na etacie”. Będzie to inicjaty- wa skierowana w szczególności do młodych osób, wkra- czających na rynek pracy, a jej celem będzie pokazanie różnic między zatrudnieniem pracowniczym, a zatrudnie- niem na podstawie umów cywilnoprawnych, by osoby roz- poczynające karierę zawodową świadomie decydowały się na określone rozwiązania prawne. 15 Działalność PIP w ujęciu statystycznym Rozdział 15 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 197 3,4 tys. 201,6 tys. 117,0 tys. 11,3 tys. 992 odbiorców działań prewencyjnych dzieci, młodzieży i studentów przeszkolonych w ramach działań PIP rolników indywidualnych, którzy uzyskali wsparcie merytoryczne PIP pracodawców uczestniczących w programach prewencyjnych PIP 15. Działalność PIP w ujęciu statystycznym 15.1. Najważniejsze dane z działalności PIP liczba przeprowadzonych kontroli wyświetleń materiałów na wszystkich platformach urzędu liczba skontrolowanych podmiotów liczba osób pracujących w skontrolowanych podmiotach 57,4 tys. 7,2 mln 214,0 tys. 6,0 tys. 226,0 tys. 13,3 tys. 46,3 tys. 3,6 mln osób miało kontakt ze spotami telewizyjnymi i radiowymi kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” 5,9 mln egzemplarzy publikacji PIP 295 tys. liczba decyzji BHP liczba decyzji płacowych liczba wniosków w wystąpieniach liczba poleceń szkoleń z różnych branż kliknięć w banery i inne formy reklamy kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie ” w Internecie 608,5 tys. DZIAŁANIA KONTROLNO-NADZORCZE DZIAŁANIA PREWENCYJNE 24,4 tys.12,9 tys. pracodawcówpracowników SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 198 ROZDZIAŁ 15 15.2. Podstawowe dane z działalności kontrolno-nadzorczej PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Liczba kontroli 61 695 61 942 57 414 Skontrolowane podmioty 49 67749 82146 341 Osoby pracujące w skontrolowanych podmiotach 3 567 8253 771 5293 614 684 Wydane decyzje dotyczące bhp, w tym: 230 366232 320213 981 wstrzymania prac 626864314572 wstrzymania eksploatacji maszyn 861983717776 skierowania do innych prac 368240162984 liczba osób skierowanych do innych prac 807386756413 Decyzje nakazujące wypłatę świadczeń 466359836004 na kwotę w zł 90,2 mln214,1 mln218,8 mln Wnioski w wystąpieniach 246 008246 653225 968 Polecenia ustne 14 92714 30013 276 Mandaty karne 17 19717 84915 856 łączna kwota nałożonych mandatów w zł 22,1 mln23,3 mln22,5 mln Wnioski o ukaranie do sądu 106310191094 Środki oddziaływania wychowawczego 804385648214 Zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa 711756713 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 199 15.4. Struktura kontroli PIP w latach 2023-2025 (wg wielkości zatrudnienia) Wielkość zatrudnienia 202320242025 Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Ogółem, w tym zakłady o zatrudnieniu: 61 695 61 942 57 414 1 - 9 37 68761,037 71260,934 23359,6 10 - 49 14 17423,014 20522,913 30123,2 50 - 249 615810,0647410,5627210,9 250 i powyżej36766,035515,736086,3 15.3.Struktura kontroli wg PKD za lata 2023-2025 PKD 202320242025 Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Ogółem 61 695 61 94257 414 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo878 1,4848 1,4 8701,5 B.Górnictwo i wydobywanie281 0,5273 0,4 2700,5 C.Przetwórstwo przemysłowe10 163 16,59625 15,5 952716,6 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyza- cyjnych 206 0,3216 0,3 1810,3 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 724 1,2665 1,1 7501,3 F.Budownictwo13 952 22,613 777 22,2 11 42119,9 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samocho- dowych, włączając motocykle 13 550 22,013 724 22,2 13 03122,7 H.Transport i gospodarka magazynowa4138 6,74438 7,2 42317,4 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastro- nomicznymi 3348 5,43325 5,4 32075,6 J.Informacja i komunikacja706 1,1761 1,2 6441,1 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa355 0,6355 0,6 3490,6 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości712 1,2723 1,2 7481,3 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna2036 3,32015 3,3 19693,4 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 3463 5,63528 5,7 32475,7 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenie społeczne 695 1,11211 2,0 9791,7 P.Edukacja1754 2,81793 2,9 18503,2 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna1735 2,81714 2,8 15392,7 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją684 1,1821 1,3 7421,3 S.Pozostała działalność usługowa2300 3,72113 3,4 18493,2 T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospo- darstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby - ----- U.Organizacje i zespoły eksterytorialne- -2- 1- X.Działalność nieokreślona1 -15-9- SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 200 ROZDZIAŁ 15 4572 2984 213 981 15.5. Wybrane Decyzje dotyczące BHP 15.6. Decyzje dotyczące bhp w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Decyzje dotyczące bhp ogółem, w tym: 230 366 232 320 213 981 z ustalonym terminem wykonalności (art. 11 pkt 1 ustawy o PIP) 139 103137 866127 539 z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kpa) 69 80272 70268 009 wstrzymania prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP)626864314572 skierowania do innych prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) 368240162984 wstrzymania eksploatacji maszyn (art. 11 pkt 3 ustawy o PIP) 861983717776 ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (art. 11 pkt 6 ustawy o PIP) 456489440 nakazania wykonania badań i pomiarów (art. 11 pkt 6a ustawy o PIP) 144812431394 12 235 1 182 263 376 519 6413 28 854 1741 15 971 127 539 68 009 liczba osób, których dotyczyły decyzje liczba decyzji 7776 440 1394 z ustalonym terminem wykonalności (art. 11 pkt 1 ustawy o PIP) z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 KPA) kategorie wybranych decyzji Decyzje BHP OGÓŁEM wybrane decyzje BHP wstrzymania eksploatacji maszyn (art. 11 pkt 3 ustawy o PIP) wstrzymania prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (art. 11 pkt 6 ustawy o PIP) skierowania do innych prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) nakazania wykonania badań i pomiarów (art. 11 pkt 6a ustawy o PIP) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 201 15.7. Decyzje płacowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Decyzje wydane Liczba decyzji wydanych 4,7 tys. 6,0 tys. 6,0 tys. Liczba pracowników, których te decyzje dotyczyły 31,7 tys.38,2 tys.39,0 tys. Kwota należności do wypłacenia pracownikom wskazana w decyzjach inspektorów pracy 90,2 mln zł 214,1 mln zł 218,8 mln zł Decyzje zrealizowane Liczba decyzji zrealizowanych 2,2 tys. 2,7 tys. 2,5 tys. Liczba pracowników, których dotyczyły decyzje zrealizowane 14,1 tys.14,0 tys. 17, 9 tys. Kwota należności wypłaconych 28,4 mln zł 84,0 mln zł 90,9 mln zł Decyzje zrealizowane częściowo Liczba decyzji zrealizowanych częściowo 70 118 96 Liczba pracowników, których te decyzje dotyczyły 3831,1 tys.0,8 tys. Kwota należności wypłaconych1,6 mln zł12,9 mln zł4,1 mln zł Łączna kwota należności wypłaco- nych pracownikom w wyniku realizacji decyzji 30 mln zł97 mln zł95 mln zł 15.8. Wnioski i polecenia w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Wystąpienia 44 319 43 756 40 914 Wnioski w wystąpieniach 246 008246 653225 968 Polecenia 14 92714 30013 276 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 202 ROZDZIAŁ 15 15.9. Wykroczenia przeciwko prawom pracownika w latach 2023-2025 Wykroczenia ogółem 2023 20242025 50 98153 99748 550 WyszczególnienieLiczbaOdsetek LiczbaOdsetek LiczbaOdsetek Art. 281 § 1 pkt 1 Kp zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawarta umowa o pracę 592 1,25661,0 595 1,2 Art. 281 § 1 pkt 2 Kp niepotwierdzenie na piśmie zawartej z pracow- nikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy 10602,114882,814032,9 Art. 281 § 1 pkt 5 Kp naruszenie przepisów o czasie pracy lub przepisów o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych 32606,432146,028455,9 Art. 281 § 1 pkt 6 lub 6a Kp nieprowadzenie lub nieprzechowywa- nie dokumentacji w sprawach związa- nych ze stosunkiem pracy 12422,412202,311952,5 Art. 282 § 1 pkt 1 Kp niewypłacenie w ustalonym terminie wyna- grodzenia za pracę lub innego świadczenia, dokonanie bezpodstawnego zaniżenia lub potrącenia 916118,0914116,9883318,2 Art. 282 § 1 pkt 2 Kp nieudzielenie urlopu wypoczynkowego lub obniżenie wymiaru urlopu 5571,15981,14600,9 Art. 282 § 1 pkt 3 Kp niewydanie świadectwa pracy 22664,422804,222254,6 Art. 283 § 1 Kp nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bhp 23 40145,925 65847,522 66146,7 Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy 50239,950249,334647,1 Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę 10882,112302,311862,4 Pozostałe20364,035786,636837,6 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 203 15.10. Sankcje zastosowane w związku ze stwierdzonymi wykroczeniami w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 2023 20242025 LiczbaOdsetekLiczbaOdsetekLiczbaOdsetek Mandaty 17 197 65,4 17 849 65,1 15 856 63,0 Środki oddziaływania wychowawczego804330,6856431,2821432,6 Wnioski do sądu10634,010193,710944,4 15.11. Grzywny nałożone przez sądy i inspektorów pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Kwota grzywien orzeczonych przez sądy ogółem 2,3 mln zł2,4 mln zł 3,3 mln zł średnia wysokość grzywny 2,6 tys. zł średnia wysokość grzywny 2,9 tys. zł średnia wysokość grzywny 3,7 tys. zł Kwota grzywien nałożonych przez inspektorów pracy w drodze mandatów karnych ogółem 22,1 mln zł23,3 mln zł22,5 mln zł średnia wysokość mandatu 1,3 tys. zł średnia wysokość mandatu 1,3 tys. zł średnia wysokość mandatu 1,4 tys. zł 15.12. Rozstrzygnięcia wniosków do sądu w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Sprawcy wykroczeń ukarani karą grzywny 908846898 Sprawcy wykroczeń ukarani karą nagany1367 Osoby skazane na karę ograniczenia wolności--- Osoby uznane za winne z odstąpieniem od wymierzenia kary9913 Osoby uniewinnione332921 Odmowa wszczęcia postępowania101511 Umorzenie postępowania13155 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 204 ROZDZIAŁ 15 15.15. Wnioski do ZUS o podwyższenie składki na ubezpieczenie wypadkowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Wnioski do ZUS 69 86 88 Według sekcji PKD Budownictwo 59 70 65 Przetwórstwo przemysłowe2717 Pozostałe 8 9 6 Według wielkości zatrudnienia 1-9 pracowników 54 71 63 10-49 pracowników12919 50-249 pracowników354 250 pracowników i powyżej-12 15.13. Zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zawiadomień 711 756 713 Postępowania wszczęte195450437 Odmowa wszczęcia postępowania5613251 Umorzenie postępowania133176168 Zawieszenie postępowania183219 Akty oskarżenia skierowane do sądu 63 80 85 Liczba wyroków skazujących na: karę pozbawienia wolności z zawieszeniem wykonania kary - - - karę ograniczenia wolności 321 karę grzywny 17188 (na łączna kwotę 56,2 tys. zł) (na łączna kwotę 79,1 tys. zł) (na łączna kwotę 40,2 tys. zł) 15.14. Zakres przedmiotowy zawiadomień prokuratury w latach 2023-2025 (odsetek zawiadomień) Wyszczególnienie202320242025 Art. 225 § 2 Kk udaremnianie lub utrudnianie inspektorom wykonania czynności służbowych 50,3 51,3 47,1 Art. 270, 271 Kk i 271a Kk fałszowanie dokumentów i poświadczanie nieprawdy 10,69,56,2 Art. 219 Kk niezgłaszanie wymaganych danych albo zgłaszanie nieprawdziwych danych dot. ubezpieczeń społecznych 11,512,613,7 Art. 218 § 1a Kk złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracowników 8,98,811,6 Art. 220 § 1 Kk narażanie pracowników na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia 5,63,83,3 Pozostałe13,114,018,1 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 205 15.16. Spory zbiorowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zgłoszonych sporów 308 243 220 Liczba zgłoszonych żądań537586534 Liczba zawartych porozumień816246 15.17. Spory zbiorowe wg PKD w latach 2023-2025 Rodzaj działalności Liczba zgłoszonych sporów zbiorowych 202320242025 B.Górnictwo i wydobywanie6-8 C.Przetwórstwo przemysłowe807360 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 422235 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 17186 F.Budownictwo772 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 998 H.Transport i gospodarka magazynowa371713 J.Informacja i komunikacja46- K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa374 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości2-- M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna657 N.Działalność w zakresie usług administrowania i dzia- łalność wspierająca 13115 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiąz- kowe zabezpieczenia społeczne 252935 P.Edukacja768 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna452219 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją356 S.Pozostała działalność usługowa264 Ogółem308243220 15.18. Spory zbiorowe wg przedmiotu zgłaszanych żądań w latach 2023-2025 Przedmiot zgłaszanych żądań202320242025 Warunki pracy 73 119 81 Warunki płacy388395306 Świadczenia socjalne192841 Prawa i wolności związkowe322617 Inne, wykraczające poza definicję sporu zbiorowego251889 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 206 ROZDZIAŁ 15 15.19. Zakładowe układy zbiorowe pracy i protokoły dodatkowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zarejestrowanych zakładowych układów zbiorowych pracy 46 29 45 Liczba zarejestrowanych protokołów dodatkowych1094979789 Ogólna liczba zgłoszonych wniosków o rejestrację zakładowych układów zbiorowych pracy, protokołów dodatkowych, porozumień i informacji 155113631118 Liczba wpisanych do rejestru informacji o zawarciu porozumienia o zawieszeniu stosowa- nia układu w przypadku trudności finansowych pracodawcy 214525 15.20. Zarejestrowane zakładowe układy zbiorowe pracy wg sekcji pkd i liczba osób nimi objętych w latach 2023-2025 Nazwa sekcji PKD Liczba układówLiczba osób 202320242025202320242025 B.Górnictwo i wydobywanie 1 --167-- C.Przetwórstwo przemysłowe9511381318904123 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyj- nych 814303471559 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 7461035470682 F.Budownictwo1121441006162 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodo- wych, włączając motocykle 2445093801932 H.Transport i gospodarka magazynowa31534001031171 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa--2--871 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości7451100300411 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna43310051936514 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca -31-35090 O. Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 1-1172-127 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna32-2118146- R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją-1--174- S.Pozostała działalność usługowa--1--206 Ogółem46294516 497682610 848 15.21. Decyzje dotyczące wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci w latach 2023-2025 Rok Liczba decyzji Decyzje pozytywne Decyzje negatywne 2023 2689 2686 3 2024274327385 2025263226284 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 207 15.22. Wybrane efekty kontroli PIP w latach 2023-2025 Nieprawidłowości wyeliminowane wskutek działań inspektorów PIP Liczba osób pracujących w skontrolowanych zakładach, dla których wyegzekwowano poprawę (likwidację naruszeń prawa) 202320242025 Bezpieczeństwo i higiena pracy Brak lub nieaktualne badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia 72,5 tys.74,2 tys.67,9 tys. Nieprawidłowości dotyczące środków ochrony indywidualnej39,0 tys.39,7 tys26,1 tys. Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowego148,7 tys.126,9 tys.120,1 tys. Niewłaściwie przeprowadzone szkolenia pracowników lub ich brak73,3 tys.90,7 tys.127,9 tys. Brak lub niewłaściwie przeprowadzone badania lekarskie 19,8 tys.21,1 tys. 19,4 tys. Prawna ochrona pracy Brak potwierdzenia na piśmie zawarcia umowy o pracę 5,2 tys. 2,7 tys.1,9 tys. Nieprawidłowo sporządzona umowa o pracę11,2 tys.9,1 tys.7,9 tys. Zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawarta umowa o pracę 2,6 tys.3,2 tys.3,2 tys. Nieprawidłowości przy rozwiązywaniu umów o pracę2,5 tys.2,5 tys.3,5 tys. Niewydanie świadectwa pracy4,7 tys.2,9 tys.2,1 tys. Zatrudnianie pracowników powyżej dopuszczalnej liczby godzin nadliczbowych1,5 tys.4,9 tys.2,5 tys. Nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy40,5 tys.32,1 tys.29,5 tys. Zatrudnianie pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okre- sie rozliczeniowym 11,5 tys.11,1 tys.11,0 tys. Zatrudnianie pracowników z naruszeniem przepisów o 11-godzinnym odpoczynku dobowym 7,0 tys.1,4 tys.1,4 tys. Zatrudnianie pracowników z naruszeniem przepisów o 35-godzinnym odpoczynku tygodniowym 1,1 tys.1,1 tys.1,4 tys. Nieudzielenie urlopu wypoczynkowego z upływem 30 września następnego roku8,0 tys.9,6 tys.6,7 tys. Niezgłoszenie do ubezpieczenia społecznego7,4 tys.6,8 tys.4,9 tys. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 208 ROZDZIAŁ 15 W wyniku działań inspektorów pracy : 48,5 tys. 158,4 mln zł wypłacono należności z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na kwotę wypłacono świadczenia ze stosunku pracy na kwotę zlikwidowano bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia osób pracujących w kontrolowanych zakładach pracowników otrzymało wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy 76,2 tys. 2,6 mln zł 4,3 tys. pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dot. minimalnej stawki godzinowej) otrzymało należności zł zł 2025 52,4 tys. 44,5 tys. 158,8 mln zł 71,3 mln zł należności z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na kwotę świadczenia ze stosunku pracy na kwotę zlikwidowano bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia osób pracujących w kontrolowanych zakładach pracowników otrzymało wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy 77,6 tys. 72,3 tys. 4,2 tys. 4,6 tys. pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dot. minimalnej stawki godzinowej) otrzymało należności zł zł 2024 2023 1,7 mln zł 1,2 mln zł 15.23. Wyniki działań inspektorów pracy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 209 15.24. Realizacja środków prawnych płacowych w latach 2023-2025 Środek prawny 202320242025 Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Decyzje14 49229 972 582,22 zł14 88997 366 858,22 zł18 72794 931 973,08 zł Wnioski13 69511 679 156,95 zł18 49517 438 300,27 zł15 00018 243 089,47 zł Polecenia16 32429 599 800,65 zł17 47036 555 200,91 zł14 79445 191 331,45 zł Ogółem44 51171 251 539,82 zł50 854151 360 359,40 zł48 521158 366 394,00 zł 15.25. Należności wyegzekwowane w latach 2023-2025 na rzecz osób pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dotyczące minimalnej stawki godzinowej) Wyszczególnienie Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana 202346041 171 180 zł 202441901 722 339 zł 202542622 570 099 zł 15.26. Egzekucja administracyjna prowadzona przez organa PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba pracodawców, którzy nie wykonali decyzji inspektorów pracy 539 523 482 Liczba niewykonanych decyzji235022152477 Liczba wystawionych upomnień649615599 Liczba nałożonych grzywien w celu przymuszenia214160180 Liczba pracodawców, których dotyczyły grzywny w celu przymuszenia148110110 Kwota nałożonych grzywien w celu przymuszenia949 tys. zł964 tys. zł1167 tys. zł Kwota wpłacona z tytułu nałożonych grzywien w celu przymuszenia220 tys. zł193 tys. zł302 tys. zł Liczba decyzji o nałożeniu kar pieniężnych na podstawie ustawy o transporcie drogowym543513525 Wyegzekwowana kwota kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o transporcie drogowym 2018 tys. zł1535 tys. zł2073 tys. zł Wyegzekwowana kwota grzywien administracyjnych i kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o delegowaniu pracowników 326 tys. zł206 tys. zł674 tys. zł SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 210 ROZDZIAŁ 15 15.27. Delegowanie pracowników na terytorium RP w latach 2023-2025 wg oświadczeń pracodawców zagranicznych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Liczba przesłanych oświadczeń o delegowaniu na terytorium RP 17 06111 77115 39811 09919 29713 950 Liczba podmiotów zagranicznych delegujących pracowników na terytorium RP 207717822168180729092277 Liczba państw, z których delegowano pracowników na terytorium RP 6628612668 26 Liczba pracowników delegowanych na terytorium RP 30 61019 48030 95522 04529 87118 928 15.28. Pracownicy delegowani na terytorium RP w latach 2023-2025 wg oświadczeń pracodawców zagranicznych Państwo delegujące na terytorium RP202320242025 Niemcy10 86611 6009787 Ukraina597438512903 Białoruś20561646939 Włochy173021182244 Austria14271054949 Bułgaria10491853129 Republika Korei9598662207 Hiszpania849743852 Czechy84011631025 Wielka Brytania635563700 Stany Zjednoczone Ameryki Północnej533444768 Chiny485203872 Indie296423813 Słowacja26379184 Pozostałe kraje264843495499 15.29. Wnioski IMI skierowane do PIP w latach 2023-2025 – ze względu na typ wniosku Typ wniosku Liczba wniosków 202320242025 Wniosek o informacje dotyczące delegowania 355290327 Wniosek o informacje dotyczące warunków pracy351219 Wniosek o informacje dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa12511 Wniosek o egzekucję kary lub grzywny5367128 Wniosek dotyczący powiadomienia o decyzji457830 Wniosek o wysłanie usługodawcy dokumentów113216 Wniosek w trybie pilnym dotyczący prowadzenia działalności395334 Ogółem568537565 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 211 15.30. Sprawy objęte współpracą w systemie IMI wg państwa wnioskującego o informacje PaństwoLiczba spraw ogółemSprawy z inicjatywy UE/EOGSprawy wysłane przez PIP Belgia1661651 Austria 118118- Luksemburg7171- Dania3838- Niemcy34304 Francja33321 Holandia31301 Łotwa2424- Estonia1919- Słowenia13121 Litwa1212- Pozostałe państwa17143 Ogółem57656511 15.31. Wnioski o wzajemną pomoc w Elektronicznym Systemie Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) - moduł transport, które wpłynęły do Głównego Inspektoratu Pracy PaństwoLiczba wniosków Niemcy21 Dania14 Francja4 Austria3 Belgia3 Słowenia3 Holandia2 Włochy1 Ogółem51 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 212 ROZDZIAŁ 15 15.32. Współdziałanie PIP z organami administracji publicznej, organami nadzoru nad warunkami pracy oraz innymi instytucjami działającymi w sferze ochrony pracy w latach 2023-2025 (wybrane dane liczbowe) Wyszczególnienie Kontrole wspólne Kontrole na wniosek organu współdziałającego Zawiadomienia o wynikach kontroli przeprowadzonych przez PIP 202320242025202320242025202320242025 Prokuratura 443695744229244195 Zakład Ubezpieczeń Społecznych 6465955774771785+69*1805+122*1661+263* Wojewoda781090114138129514711339 Najwyższa Izba Kontroli---312312 KAS - Krajowa Administracja Skarbowa 833387480435693763763 Urzędy Górnicze224134111118 Urząd Dozoru Technicznego7212948618570524 Transportowy Dozór Techniczny---231101111 Urząd Transportu Kolejowego---2542117 Państwowa Inspekcja Sanitarna36128111692132170148 Inspekcja Ochrony Środowiska111293429263731 Państwowy Nadzór Budowlany42318271589135125 Inspekcja Transportu Drogowego4-3121613182618 Straż Pożarna216396415852 Policja173212312238257244363349407 Urząd Celno-Skarbowy151159237331393405506 Straż Graniczna196193284653842121012921149 Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy 11-1315565058 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ---9851393 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ---232758825908 Marszałek Województwa1-11286829973 Starosta / Prezydent Miasta11-1049185332351308 Wójt / Burmistrz---774344128 Wojewódzki Urząd Pracy---374130304336 Powiatowy Urząd Pracy32-315325336337392345 * informacje o nieprawidłowościach dot. formularza ZUS IWA SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 213 15.33. Podsumowanie działalności szkoleniowej OS PIP aplikacje inspektorskie szkolenia dla partnerów społecznych inne szkolenia i wydarzenia Liczba wydarzeń Typ wydarzeń Wybrane zagadnienia 2025 Sąd Rejonowy Wrocław-Śródmieście, „Dyskryminacja w stosunku pracy” OSPSBHP, „Bezpieczeństwo prac magazynowych\" Ministerstwo Aktywów Państwowych, „Mobbing i dyskryminacja” OS PIP „Zagrożenia psychospołeczne” Działalność OS PIP w 2025 r. 125 1 17 8 prawo pracy legalność zatrudnienia bezpieczeństwo pracy i ochrona zdrowia metodyka kontroli inspektora pracy 215 szkolenia i narady dla pracowników PIP szkolenia rzeczoznawców BHP bhp konferencje \"Czas pracy a czas wolny\" \"Czy słyszałeś, że hałas szkodzi?\" \"Współczesne zagrożenia psychospołeczne\" \"50 lat Kodeksu Pracy i co dalej?\" \"Integracja osób z niepełnosprawnością. Mit czy prawda?\" \"Ergonomia pracy w kontekście postępujących zmian demogracznych\" SIP - Tauron Dystrybucja S.A OZZ Inicjatywa Pracownicza ZZ Pracowników Valeo Forum Związków Zawodowych Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych NSZZ Solidarność 6 6 260 4545 533 215 965 9 Liczba uczestników SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 214 ROZDZIAŁ 15 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1,2,3,4,6,6a,7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.34. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg okręgowych inspektoratów pracy) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) w tym: ogółem 1) wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. OIP Białystok 2333 11 315 204 162 421 43 - 1752 9485 377 2. OIP Bydgoszcz 2625 8619 172 69 400 382 - 1871 9302 955 3. OIP Gdańsk 4222 10 965 89 85 174 329 - 2902 16 199 956 4. OIP Katowice 7053 31 193 457 304 611 825 - 5996 35 139 2059 5. OIP Kielce 1610 6492 117 185 362 104 - 1194 6831 571 6. OIP Kraków 3919 19 943 549 234 725 448 1 3029 19 010 1379 7. OIP Lublin 2936 11 645 268 198 476 240 - 2164 11 403 869 8. OIP Łódź 4321 14 489 289 199 628 607 - 3072 17 088 898 9. OIP Olsztyn 2214 9547 198 165 435 104 - 1369 6608 383 10. OIP Opole 1579 7521 121 42 246 194 - 1193 7180 390 11. OIP Poznań 5149 25 487 410 403 1002 712 - 3866 24 186 1403 12. OIP Rzeszów 3649 14 544 242 171 501 273 - 2566 13 097 560 13. OIP Szczecin 2554 5888 100 50 297 181 - 1699 8076 441 14. OIP Warszawa 6349 20 234 848 315 581 1178 - 3816 20 766 554 15. OIP Wrocław 5248 15 667 356 275 573 303 - 3289 16 440 977 16. OIP Zielona Góra 1653 6528 152 127 344 81 - 1136 5158 504 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 215 15.35. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg sekcji gospodarki narodowej PKD) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) w tym: ogółem 1) wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 870 4381 32 60 145 34 - 684 3723 142 2. B.Górnictwo i wydobywanie 270 2251 15 15 82 63 - 194 881 84 3. C.Przetwórstwo przemysłowe 9527 53 291 653 508 2914 1990 1 7350 39 929 2384 4. D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w ener-gię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 181 725 10 6 15 13 - 117 431 20 5. E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 750 3740 42 23 107 71 - 534 2948 184 6. F.Budownictwo 11 421 61 509 3390 2050 3542 536 - 6186 29 644 1657 7. G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 13 031 48 309 163 134 490 892 - 9370 53 286 3035 8. H.Transport i gospodarka magazynowa 4231 7266 47 34 75 1058 - 3331 20 287 1324 9. I.Działalność związana z zakwaterowa-niem i usługami gastronomicznymi 3207 10 070 14 9 60 171 - 2602 15 861 948 10. J.Informacja i komunikacja 644 953 6 5 21 115 - 464 2473 140 11. K.Działalność finansowa i ubezpiecze-niowa 349 582 3 3 4 25 - 275 1524 68 12. L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 748 2252 36 23 71 30 - 544 3061 204 13. M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 1969 4981 62 39 104 307 - 1470 8268 464 14. N.Działalność w zakresie usług admini-strowania i działalność wspierająca 3247 4441 75 59 72 258 - 2362 11 260 692 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 216 ROZDZIAŁ 15 1) łączna liczba decyzji wydanych przez inspektorów pracy na podstawie art. 11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji wydanych przez okręgowego inspektora pracy na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień skierowanych przez inspektora pracy na podstawie art. 11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń skierowanych przez inspektora pracy na podstawie art. 11 pkt 8 ustawy o PIP 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 15. O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenie społeczne 979 1342 1 1 4 18 - 591 2593 195 16. P.Edukacja 1850 4162 3 1 26 174 - 1462 8535 482 17. Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 1539 2869 3 2 6 132 - 1265 7645 506 18. R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 742 1915 5 5 19 34 - 579 3241 180 19. S.Pozostała działalność usługowa 1849 5029 11 6 18 83 - 1528 10 354 567 20. T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby - - - - - - - - - - 21. U.Organizacje i zespoły eksterytorialne 1 - - - - - - - - - 22. X.Działalność nieokreślona 9 9 1 1 1 0 - 6 24 - SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 217 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji okręgowych inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.36. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg wielkości zatrudnienia) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) ogółem 1) w tym: wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym zakłady o zatrudnieniu: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. 1 - 9 34 233 133 325 3594 2349 4661 2501 1 23 234 129 612 7077 2. 10 - 49 13 301 55 817 651 427 1911 2197 - 10 115 61 264 3903 3. 50 - 249 6272 22 420 251 148 951 1095 - 4862 24 104 1619 4 250 i powyżej 3608 8515 76 60 253 211 - 2703 10 988 677 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 218 ROZDZIAŁ 15 a) sektor publiczny obejmuje podmioty stanowiące własność państwową, jednostek samorządu terytorialnego oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora publicznego b) sektor prywatny obejmuje podmioty gospodarki stanowiące własność prywatną krajową, zagraniczną oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora prywatnego c) sektor mieszany zrównoważony obejmuje własność mieszaną między sektorami z takim samym udziałem własności sektora publicznego i prywatnego 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji okręgowych inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.37. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - kontrole i środki prawne (wg form własności) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) ogółem 1) w tym: wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. Sektor publiczny a) ogółem, w tym własność: 4500 11 811 39 34 212 191 - 3341 16 773 1172 1. państwowa 1303 2875 13 8 58 47 - 790 3394 212 2. samorządowa 3046 8326 20 20 123 65 - 2446 12 963 833 3. mieszana 151 610 6 6 31 79 - 105 416 127 2. Sektor prywatny b) ogółem, w tym własność: 52 211 205 694 4458 2919 7495 5791 1 37 086 206 879 12 005 1. prywatna krajowa 45 699 183 050 3988 2695 6718 5171 1 32 516 184 852 10 795 2. prywatna zagraniczna 3986 12 557 271 141 402 323 - 2818 13 422 758 3. prywatna mieszana 2526 10 087 199 83 375 297 - 1752 8605 452 3. Sektor mieszany zrównoważony c) 2 3 - - - - - - - - 4. Nieokreślona własność 701 2569 75 31 69 22 - 487 2316 99 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 219 Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. OIP Białystok 2099 1417 77 605 560 24 360 26 2. OIP Bydgoszcz 1998 1361 120 517 678 46 336 44 3. OIP Gdańsk 3583 2070 495 1018 915 97 677 27 4. OIP Katowice 4310 3368 326 616 1844 127 470 67 5. OIP Kielce 1832 1313 102 417 491 33 243 46 6. OIP Kraków 3502 2055 308 1139 1231 70 830 75 7. OIP Lublin 2143 1553 107 483 745 55 316 14 8. OIP Łódź 4753 3283 65 1405 1299 31 847 41 9. OIP Olsztyn 1977 1336 263 378 649 66 274 11 10. OIP Opole 1787 1162 114 511 418 19 265 36 11. OIP Poznań 5152 3611 650 891 2156 187 692 75 12. OIP Rzeszów 2333 1388 123 822 735 40 559 28 13. OIP Szczecin 2026 1088 237 701 519 63 407 70 14. OIP Warszawa 6699 4831 575 1293 2134 121 822 110 15 OIP Wrocław 2988 1718 204 1066 1045 76 873 20 16. OIP Zielona Góra 1368 909 86 373 437 39 243 23 15.38. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg okręgowych inspektoratów pracy) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 220 ROZDZIAŁ 15 15.39. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg sekcji gospodarki narodowej PKD) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 592 398 58 136 201 12 92 4 2. B.Górnictwo i wydobywanie 235 191 6 38 126 4 24 - 3. C.Przetwórstwo przemysłowe 8210 5544 693 1973 2794 188 1346 111 4. D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 94 61 1 32 42 1 21 4 5. E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpada-mi oraz działalność związana z rekultywacją 505 315 29 161 153 13 108 11 6. F.Budownictwo 13 013 10 129 674 2210 5071 176 1484 153 7. G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 9248 5558 778 2912 2702 244 1946 120 8. H.Transport i gospodarka magazynowa 4165 2917 401 847 1392 125 581 70 9. I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 3173 2129 283 761 929 60 510 59 10. J.Informacja i komunikacja 486 316 37 133 157 8 100 12 11. K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 216 101 11 104 48 6 66 4 12. L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 537 352 19 166 155 9 113 14 13. M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 1643 1080 116 447 484 38 292 29 14. N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 2436 1488 449 499 744 110 369 86 15. O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obo-wiązkowe zabezpieczenie społeczne 236 65 29 142 33 9 97 1 16. P.Edukacja 826 340 55 431 175 25 294 6 17. Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 1045 552 109 384 232 38 264 12 18. R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 392 163 16 213 80 5 127 3 19. S.Pozostała działalność usługowa 1479 749 88 642 329 23 379 10 20. T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świad-czące usługi na własne potrzeby - - - - - - - - 21. U.Organizacje i zespoły eksterytorialne - - - - - - - - 22. X.Działalność nieokreślona 19 15 - 4 9 - 1 4 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 221 15.40. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg wielkości zatrudnienia) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym zakłady o zatrudnieniu: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. 1 - 9 31 992 21 822 2464 7706 10 578 713 5093 590 2. 10 - 49 11 075 7366 951 2758 3420 240 1821 74 3. 50 - 249 3839 2312 306 1221 1224 87 861 23 4 250 i powyżej 1644 963 131 550 634 54 439 26 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 222 ROZDZIAŁ 15 a) sektor publiczny obejmuje podmioty stanowiące własność państwową, jednostek samorządu terytorialnego oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora publicznego b) sektor prywatny obejmuje podmioty gospodarki stanowiące własność prywatną krajową, zagraniczną oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora prywatnego c) sektor mieszany zrównoważony obejmuje własność mieszaną między sektorami z takim samym udziałem własności sektora publicznego i prywatnego 15.41. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg form własności) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. Sektor publiczny a) ogółem, w tym własność: 1610 643 102 865 352 46 595 15 1. państwowa 417 230 33 154 127 16 114 6 2. samorządowa 1118 369 61 688 201 24 466 6 3. mieszana 75 44 8 23 24 6 15 3 2. Sektor prywatny b) ogółem, w tym własność: 46 361 31 438 3698 11 225 15 324 1031 7515 689 1. prywatna krajowa 41 427 28 161 3213 10 053 13 566 881 6679 594 2. prywatna zagraniczna 2985 2021 259 705 1069 69 511 63 3. prywatna mieszana 1949 1256 226 467 689 81 325 32 3. Sektor mieszany zrównoważony c) - - - - - - - - 4. Nieokreślona własność 579 382 52 145 180 17 104 9 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 223 15.42. Podmioty gospodarcze działające w Polsce w latach 2024-2025 (wg PKD) Wyszczególnienie (sekcje PKD) Podmioty, na rzecz których jest świadczona praca (na podstawie umowy o pracę, umów cywilnoprawnych) Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą niezatrudniające pracowników 2024202520242025 Ogółem769 572767 794 1 381 6911 410 385 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo8518857171037104 B.Górnictwo i wydobywanie11581143575571 C.Przetwórstwo przemysłowe88 50387 089 103 265102 253 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimaty- zacyjnych 1 34413279921032 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 4989505022792166 F.Budownictwo118 018118 538 223 972224 662 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 176 073166 655 199 108184 850 H.Transport i gospodarka magazynowa56 07156 008 69 11568 172 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 35 27935 646 25 83125 957 J.Informacja i komunikacja16 00815 713 163 994170 952 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa10 52310 460 28 26328 282 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości15 69816 773 29 98731 896 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna61 06460 658 208 985217 179 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 27 31028 037 51 13053 591 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 68086844424438 P.Edukacja36 73637 431 41 92745 505 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna38 08738 657 111 406117 414 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją12 14412 425 17 73518 303 S.Pozostała działalność usługowa48 74554 105 90 577105 164 T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby 11 -- U.Organizacje i zespoły eksterytorialne134138 1414 X.Działalność nieokreślona6361652550094880 Źródło: Zestawienie na podstawie danych ZUS o liczbie aktywnych płatników opłacających składki na ubezpiecznie społeczne oraz Fundusz Pracy (stan na 31 grudnia 2025 r.) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 224 ROZDZIAŁ 15 Wyszczególnienie (sekcje PKD) Liczba poszkodowanych w wypadkach Lata Ogółemśmiertelnychciężkichlekkich w liczbach bezwzględnych Ogółem 202368 66316833168 164 202467 00025045966 291 202566 73318948666 058 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 202378275770 2024838228808 20257871311763 B.Górnictwo i wydobywanie 202321761672153 202423111982284 2025205716112030 C.Przetwórstwo przemysłowe 202322 0792914321 907 202420 9723919420 739 202521 1503720520 908 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klima- tyzacyjnych 202351923514 202452064510 202545164441 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 20232197992179 2024218116172148 202521316202105 F.Budownictwo 2023359639353522 2024344259793304 2025323344883101 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samocho- dowych, włączając motocykle 2023888313278843 2024920913369160 202510 067144810 005 H.Transport i gospodarka magazynowa 2023617629386109 2024597536295910 2025567627235626 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 20231021121018 20241068-91059 20251058151052 J.Informacja i komunikacja 202338712384 202437212369 202539013386 *Dane GUS: Wypadki przy pracy w 2025 roku - dane wstępne 15.43. Poszkodowani w wypadkach przy pracy w latach 2023-2025* w sekcjach gospodarki narodowej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 225 15.43. Poszkodowani w wypadkach przy pracy w latach 2023-2025* w sekcjach gospodarki narodowej Wyszczególnienie (sekcje PKD) Lata Liczba poszkodowanych w wypadkach Ogółem śmiertelnych ciężkich lekkich w liczbach bezwzględnych K.Działalność finansowa i ubezpiecze- niowa 2023477-2475 202450813504 2025484-2482 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 20236001-599 202463214627 202561012607 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 202397234965 202410661111054 2025942411927 N.Działalność w zakresie usług admini- strowania i działalność wspierająca 202326876182663 2024250020162464 202521396272106 O.Administracja publiczna i obrona narodowa, obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 202329134132896 202427045142685 20252816552806 P.Edukacja 20234483374473 202442642124250 20254090384079 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 202374521107441 20247324577312 20257605467595 R.Działalność związana z kulturą, rozryw- ką i rekreacją 202371933713 2024689-4685 2025623-4619 S.Pozostała działalność usługowa 202354413540 202442542419 202542413420 * Dane GUS: Wypadki przy pracy w 2025 roku - dane wstępne SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 226 ROZDZIAŁ 15 15.44. Zasoby kadrowe Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Rok Liczba pracowników Państwowej Inspekcji Pracy Ogółem w tym: GIPOIP OS PIP we Wrocławiu Ogółem, w tym: 20232 6782372 38457 20242 6992362 40756 20252 7592432 45957 pracownicy na kierowniczych stanowiskach poza głównymi księgowymi 20232928-1 20243331-2 20253129-2 kierownicze stanowiska inspektorskie (OIP + Z-cy OIP) 202346-46- 202448-48- 202550-50- nadinspektorzy pracy - kierow- nicy oddziałów 202343-43- 202442-42- 202543-43- pozostałe stanowiska inspek- torskie 20231 474-1 474- 20241 463-1 463- 20251 579-1 579- stanowiska podinspektorskie 2023111-111- 2024104-104- 202557-57- pracownicy merytoryczni niewykonujący czynności kontrolnych 202343713728713 202447013432214 202544914429312 pracownicy ds. ewidencjono- wania i analizowania działal- ności inspektorów pracy 2023155271226 2024154271225 2025159281265 służby finansowe, w tym główni księgowi 20238212664 20248211674 20258411694 pracownicy administracyjni 20232663222212 20242673222510 20252733023013 pracownicy obsługi 20233511321 20243611421 20253411221 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 227 15.45. Struktura wieku, wykształcenia oraz staż pracowników PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych WIEK do 30 lat1304,81345,01505,4 31-40 lat50018,749418,349117,8 41-50 lat 97736,595435,394834,4 51-60 lat80330,085631,789132,3 od 61 lat26810,02619,727910,1 WYKSZTAŁCENIE Wyższe, w tym:252994,4255394,6262095 prawnicze72627,175027,876727,8 administracyjne2489,22388,82468,9 techniczne95535,793734,793834,0 inne specjalności60022,462823,366924,3 Pomaturalne271,0261,0260,9 Średnie1094,11074,01023,7 Zawodowe100,490,370,3 Podstawowe30,140,140,1 STAŻ PRACY W PIP do 10 lat91134,099736,91 06938,7 11-20 lat 83331,177128,670625,6 21-30 lat78529,377228,676627,8 od 31 lat1495,61595,92187,9 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 228 ROZDZIAŁ 15 15.46. Ustawy określające kompetencje organów PIP (stan prawny na dzień 31.12.2025 r.) 1. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.); 2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.); 3. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691); 4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.); 5. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2025 r. poz. 734, z późn. zm.); 6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.); 7. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.); 8. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.); 9. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2025 r. poz. 911, z późn. zm.); 10. Ustawa z dnia 1 grudnia 1961 r. o izbach morskich (Dz. U. z 2020 r. poz. 159); 11. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026 r. poz. 268, z późn. zm.); 12. Ustawa z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 567, z późn. zm.); 13. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2025 r. poz. 636, z późn. zm.); 14. Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 367, z późn. zm.); 15. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 437); 16. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 549); 17. Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 425, z późn. zm.); 18. Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2026 r. poz. 457); 19. Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288, z późn. zm.); 20. Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1799, z późn. zm.); 21. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2026 r. poz. 43, z późn. zm.); 22. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 437, z późn. zm.); 23. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.); 24. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.); 25. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 81); 26. Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2026 r. poz. 90); 2 7. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 1); 28. Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 18); 29. Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. z 2022 r. poz. 546); 30. Ustawa z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (Dz. U. z 2025 r. poz. 1094); 31. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1490, z późn. zm.); 32. Ustawa z dnia 5 kwietnia 2002 r. o europejskich radach zakładowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1832); 33. Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2378); 34. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2023 r. poz. 215, z późn. zm.); 35. Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773); 36. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1644, z późn. zm.); 3 7. Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 236); 38. Ustawa z dnia 17 października 2003 r. o wykonywaniu prac podwodnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 612); 39. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 2026 r. poz. 477); 40. Ustawa z dnia 4 marca 2005 r. o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 583); 41. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz. U. poz. 550, z późn. zm.); 42. Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 186); 43. Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń (Dz. U. poz. 1076, z późn. zm.); 44. Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o spółdzielni europejskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 438); 45. Ustawa z dnia 29 sierpnia 2007 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622); 46. Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696); 47. Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1816); SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 229 48. Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 529); 49. Ustawa z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1567); 50. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.); 51. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu (Dz. U. z 2026 r. poz. 102); 52. Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o produktach biobójczych (Dz. U. z 2021 r. poz. 24, z późn. zm.); 53. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2025 r. poz. 568); 54. Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2026 r. poz. 110, z późn. zm.). 55. Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 1682); 56. Ustawa z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego pracowników wykonujących zawody medyczne zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2139); 5 7. Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni (Dz. U. z 2025 r. p oz. 301); 58. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.); 59. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 30, z późn. zm.); 60. Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 192); 61. Ustawa z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. z 2023 r. p oz. 174 3); 62. Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o pracy na statkach rybackich (Dz. U. z 2025 r. poz. 1463); 63. Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2025 r. 764, z późn. zm.); 64. Ustawa z dnia 27 listopada 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia w okresie ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii kadr medycznych (Dz. U. poz. 2401, z późn. zm.); 65. Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337, z późn. zm.); 66. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1620); 6 7. Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1741, z późn. zm.); 68. Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o uczestnictwie pracowników w spółce powstałej w wyniku transgranicznego przekształcenia, połączenia lub podziału spółek (Dz. U. poz. 1784); 69. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o delegowaniu kierowców w transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 797); 70. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620, z późn. zm.); 71. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 621, z późn. zm.); 72. Ustawa z dnia 28 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz. U. poz. 1661). 2025\r\n\r\nSUMMARY TO EVALUATE:\r\nTitle: NLI Report 2025: The State of Occupational Safety and Labor Law in Poland\r\nSummary: The document summarizes the activities of the National Labour Inspectorate (PIP) in 2025. It highlights where workers' rights are most frequently violated and where accidents occur. The report shows tangible results of inspections, such as the recovery of over PLN 158 million in overdue wages for 48,500 employees.\r\nKey Points: Workplace Accidents: Inspectors investigated 1,918 accidents, resulting in 203 fatalities and 649 serious injuries. The most dangerous sectors are construction and manufacturing., Recovered Payments: Thanks to PIP interventions, employees recovered a total of over PLN 158 million in overdue wages and other benefits., Working Time and Civil Law Contracts: Massive violations were found in working time records (in 47% of inspected companies) and in the misuse of civil law contracts instead of employment contracts., New PIP Powers: The Inspectorate is preparing to issue decisions converting irregular civil law contracts into employment contracts, which is intended to increase worker protection., Legality of Foreigners' Employment: Illegal work was found among 19.8% of inspected foreigners, mainly due to the lack of required work permits.\r\n\r\nEVALUATION RULES:\r\n1. Check all NUMBERS, DATES, and AMOUNTS in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n2. Check all NAMES, ORGANIZATIONS, and PLACES in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n3. Check all specific LEGAL ACTIONS. If that mechanism is not present in SOURCE -> is_valid: false.\r\n\r\nIMPORTANT: Abstract concepts (e.g. \"transparency\", \"trust\") are allowed as conclusions.\r\n\r\nOUTPUT (JSON):\r\n{\r\n \"is_valid\": true/false,\r\n \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\r\n}\r\n\r\nFORMATTING REQUIREMENTS:\r\n1. Respond ONLY with a raw JSON object.\r\n2. DO NOT use Markdown code blocks.\r\n3. DO NOT add any introductions or explanations before or after the JSON.\r\n4. The JSON must be valid and ready to parse.\r\n\r\n", "ai_response_raw": "{\n \"is_valid\": true,\n \"issue\": \"none\"\n}" }, { "timestamp": "2026-07-05T16:16:19.435Z", "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_2773/text/index.html", "model": "deepseek-v4-pro", "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 2773 Warszawa, 29 czerwca 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Główny Inspektor Pracy UNP: GIP-26-222217 GIP-GG.0410.2.2026.1 Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, wypełniając dyspozycję art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, przekazuję - Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku. Sprawozdanie przedstawia rezultaty działań kontrolno-nadzorczych i prewencyjnych Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. Jest jednocześnie bogatym źródłem wiedzy o stanie praworządności w stosunkach pracy w naszym kraju. Dokument obrazuje wymierne efekty działań Państwowej Inspekcji Pracy wyrażające się wyeliminowaniem zagrożeń dla zdrowia i życia zatrudnionych, poprawą warunków zatrudnienia i przestrzegania prawa pracy w kontrolowanych zakładach. Z poważaniem Marcin Stanecki /-/ podpisano elektronicznie Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku SPRAWOZDANIE Warszawa 2026 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 SPIS TREŚCI 5 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie – organizacja i kompetencje PIP 15 2. Priorytety, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna 21 2.1. Realizacja celów urzędu 21 2.2. Działania przygotowawcze do realizacji Krajowego Planu Odbudowy 22 2.3. Przygotowanie do wdrożenia reformy PIP 23 3. Badanie skarg i wniosków 27 4. Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy 39 5. Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 47 5.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero 47 5.2. Strategia kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska 55 5.3. Działania kontrolno-nadzorcze w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców 62 6. Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach 73 6.1. Budownictwo – nadzór i kontrola sektora budowlanego, w tym ograniczanie zagrożeń zawodowych oraz bezpośrednich zagrożeń dla życia osób pracujących 73 6.2. Górnictwo – ograniczanie zagrożeń wypadkowych i ocena przestrzegania prawa pracy w sektorze górnictwa podziemnego i odkrywkowego 80 6.3. Wymagania bezpieczeństwa w zakresie eksploatacji kogeneracyjnych źródeł wytwórczych pracujących na system dystrybucji energii elektrycznej 85 6.4. Rolnictwo – ograniczanie zagrożeń chorobowych i wypadkowych w zakładach rolnych 86 6.5. Leśnictwo – zapewnianie przez pracodawców zakładów usług leśnych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym bezpieczna organizacja prac szczególnie niebezpiecznych 89 7. Wybrane zagadnienia w zakresie prawnej ochrony pracy 95 7.1. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych 95 7.2. Czas pracy oraz wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy 98 7.3. Egzekwowanie przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i czasu odpoczynku (działania w ramach Krajowej Strategii Kontroli) oraz czasu pracy kierowców 104 7.4. Przestrzeganie w placówkach handlowych przepisów o czasie pracy oraz o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni 106 7.5. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych 108 8. Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 113 8.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z występowaniem w środowisku pracy czynników fizycznych, biologicznych i chemicznych 113 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 6 SPIS TREŚCI 8.2. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnością 118 8.3. Nadzór rynku – kontrole wyrobów w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi i innymi oraz wydawanie opinii na wniosek organów celnych 121 9. Zadania w zakresie legalności zatrudnienia 127 9.1. Legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich 127 9.2. Świadczenie usług agencji zatrudnienia, powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej oraz outsourcing 129 10. Poradnictwo prawne i techniczne 145 11. Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia 151 11.1. Pozostałe programy prewencyjne i edukacyjno-informacyjne Państwowej Inspekcji Pracy 151 11.2. Konkursy i nagrody Głównego Inspektora Pracy 161 11.3. Działalność wydawnicza Państwowej Inspekcji Pracy 166 12. Działalność krajowa i międzynarodowa 169 12.1. Współpraca krajowa 169 12.2. Współpraca międzynarodowa 174 12.3. Działania komunikacyjne i wizerunkowe PIP 177 12.4. Działalność Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy 178 13. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy oraz opiniowanie projektów aktów prawnych 183 13.1. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy 183 13.2. Opiniowanie projektów aktów prawnych 186 14. Podsumowanie i priorytety na rok 2026 189 15. Działalność PIP w ujęciu statystycznym 197 Szanowni Państwo! Marcin Stanecki Główny Inspektor Pracy Państwowa Inspekcja Pracy wykonuje kilkadziesiąt zadań powierzonych przez ustawodawcę. Gdybym miał je ustawić w kolejności pod względem rangi, za- wsze na pierwszym miejscu umieściłbym ochronę życia i zdrowia pracowników. Tragiczne skutki śmiertelnych i ciężkich wypadków przy pracy są nieodwracalne, a szkody społeczne i rodzinne związane z tymi zdarzeniami – nieakceptowalne. Dlatego kwestie bezpieczeństwa są naszym priorytetem, na którym koncentrujemy się podczas działań. W 2025 roku inspektorki i inspektorzy pracy zbadali okoliczności i przyczyny 1918 wypadków przy pracy, w których poszkodowanych zostało 2140 osób. To wciąż za dużo, dlatego naszym celem jest, by w najbliższych latach doprowadzić do sytu- acji, gdy w wypadku przy pracy nie zginie żaden pracownik. Realizujemy program „Wizja Zero”. Jest on dostępny dla każdego pracownika i pra- codawcy, niezależnie od branży. To nowoczesne podejście do zapobiegania wypad- kom przy pracy oraz chorobom zawodowym. Jego elementem jest kampania obej- mująca szczególnym nadzorem place budów. Sektor ten niezmiennie znajduje się w centrum zainteresowania inspektorek i inspektorów pracy z powodu dużej licz- by zagrożeń wypadkowych i zawodowych. Realizowane w latach 2022–2025 kom- pleksowe działania Państwowej Inspekcji Pracy to połączenie działań kontrolnych i promocji bezpiecznej pracy. Przyczyniły się one do zmniejszenia prawie o połowę liczby ofiar najpoważniejszych wypadków śmiertelnych w branży budowlanej. Kadra inspektorska reaguje na wszelkie sygnały, jakie przekazują nam pracowni- cy narażeni nie tylko na niebezpieczeństwo w pracy, lecz także na skutki łamania prawa pracy. W odpowiedzi na skargi przeprowadziliśmy ponad 20 tys. kontroli, co stanowi prawie połowę naszych interwencji u pracodawców w 2025 roku. Poziom przestrzegania przepisów prawa pracy nadal jest niezadowalający. Świad- czy o tym liczba ujawnianych nieprawidłowości dotyczących czasu pracy. Inspek- torki i inspektorzy pracy w 2025 roku przeprowadzili ok. 18 tys. kontroli w tym zakresie. Nieprawidłowości stwierdzono u ponad 9 tys. pracodawców. Pokazuje to, że czas pracy nie jest wyłącznie parametrem organizacyjnym – jest barometrem kondycji całego środowiska pracy. Zwracamy też baczną uwagę na zagrożenia psychofizyczne, np. mobbing czy dys- kryminację, na które narażeni są pracownicy. Takie zagadnienia były przedmiotem prawie 4 tys. skarg napływających do Państwowej Inspekcji Pracy. Chcąc im prze- ciwdziałać, prowadzimy szeroką kampanię wśród pracodawców i pracowników, aby uświadomić wszystkim wagę zdrowej atmosfery w pracy, która ma przełożenie nie tylko na dobrostan zatrudnionych, ale także na bezpieczeństwo ich pracy. Mimo ogromnego zaangażowania inspektorek i inspektorów pracy, ograniczone zasoby kadrowe i finansowe Inspekcji Pracy mogą być powodem uczucia niedosy- tu. Mamy bowiem świadomość, jak wielu pracowników liczy na nasze wsparcie podczas codziennej pracy. Mam nadzieję, że nowe uprawnienia inspektorów, jakie nada im wprowadzana w 2026 roku reforma Państwowej Inspekcji Pracy, pozwolą na zwiększenie skuteczności naszych działań, kampanii społecznych i programów prewencyjnych. Marcin Stanecki Główny Inspektor Pracy Wprowadzenie 1 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 1 15 Warszawa Radom Kutno Sieradz Wałbrzych Konin Piła Leszno Legnica Kłodzko Jelenia Góra Piotrków Tryb. Ostrów Wlkp. Skierniewice Biała Podl. Chełm Krosno Tarnów Nowy Sącz Tarnobrzeg Przemyśl Zamość Siedlce Elbląg Łomża Ełk Słupsk Koszalin Gdynia Starogard Gdański Suwałki Płock Ciechanów Ostrołęka Lublin Rzeszów Kraków Katowice Okręgowe Inspektoraty Pracy Oddziały OIP OIP Katowice 1. Bielsko-Biała 2. Częstochowa 3. Rybnik 4. Gliwice 5. Zawiercie Opole Poznań Bydgoszcz Toruń Włocławek Wejherowo Grudziądz Szczecin Gdańsk Zielona Góra Gorzów Wlkp. Wrocław Łódź 2 1 3 4 5 Kielce Białystok Olsztyn Struktura terytorialna Państwowej Inspekcji Pracy 1. Wprowadzenie – organizacja i kompetencje PIP Ochrona pracy stanowi jedną z podstawowych wartości konstytucyjnych Rzeczypospolitej Polskiej, znajdującą swoje umocowanie w przepisach Konstytucji RP, w szcze - gólności w art. 24, zgodnie z którym praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej, a państwo spra - wuje nadzór nad warunkami jej wykonywania. Realizacja tego artykułu w praktyce odbywa się m.in. poprzez funk - cjonowanie wyspecjalizowanych organów państwowych powołanych do nadzoru i kontroli przestrzegania przepi - sów prawa pracy, wśród których kluczowym jest Państwo- wa Inspekcja Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy, działająca na pod- stawie ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.), jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególno- ści przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w usta- wie. Ustawodawca wyposażył ją w szczególny status ustrojowy, polegający na podporządkowaniu Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej, co odróżnia ją od organów administracji rządowej oraz stanowi gwarancję jej nieza- leżności. Nadzór nad nią, w zakresie określonym w usta- wie, sprawuje Rada Ochrony Pracy, powoływana przez Marszałka Sejmu RP. Strukturę organizacyjną Państwowej Inspekcji Pracy tworzą: Główny Inspektorat Pracy, 16 okręgowych inspek- toratów pracy, w ramach których funkcjonują 43 oddzia- ły, oraz Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu. Państwową Inspekcją Pracy kieruje Główny Inspektor Pracy, powoły- wany przez Marszałka Sejmu RP. Okręgowi inspektorzy pracy kierują działalnością okręgowych inspektoratów pracy oraz nadzorują działalność inspektorów pracy. Z kolei Ośrodkiem Szkolenia kieruje dyrektor. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 16 ROZDZIAŁ 1 Misją Państwowej Inspekcji Pracy jest skuteczne egzekwowanie przepisów prawa pracy, w tym bezpie- czeństwa i higieny pracy, poprzez efektywne i ukierunko- wane kontrole oraz działania prewencyjne, zmierzające do ograniczenia zagrożeń wypadkowych i poszanowa- nia prawa pracy. Zakres działania Państwowej Inspekcji Pracy został określony w szczególności w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy . Do jej podstawowych zadań należy nadzór oraz kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących stosunku pra- cy, wynagrodzenia za pracę, czasu pracy, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, a także zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych. Szczególne znaczenie mają kontrole przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, któ- rych celem jest zapobieganie zagrożeniom dla życia i zdrowia pracowników. Ponadto, do innych istotnych zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy także kontrola legalności zatrud- nienia oraz innej pracy zarobkowej, w tym przeciwdzia- łanie zjawiskom nielegalnego zatrudnienia, powierzania pracy cudzoziemcom oraz nadużywania cywilnopraw- nych form zatrudnienia w sytuacjach, w których wła- ściwy jest stosunek pracy. W tym zakresie działalność Inspekcji wpisuje się w realizację zasady ochrony pracy oraz zapewnienia równej konkurencji na rynku pracy. Należy jednak zauważyć, że szereg zadań wykonywa- nych przez Państwową Inspekcję Pracy ustawodawca określił w innych ustawach. Kontroli Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. pod- legali w szczególności pracodawcy, a w zakresie bez- pieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia także niebędący pracodawcami przedsiębiorcy i inne jednostki organizacyjne, na rzecz których jest świad- czona praca przez osoby fizyczne, w tym przez osoby wykonujące na własny rachunek działalność gospodar- czą, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy. Szczegółowy katalog podmiotów, które są objęte kontro- lami, oraz zakres tych kontroli określony jest w art. 13 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy została wyposażona w kompetencje o charakterze kontrolnym, nadzorczym oraz prewencyjnym. Inspektorzy pracy są uprawnieni do przeprowadzania czynności kontrolnych wobec pod- miotów, na rzecz których jest wykonywana praca przez osoby fizyczne, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy, oraz do stosowania środków prawnych w przy- padku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pra- cy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia. Przysługuje im prawo żądania dokumentów, informacji oraz wyjaśnień, a także przesłuchiwania osób w związ- ku z przeprowadzaną kontrolą. W przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów pra- wa pracy organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą stosować przewidziane prawem środki prawne, w tym wydawać decyzje administracyjne (m.in. nakazy usu- nięcia stwierdzonych uchybień, wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę czy wstrzymania prac lub dzia- łalności w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracowników), kierować wystąpienia lub wydawać polecenia, a także kierować wnioski o ukara- nie do sądów lub nakładać grzywny w drodze mandatu karnego. Kompetencje te mają na celu zapewnienie sku- teczności działań Inspekcji oraz realnego oddziaływania na podmioty naruszające przepisy prawa pracy. Obok funkcji kontrolnej Państwowa Inspekcja Pracy realizuje również zadania o charakterze prewencyjnym. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy, chętnie korzysta- ją z bezpłatnego poradnictwa prawnego i technicznego, bezpośrednio w siedzibach jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy, telefonicznie oraz pisemnie (w tym również za pomocą poczty elektronicznej). Pora- dy udzielane są również podczas przeprowadzanych kontroli. Działania prewencyjne, promocyjne i edukacyjne mają na celu w szczególności wsparcie procesu kształ- towania kultury bezpieczeństwa, tworzenia zdrowych i bezpiecznych warunków pracy w polskich przedsiębior- stwach oraz promowania standardów zgodnych z obo- wiązującym porządkiem prawnym. W 2025 r. ustawodawca wprowadził szereg zmian legislacyjnych , które istotnie wpłynęły na kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy rozszerzyły zakres jej działania, w szczególności poprzez nałoże- nie nowych obowiązków kontrolnych oraz wzmocnienie instrumentów prawnych służących egzekwowaniu prze- strzegania prawa. Na mocy ustawy z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rol - nej na lata 2023-2027 (Dz.U. poz. 321) w art. 10 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy dodano pkt 15e, zgodnie z którym od dnia 15 marca 2025 r. do zadań Inspekcji należy kontrola przestrzegania wymogów warunkowości społecznej w rozumieniu art. 2 pkt 31a ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicz- nym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2024 r. poz. 1741, z późn. zm.). Zgodnie z doda- nym w tej ustawie art. 105a, Państwowa Inspekcja Pra- cy przeprowadza kontrolę przestrzegania wymogów warunkowości społecznej, zgodnie z przepisami ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w oparciu o przekazany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnic- twa wykaz rolników, którzy w poprzednim roku złożyli wnioski o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1, 3 i 4 tej ustawy, i którzy są pracodawcami albo nie będąc pracodawcami są przedsiębiorcami albo innymi jednostkami organizacyjnymi, o których mowa w art. 13 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nie później niż do dnia 31 października każdego roku Pań- stwowa Inspekcja Pracy przekazuje Agencji informacje SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 1 17 o rolnikach, którzy zostali poddani kontroli przestrze- gania wymogów warunkowości społecznej, zawiera- jące m.in. informacje o niezgodnościach z wymogami warunkowości społecznej stwierdzonych u rolnika, któ- ry został poddany kontroli przestrzegania wymogów warunkowości społecznej, niezbędne do ustalenia wysokości kary administracyjnej, jeżeli w wyniku prze- prowadzonej kontroli przestrzegania wymogów warun- kowości społecznej w decyzjach wymienionych w art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pra- cy orzeczono o nakazach lub zakazach. Z dniem 1 czerwca 2025 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. poz. 620, z późn. zm.) i ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierza - nia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. poz. 621, z późn. zm.), które zmodyfikowały szereg kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy w zakre- sie legalności zatrudnienia i powierzania innej pracy zarobkowej obywatelom polskim, legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej i wykonywania pracy przez cudzoziemców oraz badania zgodności z prawem świadczenia usług agencji zatrudnienia. Przede wszyst- kim, na mocy ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia depenalizowano wykroczenia za niepowiadomienie przez bezrobotnego właściwego powiatowego urzędu pracy o podjęciu przez niego zatrudnienia, innej pracy zarob- kowej lub działalności gospodarczej, w związku z czym uchylone zostały przepisy art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. b i art. 14 ust. 2 pkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku czego pozbawiono Państwową Inspekcję Pracy upraw- nień dotyczących kontroli bezrobotnych w ww. zakresie oraz uprawnień do korzystania z danych zgromadzonych w rejestrze bezrobotnych. Ustawą o rynku pracy i służ- bach zatrudnienia uchylono art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. c usta- wy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku czego do jej zadań nie należy już kontrola przestrzegania obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy. Ponadto ww. usta- wa zniosła obowiązek wydawania certyfikatów upraw- niających do świadczenia usług agencji zatrudnienia w zakresie poradnictwa zawodowego oraz doradztwa personalnego, w efekcie czego kontroli Państwowej Inspekcji Pracy będą podlegały tylko podmioty świadczą- ce usługi pośrednictwa pracy oraz pracy tymczasowej. Jednocześnie zmianie uległ art. 37 ust. 3 pkt 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy , który nałożył obowiązek na okręgowych inspektorów pracy do niezwłocznego powiadamiania wojewody o stwierdzonych przypadkach naruszenia obowiązków, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. d i f ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, przez podmiot, któremu udzielono akredytacji do prowadzenia pośrednictwa pracy w ramach sieci EURES, określonej w przepisach o rynku pracy i służbach zatrudnienia, z wyłączeniem stwierdzenia naruszenia przez ten pod- miot warunku, o którym mowa w art. 306 ust. 3 (obowią- zek posiadania lokalu służącego do świadczenia usług) ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Istotną zmianą dokonaną ustawą o warunkach dopusz- czalności powierzania pracy cudzoziemcom na teryto- rium Rzeczypospolitej Polskiej było wyłączenie z dniem 1 czerwca 2025 r. obowiązku zawiadamiania o zamia- rze wszczęcia kontroli w przypadku, gdy jest ona prze- prowadzana przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie legalności zatrudnienia, innej pracy zarobko- wej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców. Ponadto wzmocniono kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w obszarze egzekwowania przepisów, zwłaszcza dotyczących zatrudniania cudzoziemców. Na skutek nowelizacji art. 10 ust. 1 pkt 15 ustawy o Pań- stwowej Inspekcji Pracy i art. 17 § 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.), roz- szerzono katalog wykroczeń ściganych przez Państwową Inspekcję Pracy oraz w których inspektor pracy bierze udział w charakterze oskarżyciela publicznego, obejmu- jąc nim przepisy obu nowych ustaw oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.). Z dniem 13 grudnia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. poz. 1661), która wprowadziła nowe zadania dla inspektorów pracy, tj.: ●prawo występowania do sądu pracy z wnioskiem o usta- lenie, czy treść układu zbiorowego pracy jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa lub czy układ został zawarty zgodnie z przepisami o jego zawie - raniu (art. 22 ust. 1); ●rozszerzenie formuły prawnej powództw wnoszonych o ustalenie istnienia stosunku pracy o treść tego stosunku (art. 39 pkt 1 ustawy zmieniający art. 63 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.); ●prawo do prowadzenia dochodzeń oraz wnoszenia i popierania aktu oskarżenia przez inspektora pracy w try - bie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.) w postępowaniach dotyczących przestępstw, o których mowa w art. 38 ust. 1 ustawy (art. 38 ust. 4 ustawy); ●występowanie inspektora pracy w roli oskarżyciela publicznego w postępowaniach dotyczących nowych wykroczeń przewidzianych w art. 38 ust. 2 ustawy (art. 38 ust. 3 ustawy i art. 17 § 2 ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia ) Jednocześnie, w związku z rezygnacją z procedu- ry rejestracyjnej układów zbiorowych pracy, zniesiono obowiązek rejestrowania przez okręgowych inspek- torów pracy oraz wcześniejszej weryfikacji treści zakładowych układów zbiorowych pracy oraz poro- zumień o stosowaniu zakładowych układów zbioro- wych pracy, a także protokołów dodatkowych do tych układów i porozumień, jak również dokonywania wpi- sów do rejestru informacji dotyczących tych układów i porozumień. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 18 ROZDZIAŁ 1 Ponadto w 2025 r. uchwalono i opublikowano dwie istotne ustawy mające wpływ na działalność Państwo- wej Inspekcji Pracy. Ustawą z dnia z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie nie- których ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywa - nia prawa gospodarczego (Dz.U. poz. 769) wprowadzono w ustawie z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.) obowiązek pro - wadzenia kontroli zgodnie z okresowym planem kontroli po uprzednim dokonaniu okresowej oceny prawdopodo - bieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania dzia- łalności gospodarczej (kontrola planowa). Na mocy tego przepisu Państwowa Inspekcja Pracy została zobowią - zana do opracowania klasyfikacji podmiotów ze względu na ryzyko wystąpienia naruszeń prawa pracy i zagrożeń bhp. Jednocześnie ww. ustawą dodano w ustawie o Pań - stwowej Inspekcji Pracy art. 37b, na podstawie którego do kontroli legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców nie stosuje się art. 47 ust. 1a ustawy – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym organ kontroli zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ten organ informację o zasadach umożliwiających przy - pisanie przedsiębiorców do właściwej dla nich kategorii ryzyka, oraz art. 55a ww. ustawy, czyli przepisu regulują - cego częstotliwość przeprowadzania kontroli. Powyższe zmiany weszły w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. Drugą ustawą, która nałożyła na Państwową Inspek- cję Pracy nowe zadania, jest ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz nie - których innych ustaw (Dz.U. poz. 1847). Dodano prze- pisy, na podstawie których, w przypadku przebudowy lub zmiany sposobu użytkowania istniejących obiek- tów budowlanych, rozwiązania zamienne w stosun- ku do wymagań w zakresie ochrony bezpieczeństwa i higieny pracy – stosuje się na podstawie zgody wła- ściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wydanej w porozumieniu z właściwym okrę- gowym inspektorem pracy – bez wymogu uzyskiwania zgody na odstępstwo. Przepisy te wejdą w życie z dniem 20 września 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy współdziała z wielo- ma organami i instytucjami, zarówno krajowymi, jak i międzynarodowymi. W szczególności współpracuje ze związkami zawodowymi, organizacjami pracodaw- ców, organami samorządu załogi, radami pracowni- ków, społeczną inspekcją pracy, publicznymi służbami zatrudnienia, podmiotem, o którym mowa w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu nie- których przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. z 2025 r. poz. 1452, z późn. zm.), tj. członkiem Rady Ministrów, sekretarzem stanu, podsekretarzem stanu albo Pełnomocnikiem Rządu do Spraw Równości wykonującym zadania dotyczące realizacji zasady równego traktowania, oraz z organami administracji państwowej, w szczególności z organami nadzoru i kontroli nad warunkami pracy oraz organa- mi Krajowej Administracji Skarbowej, a także z Policją, Strażą Graniczną, Zakładem Ubezpieczeń Społecz- nych, organami samorządu terytorialnego i Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Współpraca ta służy zwiększeniu efektywności działań kontrolnych oraz zapewnieniu kompleksowej ochrony uczestników stosunków pracy. W PIP zatrudnionych było – wg stanu na dzień 31.12.2025 r. – 2759 osób. Spośród pracowni- ków Inspekcji 95% posiada wykształcenie wyższe. Na stanowiskach inspektorskich pracowało 1579 osób, na stanowisku nadinspektora pracy – kierownika oddzia- łu – 43 pracowników, 50 osób zajmowało kierownicze stanowiska inspektorskie (okręgowi inspektorzy pra- cy i zastępcy okręgowych inspektorów pracy), ponad- to w Głównym Inspektoracie Pracy zatrudnionych było 12 osób nadzorujących czynności kontrolne. W roku sprawozdawczym, po ukończeniu wielomiesięcznej aplikacji i złożeniu z wynikiem pozytywnym egzami- nu państwowego, rekordowa liczba 156 osób uzyskała uprawnienia inspektora pracy. Szczegółowe dane o stanie osobowym PIP i Ośrod- ka Szkolenia PIP we Wrocławiu zawarte zostały w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym. 2 Prio r y tet y, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 2 21 2. Priorytety, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna 2.1. Realizacja celów urzędu W 2025 r., podobnie jak w latach ubiegłych, urząd w ramach zobowiązań wynikających z wdrożenia kontroli zarządczej jako główny cel strategiczny realizował zadania określone w Programie działania Państwowej Inspekcji Pracy. Ten obszar obejmował dążenie do poprawy przestrzegania pra - wa pracy w kontrolowanych podmiotach zarówno poprzez działania kontrolno-nadzorcze, jak i prewencyjno-promocyj - ne, przy zapewnieniu sprawnego funkcjonowania urzędu. Jednocześnie zgodnie z obowiązującymi procedurami wewnętrznymi (Zarządzenie nr 8/16 Głównego Inspektora Pracy zmieniające Zarządzenie w sprawie kontroli zarząd - czej w Państwowej Inspekcji Pracy) zdefiniowane zostały dodatkowe cele strategiczne, wynikające z priorytetowych kierunków działania instytucji, jak również zachodzących zmian na rynku pracy. Wśród wyznaczonych przez Główne - go Inspektora Pracy celów, których realizacja była szczegól- nie ważna w sferze zarządczej, znalazło się przygotowanie urzędu do nowych zadań wynikających z projektowanych przepisów prawa. W tym obszarze urząd dostosowywał działania zarządcze do stanu prac nad projektowa - nymi przepisami, planując rozwiązania organizacyj- ne mające na celu wdrożenie nowych regulacji, w tym m.in. opracowanie wewnętrznych procedur i jednolitych zasad prowadzenia kontroli w zakresie realizacji obowiąz - ków wynikających z poszczególnych ustaw, organizowa- nie szkoleń przygotowujących do realizacji nowych zadań, tworzenie wytycznych zmierzających do zapewnienia jed - nolitej interpretacji przepisów, czy opracowanie materiałów informacyjnych dla odbiorców zewnętrznych – zarówno pracowników, jak i pracodawców – w zakresie obowiązków wynikających z poszczególnych ustaw. Usprawnienie funkcjonowania urzędu w obszarze organi - zacyjno-zarządczym – to kolejny cel realizowany w ramach kontroli zarządczej, zmierzający do wzmocnienia Pań - stwowej Inspekcji Pracy poprzez usprawnienie jej funk- cjonowania w obszarze wewnątrzorganizacyjnym. Proces usprawniania funkcjonowania instytucji poprzedziło dokonanie kompleksowej diagnozy obszarów wymagają - cych zmiany, sygnalizowanych podczas licznych spotkań z pracownikami, w tym przedstawicielami organizacji związ - kowych działających w poszczególnych jednostkach orga- nizacyjnych urzędu, dedykowanych poszczególnym obszarom zespołów roboczych. Kierujący jednostkami organizacyjnymi zobowiązani zostali do wdrożenia sze - regu działań naprawczo-usprawniających, pozostających w ich kompetencjach zarządczych. Niezależnie od dzia - łań na szczeblu jednostek, w ramach powołanych przez Głównego Inspektora Pracy zespołów roboczych opraco - wane zostały rekomendacje rozwiązań w 4 zidentyfi- kowanych obszarach wewnętrznych wymagających usprawniających działań zarządczych , tj. funkcjonowa- nie gospodarki samochodowej w urzędzie, zasady doko- nywania ocen inspektorów pracy, sposób gromadzenia danych z działalności nadzorczo-kontrolnej i prewen - cyjnej oraz rozpatrywanie skarg i wniosków wpływają- cych do urzędu. W ramach działalności zespołu ds. oceniania inspek- torów pracy, powołanego do opracowania rozwiązań organizacyjnych zmierzających do usprawnienia działania inspekcji, powstało Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie określenia terminu i trybu dokonywania okresowych ocen kwalifikacyjnych pracowników Pań - stwowej Inspekcji Pracy wykonujących czynności kontrol- ne za lata 2022-2024. Wprowadzone rozwiązania zmieniają podejście do niektórych aspektów aktywności inspektorów pracy, pozwalając na większe zobiektywizowanie ocen, jak również rozszerzają skalę ocen. Określono także założenia i priorytety dla unormowań dotyczących oceniania inspek - torów pracy w kolejnych okresach trzyletnich. Zespół opra- cował i wdrożył nowe Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie bieżącego nadzoru nad działalnością kontrolną pracowników wykonujących czynności kontro- lne , w którym zmieniono zasady oceniania dokumentacji kontrolnych inspektorów pracy. Wynikiem prac zespołu ds. gromadzenia danych statystycznych było opracowanie założeń spójnego sys- temu zbierania informacji statystycznych z działalności kontrolno – nadzorczej Państwowej Inspekcji Pracy. Dzięki projektowanym zmianom będzie możliwe znaczące odcią - żenie inspektora przy wprowadzaniu informacji liczbowych przy jednoczesnej poprawie ich jakości. Zespół ds. rozpatrywania skarg i wniosków opracował projekt Zarządzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie przyjmowania, rozpatrywania i zała - twiania skarg i wniosków oraz udzielania porad w jed- nostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy mają na celu uproszczenie procedur rozpatry wania skarg i wniosków oraz skrócenie cza - su ich załatwiania bez uszczerbku dla rozpoznania merytorycznego. Natomiast w wyniku prac zespołu ds. gospodarki samochodowej powstało nowe Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie wykorzystania służbowych samochodów w jednostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy . Istotnym celem strategicznym w kontekście rosnącej skali zagrożeń w obszarze cyberbezpieczeństwa było przygotowanie urzędu do spełnienia wymogów nowe- lizowanej ustawy o krajowym systemie cyberbezpie- czeństwa, implementującej dyrektywę NIS2. Działania, które podejmowane były w ramach realizacji tego celu zmierzają do zapewnienia bezpiecznej pracy, zabezpiecze - nia danych i informacji przetwarzanych przez pracowników Państwowej Inspekcji Pracy, umożliwiając tym samym pra - widłową realizację ustawowych zadań instytucji. Wpisują się jednocześnie w realizowany przez urząd kompleksowy program modernizacji , obejmujący rozwój infrastruktury teleinformatycznej, budowę narzędzi analitycznych, cyfry - zację procesów kontrolnych oraz wzmacnianie cyberbez- pieczeństwa. Istotnym elementem tych działań jest projekt SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 22 ROZDZIAŁ 2 „Cyberbezpieczny Rząd” finansowany ze środków europej- skich w ramach Krajowego Planu Odbudowy i ukierunko- wany na zwiększenie odporności cyfrowej i podnoszenie kompetencji pracowników. Przyznany 30 marca 2025 r. przez Centrum Projektów Polska Cyfrowa przy NASK grant dla Państwowej Inspekcji Pracy stanowił waż - ny krok w kierunku poprawy cyberbezpieczeństwa w urzędzie . Od 4 lipca 2025 r. Państwowa Inspekcja Pra- cy, po podpisaniu obustronnego porozumienia z Centrum Projektów Polska Cyfrowa, rozpoczęła realizację projektu, w ramach którego jednym z zadań w obszarze organiza - cyjnym jest opracowanie, wdrożenie, przegląd i aktualiza- cja dokumentacji Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI), audyt SZBI, audyt zgodności Krajowych Ram Interoperacyjności i zapisów ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz finalnie aktualizacja polityki bezpieczeństwa informacji w Państwowej Inspekcji Pracy. Wdrożenie systemu elektronicznego zarządzania dokumentacją z działalności nadzorczo-kontrolnej orga- nów Państwowej Inspekcji Pracy stanowiło kolejny cel strategiczny urzędu realizowany w 2025 r. Dla jego osią - gnięcia w roku sprawozdawczym podjęto szereg działań o charakterze organizacyjnym i technicznym, w tym m.in. przeprowadzono testy wdrożeniowe integracji systemów Navigator i SEOD. Istotnym działaniem w tym zakresie było odpowiednie przygotowanie jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy do nowego schematu obiegu dokumentów oraz organizacji pracy punktów kancelaryj - nych lub sekcji zajmujących się dokumentacjami pokon- trolnymi. Zorganizowane zostały dedykowane szkolenia praktyczne w formule warsztatowej dla inspektorów pracy oraz pracowników administracyjnych z zakresu prowadze - nia spraw oraz archiwizacji dokumentacji w modelu EZD. Realizacja celów strategicznych podlega sys- tematycznemu i kompleksowemu monitorowaniu na poziomie kierownictwa Państwowej Inspekcji Pracy oraz właściwych komórek organizacyjnych Głównego Inspekto - ratu Pracy i okręgowych inspektoratów pracy. Monitoring obejmuje bieżącą ocenę postępu prac, analizę stopnia realizacji zaplanowanych działań oraz weryfikację osiąga - nia zakładanych rezultatów. W ramach prowadzonego nadzoru na bieżąco wdra - żane były mechanizmy kontrolne oraz działania korygują- ce, mające na celu eliminowanie ewentualnych trudności lub opóźnień w realizacji poszczególnych zadań. Analizie podlegały w szczególności: stan zaawansowania realizacji działań przypisanych do poszczególnych celów strategicz - nych, ich zgodność z przyjętymi harmonogramami oraz efektywność zastosowanych rozwiązań organizacyjnych i systemowych. Wnioski uzyskane z monitoringu stanowiły podsta - wę do podejmowania decyzji zarządczych, aktualizacji planów działania oraz wprowadzania niezbędnych uspraw - nień. Zapewniło to utrzymanie spójności realizowanych przedsięwzięć z przyjętymi kierunkami rozwoju Państwowej Inspekcji Pracy oraz skuteczne osiągnięcie wyznaczonych celów strategicznych. 2.2. Działania przygotowawcze do realizacji Krajowego Planu Odbudowy W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy prowadziła inten- sywne działania przygotowawcze i wdrożeniowe związane z realizacją reformy A4.7 w ramach Krajowego Planu Odbu - dowy. W tym celu powołano wewnętrzne zespoły eksperc- kie, które pod nadzorem kierownictwa urzędu realizowały zadania niewymagające zmian legislacyjnych. Kluczowym efektem prac było opracowanie projektu „Wieloletniej strategii budowania potencjału i popra - wy warunków pracy Państwowej Inspekcji Pracy”, obejmującej działania w obszarze kadrowym, szkolenio - wym, organizacyjnym oraz technologicznym. W ramach prac nad strategią zidentyfikowano i zaproponowano kompleksowe rozwiązania służące ograniczeniu proble - mu nieobsadzonych wakatów, w tym rozwój nowocze- snych metod rekrutacji, współpracę z instytucjami rynku pracy i uczelniami, działania wizerunkowe oraz wdrażanie rozwiązań z zakresu work-life balance i systemów moty - wacyjnych. Przygotowano również założenia dotyczące profesjonalizacji kadr, planowania ścieżek kariery oraz działań retencyjnych. W 2025 r. opracowano także założenia systemowego podejścia do rozwoju kompetencji pracowników. Przygoto - wano plan budowy zintegrowanego systemu szkolenio- wego, obejmującego rozwój kompetencji merytorycznych, cyfrowych i analitycznych, wdrożenie nowoczesnych form kształcenia oraz narzędzi zarządzania wiedzą. Zapla - nowano szereg szkoleń przygotowujących kadrę do sto- sowania nowych przepisów, realizacji kontroli w nowych warunkach oraz wykorzystania narzędzi informatycznych i analitycznych. Istotnym obszarem działań było przygotowanie kon- cepcji wdrożenia nowoczesnych narzędzi informa- tycznych wspierających proces kontrolny. W wyniku prac zespołów opracowano założenia budowy komplek - sowego systemu analitycznego oraz tzw. cyfrowego asystenta inspektora, umożliwiającego planowanie kon - troli na podstawie analizy ryzyka, dostępu do danych o podmiotach kontrolowanych, automatyzacji działań kontrolnych oraz integracji z systemami zewnętrznymi. Przyjęto etapowy model realizacji tego przedsięwzię - cia, zakładający w pierwszej kolejności wykorzystanie zasobów wewnętrznych, a następnie rozwój współpracy z innymi instytucjami. W 2025 r. prowadzono również zaawansowane pra- ce nad opracowaniem metod zarządzania oraz narzę- dzi oceny ryzyka. Na podstawie dostępnych danych opracowano wstępny model punktowej oceny ryzyka dla podmiotów znajdujących się w zasobach PIP, obejmują - cy blisko 830 tys. podmiotów. Ustalono zasady dalszej klasyfikacji ryzyka oraz rozpoczęto prace nad przygoto - waniem informacji dla przedsiębiorców dotyczącej zasad przypisywania do kategorii ryzyka. Jednocześnie wypraco - wano koncepcję docelowego modelu analizy ryzyka, opar- tego na współpracy z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową oraz wykorzystaniu ich SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 2 23 systemów analitycznych. Przyjęto także, że zarządzanie ryzykiem będzie realizowane w oparciu o cykl PDCA. W obszarze współpracy międzyinstytucjonalnej podjęto działania przygotowawcze do utworzenia wspólnej gru- py zadaniowej ds. oceny ryzyka z udziałem Państwo- wej Inspekcji Pracy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Krajowej Administracji Skarbowej. W 2025 r. rozpoczęto spotkania robocze z ZUS oraz analizy możliwości wykorzy - stania istniejących narzędzi analitycznych. Równolegle pro- wadzono prace nad uruchomieniem systemu elektronicznej wymiany danych – podpisano list intencyjny z ZUS, okre - ślono zakres danych oraz opracowano koncepcję architek- tury technicznej, w tym model połączenia online. W zakresie infrastruktury informatycznej i bezpie - czeństwa podjęto działania przygotowawcze do prze- prowadzenia audytu systemów bezpieczeństwa, w tym wdrożono system klasy SIEM oraz rozpoczęto procedurę zakupu usług SOC. W 2025 r. przygotowano również założenia do Zarzą- dzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie metod i standardów zarządzania kontrolami , obejmującego m.in. wykorzystanie analizy ryzyka oraz danych zewnętrznych w planowaniu i realizacji kontroli. W obszarze finansowym przygotowano projekt budżetu Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r., zakładający jego istotne zwiększenie w stosunku do roku 2025, co stanowiło element wzmacniania zdolności instytucjonalnych urzędu. 2.3. Przygotowanie do wdrożenia reformy PIP W związku z przyjęciem kamienia milowego AG71 „Wejście w życie reformy Państwowej Inspekcji Pracy i reformy Kodeksu pracy” w ramach reformy A.4.7 „Ogra - niczenie segmentacji rynku pracy” zawartej w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), który zakłada wzmocnienie Państwowej Inspekcji Pracy poprzez m in. uprawnienie Państwowej Inspekcji Pracy do wyda- wania decyzji administracyjnych o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę , Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polity- ki Społecznej, w ramach powołanego w tym celu Zespołu, podjęło prace nad zmianami legislacyjnymi w tym obszarze. Przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli dwukrotnie w spotkaniach Zespołu na zaproszenie Prze - wodniczącego. Niezależnie od tego, w ramach roboczych kontaktów Państwowa Inspekcja Pracy przedstawiała m.in. dane oraz analizy dotyczące skali zjawiska zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla sto - sunku pracy a także wcześniej wypracowane w urzędzie propozycje zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, z których niektóre zostały uwzględnione w przygotowanym przez Ministerstwo projekcie ustawy. W ramach rządowe - go procesu legislacyjnego Państwowa Inspekcja Pracy uczestniczyła, na tych samych zasadach jak inne podmioty, w konsultowaniu projektu ustawy o zmianie ustawy o Pań- stwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw , w ramach którego zgłaszała propozycje i uwagi. Równolegle do trwającego procesu legislacyjnego (w 2025 r. zostały opracowane i zamieszczone na stronach Rządowego Centrum Legislacji trzy wersje projektu ustawy, kolejne trzy zostały przedstawione w 2026 r.) urząd przy - gotowywał się do wdrożenia nowych rozwiązań wynikają- cych z projektu ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy . Powołane zostały zespoły robocze, m.in. Zespół do spraw wypracowania zasad postępowania kontrolnego dotyczącego decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy oraz Zespół do spraw wypracowania zasad prowadzenia kontroli w sposób zdalny. Do zadań pierwszego zespołu należało wypraco - wanie zasad postępowania kontrolnego dotyczącego decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy, w tym przygotowanie wytycznych dla inspektorów pracy, proce - dur i metodyki działań kontrolnych, procedur postępowania w przypadku odwołania, koniecznych zmian w systemie informatycznym związanych z wydawaniem decyzji stwier - dzających istnienie stosunku pracy oraz opracowanie wzorów stosownych druków. Zespół przygotował wstępne wersje tych dokumentów, jak również materiał pomocni - czy dla inspektorów pracy – z uwzględnieniem orzecznic- twa – dotyczący cech stosunku pracy, które powinny być szczegółowo oceniane przez inspektorów w czasie kontro - li, materiały pomocnicze opracowane dla potrzeb szkoleń inspektorów pracy, którzy będą prowadzili kontrolę prawi - dłowości zawierania umów cywilnoprawnych (wzór protoko- łu kontroli, decyzji, wystąpienia, pozwu o ustalenie stosunku pracy, zawiadomienie o niewniesieniu wniosku o ukaranie i in.). Materiały te podlegały modyfikacji w związku z kolejny - mi zmianami wprowadzanymi do projektu ustawy w ramach rządowego procesu legislacyjnego. Ponadto przygotowa - ne zostały materiały pomocnicze (tzw. listy samokontro- li) ułatwiające weryfikację przez podmioty zatrudniające (zwłaszcza małych przedsiębiorców) prawidłowości umów zawartych z osobami świadczącymi pracę. Zespół do spraw kontroli zdalnych miał za zadanie wypracowanie zasad prowadzenia kontroli w sposób zdal - ny, w tym przygotowanie wytycznych dla inspektorów pra- cy, procedur i metodyki działań kontrolnych, koniecznych zmian w systemie informatycznym związanych z prowa - dzeniem i rozliczaniem takich kontroli oraz opracowanie wzorów stosownych druków, a także wdrożenie procedu - ry bezpiecznej weryfikacji tożsamości inspektorów pracy i przedstawicieli podmiotu kontrolowanego. Ponadto w ramach Zespołu ds. reformy Państwowej Inspekcji Pracy na bieżąco analizowano kolejne wer - sje projektu ustawy oraz zgłaszano uwagi i propozycje zmian do tych projektów. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 24 ROZDZIAŁ 2 3 Badanie skarg i wniosków Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 27 i samorządowe. Przedmiotem skarg najczęściej są naru- szenia przepisów prawa pracy, w tym przepisów bezpie- czeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń oraz legalności zatrudnie - nia, które – co do zasady – dotyczą bezpośrednio osoby wnoszącej skargę. 3. Badanie skarg i wniosków Rozpatrywanie i załatwianie skarg to bardzo istotne zada- nie Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. kontrole zainicjo- wane skargami stanowiły prawie 40% ogółu kontroli. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 51,4 tys. skarg, w których skarżący wskazali prawie 87,9 tys. problemów. Najwięcej skarg skierowano do Okręgowych Inspek - toratów Pracy: w Warszawie – 9,8 tys.,w Katowicach – 5,8 tys. i w Poznaniu – 5,2 tys. Skargi zgłaszane są do Państwowej Inspekcji Pracy przede wszystkim przez pracowników i byłych pracowni - ków, ale także przez osoby wykonujące pracę na podsta- wie umów cywilnoprawnych albo nieposiadające żadnej umowy, przez osoby z niepełnosprawnościami, cudzoziem - ców oraz przez związki zawodowe, instytucje państwowe Liczba skarg zgłoszonych do PIP w latach 2023-2025 2024 2025 2023 liczba skarg 43 851 51 435 43 365 Liczba skarg – wg okręgowych inspektoratów pracy od 1500 do 2999 od 2999 do 4999 5000 i powyżej OIP Szczecin OIP Bydgoszcz OIP Olsztyn OIP Gdańsk OIP Białystok OIP Warszawa OIP Lublin OIP Zielona Góra OIP Opole OIP Katowice OIP Kraków OIP Rzeszów OIP Kielce OIP Łódź OIP Poznań OIP Wrocław 2482 2745 1460 3368 1031 9826 1689 1312 4672 1046 5863 4052 1807 1270 3104 5277 do 1499 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 28 ROZDZIAŁ 3 Średnia Liczba skarg przypadających na inspektora pracy w latach 2023-2025 2025 2023 2024 liczba skarg przypadających na inspektora pracy 31,8 28,7 29,3 Odsetek skarg zgłoszonych przez cudzoziemców – wg obywatelstwa 62,8 13,0 24,2 Ukraina Białoruś pozostałe (55 państw) Statystyka skarg pracowniczych w latach 2023-2025 RokLiczba skarg ogółem Liczba problemów skargowych w tym niemożliwych do ustalenia uznanych za zasadne uznanych za bezzasadne 2023 43 36575 69325 02625 51322 711 202443 85178 56123 83225 68324 703 202551 43587 88028 95626 15226 965 Liczba cudzoziemców zgłaszających skargi w latach 2023-2025 202420252023 3042 3107 3434 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 29 Podmioty zgłaszające skargi w latach 2023-2025 anonim były pracownik pracownik 2025 2024 2023 20 727 12 551 7575 19 580 20 228 12 784 7979 9960 18 701 cudzoziemiec 3107 3434 3042 osoba trzecia 2730 2982 3592 zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej 2668 2730 3164 pracownik bez umowy 852 865 1184 związek zawodowy 1035 866 1154 instytucja 2204 2641 2824 Warto podkreślić, iż zgłaszane skargi ułatwiają identyfi- kację podmiotów i obszarów, w których występują narusze- nia przepisów prawa, co pozwala na wytypowanie tematyki wymagającej uwzględnienia w działalności kontrolnej Pań - stwowej Inspekcji Pracy – celem poprawy przestrzegania przepisów prawa pracy w Polsce. Odnosząc się do podmiotów zgłaszających skargi, wskazać należy, iż największą liczbę osób składających skargi stanowią corocznie pracownicy i byli pracownicy (w 2025 r. to odpowiednio – 19 580 i 18 701 osób). Warto zaznaczyć, że w 2025 r. – mimo wyższej niż w 2024 r. ogólnej liczby skarg – spadła liczba cudzoziem - ców składających skargi. Struktura przedmiotowa składanych skarg pozostaje nie - zmienna. Najczęściej zgłaszane były nieprawidłowości zwią- zane z wypłatą wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pieniężnych, w dalszej kolejności – uchybienia dotyczące sto - sunku pracy, czasu pracy i warunków pracy oraz naruszenia z zakresu legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Przedmiotem zgłaszanych skarg w zakresie dotyczą - cym wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy były najczęściej: −niewypłacanie lub nieterminowe wypłacanie wynagro - dzenia za pracę; −wypłacanie wynagrodzenia za pracę w wysokości niższej niż wynika to z umowy o pracę albo z przepisów o mini - malnym wynagrodzeniu za pracę; −niewypłacanie lub obniżanie ekwiwalentu pieniężne - go za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz wyna- grodzenia za urlop wypoczynkowy; −niewypłacanie lub obniżanie wynagrodzenia za pracę i/lub dodatku do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych; −niewypłacanie lub obniżanie należnych dodatków wcho - dzących w skład wynagrodzenia za pracę. Odnosząc się zaś do zagadnień z zakresu stosunku pracy , skargi najczęściej wskazywały na: −brak potwierdzenia na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 30 ROZDZIAŁ 3 −niewydanie lub nieterminowe wydanie świadectwa pracy oraz kwestionowanie jego treści; −zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach, w któ - rych zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę. Z kolei przedmiotem skarg z zakresu bhp były najczęściej: −niedostosowanie obiektów, pomieszczeń pracy do wyma- gań pod względem wysokości, powierzchni i kubatury w zależności od stosowanych technologii, rodzaju wyko - nywanych prac oraz liczby pracowników i czasu ich przebywania; −brak pomieszczeń higieniczno-sanitarnych lub niespełnia - nie wymagań w zakresie usytuowania, rodzaju i wielkości pomieszczeń higieniczno-sanitarnych; −brak lub nieodpowiedni dobór środków ochrony indywidu - alnej, w szczególności odzieży ochronnej, sprzętu chro- niącego przed upadkiem z wysokości, ochrony głowy i układu oddechowego; −brak lub niewłaściwie przeprowadzone szkolenia wstępne w zakresie instruktażu ogólnego oraz stanowiskowego; −niedostarczenie przez pracodawcę odzieży i obuwia robo - czego oraz inne nieprawidłowości związane z odzieżą i obuwiem roboczym. Natomiast nieprawidłowości z zakresu czasu pracy w skargach najczęściej dotyczyły: −nieprowadzenia lub nierzetelnego prowadzenia ewidencji czasu pracy (braku odzwierciedlania w ewidencji faktycz - nie przepracowanego czasu pracy, niewykazywania pra- cy w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej); −naruszania prawa do odpoczynku dobowego i tygodniowego; −nieprawidłowego tworzenia rozkładów czasu pracy; −zatrudniania pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym. Przedmiotem skarg z zakresu legalności zatrudnienia były najczęściej: −niezgłoszenie bądź nieterminowe zgłoszenie do ubezpie - czenia społecznego osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową; −niedopełnienie obowiązku opłacania bądź nieterminowe opłacanie składek na Fundusz Pracy; −powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi bez zawarcia umowy w formie pisemnej; powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi nieposiadającemu wymaganego zezwolenia na pracę, ewentualnie zezwo - lenia na pobyt czasowy i pracę. Przedmiotem prawie 3,8 tys. skarg były zagadnienia dotyczące dyskryminacji w zatrudnieniu, molestowa- nia i mobbingu, przy czym mobbing zgłaszany był ponad 2,6 tys. razy a dyskryminacja ponad 1 tys. W przypadku skarg dot. mobbingu i dyskryminacji podjęte czynności kon - trolne pozwoliły ustalić, że odpowiednio 5% i 7% z nich było Problematyka najczęściej zgłaszanych skarg w latach 2023-2025 czas pracy stosunek pracy wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia przygotowanie do pracy legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej dyskryminacja, mobbing, molestowanie obiekty i pomieszczenia pracy liczba skarg 27 979 13 004 4024 3603 3556 202520242023 28 186 29 154 13 660 15 625 4259 4627 4092 3869 3893 3733 2422 2675 3789 3207 2670 2798 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 31 zasadnych, 23% i 34% uznano za bezzasadne a w pozosta- łych przypadkach postępowanie dowodowe prowadzone w trakcie kontroli nie pozwoliło na zweryfikowanie zarzutów podniesionych przez skarżących, tym samym rozstrzygnię - cie sporu między stronami co do zaistnienia mobbingu lub dyskryminacji było w wyłącznej gestii sądu. Skargi na dyskryminację w latach 2023-2025 2023 659 2024 742 Dynamika skarg na dyskryminację w latach 2023-2025 2025 1078 Powody dyskryminacji wskazywane w skargach w 2025 r. : rasa, pochodzenie etniczne, narodowość niepełnosprawność przynależność związkowa wiek płeć 25% 19% 16% 17% 14% 9% inne, np. wyznanie, religia, przekonania polityczne, forma zatrudnienia 16% Zarzuty podnoszone w skargach dot. dyskryminacji w 2025 r.: nawiązywanie lub rozwiązywanie stosunku pracy kształtowanie innych warunków zatrudnienia typowanie do udziału w szkoleniach podnoszących kwalikacje zawodowe awansowanie lub przyznawanie innych świadczeń kształtowanie wynagrodzenia za pracę 2% 12% 24% 46% SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 32 ROZDZIAŁ 3 W 2025 r. przeprowadzono 1173 kontrole ukierunko- wane na zbadanie skarg, w których poruszono pro- blem mobbingu, rozpoznając przy tym, w jaki sposób pracodawcy realizują obowiązek przeciwdziałania temu zjawisku. Jedynie połowa skarżących wyraziła pisem - ną zgodę na ujawnienie, że kontrola przeprowadzana jest w następstwie skargi, a zaledwie co piąty skorzystał z wewnątrzzakładowej procedury postępowania opraco - wanej na wypadek wystąpienia zjawiska dyskryminacji. W przypadku złożonej struktury organizacyjnej pracodawcy bądź w przypadku jednostek publicznych podległych pod inne podmioty, pracownicy nierzadko dokonywali zgłoszeń niejako na zewnątrz, poszukując ochrony w jednostkach nadrzędnych względem tej, w której są zatrudnieni. Często miało to miejsce wówczas, gdy zachowania niepożądane pochodziły bezpośrednio od reprezentanta pracodawcy bądź, gdy w ocenie zgłaszającego u pracodawcy dane zachowania były akceptowane. W trakcie kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg dotyczących mobbingu jedynie 45% pracodawców (spośród tych, którym inspektor pracy przedstawił taką propozycję) wyraziło zgodę na przeprowadzenie rozpo - znania zjawiska mobbingu w oparciu o anonimową ankie- tę do badania środowiska pracy (odmowę motywowano wskazując na m.in. trudności organizacyjne, zakłócenie normalnego toku pracy, czy inne bariery w postaci małych sal konferencyjnych, dużej liczby pracowników, pracę zmianową). Z ustaleń poczynionych przez kontrolujących wyni- ka, że dominującymi formami przeciwdziałania mob- bingowi wprowadzanymi przez pracodawców jest opracowanie polityki przeciwdziałania mobbingo- wi oraz procedury postępowania (rozpatrywania skarg) na wypadek wystąpienia zjawiska mobbingu . Rzadziej spotykane są szkolenia przedmiotowe dla kadry zarządzającej albo pracowników bądź wyznaczanie oso- by pełnomocnika ds. przeciwdziałania mobbingowi. W trakcie przeprowadzanych kontroli inspektorzy pracy odnotowali także inne sposoby przeciwdziałania mobbingowi przez pracodawców, np.: powołanie komi - sji antymobbingowej; wprowadzenie kodeksu etycznego określającego zasady zachowania w pracy; wprowadze - nie wewnętrznych badań ankietowych w zakładzie pra- cy z zachowaniem anonimowości uczestników badania; możliwość telefonicznego zgłoszenia mobbingu na spe - cjalnie wyznaczony numer telefonu; badanie przez pod- miot zewnętrzny satysfakcji z pracy pracowników w firmie; dokonywanie okresowej samooceny na globalnej platfor - mie danych umożliwiającej ocenę standardów pracy, któ- ra zapewnia przejrzystość oraz umożliwia monitorowanie niezgodności z jednoczesnym minimalizowaniem ryzyka związanego z nieetycznymi praktykami; prewencyjne two - rzenie dróg komunikacji, za pomocą których pracownicy przedstawiają wszelkie uwagi i zastrzeżenia związane z zatrudnieniem w podmiocie oraz zgłaszają przypadki niewłaściwych zachowań, w tym organizację nieformal - nych spotkań dyskusyjnych, których celem jest otwarta wymiana opinii, omawianie problemów w zespole, sygna - lizowanie nadużyć, wyjaśnianie konfliktów czy oczyszcza- nie atmosfery poprzez swobodną rozmowę z udziałem mediatora lub przedstawiciela HR. Wynagradzanie kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości W 2025 r. rozpoczęto realizację pilotażowego tematu skar- gowego, którego celem było m.in. rozpoznanie, w jaki sposób pracodawcy realizują obowiązek przeciwdziałania dyskryminacji wynikający z art. 94 pkt 2b Kodeksu pra - cy. Kontrole zaliczone do tematu realizowano w następ- stwie skarg dotyczących nierównego wynagradzania kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jed - nakowej wartości, a tych w roku sprawozdawczym wpły- nęło zaledwie 24. Należy oczekiwać wzrostu liczby skarg Liczba przedmiotów skargowych dot. dyskryminacji, molestowania i mobbingu zgłoszonych w latach 2023-2025 2024 2025 2422 2023 3789 2675 Formy przeciwdziałania mobbingowi przez pracodawców, u których przeprowadzono kontrole skargowe dotyczące mobbingu w latach 2023-2025 Badane zagadnienie Odsetek kontroli 202320242025 Opracowanie polityki prze- ciwdziałania mobbingowi 56,255,061,0 Opracowanie procedury postępowania (rozpatrywania skarg) na wypadek wystąpie - nia zjawiska mobbingu 55,153,459,3 Szkolenia (wykłady, warsz- taty) dla kadry zarządzającej 24,025,030,6 Szkolenia (wykłady, warsztaty) dla pracowników 23,224,828,7 Wyznaczenie osoby pełno- mocnika ds. przeciwdziała- nia mobbingowi 21,522,023,3 Inne formy przeciwdziałania mobbingowi 16,215,722,8 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 33 z tego zakresu po wejściu w życie przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz usta- wy – Kodeks postępowania cywilnego (nr druku 2289), jak również projektu ustawy o wzmocnieniu stosowa- nia prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości , wdrażającego do polskiego porządku prawne- go dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/970 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej war- tości za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania . Przestrzeganie przepisów prawa przy zatrudnia- niu pracowników w formie zdalnej W następstwie zgłoszonych do Państwowej Inspek- cji Pracy skarg dotyczących zatrudniania pracowników w formie zdalnej, inspektorzy pracy przeprowadzili 50 kon- troli w 50 podmiotach. Połowa przeprowadzonych kontroli wykazała nieprawidłowości związane z przestrzeganiem przepisów prawa przy zatrudnianiu pracowników w tej for - mie. Kontrolowane w tym zakresie były w większości duże zakłady, zatrudniające powyżej 50 pracowników – sta - nowiły one 74% wszystkich skontrolowanych podmiotów. Natomiast biorąc pod uwagę branżę, w której działa dany podmiot, najwięcej kontroli przeprowadzono u pracodaw - ców prowadzących działalność profesjonalną oraz w zakre- sie przetwórstwa przemysłowego. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły: −niewypłacania lub nieprawidłowego wypłacania ekwiwa - lentu pieniężnego albo ryczałtu celem pokrycia kosztów związanych z wykonywaniem pracy zdalnej; −niepokrywania kosztów energii elektrycznej oraz usług telekomunikacyjnych niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej; −nieuwzględnienia wniosku pracownika należącego do gru - py uprzywilejowanej na mocy art. 67 19 § 6 i 7 Kp o wyko- nywanie pracy zdalnej; −nieokreślenia zasad wykonywania pracy zdalnej w poro - zumieniu z org. związkową/ymi, w regulaminie lub w poro- zumieniu zawartym z pracownikiem; −niezapewnienia materiałów i narzędzi pracy, w tym urzą - dzeń technicznych, niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej; −korzystania z pracy zdalnej wykonywanej okazjonalnie (w toku kontroli ujawniono praktykę polegającą na prze - kraczaniu ustawowego limitu dni pracy zdalnej okazjonal- nej, pracodawca tłumaczył to tym, że stosowanie pracy zdalnej okazjonalnej, jako mniej sformalizowanej i nie - wymagającej od pracodawcy partycypacji w kosztach jej wykonywania, jest dla niego korzystniejsze niż udzielanie pracy zdalnej na ogólnych zasadach). Najczęściej stwierdzaną nieprawidłowością z zakre - su bezpieczeństwa i higieny pracy był brak stosow- nych oświadczeń o zapoznaniu się pracownika z oceną ryzyka zawodowego, informacją zawierającą zasady bez- pieczeństwa i higieny pracy, a także zobowiązaniu się pra- cownika do przestrzegania zawartych w nich zasad oraz oświadczeń zawierających potwierdzenie pracowni - ka, że na stanowisku pracy zdalnej w miejscu przez niego wskazanym i uzgodnionym z pracodawcą są zapewnione bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Pracodawcy zapo - minali także o wynikającym z art. 67 31 § 5 Kodeksu pracy obowiązku opracowania informacji zawierającej zasady bezpiecznego i higienicznego wykonywania pracy zdalnej. Ponadto inspektorzy pracy w toku kontroli często stwier - dzali brak rozszerzenia zakresu informacji o warunkach zatrudnienia, wydanej na podstawie art. 29 § 3 Kp, dla pra - cowników, z którymi uzgodniono wykonywanie pracy zdal- nej przy zawieraniu umowy o pracę oraz brak przekazania pracownikom, z którymi uzgodniono wykonywanie pracy zdalnej w trakcie zatrudnienia albo wydano polecenie pracy zdalnej, informacji określonej w art. 67 21 § 1 Kp najpóźniej w dniu rozpoczęcia wykonywania pracy zdalnej. Podczas kontroli potwierdzono zasadność 29 zarzutów skargowych . Wyniki kontroli z zakresu przestrzegania przepisów prawa przy zatrudnianiu pracowników w formie zdalnej nie wskazują na dużą skalę ujawnionych naruszeń bądź ich rażący charakter. Poza przypadkami niewypłacania świadczeń związanych z pracą zdalną stwierdzano przede wszystkim naruszenia o charakterze formalnym. Należy podkreślić, że pracodawcy dostrzegli wie- le korzyści takiego modelu organizacji pracy i chęt- nie korzystają z dostępnych rozwiązań. Wśród nich wymieniane są: zredukowanie kosztów utrzymania sta - nowisk pracy, możliwość zatrudniania specjalistów bez względu na ich miejsce zamieszkania, zmniejszenie kosztów mediów, zadowolenie pracowników. Zauważa - ne są jednak także wady pracy zdalnej, takie jak np.: trud- ności w monitorowaniu wydajności pracowników, problemy z integracją zespołu oraz komunikacją online; konieczność inwestowania w odpowiednią infrastrukturę IT oraz zabez - pieczenie danych. Dlatego też część pracodawców decy- duje się na powrót do tradycyjnego modelu pracy bądź ograniczanie wymiaru pracy zdalnej. Preferowany jest model hybrydowy, polegający na częściowym świadczeniu pracy z domu, a częściowo z biura. Problematyka pracy zdalnej jest bardzo rzadkim przedmiotem skarg pracowników . W praktyce praca taka jest dość często postrzegana jako przywilej – być może wpływa to na mniejszą gotowość do zgłaszania nieprawidłowości. Przestrzeganie przepisów dotyczących pracowni- czych planów kapitałowych W 2025 r. przeprowadzono 107 kontroli dotyczących przestrzegania przepisów o pracowniczych planach kapi - tałowych (PPK). Wszystkie kontrole inicjowane były skar- gami pracowników (w 2024 r. – 138 kontroli skargowych). W skontrolowanych jednostkach pracę świadczyło 21,9 tys. osób, w tym blisko 17 tys. pracowników na podstawie sto - sunku pracy. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 34 ROZDZIAŁ 3 Najwięcej kontroli przeprowadzono w podmiotach zatrudniających od 10 do 49 osób – 40 kontroli. Ponad - to 26 kontroli przeprowadzono w podmiotach zatrud- niających od 50 do 249 osób, 10 kontroli – w zakładach powyżej 250 osób oraz 31 kontroli w podmiotach zatrudnia - jących do 9 osób. 102 kontrole dotyczyły sektora prywat- nego, z czego 77 kontroli przeprowadzono w jednostkach prywatnych krajowych, 15 – w jednostkach prywatnych zagranicznych. Skargi zbadane przez inspektorów pracy dotyczyły: −nieprawidłowości w zakresie dokonywania wpłat do PPK (88 skarg); −niezawarcia umowy o prowadzenie PPK w imieniu i na rzecz osoby zatrudnionej (19 skarg); −nieprawidłowości w zakresie zawierania umowy o zarzą - dzanie (13 skarg); −niezgłoszenia danych wymaganych ustawą o PPK bądź zgłoszenia nieprawdziwych danych (11 skarg). Skargi związane z niezapewnieniem właściwej temperatury w miejscu pracy W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 515 skarg związanych z niezapewnieniem właściwej tempe- ratury w miejscu pracy. W toku czynności prowadzonych Liczba skarg zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 dotyczących zbyt wysokiej temperatury w miejscu pracy zasadnebezzasadneniemożliwe do ustalenia Liczba skarg ogółem: 100 2023 15 47 38 Liczba skarg ogółem: 136 2024 25 72 39 Liczba skarg ogółem: 117 2025 21 506 64 32 Liczba skarg zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 dotyczących zbyt niskiej temperatury w miejscu pracy zasadnebezzasadneniemożliwe do ustalenia Liczba skarg ogółem: 319 2023 119 121 79 Liczba skarg ogółem: 293 2024 110 119 64 Liczba skarg ogółem: 398 2025 141 170 87 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 35 ogółu kontroli. W toku kontroli inspektorzy pracy potwier- dzili zasadność prawie 30% podniesionych zarzutów, a 30,7% z nich uznano za bezzasadne. Za pomocą dostępnych inspektorom pracy środków dowodowych nie można było zweryfikować 33% zarzutów zawartych w skargach. Kontrole były realizowane u pracodawców działających w sektorze publicznym (2417 kontroli) i prywatnym (20 089 kontroli; 271 kontroli – własność nieokreślona). Najwięcej kontroli skargowych przeprowadzono u pracodawców pro - wadzących działalność w następujących branżach: handel i naprawy, przetwórstwo przemysłowe i budownictwo. Wymiernym efektem podjętych przez inspektorów pra- cy działań jest wypłacenie pracownikom należnych wyna- grodzeń i innych świadczeń pieniężnych. W wyniku kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg w 2025 r. inspek - torzy pracy wyegzekwowali ponad 78 mln zł na rzecz 21 tys. osób . przez inspektorów pracy za zasadne uznano 1/3 zgło- szeń, a niemal połowa uznana została za bezzasad- ne. Na podstawie otrzymanych zgłoszeń inspektorzy pracy przeprowadzili 434 kontrole w 138 podmiotach, w wyniku których wydali 96 decyzji, z czego aż 60 sta - nowiły decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności. W wyniku przeprowadzonych kontroli na pracodawców nałożono 24 mandaty karne na łączną kwotę niemal 30 tys. zł. W związku z wejściem w życie w dniu 25 grudnia 2024 r. przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów , inspektorzy pracy przeprowadzili w 2025 r. 31 kontroli wskutek zgłoszonych skarg. Kontrole skargowe W związku ze złożonymi skargami, które wpłynęły do Pań- stwowej Inspekcji Pracy w 2025 r., inspektorzy pracy prze- prowadzili prawie 22,8 tys. kontroli, co stanowiło 39,7% Kontrole w następstwie skarg – działania inspektorów pracy środków wychowawczych 1809 wnioski o ukaranie do sądu 274 zawiadomień do prokuratury 41 wniosków w wystąpieniach 22 180 poleceń 2967 decyzji 11 431 wykroczeń 9751 W następstwie skarg, inspektorzy pracy ujawnili nieprawidłowości: mandaty karne 4373 decyzji bhp 8541 decyzji płacowych 2890 zł na kwotę 6,2 mln zł zł wydali: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 36 ROZDZIAŁ 3 Należy również zaznaczyć, że podczas prowadzonych kontroli inspektorzy pracy udzielili pracodawcom: −49 956 porad technicznych; −57 788 porad dotyczących prawnej ochrony pracy; −16 293 porad dotyczących legalności zatrudnienia. Wnioski W 2025 r. zauważalnie wzrosła liczba skarg kierowa- nych do Państwowej Inspekcji Pracy. Na taki stan rzeczy może mieć wpływ zarówno aktualna sytuacja gospodarcza, w szczególności na rynku pracy, jak również upowszech - nienie się różnych form komunikacji elektronicznej, z wyko- rzystaniem podpisów elektronicznych, co ułatwiło sposób i formę kierowania skarg i wniosków przez strony. Podobnie jak w latach ubiegłych, najliczniejszą grupę skarg stanowiły te dotyczące naruszeń w zakresie wypłacania wynagrodzeń za pracę i innych świad - czeń pieniężnych. W tym zakresie przeważającym przed- miotem skarg było niewypłacenie wynagrodzenia za pracę, nieterminowe wypłacanie wynagrodzenia albo wypła - ta wynagrodzenia w wysokości zaniżonej, a także nie- wypłacanie należności z tytułu umowy cywilnoprawnej oraz wypłacanie przyjmującemu zlecenie lub świadczą - cemu usługi za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenia w wysokości niższej niż obowiązująca minimalna stawka godzinowa. Znaczna licz - ba kontroli potwierdza wskazywane w skargach zarzuty. W dalszym ciągu wiele skarg zgłaszają osoby zatrud - nione na podstawie umów cywilnoprawnych bądź bez żadnej umowy (w tym cudzoziemcy). Wzrost w tym zakre - sie odzwierciedla skalę nieprawidłowości występujących w związku z zatrudnianiem na podstawie umów cywilno - prawnych; należy jednak zauważyć, że wiele zgłaszanych nieprawidłowości wykracza poza zakres kompetencji Pań - stwowej Inspekcji Pracy. Wskazać należy, że wśród tych spraw większość należała do zakresu właściwości rzeczo - wej ZUS, urzędów skarbowych oraz Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W 2025 r. znacznie wzrosła liczba zagadnień skar- gowych dotyczących dyskryminacji oraz mobbingu. Należy oczekiwać, że wraz z wejściem w życie w poło- wie 2026 roku procedowanych przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, nastąpi wzrost liczby skarg doty - czących mobbingu, zważywszy, że nowelizacja „ma na celu uporządkowanie definicji deliktów prawa pracy związanych z występowaniem różnych form przemocy w miejscu pracy w sposób, który poprawi informacyjną funkcję przepisów oraz zapewni ich lepsze rozumienie zarówno przez praco - dawców, którzy już dzisiaj są adresatami szeregu obowiąz- ków związanych z zapewnieniem ochrony godności oraz innych dóbr osobistych pracowników, jak i pracowników”. Jak prognozuje projektodawca „proponowana regulacja pozwoli z jednej strony precyzyjnie diagnozować zachowa - nia bezprawne, a z drugiej strony odróżnić je od zachowań, które mieszczą się we właściwych lub dopuszczalnych relacjach pracowniczych”. Zachętą do dochodzenia rosz - czeń może być także zadośćuczynienie dla pracownika, który doznał mobbingu, w wysokości nie niższej niż sze - ściokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Podobnie, prawdopodobnym skutkiem wejścia w życie przepisów ww. projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, może być wzrost liczby skarg dotyczących dyskrymina - cji z uwagi na m.in. zdefiniowanie roszczeń w przypadku naruszenia zasady równego traktowania jako kompensacji szkody majątkowej w formie odszkodowania lub krzywdy niematerialnej, jako zadośćuczynienia, z jednoczesnym zróżnicowaniem ich wysokości w przypadku spraw dyskry - minacyjnych względem tego, czy naruszenie takie miało charakter incydentalny czy wielokrotny. Nie bez znacze - nia będzie także fakt określenia minimalnej wysokości zadośćuczynienia w przypadku wielokrotnego naruszenia zasady równego traktowania na poziomie nie niższym niż trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustala - nego na podstawie odrębnych przepisów. Statystyka kontroli skargowych na tle ogólnej liczby kontroli w latach 2023-2025 Rok Liczba kontroli ogółem Liczba kontroli skargowych Odsetek 202361 69521 30634,5 202461 94221 48434,7 202557 41422 77739,6 Liczba kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg w latach 2023-2025 – wg wybranych sekcji PKD PKD202320242025 Handel i naprawy 438747625234 Budownictwo358433113846 Przetwórstwo przemysłowe 339738214590 Usługi administrowania351731782986 Transport i gospodarka magazynowa 310735953535 Zakwaterowanie i usługi gastronomiczne 146716091754 4 Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 39 * Dla porównania, statystyki GUS dostarczają danych o zgłoszonych (w danym okresie/roku) wypadkach przy pracy oraz o osobach poszkodowanych w tych wypad- kach. PIP natomiast bada wypadki zgłoszone (śmiertelne, ciężkie, zbiorowe oraz katastrofy i zdarzenia potencjalnie wypadkowe), które decyzją Okręgowego Inspek- tora Pracy zostały zakwalifikowane do badania okoliczności i przyczyn (Okręgowy Inspektor Pracy dokonuje wyznaczenia inspektora, którego zadaniem będzie zbadanie zdarzenia). PIP bada również nagłe przypadki medyczne, wypadki komunikacyjne oraz wypadki podczas pracy zdalnej jeżeli z ustaleń wstępnych wynika wprost, że miało miejsce naruszenie przepisów bhp lub uprawnień poszkodowanych do świadczeń. Liczba poszkodowanych w wypadkach przy pracy i wypadków przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w latach 2023-2025 we wszystkich sektorach gospodarki narodowej Rok kontroli wypadku Liczba zbadanych wypadków Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertel- nym z ciężkimi obrażenia- mi ciała 2023 Ogółem19232161250667 w tym: zbioro- wych 1764143942 2024 Ogółem19322183225603 w tym: zbioro- wych 1564072236 2025 Ogółem19182140203649 w tym: zbioro- wych 1543762434 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani ogółem w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. - wg sekcji PKD pozostałe budownictwo transport i gospodarka magazynowa 2023 2022 2021 przetwórstwo przemysłowe górnictwo i wydobywanie dostawa wody; gospodarka ściekami i odpadami; rekultywacja handel i naprawy administrowanie i działalność wspierająca rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 226 56 69 84 738 540 201 123 103 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku 4. Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Corocznie organy Państwowej Inspekcji Pracy realizu- ją kontrole związane z badaniem okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ich celem jest przede wszystkim wskazanie konkretnych nieprawidłowości, które dopro - wadziły do wypadku oraz wskazanie pracodawcom koniecznych działań, ukierunkowanych na poprawę stanu warunków pracy pozostałym pracownikom lub poszkodo - wanym po ich powrocie do pracy i uniknięcie podobnego zdarzenia w przyszłości. Inspektorzy pracy w 2025 r. zba - dali okoliczności i przyczyny 1918 wypadków przy pracy zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy*. W wypadkach poszkodowanych zostało 2140 osób, w tym 649 dozna- ło ciężkich obrażeń ciała, a 203 poniosły śmierć. Poszkodowani, którzy ponieśli śmierć lub doznali ciężkiego urazu w zbadanych w latach 2023-2025 wypadkach przy pracy, stanowili średnio 40,0% z ogółu poszkodowanych (w 2025 r. – 39,8%; w 2024 r. – 37,9%; w 2023 r. – 42,4%). Liczba poszkodowanych, w tym śmiertelnie i ciężko, w wypadkach zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. – wg województw Wyszczególnie- nie Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażenia- mi ciała Ogółem 2140203649 w tym województwa: Dolnośląskie111933 Kujawsko-pomorskie1121046 Lubelskie 911134 Lubuskie 40316 Łódzkie 1511447 Małopolskie 1281065 Mazowieckie3403887 Opolskie59528 Podkarpackie89819 Podlaskie 119924 Pomorskie 93951 Śląskie 3972564 Świętokrzyskie46816 Warmińsko-mazurskie 1001319 Wielkopolskie 2082478 Zachodniopomorskie 56722 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Sektory gospodarki, w których zatrudnieni byli poszkodowani w wypadkach przy pracy Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r., najczęściej pracowali w zakładach: przetwórstwa przemysłowego – 34,5% (w 2024 r. – 33,2%; w 2023 r. – 34,5%), budowlanych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 40 ROZDZIAŁ 4 najliczniejsza grupa poszkodowanych to osoby w wieku 40-49 lat oraz osoby w wieku 30-39 lat. Wśród poszkodo- wanych śmiertelnie najliczniejszą grupę w 2025 r. stanowiły osoby w wieku 50-59 lat oraz 40-49 lat (w latach 2023-2024 były to osoby w wieku 50-59 lat). Wśród osób, które dozna - ły ciężkich obrażeń ciała wskutek wypadków przy pracy zbadanych w 2025 r. najliczniej reprezentowani byli poszko - dowani w przedziale wiekowym 30-39 lat (w 2024 r. oraz w 2023 r. dominowały osoby w wieku 40-49 lat). Staż pracy na zajmowanym stanowisku w zakładzie Nie zmienił się – na przestrzeni ostatnich 3 lat – udział poszkodowanych ze względu na staż pracy w zakładzie, w którym ulegli oni wypadkowi. W wypadkach zbadanych w latach 2023-2025 odsetek poszkodowanych pracu- jących do 1 roku w danym zakładzie wynosił 39,4% (dla porównania, staż od 1 roku do 2 lat wyniósł średnio 19,8%, a dla 9 lat i więcej – 18,7%). Obywatelstwo Dane z kontroli dotyczących badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy zrealizowanych w 2025 r. wskazują, że poszkodowani w wypadkach to głównie obywa - tele polscy. Natomiast wśród obcokrajowców najliczniejsza – 25,2% (w 2024 r. – 23,3%, w 2023 r. – 24,4%) oraz han- dlowych i zajmujących się naprawami – 9,4% (w 2024 r. – 9,4%, w 2023 r. – 8,4%). Podstawa świadczenia pracy przez poszkodowa- nych w wypadkach przy pracy Grupą dominującą wśród poszkodowanych ogółem w wypadkach przy pracy skontrolowanych w 2025 r. byli pracownicy – 81,4%. Pozostali poszkodowani (18,6%) wykonywali pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (w tym na podstawie umowy zlecenia objętej ubez- pieczeniem wypadkowym lub pozostawali w samozatrud- nieniu). W liczbie zgłoszonych i zbadanych wypadków osób świadczących pracę na innej podstawie niż umowa o pracę i podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu najliczniej- szą grupą byli zleceniobiorcy, stanowiąc 85,2% ogółu poszkodowanych niepracujących w ramach stosunku pracy (w kontrolach z 2024 r. było to 83,0%, a z 2023 r. – 88,3%). Najczęstszym miejscem świadczenia pracy przez zlece - niobiorców w momencie wypadku były: produkcja prze- mysłowa – 42,1% ogółu zleceniobiorców (samo miejsce produkcji to 27,6%) oraz budowy (dominowały obiekty w budowie oraz obiekty rozbierane, burzone, remontowane) – 35,3%. Wśród wydarzeń powodujących wypadki domino - wały: upadki poszkodowanych z wysokości – na niż- szy poziom (97 zleceniobiorców); ruchy ciała bez wysiłku fizycznego, prowadzące na ogół do urazu wewnętrzne - go – (54 osoby) – głównie w wyniku pochwycenia przez maszynę lub element maszyny ; uszkodzenie, rozerwanie, pęknięcie, ześlizgnięcie, upadek, załamanie się czynnika (52 osoby) – przede wszystkim wskutek uderzenia przez spadający z góry czynnik oraz wciągnięcia poszkodowa- nego w dół ; utrata kontroli nad maszyną, materiałem obra- bianym lub obsługiwanym sprzętem ruchomym (46 osób); wyrzut, wyciek, emisja substancji szkodliwych (15 osób); obecność w strefie zagrożenia (9 osób). Wiek poszkodowanych w wypadkach przy pracy Analizując wiek poszkodowanych ogółem w wypadkach związanych z pracą, można zauważyć, że odsetek poszko - dowanych we wskazanych przedziałach wiekowych w ciągu ostatnich 3 lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Nadal Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych w latach 2023-2025 przez inspektorów pracy – wg stażu pracy w zakładzie Do 1 rokuOd 1 roku do 2 lat9 lat i więcej średnia 2024 2023 2025 39,4 39,6 38,8 39,8 19,8 19,3 19,7 18,7 17,9 21,3 16,9 20,4 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani w zbadanych w latach 2023-2025 przez PIP wypadkach przy pracy – wg podstawy świadczenia pracy innej niż stosunek pracy Rok badania wypadku Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażeniami ciała 202340272129 202438963126 202539948119 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani ogółem w wypadkach przy pracy zbadanych w latach 2023-2025 przez inspektorów pracy – wg wieku poszkodowanych 202320242025 ODSETEK POSZKODOWANYCH poniżej 19 lat 20-29 lat 30-39 lat 40-49 lat 50-59 lat 60 lat i więcej 2,3 15,7 24,1 25,8 22,2 9,9 2,8 15,8 22,9 25,6 22,7 10,2 15,3 24,9 26,3 20,2 11,2 2,1 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 41 grupa pochodziła spoza krajów UE (12,4% poszkodowa- nych). Dominowały wśród nich osoby narodowości ukra- ińskiej – 192 osoby (w 2024 r. – 186; w 2023 r. – 172), z których 14 poniosło śmierć (w 2024 r. – 23; w 2023 r. – 12), a 68 doznało ciężkich obrażeń ciała (w 2024 r. – 58; w 2023 r. – 65). Najwięcej obywateli Ukrainy, poszkodowa - nych w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy, wykonywało pracę w zawodach: robotnicy budow- lani robót stanu surowego i pokrewni (np. cieśla, cieśla szalunkowy, murarz); robotnicy wykonujący prace pro- ste w górnictwie i budownictwie (głównie – pomocniczy robotnik budowlany); robotnicy wykonujący prace proste w przemyśle (głównie pakowacz ręczny, pozostali robotni- cy wykonujący prace proste w przemyśle); kowale, ślusa- rze i pokrewni (ślusarz, pozostali ustawiacze i operatorzy obrabiarek do metali i pokrewni); elektrycy budowlani, elektromechanicy i elektromonterzy; robotnicy w prze - twórstwie spożywczym i pokrewni (głównie pozostali klasyfikatorzy żywności i pokrewni); operatorzy maszyn i urządzeń do produkcji wyrobów spożywczych i pokrewni (operator urządzeń do przetwórstwa mięsa, pozostali operatorzy maszyn do produkcji wyrobów spo - żywczych i pokrewni); robotnicy wykonujący prace pro- ste w transporcie i proste prace magazynowe (robotnik magazynowy). Do wypadków tych dochodziło najczęściej wsku- tek: pochwycenia lub odrzucenia osoby przez maszynę lub element maszyny; upadku osoby z wysokości – na niższy poziom; utraty kontroli nad maszyną, materiałem obrabianym lub obsługiwanym sprzętem ruchomym; uderzenia poszko - dowanego przez spadający z góry przedmiot. Grupa 23 poszkodowanych z „innych krajów spoza Unii Europejskiej” to obywatele: Argentyny, Azerbejdżanu, Ban- gladeszu, Etiopii, Indonezji, Kirgistanu, Republiki Korei, Kazachstanu, Sri Lanki, Mołdawii, Nepalu, Rosji, Rwandy, Tadżykistanu, Turcji, Ugandy. Śmiertelnie poszkodowani w wypadkach przy pra- cy (w odniesieniu do całej gospodarki) Wśród poszkodowanych śmiertelnie w zbadanych w 2025 r. wypadkach przy pracy dominowały osoby pracujące w sek- torze budowlanym – 34,0% ogółu poszkodowanych śmiertelnie (w 2024 r. – 29,8%; w 2023 r. – 37,6%). Następną, co do liczebności, była grupa poszkodowa - nych pracujących w zakładach: −przemysłowych (w 2025 r. – 19,7%, w 2024 r. – 16,0%, w 2023 r. – 17,2%); −transportowych i magazynowych (w 2025 r. – 11,3%, w 2024 r. – 8,4%, w 2023 r. – 8,4%); −rolniczych oraz zajmujących się gospodarką leśną (w 2025 r. – 7,4%, w 2024 r. – 10,7%, w 2023 r. – 7,6%); −górniczych i wydobywczych (w 2025 r. – 5,4%, w 2024 r. – 7,6%, w 2023 r. – 4,0%); −handlowych i zajmujących się naprawami (w 2025 r. – 5,0%, w 2024 r. – 6,7%, w 2023 r. – 6,8%); −usług administrowania i działalności wspierającej (w 2025 r. – 3,4%, w 2024 r. – 5,8%, w 2023 r. – 5,6%); −działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej (w 2025 r. – 3,0%, w 2024 r. – 1,3%, w 2023 r. – 1,2%). Analiza miejsc zaistnienia wypadków ze skutkiem śmiertelnym dla poszkodowanych w wypadkach przy pracy zbadanych w 2025 r. pozwala wskazać, że były to głównie: −teren budowy (obiekt nowy; rozbierany, burzony, remonto - wany) – 29,6% ogółu poszkodowanych śmiertelnie; −miejsca produkcji przemysłowej (miejsce produkcji; kon - serwacji i napraw; magazynowania) – 29,1% (dominuje miejsce produkcji – 16,3% oraz miejsce magazynowania – 7,4%); −miejsca i środki komunikacji publicznej – 14,3% (dominują tereny komunikacji publicznej); −tereny: leśne, zielone; miejsca upraw i hodowli – 7,9%; −pod ziemią (kopalnie) – 3,9%; −inne miejsca (np. teren: zbiornika do gromadzenia wody do celów ppoż.; rozdzielni głównej 6 kV, komory utwardzania przy produkcji betonu i wyrobów betonowych, podstacji trakcyjnej, przy energetycznym betonowym słu - pie zlokalizowanym na linii energetycznej SN o napięciu 15kV) – 3,4%. Do wypadków ze skutkiem śmiertelnym dochodziło naj - częściej wskutek: − upadku z wysokości, np. podczas sprawdzania zamo- cowania rynny; przy wykonywaniu pracy (bez stosowa- nia środków ochrony indywidualnej chroniących przed Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych w 2025 r. przez inspektorów pracy – wg narodowości poszkodowanych Wyszczególnienie Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażeniami ciała Ogółem, w tym:2140203649 obywatele z krajów UE2-1 obywatele spoza krajów UE, w tym: 2651899 obywatele Ukrainy1921468 obywatele Białorusi1515 obywatele Kolumbii11-5 obywatele Gruzji821 obywatele Uzbekistanu7-6 obywatele Indii5-2 obywatele Filipin4-2 inni23110 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 42 ROZDZIAŁ 4 upadkiem z wysokości); z podestu roboczego rusztowania (podczas montażu parapetu okna); z wysokości trzeciego podestu roboczego; w trakcie podawania cegieł do współ - pracownika; podczas podczepiania do haka wciągarki pustego wiaderka; z drabiny przystawnej na posadzkę wznoszonego budynku (podczas wykonywania prac cie - sielskich); z łyżki koparki podczas odcinania pasków mocowania kabli; z kosza znajdującego się na widłach ładowarki teleskopowej na betonowe podłoże; z dachu podczas przechodzenia z rusztowania na więźbę dachową; podczas wykonywania prac na krawędzi dachu dwuspado - wego; przez otwór technologiczny na niższą kondygnację (47 poszkodowanych – 23,2%); − uszkodzenia, rozerwania, pęknięcia, ześlizgnięcia, załamania się czynnika , w tym podczas: ścinki wierzby doszło do zawieszenia się gałęzi i upadku z wysokości około 1,2 m na pracownika; transportu ręcznego mate - riałów doszło do uderzenia w głowę pracownika spada- jącą z wysokości około 10 m cegłą odspojoną od ściany Poszkodowani ze skutkiem śmiertelnym w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. - wg sekcji PKD pozostałe budownictwo transport i gospodarka magazynowa przetwórstwo przemysłowe górnictwo i wydobywanie dostawa wody; gospodarka ściekami i odpadami; rekultywacja handel i naprawy administrowanie i działalność wspierająca rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 22 10 7 6 69 40 23 15 11 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku • Wady konstrukcyjne lub niewłaściwe rozwiązania techniczne i ergonomiczne czynnika materialnego (nieprawidłowości projektowo- -konstrukcyjne czynnika materialnego) – 89,8 %; • Niewłaściwe wykonanie czynnika materialnego –4,3 %; • Wady materiałowe czynnika materialnego – 4,3 %; • Niewłaściwy stan czynnika materialnego – 1,6 %. 15,7% PRZYCZYNY WYPADKÓW PRZY PRACY ZBADANYCH PRZEZ PIP Przyczyny wypadków przy pracy zbadanych przez PIP w 2025 r. 40,7% 43,6% • Nieprawidłowe zachowanie się pracownika – 52,1%; • Niewłaściwe samowolne zachowanie się pracownika – 23,5%; • Brak lub niewłaściwe posługiwanie się czynni - kiem materialnym przez pracownika – 11, 3%; • Nieprawidłowości w stosowaniu sprzętu ochronnego przez pracownika – 8,3%; • Stan psychofizyczny pracow - nika, niezapewniający bezpiecz- nego wykonywania pracy – 4,8%. • Niewłaściwa ogólna organizacja pracy – 78,9%; • Niewłaściwa organizacja stanowiska pracy – 13,3 %; • Niewłaściwa eksploatacja czynnika materialnego – 7, 8%. Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 43 remontowanej kamienicy; przemieszczania się w wykopie pracownik został uderzony przez spadającą do wykopu rurę o średnicy 800 mm i długości 36 m i wadze około 1600 kg (36 poszkodowanych – 17,7%); −utraty kontroli nad maszyną, narzędziem, środ- kiem transportu lub obsługiwanym sprzętem ruchomym – np. podczas transportu szyn kolejkowych doszło do utraty kontroli nad podwieszanym wózkiem transportowym, co doprowadziło do uderzenia pra - cownika transportowanymi szynami w głowę; podczas odbioru odpadów jeden z ładowaczy, stojąc za śmie - ciarką, został do niej przygnieciony przez samochód osobowy, który wjechał w tył pojazdu; podczas trans - portu ręcznego (w pięcioosobowym zespole) elek- trycznej prasy krawędziowej o masie 2500 kg – przy korzystaniu z wózka jezdniowego doszło do utraty sta - teczności maszyny i przygniecenia jednego z mężczyzn przez upadającą maszynę; pracownik został potrącony/ przygnieciony przez samowolnie staczający się pojazd wraz z przyczepą, na której załadowana była koparka (27 po szkodowanych – 13,3%). Wypadki podczas pracy zdalnej Do Państwowej Inspekcji Pracy pracodawcy zgłosili 12 zdarzeń wypadkowych, zaistniałych w 2025 r., podczas wykonywania pracy zdalnej. W wypadkach tych poszkodo - wanych zostało 12 osób, w tym 2 doznały ciężkich obra- żeń ciała, 9 poniosło śmierć, a jedna osoba doznała lekkich obrażeń ciała. Spośród 12 zdarzeń wypadkowych, dla których prowa - dzone były postępowania powypadkowe przez zespoły powypadkowe powołane przez pracodawców, 4 nie zosta- ły uznane za wypadki przy pracy. Powodem takiej decyzji był brak przyczyny zewnętrznej zdarzenia lub brak związku zaistniałego zdarzenia z pracą. Podstawą świadczenia pracy poszkodowanych w wypadkach podczas wykonywania pracy zdalnej była umowa o pracę. Wnioski do ZUS o podwyższenie składki wypadkowej Inspektorzy pracy w 2025 r. w 89 przypadkach wystąpi- li do ZUS z wnioskami o podwyższenie o 100% skład- ki na ubezpieczenie wypadkowe. Wnioski dotyczyły tych płatników składek, u których w dwóch kolejnych kontrolach stwierdzono rażące naruszenie przepisów bhp. Najwięcej takich sytuacji inspektorzy pracy stwierdzili u pracodawców w województwie wielkopolskim (21 wniosków). We wnio - skach kierowanych do ZUS dominowali przedsiębiorcy prowadzący działalność budowlaną – 66 podmiotów, następnie przedsiębiorcy z przetwórstwa przemysłowe- go – 17 podmiotów. Podsumowanie Analizy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy potwierdza - ją, że – podobnie jak w latach ubiegłych – przetwórstwo przemysłowe oraz budownictwo pozostają najbardziej niebezpiecznymi sektorami gospodarki, w których docho - dzi do największej liczby wypadków przy pracy o najpoważ- niejszych skutkach dla poszkodowanych. Dane te stały się kluczowym argumentem za kontynuacją i intensyfikacją działań nadzorczych w tych obszarach. W ramach realizacji strategii Unii Europejskiej dotyczącej bezpieczeństwa i higieny pracy, sektor przetwórstwa prze - mysłowego został objęty w latach 2025-2027 programem „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sek- torze przemysłowym – Wizja Zero”. Obecnie realizujemy drugi rok tej strategii, koncentrując się na: ●weryfikacji przestrzegania przepisów prawa pra - cy, ze szczególnym uwzględnieniem technicznego bezpie- czeństwa maszyn i urządzeń; ●kontroli wdrażania działań eliminujących nieprawidłowości, które mogą skutkować wypadkami; ●propagowaniu kultury bezpieczeństwa opartej na całkowi - tej eliminacji zdarzeń urazowych. Uzupełnieniem kontroli jest kampania edukacyjna „Bez- pieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Ma ona na celu zwiększenie zaangażowania pracodawców w budowanie bezpiecznych warunków pracy poprzez prawidłowe zarzą - dzanie bhp, rzetelną ocenę ryzyka zawodowego oraz sku- teczną prewencję zdrowotną. Równolegle Państwowa Inspekcja Pracy kontynuuje prio - rytetowe działania w sektorze budowlanym. Od 2025 r. kontrole w budownictwie prowadzone są w zmienionej for - mule, która pozwala na jeszcze skuteczniejsze reagowa- nie na dynamicznie zmieniające się zagrożenia na placach budowy. Nowe podejście jest ukierunkowane na natychmia - stowe eliminowanie bezpośrednich zagrożeń życia i zdro- wia oraz głębszą analizę systemowych przyczyn uchybień w zakresie ochrony pracy. W oparciu o doświadczenia kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy oraz analizę przyczyn wypadków przy pra - cy osób świadczących pracę na innej podstawie niż stosu- nek pracy, Główny Inspektor Pracy wystąpi z wnioskiem o podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do noweli- zacji rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecz- nej z dnia 23 stycznia 2022 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypad- kowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporzą- dzenia , poprzez wprowadzenie obowiązku wskazywania w karcie wypadku wniosków i zalecanych środków profi - laktycznych, także w odniesieniu do osób niebędących pracownikami. W ocenie Państwowej Inspekcji Pracy obecne przepisy nie zapewniają wystarczającego poziomu działań prewen - cyjnych wobec osób wykonujących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy. Obowiązujący wzór karty wypad - ku koncentruje się głównie na opisie zdarzenia i jego kwa- lifikacji prawnej, nie przewidując obowiązku formułowania wniosków oraz środków zapobiegawczych. W praktyce ogranicza to możliwość eliminowania przyczyn wypadków i przeciwdziałania podobnym zdarzeniom w przyszłości. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 44 ROZDZIAŁ 4 Zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy wprowadzenie obo- wiązku zamieszczania w karcie wypadku wniosków i środków profilaktycznych wzmocni prewencyjny charak - ter postępowań powypadkowych oraz przyczyni się do podniesienia standardów bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę poza stosunkiem pracy. Jednocześnie, w związku z doświadczeniami wynikają- cymi ze stosowania przepisów dotyczących postępowań powypadkowych, zasadne wydaje się przeprowadzenie przeglądu rozporządzenia w sprawie ustalania okolicz- ności i przyczyn wypadków przy pracy – dotyczy ono wypadków pracowniczych. W praktyce kontrolnej PIP identyfikowane są zagadnienia wymagające dalszej analizy i ewentualnego doprecyzowania, dotyczą- ce m.in. obowiązków stron postępowania powypad- kowego; sposobu realizacji obowiązku zapoznania poszkodowanego z protokołem powypadkowym np. w sytuacji, gdy jest nieprzytomny; trudności w uzy- skiwaniu informacji o rodzaju urazu poszkodowanego czy zakresu uprawnień inspektora pracy określonych w § 15 rozporządzenia. Kwestie te mają charakter przy- kładowy i będą przedmiotem dalszych prac analitycz- nych oraz konsultacyjnych. 5 Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 47 Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas realizacji kontroli w ramach strategii „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero” odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE A B C D E F G stan techniczny dróg, przejść komunikacyjnych i ramp wykaz prac szczególnie niebezpiecznych osłony i inne urządzenia ochronne zabezpieczenie lub oznakowanie miejsc niebezpiecznych ocena ryzyka zawodowego badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych F G 61 51 43 33 32 31 29 5. Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 5.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero 5.1.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero – kontrole Zakres kontroli Celem kontroli była weryfikacja przestrzegania obowią- zujących przepisów prawa pracy, w szczególności bez- pieczeństwa i higieny pracy w zakładach zajmujących się działalnością przemysłową. Kontrole były ukierunkowa - ne na ograniczenie zagrożeń wypadkowych. Zakres kontroli obejmował kompleksową analizę warun - ków pracy w zakładzie, poprzedzoną oceną informacji o zaistniałych wypadkach przy pracy, chorobach zawodo - wych oraz narażeniu pracowników na czynniki szkodliwe i niebezpieczne. Kontroli podlegała ocena przygotowania pracowników do pracy, terminowości i zakresu prowadzo - nych badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, organizacji pracy i stanowisk pracy, stanu techniczne - go maszyn, urządzeń, a także urządzeń i instalacji ener- getycznych, warunków panujących w pomieszczeniach pracy, sposobów realizowania transportu wewnętrznego oraz magazynowania. Inspektorzy pracy zwracali uwa - gę na prace szczególnie niebezpieczne, z uwzględnieniem zapewnienia właściwego nadzoru nad ich wykonywaniem. W trakcie kontroli analizie podlegała dokumentacja powy - padkowa oraz ocena ryzyka zawodowego. Przeprowadzono 771 kontroli w 765 podmiotach, w któ- rych świadczyło pracę 107 tys. osób, w tym 103 tys. osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Były to małe zakłady zatrudniające od 10 do 49 pracowników (41%), średnie od 50 do 249 osób (39%), duże o zatrudnieniu 250 pracowników i więcej (13%) oraz mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 9 osób (7%). Diagnoza Najwyższy poziom naruszeń stwarzających bezpośred- nie zagrożenie dla zdrowia i życia miał miejsce w trakcie eksploatacji maszyn i urządzeń technicznych. Nie- prawidłowości dotyczące osłon i innych urządzeń ochron- nych wystąpiły w 61% zakładów, elementów sterowniczych wpływających na bezpieczeństwo w 31% zakładów, urzą - dzeń do uruchamiania oraz całkowitego lub awaryjnego zatrzymywania maszyny w 22% zakładów. Nieprawidło - wości dotyczące instrukcji obsługi maszyn stwierdzono w 23% zakładów. Charakterystycznym przykładem były liczne maszyny, w których zdemontowano osłony, wyłącz - niki krańcowe, blokady lub kurtyny świetlne, pozostawiając swobodny dostęp do pił, frezów, wałów, mieszadeł, noży, kół pasowych. Ujawniono też maszyny z uszkodzonymi lub celowo zablokowanymi urządzeniami bezpieczeń - stwa, jak blokady osłon, maty naciskowe, fotokomórki czy urządzenia ryglujące, co pozwalało pracownikowi wejść lub sięgnąć kończynami do strefy niebezpiecznej przy pracują - cym mechanizmie. Szczególnie rażące były przypadki obejścia fabrycznych zabezpieczeń maszyn. Przykładem mogą być eksploato - wane liczne pilarki, traki, strugarki, frezarki, wiertarki, prasy i mieszalniki, w których można było uruchomić napęd przy otwartej osłonie lub sięgnąć ręką do strefy ruchu narzędzia. Szczególnie dużo nieprawidłowości stwierdzono w małych i średnich zakładach, w nich właśnie inspektorzy pracy wydali największą liczbę decyzji natychmiastowego wstrzy - mania eksploatacji maszyn, których dalsze użytkowanie oznaczałoby zagrożenie dla zdrowia pracowników. Ta k że urządzenia i instalacje energetyczne stano- wiły istotny obszar zagrożeń. Nieprawidłowości dotyczące ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym wystą - piły w 23% zakładów, badań i pomiarów skuteczności tej ochrony w 22% zakładów, a właściwej eksploatacji urzą - dzeń i instalacji w 31% zakładów. Ujawniano zarówno brak aktualnych pomiarów, jak i doraźne, prowizoryczne zasila - nie urządzeń, uszkodzone przedłużacze, otwarte rozdziel- nice, dostęp do części czynnych pod napięciem czy brak zabezpieczeń w strefach zagrożenia wybuchem. Stwier - dzono eksploatację maszyn z połączeniami przewodów umożliwiającymi bezpośredni dotyk części przewodzących prąd po wyrwaniu zadławień z obudowy. W 43% kontrolowanych zakładów występowały nieprawi - dłowości w zabezpieczeniu lub oznakowaniu miejsc nie- bezpiecznych, a w 20% nie zapewniono właściwego stanu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 48 ROZDZIAŁ 5 technicznego obiektów i pomieszczeń pracy. W praktyce zagrożenia te prowadziły do licznych potknięć, poślizgnięć, kolizji i wpadnięć do otworów technologicznych. Stwierdzono niezabezpieczone studnie, zagłębienia przy obrabiarkach, otwory technologiczne w posadzkach oraz brak osłon lub barierek przy różnicach poziomów. Nieprawidłowości dotyczące wykazu prac szczególnie niebezpiecznych stwierdzono w 29% zakładów, a nieopra- cowanie szczegółowych wymagań przy wykonywaniu tych prac w 27%. Pozostałe nieprawidłowości w tym zakresie, dotyczyły niezapewnienia: −odpowiednich środków zabezpieczających (14% zakładów); −bezpośredniego nadzoru nad wykonywaniem prac szcze - gólnie niebezpiecznych (12% zakładów); −instruktażu przed rozpoczęciem prowadzenia prac szcze - gólnie niebezpiecznych (12% zakładów). Rażącym przykładem lekkomyślności było nieuwzględ - nienie, w wykazie prac szczególnie niebezpiecznych, pra- cy na wysokości przy użyciu rusztowania, mimo że właśnie podczas takiej pracy doszło już wcześniej w kontrolowanym podmiocie do wypadku polegającego na upadku z wysoko - ści trzech metrów. Instrukcje bhp dotyczące procesów technologicznych i prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi były niepra - widłowe w 24% zakładów. Często pracodawcy ograniczali się do ogólnego powielenia wymogów z rozporządzenia, bez odniesienia do rzeczywiście wykonywanych prac. Nieprawidłowości w organizacji prac transportowych przy użyciu urządzeń mechanicznych wystąpiły w 16% zakładów, w instrukcjach ruchu na drogach wewnątrzzakła - dowych w 24%, a w stanie dróg, przejść i ramp w 33%. W magazynowaniu i składowaniu brak odpo- wiednich instrukcji dotyczył 24% zakładów, a brak informacji o dopuszczalnym obciążeniu podłóg, stro - pów i urządzeń do składowania aż 39%. Charaktery- stycznym przykładem było ręczne przemieszczanie bardzo ciężkich elementów lub opakowań bez odpowied - niego sprzętu, co prowadziło do urazów układu mięśniowo- -szkieletowego, przygnieceń i uderzeń. Drugim przykładem było składowanie materiałów poza wyznaczonymi miejsca - mi, w świetle dróg transportowych i komunikacyjnych, bez zabezpieczenia przed przemieszczeniem, co zwiększało ryzyko kolizji, wyślizgnięć i przygnieceń. W zakresie czynników szkodliwych, niebezpiecz- nych i uciążliwych szczególnie niepokojący był stan badań i pomiarów środowiska pracy. Nieprawidłowości w samym wskazaniu czynników szkodliwych, dla których należy wykonywać badania i pomiary, wystąpiły w 11% zakładów, natomiast w zakresie przeprowadzania badań i pomia - rów czynników szkodliwych już w 32% zakładów. Oznacza to, że znaczna część pracodawców nie dysponowała aktu - alną wiedzą o poziomie narażenia pracowników na hałas, pyły, drgania czy czynniki chemiczne, a przez to nie mogła właściwie oszacować ryzyka zawodowego ani dobrać sku - tecznych środków profilaktycznych. Dużym problemem była niska jakość i nieaktualność oce- ny ryzyka zawodowego. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w 51% zakładów, przy czym brak oceny dotyczył 5% stanowisk, a uchybienia 20% stanowisk. Dane te poka - zują, że wielu pracodawców nadal traktuje ocenę ryzyka jako dokument tworzony jednorazowo, często według wzorów ogólnych, bez rzeczywistego odniesienia do konkretnych czynności, stosowanych maszyn, materiałów, organizacji stanowiska i rzeczywistych zagrożeń. Przykładem może być ocena ryzyka sporządzona dla stanowiska pracownika pro - dukcji, w której opis stanowiska był ogólny i nie korespon- dował z faktycznie wykonywanymi czynnościami, ani nie obejmował maszyn i urządzeń obsługiwanych przez pracow - nika. Takie podejście powodowało pomijanie zagrożeń fak- tycznie występujących na stanowisku pracy. W kontrolowanych podmiotach w latach 2022-2024 odnotowano łącznie 5099 wypadków przy pracy, w któ- rych 73 osoby odniosły ciężkie obrażenia ciała, a 12 osób poniosło śmierć. Inspektorzy pracy poddali analizie 2789 dokumenta- cji powypadkowych, a także dokumenty oceny ryzyka zawodowego sporządzone dla stanowisk pracy, na których zatrudnieni byli pracownicy poszkodowani w wypadkach. W 4% zakładów pracodawcy nie prowadzili rejestru wypadków, natomiast w co dziesiątym stwierdzono uchybie - nia w tym zakresie. Nieprawidłowości dotyczące sporządza- nia dokumentacji powypadkowej wystąpiły w 21% zakładów, przy czym uchybienia odnotowano w co dziesiątej analizo - wanej dokumentacji. Nieprawidłowe ustalenia okoliczności Wypadki przy pracy – analiza dokumentacji powypadkowej i dokumentacji oceny ryzyka zawodowego odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości nieustalenie wszystkich okoliczności wypadku określenie w protokole powypadkowym środków i wniosków pro laktycznych nieustalenie wszystkich przyczyn wypadku przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego dla zidenty kowanych zagrożeń po zaistnieniu wypadku, w tym zagrożeń którego(ych) aktywizacja doprowadziła do wypadku uaktualnienie oceny ryzyka zawodowego po zaistnieniu wypadku identy kacja zagrożenia(ń), którego(ych) aktywizacja doprowadziła do wypadku A B C D sporządzenie dokumentacji wypadkowej G H F zebranie aktualnych informacji potrzebnych do oceny ryzyka zawodowego E 39 38 2828 25 22 21 20 BACDEFGH SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 49 wypadków stwierdzono w 25% zakładów. Błędne ustalenie przyczyn wypadków wystąpiło w 38% zakładów. Jednym z najpoważniejszych problemów było nieprawi- dłowe ustalanie przyczyn wypadków. Zespoły powypad- kowe często myliły przyczynę wypadku z samym zdarzeniem powodującym uraz lub z odchyleniem od sta - nu normalnego. Często w określeniu przyczyn wypadku pomijano przyczyny techniczne i organizacyjne. Przykładem może być wypadek związany z wybuchem acetylenu podczas transportu butli z gazem technicznym, w którym jako przyczynę wskazano sam wybuch, pomijając m.in. niewłaściwą organizację pracy, brak instrukcji trans - portu, brak zabezpieczenia zaworów oraz nieuwzględnienie atmosfery wybuchowej w ocenie ryzyka. W innym przy - padku, dotyczącym obsługi rębaka, zespół powypadkowy nie ustalił rzeczywistych przyczyn zdarzenia, a dodatkowo zamieścił niezgodny z przepisami wniosek, że brak wcze - śniejszych podobnych zdarzeń zwalniał pracownika z obo- wiązku stosowania okularów ochronnych. Nieprawidłowości w zakresie określania w proto- kole powypadkowym środków i wniosków profilak- tycznych odnotowano w 28% zakładów. W tym obszarze zespoły ograniczały się do omówienia wypadku przy pra - cy, ponownego przeszkolenia poszkodowanego. W znacz- nej części protokołów powypadkowych inspektorzy pracy stwierdzili określenie środków profilaktycznych nieade - kwatnych do przyczyny wypadku. Kolejnym problemem było niezastosowanie przez pracodawcę środków i wniosków profilaktycznych w praktyce, które stwierdzono w 17% zakładów. Jednym z przykładów, w związku ze śmiertelnym wypadkiem pra - cownika, było nieopracowanie szczegółowej instrukcji wymiany filtrów na wieży suszarniczej z wyszczególnie - niem i wskazaniem miejsca składowania zużytych filtrów. Pracodawca do czasu zakończenia kontroli nie opracował takiej instrukcji. Niezadowalający był również poziom powiązania postępowania powypadkowego z oceną ryzyka zawodowego . Nieprawidłowości w dokumentowaniu oceny ryzyka związanej z wypadkami wystąpiły w 9% zakładów. Brak zebrania aktualnych informacji niezbęd - nych do oceny ryzyka stwierdzono w 20% zakładów. Niezidentyfikowanie wszystkich zagrożeń, których aktywizacja doprowadziła do wypadku, ujawnio - no w 22% zakładów. W co piątym przypadku stwier- dzono brak aktualizacji oceny ryzyka po zaistnieniu wypadku (dotyczyło to 39% zakładów). W 16% zakła - dów pracodawcy nie informowali pracowników o ryzy- ku po wypadku (dotyczyło to 5% objętych badaniem pracowników), a w kolejnych 16% nie zapewniano udzia - łu osób organizujących pracę w procesie oceny ryzyka. Wskazuje to, że etap działań po wypadku, kluczowy dla zapobiegania podobnym zdarzeniom w przyszłości, był najsłabszym elementem systemu. Potwierdzają to rów - nież przykłady. W jednym przypadku po śmiertelnym wypadku zbiorowym związanym z eksplozją gazu, pra- codawca co prawda opracował instrukcję transportu substancji niebezpiecznych, jednak nie zaktualizował oceny ryzyka o zagrożenie mogące wywołać wybuch. Na podobnym poziomie utrzymywały się nieprawidło- wości dotyczące spójności środków profilaktycznych wynikających z oceny ryzyka zawodowego i proto - kołów powypadkowych. Brak uwzględnienia w zaktuali- zowanej ocenie ryzyka środków określonych w protokole powypadkowym stwierdzono w 26% zakładów. Brak spój - ności wdrożonych środków wynikających z oceny ryzyka zawodowego ze środkami i wnioskami z protokołu powy - padkowego ujawniono w co piątym zakładzie. W praktyce oznaczało to, że nawet jeśli oba dokumenty były formalnie sporządzone, zawierały różne lub niespójne działania pro - filaktyczne. Przykładem było nieuwzględnianie w ocenie ryzyka zaleceń dotyczących montażu zabezpieczeń tech - nicznych przy drzwiach, transporterach czy maszynach, mimo że zostały one wskazane jako konieczne. Innym przykładem było ograniczanie działań profilaktycznych jedynie do omówienia zdarzenia z pracownikami, bez wprowadzania zmian technicznych lub organizacyjnych wskazanych w dokumentacji powypadkowej. Zadania w zakresie nadzoru i kontroli stanu bhp naj- częściej wykonywali specjaliści spoza zakładu, rzadziej etatowa służba bhp, a jeszcze rzadziej pracodawca lub pracownik zatrudniony przy innej pracy. Powierzanie zadań służby bhp głównie podmiotom zewnętrznym (choć nie stanowi naruszenia prawa), może ograniczać skuteczność i znajomość realnych warunków pracy. Najczęstszym uchy - bieniem był brak sporządzania okresowych analiz stanu bhp, co stwierdzono w 35% zakładów. Charakterystycznym przykładem była analiza stanu bhp zawierająca pustą tabe - lę dotyczącą narażenia na czynniki szkodliwe, bez wartości narażenia, bez wniosków i bez planu poprawy warunków pracy. W co piątym zakładzie pracodawcy nie konsultowali z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkich działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. W stosunku do czterech pracodawców, z uwagi na stwier - dzone rażące naruszenia przepisów bhp, inspektorzy pracy skierowali wnioski do ZUS o podwyższenie składki na ubez - pieczenie wypadkowe. Wszystkie zostały uwzględnione i ZUS wydał decyzje o podwyższeniu o 100% wysokości sto - py procentowej składki. Wnioski Wnioski wskazują na dużą skalę nieprawidłowości w obsza- rze ekspolatacji maszyn i urządzeń, zwłaszcza w zakre- sie braku osłon i urządzeń ochronnych, w szczególności w zakładach małych i średnich, w branżach z przewagą maszyn starszego typu. Wysoki odsetek nieprawidłowości w ocenie ryzyka zawodowego i w dokumentacji powypad - kowej dowodzi, że oba te obszary nadal są przez wie- lu pracodawców traktowane formalnie, a nie jako realne narzędzia prewencji. Problemem pozostaje niewystar- czająca jakość działań służby bhp, zwłaszcza w zakre- sie corocznych analiz stanu bhp, kontroli warunków pracy i rzetelnego uczestnictwa w badaniu przyczyn wypadków. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 50 ROZDZIAŁ 5 Nieprawidłowości związane z postępowaniem powypad- kowym, brakiem ponownej oceny ryzyka po wypadku oraz niespójnością środków profilaktycznych mają bezpośredni związek ze stanem bezpieczeństwa pracy, ponieważ unie - możliwiają trwałe usuwanie przyczyn zdarzeń i sprzyjają powtarzalności wypadków. Dzięki zdecydowanym działa - niom kontrolnym inspektorów pracy wdrożono środki profilaktyczne, których pracodawcy wcześniej nie wprowa - dzili, co istotnie przyczyniło się do poprawy stanu bhp, wła- ściwego prowadzenia postępowań powypadkowych oraz realnego ograniczenia ryzyka występowania podobnych wypadków w przyszłości. Z przeprowadzonych kontroli wynika również, że część poszkodowanych w wypadkach to osoby zatrudnione na innej podstawie niż stosunek pracy. W takich przypadkach płat - nicy składek sporządzają kartę wypadku. Obecnie jednak dokument ten nie obejmuje kwestii formułowania wniosków i środków profilaktycznych, co w praktyce prowadzi do pomi - jania wniosków profilaktycznych oraz ogranicza skuteczność działań zapobiegających podobnym zdarzeniom w przyszło - ści. Dlatego, dostrzegając problem braku skutecznej i peł- nej ochrony w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, zasadne wydaje się rozszerzenie obowiązków pracodawcy (określonych w art. 304 Kodeksu pracy) w zakresie bhp wobec tych osób. Rozszerzenie to powinno obejmować obowiązek wskazywania wniosków i zalecanych środków profilaktycz - nych w karcie wypadku w odniesieniu do osób niebędących pracownikami w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W świetle wyników kontroli zasadne jest kontynu- owanie i wzmacnianie działań kontrolnych ukierun- kowanych na zakłady o wysokiej wypadkowości oraz na podmioty, w których wcześniej stwierdzono poważne naruszenia . Kontrole powinny w szczególności obejmować ocenę stanu technicznego maszyn, jakość oce - ny ryzyka zawodowego oraz sposób prowadzenia postępo- wań powypadkowych. Niezbędne jest także utrzymanie i rozszerzanie działań prewencyjno-szkoleniowych kierowanych do pracodawców, kadry kierowniczej i służby bhp, zwłaszcza w zakresie: właściwej identyfikacji zagro - żeń, metod badania wypadków, organizacji prac szcze- gólnie niebezpiecznych oraz praktycznego powiązania oceny ryzyka zawodowego z dokumentacją powypadkową. Pozwoli to na ograniczenie liczby wypadków przy pracy w przyszłości. 5.1.2. Kampania „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” oraz program „Prewencja wypadkowa” W 2025 r. rozpoczęliśmy 3-letnią kampanię „Bezpieczeń- stwo pracy zależy od Ciebie”, która jest elementem strategii „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja ZERO”. Ma ona na celu uświadomienie pracodawcom i osobom odpowiedzial - nym za bezpieczeństwo konieczność bezpośredniego zaangażowania się w sprawy zarządzania bhp oraz zachę - cenie do uczestnictwa pracowników w działaniach słu- żących zwiększaniu poziomu bezpieczeństwa pracy. Działaniami o charakterze prewencyjnym, promocyjnym i edukacyjnym inspekcja pracy zamierza: ●inspirować do zmiany postaw, popularyzując wzorce kultu - rowe bezpieczeństwa pracy i odpowiedzialności za wyko- nywane zadania; ●wskazywać na tragiczne konsekwencje nieprzestrzega - nia przepisów bhp i nieodpowiedzialnych, zachowań oraz upowszechniać ku przestrodze wnioski z analiz wypadków przy pracy; ●zachęcać pracodawców i pracowników do podnoszenia poziomu kultury technicznej i organizacyjnej w miejscu pra - cy i inspirować do dzielenia się „dobrymi praktykami”. Hasłem kampanii „Włącz tryb bezpieczny” zapra- szamy wszystkich zainteresowanych do włączenia się w działania i wspólne realizowanie przedsięwzięć na rzecz poprawy bezpieczeństwa pracy i ograniczenia ryzyka wypadków przy pracy. Informacje o kampanii, organizowanych wydarzeniach i szkoleniach, a także publikacje tematyczne, można zna - leźć na stronie www.bhpnatak.pl, za pośrednictwem której przez najbliższe 2 lata będą promowane działania z obszaru prewencji wypadkowej. Inspekcja pracy nieodpłatnie udo - stępnia na tej stronie pracodawcom plakaty – prace z kon- kursu zwiększającego świadomość zagrożeń wypadkowych i sposobów ich ograniczania – które mogą zostać wykorzy - stane do prowadzenia akcji promujących kulturę bezpie- czeństwa. W 2025 r. z możliwości takiej skorzystały firmy Plakat kampanii adresowany do pracodawców SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 51 ERGIS S.A. Odział w Oławie oraz ALSTAL Grupa Budowla- na sp. z o.o. sp. k. W 2025 r. działaniami pozakontrolnymi objęliśmy ponad 7, 8 tys. podmiotów, w tym: prawie 4 tys. pracodawców, ponad 1,1 tys. pracowników, ponad 800 przedstawicieli służby bhp oraz blisko 700 społecznych inspektorów pra - cy. Nasze działania to przede wszystkim szkolenia organi- zowane przez okręgowe inspektoraty pracy, konferencje i seminaria (w liczbie 157) o tematyce związanej z prewencją wypadkową w miejscu pracy, prawidłowym prowadzeniem postępowań powypadkowych oraz zarządzaniem ryzykiem zawodowym. Poniżej kilka przykładów takich wydarzeń: 95 marca 2025 r. – konferencja pt.: „Bezpieczeństwo pracy a innowacyjne technologie w przemyśle” zorganizowana przez OIP Katowice na 21 Międzynaro - dowych Targach Bezpieczeństwa, Higieny Pracy oraz Ochrony Przeciwpożarowej BHP 2025. Podczas wyda - rzenia podejmowano m.in. tematy związane z zarzą- dzaniem ryzykiem w dobie cyfryzacji oraz rolą sztucznej inteligencji w prognozowaniu i zapobieganiu wypadkom przy pracy; 924 kwietnia 2025 r. – OIP Zielona Góra we współpra - cy z Akademią im. Jakuba Paradyża w Gorzowie Wiel- kopolskim zorganizował konferencję pt.: „Bezpieczna eksploatacja maszyn a wypadki przy pracy” , na któ- rej podejmowano m.in. tematy związane z oceną ryzyka zawodowego związanego z eksploatacją maszyn, naj - częstszych przyczyn wypadków przy pracy podczas pra- cy przy maszynach, systemów bezpieczeństwa stanowisk zrobotyzowanych i linii produkcyjnych, a także wpływu modernizacji i utrzymania maszyn na ich bezpieczeństwo; 923 maja 2025 r. – OIP Kielce wspólnie z Politechniką Świętokrzyską oraz Fundacją Kultura Bezpieczeństwa zorganizował konferencję „Zapobieganie wypadkom w przemyśle i budownictwo – wizja zero” . Na terenie uczelni odbyły się wykłady, warsztaty i pokazy, które przy - bliżyły słuchaczom wiedzę z zakresu najnowocześniej- szych rozwiązań dotyczących prewencji wypadkowej; 93 czerwca 2025 r. – konferencja „Wizja Zero – zapo- bieganie wypadkom przy pracach magazynowych”, która odbyła się podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich ITM. W trakcie wydarzenia omówiono m.in. zagadnienia związane z bezpieczeństwem pracy w maga - zynach, w tym obsługi suwnic, układnic oraz regałów prze- suwnych. Przedstawiono również najnowsze rozwiązania technologiczne minimalizujące ryzyko wypadków przy pra - cach magazynowych, a także przykłady wypadków przy pracy, zbadanych przez inspektorów pracy; 92 września 2025 r. podczas Forum BHP, OIP Warszawa zorganizował wspólnie z ZUS oraz Centrum Medycznym Puławska konferencję „Wypadek przy pracy i co dalej? Procedury, badania, świadczenia” . Podczas wydarze- nia uczestnicy mogli uzyskać wiedzę na temat badania okoliczności i przyczyn wypadków, prowadzenia postępo - wań powypadkowych, roli profilaktycznych badań lekar- skich oraz świadczeń przysługujących z ubezpieczenia wypadkowego. Kampania promowana była także podczas innych wydarzeń. Przykładowo w dziesięciu zakładach pracy z województwa świętokrzyskiego zorganizowano Tydzień Bezpieczeństwa Pracy w Przemyśle, pod hasłem „Wypadek to nie przypadek” . W trakcie wydarzenia odbywały się szkolenia dotyczące prowadzenia postępo - wań powypadkowych, a także ćwiczenia p.poż. i pokazy ratownictwa prowadzone przez przedstawicieli Państwowej Straży Pożarnej oraz zakładowych służb bhp. Tygodniowi bezpieczeństwa towarzyszyła akcja promocyjna w Interne - cie i mediach społecznościowych. Ważnym działaniem związanym z kampanią jest także program „Prewencja wypadkowa”, którego celem jest wspieranie małych i średnich firm w działaniach na rzecz ograniczenia zagrożeń wypadkowych. Do udziału zaprasza - ni są pracodawcy prowadzący przedsiębiorstwa działające w branżach o podwyższonym wskaźniku wypadkowości oraz takie, w których w ostatnich latach miała miejsce zwiększona liczba wypadków przy pracy (typowani na podstawie danych ZUS-IWA). Oprócz praktycznej wiedzy uczestnicy otrzymują merytoryczną pomoc inspektorów pracy przy wdrażaniu ele - mentów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy oraz przy eliminowaniu nieprawidłowości. Na bezpłatnych szkole - niach organizowanych w okręgowych inspektoratach pracy pracodawcom przekazywana jest wiedza o: −identyfikacji zagrożeń w zakładzie pracy; −roli współdziałania pracodawcy z pracownikami w proce - sie eliminacji i ograniczenia ryzyka zawodowego; −prawidłowym dokumentowaniu wyników oceny ryzyka; −zasadach szacowania ryzyka zawodowego; −ustalaniu przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy; −eliminowaniu ich powtarzalności. Uczestnicy programu otrzymują również bezpłatne mate - riały wspomagające ich w realizacji działań naprawczych w firmie, w tym: dwie listy kontrolne „Prewencja wypadko - wa. Lista kontrolna z komentarzem”, „Ocena ryzyka zawo- dowego. Lista kontrolna z komentarzem” oraz broszurę „Wypadek przy pracy. Poradnik pracodawcy”. Pracodawcy, którzy zrealizują w swoich firmach działania na rzecz popra - wy bezpieczeństwa pracy i oceny ryzyka zawodowego, a także przejdą pozytywną weryfikację podjętych działań, Konferencja Państwowej Inspekcji Pracy na Międzynarodowych Targach Poznańskich ITM SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 52 ROZDZIAŁ 5 otrzymują od Państwowej Inspekcji Pracy zaświadczenie o ukończeniu programu prewencyjnego. W 2025 r. w okrę - gowych inspektoratach pracy zorganizowano 187 szkoleń dla pracodawców , w których uczestniczyło łącznie ponad Materiały wspomagające realizację programu „Prewencja wypadkowa” 1,6 tys. pracodawców i ich przedstawicieli. Liczba uczestników szkoleń wskazuje na realne zainteresowanie tematyką bezpieczeństwa pracy i potrzebę podnoszenia kompetencji w tym zakresie. Efektem prowadzonych działań szkoleniowych było przy- stąpienie do programu 569 pracodawców. Oznacza to, że więcej niż co trzeci uczestnik szkoleń zdecydował się na podjęcie konkretnych działań zmierzających do popra - wy bezpieczeństwa w swoim zakładzie pracy. Jest to wyraź- ny sygnał, że działania edukacyjne skutecznie motywowały pracodawców do wdrażania zmian organizacyjnych i tech - nicznych w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy. Istotnym elementem realizacji programu była także współpraca z pracodawcami w zakresie diagnozowania zagrożeń i oceny poziomu bezpieczeństwa pracy. W ramach programu 276 pracodawców przesłało do okręgowych inspektoratów pracy ankiety specjalistyczne, które pozwoliły na identyfikację najczęstszych problemów i obsza - rów wymagających poprawy. Był to ważny krok umożliwia- jący dopasowanie działań naprawczych do rzeczywistych potrzeb zdiagnozowanych w zakładach pracy. Kolejnym etapem była weryfikacja efektów wykona - nych działań naprawczych. W tym celu przeprowadzono 323 kontrole, z których 208 zakończyło się wyni - kiem pozytywnym. Jako sukces programu należy uznać fakt, że niemal dwie trzecie skontrolowanych podmiotów – uczestników programu, skutecznie wdrożyło działania poprawiające bezpieczeństwo pracy oraz ograniczające zagrożenia wypadkowe. Liczba ta potwierdza, że program nie miał charakteru wyłącznie informacyjnego, ale prowa - dził do rzeczywistych, mierzalnych zmian w organizacji pra- cy oraz zwiększenia poziomu bezpieczeństwa pracy. ●W związku z promocją kampanii okręgowe inspektora- ty pracy organizowały również stoiska informacyj- no-konsultacyjne oraz dyżury ekspertów, podczas których udzielaliśmy zainteresowanym informacji i porad z zakresu prewencji wypadkowej oraz oceny ryzyka zawo - dowego. Przykładowo OIP Bydgoszcz uruchomił punkt poradnictwa na Centralnych Targach Maszyn, Urządzeń i Sprzętu Rolniczego eRobocze SHOW w Lubieniu Kujaw - skim. OIP Gdańsk zorganizował stoisko informacyjno- -poradnicze na V Dniach Bezpieczeństwa Pracy i Ochrony Zdrowia na Uniwersytecie Gdańskim. OIP Katowice zorga - nizował 6 dyżurów telefonicznych, podczas których praco- dawcy z województwa śląskiego mogli uzyskać wsparcie z zakresu obowiązujących standardów bezpieczeństwa, a także uzyskać informacje dotyczące eliminowania zagrożeń w miejscu pracy i wdrażania rozwiązań sprzyja - jących tworzeniu zdrowych i bezpiecznych warunków pra- cy. Od kwietnia do czerwca 2025 r. w OIP Zielona Góra SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 53 funkcjonowały porady telefoniczne dla pracodawców zwią- zane z realizacją programu „Prewencja wypadkowa”. Narzędziem promocji kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” oraz programu „Prewencja wypadkowa” były również bezpłatne materiały i publikacje wykorzysty - wane podczas szkoleń, konferencji, seminariów, spotkań z pracodawcami, targów branżowych, a także podczas kontroli przeprowadzanych przez inspektorów. Na potrzeby kampanii opracowano nową ulotkę pt.: „Wizja ZERO. Zdrowa i bezpieczna praca”. Łącznie wykorzystano 10 400 egzem- plarzy publikacji Państwowej Inspekcji Pracy, z czego 7109 egzemplarzy przekazano bezpośrednio w związku z realizacją programu „Prewencja wypadkowa”. Materia - ły te stanowiły praktyczne wsparcie dla pracodawców, pomagając im wdrażać zasady oceny ryzyka zawodowego i eliminować zagrożenia. W przygotowaniu jest również broszura dotycząca prze - ciwdziałania wypadkom przy pracy w przemyśle w oparciu o zasady Wizji ZERO. Będzie ona wykorzystana jako narzę - dzie pomocnicze kampanii w ciągu kolejnych 2 lat. Działania prowadzone na terenie całego kraju wspierane były kampanią medialną za pośrednictwem telewizji, radia oraz Internetu, finansowaną i realizowaną w 2025 r. ze środ - ków Państwowej Inspekcji Pracy. Przygotowaliśmy m.in. spot telewizyjny, dwa spoty radiowe oraz bannery wykorzystywa - ne w promocji prowadzonej w Internecie. Kampanię medialną rozpoczęliśmy 27 sierpnia od działań prowadzonych w Internecie. Bannery emitowane były na por - talach pośrednictwa pracy pracuj.pl, rocketjobs.pl, indeed.pl i olx.pl praca, dzięki czemu możliwe było dotarcie do osób aktywnie szukających zatrudnienia. Do promocji wyko - rzystano również sieć Google Ads (GDN) oraz platformę zakupu reklam DV360, co pozwoliło na precyzyjny dobór odbiorców przekazu, zbudowanie szerokiego zasięgu kam - panii i dotarcie do pracowników oraz pracodawców w miej- scach w Internecie, które odwiedzają na co dzień – od portali informacyjnych, przez serwisy branżowe, po aplikacje mobil - ne. Ponadto, w kampanii wykorzystana została wyszukiwar- ka internetowa, gdzie promowano specjalnie przygotowane reklamy tekstowe wyświetlane użytkownikom w wynikach wyszukiwania Google po wpisaniu określonych słów kluczo - wych. Dało to możliwość zaadresowania przekazu do osób aktywnie poszukujących informacji m.in. o bezpieczeń - stwie pracy, przepisach bhp, szkoleniach czy warunkach zatrudnienia. Wszystkie wykorzystane narzędzia kierowały internautów na stronę kampanii www.bhpnatak.pl. Do 7 paź - dziernika kampania wygenerowała prawie 11 mln wyświe- tleń reklam, a także odnotowano prawie 610 tys. kliknięć internautów w bannery i inne formy reklamy . Kolejną odsłoną kampanii medialnej była zaplanowa - na na okres 6.10. – 23.11.2025 r. w 32 stacjach radiowych emisja dwóch spotów – jednego skierowanego do praco - dawców, a drugiego do pracowników. Ta forma promo- cji prowadzona była m.in. w ogólnopolskich rozgłośniach RMF FM, Radio ZET oraz wybranych regionalnych stacjach RMF MAXX, Polskiego Radia, Radia Plus, Radia Złote Przeboje, Radio ESKA oraz Meloradia. W sumie w czasie kampanii radiowej wyemitowano 855 spotów, w tym 613 do pracowników i 242 do pracodawców. W przypadku pierwszego spotu osiągnięto wskaźnik dotarcia na poziomie 56,6%, co przełożyło się na ok. 2,73 mln słuchaczy z gru - py docelowej. W grupie pracodawców osiągnięto wskaźnik 40,9%, co odpowiada dotarciu na poziomie 1,59 mln osób. Działania w Internecie i radiu wzmocnione zostały kam - panią telewizyjną. W listopadzie i grudniu 30-sekundowy spot został wyemitowany ponad 4,8 tys. razy w 162 Harmonogram dyżurów telefonicznych w OIP Zielona Góra Ulotka „Wizja ZERO. Zdrowa i bezpieczna praca” Banner internetowy kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 54 ROZDZIAŁ 5 stacjach telewizyjnych, w tym ogólnopolskich kanałach TVP1, TVP2, Polsat oraz stacjach tematycznych grupy TVP, Polsat i TVN. Dzięki emisji telewizyjnej przekaz kampanii dotarł do 2,75 mln osób z zakładanej grupy odbiorców. Promocja kampanii i jej przesłania prowadzona była rów - nież na zasadach non-profit w okręgowych inspektoratach pracy. W 2025 r. w lokalnych i regionalnych mediach (tele - wizji, radiu, Internecie i prasie) ukazały się 143 informa- cje dotyczące m.in. organizowanych przez inspekcję pracy szkoleń, konferencji, seminariów, a także działań prowadzo - nych przez inspektorów pracy. Wnioski Doświadczenia wynikające z pierwszego roku realiza- cji kampanii wskazują, że wśród jej adresatów występu- je zapotrzebowanie na szkolenia z zakresu zarządzania bezpieczeństwem pracy i prewencji wypadkowej. Doty - czy to przede wszystkim małych i średnich przedsiębiorstw, gdzie tego rodzaju wiedza kształtuje się na niskim poziomie. Wielu pracodawców bagatelizuje przeprowadzenie i stoso - wanie oceny ryzyka zawodowego, jako narzędzia codzien- nego usprawniania procesów pracy pod kątem bhp. Udział w programie „Prewencja wypadkowa” dla części pracodaw - ców jest motywacją do podjęcia wysiłku i zaangażowania podległych pracowników, ale również niezbędnych zaso - bów finansowych w zwiększenie poziomu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia. Pracodawcy najczęściej uczest - niczą w programie w celu: dostosowania warunków pra- cy panujących w zakładzie do obowiązujących przepisów bhp, przeprowadzenia reorganizacji zakładu, opracowania lub dokonania aktualizacji oceny ryzyka zawodowego oraz skorzystania z bezpłatnej, fachowej wiedzy inspektorów pracy. Największe trudności stwarza pracodawcom właściwe wdrożenie procedur bezpieczeństwa opra- cowanych na podstawie dokonanej oceny ryzyka zawodo- wego. Jako główną przyczynę tych problemów wskazywali oni niedostateczną wiedzę osób kierujących pracownikami (pomimo ciągłych szkoleń prowadzonych przez istniejące w zakładach komórki służby bhp). Skutkuje to niedoinformo - waniem pracowników o zagrożeniach występujących na ich stanowiskach pracy, co w sposób bezpośredni może przy - czynić się do wystąpienia wypadków przy pracy. Program „Prewencja wypadkowa” spotkał się z real - nym zainteresowaniem pracodawców i przyniósł wymierne efekty – prawie 35% uczestników programu przeszło kon- trolę Państwowej Inspekcji Pracy z wynikiem pozytywnym. Pokazuje to, że działania edukacyjne skutecznie przekładają się na konkretne zmiany organizacyjne i techniczne przynaj - mniej w części zakładów pracy. Program nie tylko zwiększa świadomość zagrożeń, lecz także skutecznie wspiera proces wdrażania praktycznych rozwiązań prewencyjnych. Jednocześnie widoczna jest rola działań informacyjnych i popularyzatorskich. Ponad 150 wydarzeń edukacyj - nych oraz ponad 10 tysięcy przekazanych publikacji wskazują na szeroki zakres oddziaływania programu. Szczególne znaczenie ma także aktywność medialna, która pozwala dotrzeć do pracodawców niezależ - nie od ich bezpośredniego udziału w szkoleniach czy konferencjach. Analiza danych pokazuje również, że proces poprawy bezpieczeństwa pracy ma charakter etapowy. Nie wszy - scy uczestnicy szkoleń decydują się na wdrożenie progra- mu, a tylko część z nich kończy go z pełnym sukcesem. Wynika to z faktu, że wdrożenie skutecznych rozwiązań prewencyjnych wymaga zaangażowania organizacyjnego, finansowego oraz zmiany podejścia do zarządzania bezpie - czeństwem pracy. Program „Prewencja wypadkowa” w 2025 r. stanowił kompleksowe narzędzie wspierające pracodawców w poprawie bezpieczeństwa pracy . Jego realizacja objęła kilka tysięcy przedsiębiorstw na etapie informowa - nia, ponad półtora tysiąca uczestników szkoleń oraz setki podmiotów, które podjęły konkretne działania naprawcze. O potencjalnym zainteresowaniu obiorców programem „Prewencja wypadkowa” świadczą wyniki badania zreali - zowanego w 2025 r. na zlecenie Państwowej Inspekcji Pra- cy na grupie N=411 pracodawców – osób odpowiedzialnych w firmach za podejmowanie kluczowych decyzji w obszarze bhp. Na pytanie dotyczące chęci udziału w programie, któ - rego głównym celem jest dostarczenie wiedzy dotyczącej prawidłowego określania przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy, a także sporządzania prawidłowej oceny ryzyka zawodowego jako kluczowego elementu zarządzania bez - pieczeństwem i prewencji wypadkowej, 61% pracodawców odpowiedziało twierdząco. Odsetek ten jest jeszcze wyższy wśród pracodawców prowadzących działalność w wybra - nych sektorach – działalność w zakresie administrowania i działalność wspierająca (82%), opieka zdrowotna i pomoc społeczna (79%), przetwórstwo przemysłowe objęte kam - panią (67%), działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi (65%). Z doświadczeń inspekcji pracy wynika również, że część z pracodawców nie przystępuje do programu lub rezy - gnuje po udziale w szkoleniu. Jednym z powodów jest obawa przed kontrolą inspektora pracy i ujawnieniem nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy występujących w zakładzie pracy, co może skutko - wać sankcją. We wspomnianych badaniach 21% praco- dawców stwierdziło, że nie jest zainteresowana udziałem Kadr ze spotu telewizyjnego PIP SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 55 w programie „Prewencja wypadkowa” wskazując jako przy- czyny brak czasu lub nadmiar obowiązków, postrzeganie programu jako skierowanego do innych firm, małą skalę lub specyfikę firmy, a także spełnianie już przez firmę wszystkich wymogów bhp. Biorąc pod uwagę doświadczenia z realizacji kampanii i programu prewencyjnego celowe jest kontynu - owanie działań zachęcających pracodawców do realnego zaangażowania się w podniesienie poziomu bezpieczeń - stwa pracy. Najważniejszym efektem programu było nie tylko zwiększenie wiedzy pracodawców, lecz tak - że wdrożenie realnych zmian w zakładach pracy, cze- go potwierdzeniem jest liczba przeprowadzonych kontroli zakończonych wynikiem pozytywnym. Skala działań edu - kacyjnych, liczba uczestników oraz szeroki zakres działań informacyjnych i kontrolnych wskazują, że program stanowi skuteczne narzędzie wspierające pracodawców w zarzą - dzaniu bezpieczeństwem pracy. Coraz większą rolę w dzia- łaniach prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy odgrywają aktywne działania promocyjne, w szczególności realizowane za pośrednictwem Internetu oraz mediów spo - łecznościowych, adresowane do pracodawców, zachęca- jące do udziału w Programie. W badaniach społecznych 78% pracodawców wskazuje Internet, a 59% telewizję jako na miejsca, gdzie powinny być prowadzone kampa - nie informacyjne. Promocja bezpieczeństwa pracy powinna również podkreślać prewencyjną rolę Państwowej Inspekcji Pracy i przełamywać funkcjonujący wśród pracodawców ste - reotyp inspekcji pracy jako instytucji sankcyjnej, realizującej jedynie działania kontrolne i nadzorcze. 5.2. Strategia kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska Nowotwory pochodzenia zawodowego stanowią w Unii Europejskiej jedno z największych wyzwań w zakresie ochrony zdrowia. Trzyletnia „Strategia PIP na lata 2025- 2027” ma na celu skuteczniejszą ochronę zdrowia osób pracujących w narażeniu na substancje i mieszaniny rako - twórcze, mutagenne i reprotoksyczne oraz na pył azbe- stu. Obejmuje ona dwa bloki zagadnień, dedykowanych odrębnym grupom czynników szkodliwych dla zdrowia, dla których nowelizowano w ostatnim okresie przepisy dyrek - tyw UE w związku z przyjętymi priorytetami wzmacniania ochrony zdrowia w miejscu pracy. Przyjęta strategia wpisu - je się w europejskie działania na rzecz walki z rakiem. Jest ona wynikiem ewaluacji realizacji Programu działania PIP, uwzględniającego w latach poprzednich realizację „Strate - gii kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska” oraz odpowiedzią na nowelizowane w UE przepisy. W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy – realizując „Stra - tegię w chemii...” – przeprowadziła 473 kontrole w 398 podmiotach. Dotyczyły one przepisów w zakresie bezpie - czeństwa i higieny pracy w odniesieniu do rakotwórczego azbestu oraz zaklasyfikowanych jako stwarzające szcze - gólne zagrożenie dla zdrowia substancji chemicznych i ich mieszanin o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. 5.2.1. Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych (CMR) Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali przestrze- ganie przez pracodawców przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy na podstawie klasyfikacji substancji i mie - szanin chemicznych, jak też wykazu procesów techno- logicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. Warunki pracy osób pracujących w środowisku pracy, gdzie występowały czynniki rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne skontrolowano u 288 pracodaw- ców (zatrudniających ponad 41 tys. osób, z czego blisko 36 tys. na podstawie stosunku pracy). W większości doty - czyło to zakładów należących do sekcji PKD – przetwór- stwa przemysłowego (62%). Kontrolami objęto zarówno zakłady stosujące substancje chemiczne i ich mieszaniny o działaniu rakotwórczym, muta - gennym lub reprotoksycznym (CMR) (z ang. carcinogenic (C), mutagenic (M), reprotoxic (R) ), jak i 10 zakładów, w któ- rych występowało promieniowanie jonizujące (dot. 323 pra- cowników, w tym 194 kobiet) oraz procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. W niektórych zakładach stwierdzono przypadki występo - wania więcej niż jednego z wymienionych zagrożeń. Diagnoza Kontrole wykazały, że 48% pracodawców nie przeka- zało do właściwego OIP „Informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwór - czym lub mutagennym”, pomimo istnienia obowiązku prawnego. Stwierdzono nieprowadzenie rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kon - takcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym (w 42% skontrolowanych podmiotów), a co piąty pracodawca spo - rządził go nieprawidłowo. Uchybienia w zakresie prowa- dzenia rejestrów pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym dotyczyły 17% praco - dawców, a 39% skontrolowanych nie zrealizowało tego obowiązku w ogóle. Kontrole wykazały, że pracodawcy nie przywiązują dostatecznej wagi do zapewnienia zgodnej z przepisami częstotliwości wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Nieterminowe przeprowadzenie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 56 ROZDZIAŁ 5 reprotoksycznym stwierdzono w 49% zakładów. Skontrolo- wano 299 substancji, a w przypadku 108 stwierdzono brak wskazanych badań, co dotyczyło 973 pracowników. Na podstawie kontroli Państwowej Inspekcji Pracy moż- na uznać, że wymagane są zmiany w rozporządzeniu Mini- stra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (Dz.U. z 2024 r. p o z . 112 6 ) , obejmujące wprowadzenie obowiązku przeka- zywania przez pracodawcę w formie elektronicznej „Infor- macji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu Kontrole PIP w zakresie substancji chemicznych i ich mieszanin (CMR) Liczba skontrolowanych substancji/ mieszanin Rodzaj substancji/ mieszanin Liczba zakładów substancja chemiczna o działaniu rakotwór- czym i/lub mutagennym i/lub reprotoksycznym mieszanina o działaniu reprotoksycznym mieszanina o działaniu rakotwórczym i/lub mutagennym i/lub reprotoksycz- nym substancja chemiczna o działaniu reprotoksycznym Liczba pracowników* *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie 46 365 200 42 73 95 64 23 ogółem: 123 kobiet: 11 ogółem: 1001 kobiet: 319 ogółem: 722 kobiet: 278 ogółem: 2233 kobiet: 613 *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 57 Podział objętych kontrolą zakładów w zależności od rodzaju procesu technologicznego, w którym dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym prace związane z narażeniem na pył drewna prace związane z narażeniem na pyły, dymy i aerozole tworzące się podczas wypalania i elektroranowania surówek miedziowo-niklowych prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla prace związane z narażeniem przez skórę na działanie olejów mineralnych użytych wcześniej w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania w celu smarowania i schładzania części ruchomych silnika prace związane z narażeniem na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, obecne w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych Liczba pracowników* *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie Liczba zakładów Rodzaj procesu technologicznego 35 113 42 17 5 1 ogółem: 55 kobiet: 1 ogółem: 4 kobiet: 0 ogółem: 151 kobiet: 0 ogółem: 477 kobiet: 13 ogółem: 1095 kobiet: 145 ogółem: 550 kobiet: 15 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 58 ROZDZIAŁ 5 rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym” tyl- ko do jednej instytucji prowadzącej Centralny rejestr danych o narażeniu na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czyn - niki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym - z ustanowionym dostę - pem do tego rejestru dla właściwych organów nadzoru i kon- troli nad warunkami pracy. Przyczyni się to do odciążenia pracodawców od dublowania obowiązków informacyjnych i pozwoli na funkcjonowanie jednej (ujednoliconej) bazy pracodawców, u których takie zagrożenia występują. Dodat - kowo wyeliminuje to problem różnic w informacjach przeka- zanych do uprawnionych organów kontrolnych. Obecnie prowadzone są prace nad wprowadzeniem elek - tronicznego systemu zgłaszania informacji. 5.2.2. Przeciwdziałanie negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy Zakres kontroli Drugim obszarem działań strategicznych w 2025 r. były kon- trole w zakresie ochrony zdrowia pracowników przed skut- kami narażenia na działanie pyłu azbestu w miejscu pracy. Wpisują się one w strategiczne cele UE dotyczące prioryte - tów bhp na lata 2021-2027, określające działania ochronne dotyczące azbestu jako kluczowe i niezbędne do popra - wy zdrowia i ochrony pracowników w najbliższych latach. Nadzór i kontrola prac usuwania i zabezpieczania wyro - bów azbestowych mają wpływ na zmniejszenie zarówno ekspozycji zawodowej, jak też środowiskowej na pył azbe - stu, co jednocześnie wypełnia założenia rządowego „Pro- gramu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032”. Kontrole prac usuwania i zabezpieczania wyrobów zawierających azbest przeprowadzano zarówno w oparciu o zgłoszenia nieprawidłowości przy ich wykonywaniu, jak również weryfikowano wypełnianie przepisów bhp po otrzy - maniu informacji o planowanym wykonywaniu wymienio- nych prac. Inspektorzy pracy przeprowadzili 183 kontrole w 110 podmiotach zajmujących się usuwaniem lub zabez - pieczaniem wyrobów zawierających azbest. Wśród nich najliczniejszą grupę (91%) stanowiły mikroprzedsiębior - stwa zatrudniające do 9 osób. Kontrolowani przedsiębiorcy zatrudniali 1,5 tys. osób, z czego blisko 1,4 tys. na podsta - wie stosunku pracy. Diagnoza Kontrolowane prace usuwania wyrobów zawierających azbest zaliczały się do szczególnie niebezpiecznych, gdyż wykonywane były zwykle na wysokości, a azbest jest Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli zakładów, w których występuje narażenie na działanie CMR odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE wskazanie przez pracodawcę czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub substancji reprotoksycznej, dla których wykonuje się badania i pomiary zapoznanie się z warunkami pracy pracowników przez lekarza sprawującego prolaktyczną opiekę nad pracownikami nadzór i kontrola stanu bhp informowanie pracowników o ryzyku zawodowym występującym przy wykonywaniu prac z CMR rejestr czynników szkodliwych dla zdrowia A B C D E F informowanie pracowników narażonych na oddziaływanie czynników rakotwórczych lub mutagennych lub substancji reprotoksycznej w środowisku pracy o wynikach ich pomiarów F 33 26 25 23 21 14 Nieprawidłowości dotyczące naruszenia przepisów bhp w zakresie narażenia na działanie CMR odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożenia CMR przekazywanie do OIP informacji o CMR rejestr pracowników narażonych na działanie CMR rejestr prac w kontakcie z CMR terminowe wykonywanie badań i pomiarów czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub substancji reprotoksycznej A B C D E 70 63 56 52 49 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 59 zaklasyfikowany jako czynnik szkodliwy środowiska pra- cy. Najczęściej wyroby zawierające azbest były usuwane z pokryć dachowych. Podkreślić należy, że aż w wyniku 78% kontroli inspektorzy kierowali do pracodawców środki prawne regulujące stwierdzone nieprawidło - wości, co wskazuje na istotność podejmowanych działań w celu ochrony życia i zdrowia osób wykonujących wymie - nione prace. Niepokoi brak dokonywania zgłoszenia do właściwe - go okręgowego inspektora pracy zamiaru przeprowa- dzenia prac polegających na zabezpieczeniu lub usunięciu wyrobów zawierających azbest z miejsca, obiektu, urządzenia budowlanego lub instalacji przemysło - wej, a także z terenu prac (14% kontroli) lub nieterminowe zgłaszanie takich prac (10%) – głównie po przewidzianym terminie. Zgłoszeń dokonywano dla wielu lokalizacji, wska - zując te same daty planowanych prac, co stanowiło spore utrudnienie realizacji kontroli PIP w zakresie prac usuwania azbestu. Zgłoszenia nie zawsze zawierały informacje doty - czące oceny stanu wyrobów zawierających azbest, a podczas kontroli stwierdzano również brak zapoznania pracujących z informacjami w tym zakresie. Planu pracy określającego metody pracy oraz środ- ki zapobiegawcze minimalizujące ryzyko zawodowe nie opracował co szósty pracodawca. Nie sporządzano także wymaganej oceny ryzyka zawodowego (5%), a opraco - wane dokumentacje zawierały uchybienia (18% kontroli). Wpływało to na nieprawidłową organizację stanowisk i pro- cesów pracy, powodując zagrożenia dla życia i zdrowia pracujących. Pracodawcy nie wydzielali strefy wykonywania prac demontażu wyrobów azbestowych (11% kontroli), a uchy- bienia dla wydzielonych stref dotyczyły 16% kontroli. Nie zapewniano informacji o zagrożeniach poprzez wła - ściwe oznakowanie stref (24% kontroli). Inspektorzy pracy w 12% kontroli odnotowali brak utrzy - mywania wyrobów azbestowych w stanie wilgotnym przez cały czas pracy, co skutkowało ich pyleniem. Tym bardziej niepokoi nieprzestrzeganie przepisów bhp dotyczących wyposażania oraz stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej zabezpieczających przed szkodliwym pyłem azbestu. Brak takiego wyposa - żenia stwierdzono w 11% kontroli, a u 22% kontrolowanych przedsiębiorców nie wszyscy pracownicy stosowali środki ochrony indywidualnej. Nieprawidłowości stwierdzano również po usunięciu wyrobów azbestowych – podczas ich czasowego maga- zynowania i składowania w miejscu prowadzenia prac – dotyczyło to prawie co szóstej kontroli. Nie zapewniano szczelnego i trwałego pakowania odpadów azbestowych oraz oznakowania ich znakiem informującym o zawartości azbestu. Najwięcej nieprawidłowości inspektorzy pracy stwierdzali w podmiotach, które nie specjalizowały się w usuwaniu azbestu . Zbliżający się termin usunięcia azbestu z terenu Polski, wyznaczony na rok 2032, skutkuje większą liczbą nowych podmiotów zajmujących się usuwa - niem azbestu. W firmach niewyspecjalizowanych występowała zwy - kle duża rotacja osób pracujących często dorywczo i bez doświadczenia, co skutkuje niskim poziomem świadomości zagrożeń i ich wpływu na zdrowie. Z kolei krótki czas prowa - dzenia prac oraz pośpiech wymuszony kolejnymi zlecenia- mi sprzyja niedostatecznemu nadzorowi pracodawców nad wykonywanymi pracami. Zgłaszanie wcześniej planowanych prac powinno skutko - wać świadomością ewentualnej kontroli, a w związku z tym spełnieniem wymagań przepisów bhp, czego nie potwier - dzają kontrole. Alarmujący jest niemal całkowity brak wie- dzy na temat chorób azbestozależnych nabywa- nych zawodowo, podczas gdy programy szkoleń nie zawsze uwzględniają ten obowiązek. Brak lub nieprawidło - wości dotyczące szkoleń w dziedzinie bhp, które powinny uwzględniać informacje w zakresie bezpiecznego usuwa - nia wyrobów zawierających azbest dotyczyły 17% kontroli. Występowały także uchybienia dotyczące profilaktycznych badań lekarskich – w skierowaniach na badania lekarskie nie wskazywano informacji o pracy prowadzonej w naraże - niu na azbest. W 2025 r. kontynuowano współpracę z innymi organami nadzoru nad warunkami pracy (Państwowa Inspekcja Sanitarna) oraz instytucjami zajmującymi się problematyką azbestową (Instytut Medycyny Pracy), Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli usuwania wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych i przemysłowych odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE A B C D E F G H plan pracy usuwania wyrobów zawierających azbest uprzątnięcie terenu wykonywania prac z odpadów zawierających azbest oraz oczyszczenie z pyłu azbestu nawilżanie wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy pakowanie i oznakowanie odpadów azbestowych zgłoszenie prac do PIP wydzielenie strefy wykonywania prac oznakowanie strefy prac ostrzeżeniem \"Uwaga! Zagrożenie azbestem\" składowanie odpadów azbestowych plan pracy usuwania wyrobów zawierających azbest uprzątnięcie terenu wykonywania prac z odpadów zawierających azbest oraz oczyszczenie z pyłu azbestu nawilżanie wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy pakowanie i oznakowanie odpadów azbestowych zgłoszenie prac do PIP wydzielenie strefy wykonywania prac oznakowanie strefy prac ostrzeżeniem \"Uwaga! Zagrożenie azbestem\" składowanie odpadów azbestowych F G H 31 2424 24 16 15 12 A B C D E F G H 26 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 60 ROZDZIAŁ 5 zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, w tym z urzędami gmin, na terenie których wykonywano prace związane z usuwaniem wyrobów azbestowych. Wnioski Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. w ramach „Strategii w chemii – kontrola, która chroni zdrowie” nadal wskazują na liczne nieprawidłowości w zakre - sie bhp z chemicznymi czynnikami środowiska pracy. Istotne dla zdrowia zagrożenia potwierdzają wagę wła - ściwych działań pracodawców w tym obszarze, szcze- gólnie w aspekcie odpowiedniej ochrony pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub substancji reprotoksycznych oraz skutecznego przeciwdziałania negatywnym skutkom zdro - wotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy. Zmiany przepisów, dotyczących azbestu oraz substan - cji i mieszanin chemicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, w szczególności zmie - niające się wartości dopuszczalnego narażenia w miejscu pracy, wskazują na konieczność podejmowania działań nadzorczo-kontrolnych. Inspekcja pracy w dwóch kolej - nych latach będzie kontynuowała przewidzianą na lata 2025–2027 strategię pt. „Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych oraz przeciw - działanie negatywnym skutkom zdrowotnym związa- nym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy” , co powinno przyczynić się do podnoszenia świadomości w zakresie efektywniejszej ochrony osób pracujących i środowiska przed narażeniem na wywołu - jące nowotwory chemiczne czynniki szkodliwe, będące wytworem pracy człowieka (rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne substancje i ich mieszaniny) oraz pocho - dzenia naturalnego (azbest). Analiza wyników kontroli Państwowej Inspekcji Pracy wskazuje na potrzebę: ●wprowadzenia nowych przepisów o azbeście (w trakcie procesu legislacyjnego); ●znowelizowania przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagen- nym lub reprotoksycznym w środowisku pracy. 5.2.3. Działania informacyjno-edukacyjne „Ekspozycja pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy” Dążąc do zwiększenia gotowości do reagowania na bie- żące i przyszłe problemy zdrowotne pracowników (jeden z filarów Strategicznych Ram Unii Europejskiej dotyczą - cych bhp na lata 2021-2027) zdecydowaliśmy o wsparciu działań kontrolnych dotyczących czynników chemicznych w środowisku pracy programem prewencyjnym ograni - czającym ekspozycję pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy. W 2025 r. w ramach programu prowadziliśmy działa - nia informacyjno-edukacyjne poświęcone zagadnieniom bezpiecznej pracy z substancjami chemicznymi. Program skierowany był do pracodawców, przedstawicieli służb bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników odpowie - dzialnych za nadzór nad procesami technologicznymi oraz pracowników narażonych na substancje o działaniu rako - twórczym, mutagennym i reprotoksycznym (tzw. substan- cje CMR). Naszym celem było zwiększenie świadomości zagrożeń zdrowotnych w obliczu chorób nowotworowych pochodzenia zawodowego, wsparcie pracodawców w prawi - dłowym wypełnianiu obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz upowszechnianie praktycznych rozwiązań ogra - niczających ryzyko zawodowe. Program realizowały wszystkie okręgi i na początku 2025 r. do prawie 400 pracodawców skierowano zaprosze - nia do udziału w szkoleniach i spotkaniach informacyjnych, Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli zakładów, w których występuje narażenie na działanie CMR i azbest Wyszczególnienie Odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości CMRazbest Profilaktyczne badania lekarskie wstępne 16 17 Profilaktyczne badania lekarskie okresowe 209 Szkolenia bhp oparte o program zapewniający informacje o narażeniu 4617 Wyposażenie pracowników w środki ochrony indywidualnej przed czynnikami chemicznymi 1211 Stosowanie przez pracowników przydzielonych środków ochrony indywidualnej 629 Grafika z zaproszeniem do udziału w programie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 61 otwierając tym samym możliwość włączenia się w program zarówno dużym przedsiębiorstwom, jak i podmiotom z sek - tora małych i średnich firm. W ciągu roku przeprowadzono 52 szkolenia oraz warsztaty , w których uczestniczyło ponad 600 pra- codawców i ich przedstawicieli. Zakres tematyczny szkoleń koncentrował się na identyfikacji czynników che - micznych w środowisku pracy, prawidłowym sporządzaniu i aktualizowaniu oceny ryzyka zawodowego, obowiązkach dokumentacyjnych pracodawcy, zasadach prowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych oraz właści - wym doborze i stosowaniu środków ochrony indywidual- nej. Szczególnie wyeksponowano zagadnienia związane z substancjami CMR oraz nowe regulacje prawne w tym obszarze. Spotkania miały charakter maksymalnie prak - tyczny – analizowano konkretne przypadki z zakładów pracy, omawiano najczęściej występujące nieprawidło - wości oraz wskazywano możliwe sposoby ich eliminacji. Uzupełnieniem szkoleń było zorganizowanie 11 konfe- rencji i seminariów tematycznych, które umożliwiały pogłębioną analizę wybranych zagadnień specjalistycz - nych z dziedziny bezpieczeństwa chemicznego. Podczas tych wydarzeń omawiano m.in. bezpieczne postępowanie z cytostatykami w podmiotach leczniczych, zagrożenia chemiczne występujące w rolnictwie, a także problemy związane z usuwaniem i unieszkodliwianiem azbestu. Spotkania te sprzyjały wymianie doświadczeń pomiędzy pracodawcami, służbami bhp oraz ekspertami i pozwala - ły na dyskusję nad praktycznymi trudnościami interpreta- cyjnymi związanymi z przepisami krajowymi i unijnymi. Równolegle m.in. podczas wydarzeń branżowych, targów i konferencji prowadziliśmy działania o charakterze informa - cyjnym. Uruchomiliśmy 37 stoisk, na których inspektorzy pracy udzielali porad oraz wyjaśniali wątpliwości dotyczące stosowania przepisów w konkretnych sytuacjach zawodo - wych. W trakcie realizacji programu przekazaliśmy osobom zainteresowanym b li s ko 7,3 tys. egzemplarzy publikacji dotyczących obowiązków pracodawców, zasad prowadze- nia badań i pomiarów, bezpiecznego stosowania produktów biobójczych oraz ograniczania zagrożeń chemicznymi czyn - nikami środowiska pracy w różnych sektorach gospodarki. Zainteresowanie tymi materiałami potwierdziło, że przystęp- nie opracowane publikacje nadal stanowią ważne narzędzie wspierające budowanie kultury bezpieczeństwa w zakła - dach pracy. W mediach ukazało się ponad 90 informacji promu- jących temat bezpieczeństwa chemicznego w zakła- dach pracy. Szeroki zasięg informacyjny działań przyczynił się do zwiększenia rozpoznawalności programu i wzmocnie - nia siły przekazu prewencyjnego. Podsumowując, zagadnienia związane z ekspozy - cją na czynniki chemiczne pozostają istotnym i aktual- nym problemem w wielu branżach, ponieważ substancje i mieszaniny chemiczne są powszechnie wykorzystywane w zakładach produkcyjnych. Są nieodzownym elementem licznych procesów technologicznych, warunkujących także rozwój technologiczny, jednak ich niewłaściwe stosowanie może prowadzić do poważnych, często nieodwracalnych skutków zdrowotnych, w tym wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Szkolenia i konsultacje potwierdziły, że praco - dawcy potrzebują praktycznego wsparcia w prawidłowym sporządzaniu oceny ryzyka zawodowego, prowadzeniu dokumentacji oraz interpretacji złożonych regulacji dotyczą - cych substancji CMR. Bezpośredni kontakt z inspektorami pracy, możliwość zadawania pytań oraz omawiania rzeczywistych problemów organizacyjnych sprzyjały budowaniu zaufania i zwiększały gotowość pracodawców do wprowadzania zmian w zakła - dach pracy. Wysoka frekwencja na szkoleniach, aktywność uczestników podczas spotkań oraz duże zainteresowanie Konferencja „Niebezpieczne substancje – bezpieczni ludzie. Praktyka, prawo, prewencja”, OIP w Rzeszowie Stoisko informacyjne podczas festiwalu „RAP STACJA 2025” Grafika z zaproszeniem do obejrzenia filmu edukacyjnego SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 62 ROZDZIAŁ 5 materiałami edukacyjnymi świadczą o dużej potrzebie kon- tynuowania działań związanych z prewencją zagrożeń chemicznych . Przemawiają za tym również dynamiczne zmiany legislacyjne, wprowadzanie wciąż nowych substancji i mieszanin chemicznych do obrotu oraz rozwój technologii przemysłowych. 5.3. Działania kontrolno-nadzorcze w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców 5.3.1. Podmioty i inwestycje pod szczególnym nadzorem Zakres kontroli W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy podjęła komplekso- we działania nadzorczo-kontrolne w przedsiębiorstwach o znaczeniu strategicznym i w dużych inwestycjach istot - nych dla państwa lub regionu, w szczególności realizują- cych model współpracy wielu podmiotów korzystających z pracy cudzoziemców. Celem kontroli było zbadanie sta - nu przestrzegania przepisów prawa z zakresu legalności zatrudnienia cudzoziemców, technicznego bezpieczeń - stwa pracy oraz prawnej ochrony pracy, w szczególno- ści wobec cudzoziemców pracujących w nietypowych, elastycznych formach zatrudnienia i pracy zarobkowej. Z uwagi na kompleksowy charakter, kontrole były reali - zowane przez zespoły inspektorów specjalizujących się w zagadnieniach z zakresu legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo - ziemców, jak również związanych z profilem działalności danego podmiotu lub inwestycji. Inspektorzy pracy objęli nadzorem 26 podmiotów lub inwestycji , w ramach których przeprowadzono 155 kontro- li. Sprawdzono legalność powierzenia pracy prawie 1,7 tys. cudzoziemcom będących obywatelami 27 państw, w tym z Azji Środkowej i Ameryki Łacińskiej. Najliczniejszą grupą objętych kontrolą cudzoziemców stanowili obywatele Ukra - iny – 735 cudzoziemców, a następnie obywatele Filipin (355), Indii (170) i Gruzji (107). Diagnoza W toku przedmiotowych kontroli o charakterze komplek- sowym wykazano powierzenie nielegalnej pracy 737 cudzoziemcom , co stanowi 44,2% objętych kontrolą cudzoziemców z państw trzecich. Najliczniejszą grupę cudzoziemców nielegalnie zatrudnionych stanowili obywatele Ukrainy – 276 osób, tj . 37, 6 % obywateli tego państwa objętych kon- trolą. W dalszej kolejności wykazano nielegalne zatrud- nienie obywateli: Indii (134), Filipin (132), Gruzji (62) i Indonezji (34). Inspektorzy pracy najczęściej stwierdzali brak wymaganego zezwolenia na pracę (w 56% ujaw- nionych przypadków powierzenia nielegalnej pracy cudzoziemcom). Wnioski W 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, wykaza- no, że najwięcej przypadków nielegalnej pracy cudzoziemców wynikało z braku posiadania odpowiedniego dokumentu legalizującego ich pracę , np. zezwolenia na pracę, oświad- czenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi oraz powierzania pracy na warunkach innych niż określone w tych dokumen - tach, w szczególności w zakresie zaniżania/zawyżania licz- by godzin pracy cudzoziemców zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych. Istotnym problemem w ustaleniu zgodności warun - ków pracy z dokumentem legalizującym pracę stanowi- ło nieprowadzenie przez podmioty zatrudniające cudzoziemców na podstawie umów cywilnopraw - nych wykazów (ewidencji) przepracowanych godzin. Niewypełnienie tego obowiązku nie jest obecnie objęte sankcją wykroczeniową, a prowadzenie ewidencji w for - mie wymagającej wykazania liczby godzin wykonanych przez zleceniobiorcę w każdym dniu świadczenia przez niego usługi – nie jest obecnie wymagane przepisami prawa jako bezwzględny wymóg. Do spełnienia warunku ewidencjonowania liczby godzin zlecenia w obecnym sta - nie prawnym wystarczy bowiem podanie przez przedsię- biorcę do kontroli zbiorczej liczby godzin wykonanej pracy w danym miesiącu usługi. W dalszym ciągu obserwujemy praktyki mające na celu obchodzenie przepisów prawa o konieczności uzy- skania wymaganych zezwoleń na pracę lub oświad- czeń o powierzeniu pracy. W toku kontroli ujawniano przypadki tzw. testowania cudzoziemców, np. w formie bezpłatnych szkoleń będących w rzeczywistości faktycz - nym powierzeniem pracy cudzoziemcom, bez zapewnie- nia im za ten okres należnego wynagrodzenia. Nowym zjawiskiem, sygnalizowanym przez inspektorów pracy, było posługiwanie się sfałszowanymi lub budzącymi wątpliwość co do ich autentyczności, zaświadczeniami o przyjęciu na studia stacjonarne, które miały potwierdzać prawo do wykonywania pracy bez konieczności uzyska - nia zezwolenia na pracę, również w sytuacjach, gdy dany cudzoziemiec świadczy pracę w liczbie godzin przekracza - jących kilkaset godzin w miesiącu, a uczelnia znajduje się poza województwem miejsca pracy. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że niezbęd - ne jest skoncentrowanie działań na podmiotach, w których ryzyko wystąpienia nieprawidłowości w zakresie zatrud - nienia cudzoziemców jest największe. W 2025 r., obok kontroli planowych lub skargowych, inspekcja prowadzi - ła dodatkowo czynności kontrolno-nadzorcze w wyty- powanych podmiotach i inwestycjach o znaczeniu strategicznym , w których stosowane są struktury wie- lopoziomowego podwykonawstwa, kierujące cudzoziem- ców do świadczenia pracy w ramach pracy tymczasowej lub outsourcingu. W toku tych kontroli występowały pro - blemy, mające wpływ na efektywność i szybkość działania inspektorów pracy, np. trudności z uzyskaniem podstawo - wych dokumentów dotyczących legalnego pobytu i pracy, SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 63 brak bezpośredniego dostępu do baz danych dotyczą- cych cudzoziemców w zakresie zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i dokumentów legalizujących pobyt obco - krajowców, jak również bariera językowa w kontaktach z cudzoziemcami. Zdecydowanie większą skuteczność odniosły kontrole o charakterze kompleksowym, podczas których ujawnio - no 44,2% przypadków nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcom, podczas gdy wykrywalność tej nieprawi - dłowości podczas rutynowych kontroli prowadzonych w podmiotach wyniosła 19,7%. W 2025 r. weszły w życie nowe uregulowania doty- czące zatrudnienia cudzoziemców, mające na celu ogra- niczenie występujących nadużyć i usprawnienie procedur uzyskania dokumentów legalizujących pracę. W ustawie z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczy - pospolitej Polskiej uwzględniono większość zgłaszanych postulatów, w szczególności wzmocnienie sankcji z tytu - łu nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców. W nowym stanie prawnym podwyższono nie tylko wysokość kary grzywny za wykroczenia dotyczące nielegalnego zatrud - nienia cudzoziemców (maksymalnie do 50 tys. zł), lecz także – do 10 tys. zł – maksymalną wysokość mandatu, jaki może nałożyć inspektor pracy za tego rodzaju wykro - czenia. Został także spełniony nasz bardzo istotny postu- lat związany z uzależnieniem wysokości nakładanych kar od liczby cudzoziemców, którym dany podmiot powie - rzył nielegalną pracę. W dalszym ciągu pozostaje jednak aktualny nasz poprzedni wniosek dotyczący wprowadzenia obowiązku zgłaszania do ubezpieczeń społecznych wszystkich pra - cujących osób fizycznych przed dopuszczaniem do pracy, w tym wszystkich cudzoziemców bez względu na podsta - wę zatrudnienia oraz wpisanie tego obowiązku do definicji nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcowi. Pozosta - łe nasze postulaty mają na celu zapewnienie ochrony praw cudzoziemców, tj. wprowadzenie uregulowań prawnych zobowiązujących podmioty do zawierania umów zapew - niających co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę cudzoziemcom migrującym do Polski, co pozwoli im na realne utrzymanie się na terytorium RP oraz wyłącze - nie możliwości wypłaty świadczeń w postaci gotówkowej w przypadku cudzoziemców. Celowe pozostaje dalsze wzmacnianie współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z innymi organami, w szcze - gólności w zakresie wymiany danych niezbędnych zarów- no do przygotowania, jak i skutecznego prowadzenia postępowań kontrolnych, co stanowi kluczowy element działań o charakterze systemowym na rzecz zapo - biegania nieprawidłowościom z obszaru zatrudniania cudzoziemców. Widzimy także potrzebę prowadzenia działań o charak - terze promocyjnym i prewencyjnym, które będą zmierza- ły do propagowania zatrudniania cudzoziemców zgodnie z przepisami prawa oraz warunkami świadczonej pracy, a także do uświadomienia skutków prawnych naruszania polskich regulacji zarówno cudzoziemcom, jak i zatrudnia - jącym ich przedsiębiorcom. 5.3.2. Legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 7,1 tys. kontro- li legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzo- ziemców. Sprawdzono legalność powierzenia pracy 29,6 tys. cudzoziemcom , w tym prawie 4 tys. wykonują- cym pracę na podstawie oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi, 0,2 tys. pracującym na podstawie zezwo - lenia na pracę sezonową oraz 14,3 tys. cudzoziemców, dla których złożono powiadomienia o podjęciu pracy do powia - towego urzędu pracy. Kontrolą objęto obywateli 115 państw, w tym 90 państw trzecich, tj. państw spoza obszaru UE/EOG i Szwajcarii. Podobnie jak w latach poprzednich, najlicz - niejszą grupę objętych kontrolą cudzoziemców stanowi- li obywatele Ukrainy – 20,1 tys., tj. 68,3% sprawdzonych cudzoziemców z państw trzecich (w 2024 r. – 26,8 tys. – 73%, w 2023 r. – 26,6 tys. – 75,6%). W dalszej kolejności kontrolą objęto obywateli Białorusi (2581 – 8,8%), Gruzji (939 – 3,2%), Filipin (848 – 2,9%), Indii (604 – 2,1%) oraz Kolumbii (593 – 2%) . W 2025 r. najwięcej cudzoziemców, których legalność zatrudnienia była weryfikowana, świadczyło pracę w woje - wództwach: wielkopolskim i pomorskim – po 3,4 tys., mazowieckim – 3,2 tys., śląskim – 2,6 tys. oraz dolnoślą - skim – 2,4 tys. Kontrolowani cudzoziemcy najczęściej wykonywali pra - cę w następujących sekcjach gospodarki: przetwórstwie przemysłowym – 21,8%, budownictwie – 18,6%, usługach administrowania i działalności wspierającej (w tym agen - cjach zatrudnienia i agencjach ochrony mienia) – 16,0% oraz transporcie – 12,8%. Kontrole legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba kontroli ogółem 913887237102 Liczba wszystkich cudzoziem- ców objętych kontrolą 39 40336 90229 592 Liczba objętych kontrolą obywateli państw trzecich 39 16436 73129 397 – w tym obywateli Ukrainy29 61026 80820 091 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 64 ROZDZIAŁ 5 Diagnoza W roku sprawozdawczym powierzenie cudzoziemcowi nielegalnego wykonywania pracy stwierdzono w czasie 2535 kontroli, tj. w trakcie 35,7% kontroli prowadzonych w zakresie legalności zatrudnienia cudzoziemców. Wykazano powierzenie nielegalnej pracy 5827 cudzo- ziemcom, co stanowi 19,8% objętych kontrolą cudzoziem- ców z państw trzecich (w 2024 r. było to 7192 cudzoziemców – 19,6%, w 2023 r. – 6667 cudzoziemców – 17%). Najliczniejszą grupę cudzoziemców nielegalnie zatrudnio - nych stanowili obywatele Ukrainy – 3807 osób, tj. 19% obywateli tego państwa objętych kontrolą (w 2024 r. – 17,8%, w 2023 r. – 16%). W dalszej kolejności wykazano nielegalne zatrudnienie obywateli: Białorusi (371 cudzoziemców), Gruzji (280), Filipin (253), Kolumbii (235) i Indii (221). W toku kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców inspektorzy pracy najczęściej stwierdzali brak wyma- ganego zezwolenia na pracę (w 68,6% ujawnionych przypadków powierzenia nielegalnej pracy cudzoziem - com, w 2024 r. – w 69%, w 2023 r. – w 64%). Sytuacje takie miały miejsce, gdy cudzoziemcy świadczyli pracę, nie posiadając odpowiedniego dokumentu legalizującego pracę (np. zezwolenia na pracę, oświadczenia o powie - rzeniu pracy) lub niezgodnie z warunkami określonymi w tym dokumencie, zaś w przypadku obywateli Ukrainy pracujących na podstawie powiadomień o podjęciu pracy składanych do powiatowych urzędów pracy, również gdy podmiot powierzający im pracę nie złożył powiadomie - nia we właściwym terminie bądź powierzył pracę w wymia- rze czasu pracy niższym lub liczbie godzin mniejszej niż zostały wskazane w powiadomieniu oraz za wynagro - dzeniem niższym niż ustalone według stawki określonej w powiadomieniu. Cudzoziemcy objęci kontrolą (wg województw) zachodnio- pomorskie kujawsko- pomorskie warmińsko- mazurskie pomorskie podlaskie mazowieckie lubelskie lubuskie dolnośląskie opolskie śląskie małopolskie podkarpackie świętokrzyskie łódzkie wielkopolskie 1777 1419 530 3373 1571 3206 1221 1763 2350 1092 2577 1717 817 709 2030 3440 od 1500 do 1999 od 2000 do 2999 3000 i powyżej od 1000 do 1499 do 999 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 65 Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę 3807 371 280 253 235 221 660 Ukraina Białoruś Kolumbia Filipiny Gruzja Indie pozostałe (44 państwa) Liczba cudzoziemców nielegalnie wykonujących pracę w latach 2023-2025 (wg wybranych obywatelstw) Państwo 202320242025 Objęci kontrolą Nielegalna praca Objęci kontrolą Nielegalna praca Objęci kontrolą Nielegalna praca Ukraina 29 610 4747 26 808 4783 20 092 3807 Białoruś380058136055032581371 Gruzja10573361087231939280 Filipiny539129566265848253 Kolumbia15447662476593235 Indie513115638221604221 Mołdawia42410042611137982 Uzbekistan244772616126269 Indonezja2391222577015568 Bangladesz249393505641967 Nepal143192419325262 Wietnam175301241523342 Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę (wg województw) od 200 do 399 od 400 do 599 600 i powyżej do 199 zachodnio- pomorskie kujawsko- pomorskie warmińsko- mazurskie pomorskie podlaskie mazowieckie lubelskie lubuskie opolskie śląskie małopolskie podkarpackie świętokrzyskie łódzkie wielkopolskie 428 222 61 531 262 747 120 135 753 210 591 308 109 122 435 793 dolnośląskie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 66 ROZDZIAŁ 5 Największy odsetek nielegalnie pracujących cudzoziem- ców w danym województwie w stosunku do ogólnej liczby obcokrajowców objętych w nim kontrolą stwierdzono w woje - wództwach: dolnośląskim (32%), zachodniopomorskim (24%), mazowieckim, śląskim i wielkopolskim (po 23%), oraz łódzkim (21%). Największą liczbę cudzoziemców, którym została powie - rzona nielegalna praca, wykazano w podmiotach prowadzą- cych działalność w następujących sektorach gospodarczych: budownictwie (23% nielegalnie zatrudnionych), usługach administrowania i działalności wspierającej, obejmującej również agencje pracy tymczasowej (20%) oraz przetwór - stwie przemysłowym (15%). Niezależnie od legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzoziemców, inspektorzy pracy objęli kontro- lami przestrzeganie praw pracowniczych obcokrajowców. Stwierdzono nieprzestrzeganie przepisów dotyczących technicznego bezpieczeństwa pracy w odniesieniu do 25,4% badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 24,1%, w 2023 r. – 30%). Legalność zatrudnienia cudzoziemców w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Brak wymaganego zezwolenia na pracę 428249963996 Powierzenie pracy na innym stanowisku lub na innych warunkach niż określone w zezwoleniu na pracę 169714601250 Brak wymaganych umów o pracę lub umów cywilno- prawnych 793763611 Podstawa pobytu na tery- torium RP nieuprawniająca do wykonywania pracy 546529 Nielegalny pobyt na terytorium RP 92821 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 67 W zakresie prawnej ochrony pracy wykazano naruszenia przepisów prawa wobec 10,5% badanych obcokrajowców (w 2024 r. – 8,7%, w 2023 r. – 11,8%). Ujawnione w toku kontroli nieprawidłowości dotyczyły w szczególności: −braku lub nieprawidłowego wypłacenia wynagrodzenia oraz innych świadczeń związanych z pracą – 2398 przy - padków, tj. 11,8% badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 2498, 10,3%; w 2023 r. – 2842, 17,5%); −niezgodności zastosowania umowy cywilnoprawnej z warunkami świadczenia pracy – 1071 przypadków, tj. 8,9% ogółu badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 471, 3,3%; w 2023 r. – 181, 5%,). Ponadto stwierdzono brak lub nieterminowe zgłosze - nie do ubezpieczeń społecznych – 3612 przypadków, tj. 13,5% kontrolowanych cudzoziemców (w 2024 r. – 4798, 14,5%; w 2023 r. – 2197, 25,6%). Realizując zadania związane z kontrolą legalności zatrudnienia cudzoziemców, Państwowa Inspekcja Pra- cy współpracuje z innymi organami i właściwymi służbami , w szczególności ze Strażą Graniczną, wojewo- dami, powiatowymi urzędami pracy oraz Zakładem Ubez- pieczeń Społecznych. W roku sprawozdawczym w ramach działań obejmu - jących legalność zatrudnienia cudzoziemców inspektorzy pracy przeprowadzili 286 wspólnych kontroli ze Stra- żą Graniczną oraz 42 kontrole na wniosek tej forma- cji. Do Straży Granicznej skierowano 1149 powiadomień o ujawnionych przez inspekcję przypadkach nielegalnego wykonywania pracy przez cudzoziemców. W 2025 r. współpraca z wojewodami obejmowała skierowanie do tych organów 1339 powiadomień doty - czących w szczególności przypadków nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców. Przeprowadzono także 138 kontroli na wniosek urzędów wojewódzkich. 5.3.3. Kampania „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” W 2025 r. zrealizowaliśmy ogólnopolską kampanię infor- macyjno-edukacyjną „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” , skierowaną zarówno do cudzoziemców podejmują- cych pracę w Polsce, jak i do pracodawców oraz przedsię- biorców oferujących im zatrudnienie. Celem kampanii było nie tylko upowszechnienie wiedzy o zasadach legalnego zatrudniania, lecz także przede wszystkim zapewnienie realnego, dostępnego wsparcia ze strony inspektorów pra - cy w prawidłowym stosowaniu przepisów. Działania kon- centrowały się na: 9przekazywaniu rzetelnych informacji dotyczących legalne - go podejmowania pracy w Polsce oraz praw i obowiązków związanych z zatrudnianiem cudzoziemców; 9wskazywaniu praktycznych rozwiązań umożliwiających eli - minowanie nieprawidłowości; 9promowaniu legalnego zatrudnienia jako standardu bez - piecznego i odpowiedzialnego rynku pracy. Kompleksowe i nowoczesne działania informacyjne Kampania miała charakter wieloaspektowy i była reali- zowana w formule łączącej edukację, doradztwo oraz komunikację medialną. Obejmowała szkolenia, konferen - cje, seminaria, eksperckie dyżury telefoniczne, stoiska informacyjne podczas targów pracy oraz szeroko zakro - joną współpracę z mediami, w tym aktywność w mediach społecznościowych. Dzięki tak zróżnicowanym formom przekazu skutecznie dotarliśmy do odbiorców o różnych potrzebach – zarówno do dużych przedsiębiorców, jak Dane liczbowe dotyczące realizacji Kampanii „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” WyszczególnienieLiczba Szkolenia ogółem 149 Uczestniczący w szkoleniach pracodawcy i przedsiębiorcy 4756 Przeszkoleni cudzoziemcy529 Stoiska, punkty informacyjne66 Konferencje, seminaria, spotkania itp.49 Egzemplarze wydawnictw wykorzystanych do realizacji programu 4297 Doniesienia w mediach lokalnych i regionalnych (inspirowane przez OIP) 57 Karta „Zatrudnianie cudzoziemców” SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 68 ROZDZIAŁ 5 i do mniejszych podmiotów oraz cudzoziemców rozpoczy- nających pracę lub naukę w Polsce. Szkolenia – wiedza i praktyka Trzon kampanii stanowiły szkolenia i spotkania informa- cyjne, podczas których omawiano w szczególności nowe przepisy obowiązujące od 1 czerwca 2025 r., ich praktycz - ne konsekwencje dla pracodawców oraz zasady prawidło- wego dokumentowania i weryfikacji uprawnień pobytowych i pracowniczych cudzoziemców. Wydarzenia miały charak - ter interaktywny. Oprócz przekazu merytorycznego istotną rolę odgrywały rozbudowane sesje pytań i odpowiedzi, analiza rzeczywistych przypadków oraz ujednolicanie inter - pretacji przepisów. Takie podejście pozwalało nie tylko przekazać wiedzę, ale również rozwiązać konkretne proble - my zgłaszane przez uczestników. Wysoka frekwencja oraz aktywność odbiorców potwierdzały, że Państwowa Inspek - cja Pracy jest postrzegana jako wiarygodne źródło wiedzy z obszaru prawa pracy i partner wspierający prawidłowe wdrażanie przepisów. Współpraca międzyinstytucjonalna – spójne wspar- cie państwa Realizacja kampanii była możliwa dzięki ścisłej współpra- cy z instytucjami państwowymi i samorządowymi, w tym z wojewódzkimi i powiatowymi urzędami pracy, urzęda - mi marszałkowskimi, oddziałami Straży Granicznej oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tak szerokie partnerstwo instytucjonalne umożliwi - ło dotarcie do zróżnicowanych środowisk oraz zapewniło spójność przekazywanych informacji. Państwowa Inspekcja Pracy występowała w tej współpracy jako podmiot integru - jący wiedzę i zapewniający jednolitą wykładnię przepisów w praktyce. Bezpośredni kontakt i dostępność Duże zainteresowanie tematyką legalnego zatrudniania cudzoziemców było widoczne również poza salami szko - leniowymi. Podczas targów pracy i wydarzeń otwartych, m.in. w Katowicach, Olsztynie, Opolu, Poznaniu i Rzeszowie, pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy prowadzili punkty informacyjne, udzielając indywidualnych porad w bezpo - średnim kontakcie z pracodawcami i cudzoziemcami. Uzu- pełnieniem działań stacjonarnych były eksperckie dyżury telefoniczne, prowadzone zarówno w języku polskim, jak i ukraińskim. Takie rozwiązanie znacząco zwiększyło dostępność urzędu i pozwoliło na szybkie wyjaśnianie wąt - pliwości bez konieczności osobistej wizyty. Nowoczesna komunikacja i obecność w mediach Istotnym elementem kampanii była współpraca z mediami lokalnymi oraz aktywna obecność w mediach społeczno - ściowych. W przystępnej, a zarazem precyzyjnej formie, przedstawiano zasady legalnego zatrudniania cudzoziem - ców oraz najczęstsze błędy interpretacyjne. Działania te pozwoliły dotrzeć do szerokiego grona odbiorców, w tym do pracodawców, którzy nie uczestniczyli w wydarzeniach stacjonarnych. Komunikacja popularyzator - ska stanowiła nowoczesne uzupełnienie klasycznych form edukacyjnych i wzmacniała efekt prewencyjny. Najciekawsze przypadki współpracy Jednym z ciekawszych przedsięwzięć realizowanych w ramach współpracy międzyinstytucjonalnej był projekt ESCAPE TRUCK , przygotowany wspólnie z Fundacją Reshape z Królestwa Niderlandów, policją holenderską, Komendą Główną Policji, Strażą Graniczną, Uniwer - sytetem Wrocławskim (Centrum Badań nad Handlem Ludźmi) oraz Ambasadą Królestwa Niderlandów w Pol - sce. Projekt miał wymiar edukacyjny i społeczny – jego celem było zwiększenie świadomości zagrożeń zwią - zanych z handlem ludźmi oraz przekazanie praktycznej wiedzy, jak rozpoznawać niebezpieczne sytuacje i sku - tecznie im przeciwdziałać. Zaproszeni przedstawiciele instytucji i służb prezentowali problem z perspektywy własnych doświadczeń, co pozwoliło uczestnikom spoj - rzeć na zjawisko w sposób wieloaspektowy i realistyczny. Organizatorami przedsięwzięcia były OIP w Łodzi i w Zie - lonej Górze. Na stoiskach inspekcji udzielano porad praw- nych z legalności zatrudnienia. Konferencja pn. „Legalna praca – wspólna korzyść. Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” zorganizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Lublinie Strona internetowa kampanii SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 69 Kampania w Internecie Działania realizowane przez okręgowe inspektoraty pracy zostały wzmocnione profesjonalnie zaplanowaną kampa - nią medialną w Internecie. Przez 49 dni emitowano krótkie, przystępne filmy informacyjne w serwisach YouTube, Face - book i Instagram, a także prowadzono działania promocyjne w sieci reklamowej Google Ads. Skala zasięgu potwierdza skuteczność przyjętej strategii komunikacyjnej. Materia - ły w serwisie YouTube osiągnęły ponad 1,1 mln obejrzeń, podobnie na Facebooku i Instagramie – ponad 1 mln obej - rzeń oraz ponad 62 tys. kliknięć z przekierowaniem na stronę kampanii cudzoziemcywpracy.pip.gov.pl. Dodatkowo kam - pania wygenerowała ponad 307 tys. kliknięć w sieci rekla- mowej GDN. Wszystkie wskaźniki (liczby obejrzeń i kliknięć) przekroczyły założone cele – odpowiednio na poziomie 104,9%, 102,4%, 100,1%, 101,8% oraz 100,1% planu. Zidentyfikowane potrzeby i efekty W trakcie kampanii najczęściej zgłaszane wątpliwości dotyczyły: −właściwego doboru podstawy prawnej zatrudnienia; −zasad stosowania trybu powiadomień wobec obywateli Ukrainy; −dopuszczalnych zmian warunków pracy; −obowiązków dokumentacyjnych pracodawców. Powtarzalność tych zagadnień potwierdziła skalę zapo - trzebowania na jasne, jednolite i praktyczne wyjaśnienia. Uczestnicy wielokrotnie wskazywali na potrzebę kon - tynuacji działań edukacyjnych, podkreślając ich realną przydatność w codziennej praktyce. Zaobserwowano rów - nież, że cudzoziemcy coraz częściej postrzegają legalne zatrudnienie jako gwarancję bezpieczeństwa i stabilno - ści na terytorium Polski. Banery kampanii w Internecie Podsumowanie Kampania „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” miała cha- rakter kompleksowy, interaktywny i odpowiadający na rzeczy- wiste potrzeby rynku pracy. Poza wzrostem poziomu wiedzy przyczyniła się do ograniczenia ryzyka błędów popełnianych podczas powierzania pracy, ujednolicenia wykładni przepisów oraz wzmocnienia kultury legalności zatrudnienia. Państwo- wa Inspekcja Pracy podczas realizacji kampanii była postrzegana nie tylko jako organ kontrolny, lecz także jako nowoczesny i dostępny urząd – partner merytorycz - ny, który pomaga pracodawcom bezpiecznie poruszać się w złożonym systemie prawnym, a cudzoziemcom zapewnia wsparcie i poczucie ochrony ich praw. Dzięki tej inicjatywie wzmacniane jest zaufanie społeczne, wspiera - na integracja cudzoziemców, a także budowa nowoczesnego, odpowiedzialnego i zgodnego z prawem rynku pracy w Pol - sce. W roku 2026 kampania jest kontynuowana jako program prewencyjny pod tą samą nazwą. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 70 ROZDZIAŁ 5 6 Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 73 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli kompleksowych decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 5650 20 004 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 16 222 1426 1191 629 536 6. Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach 6.1. Budownictwo – nadzór i kontrola sektora budowlanego, w tym ograniczanie zagrożeń zawodowych oraz bezpośrednich zagrożeń dla życia osób pracujących Zakres kontroli W roku 2025 Państwowa Inspekcja Pracy przyjęła nowe założenia do kontroli sektora budowlanego, wynikające z analiz wyników kontroli z lat poprzednich. Priorytetem jest zwiększenie skuteczności oddziały - wania Państwowej Inspekcji Pracy zarówno na podmioty realizujące prace budowlane jak i uczestników procesu budowlanego. Osiągnięcie celu zaplanowano poprzez reali - zację czynności kontrolno-nadzorczych w branży budowla- nej oraz szeroko rozumiane działania prewencyjne, w tym informacyjno-edukacyjne kierowane do uczestników proce - su budowlanego. Podstawowym założeniem ilościowym na 2025 r. było objęcie kontrolami kompleksowymi w zakresie technicz - nego bezpieczeństwa pracy 1000 placów budów; założe- nie to zostało zrealizowane – łącznie skontrolowano 1243 place budowy w ramach kontroli kompleksowych oraz specjalistycznych. W sumie przeprowadzono 7854 kontrole robót budow- lanych u 6431 pracodawców. Przy robotach budowlanych pracowało prawie 40 tys. osób (dane liczbowe na dzień roz - poczęcia kontroli). Większość robót była związana z budową, przebudową lub remontem obiektów kubaturowych, w tym budynków – 89% kontroli. Pozostałe kontrole przeprowadzone były u przedsiębiorców realizujących roboty na: −obiektach liniowych – drogowo-mostowych – 5% kontroli; −obiektach liniowych – sieci infrastruktury technicznej – 3% kontroli; −innych obiektach budowlanych – 3% kontroli. Ze względu na rodzaj inwestycji budowlanej najwięk - sza liczba kontroli dotyczyła obiektów nowobudowanych – 70%, następnie obiektów przebudowywanych, rozbudo - wywanych lub remontowanych – 29% oraz rozbiórek obiek- tów – 1%. W 2025 r. kontrole sektora budowlanego pod wzglę- dem prawidłowości realizacji robót budowlanych podzie- lono na cztery rodzaje, biorąc pod uwagę sposób oddziaływania: 9kontrole kompleksowe budów w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy; 9kontrole specjalistyczne na wstępnym etapie budowy; 9kontrole ukierunkowane na likwidację bezpośrednich zagrożeń na małych budowach (do ok. 20 pracujących); 9pozostałe. Kompleksowe kontrole placów budowy w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy były zasadniczym kie - runkiem działań w sektorze budowlanym. Pierwsza kontro- la budowy obejmowała pełen zakres tematyczny. Ponowna kontrola placu budowy i jej zakres wynikały ze stwierdzo - nego stanu faktycznego. W ramach działań kompleksowych na budowach prze - prowadzono łącznie 3440 kontroli, z których: −2543 to kontrole planowe; −706 to kontrole rozpoczęte w wyniku czynności interwen - cyjnych lub skargowych; −191 kontroli na budowach zostało zainicjowanych wypad - kiem przy pracy. Kompleksowe podejście na placach budowy pozwoli - ło na uzyskanie pełniejszego obrazu stanu bezpieczeń- stwa pracy na budowie, gdyż ocenie podlegały wszystkie zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy występujące na kontrolowanym etapie budowy. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 74 ROZDZIAŁ 6 W celu eliminacji nieprawidłowości, w tym stanowiących bezpośrednie zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi, podczas kontroli kompleksowych inspektorzy pracy wydali łącznie ponad 25,6 tys. decyzji nakazowych, w tym 20 tys. decyzji związanych było z bezpośrednimi zagrożeniami. Kontrole kompleksowe w większości przeprowadzo- no w podmiotach zatrudniających do 9 osób pracu- jących na budowie – 2846 kontroli, co stanowi blisko 83% oraz małych zatrudniających do 50 osób – 530 kontroli (ok. 15%). Kontrolami obejmowano zarówno generalnych wykonawców, jak i firmy podwykonawcze. Nową inicjatywą w 2025 r. były kontrole specjalistycz- ne, podejmowane na wstępnym etapie realizacji budowy, ukierunkowane na analizę założeń, uwarunkowań i przy - jętych rozwiązań w procesie przygotowania i organizacji budowy. Istotne na tym etapie było ujawnienie i wskazanie nieprawidłowości, które mają bezpośrednie przełoże - nie na bezpieczeństwo prac podczas realizacji dalszych etapów budowy. Działaniami w tym obszarze objęci zostali nie tylko wykonawcy robót, lecz także uczestni - cy procesu budowlanego. Tego typu kontrole były pilo- tażowymi w zadaniach Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. i powiązane zostały z szerokim oddziaływaniem prewencyjno-doradczym zarówno na uczestników proce - su budowlanego, jak i samych wykonawców robót. Przeprowadzono 356 kontroli, tj. powyżej zakładanych 10% w stosunku do liczby kontroli kompleksowych. Na tym etapie realizacji inwestycji budowlanej najczę - ściej kwestionowano zagadnienia związane z zagospo- darowaniem terenu budowy oraz dokumenty dotyczące organizacji bezpiecznej pracy. Ocenie poddano również opracowane na budowie plany BIOZ oraz ogólną organi - zację procesów budowlanych wynikającą z obowiązków uczestników procesu budowlanego. Kontrole prowadzone na wstępnym etapie budowy - odsetek kontroli, w których wystąpiły nieprawidłowości w wybranych zagadnieniach odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości wyznaczenie i oznakowanie dróg komunikacyjnych instrukcja pracy żurawia w warunkach kolizyjnych wykaz prac szczególnie niebezpiecznych wyznaczenie składowisk materiałów i wyrobów zabezpieczenie i oznakowanie stref i miejsc niebezpiecznych pomieszczenia higieniczno-sanitarne A B C D instrukcja bezpiecznego wykonywania robót budowlanych G J instrukcja bezpieczeństwa prac transportowych w obszarze pracy żurawia F instrukcja ewakuacji z kabiny żurawia H I plan BIOZ K zabezpieczenie terenu budowy przed dostępem osób nieupoważnionych E ABCDEFGH I J K 57 41 36 31 30 28 24 19 35 27 6 Analiza wyników wskazuje na istotny obszar aktywności kontrolnej, który wykracza poza standardowe formy dzia - łania i koncentruje się na szeroko rozumianej organizacji budowy zarówno w aspekcie technicznym, związanym z zagospodarowaniem terenu budowy, jak i organizacyjnym w zakresie przygotowania dokumentacji. Tak przyjęta strategia pozwoliła na zidentyfikowanie błę - dów popełnianych przez projektantów i kierowników budowy w informacjach oraz planach BIOZ jeszcze przed rozpoczę - ciem najbardziej ryzykownych prac. Jest to moment kry- tyczny, ponieważ zaniedbania powstałe na tym poziomie przygotowań stają się w późniejszych fazach realizacji inwestycji niezwykle trudne, a czasem wręcz niemożli - we do usunięcia. W 2025 r. kontynuowano kontrole ukierunkowa- ne na likwidację bezpośrednich zagrożeń na małych budowach , prowadząc je na bieżąco, przez cały rok. Łącznie przeprowadzono 2086 kontroli, w tym zde- cydowaną większość, tj. 1925, w podmiotach zatrudniają- cych do 9 pracowników, co stanowi 92%. Działania kontrolne były podejmowane najczęściej wskutek widocznych, rażących nieprawidłowości, stwarzających bez - pośrednie ryzyko wypadku przy pracy. Najczęściej były to pra- ce na wysokości, np. wykonywane bez zabezpieczeń przed upadkiem oraz prace, przy których pracujący nie stosowali wymaganych środków ochrony indywidualnej, np. hełmów ochronnych. Inspektorzy pracy, wpływając na poprawę bezpieczeń - stwa pracy, wydali łącznie 13,2 tys. decyzji nakazowych dotyczących poprawy stanu bezpieczeństwa i higieny pra - cy, w tym 10,7 tys. decyzji dotyczyło eliminacji bezpośred- nich zagrożeń życia i zdrowia pracujących. Pozostałe kontrole dotyczyły prac budowlanych, których nie można było zakwalifikować w planowanych zakresach tak kontroli kompleksowych, jak i ukierunkowanych tylko na bez - pośrednie zagrożenia, a ich podjęcie było konieczne. Przede wszystkim związane były z występowaniem zagrożeń w miej - scach publicznych podczas wykonywania robót budowlanych lub z koniecznością podjęcia interwencji przez inspektora pracy, na wniosek osób trzecich czy też instytucji publicznych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 75 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na pozostałych budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 3047 7148 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 5234 661 659 484 110 Przeprowadzono 1973 kontrole interwencyjne róż- nego rodzaju i podobnie jak w pozostałych obszarach objętych kontrolami, większość dotyczyła podmiotów zatrudniających do 9 osób – 1731 kontroli (ok. 88%). Najwięcej interwencji inspektorskich i zgłoszeń zwią - zanych było z nieprawidłowościami przy wykonywaniu prac na wysokości oraz nieprawidłowym zagospodarowa - niem i zabezpieczeniem terenu robót, a także z niestosowa- niem przez pracowników środków ochrony indywidualnej, zwłaszcza hełmów ochronnych. Inspektorzy pracy, eliminując zagrożenia stwierdza - ne podczas kontroli, wydali 10,2 tys. decyzji nakazowych, w tym 7,1 tys. dotyczących bezpośrednich zagrożeń życia i zdrowia pracowników. Podsumowanie W 2025 r. kontrole sektora budowlanego koncen- trowały się na ograniczaniu zagrożeń wypadkowych, w szczególności w zakresie zagadnień dotyczących prac skutkujących bezpośrednimi zagrożeniami dla zdrowia i życia pracujących. Podczas kontroli badano stan bezpieczeństwa pracy w 9 blokach zagadnień: 9organizacja i przygotowanie budowy – zagadnienie bada - no w 6006 kontrolach; 9przygotowanie do pracy – zagadnienie badano w 6754 kontrolach; 9stanowiska pracy – zagadnienie badano w 6123 kontrolach; Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na małych budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 2487 10 709 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące prace 6835 1351 1169 1042 312 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 76 ROZDZIAŁ 6 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na wszystkich budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 14 068 42 702 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 32 207 3604 3485 2220 1186 9roboty ziemne – zagadnienie badano w 1404 kontrolach; 9prace na wysokości – zagadnienie badano w 3777 kontrolach; 9rusztowania – zagadnienie badano w 3320 kontrolach; 9maszyny i urządzenia techniczne – zagadnienie badano w 2986 kontrolach; 9urządzenia i instalacje elektryczne – zagadnienie badano w 3908 kontrolach; 9prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych lub szko - dliwych – zagadnienie badano w 225 kontrolach. W pierwszej grupie kontrolowanych zagadnień – doty - czącej organizacji i zagospodarowania budowy – najwięcej nieprawidłowości wystąpiło przy: zabezpie- czaniu miejsc i stref niebezpiecznych, wyznaczaniu dróg komunikacyjnych, zabezpieczaniu terenu budowy oraz składowaniu materiałów, a także opracowaniu instrukcji bezpiecznego wykonywania robót budowlanych. W bloku zagadnień związanych z przygotowaniem pracujących do pracy wyróżniały się trzy nieprawi- dłowości, tj. dotyczące stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej, dopuszczania pracują - cych do pracy bez profilaktycznych badań lekarskich oraz dopuszczania pracowników do pracy na budowach bez uprzedniego instruktażu stanowiskowego. W grupie obejmującej stanowiska pracy dominujące nieprawidłowości dotyczyły przejść i dojść do stanowisk pracy (76%). Natomiast wśród zagadnień związanych z robota- mi ziemnymi nieprawidłowości występowały głównie przy zabezpieczaniu ścian wykopów (ponad połowa), a co czwarta wydana decyzja dotyczyła składowania urobku. Kontrole bezpieczeństwa związanego z praca- mi na wysokości (z wyłączeniem rusztowań) wyka- zały jedną dominującą nieprawidłowość dotyczącą zabezpieczania stanowisk pracy środkami ochrony Rodzaj dominujących nieprawidłowości przy organizacji i zagospodarowaniu budowy odsetek nieprawidłowości w danej grupie zagadnień instrukcja bezpiecznego wykonywania prac budowlanych drogi komunikacyjne zabezpieczenie terenu budowy strefy i miejsca niebezpieczne składowanie i magazynowanie A B C D E A BC D E 24 14 12 10 16 Rodzaj dominujących nieprawidłowości w przygotowaniu pracujących do pracy odsetek nieprawidłowości w danej grupie zagadnień dodatkowe kwalikacje prolaktyczne badania lekarskie instruktaż stanowiskowy na budowie środki ochrony indywidualnej A B C D A BC D 39 16 9 24 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 77 zbiorowej, której dotyczyło 84% wydawanych decyzji związanych z pracami na wysokości. Pozostałe nie przekraczały 10%. W grupie zagadnień związanych z bezpieczną eksplo- atacją rusztowań ponad połowa wydanych decyzji doty- czyła nieprawidłowości w zakresie balustrad ochronnych. Znaczącym uchybieniem było dopuszczanie do prac z rusz - towań, które nie zostały wcześniej sprawdzone i dopusz- czone do eksploatacji (27%). W zakresie eksploatacji maszyn i urządzeń technicz- nych na budowie ponad połowa nieprawidłowości dotyczy- ła braku lub niewłaściwej instrukcji obsługi. Kolejną grupą zagadnień było nieprawidłowe wyposażanie kabin żurawi wieżowych (19%). Kontrola zagadnień związanych z występowaniem zagrożeń podczas eksploatacji instalacji i urządzeń elek- trycznych wykazała, że ponad połowa nieprawidłowości związana była z zabezpieczaniem przewodów elektrycz - nych przed uszkodzeniami. Podejmowane przez inspektorów działania nadzorcze skutkowały poprawą bezpieczeństwa pracy, choć nie- jednokrotnie krótkotrwałą i jednostkową – odnoszącą się tylko do danego miejsca wykonywania prac, szczególnie w małych podmiotach. Kontrole nie zawsze przekładały się na zmiany w świadomości pracodawców, osób kierują - cych pracownikami, a także samych pracujących, w sposób istotnie wpływający na kulturę bezpieczeństwa. Świadczy o tym liczba i charakter decyzji nakazowych kierowanych przez inspektorów pracy do osób odpowiedzialnych za bez - pieczeństwo pracy przy robotach budowlanych. Problem ten jest dla Państwowej Inspekcji Pracy widocz - ny i dlatego podejmowane są różne działania pozakontrolne Porównanie wyników kontroli z lat 2024 i 2025 kontroli 1243 1308 decyzji ogółem 56 770 56 078 decyzji z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kpa) 32 207 35 104 decyzji wstrzymania prac 3604 4828 mandatów karnych 2025 2024 5127,05 tys. zł 7,5 tys. zł łączna kwota nałożonych mandatów zł decyzji wstrzymania eksploatacji maszyn 3485 4029 3838 3868 decyzji skierowania pracujących do innych prac 2220 2521 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 78 ROZDZIAŁ 6 za własny wycinek zadań w ramach skomplikowanej sie- ci powiązań umownych. Powyższe wskazuje na istnienie problemu już na etapie przygotowania budowy. Skutecz - ne i bezpieczne przeprowadzenie procesu budowlane- go wymaga starannego planowania na każdym etapie. Należy zatem podkreślić znaczącą rolę projektanta, opracowującego Informację bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ), kierownika budowy, sporządzające - go na jej podstawie plan BIOZ, który stanowi podsta- wowe narzędzie do zarządzania ryzykiem na budowie oraz inwestora będącego dysponentem środków finan - sowych. Mając na względzie powyższe, Państwowa Inspekcja Pracy zainicjowała w 2025 r. w ramach kon - troli specjalistycznych (prowadzonych na wstępnym etapie inwestycji), rożne formy oddziaływania na uczest - ników procesu budowlanego, głównie o charakterze doradczym, co niesie nadzieję na zminimalizowanie wadliwości kluczowego ogniwa w łańcuchu systemu bezpieczeństwa na budowie. Wnioski Wyniki kontroli pokazują, że budownictwo nadal jest jedną z aktywności zawodowych charakteryzujących się wyso - kim stopniem zagrożenia dla zdrowia i życia pracujących. Potwierdzeniem tego jest liczba stwierdzanych niepra - widłowości, ich charakter, jak również poziom wypadko- wości, mierzony częstością zdarzeń i ciężkością skutków. Przeprowadzone kontrole znacząco przyczyniły się do eli - minacji stwierdzonych zagrożeń, w tym zdrowia i życia pra- cowników oraz osób wykonujących takie prace. Zasadne jest zatem kontynuowanie kontroli sektora budowlanego w kolejnym roku na podstawie obecnie wypracowanych i przyjętych założeń. Istotnym elementem systemowego oddziaływania w celu zapewnienia bezpiecznych warunków pracy w sektorze budowlanym jest kontynuowanie kontroli prowadzonych na wstępnym etapie budowy, powiąza - nych z szeroko rozumianą prewencją. Pozwoli to na eli- minację potencjalnych zagrożeń już na początku, co nie tylko poprawi stan bezpieczeństwa, ale wpłynie na kosz- ty prowadzenia budowy przy zachowaniu wymaga- nych procedur podczas jej realizacji. Należy po raz kolejny zaznaczyć, że przepisy odno- szące się do bezpieczeństwa pracujących na budowach w wielu wypadkach straciły swoją aktualność w związ - ku ze zmianą warunków realizacji inwestycji, w tym sto- sowanych technologii. Mnogość tych przepisów i różny okres ich opracowywania powoduje, że w wie - lu sytuacjach są niejednoznaczne i wykluczają się wzajemnie . Dlatego konieczne jest podjęcie przez wła- ściwe ministerstwa prac zmierzających do stworzenia przepisu kompleksowo regulującego zagadnienia doty - czące bezpieczeństwa pracy przy wszelkiego rodzaju pracach budowlanych i na różnego rodzaju inwestycjach budowlanych. o charakterze prewencyjnym, w tym doradczo-informacyj- ne, tak by różnorodnymi środkami jak najlepiej i najsku- teczniej oddziaływać na osoby organizujące procesy pracy w budownictwie. Ujawnione nieprawidłowości, pomimo dużego zaan - gażowania inspektorów pracy, wskazują w dalszym ciągu na niewystarczające zaangażowanie pracodaw - ców w organizację prac w sposób zgodny z przepisami. Przeprowadzone czynności kontrolne wykazały liczne i powtarzalne nieprawidłowości, szczególnie z zakresu organizacji i przygotowania, co rzutuje na odpowiedzial - ność osób zobligowanych do dbałości o bezpieczeństwo pracy. Wykazane uchybienia potwierdzają zasadność reali - zacji kontroli specjalistycznych, prowadzonych na wstęp- nym etapie inwestycji. Kontrole wykazały powtarzalne nieprawidłowości, któ - rych charakter i skala były zbliżone do lat poprzednich. W takich przypadkach, gdy naruszanie przez pracodaw - cę przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy było rażące i stwierdzane podczas dwóch kolejnych kontroli, inspekto - rzy pracy kierowali do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioski o podwyższenie o 100% składki na ubezpie- czenie wypadkowe. W roku 2025 skierowano 63 takie wnioski . Tym samym należy podkreślić, że organy Państwowej Inspekcji Pracy stosowały wszelkie dostęp - ne środki oddziaływania prawnego w celu skuteczniej- szego wpływu na zachowania i sposób postępowania pracodawców. Zauważalne jest znaczne rozdrobnienie podmiotów reali- zujących roboty budowlane. Niezależnie od wielkości inwestycji roboty te wykonywane są w przeważającej większości przez podmioty mikro, tj. zatrudniające do 9 osób. W efekcie nawet na dużych budowach zapew - nienie jednolitych standardów bezpieczeństwa staje się wyzwaniem, ponieważ każdy z wykonawców odpowiada Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli w całym sektorze budowlanym odsetek kontroli,w których badano zagadnienie i stwierdzono nieprawidłowości rusztowania praca na wysokości (bez rusztowań) organizacja i przygotowanie budowy A B C maszyny i urządzenia techniczne F przygotowanie do pracy G stanowiska pracy H urządzenia i instalacje elektryczne D roboty ziemne E ABCDEFGH 73 71 65 42 40 38 54 22 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 79 Program informacyjno-edukacyjny „Budowa. STOP wypadkom!” Program „Budowa. STOP wypadkom!” synergicznie uzupeł- nia działania kontrolno-nadzorcze w sektorze budownictwa. Jest ukierunkowany na zwiększanie wiedzy i świadomości uczestników procesu budowlanego w zakresie eliminowa - nia nieprawidłowości, mogących skutkować wypadkami przy pracy. Inspektorzy pracy przekazują osobom organi - zującym pracę i odpowiedzialnym za bhp wiedzę o zagro- żeniach na budowach i wskazują sposoby ich ograniczania. Dzięki propagowaniu informacji dotyczących organizowa - nia pracy w bezpieczny sposób i przestrzeganiu przyjętych rozwiązań – prawnych i wynikających ze stosowanych tech - nologii prac – dążymy do zmiany powszechnych niebez- piecznych metod pracy i upowszechniamy dobre praktyki. Podstawowym działaniem są szkolenia prowadzone dla pracodawców i przedsiębiorców branży budowlanej oraz osób zatrudnionych na budowach . Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom odbiorców, szkolenia najczęściej prowadzone są bezpośrednio na placach budowy, dzięki czemu obejmują możliwie największą liczbę zainteresowa - nych, a ich zakres tematyczny jest maksymalnie dostoso- wany do specyfiki i etapu konkretnej budowy. W całym kraju w 2025 r. inspektorzy pracy przeprowa - dzili 376 szkoleń. Zagadnienia ujęte w programie wynikały z potrzeb kierownictwa budowy oraz z wyników przeglądów stanowisk pracy dokonanych przez organy inspekcyjne. Uczestniczyło w nich prawie 6,6 tys. osób, w tym ponad 2,7 tys. pracowników, ponad 1,8 tys. pracodawców oraz 470 przedstawicieli służby bhp. Oprócz wiedzy przekaza - nej podczas szkoleń uczestnicy otrzymali pakiet wydaw- nictw specjalistycznych. Wśród odbiorców szkoleń uwzględniliśmy również stu - dentów i uczniów szkół o profilu budowlanym. W roku spra- wozdawczym przeszkoliliśmy ponad 1,5 tys. przyszłej kadry sektora budownictwa . Oprócz tego na uczelniach technicznych zorganizowaliśmy 21 konferencji i semina - riów, na których omówione zostały zagadnienia bezpośred- nio wpływające na poziom bezpieczeństwa na polskich placach budowy. Ciekawym przykładem działania ze śro - dowiskami naukowymi jest realizowany od 2015 r. program pn. „Akademia bezpieczeństwa w budownictwie” , skierowany do studentów ostatnich lat Wydziału Budow - nictwa i Nauk o Środowisku Politechniki Białostockiej, jak również współpraca z Politechniką Krakowską, pole - gająca na aktywnym uczestnictwie naszych ekspertów w „Dniach Lądowca” – cyklicznym wydarzeniu organizo- wanym przez samorząd studencki dla studentów Wydziału Inżynierii Lądowej. Doświadczenia 3-letniej „Strategii dla bezpieczeństwa w budownictwie” pokazały konieczność maksymalnego zaangażowania inwestorów i generalnych wykonawców w działania służące zapewnieniu wysokiego poziomu bez - pieczeństwa pracy na realizowanych inwestycjach budow- lanych. Dlatego w 2025 r. zorganizowaliśmy prawie 50 spotkań z ponad 60 inwestorami , których celem było – przy braku odpowiedniej legislacji – uczulić ich na konieczność zaplanowania odpowiednich środków finansowych na stworzenie na budowach bezpiecznych miejsc pracy, szczególnie przy zadaniach związanych z pracą na wysokości. Podczas realizacji programu „Budowa. STOP wypad - kom!” w okręgowych inspektoratach pracy podejmowano wiele różnorodnych działań promujących bezpieczeństwo na budowach, wśród których na uwagę zasługuje: 9udział ekspertów OIP w Katowicach w Targach Pracy 2025, które odbyły się na Wydziale Budownictwa Poli - techniki Śląskiej w Gliwicach; wydarzenie skierowane było do studentów i absolwentów kierunków technicz - nych, przede wszystkim budownictwa, ale także inży- nierii środowiska, architektury i elektrotechniki. Podczas wydarzenia inspektorzy pracy udzielali bezpłatnych porad dotyczących: prawa pracy, technicznego bezpieczeństwa pracy, prawidłowej organizacji budowy, zapewnienia nad - zoru i koordynacji prowadzonych prac oraz właściwego przygotowania pracowników do pracy na budowie; 9współpraca inspektorów pracy z Krakowa ze Społeczny - mi Inspektorami Pracy zrzeszonymi w Związku Zawodo- wym „Budowlani”, którzy na wniosek strony społecznej cyklicznie szkolą uczestników z zagadnień organizowania pracy w bezpieczny sposób; 9zorganizowanie konferencji pt. „Jak nisko nie upaść” w auli Wydziału Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowi - ska Politechniki Łódzkiej, dotyczącej zagrożeń podczas prac na wysokości i w wykopach; 9udział w Międzynarodowych Targach Budownictwa i Archi - tektury BUDMA 2025, na których zorganizowano konfe- rencję „Bezpieczna budowa – czy to możliwe?”, z udziałem parlamentarzystów i kierownictwa targów, na której omó - wiono podstawowe problemy z zapewnieniem bezpie- czeństwa pracy na polskich budowach, przedstawiono dobre praktyki dotyczące zarówno prowadzenia kontroli, jak i realizacji samej inwestycji budowlanej, a także nowo - czesne rozwiązania techniczne w indywidualnym sprzęcie chroniącym przed upadkiem z wysokości. Na stoisku Pań - stwowej Inspekcji Pracy przygotowano bezpłatne porady z prawa pracy, w tym bhp i legalności zatrudnienia oraz wydawnictwa dotyczące branży budowlanej, a podczas otwarcia targów Główny Inspektor Pracy wręczył nagrody w konkursie PIP „Buduj bezpiecznie”. W maju 2025 r. odbył się w całej Polsce 12. Tydzień Bezpieczeństwa pod hasłem „Bezpieczeństwo. Tu nie ma miejsca na iluzję”. Jest to wspólne przedsięwzięcie Państwowej Inspekcji Pracy i 17 firm będących sygnatariu - szami Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budownictwie, choć z roku na rok rośnie zainteresowanie tym wydarze - niem także wśród firm niezrzeszonych. Inspektorzy pracy – specjaliści z zakresu budownictwa – prowadzili szkolenia, prelekcje oraz wykłady dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na wybranych budowach. Tematyka szkoleń doty - czyła odpowiedzialności za stan bezpieczeństwa i higie- ny pracy, koordynacji robót budowlanych oraz sposobu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 80 ROZDZIAŁ 6 zabezpieczenia prac budowlanych, a także skutków i przy- czyn zaistniałych dotychczas wypadków w budownictwie. Podczas Tygodnia Bezpieczeństwa przeprowadziliśmy łącznie 119 szkoleń, w których udział wzięło pra- wie 1,8 tys. uczestników. W wydarzeniu wzięło udział 628 firm budowlanych. W trakcie Tygodnia miały miej- sce pokazy bezpiecznego montażu rusztowań, symulacje upadku z wysokości oraz pokazy ratownictwa pożarowego i medycznego. We wszystkich inicjatywach prewencyjno – promocyj - nych, przygotowanych przez Państwową Inspekcję Pra- cy w 2025 r. uczestniczyło prawie 8,5 tys. osób, w tym prawie 3,1 tys. pracowników, ponad 2,3 tys. pracodawców oraz 580 przedstawicieli służby bhp. Zorganizowaliśmy 46 punktów informacyjnych, w których inspektorzy pra- cy udzielali porad prawnych i technicznych. Oprócz wiedzy uczestnicy otrzymali pakiet wydawnictw specjalistycznych. W sumie w 2025 r. do odbiorców Programu trafiło ponad 16 tys. egzemplarzy poradników, ulotek i kart pracy , część z nich w języku ukraińskim. W każdym okręgowym inspektoracie pracy interesariu - sze poprawy poziomu bezpieczeństwa pracy na polskich budowach działają w Wojewódzkich Radach do spraw Bezpieczeństwa Pracy w Budownictwie. Spotkania odby - wają się przynajmniej raz w roku, a wymiana doświad- czeń i efektów działań instytucji, urzędów i stowarzyszeń pozwala omawiać lokalne problemy sektora budowlanego i planować wspólne działania służące wzrostowi poziomu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób aktywnych zawodowo w budownictwie. Dotarcie do maksymalnie możliwej liczby odbiorców było możliwe dzięki współpracy z Polską Izbą Inżynierów Budownictwa, Polskim Związkiem Inżynierów i Techników Budownictwa, Polskim Stowarzyszeniem Dekarzy, Izbą Architektów RP, placówkami edukacyjnymi oraz innymi insty - tucjami i podmiotami działającymi w sektorze budownictwa. W związku z realizacją Programu w mediach ukazało się 526 informacji – 18 wywiadów i programów w tele- wizjach regionalnych, 20 audycji radiowych i 488 donie- sień na portalach internetowych. Podsumowując realizację programu informacyjno-edu- kacyjnego „Budowa. STOP wypadkom!” należy podkre- ślić, że po zakończeniu kampanii prowadzonej w latach 2022-2024 działalność szkoleniowa i doradcza prowa- dzona przez inspektorów pracy stanowi kwintesencję naszych działań pozakontrolnych w sektorze budowla - nym. Są to działania adekwatne do potrzeb i problemów z zakresu bezpiecznych i zdrowych miejsc pracy na pol - skich budowach. Braki wiedzy i świadomości zagrożeń wypadkowych powstających na różnych etapach procesu budowlanego przekładają się na statystyki wypadkowe i liczbę stwierdzanych nieprawidłowości podczas kontroli placów budowy. Kontrola ma na celu stwierdzenie uchy - bień w przestrzeganiu obowiązujących przepisów i sko- rygowanie ich w wyniku wydanych środków prawnych. Pomimo porad udzielanych w trakcie kontroli dopiero działania edukacyjne, prowadzone zarówno dla uczest - ników procesów budowlanych, jak i uczniów i studen- tów mają szansę zbudować świadomość konieczności uwzględniania zagadnień bhp w codziennym funkcjono - waniu placu budowy – od jej przygotowania do momentu zakończenia procesu inwestycyjnego. Dlatego najwięcej szkoleń odbywa się na budowach, a inspektorzy pracy wspierani są wiedzą przez partnerów merytorycznych – inspektorów Nadzoru Budowlanego, Urzędu Dozoru Technicznego i przedstawicieli Porozumienia dla Bezpie - czeństwa w Budownictwie, a w budowaniu świadomości konsekwencji zaniedbań w obszarze bhp pomagają poka - zy ratownictwa Straży Pożarnej i udzielania pierwszej pomocy przez przedstawicieli Ratownictwa Medycznego. 6.2. Górnictwo – ograniczanie zagrożeń wypadkowych i ocena przestrzegania prawa pracy w sektorze górnictwa podziemnego i odkrywkowego Podziemne zakłady górnicze W podziemnych zakładach górniczych inspektorzy pra- cy przeprowadzili 19 kontroli w 19 kopalniach i firmach świadczących usługi dla górnictwa. W podmiotach tych zatrudnionych było 39,2 tys. osób, w tym 38,6 tys. na pod - stawie stosunku pracy. Kontrolą objęto zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące: przygotowania pracowników do pracy, oceny ryzyka zawodowego, nadzoru nad warunkami pracy, środków ochrony indywidualnej i odzieży roboczej, wypad - ków przy pracy oraz przepisów i zasad bhp na stanowiskach pracy. Przedmiotem kontroli było również sprawdzenie sta - nu przestrzegania przepisów prawa pracy dotyczących czasu pracy i wynagrodzeń w zakładach górniczych oraz w firmach świadczących usługi dla górnictwa. Diagnoza W kontrolowanych podziemnych zakładach górniczych w latach 2022-2024 wydarzyło się 1907 wypadków przy pracy , w których 6 osób odniosło ciężkie obrażenia ciała, a 4 osoby poniosły śmierć. Nieprawidłowości w ustalaniu okoliczności wypadków wystąpiły w 4 zakładach (4% analizowanych dokumen - tacji), natomiast w ustalaniu przyczyn – w 12 zakła- dach (13% analizowanych dokumentacji). W praktyce Ewakuacja operatora żurawia na jednej z budów w trakcie Tygodnia Bezpieczeństwa (OIP w Kielcach) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 81 oznaczało to m.in. nieustalenie wszystkich przyczyn zdarzeń, sprowadzanie przyczyn do zachowań pra - cownika bez pełnego uwzględnienia czynników tech- nicznych i organizacyjnych, a także błędną kwalifikację prawną zdarzeń, w tym przypadki nieuznawania wypad - ku za wypadek przy pracy mimo spełnienia przesłanek. Stwierdzano również praktykę niezasadnego przypi - sywania poszkodowanym wyłącznej winy za wypadek, co mogło ograniczać ich uprawnienia. W 4 zakładach wykazano ponadto nieprawidłowości w określaniu w pro - tokołach środków i wniosków profilaktycznych – często były one nieadekwatne do ustalonych przyczyn i miały charakter doraźny, zamiast obejmować działania tech - niczne i organizacyjne eliminujące źródło zagrożenia. Nieprawidłowości związane z aktualizacją oceny ryzyka zawodowego po wypadku stwierdzono w 2 zakładach. Największa skala nieprawidłowości dotyczyła sta- nu dróg przewozowych, dróg dojścia do stanowisk pracy oraz przejść na stanowiska pracy – uchybie- nia stwierdzono w 13 zakładach. Typowe problemy obejmowały: nierówności spągu na drogach dojazdo - wych i przejściach dla ludzi, zastawianie ciągów komu- nikacyjnych materiałami, rurami i kablami, niedbałe Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli podziemnych zakładów górniczych w latach 2024-2025 A B C D E F stan dróg przewozowych, dróg dojścia do stanowisk pracy, oraz przejść na stanowiska pracy stan techniczny maszyn i urządzeń górniczych stan zabezpieczeń stropów i ociosów wyrobisk górniczych oświetlenie stanowisk pracy pod ziemią stan techniczny przenośników i ich systemów zabezpieczeń stan techniczny urządzeń i instalacji energetycznych 2025 2024 15 ABCDEF liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 17 13 16 13 14 12 14 8 12 6 11 8 składowanie elementów w bezpośrednim sąsiedztwie tras przejść, a także niezachowanie wymaganej skrajni przejść, co ograniczało swobodne i bezpieczne prze - mieszczanie się załogi. W 13 zakładach ujawniono nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego podziemnych maszyn i urządzeń górniczych . Do najpoważniejszych należało dopusz- czanie do pracy maszyn bez spełnienia podstawowych warunków bezpiecznej eksploatacji, w tym brak wymaga - nych zabezpieczeń stabilizujących w trakcie wykonywania czynności technologicznych (maszyny wiertniczo-kotwią - cej), a także użytkowanie sprzętu ze znaczącymi usterkami. Stwierdzano przypadki uszkodzeń lub niesprawnych ele - mentów wpływających bezpośrednio na bezpieczeństwo obsługi, takich jak wyłączniki bezpieczeństwa, elementy sterownicze, wyposażenie kabin operatorów, a także braki lub niesprawne oświetlenie maszyn. Szczególnie niepokojące były ustalenia dotyczące zabezpieczenia stropów i ociosów wyrobisk górni- czych – nieprawidłowości stwierdzono aż w 12 zakładach. Ujawniano prowadzenie robót przy niepełnym zabezpie - czeniu stropu, brak obudowy tymczasowej na niezabez- pieczonych odcinkach, pozostawianie pustych przestrzeni między elementami obudowy a górotworem, brak szczel - nego wypełnienia i wykładki oraz brak opinki. Stwierdza- no również wykonywanie obudowy w sposób niezgodny z przyjętą technologią, co pogarszało współpracę obudowy z górotworem i zwiększało ryzyko opadu skał do przestrze - ni roboczej. Do rażących przykładów nieprawidłowości należały sytuacje wymagające wstrzymania robót z uwa - gi na bezpośrednie zagrożenie opadem skał stropowych na pracowników, a także przypadki niesprawnych zabez - pieczeń w rejonach ścian wydobywczych, gdzie ujawniono liczne niesprawne osłony czoła ściany w wielu sekcjach obudowy zmechanizowanej, co groziło niekontrolowanym odspojeniem brył urobku i przygnieceniem pracowników przemieszczających się w przejściu. W 10 zakładach stwierdzono brak zapewnienia ładu i porządku w rejonie stanowisk pracy . Ujawniano poroz- rzucane i niedbale składowane materiały, nagromadze- nie urobku w rejonach urządzeń, składowanie elementów maszyn i materiałów w sposób grożący przemieszczeniem lub utratą stabilności, a także sytuacje, w których pojem - niki z olejem były przechowywane w sposób narażają- cy je na uszkodzenia mechaniczne i zanieczyszczający stanowisko pracy. W rejonach postoju i parkowania maszyn występowały uchybienia porządkowe, w tym pozostawianie materiałów łatwopalnych, co pogarszało stan bezpieczeń - stwa, w tym przeciwpożarowego. Nieprawidłowości w stanie technicznym urządzeń i instalacji elektrycznych stwierdzono w 8 zakładach. Dotyczyły one m.in.: niewłaściwego utrzymania rejonów rozdzielnic elektrycznych (utrudnione dojścia, nagroma - dzenie urobku), braku właściwego przygotowania ociosów i stropu w ich sąsiedztwie, a także prowadzenia i układa - nia przewodów w sposób narażający je na uszkodzenia mechaniczne, w tym pozostawianie przewodów bezpośred - nio na spągu. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 82 ROZDZIAŁ 6 W 6 zakładach odnotowano nieprawidłowości dotyczą- ce stanu technicznego przenośników taśmowych. Obejmowały one uchybienia w rozwiązaniach bezpieczeń - stwa, w tym nieprawidłowości związane z elementami awa- ryjnego zatrzymania (brak lub nieprawidłowy montaż linek awaryjnego zatrzymania). W rejonach urządzeń transpor - towych ujawniano także uchybienia dotyczące zabezpie- czeń przeciwpożarowych, w tym niewłaściwe usytuowanie lub zabudowę agregatu gaśniczego. W 8 zakładach stwierdzono nieprawidłowości w zakre - sie oświetlenia stanowisk pracy pod ziemią, w tym brak lub niesprawne oświetlenie w miejscach postoju maszyn oraz uszkodzenia elementów oświetleniowych sprzę - tu, co ograniczało widoczność. Z analizy zagadnień ochrony radiologicznej pra- cowników narażonych na radon w miejscu pracy wyni- ka, że w kontrolowanych podmiotach nie występuje narażenie na otrzymanie dawki skutecznej (efektywnej) powyżej 1 mSv rocznie. Wszystkie miejsca sklasyfikowa - no jako miejsca bez zagrożenia. W dwóch zakładach nie poinformowano pracowników o aktualnych wynikach badań i pomiarów poziomu stężenia energii potencjalnej alfa krót - kożyciowych produktów rozpadu radonu. Kontrole zagadnień z zakresu prawnej ochrony pra- cy w podziemnych zakładach górniczych ujawniły szereg naruszeń przepisów dotyczących czasu pracy i zasad rekompensaty za pracę nadliczbową. Wybrane nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stwierdzone w podziemnych zakładach górniczych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Niezapewnienie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym874 Niezapewnienie odpowiedniego 11 godzinnego odpoczynku dobowego664 Naruszenie zakazu zatrudniania pracowników świadczących pracę na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia (NDS, NDN) w godzinach nadliczbowych z uwagi na szczególne potrzeby pracodawcy 736 Niezapewnienie odpowiedniego 35 godzinnego odpoczynku tygodniowego867 Niezapewnienie odpoczynku tygodniowego w przypadku zmiany pory wykonywania pracy w związku z przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy - min. 24 godziny 98- Niezapewnienie przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy622 Nieprawidłowa rekompensata z tytułu przekroczenia normy dobowej - brak wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych 223 Nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy223 Najpoważniejsze naruszenia dotyczyły przede wszyst- kim nieprzestrzegania zasad udzielania wymaganego odpoczynku (głównie tygodniowego, ale także dobowe - go), co negatywnie wpływa zarówno na bezpieczeństwo pracowników, jak i na właściwą organizację pracy. Dodat - kowo, wysoka liczba przypadków pracy nadliczbowej w warunkach przekroczeń NDS/NDN wskazuje na ryzyko pogorszenia stanu zdrowia pracowników oraz narażenie ich na działanie czynników szkodliwych ponad dopuszczal - ne limity. Pomimo występowania obszarów o mniejszej skali naru - szeń (np. w zakresie obejmującym obowiązek zapewnienia przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pra - cy czy prowadzenia ewidencji czasu pracy) nie zaobserwo- wano trwałej poprawy w stosunku do lat ubiegłych. Nieprawidłowości w zakresie wypłaty dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych wskazują natomiast na koniecz - ność wzmocnienia nadzoru nad prawidłowym naliczaniem i realizacją świadczeń pracowniczych. Kopalnie odkrywkowe Celem kontroli było sprawdzenie przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących bezpieczeń - stwa i higieny pracy podczas wydobycia, transportu i prze- róbki kopalin w odkrywkowych zakładach górniczych. Kontrole obejmowały w szczególności zagadnienia związane z: przygotowaniem pracowników do pracy, oce - ną ryzyka zawodowego, warunkami środowiska pracy, stosowaniem środków ochrony indywidualnej, stanem tech - nicznym maszyn i urządzeń, organizacją transportu oraz funkcjonowaniem nadzoru nad warunkami pracy. W zakre - sie prawnej ochrony pracy kontrolą objęto zagadnienia dotyczące czasu pracy i wynagrodzeń. Przeprowadzono 90 kontroli w 88 podmiotach, w których świadczyło pracę 6,9 tys. osób, w tym 6,3 tys. osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Były to mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 9 pra- cowników (prawie jedna trzecia), małe zakłady zatrud- niające od 10 do 49 pracowników (niemal połowa), SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 83 średnie zatrudniające od 50 do 249 (16%) oraz duże zakłady zatrudniające od 250 pracowników (3%). Diagnoza Największą skalę nieprawidłowości stwierdzono w obsza- rze technicznego bezpieczeństwa pracy. Nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego przenośników taśmo- wych stwierdzono w 53% zakładów. W trakcie kontroli ujawniono m.in. eksploatację przenośnika taśmowego nie - wyposażonego w urządzenie ochronne zabezpieczające strefę niebezpieczną w miejscu nabiegu taśmy na bęben napinający, eksploatację przenośnika bez osłon przy bęb - nie napędowym oraz silnik elektryczny z uszkodzonym przewodem zasilającym. Stwierdzono także wykonanie otworów w osłonach przenośników w celu umożliwienia smarowania elementów napędowych bez konieczności ich demontażu. Ujawniono również przypadki eksploata - cji przenośników taśmowych z uszkodzonymi elementami konstrukcyjnymi podpór, brak krążników prowadzących taśmę transportową oraz brak zabezpieczenia przejść pod przenośnikami przed spadającym materiałem. Nieprawidłowości dotyczące maszyn i urządzeń do segregacji i rozdrabniania kopaliny stwierdzono w 36% zakładów. Kontrole wykazały m.in. eksploatację urządzeń technologicznych bez wymaganych osłon ele - mentów napędowych oraz brak właściwego utrzymania urządzeń sterowniczych. Ujawniono również przypadki demontażu osłon przenośników taśmowych, które były przechowywane na konstrukcji maszyny, zamiast być zamontowane w miejscu pracy urządzenia. Nieprawidłowości w zakresie maszyn urabiających, ładujących i zwałujących stwierdzono w 27% zakła- dów. Dotyczyły one m.in.: niesprawnych urządzeń sygna- lizacyjnych w koparkach, niesprawnego oświetlenia w kabinie koparki, prowizorycznym zabezpieczeniu pomo - stu części rufowej pogłębiarki przed możliwością wpadnię- cia do wody oraz niewłaściwego wykonywania czynności obsługowo-konserwacyjnych. Nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego transportu kołowego stwierdzono w 8% zakładów. Dotyczyły one przede wszystkim niewłaściwego ozna - kowania dróg transportowych oraz uchybień w organiza- cji ruchu pojazdów technologicznych na terenie zakładu. W jednym z zakładów nie oznakowano znakiem ograni - czenia prędkości drogi prowadzącej do zakładu przerób- czego, na której odbywał się intensywny ruch pojazdów transportujących kruszywo. Nieprawidłowości w zakresie oznakowania i zabez- pieczenia miejsc niebezpiecznych na terenie zakładów górniczych stwierdzono w 35% zakładów. W wielu przy - padkach brakowało oznakowania dróg wewnątrzzakłado- wych oraz znaków ograniczenia prędkości. Stwierdzano także brak oznakowania stref zagrożenia przy wyrobiskach oraz brak oznaczeń elementów konstrukcyjnych znajdują - cych się w ciągach komunikacyjnych. Nieprawidłowości dotyczące instalacji i urządzeń energetycznych stwierdzono w 22% zakładów – w zakre- sie zapewnienia właściwej ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym, a w 17% zakładów w zakresie wykonywania pomiarów potwierdzających skuteczność tej ochrony. W trakcie kontroli ujawniano m.in. brak zabez - pieczenia rozdzielnic elektrycznych przed dostępem osób nieuprawnionych oraz brak opisów zabezpieczeń instalacji elektrycznej, braki w utrzymaniu osprzętu elektrycznego w odpowiednim stanie, w tym brak wymaganego stopnia ochrony gniazd wtykowych. Kontrole wykazały również liczne nieprawidłowości w zakresie występowania czynników szkodliwych w środowisku pracy . W 19% zakładów pracodawcy nie wskazali wszystkich czynników szkodliwych występują - cych na stanowiskach pracy, natomiast w 41% zakładów nie wykonywano wymaganych badań i pomiarów tych czynników. Najczęściej dotyczyło to braku pomiarów hała - su, zapylenia powietrza oraz drgań mechanicznych. Istotnym problemem była również niewłaściwa reali - zacja obowiązków związanych z oceną ryzyka zawo- dowego. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w 32% zakładów. W zakresie informowania pracowników o ryzyku zawodowym nieprawidłowości dotyczyły 12% pra - cowników. Polegały one przede wszystkim na braku spo- rządzenia oceny ryzyka zawodowego dla niektórych stanowisk pracy lub nieuwzględnienia w ocenie wszyst - kich zagrożeń występujących podczas wykonywania pra- cy. W jednym z zakładów nie sporządzono oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska operatora urządzeń sortują - cych i kruszących, a także dla stanowiska obsługi refulera nie uwzględniono zagrożenia utonięciem, mimo że praca była wykonywana na urządzeniu pływającym. Nieprawidłowości w zakresie organizacji służby bez- pieczeństwa i higieny pracy stwierdzono w 13% zakła- dów, przy czym w 9% zakładów stwierdzono brak właściwej Nieprawidłowości w zakresie BHP stwierdzone podczas kontroli odkrywkowych zakładów górniczych w latach 2023-2025 27 28 69 37 30 26 62 44 36 35 22 27 53 20 18 2024 2023 2025 41 zabezpieczenie, oznakowanie miejsc niebezpiecznych na terenie zakładu górniczego stan techniczny maszyn i urządzeń do transportu kopaliny (przenośników taśmowych) stan techniczny maszyn i urządzeń urabiających, ładujących i zwałujących stan techniczny maszyn i urządzeń do segregacji i rozdrabniania kopaliny niewłaściwa eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia 41 30 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 84 ROZDZIAŁ 6 organizacji tej służby. W 24% zakładów nie sporządzano wymaganych analiz stanu bezpieczeństwa i higieny pracy. Kontrole w obszarze prawnej ochrony pracy obej- mowały w szczególności ocenę przestrzegania prze - pisów o czasie pracy, wynagrodzeniach i innych świadczeniach ze stosunku pracy, a także dotyczących prowadzenia dokumentacji pracowniczej i udzielania urlo- pów wypoczynkowych. Poziom przestrzegania przepisów prawa pracy w kon - trolowanych zakładach pozostaje zbliżony do wyników z lat poprzednich. W zdecydowanej większości skontrolowanych podmiotów nie stwierdzono rażących naruszeń przepisów Wybrane nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stwierdzone podczas kontroli odkrywkowych zakładów górniczych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Niezapewnienie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym657 Niezapewnienie odpowiedniego 11 godzinnego odpoczynku dobowego532 Niezapewnienie odpowiedniego 35 godzinnego odpoczynku tygodniowego11- Niezapewnienie odpoczynku tygodniowego w przypadku zmiany pory wykonywania pracy w związku z przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy - min. 24 godziny 1-- Nieprawidłowa rekompensata z tytułu przekroczenia normy dobowej - brak wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych 211 Nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy151020 prawa pracy. Ujawnione uchybienia miały charakter jed- nostkowy i dotyczyły głównie niewłaściwego prowadzenia ewidencji czasu pracy (w tym braku informacji o godzinie rozpoczęcia i zakończenia pracy) oraz nieprzestrzegania zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w poje - dynczych okresach rozliczeniowych. Wnioski Główne przyczyny stwierdzonych nieprawidłowości w pod- ziemnych zakładach górniczych mają charakter systemo- wy. Należą do nich: prowadzenie robót w coraz trudniejszych warunkach geologiczno-górniczych i na większych głęboko - ściach, rosnące zagrożenia naturalne, długie i rozbudowane drogi dojścia i transportu przy jednoczesnym zmniejszaniu zatrudnienia, agresywne środowisko pracy przyspieszające zużycie maszyn i elementów infrastruktury. Kluczową rolę odgrywa także czynnik organizacyjny i ludzki: niedostatecz - na wiedza i umiejętności części pracowników oraz dozoru, rutynowość działań, tolerowanie odstępstw od przepisów, niewłaściwa organizacja pracy wynikająca z pośpiechu i nie - doborów kadrowych, a także niedostateczna komunikacja w strukturach organizacyjnych. Wnioski z diagnozy wskazują na konieczność utrzyma - nia priorytetu działań kontrolno-nadzorczych w obszarze technicznego bezpieczeństwa pracy, w szczególności: zabezpieczenia stropów i ociosów, stanu wyrobisk i dróg komunikacyjnych, organizacji stanowisk pracy oraz stanu technicznego maszyn, urządzeń i instalacji podziemnej infrastruktury technicznej. Skala uchybień w tych obsza - rach generuje najwyższe ryzyko wypadkowe. Szczególnego wzmocnienia wymagają postępowania powypadkowe. Ujawnione uchybienia w ustalaniu okolicz - ności i przyczyn wypadków przy pracy, a także w doborze wniosków profilaktycznych, ograniczają realną możliwość zapobiegania zdarzeniom w przyszłości. Przeprowadzone kontrole w odkrywkowych zakła- dach górniczych wykazały, że stan przestrzegania prze- pisów bezpieczeństwa i higieny pracy, wymaga dalszej poprawy, dlatego zasadne jest kontynuowanie komplekso - wych kontroli, a także prowadzenie działań informacyjnych i szkoleniowych skierowanych do pracodawców oraz osób dozoru. Największa liczba nieprawidłowości, stwarzają - cych bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia, dotyczy- ła eksploatacji maszyn i urządzeń technologicznych bez wymaganych zabezpieczeń. Najbardziej widocznym problemem jest brak właściwe- go nadzoru nad stanem technicznym maszyn i urzą- dzeń, co powoduje, że do pracy dopuszczane są środki techniczne niespełniające minimalnych wymagań bezpie - czeństwa. Braki kompetencyjne przekładają się na błędne decyzje, tolerowanie nieprawidłowości oraz brak skutecz - nego reagowania na zagrożenia. W części przypadków naruszenia przepisów były efektem rutyny zawodowej oraz przyzwolenia na odstępstwa od zasad bezpieczeństwa przez osoby nadzorujące pracę, co prowadzi do utrwalania niewłaściwych praktyk i osłabienia kultury bezpieczeństwa. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 85 6.3. Wymagania bezpieczeństwa w zakresie eksploatacji kogeneracyjnych źródeł wytwórczych pracujących na system dystrybucji energii elektrycznej Zakres kontroli Kontrole przeprowadzono w 34 podmiotach prowa- dzących eksploatację kogeneracyjnych źródeł wytwór- czych, z których moc jest wyprowadzana do systemu dystrybucji energii elektrycznej. Celem tych działań było sprawdzenie wymagań bezpieczeństwa w zakresie prowa - dzenia eksploatacji wskazanych urządzeń energetycznych z uwzględnieniem zagrożeń związanych z możliwością występowania pożarów lub wybuchów na ścieżce gazowej silników kogeneracyjnych oraz porażeń i zwarć łukowych w układzie generatorów, a także urządzeń elektroenerge - tycznych. W przypadku silników zasilanych biogazem lub metanem, dokonano również oceny zagrożenia pożaro - wo-wybuchowego w układach wytwarzania biogazu oraz w stacjach odzysku metanu. W ramach kontroli w powyż - szym zakresie oceniono także zasady organizacji prac eksploatacyjnych, pomocniczych oraz specjalistycznych prac serwisowych w spółkach z obszaru wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej po nowelizacji ustawy Prawo energetyczne . Uwzględniono przy tym zmiany w zasadach organizacji prac wynikające z wejścia w życie rozporządzenia Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych oraz rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posia- dania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploata- cją urządzeń, instalacji i sieci . Kontrolowane podmioty zatrudniały łącznie ponad 7 tys. pracowników, z czego 99% na podstawie stosunku pracy. Kontrolami objęto głównie spółki średniej wielkości, zatrudniające od 50 do 249 pracowników (38%) i duże zakłady z sektora energetycznego zatrudniające powyżej 250 osób (26%). Diagnoza Powtarzalną nieprawidłowością, w dziesięciu skontro- lowanych zakładach, okazały się błędy w dokumen- tach zabezpieczenia przed wybuchem, wynikające z niewystarczającego sprecyzowania parametrów tech - nicznych. W dokumentacji tej nie określono w sposób jednoznaczny cech ochronnych urządzeń elektrycznych pracujących w strefach zagrożenia wybuchem układów kogeneracyjnych, co stanowi naruszenie wymogów zawar - tych w polskiej normie PN-EN 60079-0. Błędy te przełożyły się bezpośrednio na wadliwą treść instrukcji eksploatacji urządzeń energetycznych w układach kogeneracyjnych spalających paliwa gazowe. W dwudziestu dwóch skon - trolowanych zakładach dokumentacja ta nie spełniała wymogów formalnych określonych w § 4 ust. 1 rozporzą- dzenia Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r . Główne uchybienia polegały na pominięciu terminów oraz zakre - sów szczegółowych przeglądów urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym, a także badań ciągłości połączeń wyrównawczych na ścieżkach gazowych, których realiza - cja powinna odpowiadać warunkom technicznym polskiej normy PN-E-05204:1994 dotyczącej ochrony przed elek - trycznością statyczną. Ponadto w instrukcjach eksploatacji źródeł kogeneracyjnych zabrakło procedur regulujących zasady napraw oraz demontażu aparatury energetycznej pracującej w strefach zagrożenia wybuchem. W szesnastu skontrolowanych zakładach inspekto - rzy zidentyfikowali istotny problem interpretacyjny, który bierze swój początek w niejednoznacznej konstrukcji przepisów rozporządzenia Ministra Klimatu i Środo- wiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, insta- lacji i sieci . Trudność dotyczy precyzyjnego określenia zakresu uprawnień niezbędnych do obsługi zespołów sprężarkowych paliw gazowych, w tym gazu ziemnego oraz biogazu, osadzonych w ciągach technologicznych kogeneracyjnych źródeł wytwórczych. Wspomniane roz - porządzenie nie wymienia bowiem tych specyficznych urządzeń w sposób bezpośredni w żadnej z kluczowych kategorii klasyfikacyjnych: nie zostały one ujęte w grupie 2, obejmującej m.in. układy sprężania powietrza i gazów technicznych, ani w grupie 3, dedykowanej stricte paliwom gazowym. Taki stan legislacyjny powoduje, że przypisa - nie odpowiednich kwalifikacji personelu do obsługi tych konkretnych instalacji opiera się na wnioskowaniu pośred - nim, co w praktyce nadzorczej i eksploatacyjnej generuje rozbieżności oraz niepewność co do zakresu wymaga - nych dokumentów potwierdzających uprawnienia. Brak literalnego wskazania zespołów sprężarkowych paliw gazowych w wykazie urządzeń podlegających obowiąz - kowi potwierdzania kwalifikacji sprawia, że podmioty sektora energetycznego zmagają się z wyzwaniem właściwej oceny kompetencji pracowników , co może rzutować na jednolitość stosowania standardów bezpie - czeństwa w obrębie całego kraju. Wnioski Analiza wyników kontroli wskazuje na potrzebę wystąpie- nia Głównego Inspektora Pracy do właściwego ministra o wydanie jednoznacznej interpretacji przepisów w zakresie kwalifikacji wymaganych przy obsłudze zespołów sprężarkowych paliw gazowych. Uzyskanie wiążącego stanowiska jest niezbędne dla zapewnienia spójności działań inspekcyjnych oraz wyeliminowania niepewności podmiotów eksploatujących instalacje koge - neracyjne co do sposobu certyfikacji personelu. Jasne określenie wymagań w tym zakresie pozwoli na zharmo - nizowanie wymogów bezpieczeństwa pracy z realiami technologicznymi współczesnych systemów energetycz - nych. Wyeliminowanie tych niejasności stanowi warunek konieczny dla skutecznego egzekwowania przepisów bhp oraz zapobiegania sytuacjom, w których obsługa klu - czowych elementów infrastruktury gazowej mogłaby być powierzona osobom bez właściwie udokumentowanych kompetencji. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 86 ROZDZIAŁ 6 6.4. Rolnictwo – ograniczanie zagrożeń chorobowych i wypadkowych w zakładach rolnych Od 2025 r. państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polska, zostały zobowiązane do wdrożenia mechanizmu warunkowości społecznej w systemach płatności bezpośrednich . Rozwiązanie to uzależnia uzyskanie wsparcia finansowego od przestrzegania przez przed - siębiorców rolnych przepisów prawa pracy oraz prze- pisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Celem nowych regulacji jest zmotywowanie przedsiębiorców rol - nych do stałej poprawy warunków pracy. Realizując zadania wynikające z ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 –2027, Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła w 2025 r. 80 kontroli na terenie całego kraju. Działania objęły podmioty prowadzące działalność rolniczą (praco - dawców oraz inne jednostki organizacyjne), które w roku poprzednim ubiegały się o pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Łącznie w poddanych ocenie warunkowości społecznej zakładach zatrudnionych było ponad 2,5 tys. osób, z czego 91% pracowało na podstawie umowy o pracę. Pod wzglę - dem wielkości dominowały: −zakłady małe (10-49 pracowników) – 47% kontrolowa - nych podmiotów; −mikroprzedsiębiorstwa (do 9 pracowników) – 32%. W wyniku przeprowadzonych czynności wobec 16 pod - miotów inspektorzy pracy uregulowali nieprawidłowości w zakresie bhp w związku ze stwierdzeniem naruszeń określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Roz- woju Wsi z dnia 14 sierpnia 2025 r. (Dz.U. poz. 1150 z późn. zm.). Najczęściej ujawniane naruszenia (niezgodności z wymo - gami warunkowości) dotyczyły braku zapobiegania zagro- żeniom zawodowym, niewłaściwej organizacji pracy oraz niestosowania koniecznych środków profilaktycznych. Odno - towano nieprawidłowości dotyczące braku zabezpieczenia miejsc niebezpiecznych na terenie gospodarstw, takich jak kanały gnojowe, otwory technologiczne czy laguny. Natomiast wśród powtarzających się nieprawidłowości wskazano: −nieprzeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego lub nie - zapoznanie pracowników z jej wynikami; −nieinformowanie pracowników o istniejących zagroże - niach (w tym o ryzyku przed którym chronią środki ochro- ny indywidualnej) oraz o zasadach ich stosowania; −niezapewnienie pracownikom dostępu do instrukcji obsługi maszyn, zawierających informacje o warunkach użytkowania, sytuacjach nietypowych oraz zasadach bez - piecznej eksploatacji. W zakresie prawa pracy podlegającego ocenie warunkowości społecznej najwięcej nieprawidłowości dotyczyło niepoinformowania pracowników (w formie papie - rowej lub elektronicznej) o warunkach zatrudnienia w ciągu 7 dni od nawiązania stosunku pracy. Uchybienie to ujawnio - no w 6 podmiotach. W pozostałych przypadkach inspektorzy pracy stwier- dzili niezgodności związane z: −brakami formalnymi w treści umów o pracę; −zawieraniem umów na okres próbny z naruszeniem limi - tów czasowych; −brakiem ustalenia systemów i rozkładów czasu pracy. Niezależnie od kontroli warunkowości społecznej w rol- nictwie, działania Państwowej Inspekcji Pracy w tej bran- ży w dalszym ciągu koncentrują się na eliminacji zagrożeń wypadkowych i chorobowych występujących w środowi - sku pracy. W tym zakresie w 2025 r. przeprowadzono 176 kontroli . W poddanych kontroli zakładach zatrudnionych było ponad 4,7 tys. osób, z czego nieco ponad połowa (55%) pracowała na podstawie umowy o pracę. W strukturze kontrolowanych podmiotów przeważały mikroprzedsiębiorstwa (do 9 pracowników), które stanowi - ły 57% ogółu. Z kolei małe zakłady (10–49 pracowników) stanowiły 33%. W odróżnieniu od podmiotów typowanych do kontro - li przez ARiMR (w ramach warunkowości społecznej), zakłady poddane tym kontrolom zostały wybrane przez okręgowe inspektoraty pracy na podstawie analizy ryzyka wystąpienia zdarzeń niebezpiecznych. W wyniku przeprowadzonych działań inspektorzy pra - cy skontrolowali 575 maszyn i urządzeń, stwierdzając, że 13% z nich nie spełnia norm bezpieczeństwa. Do najczęst - szych uchybień pod kątem zagrożeń zawodowych należały: −brak skutecznych osłon wałów przegubowo-teleskopowych w maszynach napędzanych z WOM (wał odbioru mocy); −nieprawidłowe zabezpieczenie przekładni pasowych oraz zębatych; −brak oznakowania elementów sterujących; −brak instrukcji bezpiecznej obsługi maszyn i urządzeń technicznych. Innym częstym zagrożeniem, które wyeliminowali inspektorzy, był brak lub niewłaściwe zabezpieczenie miejsc niebezpiecznych , stwarzających ryzyko upad- ku lub uderzenia o elementy wyposażenia technicznego. Nieprawidłowość ta wystąpiła w 33% zakładów i dotyczyła m.in. braku balustrad ochronnych przy ciągach technolo- gicznych w bazach suszarniczo-magazynowych, nie- zabezpieczonych kanałów przenośników oraz otwartych zbiorników na odchody zwierzęce. W zakresie prawnej ochrony pracy największy pro- blem dotyczył rzetelności w prowadzeniu dokumentacji pracowniczej, w szczególności akt osobowych (38% zakła - dów), przekazywania informacji o warunkach zatrudnienia (25% zakładów) oraz błędów w prowadzeniu ewidencji cza - su pracy (11% zakładów). Należy podkreślić, że rok 2025 był przełomowy dla pol - skiego rolnictwa ze względu na praktyczne zastosowanie zasady warunkowości społecznej. Kontrole potwierdziły sys - temowe problemy małych zakładów i mikroprzedsiębiorstw rolnych, gdzie stopień przestrzegania wymogów bezpie - czeństwa pracy oraz sformalizowania zatrudnienia jest niezadowalający. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 87 Sami inspektorzy pracy jak i branżowe portale rolnicze zauważają, że podmioty rolnicze często nie potrafią samo - dzielnie sporządzić oceny ryzyka zawodowego, która jest dokumentem kluczowym przy planowaniu działań ukie - runkowanych na eliminację zagrożeń w środowisku pracy. Dokumentacja pracownicza prowadzona jest bez należytej staranności, w sposób niekompletny, zdarzają się również przypadki, że nie jest w ogóle prowadzona. Wychodząc naprzeciw tym wyzwaniom Państwowa Inspekcja Pracy, przed rozpoczęciem kontroli w 2026 r., przeprowadzi szeroko zakrojoną działalność prewencyjną, uczestnicząc w szkoleniach z wymogów warunkowości społecznej organizowanych w ośrodkach doradztwa rolni - czego na terenie wszystkich województw. Niezależnie od kontroli wymogów warunkowości spo - łecznej nadal będą prowadzone kontrole w celu prze- ciwdziałania zagrożeniom wypadkowym i chorobowym w zakładach rolnych. Monitorowanie stanu technicznego parku maszynowego oraz bezpieczeństwa procesów pra - cy, niezależnie od unijnych mechanizmów wsparcia, przy- czynia się do wypracowania spójnych standardów ochrony zdrowia w sektorze rolnym. Działania prewencyjno – promocyjne w rolnictwie indywidualnym: „Szanuj życie! Bezpieczna praca w gospodarstwie rolnym” Państwowa Inspekcja Pracy nie prowadzi czynności kon- trolnych w indywidualnych gospodarstwach rolnych nie- pobierających unijnych dopłat bezpośrednich. Dlatego – znając poziom zagrożeń zawodowych i liczbę wypadków rolników indywidualnych – od lat realizuje kompleksowe działania prewencyjne służące poprawie bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia na wsi, bezpośrednio w miejscach wykonywania pracy przez rolników i członków ich rodzin. Najważniejszymi formami oddziaływania na zwiększenie poziomu bhp są: szkolenia kierowane do rolników, uczniów szkół rolniczych i nauczycieli, wizytacje gospodarstw indywidualnych oraz przedsięwzięcia informacyjne upowszechniające zasady bezpiecznego wykonywania pracy. Nasze działania obejmują wszystkie grupy wiekowe – od dzieci po osoby dorosłe pracujące w gospodarstwach. Kluczową sprawą w skutecznym dotarciu do rolników jest współpraca z partnerami instytucjonalnymi, m.in. z Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i Ośrod - kami Doradztwa Rolniczego oraz jednostkami samorządu terytorialnego. Działalność szkoleniowa Szkolenia dla rolników mają na celu podnoszenie świado- mości zagrożeń zawodowych i wypadkowych występują- cych w gospodarstwach rolnych oraz upowszechnianie zasad bezpiecznej organizacji pracy. Podczas spotkań omawiane są m.in. najczęstsze przy- czyny wypadków, bezpieczna obsługa zwierząt, maszyn i urządzeń, ochrona dzieci przebywających w gospodarstwie oraz obowiązujące przepisy z zakresu bhp. Szkolenia mają charakter praktyczny i stanowią istotny element działań prewencyjnych w rolnictwie. Rolnicy otrzymują na szkole - niach wydawnictwa o tematyce bezpieczeństwa pracy w rol- nictwie, w tym najnowszą listę kontrolną z komentarzem „BHP w indywidualnych gospodarstwach rolnych”, która służy także przygotowaniu gospodarstwa na kontrolę wyni - kającą z bycia beneficjentem środków w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE. Dla dzieci i młodzieży prowadzone są wykłady, pokazy maszyn w szkołach o profilu rolniczym oraz konkur - sy i olimpiady wiedzy, często wykorzystujące interaktyw- ne materiały szkoleniowe. W 2025 r. z naszych środków wyprodukowany został edukacyjny film animowany dla najmłodszych „Mali detektywi na tropie bezpieczeństwa”. To opowieść, która uczy zasad bezpieczeństwa przez cie - kawość, obserwację i wspólne wyciąganie wniosków. Szkolenie dla rolników zorganizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Lublinie Liczba szkoleń i prelekcji WyszczególnienieLiczba Liczba szkoleń i prelekcji 591 Łączna liczba uczestników, w tym: 21 983 - rolnicy5573 - uczniowie12 577 - dzieci3312 Szkolenie dla dzieci zorganizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszowie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 88 ROZDZIAŁ 6 Wsparciem merytorycznym w szkoleniach najmłodszych jest również ostatnio wydana broszura „Piotrek i Patryk bez - pieczni na wsi”, która jest opowiadaniem opartym na wyka- zie czynności szczególnie niebezpiecznych, związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, których nie wolno powierzać dzieciom poniżej 16. roku życia. Wizytacje gospodarstw Wizytacje gospodarstw indywidualnych mają charakter pre- wencyjno-doradczy i służą poprawie bezpieczeństwa pracy w rolnictwie. Podczas wizyt inspektorzy wskazują rolnikom zagrożenia występujące w gospodarstwach, tłumaczą spo - soby ich eliminowania oraz udzielają praktycznych porad dotyczących bezpiecznej organizacji prac, obsługi maszyn i ochrony dzieci przebywających na terenie gospodarstwa. Otwór technologiczny ścienny bez zabezpieczenia i zbyt krótka drabina przystawna; specjalista Okręgowego Inspektoratu Pracy w Poznaniu w trakcie wizytacji omawia możliwe do zastosowania rozwiązania dotyczące zabezpieczeń Do najczęściej stwierdzanych nieprawidłowości należą: brak ochrony miejsc pracy na wysokości, brak wyraźne - go rozdzielenia części mieszkalnej od obszaru produk- cyjnego gospodarstwa, niewydzielenie bezpiecznych miejsc do zabawy i wypoczynku dla dzieci, niewłaściwe magazynowanie maszyn oraz środków ochrony roślin, a także użytkowanie niesprawnego technicznie sprzętu rolniczego. Działania promocyjne i popularyzatorskie Wśród działań promocyjnych związanych z rolnictwem, warto wyróżnić przede wszystkim te, które łączą edukację, praktykę i bezpośredni kontakt z rolnikami i ich rodzinami. Najważniejsze wydarzenia obejmowały pokazy bezpiecz - nej pracy maszyn, organizację stref informacyjnych pod- czas targów rolniczych i festynów, a także konkursy dla dzieci i młodzieży o tematyce zagrożeń wypadkowych. Komisje do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie Komisja Głównego Inspektora Pracy ds. Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie pełni istotną rolę opinio - dawczo-doradczą w zakresie poprawy warunków pracy w gospodarstwach rolnych. Do jej zadań należy: analiza zagrożeń występujących w rolnictwie, inicjowanie działań Liczba wizytacji WyszczególnienieLiczba Liczba wizytacji 1389 Łączna liczba uczestników, w tym: 1620 - rolnicy indywidualni1570 Wizytacja w gospodarstwie rolnym Liczba działań popularyzatorskich WyszczególnienieLiczba Liczba działań popularyzatorskich 343 Łączna liczba uczestników, w tym: 5776 - rolnicy indywidualni2853 - uczniowie1089 - dzieci 612 Liczba konkursów174 Łączna liczba uczestników, w tym: 5389 - rolnicy indywidualni870 - uczniowie3735 - dzieci696 Prace Komisji Konkursu Plastycznego – Szanuj życie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 89 prewencyjnych, opiniowanie programów edukacyjnych oraz wspieranie kampanii informacyjnych dotyczących bezpiecznej organizacji pracy. Istotną rolą jest współpraca z przedstawicielami instytucji publicznych, organizacji rol - niczych, środowisk naukowych oraz ekspertami z zakresu bhp. Dzięki temu jest możliwe wypracowanie rekomendacji służących ograniczaniu liczby wypadków w rolnictwie. Na poziomie regionalnym działają Komisje ds. BHP w Rolnictwie przy Okręgowych Inspektorach Pracy. Ich działalność koncentruje się na identyfikowaniu lokalnych problemów i zagrożeń charakterystycznych dla danego regionu, organizowaniu wspólnie z partnerami szkoleń, seminariów i spotkań informacyjnych dla rolników, a także współpracy z samorządami, szkołami rolniczymi oraz insty - tucjami działającymi na rzecz obszarów wiejskich. Komisje stanowią ważne forum wymiany doświadczeń i dobrych praktyk, wspierając realizację działań prewencyjnych i edu - kacyjnych w terenie. 6.5. Leśnictwo – zapewnianie przez pracodawców zakładów usług leśnych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym bezpieczna organizacja prac szczególnie niebezpiecznych Zakres kontroli W 2025 r. temat kontrolny realizowany był na terenie całego kraju i obejmował podmioty prowadzące działal - ność w zakresie gospodarki leśnej. Kontrole obejmowały w szczególności zakłady usług leśnych wykonujące prace związane z: 9pozyskaniem drewna (ścinką i obalaniem drzew); 9zrywką drewna; 9pracami hodowlanymi i pielęgnacyjnymi; 9pracami porządkowymi i ochronnymi. Doboru firm do kontroli dokonano, uwzględniając w pierwszej kolejności zakłady, w których wydarzyły się wypadki przy pracy lub istnieje uzasadnione podejrzenie rażących uchybień w przestrzeganiu obowiązujących prze - pisów prawa pracy, w szczególności bhp. Każda z 239 kontroli była skoncentrowana na oględzinach stanowisk prac leśnych oraz analizie prowadzonej dokumentacji pracowniczej, w szczególno - ści pod względem: 9przygotowania pracowników do pracy; 9przygotowania bezpiecznych stanowisk pracy; 9zapewnienia bezpiecznej organizacji pracy; 9wyposażenia stanowisk pracy w maszyny i urządzenia spełniające wymagania bhp. W 72% skontrolowanych firm zatrudnienie nie przekraczało 9 osób, natomiast 23% podmiotów zatrudniało od 10 do 50 pra - cowników. Łącznie w kontrolowanych ZUL-ach zatrudniano 2586 osób, w tym 2268 na podstawie stosunku pracy. Diagnoza Wyniki kontroli wskazują na utrzymywanie się powtarzal- nych nieprawidłowości w obszarze bezpieczeństwa pracy w sektorze usług leśnych. Inspektorzy pracy w toku kontroli stwierdzili m.in.: − niewłaściwie przeprowadzane szkolenia bhp – brak wiedzy pracodawców o konieczności przeprowadza - nia okresowych szkoleń w zakresie bhp z częstotliwo- ścią co rok, z uwagi na wykonywanie przez nich prac szczególnie niebezpiecznych; − nieudostępnianie pracownikom instrukcji bhp przy wykonywaniu prac związanych z pozyskaniem i zrywką drewna, nieinformowanie ich o zagrożeniach występu - jących przy wykonywaniu tych prac powoduje, że świa- domość wielu pracowników w zakresie bezpieczeństwa i organizacji pracy kształtuje się na dość niskim pozio - mie, co potwierdzają zaistniałe wypadki przy ścince drzew; − niewłaściwe uprawnienia kwalifikacyjne do pracy pilarkami – korzystanie przez pracodawców z tańszych źródeł uzyskania przez pracowników wymaganych kwa - lifikacji niejednokrotnie podyktowane jest znaczną rotacją kadry i krótkimi okresami zatrudnienia pracowników, któ - rym sfinansowano uzyskanie uprawnień. Często wymie- nione uprawnienia nie spełniają wymogów w zakresie tematyki, określonej w rozporządzeniu w sprawie bez- pieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu nie- których prac z zakresu gospodarki leśnej , jak również realizowane bywają w znacznie mniejszej liczbie godzin niż wymagana; − niepoddawanie pracowników szczepieniom ochron- nym przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu oraz badaniom w kierunku boreliozy . Niejednokrotnie pracodawcy korzystają z możliwości niepoddawania pra - cowników takim szczepieniom i badaniom, gdy pracownik składa pisemne oświadczenie o niewyrażeniu chęci pod - dania się im; − brak ocen ryzyka zawodowego lub braki w dokona- nych ocenach – wynikające głównie z niedostatecznej wiedzy w tym zakresie, nieinteresowania się oceną ryzy - ka po jej sporządzeniu, oszczędności w ponoszeniu kosz- tów na bezpieczeństwo i higienę pracy, w tym służbę bhp; − niedostarczenie wymaganych środków ochrony indywidualnej lub brak nadzoru w ich stosowaniu – lekceważenie zagrożeń, brak świadomości w zakresie ograniczania zagrożeń; Rada do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie przy Okręgowym Inspektorze Pracy w Gdańsku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 90 ROZDZIAŁ 6 −brak wykazu prac szczególnie niebezpiecznych – wynikający z niewystarczającej wiedzy pracodawców i niewłaściwej pracy służby bhp; − brak instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy lub ich ograniczona dostępność – zaniechania ze strony pra- codawców, niekorzystanie przez pracowników z instrukcji. Ze względu na dużą wypadkowość w branży leśnej ele - mentem każdej kontroli była również analiza wypadków zaistniałych w kontrolowanych podmiotach w ostatnich latach. W 2025 r. w kontrolowanych podmiotach zareje - strowano 5 wypadków śmiertelnych (4 poszkodowanych pracowników i jedna osoba zatrudniona na innej podstawie) i 3 ciężkie wypadki przy pracy pracowników. Do wypadków dochodziło głównie poprzez uderzenia przez gałęzie lub konary, albo przygniecenia przez ścinane lub obalane drze - wa, co było spowodowane np.: −niekontrolowaniem kierunku obalania drzewa; −stosowaniem niebezpiecznych technik pracy pilarką; −obecnością w strefie niebezpiecznej obejmującej prze - strzeń wokół miejsca dokonywanej ścinki; −pęknięciem pnia i złamania drzewa pod wpływem naprężeń; −nieprawidłowym usuwaniem drzew zawieszonych. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości podczas kontroli prac prowadzonych w związku z pozyskaniem drewna, dotyczące zagadnień bezpośrednio rzutujących na poziom bezpieczeństwa pracy w sektorze leśnictwa w latach 2023-2025 Zagadnienia objęte kontrolą Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Szkolenia w dziedzinie bhp463951 Wyposażenie w środki ochrony indywidualnej, stosowanie ŚOI, sprawność ŚOI464242 Ocena ryzyka zawodowego493441 Obowiązki stron stosunków cywilnoprawnych w zakresie bhp osób świadczących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy (badania lekarskie, szkolenia w dziedzinie bhp, kwalifikacje, stosowanie ŚOI ) 594137 Badania lekarskie313333 Maszyny i urządzenia techniczne252621 Stosowanie bezpiecznych technik pracy, ścinka drzew pilarkami 363218 Właściwa, co najmniej dwuosobowa obsada przy wykonywaniu pozyskiwania, zrywki i załadunku drewna8113 Spełnienie wymagań bhp dotyczących pilarek i/lub urządzeń stosowanych podczas ścinki drzew16148 Transport, w tym organizacja ręcznych prac transportowych i przy użyciu urządzeń mechanicznych867 Przestrzeganie zakazu przebywania osób nieuprawnionych w strefach bezpośredniego zagrożenia334 Zdecydowana większość wypadków dotyczyła ręcznej ścinki pilarką , która nadal stanowi najbardziej niebez- pieczny etap pozyskania drewna. Postępująca mechaniza- cja (harwestery) znacząco ogranicza to ryzyko. Działalność prewencyjna i edukacyjna Wsparciem dla kontroli prowadzonych w sektorze leśnic- twa są inicjatywy prewencyjno-edukacyjne. W minio- nym roku, podobnie jak w ubiegłych latach, w każdym województwie odbywały się spotkania z właściciela - mi zakładów usług leśnych (ZUL) i przedstawicielami nadleśnictw, których celem było omówienie aktualnego poziomu bezpieczeństwa w sektorze prac leśnych oraz najistotniejszych nieprawidłowości ujawnianych w cza - sie kontroli, w tym związanych z likwidacją bezpośred- nich zagrożeń dla życia lub zdrowia. Szczególną uwagę zwrócono na nadzór i organizację prac, obowiązek pro - wadzenia zrywki drewna w obsadzie co najmniej dwu- osobowej i zagrożenia związane z kolejnością cięć. Stosowanie niebezpiecznych technik pracy Wykonanie rzazu ścinającego bez zachowania progu bezpieczeństwa – nie przestrzegano wymogu założenia rzazu ścinającego prostopad- le do strzały, około 1/10 średnicy pnia powyżej dolnej płaszczyzny rzazu podcinającego. Założenie rzazu podcinającego na głębokość przekraczającą 1/3 średnicy pnia w miejscu cięcia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 91 W regionach, w których funkcjonują technika leśne, pro- wadzone są zajęcia z bezpieczeństwa i higieny pracy dla przyszłej kadry Lasów Państwowych i przyszłych pracow - ników ZUL-i. Część szkoleń odbywała się w związku z reali- zacją programu prewencyjnego „Zdobądź Dyplom PIP”. Pracownicy inspekcji aktywnie uczestniczyli też w semina - riach i konkursach promujących bezpieczną pracę drwali. Wnioski Doświadczenia z kontroli pokazują, że branża leśna pozosta- je sektorem o wysokim ryzyku zawodowym, wynikającym z: −pracy pilarkami łańcuchowymi; −warunków atmosferycznych; −trudno dostępnego terenu; −pracy prowadzonej w rozproszeniu; −presji czasowej związanej z realizacją umów. Obecne procedury przetargowe Lasów Państwowych pozwalają na składanie ofert na wiele pakietów jednocze - śnie. W praktyce często wykazywani są ci sami pracownicy i sprzęt, co uniemożliwia wykonywanie usług w kilku miej - scach naraz i prowadzi do powierzania prac podwykonaw- com za stawki godzinowe niepozwalające na zapewnienie podstawowych wymogów bhp. Ujawnione nieprawidłowości świadczą o ciągłym braku skutecznego nadzoru ze strony pracodawców i zlecenio - dawców robót nad wykonywaniem prac. Brak wymaganej liczby pracowników realizujących zadania kadry kierowni - czej niższego stopnia wyklucza możliwość sprawowania skutecznego nadzoru, zwłaszcza w przypadku świadczenia usług na terenie kilku nadleśnictw. Stan usprzętowienia ZUL wzrasta. Dzięki temu zmniej - sza się uciążliwość pracy oraz poprawia bezpieczeństwo przy wykonywaniu prac związanych z pozyskaniem i zrywką drewna, a w konsekwencji zmniejsza liczba zatrudnianych pracowników, najbardziej narażonych na istotne zagro - żenia wypadkowe. Ograniczanie ręcznego pozyskiwania drewna pilarkami na rzecz mechanicznego wykonania prac, skutkuje odciążeniem pracowników oraz odsunięciem pilarza ze strefy niebezpiecznej przy ścinanym i okrzesy - wanym drzewie. Coraz ważniejszym zagadnieniem, wymagającym szcze - gólnej uwagi inspektorów pracy, jest wzrastające wykorzy- stywanie specjalistycznych urządzeń mechanicznych, wymagających posiadania dodatkowych kwalifikacji . Pozytywnie należy ocenić fakt, że kontrole przeprowadzone w tym zakresie w 2025 r., nie wykazały istotnych błędów. Kontrole pokazują, że aktualne pozostają postulaty Pań - stwowej Inspekcji Pracy dotyczące zmian w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2006 r. w spra- wie bhp przy wykonywaniu niektórych prac z zakresu gospodarki leśnej , które wymaga dostosowania przepi- sów do aktualnych realiów wykonywania prac w lesie. W ocenie kontrolujących, po zakończonym procesie pozyskiwania drewna nie ma potrzeby, aby w strefie robo - czej podczas zrywki wykonywanej przy użyciu specjalistycz- nych maszyn samozaładowczych, przebywały osoby inne niż operator, pod warunkiem wyposażenia stanowiska pracy w skuteczny środek łączności (§ 24 i § 26 rozporządzenia). Rozwiązania wymaga kwestia szkoleń pilarzy, zasad uzyskiwania i wzajemnego uznawania uprawnień do obsłu - gi pilarek przy pracach związanych ze ścinką drzew w lesie oraz ścinką drzew przy drogach. Istotne jest również wprowadzenie przepisów regu- lujących obowiązek przeprowadzania badań pro- filaktycznych w kierunku wykrycia boreliozy oraz szczepień przeciwko odkleszczowemu zapaleniu opon mózgowych . Konsekwentna realizacja działań kontrolnych, skutku - je powolną, stopniową poprawą stanu bhp w ZUL, jednak wyniki kontroli, w dalszym ciągu, świadczą o niezadowala - jącym stanie przestrzegania przepisów przez część właści- cieli ZUL, zwłaszcza nowo powstałych, niekontrolowanych dotychczas. Szkolenie w Nadleśnictwie Kędzierzyn-Koźle SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 92 ROZDZIAŁ 6 7 Wybrane zadania w zakresie prawnej ochrony pracy RozdziałRozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 95 7.1.1. Przestrzeganie zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy Diagnoza W 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali 48 675 umów cywilnoprawnych – zakwestionowali 2119 umów zawar- tych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pra- cy (4,4%). Dla porównania, w 2024 r. inspektorzy pracy skontrolowali 38,9 tys. umów cywilnoprawnych – zakwestionowali 1,4 tys. umów (3,6%), a w 2023 r. na skontrolowanych 42,2 tys. umów cywilnoprawnych zakwestionowali 1,9 tys. umów (4,5%). Jak wskazują powyższe dane, odsetek kwestionowanych przez inspektorów pracy umów cywilnoprawnych w stosun - ku do liczby umów poddanych kontroli utrzymuje się na zbli- żonym poziomie. Najwięcej skontrolowanych zostało umów zlecenia – 46 451 (95,4% ogółu skontrolowanych umów cywilno- prawnych), spośród których zakwestionowano 2006 umów (4,3%). Dla porównania, w 2024 r. na skontrolowanych 37,5 tys. umów zlecenia zakwestionowano 1376 umów (3,6%), a w 2023 r. na skontrolowanych 40,7 tys. umów zle - cenia zakwestionowano 1852 umowy (4,5%). Najwięcej przypadków zakwestionowania umów cywilno - prawnych jako zawartych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy stwierdzono w branżach: handlu i napraw (20,7%), usługach administrowania (14,9%) oraz przetwór - stwie przemysłowym (14,3%). Przyczyny ujawnianych błędów w wyborze pozapra - cowniczych form zatrudnienia pozostają zbliżone do tych, które są diagnozowane przez Państwową Inspekcję Pracy i powtarzają się niezmiennie od wielu lat; należy ich upatry - wać, podobnie jak w latach poprzednich, głównie w dwóch obszarach: −niedostatecznej znajomości przepisów prawa regulujących zatrudnianie w ramach umów cywilnoprawnych oraz −próbie minimalizowania kosztów zatrudniania przez pod - mioty zatrudniające. Umowy cywilnoprawne pod wieloma względami wydają się atrakcyjne dla przedsiębiorców, gdyż ich zdaniem mini - malizują nakłady ponoszone na nowo zatrudnionych (w tym Przestrzeganie zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy Wyszczegól- nienie Rodzaj i liczba umów cywilnoprawnych zleceniedzieło pozostałe umowy cywilno- prawne samoza- trudnienie Liczba umów skontrolowa- nych 46 4513444411439 Liczba umów zakwestionowa- nych 200651458 7. Wybrane zagadnienia w zakresie prawnej ochrony pracy 7.1. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 8492 kon- trole (w 2024 r. – 10 047, a w 2023 r. – 10 718), których celem było eliminowanie przypadków zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla stosunku pracy oraz naruszania obowiązku wypłacania osobom przyjmującym zlecenie lub świadczącym usługi na pod - stawie umów, o których mowa w art. 734 i art. 750 Kodek- su cywilnego, wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż wynikająca z wysokości minimalnej stawki godzino - wej – zgodnie z przepisami ustawy o minimalnym wyna- grodzeniu za pracę. Przeprowadzone kontrole miały zarówno charakter planowy, jak i związane były z badaniem skarg w któ- rych poruszano kwestię zawarcia umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę oraz nieprawidłowości w zakre - sie wypłaty minimalnej stawki godzinowej dla osób świad- czących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. W ramach prowadzonych kontroli analizą objęto powtarzalność zawieranych umów cywilnoprawnych, przesłanki zawierania umów innych niż umowa o pra - cę, a także – jeśli było to uzasadnione – porównywano warunki zatrudnienia i obowiązki pracowników oraz osób wykonujących taką samą pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Inspektorzy pracy, podobnie jak w latach poprzed - nich, prowadzili zarówno analizę treści kontrolowanych umów cywilnoprawnych, jak i faktycznego sposobu ich realizacji przez strony, weryfikując poprawność wyboru pozapracowniczych form zatrudnienia względem wystę - pujących we wzajemnych relacjach cech charaktery- stycznych dla stosunku pracy. Kontrolowane podmioty korzystały z pracy 651,9 tys. osób, z czego 315,4 tys. osób (48,4%) wykonywało pra - cę na podstawie stosunku pracy. Najwięcej kontroli przeprowadzono w zakładach zatrudniających do 9 oraz od 10 do 49 pracowników (odpowiednio – 54,8% oraz 29%). Wśród skontrolowanych podmiotów najliczniejszą grupę stanowiły jednostki sektora własności prywatnej (93,5%). Największa liczba skontrolowanych podmiotów prowa - dziła działalność (wg PKD) w zakresie: handlu i napraw – 2361 kontroli (27,8%), przetwórstwa przemysłowego – 1050 (12,4%), zakwaterowania i usług gastronomicz - nych – 1003 (11,8%) oraz budownictwa – 879 (10,3%). Struktura skontrolowanych w 2025 r. podmiotów ze względu na wielkość, własność kontrolowanych pod - miotów, a także rodzaj prowadzonej działalności, jest zbliżona do lat ubiegłych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 96 ROZDZIAŁ 7 eliminują często koszty badań lekarskich, szkoleń w dziedzi- nie bhp, zaopatrzenia w odzież roboczą, czy środki ochrony indywidualnej), ograniczają inne koszty zatrudnienia (brak rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych, brak urlopów wypoczynkowych, w tym ekwiwalentu pieniężne - go za niewykorzystany w naturze urlop wypoczynkowy, mniejsze obciążenia składkami na ubezpieczenie społecz - ne) oraz umożliwiają elastyczną organizację pracy. Według przedsiębiorców znaczącą korzyścią przy zawieraniu umów cywilnoprawnych jest również swoboda przy rozwiązywaniu tych umów. Jako jedną z przyczyn zaistniałych naruszeń przedsię - biorcy wskazywali również chęć krótkotrwałego sprawdzenia umiejętności osób zgłaszających się do pracy (umowa zlece - nie w takim przypadku miała być „umową na okres próbny”) oraz brak na rynku pracy wykwalifikowanych pracowników (najczęściej dotyczy to stanowisk robotniczych), co uniemoż - liwia ich zdaniem stałe zatrudnianie takich osób bez wcze- śniejszego ich przeszkolenia. Warto zaznaczyć, że w 2025 r. inspektorzy pracy skie - rowali do właściwych sądów 31 powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz 48 osób . W 4 przy- padkach wydano wyroki ustalające istnienie stosunku pra- cy między stronami, uwzględniając powództwo inspektora pracy; w 1 przypadku strony zawarły ugodę przed sądem oraz także w 1 przypadku sąd umorzył postępowanie. Pozostałe sprawy zainicjowane powództwami wniesionymi przez inspektorów pracy pozostają w toku. Utrzymująca się od lat tendencja wnoszenia przez inspektorów pracy stosunkowo niewielkiej liczby powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy wynika głównie z fak - tu, że ich wnoszenie z perspektywy Państwowej Inspek- cji Pracy jest uznawane za działanie mało efektywne. Z uzasadnień wyroków wynika bowiem, iż decydujący wpływ na oddalenie powództwa ma w szczególności brak woli osób zarobkujących odnośnie do zmiany dotych - czasowej podstawy prawnej wykonywania pracy. Osoby zatrudniane na podstawie umów cywilnoprawnych często nie są zainteresowane pracą stałą, preferują pracę doryw - czą w oczekiwaniu na lepsze oferty zatrudnienia (w tym również za granicą). W postępowaniach sądowych strona pozwana (pra - codawca) zazwyczaj wnosi o oddalenie powództwa, negując zasadność twierdzeń powoda, jakoby sposób wykonywania umowy wskazywał na pracownicze cechy zatrudnienia; większość pozwanych powołuje się dodat - kowo np. na uzgodnienia stron jeszcze z etapu rekruta- cji, na którym wskazywano na przyszłą cywilnoprawną podstawę zatrudnienia, nie sugerując możliwości zawarcia umowy o pracę. Wskazuje się nierzadko również na posta - nowienia umów lub dodatkowe dokumenty, zgodnie z któ- rymi wykonawca bądź zleceniobiorca oświadcza, że jest w pełni świadomy faktu, iż zawarta umowa nie jest umo - wą o pracę i w związku z tym nie stosuje się do niej prze- pisów prawa pracy; nie rodzi też ona żadnych skutków w zakresie uprawnień pracowniczych. Ponadto wskazuje się, że powód nie był podporządkowany pozwanemu, nie pozostawał w jego dyspozycji, nie wykonywał poleceń przełożonych oraz że miał świadomość zawarcia umowy cywilnoprawnej i na to się godził. Naruszenia przepisów o zawieraniu umów o pracę nie - rzadko związane są również z brakiem umiejętności iden- tyfikacji przez zatrudniających różnic, jakie występują w stosunkach pracy i stosunkach cywilnoprawnych. Defini - cja stosunku pracy, choć wyraźnie określa jego cechy, nadal stwarza wiele problemów interpretacyjnych. Szczególnie problematyczna wydaje się kwestia nadzoru sprawowanego nad zleceniobiorcą, która zdaniem przedsiębiorców przeja - wia się jedynie w bezpośrednim kontakcie z nim i bieżącej kontroli jego pracy. Ponadto przedsiębiorcy uznają, że same postanowienia umowy zlecenia, wykluczające stosowa - nie do danego stosunku prawnego przepisów prawa pracy (w tym np.: zapisy o możliwości zastępowania zleceniobior - cy przez osobę trzecią, o możliwości wykonywania zlecenia w dowolnych godzinach i dniach) decydują jednoznacznie o jej charakterze. Zdaniem inspektorów pracy, nadużywanie zawierania umów cywilnoprawnych wiąże się też z samą postawą zle - ceniobiorców. Osoby posiadające status ucznia czy stu- denta, zdecydowanie częściej decydują się na zawarcie umów cywilnoprawnych. Wynika to często z ich niewiedzy , ale także często z możliwości otrzymania na rękę wyższe - go wynagrodzenia za świadczone zlecenie oraz z niechę- ci do wiązania się z konkretnym przedsiębiorcą na dłuższy okres, np. z powodu możliwości utraty innych świadczeń, niezwiązanych z pracą (np. z pomocy społecznej). Warto pamiętać, że o tym, czy w danym przypadku mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decyduje nie nazwa umowy zawartej między stronami, lecz warunki, w jakich praca jest faktycznie świadczona. Wprawdzie zatrudnienie w warunkach, o których mowa w art. 22 § 1 Kp jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pra - cy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umo- wy, to jednak przepis ten nie wprowadził ani domniemania zawarcia umowy o pracę, ani fikcji prawnej zawarcia umo - wy tego rodzaju. Powyższy pogląd ugruntowany jest zarówno w doktry - nie, jak i orzecznictwie z zakresu prawa pracy – w wyro- ku z dnia 21 stycznia 2021 r. (sygn. akt III PSKP 3/21) Sąd Najwyższy stwierdził, że stosunek pracy jest częścią szer - szego pojęcia zatrudnienia czy pracy za wynagrodzeniem i z art. 22 § 1 i § 1 1 Kp nie wynika domniemanie stosunku pracy w każdej sytuacji, gdy zatrudniony wykonuje osobi - ście pracę zorganizowaną przez zatrudniającego, a nawet przy jego kontroli oraz kierownictwie. O wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia decydują zainteresowane strony (art. 353 1 Kc w związku z art. 300 Kp), kierując się nie tyle przesłanką przedmiotu zobowiązania, ile sposo - bu jego realizacji (wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 r., I PKN 594/99). Rodzaj pracy, choć jest elementem przedmiotowo istotnym stosunku pracy, samodzielnie nie przesądza o charakterze stosunku prawnego. Ta sama praca może być wykonywana zarówno w pracowniczych, jak i niepracowniczych formach zatrudnienia. O tym, czy w danym przypadku mimo zawarcia umowy cywilnoprawnej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 97 w rzeczywistości mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decydują warunki, w jakich praca jest faktycznie wykony - wana, a w szczególności występowanie istotnych cech stosunku pracy, takich jak: podporządkowanie pracowni - ka, obowiązek osobistego świadczenia pracy oraz obcią- żenie podmiotu zatrudniającego ryzykiem prowadzenia działalności. Kontrole przeprowadzone w 2025 r. potwierdziły dotych - czasowe spostrzeżenia, że w praktyce najbardziej efek- tywną formą działania inspektorów pracy wobec łamania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywil - noprawnymi, było kierowanie do pracodawców poleceń i wystąpień o zmianę podstawy prawnej świadczenia pracy. Środki te okazywały się szybsze i skuteczniej - sze od czasochłonnych postępowań sądowych, były jednak niewystarczające, aby skutecznie przeciwdziałać zjawisku nadużywania umowy cywilnoprawnej jako podstawy świad - czenia pracy. Należy tu bowiem mieć na uwadze ich dotych- czasowy niewładczy charakter, a także czasochłonność i obarczenie znacznym ryzykiem nieuwzględnienia przez sąd w przypadku braku współpracy ze strony zainteresowa - nego pracownika. W związku z powyższym od lat zgłaszane były postulaty przyznania organom PIP kompetencji o charakterze wład - czym do samodzielnego ustalania stosunku pracy, co zaowo- cowało ustaleniem – na mocy przepisów ustawy z dnia 11 m a r c a 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw – nowego uprawnie- nia do wydania przez okręgowego inspektora pracy decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy w sytu- acji, kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub kiedy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warun - kach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawar- ta umowa o pracę, przy czym warunkiem wydania decyzji jest uprzednie niewykonanie polecenia wydanego przez inspektora pracy. Przepisy art. 33a ust. 3 i 4 dodane w wyniku ww. nowe - lizacji ustawy o PIP wskazują, że jeżeli okręgowy inspektor pracy stwierdzi, że praca jest wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kp, może wydać ww. decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy (przy czym warun - kiem wydania tej decyzji jest uprzednie niewykonanie polecenia) lub wnieść do sądu powództwo o ustalenie ist - nienia lub treści stosunku pracy. W postępowaniu admini- stracyjnym dotyczącym ww. decyzji, jak wyraźnie wskazał ustawodawca, uwzględnia się wolę stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmie - rza do obejścia prawa. Poszerzono także zakres zadań Głównego Inspek- tora Pracy o nowe uprawnienie wydawania indywi- dualnej interpretacji w zakresie stosowania przepisów prawa pracy dotyczących ustalenia, czy przedstawiony w złożonym wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kp, przy czym w zakresie tych elementów stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłe - go, które w dniu złożenia wniosku są przedmiotem toczą- cego się postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy Państwowej Inspekcji Pracy lub Zakład Ubez- pieczeń Społecznych – interpretacje indywidualne nie będą wydawane. Interpretacje indywidualne będą zamieszczane w Biulety - nie Informacji Publicznej GIP, po usunięciu danych identyfi- kujących wnioskodawcę oraz inne podmioty wskazane w jej treści. Ponadto wydana interpretacja ma być niezwłocznie przekazywana ZUS oraz KAS. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwier - dzić, że każdy przypadek zawarcia umowy cywilno- prawnej będzie oceniany indywidualnie pod kątem ustalenia, czy w rzeczywistości nie jest to umowa o pracę . Organy Państwowej Inspekcji Pracy po wejściu w życie nowelizacji ustawy o PIP, kierując się przepisami prawa regulującymi kwestię stosunku pracy, jak również orzecznictwem sądowym w tym zakresie, będą egzekwo - wać przestrzeganie art. 22 Kp z pełnym wykorzystaniem nowych środków prawnych. 7.1.2. Wypłata minimalnego wynagrodzenia dla osób pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych W 2025 r. kontrolami objęto wypłatę wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż wynikająca z wysokości mini - malnej stawki godzinowej na rzecz 32 733 osób pracują- cych na podstawie umów cywilnoprawnych. Nieprawidłowości w stosowaniu przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z minimal - nej stawki godzinowej stwierdzono w trakcie 3220 kontroli, tj. 38% ogółu przeprowadzonych (w 2024 r. – 34,9% ogó- łu przeprowadzonych, a w 2023 r. – 33% ogółu przeprowa- dzonych) wobec 3985 osób na łączną kwotę ponad 8,4 mln zł, czyli mniej niż w 2024 r., kiedy to 3888 osób było poszko - dowanych na łączną kwotę 13,3 mln zł, a także mniej niż w 2023 r., kiedy to 3766 osób było poszkodowanych na łącz - ną kwotę 21,5 mln zł. Ze względu na wysokość kwot wynagrodzenia wypłaco - nych poniżej stawki minimalnej można stwierdzić, że najwięk- sze nieprawidłowości wystąpiły w branżach: budownictwo (33,1%), usługi administrowania (31,6%) przetwórstwo prze - mysłowe (27,5%). W świetle wyników kontroli przeprowadzonych w latach 2023-2025 można ocenić, że stopień przestrzegania prze - pisów o charakterze formalnym, dotyczących minimalnej stawki godzinowej, jest na zbliżonym poziomie. Większość kontrolowanych prawidłowo stosowała regulacje dotyczące wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wyso - kości minimalnej stawki godzinowej, dopełniając zarówno obowiązków o charakterze formalnym w zakresie treści umów czy dokumentowania liczby godzin wykonywania zle - cenia, jak i dokonując wypłaty wynagrodzenia w stosownej wysokości. Wśród przyczyn stwierdzonych naruszeń należy wymienić: −trudności ekonomiczne kontrolowanych podmiotów, nie - znajomość obowiązujących przepisów lub ich błędną interpretację, a także brak należytej staranności i pomyłki SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 98 ROZDZIAŁ 7 popełniane przez zleceniodawców lub przedstawicieli biur rachunkowo – księgowych rozliczających umowy zlecenia; −lekceważenie przepisów, traktowanie ich jako zbędnej biurokracji; −dążenie zleceniodawców do obniżenia kosztów prowa - dzonej działalności gospodarczej kosztem zleceniobior- ców (np. przez niewykazywanie rzeczywistej liczby godzin wykonywania zlecenia lub świadczenia usług, skutkujące redukcją wysokości zobowiązań publicznych dzięki nieod - prowadzaniu zaliczek na podatek dochodowy oraz skła- dek na ubezpieczenia społeczne od całości należnego wynagrodzenia. Wnioski ●wdrożenie skuteczniejszych narzędzi egzekwowania zaka- zu zastępowania umów o pracę umowami cywilnopraw- nymi (w szczególności decyzji okręgowych inspektorów pracy stwierdzających istnienie stosunku pracy), uzyska - nych na mocy przepisów ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz nie- których innych ustaw; ●zacieśnienie współpracy PIP z ZUS i KAS, w celu pro - wadzenia działań o charakterze systemowym na rzecz eliminowania patologii rynku pracy – z wykorzystaniem nowych możliwości, związanych z wymianą danych, które wprowadziła ww. ustawa nowelizująca ustawę o PIP; ●podejmowanie dalszych działań o charakterze promo - cyjno – prewencyjnym, zmierzających do propagowania form zatrudnienia zgodnych z przepisami prawa oraz warunkami świadczonej pracy, a także do uświadomie - nia skutków prawnych zatrudnienia niepracowniczego zarówno osobom pracującym, jak i zatrudniającym ich przedsiębiorcom. 7.2. Czas pracy oraz wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy 7.2.1. Wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 14,3 tys. kon- troli, w trakcie których stwierdzili naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzenio - we. Kontrolami objęto ponad 13,1 tys. podmiotów. Wskazana liczba kontroli dotycząca problematyki prze - strzegania przepisów w zakresie wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń obejmuje kontrole prowadzone w ramach: Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 Rok Liczba kontroli ogółem Liczba kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepi- sów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe Odsetek 2023 61 695 15 797 25,6 2024 61 942 15 309 24,7 2025 57 414 14 304 24,9 Odsetek nieprawidłowości w stosowaniu przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Niezapewnianie ustalania liczby godzin wykonywania zlecenia lub świadczenia usługi zgodnie z zawartą umową zlecenia (lub informacji zleceniodawcy) i/lub niezapewnianie przedstawiania przez zleceniobiorcę informacji o liczbie godzin wykonywania zlecenia (świadczenia usług), gdy strony nie ustaliły w umowie sposobu ustalania liczby godzin wykonywania zlecenia (naruszenia art. 8b ust. 1-5 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 11,411,7 12,5 Ustalanie w umowie terminu wypłaty wynagrodzenia niezapewniającego wypłaty wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej co najmniej raz w miesiącu lub wypłacanie wynagrodzenia za wykonywanie zlecenia (świadczenie usług) w terminach niezapewniających wypłaty wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej co najmniej raz w miesiącu (naruszenie art. 8a ust. 6 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 9,09,011,6 Ustalenie w umowie wynagrodzenia w sposób niezapewniający przyjmującemu zlecenie lub świadczącemu usługi otrzymania za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenia w wysokości co najmniej minimalnej stawki godzinowej (naruszenie art. 8a ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 5,26,26,6 Niewypłacenie zleceniobiorcy wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej lub jego zaniżenie (naruszenie art. 8a ust. 2 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 2,52,63,2 Nieprzechowywanie przez podmiot, na rzecz którego wykonywano zlecenie lub świadczono usługi, dokumentów określających sposób potwierdzania liczby godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług i/lub dokumentów potwierdzających liczbę godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług (naruszenie art. 8c ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 2,63,14,5 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 99 −realizacji tematu: Przestrzeganie przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świad - czeń ze stosunku pracy (2452 kompleksowe kontrole przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy w 2380 podmiotach zatrudniających łącznie ponad 263 tys. osób, w tym 222 tys. pracowników); −interwencji podejmowanych w następstwie skarg; −pozostałych kontroli planowych, w uprzednio wytypowa - nych podmiotach. Diagnoza Odsetek kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagro - dzeniowe, w stosunku do ogółu przeprowadzonych kontro- li, od lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Do branż, w których najczęściej ujawniano nieprawidło - wości, należą: handel i naprawy (23% ogółu ww. kon- troli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe), przetwórstwo przemysłowe (17%), transport i gospodarka magazynowa (12%), budownictwo (12%), zakwaterowanie i usługi gastronomiczne (7%), a także usługi administro - wania (6%; sekcja ta obejmuje m.in. agencje zatrudnienia Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg wielkości zatrudnienia) Zatrudnienie 202320242025 Do 9 osób805676466896 10 - 49480647164474 50 - 249194620171939 250 i powyżej989930995 i pracy tymczasowej, biura turystyczne, agencje ochrony osób i mienia, firmy zajmujące się sprzątaniem). Prawie połowa kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwe - stie wynagrodzeniowe w 2025 r., została przeprowadzona w podmiotach zatrudniających do 9 osób (48% ogółu ww. kontroli), pozostałe kontrole zrealizowano w podmiotach o zatrudnieniu 10-49 osób (31%), od 50 do 249 osób (14%) oraz 250 osób i więcej (7%). Najwięcej kontroli, w trakcie których stwierdzono narusze - nia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie płacowe, inspektorzy pracy przeprowadzili na terenie województwa śląskiego, wielkopolskiego i mazowieckiego. Informacja na temat uzyskanych efektów w wyniku reali - zacji wydanych środków prawnych dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy zawar - ta została w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . Wyniki kontroli tematycznych, ściśle ukierunkowa - nych na kompleksowe badanie przestrzegania przepi- sów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy przeprowadzonych w 2025 r. (2452 kontrole w ramach realizacji tematu: Prze- strzeganie przepisów dotyczących czasu pracy oraz Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg najliczniej reprezentowanych branż) Wybrane sekcje PKD 202320242025 Handel, naprawy374536073250 Przetwórstwo przemysłowe254824272437 Transport i gospodarka magazynowa 179119361752 Budownictwo212118521670 Zakwaterowanie i usługi gastronomiczne 983969956 Usługi administrowania913886796 Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Śląskie241423742153 Wielkopolskie170916401641 Mazowieckie146314381437 Małopolskie121611031132 Pomorskie117611321091 Dolnośląskie11781069973 Łódzkie892948904 Lubelskie809864795 Podkarpackie797825761 Kujawsko-pomorskie781860713 Podlaskie766659591 Zachodniopomorskie711647575 Warmińsko-mazurskie473421393 Świętokrzyskie553489391 Lubuskie449429380 Opolskie410411374 Ogółem kontroli:15 79715 30914 304 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 100 ROZDZIAŁ 7 wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy ) wykazały, że 40% podmiotów polecających pra- cę w godzinach nadliczbowych naruszyło obowiązek jej należytego wynagrodzenia, przy czym dwukrotnie częściej odnotowywano w tym zakresie całkowity brak wypłaty wynagrodzenia lub dodatku za pracę nadliczbo - wą (29% ogółu podmiotów zobowiązanych do wypłaty) niż uchybienia w zakresie terminowości lub prawidłowej wyso - kości wypłaty z tego tytułu (13%). Wynagrodzenia za godzi- ny nadliczbowe nie otrzymało prawie 12% pracowników, których dokumentację badano pod kątem realizacji przez pracodawcę obowiązku należytej rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych. W przypadku ponad 5% pra - cowników wynagrodzenie to wypłacono nieterminowo albo w zaniżonej wysokości. Ponad połowa pracodawców (55%), na których ciążył obowiązek wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystania przez pracownika przysługujące - go mu urlopu wypoczynkowego w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, nie wywiązała się prawidłowo ze swej powinności. W związku z tym prawie 28% spośród ogółu uprawnionych nie otrzy - mało ww. świadczenia, zaś 18% otrzymało je po terminie płatności lub w niepełnej wysokości. Nieterminową wypłatę wynagrodzenia odnotowano u 29% badanych pracodawców i dotyczyło to niemal co trze - ciego spośród skontrolowanych na tę okoliczność pra- cowników (29%). Mniej liczną grupę stanowili pracodawcy niewypłacający wynagrodzenia w prawidłowej wysokości (20% podmiotów zbadanych w tym zakresie), dopuszczający się nieprawidłowości przy wypłacie wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy (16%) oraz naruszający obowiązek wypłaty dodatku do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej (13%). Naruszenie nakazu wypłaty wynagrodzenia w kwo - cie co najmniej równej wysokości minimalnego wynagrodze- nia stwierdzono u 6% skontrolowanych pracodawców. Wnioski Wyniki kontroli przeprowadzonych na przestrzeni ostatnich lat jednoznacznie wskazują, że skala naruszeń przepi - sów dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świad- czeń ze stosunku pracy, pozostaje niezmienna, podobnie jak katalog przyczyn stwierdzonych nieprawidłowości. Brak zmian legislacyjnych, mimo sygnalizowanej przez Głównego Inspektora Pracy potrzeby modyfikacji dotych - czasowych przepisów, utrwala istniejący stan rzeczy. Stąd też nawet pojedyncze przejawy aktywności ustawodawcy w tym zakresie zasługują na uznanie. Szansy na redukcję nieprawidłowości dotyczących wypłaty ekwiwalentu pie - niężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy można upatrywać w nowelizacji przepisów art. 171 Kodeksu pra - cy, dokonanych ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmia- nie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. poz. 25), na mocy której określono termin jego wypłaty. Nowelizacja sanuje dotychczasową praktykę wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy w terminie wypłaty wynagrodzenia ustalo - nym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy. Praktyka ta pozosta- wała w sprzeczności z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w myśl którego „z dniem rozwiązania stosunku pracy pra - wo pracownika do urlopu wypoczynkowego w naturze Kontrole prowadzone w latach 2023-2025, w których problematyka płacowa była badana w sposób poszerzony - wybrane nieprawidłowości Wyszczególnienie 202320242025 Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Wypłata wynagrodzenia w terminie24 3672122 6752221 13623 Wypłata wynagrodzenia co najmniej równego minimalnemu wynagrodzeniu za pracę 22 931321 471419 9114 Wypłata wynagrodzenia w prawidłowej wysokości 22 3881020 8211118 64012 Wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych 756827754129643229 Dodatkowe wynagrodzenie za pracę w porze nocnej 612513585313510914 Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy917388743870269 Ekwiwalent za urlop wypoczynkowy641047617949540152 * liczba/odsetek kontroli w trakcie których badano dane zagadnienie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 101 przekształca się w prawo do ekwiwalentu pieniężne- go za niewykorzystany urlop. W tym też dniu rozpoczyna bieg termin przedawnienia roszczenia o ekwiwalent pie - niężny za niewykorzystane w naturze, a nieprzedawnione urlopy wypoczynkowe.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2001 r.; sygn. akt I PKN 336/00). Ponadto z zadowoleniem należy odnotować fakt pod- niesienia zarówno dolnej, jak i górnej granicy grzywny za wykroczenia stypizowane w art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, na mocy art. 3 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, co od dawna postulowało środowisko inspektorskie. Zagrożenie karą grzywny od 2000 zł do 60 000 zł (zamiast od 1000 zł do 30 000 zł) daje nadzieję na przynajmniej częściowe wyeliminowa - nie naruszeń przepisów wynagrodzeniowych z obawy przed dotkliwymi następstwami ekonomicznymi w przy - padku ich wykrycia. 7.2.2. Czas pracy Przestrzeganie przepisów o czasie pracy jest integralnym elementem prawidłowego i odpowiedzialnego zarządza - nia zasobami ludzkimi. Ma ono bezpośrednie znaczenie Wszystkie kontrole czasu pracy prowadzone w latach 2023-2025 51% w 2025 r. Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości w latach 2023-2025 Liczba kontroli w latach 2023-2025 Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 10 330 9155 2023 r. 2024 r. 2025 r. 17 805 19 964 21 693 11 260 nie tylko dla celów organizacji procesu pracy, lecz tak- że dla ochrony zdrowia i życia pracowników. Z tego też względu regulacje zawarte w dziale VI Kodeksu pracy stanowiły w 2025 r., podobnie jak w latach ubiegłych, klu - czowy obszar podlegający kontroli i nadzorowi organów Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. przeprowadzono łącznie 17 805 kontro- li w zakresie przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy. Nieprawidłowości stwierdzono u 9155 pracodawców. Wskazana liczba kontroli w zakresie problematyki prze - strzegania przepisów o czasie pracy obejmuje zarówno kontrole planowe (w tym kompleksowe) prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy, jak też interwencje podejmo - wane w następstwie skarg. Kompleksowe kontrole czasu pracy W okresie sprawozdawczym inspektorzy pracy prze- prowadzili 2452 kompleksowe kontrole, ukierun- kowane na tematykę dotyczącą czasu pracy, u 2380 pracodawców. W skontrolowanych podmiotach zatrud- niano łącznie 263,5 tys. osób, w tym 222,1 tys. pra- cowników. Nieprawidłowości stwierdzono u 1596 pracodawców. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 102 ROZDZIAŁ 7 Kontrole kompleksowe miały charakter pogłębiony i systemowy. Obejmowały zarówno ocenę formalnopraw - nej organizacji czasu pracy (w tym wprowadzanie syste- mów, rozkładów i okresów rozliczeniowych czasu pracy, planowanie pracy, prowadzenie ewidencji czasu pracy), jak i weryfikację rzeczywistego czasu pracy zatrudnionych pracowników, w szczególności poprzez ustalenie, czy ewi - dencja czasu pracy była prowadzona rzetelnie, a także czy pracownikom zapewniono: odpoczynek dobowy i tygodnio - wy, co najmniej raz na 4 tygodnie niedzielę wolną od pra- cy oraz przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy w okresie rozliczeniowym. Analizom poddano co najmniej jeden pełny okres rozli - czeniowy czasu pracy, w części podmiotów – kilka nastę- pujących po sobie okresów, w celu identyfikacji zjawisk powtarzalnych. Kontrole skargowe z czasu pracy W skargach skierowanych do Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r., które swym przedmiotem obejmowały naruszenia przepisów o czasie pracy, skarżący wskazali łącznie 4627 zarzutów . W trakcie kontroli potwierdzono zasadność 1503 zgłoszo - nych nieprawidłowości (32%), 1818 (39%) okazało się zarzu- tami bezzasadnymi, w przypadku 946 (20%) nie udało się ustalić, czy wskazana nieprawidłowość wystąpiła, natomiast w odniesieniu do 360 (8%) postępowanie kontrolne pozosta - je w toku. Diagnoza Ustalenia dokonane w toku kontroli kompleksowych wskazują, że naruszenia przepisów o czasie pracy nie mają charakteru incydentalnego, lecz w znacznej mierze Kompleksowe kontrole czasu pracy prowadzone w latach 2023-2025 Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości w latach 2023-2025 Liczba kontroli w latach 2023-2025 Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 1771 1596 65,1% w 2025 r. 2023 r. 2024 r. 2025 r. 2452 2681 1841 2810 Wybrane naruszenia przepisów o czasie pracy zgłoszone w skargach skierowanych do PIP Wyszczególnienie Liczba zgło- szonych przedmiotów skarg Liczba przedmiotów skarg zasadnych w całości Nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy 1014377 Nieprawidłowości związane z two- rzeniem rozkładów czasu pracy 443147 Niezapewnienie co najmniej 11-godzinnego odpoczynku dobowego 343112 Nieudzielenie przerwy wliczanej do czasu pracy 20421 Niezapewnienie co najmniej 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego 16157 Niezapewnienie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy 15876 Niezapewnienie przeciętnie pię- ciodniowego tygodnia pracy 12746 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 103 wynikają ze stosowanych modeli organizacji pracy. Skala i powtarzalność tych nieprawidłowości świadczą o utrwalo - nych u części pracodawców mechanizmach, które sprzyja- ją pojawianiu się tego rodzaju uchybień. W 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, do naj- częściej stwierdzanych naruszeń należało nieprowa- dzenie ewidencji czasu pracy bądź prowadzenie jej w sposób nieprawidłowy lub nierzetelny – ewidencja nie odzwierciedlała rzeczywistego czasu wykonywania pracy, co było efektem działania celowego lub nieumyśl - nych błędów. Nieprawidłowości w tym zakresie wystąpi- ły w 47% podmiotów. U 40% skontrolowanych pracodawców stwierdzono nieprawidłowości o charakterze formalnym, polegają - ce na wadliwym wprowadzeniu lub stosowaniu systemów i rozkładów czasu pracy lub informowania pracowników o obowiązujących ich rozkładach. Ujawniono zarówno przypadki nieterminowego przekazywania pracownikom rozkładów czasu pracy, jak i ich modyfikowania bez zacho - wania zasad przejrzystości i przewidywalności. W podmiotach funkcjonujących w systemach pracy zmianowej oraz w branżach dotkniętych deficytem kadro - wym powtarzającą się kategorią naruszeń było niezapew- nianie pracownikom minimalnych okresów odpoczynku dobowego i tygodniowego – powyższe dotyczyło 14% skontrolowanych pracodawców. Brak odpoczynków, z dużą częstotliwością, związany był także z nieprawidłową organi - zacją pracy, polegającą na dwukrotnym zatrudnianiu pra- cowników w tej samej dobie pracowniczej, co ujawniono u ponad 14% pracodawców. U 19% skontrolowanych pracodawców stwierdzono także nieprawidłowości związane z rekompensowaniem pracy w dniu wolnym od pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. W szcze - gólności pracodawcy nie udzielali za taką pracę innego dnia wolnego w okresie rozliczeniowym lub dokonywali „harmo - nogramowego” przesunięcia, niewynikającego z rzeczywi- stej potrzeby organizacyjnej. Ponadto kontrole wykazały występowanie innych naru - szeń, choć w mniejszym nasileniu niż te wskazane wyżej, takich jak: zatrudnianie pracowników powyżej przeciętnie 48 godzin w tygodniu wraz z godzinami nadliczbowymi w przyjętym i stosowanym okresie rozliczeniowym, czy nie - zapewnienie pracownikom co najmniej raz na 4 tygodnie niedzieli wolnej od pracy. Wnioski Przestrzeganie przepisów o czasie pracy stanowi jeden z priorytetowych obszarów nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy, gdyż jest jednym z kluczowych czynników determi - nujących poziom bezpieczeństwa i higieny pracy. Nieprawidłowa organizacja czasu pracy ma znaczący wpływ na obniżenie kondycji psychospołecznej pracowni - ków, pojawianie się nadmiernego stresu oraz wypalenia zawodowego. W konsekwencji prowadzi do zaburzenia równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pra - cowników, spadku efektywności pracy, a ponadto generuje dodatkowe koszty po stronie pracodawców (straty mate - rialne, odpowiedzialność karno-wykroczeniowa). Pomimo rosnącej świadomości znaczenia regulacji dotyczących czasu pracy, przepisy te stanowiły w 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, najczęściej naruszane unormowania z zakresu prawnej ochrony stosunku pracy. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy dopatrywać się zarów - no w aspekcie organizacyjnym (wielozadaniowość, nie- prawidłowe planowanie rozkładów czasu pracy, niedobory zasobów ludzkich), ekonomicznym (presja kosztowa, reali - zacja terminowych zadań), jak i systemowym (błędne założenia przy tworzeniu aktów wewnątrzzakładowych doty - czące stosowanych systemów, rozkładów i okresów rozlicze- niowych czasu pracy). Z uwagi na powyższe w analizowanym obszarze nie- zbędne jest dalsze – stałe i równoległe – prowa- dzenie przez Państwową Inspekcję Pracy działań o charakterze nadzorczym, prewencyjnym oraz legi - slacyjnym. Skala i powtarzalność stwierdzonych naru- szeń uzasadniają bowiem przyjęcie, że mają one charakter strukturalny i wymagają dalszych reakcji organów Pań - stwowej Inspekcji Pracy, wykraczających poza indywidual- ne interwencje. Nieprawidłowości stwierdzone w wyniku wszystkich oraz kompleksowych kontroli Wyszczególnienie Ogół kontroli Kontrole kompleksowe z czasu pracy Ewidencja czasu pracy (art. 149 Kp)63661123 Ustalenie rozkładu czasu pracy pracownika (art. 129 § 3 Kp) 2990577 Poinformowanie pracownika o obowiązującym go rozkładzie czasu pracy (art. 129 § 3 Kp) 2160372 Zapewnienie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (art. 129 § 1, art. 151 3 Kp) 1517461 Rekompensata pracy w niedzielę, świę- to innym dniem wolnym lub wynagro- dzeniem (art. 151 11 Kp) 427138 Zapewnienie przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy (art. 151 12 Kp) 228100 Zapewnienie odpoczynku dobowego (art. 132 i art. 151 § 2 1 Kp) 593208 Zapewnienie odpoczynku tygodniowe- go (art. 133 i art. 151 § 2 1 Kp) 346116 Jednokrotne zatrudnienie w dobie roboczej (nie dotyczy przerywanego systemu czasu pracy oraz rozkła- du czasu pracy, o którym mowa w art. 140¹ Kp) 1097339 Przestrzeganie przepisów o pracy w porze nocnej (art. 151 7 Kp) 21968 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 104 ROZDZIAŁ 7 Działania kontrolno-nadzorcze powinny być ukierunkowa- ne przede wszystkim na podmioty i sektory o podwyższonym ryzyku naruszeń (np. w branżach obejmujących przemysł, handel, budownictwo czy transport), przy uwzględnieniu wzajemnej korelacji między planowanym a rzeczywistym czasem pracy. Niezbędne jest w tym zakresie również następcze dokonywanie weryfikacji prawidłowości nalicza - nia pracownikom wynagrodzenia oraz innych świadczeń należnych ze stosunku pracy. W obszarze działań prewencyjno-promocyjnych wska - zane jest dalsze wzmacnianie działań informacyjnych i szkoleniowych skierowanych do pracodawców i wyspecja - lizowanej kadry odpowiedzialnej za planowanie i rozliczanie czasu pracy, a także promowanie rozwiązań organizacyjnych zwiększających rzetelne i przejrzyste rejestrowanie czasu wykonywania pracy. Rozpowszechnianie dobrych praktyk w tym zakresie z pewnością ogranicza ryzyko powstawania naruszeń o charakterze systemowym. Z kolei w wymiarze legislacyjnym należy rozważyć wprowadzenie unormowań obligujących pracodaw - ców do przechowywania rozkładów czasu pracy, wyraź- nego nadania im statusu dokumentacji pracowniczej oraz ustanowienia ogólnych reguł umożliwiających dokonywanie modyfikacji rozkładów. 7.3. Egzekwowanie przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i czasu odpoczynku (działania w ramach Krajowej Strategii Kontroli) oraz czasu pracy kierowców Zakres kontroli Zgodnie z Krajową Strategią Kontroli przepisów w zakresie czasu jazdy i czasu postoju, obowiązkowych przerw oraz czasu odpoczynku kierowców na lata 2025-2026, organy kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy zostały zobowią - zane objąć działalnością kontrolną łącznie 804 268 dni pracy kierowców. W okresie sprawozdawczym obejmu - jącym 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali 447 416 dni , co stanowi 55,6% dwuletniego założenia. W 2025 r. w ramach omawianego zagadnienia prze - prowadzono 574 kontrole. Podobnie jak w latach ubie- głych, przeważającą liczbę kontroli przeprowadzono u przedsiębiorców wykonujących międzynarodowy prze - wóz rzeczy – 77,3% skontrolowanych dni pracy kierowców, natomiast przewóz osób stanowił jedynie 1,6%. Najwięk - szą liczbę kontroli przeprowadzono w zakładach pracy zatrudniających od 10 do 49 osób (42% objętych kontro - lami, w ubiegłym roku było to 44%), natomiast najmniejszą grupę skontrolowanych stanowiły zakłady zatrudniające powyżej 250 pracowników, tj. 6,2% (w roku ubiegłym 4%). Kontrole obejmowały swym zakresem zarówno ocenę prawidłowości przestrzegania przez pracodawców przepi - sów wynikających z rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parla- mentu Europejskiego, dotyczących czasu jazdy kierowców, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków a tak - że przepisów ustawy z dnia 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców. Inspektorzy byli zobligowani do sprawdzenia zagadnień związanych z przestrzeganiem dziennego, tygo - dniowego i dwutygodniowego limitu czasu jazdy, zapewnie- nia wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz., zapewnienia odpowiedniego odpoczynku dziennego i tygodniowego, a ponadto prze - strzegania dopuszczalnego dobowego 10-godzinnego czasu pracy, gdy była wykonywana praca w porze nocnej, przestrzegania limitu 48-godzinnego tygodniowego wymia - ru czasu pracy, udzielania przerw w czasie pracy. Tak jak w latach ubiegłych, w większości przypadków kontrole inicjowane były skargami, których tematyka najczęściej dotykała kwestii prawidłowości naliczania i wypłaty kierowcom wynagrodzenia za pracę. Diagnoza W związku ze stwierdzonymi w toku czynności kontrolnych naruszeniami, wynikającymi z załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6.09.2001 r. o transporcie drogowym, inspektorzy Skala naruszeń przepisów rozporządzenia WE nr 561/2006 w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba naruszeń 202320242025 Zapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz. 345930453168 Zapewnienie odpowiedniego odpo- czynku dziennego 270627852426 Przestrzeganie dziennego limitu czasu jazdy 143419221363 Zapewnienie odpowiedniego odpo- czynku tygodniowego 252327325 Przestrzeganie dwutygodniowego limitu czasu jazdy 268229261 Naruszenia przepisów ustawy o czasie pracy kierowców, wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy o transporcie drogowym Wyszczególnienie Liczba naruszeń Odsetek kierowców Przekroczenie maksymalnego czasu pra- cy (10 godzin) w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej 554847 Zapewnienie wymaganej przerwy po 6 godzinach pracy kierowcy (art. 13 ustawy o czasie pracy kierowców) 138219 Przekroczenie dopuszczalnego limitu tygodniowego czasu pracy, przeciętnie 48 godzin łącznie z nadgodzinami w przyjętym okresie rozliczeniowym 2716 Przekroczenie maksymalnego 60-godzin- nego tygodniowego wymiaru czasu pracy (art. 12 ust. 2 ustawy o czasie pracy kie- rowców) 1013 Prowadzenie ewidencji czasu pracy dla celów naliczania wynagrodzenia (art. 25 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców) 44 5 (brak ewidencji stanowi 1) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 105 pracy wydali decyzje o nałożeniu kar administracyjnych, w łącznej wysokości 2 148 150 zł . Łącznie ujawniono 14 225 naruszeń. Skala występowania nieprawidłowości dotyczących cza- su jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków, jest zbliżona do skali z lat ubiegłych. Najczęściej wystę - pującym naruszeniem było niezapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz., które ujawniono w przypadku 35% skon - trolowanych w tym zakresie kierowców (w roku ubiegłym było to 32% kierowców). Ponownie najczęściej ujawnianym naruszeniem prze - pisów ustawy o czasie pracy kierowców było przekrocze- nie maksymalnego czasu pracy, wynoszącego 10 godzin, w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej. W oce - nie kontrolujących najczęstszą przyczyną występowania tych naruszeń jest niedostateczna znajomość przepisów dotyczących czasu pracy kierowców, wynikających z usta - wy o czasie pracy kierowców oraz świadomość niskich kar za powyższe naruszenie. Wnioski Analiza nieprawidłowości stwierdzonych podczas kon- troli prowadzonych w 2025 r. wykazała analogiczne wyniki do lat ubiegłych. Na podstawie zgromadzonych informacji, można stwierdzić, że zarówno pracodawcy, jak i kontrolujący inspektorzy pracy, wskazują na takie same przyczyny powstawania naruszeń, jak w ubiegłych okresach sprawozdawczych. W przypadku większych przedsiębiorstw, tj. zatrudniających powyżej 50 pracowni - ków, za nadzór nad przestrzeganiem przepisów z zakresie czasu pracy, w tym czasu jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków odpowiadają pracownicy spe - cjalnie przeszkoleni w tym kierunku lub wynajęte wyspe- cjalizowane firmy zewnętrzne, dlatego też wyższy odsetek naruszeń ujawniono w przedsiębiorstwach małych i śred - nich (gdzie stan zatrudnienia waha się od 1 do 49 osób), w których często sami pracodawcy lub pracownicy zatrud - nieni na innych stanowiskach odpowiadają za rozliczanie czasu pracy kierowców. Zdaniem inspektorów pracy głównymi przyczynami powstania naruszeń są: −zmniejszająca się konkurencyjność polskich firm trans - portowych, pociągająca za sobą konieczność obniża- nia kosztów prowadzonej działalności, a co za tym idzie świadome działanie zmierzające do realizacji zadań prze - wozowych przy jak najniższym nakładzie finansowym; konsekwencją jest uwzględnianie w kosztach prowadzo - nej działalności nakładanych przez organy kontrolne kar, które w przypadku dużych firm, są zbyt niskie; −powierzanie obowiązków rozliczania czasu pracy kie - rowców i nadzoru nad transportem słabo wykwa- lifikowanym pracownikom, zwłaszcza w firmach zatrudniających od 1 do 49 osób, lub w przypadku zle - cenia pełnienia tych zadań firmom zewnętrznym – brak właściwego przepływu informacji pomiędzy przedsiębior - cą a firmą; −brak dostatecznej wiedzy przedsiębiorców, w zakre- sie ich uprawnień dotyczących żądania zwrotu od kie- rowców wydruków z tachografów, które są niezbędne przy uwzględnieniu wyjaśnień okoliczności powstałych naruszeń; −nieprzykładanie wagi przez przedsiębiorców do właściwej organizacji pracy kierowców i ich szkolenia; − nieprawidłowości w ustalaniu wynagrodzenia przez pra - codawców, gdzie faktyczna płaca kierowcy jest uzależ- niona od liczby przejechanych kilometrów. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r., z uwa - gi na odnotowaną liczbę naruszeń przepisów, które w spo- sób bezpośredni i negatywny przekładają się na sytuację pracowników, uzasadniają potrzebę kontynuowania kontro - li przestrzegania przepisów w tym zakresie. Zasadne jest także prowadzenie działań prewencyjnych w obszarze firm transportowych, w szczególności tych niewielkich, gdzie widoczny jest brak fachowej wiedzy. Poradnictwo i działalność prewencyjno-edukacyjna, które są oprócz prowadzenia kontroli i stosowania środków prawnych istotnym elementem czynności podejmowanych przez inspektorów pracy, mają zna - czący wpływ na wyeliminowanie tych uchybień, których przyczyną nie są względy ekonomiczne. Ponadto wyniki przeprowadzonych kontroli potwierdzają konieczność wprowadzenia zmian legislacyjnych postu- lowanych także w latach ubiegłych tj.: −uproszczenie przepisów dotyczących wynagrodze - nia kierowców poprzez wprowadzenie możliwo- ści odprowadzania składek do ZUS oraz podatku PIT od kwoty wynagrodzenia kierowcy pomniejszonego o wirtualne diety, bez konieczności porównywania z prze - ciętnym wynagrodzeniem; −dokonanie zmiany przepisów definiujących podróż służ - bową, w obecnym stanie prawnym brak jest możliwości naliczenia kierowcy w transporcie międzynarodowym świadczeń z tytułu podróży służbowej na odcinku kra - jowym za czas od wyjazdu z miejscowości, w której znajduje się siedziba pracodawcy do momentu przekro - czenia granicy RP oraz na tym samym odcinku w drodze powrotnej (należy zauważyć, że czas przejazdu kierowcy przez terytorium Polski od wyjazdu z siedziby do momen - tu przekroczenia granicy może trwać nawet kilka dni, bowiem przedsiębiorcy często dokonują tzw. częściowych załadunków na terenie całego kraju); podobnie rzecz się ma w przypadku kierowców wykonujących przewozy dwustronne (bilateralne); −wprowadzenie możliwości wypłacania ryczałtu za dyżu- ry, analogicznie do rozwiązań przewidujących ryczałt za godziny nadliczbowe oraz ryczałt za pracę w porze nocnej; −zwiększenie wysokości kary nakładanej na pracodawcę w przypadku niepoddania się lub uniemożliwienia prze - prowadzenia kontroli w całości lub w części – dotychcza- sowa kara w wysokości 12 000 złotych jest zbyt niska w stosunku do charakteru przewinienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 106 ROZDZIAŁ 7 7.4. Przestrzeganie w placówkach handlowych przepisów o czasie pracy oraz o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni Czas pracy Zakres kontroli W związku z tym, że od wielu lat nieprawidłowości związa- ne z planowaniem, zarządzaniem i rejestrowaniem czasu pracy stanowią największą grupę uchybień w placówkach handlowych, w 2025 r. problematyka ta była przedmiotem czynności kontrolnych. Kontroli w tym zakresie poddano łącznie 424 pla- cówki handlowe, w tym 95 wielkopowierzchniowych (powyżej 300 m 2 powierzchni sprzedaży). Mniejszych sklepów skontrolowano 329. W skontrolowanych sklepach wielkopowierzchniowych pracę świadczyło 8518 osób, w tym 88% na podstawie stosunku pracy, w mniejszych sklepach skala zatrudnienia niepracowni - czego była nieco wyższa (81% z 2205 osób świadczą- cych pracę). Diagnoza Już od lat obserwuje się różnice skali nieprawidłowości występujących w wielkopowierzchniowych placówkach handlowych, w porównaniu do mniejszych sklepów. Wyniki kontroli wskazują, że skala naruszeń przepi - sów w mniejszych placówkach handlowych jest znacząca. W sklepach wielkopowierzchniowych podstawowym uchy - bieniem jest niewłaściwe prowadzenie ewidencji czasu pracy (dla 22,5% pracowników), zaś jej nieprowadzenie ujawniono tylko wobec 1,4% osób. Natomiast w małych pla - cówkach nie prowadzono ewidencji dla ponad 7% pracowni- ków, a nieprawidłowo sporządzano ją dla ponad 23,3%. Odsetek sklepów, w których stwierdzono naruszenia przepisów o czasie pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek sklepów skontrolowanych w danym zakresie, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Prowadzenie ewidencji czasu pracy 24,042,923,746,232,645,3 Ustalanie rozkładu czasu pracy pracownika 13,928,77,332,411,636,3 Wypłata wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych 22,537,920,032,423,934,9 Poinformowanie pracownika o obowiązującym go rozkładzie czasu pracy 12,524,95,825,97,532,4 Wypłata dodatkowego wyna- grodzenia za pracę w porze nocnej -22,0-8,26,820,5 Jednokrotne zatrudnianie w dobie roboczej 17,517,011,314,611,414,6 Zapewnienie dnia wolnego z tytułu pięciodniowego tygo- dnia pracy 16,616,11,911,111,812,5 Zapewnienie odpoczynku dobowego 4,57,05,84,37,610,6 Rekompensata pracy w niedzielę i święto innym dniem wolnym lub wynagro- dzeniem 3,83,95,04,18,810,3 Zapewnienie odpoczynku tygodniowego 4,52,23,81,76,62,2 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 107 w 2024 r. i 27,7% w 2023 r.). Nieprawidłowości dotyczyły 1567 pracowników, 820 zatrudnionych na innej podstawie niż stosunek pracy oraz 36 osób świadczących pracę bez żadnej umowy – nielegalnie. W 34 kontrolach (wobec 6 w 2024 r. i 44 w 2023 r.) ujaw - niono przypadki nieodpłatnego powierzania wykonywania pracy w handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem (art. 4 ustawy o ograniczaniu handlu w niedzie- le i święta oraz w niektóre inne dni). Naruszenia te wyni- kały z powierzania pracy członkom rodziny, którzy nie mieszczą się w katalogu osób wyszczególnionych w art. 6 ust. 4 ustawy (przedsiębiorca prowadzący handel osobiście może korzystać z nieodpłatnej pomocy jedynie małżonka, dzieci własnych, dzieci małżonka, dzieci przyspo - sobionych, rodziców, macochy, ojczyma, rodzeństwa, wnu- ków, dziadków). Skala naruszania zakazu powierzania pracownikom pra - cy w handlu lub czynności związanych z handlem jest nadal wysoka i wynika głównie z nieprawidłowego korzystania z wyjątku określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ogra- niczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni . W 2 sprawach, w których przedsiębiorca powoływał się na wyżej wskazany wyjątek, Główny Inspektor Pracy skierował do Prokuratora Generalnego wniosek o wniesie - nie kasacji od wyroków uniewinniających przedsiębior- ców od zarzutu popełnienia wykroczeń z art. 10 ustawy o ograniczeniu handlu (...). W obu przypadkach Sąd Najwyż - szy uznał zasadność wniesionych kasacji. Wnioski 70% placówek handlowych, w których podjęto kontrolę lub przeprowadzono czynności rozpoznawcze, nie prowadziło handlu w niedzielę lub nie naruszało zakazu powierza - nia pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta oraz niektóre inne dni. Sytuacja taka miała miejsce pomimo tego, że dobór sklepów do kon - troli następował dzięki sygnałom o nieprawidłowościach. Mając powyższe na uwadze, działania kontrolne należy Zwraca uwagę również wysoki poziom nieprawidło - wości w obszarze ustalania (tworzenia harmonogramów pracy i informowania o nich pracowników z odpowiednim wyprzedzeniem) i rejestrowania czasu pracy, Są to kwestie formalne, ale warunkujące prawidłowe naliczenie i wypła - cenie wynagrodzenia za pracę. Brak lub nieprawidłowa dokumentacja w tym zakresie utrudnia lub uniemożliwia dokonanie ustalenia rzeczywistego czasu pracy pracownika oraz należnego mu wynagrodzenia. Zauważalne jest nato - miast, że uchybienia w zakresie zapewnienia odpoczynku czy dnia wolnego z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy występują w znacznie mniejszym nasileniu. W placówkach sieci o scentralizowanym systemie zarzą - dzania i wyposażonych w nowoczesne rozwiązania infor- matyczne służące planowaniu i rejestracji czasu pracy naruszenia przepisów o czasie pracy występują sporadycz - nie. Jest to wynikiem wyeliminowania błędów przy sporzą- dzaniu rozkładów czasu pracy oraz ścisłego (czasem co do minuty) ewidencjonowania czasu pracy i innych zdarzeń mających znaczenie z perspektywy stosunku pracy. Wnioski Przestrzeganie przepisów o czasie pracy stanowi jeden z filarów wspierających bezpieczeństwo i higienę pracy. Dlatego też zagadnienia te powinny być monitorowane, celem wychwycenia ewentualnych czynników wpływa - jących na skalę nieprawidłowości. Jednak ze wzglę- du na powtarzalność – na przestrzeni ostatnich 10 lat – zarówno rodzaju, jak i rozkładu nieprawidłowości w placów - kach wielkopowierzchniowych i mniejszych, nie jest koniecz- ne prowadzenie kontroli ukierunkowanych na badanie tej problematyki; za wystarczające należy uznać dokonywanie oceny w tym zakresie w toku rutynowo podejmowanych działań, a także kontroli podejmowanych w wyniku skarg. Ograniczenie handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni Zakres kontroli Inspektorzy pracy przeprowadzili 2198 kontroli przestrze- gania przepisów dotyczących powierzania pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta oraz niektóre inne dni. Ponadto – bez podejmowania czyn - ności kontrolnych – ustalono, że 236 sklepów nie prowa- dziło handlu w dni objęte ograniczeniami wynikającymi z ustawy z dnia 10 marca 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni . Łącznie działania kontrolne i rozpoznawcze objęły 2434 sklepy (wobec 2231 w 2024 r.). Prowadzone były działania plano - we, ale większość kontroli była wynikiem skarg i wniosków oraz innego rodzaju informacji napływających do okręgo - wych inspektoratów pracy. Diagnoza Spośród skontrolowanych 185 sklepów wielkopowierzch- niowych naruszenia stwierdzono w 41,1% (w 2024 r. w 63,5%, w 2023 r. 64,9%). Przepisów o ograniczeniu handlu nie przestrzegano w 32,5% mniejszych sklepów (31,2% Naruszanie zakazu powierzania pracownikom lub zatrudnionym pracy w handlu lub przy wykonywaniu czynności związanych z handlem w latach 2023-2025 202320242025 29,8 32,9 33,2 odsetek k ontr oli, w kt ór y c h s twier dzono nieprawidłowości SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 108 ROZDZIAŁ 7 ukierunkować na placówki, wobec których wpłynęły skargi lub sygnały medialne, wskazujące na wysokie prawdopo - dobieństwo wystąpienia nieprawidłowości. 7.5. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych Zakres kontroli W 2025 r. przeprowadzono 493 kontrole przestrzegania przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych (w 2024 r. – 478 kontroli). Kontrolowani pracodawcy zatrudniali ponad 10,6 tys. pracowników, w tym 9,6 tys. osób na podstawie sto - sunku pracy, z czego 2311 to pracownicy młodociani. Najwięcej kontroli – blisko 62% przeprowadzono u pra - codawców zatrudniających do 9 pracowników oraz u praco- dawców zatrudniających od 10 do 49 osób – 31% kontroli. Inspektorzy pracy najczęściej kontrolowali podmioty działa - jące w takich branżach, jak: handel i naprawy – 162 kontrole, pozostała działalność usługowa – 148 kontroli, przetwórstwo przemysłowe – 77 kontroli oraz zakwaterowanie i usługi gastronomiczne – 47 kontroli. Taka struktura podmiotów kon - trolowanych utrzymuje się na przestrzeni ostatnich 10 lat. Diagnoza Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. pozwala- ją na stwierdzenie, iż nieprawidłowości w zakresie prze- strzegania przepisów prawa pracy przy zatrudnianiu młodocianych, mają charakter powtarzalny. Podobnie, jak w ubiegłych latach, najwięcej nieprawidłowości dotyczyło braku udzielenia informacji przedstawicielom usta- wowym młodocianego o ryzyku zawodowym oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami , co ujawniono w 316 kontrolach (w 2024 r. – 309 kontroli). Istotną grupę nieprawidłowości w zakresie zatrudniania pracowników młodocianych stanowią uchybienia w zakre - sie opracowywania wykazów stanowisk i rodzajów prac wzbronionych oraz dozwolonych dla celów przygo - towania zawodowego. Niedopełnienie obowiązku pro- wadzenia wykazu prac wzbronionych stwierdzono w 217 kontrolach (w 2024 r. – w 209 kontrolach). W nieco mniejszej liczbie kontroli (182), ujawniono, że pracodawcy nie opraco - wali wykazu prac dozwolonych dla potrzeb odbycia przygo- towania zawodowego. Pracodawcy nagminnie naruszają obowiązek pro - wadzenia różnego rodzaju ewidencji związanych z zatrudnianiem pracowników młodocianych . Pod- czas 86 kontroli (w 2024 r. – 89 kontroli) stwierdzono brak prowadzenia ewidencji (lub ewidencja ta prowadzona była nierzetelnie) czasu pracy przy pracach wzbronionych, a dozwolonych w celu odbycia przygotowania zawodowe - go. Nieprowadzenie takiej ewidencji uniemożliwia ocenę stopnia narażenia na występowanie warunków wykonywa - nia pracy stwarzających największe zagrożenie dla zdro- wia młodocianych pracowników. Ponadto, przeprowadzone kontrole potwierdziły niewyko - nywanie obowiązku właściwego przygotowania młodocia- nych do pracy, polegające na dopuszczeniu pracowników młodocianych do pracy bez szkolenia wstępnego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. W roku 2025 nieprzepro - wadzanie instruktażu ogólnego stwierdzono podczas 124 kontroli a instruktażu stanowiskowego podczas 121 kontro - li (w 2024 r. odpowiednio 114 i 109), a także bez wstępnych badań profilaktycznych w 167 kontrolach (w 2024 r. – 148). W 2025 r., podobnie jak w poprzednich latach, najczęściej występującymi nieprawidłowościami przy zatrudnianiu pra - cowników młodocianych było nieprzestrzeganie przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Brak odpo- wiednich badań lekarskich oraz szkoleń bhp w przypadku młodocianych jest szczególnie niebezpieczny i może powo - dować ogromne koszty społeczne. Pracodawcy wciąż nieprawidłowo sporządzają doku - mentację z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy młodo- cianych, w tym wykaz prac wzbronionych młodocianym czy też ocenę ryzyka zawodowego na danym stanowisku pracy uwzględniającą warunki zatrudnienia takiego pracownika, a także wymagane ewidencje. Wnioski Nadal pozostaje aktualny postulat zmiany przepisów art. 201 Kodeksu pracy , który dotyczy badań lekar- skich pracowników młodocianych, poprzez dostosowa- nie go do wymogów przepisów Konwencji MOP nr 77 i 78 stanowiących, że młodociany poniżej 18 lat powinien pod - legać badaniom lekarskim w odstępach nie dłuższych niż rok. Zmiana redakcyjna powinna również objąć art. 193 Kodeksu pracy , poprzez określenie formy, w jakiej ewiden- cja pracowników młodocianych ma być prowadzona. Mając na względzie wyniki kontroli z 2025 r., ale również lat ubiegłych, należy stwierdzić, że celowe jest kontynu - owanie czynności kontrolnych, szczególnie u pracodawców z branż, w których stwierdzono najwięcej nieprawidłowości. Uzasadnione jest również prowadzenie dalszej współpracy z organami i instytucjami zajmującymi się sprawami zatrud - niania młodocianych w celu podnoszenia świadomości prawnej pracodawców i ograniczania liczby naruszeń prawa pracy (kuratoria, szkoły, hufce pracy, urzędy pracy, organiza - cje rzemieślnicze i organy kontroli). Ważne pozostaje także prowadzenie szkoleń z zakre- su prawnej ochrony pracy młodocianych, w których uczestniczyliby pracodawcy. Należy kontynuować współ- pracę ze szkołami uczącymi młodzież odbywającą przygo- towanie zawodowe, w ramach której organizowane będą spotkania z uczniami, rodzicami oraz opiekunami uczniów będących pracownikami młodocianymi, celem uświada - miania ich o przysługujących uprawnieniach i obowiązkach w omawianym zakresie. Szeroko zakrojona działalność pro - mocyjno-prewencyjna niewątpliwie przyczynia się do popra- wy warunków pracy pracowników młodocianych. Wydawanie zezwoleń na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci W 2025 r. wydano 2628 zezwoleń na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16. roku życia. W stosunku do 2024 r. i 2023 r., nastą - pił nieznaczny spadek liczby wydanych zezwoleń, bowiem SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 109 w ubiegłych latach wydano: w 2024 r. – 2743 zezwolenia, a w 2023 r. – 2689 zezwoleń. Większość podmiotów, które wystąpiły z wnioskami o udzielenie zezwolenia prowadziło działalność artystycz- ną i reklamową. Sporadycznie składano wnioski o wydanie zezwolenia na pracę dzieci w zakresie działalności sportowej. Podmioty prowadzące działalność artystyczną występo - wały z wnioskami o udzielenie zezwolenia na udział dzieci w spektaklach teatralnych lub operowych, a także udział w zdjęciach lub nagraniach do filmu. Natomiast podmioty prowadzące działalność reklamową występowały z wnio - skami o udział dzieci w nagraniach filmowych, reklamo- wych, lektorskich oraz sesjach fotograficznych. W związku z wnioskami, które wpłynęły w 2025 r. inspek - torzy pracy przed wydaniem decyzji dokonywali ustaleń uwzględniających spełnienie przez wnioskodawców wyma - gań formalnoprawnych określonych w art. 304 5 § 4 Kodek- su pracy, tj. posiadanie: −orzeczeń lekarskich stwierdzających brak przeciwwska - zań do wykonywania przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych; −opinii poradni psychologiczno-pedagogicznych dotyczą - cych braku przeciwwskazań do wykonywania przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych; −opinii dyrektorów szkół, do których uczęszczają dzieci, dotyczących możliwości wypełniania przez dzieci tych obowiązków w czasie wykonywania przez nie pracy lub innych zajęć zarobkowych; −pisemnych zgód przedstawicieli ustawowych lub opieku - nów dzieci na wykonywanie przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych. W niektórych przypadkach wydanie decyzji poprze - dzały kontrole, w trakcie których dokonywano dodatkowo sprawdzenia pod kątem uwarunkowań wykonywania zajęć przez dzieci. Zakresem kontroli inspektorzy obejmowali m.in. zagadnienia związane ze spełnieniem przez podmioty zatrudniające wymagań bezpieczeństwa i higieny przy organizacji pracy dzieci, a w szczególności: −ocenę warunków organizacyjno-technicznych i uświada - miania ich o ewentualnych zagrożeniach występujących na scenie oraz w studiu nagrań i zapleczu (zaplecze sce - niczne, pomieszczenie techniczne telewizji, podorkiestrze na scenie); −zapewnienie dzieciom warunków socjalnych i higienicz - no-sanitarnych (indywidualna garderoba z zapleczem higieniczno-sanitarnym); −ustalenie czy praca nie powodowała zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego dzieci; −ocenę zapewnienia bieżącej opieki nad dziećmi w czasie realizacji ich zadań (stały opiekun dziecka i inspicjent). Jeśli inspektorzy nie stwierdzili nieprawidłowości w sfe- rze zarówno formalnej, jak i w sferze faktycznego zapew- nienia dzieciom bezpiecznych i higienicznych warunków ich pracy, wówczas wydawano decyzje pozytywne (w 2025 r. wydano 2628 decyzje). Nie wszystkie złożone wnioski zawierały niezbędne dokumenty (np. orzeczenie lekarskie o braku przeciwwska - zań do wykonywania pracy przez dziecko czy opinia porad- ni psychologiczno-pedagogicznej), toteż inspektorzy pracy wydali w 2025 r. 4 decyzje odmawiające wydania zezwole - nia na pracę dzieci. Informacja na temat wydanych zezwoleń na wykonywa- nie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci zawar - ta została w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 110 ROZDZIAŁ 7 8 Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Rozdział Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 113 8. Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 8.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z występowaniem w środowisku pracy czynników fizycznych, biologicznych i chemicznych 8.1.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami fizycznymi (hałas, drgania mechaniczne, mikroklimat) Hałas Celem kontroli było ustalenie, czy pracodawcy prawi- dłowo identyfikują zagrożenia związane z hałasem oraz podejmują skuteczne działania ograniczające narażenie pracowników. Dobór podmiotów do kontroli koncentrował się na profilu działalności, stosowanych technologiach i parku maszynowym związanych z możliwością występo - wania istotnego narażenia na hałas. Kontrolą objęto w szczególności: wykonywanie badań i pomiarów hałasu, prowadzenie wymaganej doku - mentacji, ocenę ryzyka zawodowego, informowanie pracowników o zagrożeniach, programy działań organi - zacyjno-technicznych, stosowanie środków ochrony indy- widualnej oraz kierowanie pracowników na profilaktyczne badania lekarskie. W takim zakresie przeprowadzono 278 kontroli w 272 podmiotach, w których pracę świadczyło łącznie ponad 32,7 tys. osób, w tym 31,1 tys. na podstawie stosunku pra - cy. Dominowały zakłady małe i średnie, stanowiąc 88,8% ogółu. Najczęściej kontrolowano podmioty przetwórstwa przemysłowego, zwłaszcza z branż obróbki metali, drewna, tworzyw sztucznych oraz produkcji materiałów budowlanych. Diagnoza Nieprawidłowości stwierdzono podczas 209 kontro- li, co stanowi 75,2% ogółu. Oznacza to, że naruszenia przepisów dotyczących ochrony pracowników przed hała - sem miały charakter powszechny. Uchybienia występo- wały we wszystkich grupach wielkościowych, przy czym najwyższy odsetek stwierdzono w najmniejszych zakła - dach – 88,7% kontroli. Najpoważniejsze problemy dotyczyły oceny ryzy- ka zawodowego i badań oraz pomiarów hałasu. Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka stwierdzono w ponad połowie skontrolowanych podmiotów, w których badano to zagadnienie, a w co trzecim zagrożenia związa - ne z hałasem nie zostały w tej ocenie właściwie uwzględ- nione. Nieprawidłowości dotyczące badań i pomiarów tego czynnika szkodliwego dla zdrowia ujawniono w 34,0% pod - miotów, a uchybienia w zakresie udostępniania pracowni- kom wyników tych badań i pomiarów – w 13,1%. Znaczna skala naruszeń dotyczyła także działań pro- filaktycznych i organizacyjnych. W 36,6% kontroli nie zapewniono prawidłowego opracowania lub realizacji pro - gramów działań organizacyjno-technicznych ogranicza- jących narażenia na hałas. Nieprawidłowości w zakresie ujmowania zagrożeń związanych z hałasem w programach szkoleń stwierdzono w 27,2% kontroli. Istotne uchybienia dotyczyły również profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników. W co czwartym skiero- waniu na badania lekarskie nie zamieszczono informacji Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na hałas odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości programy szkoleń w dziedzinie bhp program działań organizacyjno-technicznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia ocena ryzyka zawodowego badania lekarskie okresowe A B C D szkolenia bhp G badania lekarskie wstępne H skierowania na prolaktyczne badania lekarskie F wyposażenie w środki ochrony indywidualnej I udostępnianie pracownikom wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia J E 55 37 34 33 27 26 24 20 14 13 BACDEFGHIJ o występowaniu hałasu na stanowisku pracy, w 26,6% kon- troli stwierdzono nieprawidłowości dotyczące badań okre- sowych, a w co piątej kontroli – wyposażenia pracowników w środki ochrony indywidualnej. Analiza danych z kontroli wskazuje, że przyczyny nie- prawidłowości to przede wszystkim formalne traktowanie oceny ryzyka i innej dokumentacji bhp, ograniczanie kosz - tów badań i pomiarów czynników szkodliwych, brak środ- ków na nowoczesne rozwiązania techniczne ograniczające narażenie na hałas oraz niewystarczające wykorzystanie wyników badań przy organizacji pracy i w profilaktycznej ochronie zdrowia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 114 ROZDZIAŁ 8 Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na drgania mechaniczne odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości program działań organizacyjno-technicznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń ocena ryzyka zawodowego badania lekarskie okresowe A B C D programy szkoleń w dziedzinie bhp G skierowania na prolaktyczne badania lekarskie H wyposażenie w środki ochrony indywidualnej F szkolenie bhp I wskazanie przez pracodawcę czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary J E 56,3 BACDEFGHIJ 45,6 36,8 36,4 30,0 29,6 23,4 20,3 12,7 26,9 Drgania mechaniczne Celem 81 kontroli w 77 podmiotach było ustalenie, czy pracodawcy prawidłowo identyfikują narażenie na drga - nia mechaniczne oraz czy podejmują działania ograni- czające ryzyko zawodowe związane z takim narażeniem. Kontrole zrealizowano w zakładach, w których wykony - wano prace powodujące narażenie na drgania miejscowe lub ogólne, a ich zakres obejmował podobne aspekty, jak w przypadku hałasu, czyli badania i pomiary czynników szkodliwych, ocenę ryzyka zawodowego, szkolenia bhp, informowanie pracowników o zagrożeniach, profilaktycz - ne badania lekarskie oraz wyposażenie w środki ochrony indywidualnej. Struktura kontroli według wielkości zatrudnienia w zakła - dach przedstawiała się następująco: do 9 pracujących – 12,3%, od 10 do 49 – 33,3%, od 50 do 249 – 34,6%, 250 i więcej – 19,8%. Największe zakłady stanowiły niespełna 1/5 skontrolowanych jednostek, ale skupiały prawie 13 tys. z 17,2 osób świadczących pracę, tj. 74,8% ogółu. Diagnoza Wyniki kontroli wskazują, że poziom przestrzegania przepisów dotyczących ochrony pracowników przed drganiami mechanicznymi nadal jest niezadowalają - cy. Najczęściej stwierdzane uchybienia dotyczyły podstawowych elementów systemu zarządzania ryzykiem . Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowego ujawniono w 56,3% zbadanych przypadków. Oznacza to, że w ponad połowie objętych oceną przypad - ków pracodawcy nie zapewnili prawidłowego rozpoznania zagrożeń albo nie powiązali oceny ryzyka z rzeczywisty - mi warunkami pracy. Wysoka skala naruszeń dotyczyła również badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia – nie- prawidłowości stwierdzono w 45,6% przypadków. Dodat- kowo w 12,7% przypadków nieprawidłowo wskazano czynniki szkodliwe, dla których należało wykonywać bada - nia i pomiary. Dane te potwierdzają, że część pracodaw- ców ma trudności zarówno z prawidłowym typowaniem stanowisk do pomiarów, jak i z wykorzystywaniem ich wyników w działaniach profilaktycznych. Istotne problemy ujawniono także w zakresie działań organizacyjnych dotyczących pracowników. Nieprawidło - wości w profilaktycznych badaniach lekarskich okreso- wych stwierdzono w prawie co trzecim skontrolowanym podmiocie, w badaniach wstępnych w 11,8%, a w wypo - sażeniu pracowników w środki ochrony indywidualnej przed drganiami mechanicznymi w 29,6% przypadków. W obszarze przygotowania pracowników do bezpiecz- nej pracy uchybienia dotyczyły programów szkoleń bhp – 26,9%, instruktażu stanowiskowego – 23,4%, szkoleń okresowych – 20,3% oraz instruktażu ogólnego – 14,5%. Relatywnie rzadziej występowały nieprawidłowości w informowaniu pracowników o ryzyku zawodowym i zasa - dach ochrony – 6,4% przypadków, udostępnianiu wyników badań i pomiarów – 6,9% oraz w stosowaniu przydzielonych środków ochrony indywidualnej – 7,7%. Nie zmienia to jed - nak faktu, że uchybienia w tych obszarach ograniczają sku- teczność działań ochronnych. Analiza wykazała, że naruszenia mają swoje źródło w traktowaniu bhp jedynie jako wymogu formalnego. Doku - mentacja nie nadąża za realnymi procesami, a wyniki pomiarów środowiskowych nie są uwzględniane przy oce - nie ryzyka zawodowego. Mikroklimat zimny i gorący Kolejnymi czynnikami środowiska pracy w grupie szko- dliwych są mikroklimat gorący i zimny. Głównym celem kontroli związanych z tymi czynnikami było zapewnienie bezpieczeństwa pracy oraz zwiększenie stopnia przestrze - gania przepisów obowiązujących w tym zakresie. Podczas kontroli szczególną uwagę zwracano na stoso - wanie bezpiecznych metod pracy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 69 kontroli w 67 podmiotach, w których pracownicy wykonywali pra- cę w warunkach mikroklimatu gorącego lub w warunkach mikroklimatu zimnego. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 115 w co piątym zakładzie inspektorzy stwierdzili nieprawi- dłowości w skierowaniach pracowników na profilaktyczne badania lekarskie Stosunkowo częściej nieprawidłowości stwierdzano w małych zakładach pracy, zatrudniających do 9 pracow - ników. Pracodawcy zazwyczaj wykazywali chęć i wolę współpracy w zakresie wypełnienia ciążących na nich obowiązków i usunięcia wskazanych braków czy uchybień. Większość nieprawidłowości została przez pracodawców usunięta przed końcem okresu sprawozdawczego. 8.1.2. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami biologicznymi Celem kontroli w odniesieniu do szkodliwych czynników bio- logicznych w miejscu pracy była ocena stanu przestrzega- nia przepisów regulujących ochronę zdrowia pracowników narażonych na działanie tych czynników, w szczególności w zakresie identyfikacji zagrożeń, przeprowadzania i aktu - alizacji oceny ryzyka zawodowego, stosowania środków zapobiegawczych oraz organizacyjnych, a także przygoto - wania pracowników do wykonywania pracy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 185 kon- troli, z czego 67 odnosiło się do sektora publicznego (36,2%). Najwięcej kontroli zrealizowano w zakładach zatrudniających od 10 do 49 pracowników (38,9% ogółu), najmniej zaś w mikroprzedsiębiorstwach do 9 osób (tylko 4,9%). Kontrole realizowane w ramach tematu objęły pod - mioty o zróżnicowanym profilu działalności, co pozwo- liło na ocenę zagrożeń biologicznych w odmiennych środowiskach pracy. Ogółem w skontrolowanych zakładach pracę świad- czyło 14,2 tys. pracowników. Były to głównie średnie i duże zakłady pracy zatrudniające powyżej 49 pracow - ników (71%). Praca w mikroklimacie gorącym związana była najczę- ściej z produkcją wyrobów piekarniczych oraz produkcją wyrobów szklanych, stalowych i żeliwnych. Natomiast praca w mikroklimacie zimnym dotyczyła głównie sprzedaży, produkcji i magazynowania towarów mrożonych, produkcji wyrobów spożywczych m.in. z mięsa oraz przetwórstwa mleka. Diagnoza Zidentyfikowane problemy dotyczyły w szczególności prze- prowadzenia badań i pomiarów mikroklimatu gorącego lub zimnego, właściwego zabezpieczenia i oznakowania miejsc niebezpiecznych, zapewnienia pracownikom odpowiednich pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, a także napojów i posiłków profilaktycznych. Skala naruszeń przepisów w zakresie szkoleń bhp oraz badań lekarskich była podobna w zakładach zatrudniają - cych pracowników w warunkach mikroklimatu gorącego i zimnego, np. w co czwartym skontrolowanym zakładzie pracodawcy nie uwzględnili w programach szkoleń, a tak - że przy ocenie ryzyka zawodowego, zagadnień związa- nych z narażeniem na ten czynnik szkodliwy. Natomiast Nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów szczególnych dotyczących zatrudniania pracowników w warunkach mikroklimatu gorącego Nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów szczególnych dotyczących zatrudniania pracowników w warunkach mikroklimatu zimnego Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne magazynowanie i składowanie szkolenia w dziedzinie bhp obiekty i pomieszczenia pracy maszyny i urządzenia techniczne ocena ryzyka zawodowego odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 62 53 50 41 41 magazynowanie i składowanie szkolenia w dziedzinie bhp obiekty i pomieszczenia pracy środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze ocena ryzyka zawodowego odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 49 43 40 34 34 odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE okresowe szkolenie bhp ocena ryzyka zawodowego szkodliwe czynniki biologiczne w ocenie ryzyka zawodowego skierowania na prolaktyczne badania lekarskie wstępne szkolenie bhp – instruktaż stanowiskowy A B C D E wstępne szkolenie bhp – instruktaż ogólny odzież i obuwie robocze F G środki ochrony indywidualnejH FG H 59,8 50,6 42,7 31,7 28,0 20,7 16,6 6,7 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 116 ROZDZIAŁ 8 Charakter wykonywanej pracy w poszczególnych podmiotach determinował rodzaj i natężenie naraże- nia na szkodliwe czynniki biologiczne. W kontrolowa- nych środowiskach pracy występowało w szczególności narażenie na czynniki: −pochodzenia ludzkiego, związane z bezpośrednim kon - taktem z innymi osobami (pracownicy opieki, personel usługowy, obsługa klientów i czytelników), −pochodzenia zwierzęcego, charakterystyczne dla działal - ności weterynaryjnej, −związane z materiałami i surowcami, w tym pyły orga - niczne, pleśnie, grzyby i mikroorganizmy występujące w środowiskach produkcyjnych, magazynowych oraz archiwalnych, −wynikające z kontaktów pośrednich, w szczególno - ści poprzez powierzchnie robocze, przedmioty użytko- we, materiały biblioteczne, odpady, worki typu big-bag, a także elementy infrastruktury technicznej. Diagnoza Analiza wyników z kontroli wykazała również znaczne zróżnicowanie poziomu podejścia do systemów zarządza - nia bezpieczeństwem i higieną pracy w zakresie zagrożeń biologicznych. W części kontrolowanych podmiotów iden - tyfikacja zagrożeń biologicznych oraz stosowane środki profilaktyczne miały charakter systemowy i udokumen - towany, natomiast w innych przypadkach stwierdzano rozbieżności pomiędzy posiadaną dokumentacją, a fak - tyczną organizacją pracy lub praktyką stosowaną przez pracowników. W 83 przypadkach (50,6%) pracodawcy nie zamieści - li w skierowaniu na badania lekarskie informacji na temat występowania na stanowisku pracy szkodliwych czynników biologicznych. Najczęściej występujące nieprawidłowości dotyczy - ły niedostatecznej identyfikacji zagrożeń biologicznych w dokumentacji pracodawców. Stwierdzano przypadki, w których: −czynniki biologiczne nie były wskazywane w skierowa - niach na badania lekarskie, pomimo faktycznego wystę- powania narażenia; −w ocenach ryzyka zawodowego nie uwzględniono nie - których czynności wykonywanych przez pracowników, m.in. czynności związanych z bezpośrednim lub pośred - nim kontaktem z potencjalnym źródłem czynników biologicznych; −zagrożenia biologiczne były opisane w sposób ogólniko - wy, bez wskazania ich źródła, dróg przenoszenia oraz możliwych skutków zdrowotnych; −brak środków ochrony indywidualnej przeznaczo - nych do ochrony przed czynnikami biologicznymi lub ich niestosowanie; −brak zasad dotyczących prania, czyszczenia i przecho - wywania odzieży roboczej mającej kontakt z czynnikami biologicznymi; −brak oznakowania stref, pomieszczeń lub stanowisk pra - cy, w których występuje narażenie biologiczne; −brak procedur postępowania z materiałami potencjalnie skażonymi biologicznie. 8.1.3. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami chemicznymi Kontrole dotyczyły bezpieczeństwa i higieny pracy w narażeniu na substancje chemiczne i ich mieszaniny w zakładach pracy nie należących do branży chemicznej. Miały one na celu wzmocnienie ochrony zdrowia osób pracujących poprzez podnoszenie poziomu świadomości narażenia zawodowego na szkodliwe czynniki chemiczne w środowisku pracy. W 2025 r. skontrolowano 242 podmioty, w których występowały substancje chemiczne i ich mieszaniny. Pra - cowało w nich ponad 20 tys. osób, w tym niemal 17 tys. zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Najwięcej skontrolowanych zakładów to zakłady małe, zatrudniają - ce od 10 do 49 osób (39% podmiotów) i mikroprzedsiębior- stwa – do 9 osób (30% podmiotów). Diagnoza Stwierdzane uchybienia w zapewnianiu bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wynikały z nieprawidłowo przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego. Ponad połowa kontroli ujawniła błędy w ocenie ryzyka, w tym nie - uwzględnianie wszystkich istotnych czynników ryzyka oraz nieokreślanie właściwych środków zapobiegających ryzy - ku. Pomimo długiego okresu obowiązywania przepisów w tym zakresie 10% kontrolowanych nie dokonało oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy. Na powyższe wpływał brak sporządzania okresowych analiz stanu bhp zawierających wnioski dotyczące jego poprawy stwierdzony podczas 27% kontroli oraz konsul - tacji z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkich działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pra - cy (24% kontroli). Uchybienia w tym zakresie prowadzi- ły do braku skutecznego informowania pracujących o zagadnieniach bhp istotnych z uwagi na specyfikę zakładu pracy stosującego substancje i mieszaniny che - miczne. Ponadto brak opracowanych programów szkoleń bhp (24%) oraz prowadzenie szkoleń zgodnie z programa - mi nieuwzględniającymi zagrożeń chemicznych nie sprzyja- ło rzetelnemu przekazywaniu pracownikom informacji. Nieprawidłowości związane z przestrzeganiem obo- wiązku wykonywania badań i pomiarów czynników Nieprawidłowości dotyczące badań i pomiarów chemicznych czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy brak wykonanych badań i pomiarów nieprawidłowe wytypowanie do badań i pomiarów udostępnienie pracownikom wyników badań i pomiarów odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 24 14 12 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 117 szkodliwych na stanowiskach pracy stwierdzono w 42% podmiotów. W 24% kontrolowanych podmiotów nie przeprowadzono badań i pomiarów czynników szkodli - wych dla zdrowia, co wiązało się z ich niewytypowa- niem przez pracodawcę. W co ósmym zakładzie nie poinformowano pracowników narażonych na oddziały - wanie czynników chemicznych o aktualnych wynikach badań i pomiarów. Przestrzeganie przepisów dotyczących szkodliwych czynników chemicznych w środowisku pracy wpły - wa na poziom ochrony zdrowia pracujących. Nieprawi- dłowości dotyczące profilaktycznych badań lekarskich z zakresu medycyny pracy stwierdzono zarówno w przypadku badań wstępnych, jak i okresowych badań lekarskich pracowników, co wynikało m.in. z braku wska - zywania w skierowaniu na badanie lekarskie wszystkich czynników szkodliwych dla zdrowia występujących na sta - nowisku pracy. Nieprawidłowości dotyczące środków ochrony indy- widualnej (stwierdzone w 35% skontrolowanych zakła- dów pracy), wskazują na brak właściwej ochrony zdrowia pracujących w narażeniu na substancje chemiczne i ich mieszaniny. Uchybienia wiązały się z nieprzydzieleniem środków zapewniających właściwą ochronę (20%), jak też brakiem wyposażenia pracujących w te środki (15%). Pracodawcy nie wywiązywali się także z obowiązku zapewnienia skutecznej ochrony zbiorowej dla pracują- cych w pomieszczeniach pracy – brak lub niesprawną wen- tylację stwierdzono w 16% skontrolowanych podmiotów. Większość nieprawidłowości na stanowiskach pra- cy wynikała z uchybień formalnych, które skutkowały brakiem właściwej informacji o zagrożeniach, sposobach ochrony i postępowaniu w sytuacjach awaryjnych. W 42% skontrolowanych podmiotów nie opracowano instrukcji bhp postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdro- wia lub instrukcje zawierały nieprawidłowe zapisy (20%). W konsekwencji niekiedy niewłaściwe wykonywanie prac z chemikaliami powodowało bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia pracujących. Prawie co trzeci kontrolowa - ny pracodawca nie sporządził wykazu prac szczegól- nie niebezpiecznych z czynnikami chemicznymi i nie określił szczegółowych wymagań przy ich wykonywaniu. Duża liczba nieprawidłowości wiązała się również z magazynowaniem czynników chemicznych (41% kon - trolowanych podmiotów). W 30% przeprowadzonych kon- troli stwierdzono, że magazyny i miejsca składowania lub przechowywania substancji i mieszanin chemicznych nie były dostosowane do rodzaju składowanych materia - łów. Wynikało to ze źle opracowanych instrukcji maga- zynowania (12%) oraz niewłaściwej organizacji miejsc magazynowania. Nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób pracujących w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki chemiczne odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości uwzględnienie w programach szkoleń zagadnień związanych z narażeniem pracowników na działanie czynników chemicznych karty charakterystyki stosowanych substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń czynnikami chemicznymi spis stosowanych substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie zamieszczenie w skierowaniu na badania lekarskie informacji o występowaniu na stanowisku pracy czynników chemicznych A B C D badania lekarskie wstępne G H badania lekarskie okresowe F oznakowanie opakowań, zbiorników, pojemników, instalacji E 53 BACDEFGH 37 35 32 30 28 2424 Wnioski Analiza wyników przeprowadzonych kontroli w zakresie narażenia na szkodliwe czynniki środowiska pracy jedno - znacznie wskazuje na potrzebę intensyfikacji działań nadzorczych i prewencyjnych, szczególnie w obsza - rze drgań mechanicznych. To właśnie tu odnotowuje się największą skalę naruszeń dotyczących rzetelności badań, pomiarów oraz oceny ryzyka zawodowego, które stanowią fundament dla pozostałych procesów ochron - nych, takich jak szkolenia czy dobór właściwych środ- ków ochrony indywidualnej. Skuteczna ochrona zdrowia wymaga zatem odejścia od formalnego traktowania obo - wiązków na rzecz praktycznego wykorzystywania wyników pomiarów w codziennej organizacji pracy. W odniesieniu do mikroklimatu gorącego i zimnego, cykliczne kontrole przynoszą wymierne efekty w postaci spadku wskaźnika nieprawidłowości i wzrostu świadomości pracodawców. Niemniej jednak, wciąż identyfikowane są bra - ki w znajomości ogólnych przepisów bhp, co uzasadnia dal- sze prowadzenie działań edukacyjnych. W środowiskach narażonych na czynniki biologicz- ne, kluczowe znaczenie ma egzekwowanie właściwej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 118 ROZDZIAŁ 8 organizacji pracy poprzez stanowcze środki prawne, które wymuszają na podmiotach kontrolowanych większą dba - łość o bezpieczeństwo procesów. Niepokojąca sytuacja występuje w obszarze czynni- ków chemicznych, szczególnie w małych zakładach spoza branży chemicznej, gdzie poziom ochrony zdrowia pracowników pozostaje niedostateczny. Wymaga to konty - nuacji nadzoru nad tą grupą podmiotów oraz promowania nowoczesnych rozwiązań technicznych ograniczających ekspozycję u źródła. Niezbędne jest przy tym zacieśnienie współpracy pracodawców z jednostkami medycyny pracy oraz laboratoriami wykonującymi pomiary, aby dokumento - wanie narażenia było zgodne ze stanem faktycznym. Istotnym elementem poprawy bezpieczeństwa oka- zuje się sprawność korygowania uchybień już w trak- cie trwania czynności kontrolnych. Wysoka skuteczność decyzji ustnych dotyczących kwestii formalno-organiza - cyjnych potwierdza gotowość pracodawców do bieżącej poprawy warunków pracy. Suma zastosowanych środków prawnych, od wystąpień po postępowania w sprawach o wykroczenia, pozwala na trwałe wzmocnienie standar - dów bezpieczeństwa i higieny pracy we wszystkich bada- nych obszarach szkodliwości środowiskowej. 8.2. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnością Zakres kontroli Do zakresu działalności Państwowej Inspekcji Pracy w obszarze dotyczącym warunków zatrudniania osób z niepełnosprawnością należy prowadzenie kontroli planowych na otwartym rynku pracy oraz w zakładach pracy zapewniających warunki pracy chronionej, a tak - że kontroli na wnioski składane przez pracodawców, organizatorów lub starostów, związane z zamiarem uzyskania statusu prowadzącego zakład pracy chro - nionej lub statusu prowadzącego zakład aktywności zawodowej oraz w związku ze staraniem się podmio - tów o refundację dodatkowych kosztów przystosowania lub kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla osoby z niepełnosprawnością. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 907 kontroli w 710 podmiotach zatrudniających osoby z niepełnospraw- nością. W skontrolowanych zakładach pracę świadczyło 92,0 tys. osób, w tym na podstawie stosunku pracy zatrud - nionych było 71,1 tys. pracowników. Zakłady zapewniające warunki pracy chronionej – kontrole zaplanowane w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej W 163 zakładach pracy chronionej oraz w 32 zakładach aktywności zawodowej inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 249 planowych kontroli. W skontrolowanych zakładach pracy chronionej i zakła- dach aktywności zawodowej zatrudnionych było 22,3 tys. osób z niepełnosprawnością, w tym ponad 18 tys. osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Działalność zakładów naj - częściej związana była z usługami administrowania (38%) i z przetwórstwem przemysłowym (30%). Zakłady otwartego rynku pracy – kontrole zaplanowane Inspektorzy pracy przeprowadzili 135 kontroli warunków pracy osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w 132 zakła - dach pracy na otwartym rynku pracy. W skontrolowanych przez inspektorów pracy zakładach zatrudnionych było nie - mal 18,5 tys. pracowników, w tym 17,1 tys. na podstawie stosunku pracy. Większość skontrolowanych zakładów otwartego rynku pracy stanowiły podmioty małe, zatrudniające do 49 pra - cowników (58%) i średnie – od 50 do 249 pracowników (30%). Przedsiębiorstwa te prowadziły najczęściej działal - ność w zakresie przetwórstwa przemysłowego (27%) oraz handlu i napraw (19%). Kontrole przeprowadzane na wniosek pracodawcy, organizatora, starosty Inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 534 kontro- le na wniosek 440 pracodawców. Najwięcej kontroli prze- prowadzono u pracodawców otwartego rynku pracy organizujących stanowiska pracy dla osób z niepełnospraw - nością – stanowiły one 72% kontroli. O zwrot kosztów naj- częściej ubiegali się pracodawcy prowadzący mikro i małe przedsiębiorstwa – do 49 zatrudnionych (66%). Prowadzona przez tych pracodawców działalność najczęściej związa - na była z przetwórstwem przemysłowym (22%), usługami administrowania (16%) oraz handlem i naprawami (16%). Diagnoza Zakłady zapewniające warunki chronione – kontrole zaplanowane w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej Nieprawidłowości dotyczące zatrudniania osób z niepeł- nosprawnością, skutkujące zastosowaniem środków praw- nych, stwierdzono podczas: −80% kontroli u pracodawców posiadających status zakła - du pracy chronionej, −86% kontroli u pracodawców posiadających status zakła - du aktywności zawodowej. Najczęściej stwierdzane w tych zakładach pracy niepra- widłowości z zakresu prawnej ochrony pracy dotyczyły: −urlopów wypoczynkowych – nieudzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w któ - rym nabyli do niego prawo oraz nieudzielania urlopów niewykorzystanych w roku kalendarzowym, w którym pracownicy nabyli do niego prawo najpóźniej do 30 wrze - śnia następnego roku kalendarzowego; −ewidencji czasu pracy – niewłaściwego ewidencjonowa- nia czasu pracy, nierejestrowania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy; −stosunku pracy – przekazywania pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 119 Zakłady otwartego rynku pracy – kontrole zaplanowane Naruszenia przepisów dotyczące zatrudniania osób z niepełnosprawnością w zakładach otwartego rynku pra - cy, skutkujące zastosowaniem środków prawnych, stwier- dzono w 79% kontroli. Nieprawidłowości z zakresu prawnej ochrony pracy dotyczyły najczęściej: −ewidencji czasu pracy – niewłaściwego ewidencjonowa- nia czasu pracy, nierejestrowania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy; −stosunku pracy – przekazywania pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. Kontrole związane z badaniem skarg osób z niepełnosprawnością W 2025 r. osoby z niepełnosprawnością zgłosiły 290 skarg na pracodawców, wskazując 331 przedmio- tów skargowych. W związku ze złożonymi skargami inspektorzy pracy przeprowadzili 66 kontroli. W wyni- ku weryfikacji otrzymanych zgłoszeń 68 z nich uznanych zostało za zasadne, 134 – za bezzasadne, natomiast w 82 przypadkach nie było możliwości zweryfikowania zasadności skargi, a pozostałe sprawy w czasie sporzą - dzania sprawozdania były w toku. Najczęściej zgłaszane przez pracowników nieprawidło - wości dotyczyły: −urlopów wypoczynkowych – nieudzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w któ - rym nabyli prawo, urlopu dodatkowego z tytułu niepeł- nosprawności w stopniu znacznym lub umiarkowanym; −wynagrodzenia za pracę – niewypłacenia wynagrodze - nia, niewypłacenia wynagrodzenia za pracę w godzi- nach nadliczbowych i/lub dodatku do wynagrodzenia z tytułu pracy w nadgodzinach, nieterminowego wypła - cenia wynagrodzenia, wypłacenia wynagrodzenia w wysokości niższej niż to wynika z umowy o pracę; −czasu pracy – zatrudniania pracowników niepełno - sprawnych w czasie przekraczającym obowiązujący wymiar; −mobbingu. Techniczne bezpieczeństwo pracy – odsetek kontroli w zakładach otwartego rynku pracy, w których stwierdzono nieprawidłowości obiekty i pomieszczenia pracy wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 30 29 28 25 21 19 15 Techniczne bezpieczeństwo pracy – odsetek kontroli w zakładach zapewniających warunki pracy chronionej, w których stwierdzono nieprawidłowości A B C D E F G H środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe obiekty i pomieszczenia pracy pomieszczenia higieniczno-sanitarne utrudnienia funkcjonowania i miejsca niebezpieczne zakłady aktywności zawodowej zakłady pracy chronionej 15 ABCDEF GH odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości 26 13 24 41 24 14 23 14 23 4 22 13 18 11 18 22 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 120 ROZDZIAŁ 8 Działalność prewencyjna na rzecz poprawy warunków pracy osób z niepełnosprawnością W 2025 r. inspektorzy pracy prowadzili szkolenia i webi- naria dotyczące aktywizacji osób z niepełnosprawno- ścią na rynku pracy oraz warunków ich zatrudniania, uczestniczyli także w kampaniach społecznych, konfe - rencjach oraz audycjach poświęconych zagadnieniom związanym z zatrudnianiem osób z niepełnospraw - nością, prowadzili stoiska informacyjno-promocyjne w ramach targów pracy i innych wydarzeń poświęconych aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Ponad - to w inspektoratach pracy prowadzone były dyżury telefoniczne. Na uwagę zasługuje organizowana cyklicznie od ponad dekady przez Okręgowy Inspektorat Pra - cy w Bydgoszczy wspólnie z Kujawsko-Pomorskim Oddziałem Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych konferencja „Osoba z niepeł- nosprawnością w zatrudnieniu”. Głównym celem tej inicjatywy jest budowanie świadomości społecznej oraz promowanie działań wspierających aktywność osób z niepełnosprawnością na rynku pracy. Organizowana w 2025 r. przy współpracy z Uniwersytetem Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy XIII edycja tego wydarzenia poświęcona była roli sportu w procesie aktywizacji zawo - dowej osób z niepełnosprawnością. Ponadto w 2025 r.: −Okręgowy Inspektorat Pracy w Gdańsku we współpra - cy z Oddziałem Pomorskim Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zorganizował konferencję pod tytułem „Zatrudnianie osób z niepełno - sprawnościami” – spotkanie miało na celu przybliżenie problematyki zatrudniania osób z niepełnosprawnościami; −Okręgowy Inspektorat Pracy w Olsztynie we współpra - cy z Oddziałem Warmińsko-Mazurskim Państwowe- go Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z inicjatywy Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, zorga - nizował konferencję poświęconą zagadnieniom dostęp- ności i równego traktowania w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami. Wnioski Kontrole warunków zatrudniania osób z niepełnospraw- nością przeprowadzone przez inspektorów pracy w 2025 r. wykazały wiele nieprawidłowości zarówno dotyczących zagadnień stosunku pracy, jak i technicz - nego bezpieczeństwa pracy. Znaczna część z nich obejmowała zagadnienia zwią- zane ze stanem technicznym budynków, instalacji oraz maszyn i urządzeń technicznych. Podkreślić należy, że wyeliminowanie każdej wskazanej przez inspektorów pracy podczas kontroli nieprawidłowości, Kontrole przeprowadzone na wniosek pracodawcy, organizatora, starosty Pracodawca Liczba kontroli / liczba jednostek organizacyjnych Uwagi Ubiegający się o nadanie statusu zakładu pracy chronionej 27 kontroli/ 21 podmiotów Wydano 21 decyzji w sprawie spełnienia warunków uprawniających do nadania statusu – w tym 19 decyzji pozytywnych Posiadający status zakładu pracy chronionej, tworzący nowe oddziały lub inne jednostki organizacyjne 65 kontroli/ 42 podmioty Wydano 63 decyzje w sprawie spełnienia warunków uprawniających do rozszerzenia statusu – w tym 61 decyzji pozytywnych Posiadający status zakładu pracy chronionej i organizujący stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych 25 kontroli/ 20 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 26 stanowisk dla 27 osób z niepełnosprawnością, w tym 12 osób z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 ust. 6 lub art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie ze środków PFRON Ubiegający się o nadanie statusu zakładu aktywności zawodowej 4 kontrole/ 4 podmioty Wydano 4 decyzje w sprawie spełnienia warunków uprawniających do nadania statusu – wszystkie wydane decyzje były pozytywne Posiadający status zakładu aktywności zawodowej, tworzący nowe oddziały lub inne jednostki organizacyjne 25 kontroli/ 18 podmiotów Wydano 18 decyzji w sprawie spełnienia warunków uprawniających do rozszerzenia statusu – wszystkie wydane decyzje były pozytywne Posiadający status zakładu aktywności zawodowej i organizujący stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych 6 kontroli/ 6 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 8 stanowisk pracy dla 9 osób z niepełnosprawnością, w tym 1 osoby z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie wyposażenia stanowiska pracy ze środków PFRON Nieposiadający statusu zakładu pracy chronionej i nieubiegający się o jego nadanie, ale organizujący stanowiska pracy dla osób z niepełnosprawnością (tzw. otwarty rynek pracy) 382 kontrole/ 329 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 379 stanowisk dla 403 osób z niepełnosprawnością, w tym 151 osób z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 ust. 6 lub art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie ze środków PFRON *ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 121 m.in. poprzez wypłatę pracownikom zaległych wyna- grodzeń, udzielenie należnych urlopów czy zapewnienie odpowiedniego zabezpieczenia maszyn i urządzeń oraz doprowadzenie pomieszczeń pracy i pomieszczeń higienicz - nosanitarnych do właściwego stanu technicznego, przyczyni- ło się do poprawy istniejących warunków zatrudnienia i przede wszystkim do poprawy bezpieczeństwa w zakładach pracy. Wyniki kontroli przeprowadzonych w zakładach zatrudnia- jących osoby z niepełnosprawnością wskazują na potrzebę: ●kontynuowania kontroli warunków pracy osób z niepełno - sprawnością, zarówno na chronionym jak i na otwartym rynku pracy; ●kontynuowania działań mających na celu zwiększanie świadomości pracodawców oraz osób z niepełnospraw - nością chcących podjąć zatrudnienie, a także uczniów i studentów oraz opiekunów osób z niepełnosprawnością w zakresie zagadnień związanych z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnością, w tym wymagań w odniesie - niu do obiektów i pomieszczeń, a także właściwej organi- zacji stanowisk pracy; ●prowadzenia przez właściwe organy działań mają - cych na celu podnoszenie świadomości pracodawców oraz osób z niepełnosprawnością w zakresie możli - wości i zasad ubiegania się i korzystania z turnusów rehabilitacyjnych; ●prowadzenia przez właściwe organy działań mają - cych na celu zwiększanie świadomości pracodawców w zakresie możliwości i zasad ubiegania się o różne formy wsparcia finansowego przy zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami. Aktualne pozostają propozycje Państwowej Inspekcji Pracy skierowane w roku 2018 i w roku 2021 do Mini - stra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – o zmianę przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i spo- łecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych , poprzez zmianę odstępstwa od stosowania skróconych norm czasu pracy, jak też wprowadzenie obowiązku ponownego wystąpienia przez właściwy organ do Pań - stwowej Inspekcji Pracy o wydanie opinii każdorazowo w przypadku zmiany osoby niepełnosprawnej zatrud - nionej na refundowanym stanowisku pracy. W dalszym ciągu aktualny pozostaje również wniosek legislacyjny dotyczący potrzeby wprowadzenia w Kodeksie pracy obowiązku kierowania pracownika na profilaktyczne badania lekarskie po przedstawieniu pracodawcy orze - czenia potwierdzającego niepełnosprawność lub orze- czenia potwierdzającego niepełnosprawność w stopniu wyższym niż dotychczasowy. 8.3. Nadzór rynku – kontrole wyrobów w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi i innymi oraz wydawanie opinii na wniosek organów celnych Zakres kontroli W roku 2025 inspektorzy pracy przeprowadzili 874 kon- trole z zakresu nadzoru rynku w 608 podmiotach, których celem była ocena spełnienia przez produkty wymagań dyrektyw nowego podejścia i rozporządzeń UE. Inspek - torzy pracy sprawdzili produkty należące do 9 sektorów dotyczących użytkowanych przez pracodawców maszyn i innych urządzeń technicznych oraz środków ochrony indywidualnej. Diagnoza W roku sprawozdawczym kontrolami objęto 907 produktów. Ujawniono wady w przypadku 63% (572) z nich, przy czym wymagań zasadniczych nie spełniało 42% (382 produkty). Wyniki kontroli z podziałem wg dyrektyw i rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Dyrektywa / rozporządzenie (UE) Liczba kontrolowanych wyrobów* Liczba wyrobów, do których zgłoszono zastrzeżenia* Dyrektywy 2014/29/UE, 2009/105/WE, 87/404/EWG proste zbiorniki ciśnieniowe SPVD77 Dyrektywa 89/686/EWG, rozporządzenie (UE) 2016/425 środki ochrony indywidualnej PPE15435 Dyrektywy 2009/142/WE, 90/396/EWG, rozporządzenie (UE) 2016/426 urządzenia spalające paliwa gazowe GAD 63 Dyrektywy 2014/34/UE, 94/9/WE urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem ATEX 11 Dyrektywy 2014/33/UE, 95/16/WE dźwigi i ich elementy bezpieczeństwa LIFT10 Dyrektywy 2014/68/UE, 97/23/WE urządzenia ciśnieniowe PED3226 Dyrektywy 2006/42/WE, 98/37/WE maszyny MD709511 Dyrektywa 2000/14/WE urządzenia używane na zewnątrz pomieszczeń w zakresie emisji hałasu do środowiska NOISE 4932 Dyrektywy 2014/35/UE, 2006/95/WE, 73/23/EWG sprzęt elektryczny niskonapięciowy LVD213139 * niektóre spośród kontrolowanych produktów podlegały wymaganiom kilku przepisów sektorowych Zastrzec należy, iż dane z tabeli nie powinny być wprost sumowane, gdyż niektóre spośród kontrolowanych produktów podlegały wymaganiom kilku przepisów sektorowych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 122 ROZDZIAŁ 8 W roku sprawozdawczym kontrolami proaktywnymi objęto maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych oraz obuwie ochronne. Maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych Przeprowadzono kontrole 116 m as z yn, o różnym stopniu zaawansowania układów sterowania, m.in. wtryskarek, wytłaczarek, kalandrów, obrabiarek oraz urządzeń do recy - klingu tworzyw sztucznych. O doborze produktów do kon- troli decydowali inspektorzy pracy, m.in. w przypadkach podejrzenia wad lub niezgodności maszyn, które ujawniane były podczas kontroli z innych obszarów, również w zakre - sie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ujawniono niezgodności w odniesieniu do 55 urzą- dzeń (47% kontrolowanych), przy czym wymagań zasad- niczych, wpływających bezpośrednio na bezpieczeństwo użytkowników nie spełniało 46 maszyn (niespełna 40%). Zidentyfikowano niezgodności, które: −w 28 przypadkach związane były z niewłaściwą tre - ścią instrukcji użytkowania – instrukcje nie zawiera- ły m.in. rysunków, schematów, opisów i objaśnień niezbędnych do bezpiecznego użytkowania, konserwacji i naprawy urządzeń, wszystkich wymaganych informacji dotyczących stanowisk, które mogą zajmować operato - rzy, ostrzeżeń dotyczących niedozwolonych sposobów użytkowania; −w 27 przypadkach dotyczyły budowy i wykonania urzą - dzeń m.in. niewłaściwego wykonania osłon, braku wyma- ganej niezawodności urządzeń ochronnych wynikających z ich nieprawidłowego montażu; −w 23 przypadkach dotyczyły nieprzekazania deklaracji zgodności przez producenta; −w przypadku 21 urządzeń związane były z brakiem ozna - kowania wymaganymi informacjami umożliwiającymi identyfikację produktów, piktogramami i znakami bezpie - czeństwa, a w 14 przypadkach oznakowanie to było nie- prawidłowe, niepełne lub nietrwałe; −w 14 przypadkach dotyczyły nieoznakowania urządzeń znakiem CE, a w 3 przypadkach oznakowanie to nie było prawidłowe w zakresie wymaganych proporcji i techniki wykonania; −również w 14 przypadkach dotyczyły braku wymaganych instrukcji, które nie zostały dołączone do maszyn; −w 11 przypadkach dotyczyły nieprawidłowo sporządzo - nych deklaracji zgodności, m.in. w zakresie opisu i danych identyfikacyjnych urządzeń. Działania podejmowane przez inspektorów pracy zmie - rzały do eliminowania ujawnionych wad kontrolowanych maszyn. Kontrole skoncentrowane były na sprawdzeniu skuteczności działania osłon i innych urządzeń ochronnych mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo obsługi oraz sprawdzenie skuteczności elementów bezpieczeństwa zainstalowanych w zintegrowanych układach sterowania zespołów maszyn. Identyfikowano przypadki wadliwego działania takich elementów, a także niezgodności polega - jące na braku udokumentowanej oceny zgodności ciągów technologicznych po dokonaniu integracji pojedynczych maszyn w zespoły urządzeń. Zidentyfikowane niezgodności, w większości przypadków usuwane były przez podmioty odpowiedzialne w drodze działań naprawczych, podejmowa - nych dobrowolnie jeszcze w czasie trwania kontroli. Taki spo- sób postępowania, w ocenie inspektorów pracy, pozostaje najbardziej wymiernym rozwiązaniem pozwalającym na eli - minację niezgodności produktów w zakresie nadzoru rynku lub wycofanie wadliwych produktów z obrotu lub użytku. Obuwie ochronne Inspektorzy pracy przeprowadzili kontrolę 139 par róż- nego rodzaju obuwia ochronnego, chroniącego przed czynnikami fizycznymi i chemicznymi w środowisku pracy. Zakwestionowanych zostało 26 par obuwia ochron- nego (niespełna 19%), przy czym w zakresie wymagań zasadniczych niezgodności dotyczyły 20 par (14%). Ujawnione niezgodności: −w 12 przypadkach wiązały się z niezapewnieniem wyma - ganej treści oraz polskiej wersji językowej instrukcji użyt- kowania. Przedstawione inspektorom pracy instrukcje nie zawierały informacji dotyczących klasy ochrony, sposobu przechowywania i konserwacji. W niektórych przypad - kach nie wskazano ograniczeń w stosowaniu i daty pro- dukcji. Brakowało także informacji dotyczących doboru i dopasowania obuwia; −w przypadku 9 par wiązały się z niezapewnieniem wyma - ganej instrukcji użytkowania; −w 7 przypadkach dotyczyły niedołączenia do obuwia ochronnego deklaracji zgodności, w 6 przypadkach dekla - racja zgodności nie zawierała danych dotyczących produ- centa, możliwości jednoznacznej identyfikacji produktu, a w niektórych przypadkach była niespójna z oznakowa - niem obuwia i dołączoną instrukcją; −w 6 przypadkach obuwie zostało niewłaściwie oznakowa - ne w zakresie zastosowanych materiałów, klas ochrony i dodatkowych właściwości, a w przypadku 2 par brako - wało wymaganego oznakowania; −w 1 przypadku obuwie zostało nieprawidłowo oznakowa - ne znakiem CE – oznakowanie naniesione zostało w spo- sób nietrwały. Kontrolami objęto obuwie ochronne o różnej konstruk - cji – m.in. buty, półbuty, trzewiki, sandały w większości dostępnych klas ochrony i przeznaczenia. Wyniki kontroli wskazują, iż produkty wprowadzone do obrotu przez zna - nych producentów, dominujących na rynku, najczęściej nie były kwestionowane przez inspektorów pracy, a ewentualne uchybienia dotyczyły wymagań formalnych. Zidentyfiko- wane niezgodności w większości przypadków doty- czyły obuwia ochronnego wprowadzonego na rynek przez pośredników , którzy na co dzień nie prowadzą dystrybucji środków ochrony indywidualnej. Najczęściej było to obuwie importowane. Pozostałe 165 produktów (154 maszyny i inne urzą- dzenia techniczne oraz 11 środków ochrony indy- widualnej) poddano ocenie w ramach zadań stałych Państwowej Inspekcji Pracy. Uwagi wniesiono do 137 (blisko 89%) produktów – w tym 130 to maszyny i inne urządzenia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 123 Znaczny odsetek wad wyrobów ujawniony w czasie takich kontroli wynika z faktu, że były to kontrole interwen - cyjne, wszczynane po otrzymaniu informacji o podejrzeniu wad wskazanych wyrobów. W sytuacjach, gdy wyniki kontroli były negatywne, inspektorzy pracy podejmowali działania proporcjonal - ne do stwierdzanych niezgodności i zagrożeń generowa- nych przez zakwestionowane wyroby. Jeśli niezgodności nie powodowały poważnego zagrożenia występowa - no do podmiotów odpowiedzialnych o usunięcie ujawnio- nych niezgodności albo wycofanie produktów z obrotu lub z użytku w wyznaczonym terminie. W wyniku podjętych działań naprawczych podmioty odpowiedzialne wyeliminowały niezgodności dotyczące 193 produktów – 172 maszyny i inne urządzenia tech - niczne oraz 21 środków ochrony indywidualnej. W sytuacjach, gdy podmioty odpowiedzialne za zakwe- stionowane produkty nie podejmowały działań napraw- czych albo działania te nie były skuteczne w zakresie eliminowania ryzyka stwarzanego przez te produkty, dokumentację z kontroli przekazywano właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy w celu wszczęcia postę - powania administracyjnego. W roku sprawozdawczym prowadzonych było 16 postępowań, 14 dotyczyło maszyn i innych urządzeń technicznych oraz 2 w sto - sunku do środków ochrony indywidualnej. Według stanu na dzień 28 lutego 2026 r. 6 postępowań zostało umorzonych, a 10 pozostawało w toku. Wobec podmiotu gospodarczego, który wprowa- dził do obrotu koszulę trudnopalną okręgowy inspektor pracy nałożył administracyjną karę pieniężną na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku . Koszula ta nie spełnia- ła deklarowanych właściwości ochronnych, kluczowych dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkownikom. W sytuacjach, gdy użytkownikom dostarczono maszyny, które stwarzały zagrożenie, zawiadamiano właściwe proku - ratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W 2025 r. skierowano 2 takie zawiadomienia, dotyczące linii do cięcia wzdłużnego blach oraz urządzenia do formowania termicz - nego. Według stanu na dzień 28.02.2026 r. sprawy były jesz- cze procedowane. Jeśli podmioty odpowiedzialne za zakwestionowa - ne wyroby miały siedzibę w innym niż Polska kraju Unii Europejskiej, a podejmowane przez inspektorów pracy działania nie przynosiły wymiernych efektów, informacje o wadach wyrobów przekazywane były do właściwych organów nadzoru rynku w UE. W roku 2025 skiero- wano do Czech, Niemiec, Belgii, Słowenii, Łotwy i Hiszpanii wnioski o wzajemną pomoc w spra - wie 8 wyrobów. Wnioski dotyczyły odpowiednio dwóch maszyn formujących, systemu chroniącego przed upadkiem z wysokości, linii produkcyjnej do wydmu - chu folii termoplastycznej, centrum obróbczego CNC, wielopiły, linii podajnika włókien oraz prasy mechanicz - nej. W sytuacjach, gdy zakwestionowane urządzenia stwarzały zagrożenie, inspektorzy pracy kierowali do pra - codawców środki prawne w celu wyeliminowania ryzyka związanego z ich użytkowaniem. Kontrole prowadzone na wniosek urzędów celnych związane z wydawaniem opinii w sprawie spełnia - nia przez importowane produkty mających zastoso- wanie wymagań Realizując zadania z zakresu nadzoru rynku inspektorzy pracy prowadzą kontrole związane z wydawaniem opi- nii na wniosek organów celno-skarbowych w sprawie spełniania wymagań przez wyroby importowane z krajów trzecich, tj. spoza państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (UE/EOG). Procedura zatrzy - mania produktów na cle uruchamiana jest w sytuacjach, gdy zachodzą przesłanki wskazujące na podejrzenie nie - spełnienia przez te produkty wymagań. Opinie wydawa- ne są na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniającego dyrektywę 2004/42/WE oraz rozpo- rządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011 , a także regulacji sektorowych dla danego rodzaju produktów. W roku sprawozdawczym do okręgowych inspektora - tów pracy wpłynęły wnioski organów celno-skarbowych dotyczące 502 zatrzymanych wyrobów. Inspektorzy pracy po przeprowadzeniu kontroli wydali opinie dotyczące 487 produktów (484 maszyn i innych urządzeń technicz - nych oraz 3 środków ochrony indywidualnej). W 15 przy- padkach brak było przesłanek do wydania opinii, gdyż wnioski dotyczyły asortymentu nieobjętego właściwością rzeczową organów Państwowej Inspekcji Pracy. W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami opinie dotyczące 322 produktów (66%) były negatywne (320 maszyn i innych urządzeń technicznych oraz 2 środki ochrony indywidualnej). W efekcie podjętych działań wadliwe produk - ty nie zostały dopuszczone do obrotu albo zostały dopusz- czone po usunięciu wszystkich stwierdzonych niezgodności. Najliczniejszą grupę wyrobów w stosunku do któ - rych inspektorzy pracy wydali opinie, stanowiły maszyny. Zakwestionowane produkty w znacznej liczbie pochodziły z Azji, głównie z Chin, w mniejszej liczbie również z Wielkiej Brytanii, Turcji, USA, Ukrainy i innych państw. Liczba produktów opiniowanych WyszczególnienieLiczba Wnioski o wydanie opinii502 Wydane opinie487 Opinie negatywne322 Opinie pozytywne165 Brak przesłanek do wydania opinii15 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 124 ROZDZIAŁ 8 Realizowane przez inspektorów pracy kontrole nadal wskazują na brak znajomości obowiązujących w UE przepi - sów sektorowych dotyczących wymagań dla poszczególnych grup produktów albo na świadome ignorowanie mających zastosowanie wymagań przez importerów. Pozorne oszczęd - ności w tym zakresie polegające na zakupie tańszych urzą- dzeń, niejednokrotnie nieprzeznaczonych na rynek UE, szybko weryfikowane są przez organy Krajowej Administracji Skarbowej, co finalnie wiąże się z koniecznością poniesienia znacznych środków na dostosowanie urządzeń do wyma - gań systemu oceny zgodności i nadzoru rynku albo skutkuje zawróceniem produktów na granicy. Wnioski Kontrole przeprowadzone w 2025 r. w zakresie nadzoru ryn- ku pozwoliły na wyeliminowanie niezgodności produk- tów w 8 sektorach pozostających w kompetencjach organów Państwowej Inspekcji Pracy . Najwięcej nie- zgodności ujawniono w czasie kontroli maszyn, co w ocenie inspektorów pracy wiązało się nie tylko z nieznajomością lub lekceważeniem wymagań przepisów sektorowych, ale także z brakiem udokumentowanej oceny zgodności zespołów maszyn zestawianych w zakładach pracy. Odno - towano przypadki świadomego ignorowania wymagań obowiązujących przepisów przy eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych, również w zakresie bezpie - czeństwa i ochrony zdrowia. Kontrole prowadzone przez inspektorów pracy w zakre - sie nadzoru rynku w dalszym ciągu będą skoncentrowa- ne na wybranych grupach maszyn oraz środkach ochrony indywidualnej. Do oceny typowane będą grupy produktów mające decydujący wpływ na bezpieczeństwo i ochro - nę zdrowia w zakładach pracy. Kontynuować będziemy kontrole prowadzone na wniosek organów celnych oraz szeroko rozumiane poradnictwo w zakresie przepisów dotyczących nadzoru rynku, w szczególności wymagań przepisów w poszczególnych sektorach, gdzie występują istotne zagrożenia dla użytkowników. Na efektywność kontroli prowadzonych przez inspek - torów pracy w zakresie nadzoru rynku bezpośredni wpływ ma skomplikowany stan legislacyjny w tym obsza - rze. Nadal nie zakończona została reforma zapoczątko- wana zmianami przepisów w 2014 r. i 2016 r. w zakresie dostosowania podejścia sektorowego do tzw. nowych ram prawnych. Zakończenie reformy pozwoli w przyszło - ści na jednolite podejście do wszystkich grup produktów kontrolowanych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie nadzoru rynku. 9 Zadania w zakresie legalności zatrudnienia Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 127 Nielegalne zatrudnienie i nielegalna inna praca zarobkowa w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo Liczba osób objętych kontrolą Liczba osób nielegalnie zatrudnionych lub wykonujących nielegalnie inną pracę zarobkową 202320242025202320242025 Dolnośląskie9263888998941010906859 Kujawsko-pomorskie591858617421679698582 Lubelskie7510741910 516897812860 Lubuskie624351415456647516377 Łódzkie713577858654894994921 Małopolskie780472866482167314211310 Mazowieckie504044327503857887959 Opolskie397737034091682563548 Podkarpackie768273648663753748591 Podlaskie768769208455525494425 Pomorskie8758917615 796838897969 Śląskie19 09417 92920 604304728372271 Świętokrzyskie404638044134637476463 Warmińsko-mazurskie266022132133354369249 Wielkopolskie12 135956513 817143813611471 Zachodniopomorskie509646935137807646678 Ogółem120 048112 180138 75615 73814 62513 533 9. Zadania w zakresie legalności zatrudnienia 9.1. Legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich Zakres kontroli W roku 2025 inspektorzy pracy przeprowadzili ponad 24,2 tys. kontroli (w 2023 r. – 20,8 tys., w 2024 r. – 20,0 tys.), podczas których badali legalność zatrudnienia i innej pra - cy zarobkowej obywateli polskich. Skontrolowano prawie 22,7 tys. podmiotów (w 2023 r. – 20,0 tys., w 2024 r. – 19,1 tys.). Kontrole ukierunkowane były na ujawnianie przypadków: −powierzania pracownikom pracy bez zawarcia umowy o pracę w formie pisemnej lub bez potwierdzenia warun - ków umowy o pracę na piśmie w wymaganym terminie; −niedopełnienia obowiązku dokonania zgłoszenia do ubez - pieczeń społecznych osób pracujących; −tzw. wypłat pod stołem, tj. przypadków, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagrodzenia i innych świad - czeń ze stosunku pracy nie zostały opłacone skład- ki na ubezpieczenia społeczne ani zaliczka na podatek dochodowy. Ponadto kontrolowano realizację obowiązków dotyczą - cych zatrudniania i wypłacania wynagrodzeń pracownikom uchylającym się od wykonania obowiązku alimentacyjnego (dłużnicy alimentacyjni). Diagnoza W roku sprawozdawczym inspektorzy pracy skontrolo- wali legalność zatrudnienia 138,8 tys. osób (w 2024 r. – 112,2 tys., w 2023 r. – 120 tys.). W stosunku do prawie 13,6 tys. osób stwierdzono nielegalne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową (w 2024 r. – 14,6 tys., w 2023 r. – 15,7 tys. osób uznano za osoby wykonujące pracę nielegalnie). Stwierdzone przez inspektorów pracy nieprawidłowości dotyczyły: −braku albo nieterminowego potwierdzenia na piśmie rodzaju i warunków zawartej z pracownikiem umowy o pracę – 2241 przypadków, co stanowi 2,2% ogółu osób, których legalność zatrudnienia była weryfikowana w toku kontroli; −braku albo nieterminowego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zarówno pracowników, jak i osób świad - czących usługi na podstawie umów cywilnoprawnych – 13 553 przypadki, tj. 9,8% ogółu osób objętych kontrolą w tym zakresie. Największy odsetek osób poddanych kontroli w danym województwie, w stosunku do których stwierdzono niele- galne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową, wykazano w województwach: małopolskim – 20,2%, opol - skim – 13,4%, zachodniopomorskim – 13,2%, mazowieckim – 12,8%. Najmniejszy odsetek odnotowano w wojewódz - twie podlaskim – 5,0%. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 128 ROZDZIAŁ 9 Biorąc pod uwagę liczbę osób objętych kontrolą w danej branży, największą skalę nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej inspektorzy pracy odno - towali w następujących sektorach gospodarki: pozosta- ła działalność usługowa – 14,1%, usługi administrowania – 13,3%, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne – 12,8%, budownictwo – 12,3%. W 2025 r. inspektorzy pracy kontrolowali również zagad - nienia dotyczące deklarowania właściwym organom wszystkich świadczeń ze stosunku pracy . Na ponad 4,5 tys. kontroli oraz ponad 34,4 tys. zbadanych osób w tym zakresie, nieprawidłowości stwierdzono podczas 273 kon - troli, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagro- dzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne oraz zalicz - ka na podatek dochodowy na łączną kwotę ponad 1,8 mln zł. Analogicznie jak w latach poprzednich, w następstwie prowadzonych czynności kontrolnych z zakresu legal - ności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej inspektorzy pracy kierowali do właściwych organów powiadomie- nia o wynikach kontroli przeprowadzonych samodziel- nie przez Państwową Inspekcję Pracy, w tym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – 1043, Krajowej Administracji Skarbowej – 499. Ponadto w ramach współpracy z inny - mi służbami krajowymi inspektorzy pracy realizowali kon- trole na wniosek organu współdziałającego lub kontrole wspólne. Wnioski w tych sprawach najczęściej kierowane były przez: Zakład Ubezpieczeń Społecznych – 278, Krajo - wą Administrację Skarbową – 274. Wnioski Zjawisko nielegalnego zatrudniania i wykonywania niele- galnej innej pracy zarobkowej nadal stanowi istotny pro- blem społeczno-ekonomiczny. Niedoskonałość przepisów prawnych, które są łatwe do obejścia przez nieuczciwie Nielegalne zatrudnienie i nielegalna inna praca zarobkowa w latach 2023-2025 (wg wybranych sekcji PKD) Sekcja PKD Liczba osób objętych kontrolą Liczba osób nielegalnie zatrudnionych lub wykonujących nielegalnie inną pracę zarobkową 202320242025202320242025 Ogółem, w tym:120 048112 180138 75615 73814 62513 533 C. Przetwórstwo przemysłowe24 26420 71927 323246320761596 F.Budownictwo16 58914 25815 204242620241864 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodo- wych, włączając motocykle 31 03029 54233 551406439013330 H. Transport i gospodarka magazynowa 642171819319105511151030 I.Działalność związana z zakwa- terowaniem i usługami gastro- nomicznymi 10 57910 90111 870177315811513 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 57565555878010389911169 działające podmioty – przy różnym stopniu akceptacji społecznej, niestety ułatwia to wysoce niepokojące zjawi - sko. Mając to na uwadze konieczne jest wprowadzenie niezbędnych zmian, które w pełni uporządkowałyby rynek pracy w kwestii legalności zatrudnienia i sku - tecznie zminimalizowały negatywne skutki obecnych regulacji prawnych . W 2025 r. uchylona została usta- wa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy , a w życie weszła ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnie- nia . Zmianie uległa m.in. definicja nielegalnego zatrud- nienia i nielegalnej innej pracy zarobkowej. Ograniczenie przez ustawodawcę rzeczonej definicji o zapis dotyczą - cy podjęcia przez bezrobotnego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności bez powiadomienia o tym wła - ściwego powiatowego urzędu pracy należy ocenić pozy- tywnie. Obecnie definicja nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej zawiera dwa elementy, tj. zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdze - nia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy o pracę i jej warunków oraz niezgłoszenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do obo - wiązkowych ubezpieczeń społecznych. Brak objęcia definicją osób świadczących pracę na pod - stawie umów cywilnoprawnych w zakresie analogicznym, jak w przypadku osób zatrudnionych na podstawie umów o pra - cę, a także obowiązujący wciąż 7-dniowy termin na zgło- szenie pracobiorcy do ubezpieczeń społecznych skutkuje tym, że inspektorzy pracy w trakcie prowadzonych kontroli spotykali się i będą się spotykać z naruszeniami przepisów oraz łatwością ich obejścia, co wskazuje na fakt, że dal - sze zmiany przepisów w tym zakresie są niezbędne, aby skutecznie walczyć z nielegalnym zatrudnieniem. Regula - cje prawne, które nie są dostosowane do obecnego rynku pracy, a także coraz większa świadomość przedsiębiorców w tym jak łatwe są one do ominięcia (wskazane powyżej: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 129 7-dniowy termin na zgłoszenie pracobiorcy do ubezpieczeń społecznych i brak obowiązku zawierania umów cywilno - prawnych w formie pisemnej), przy zainteresowaniu obu stron nielegalną pracą, umożliwiają praktycznie bez żad - nych konsekwencji prowadzenie takich praktyk. Powyż- sze od lat jest wskazywane przez inspektorów pracy jako główna bariera mająca wpływ na skuteczność prowadzo - nych kontroli w zakresie legalności zatrudnienia. Postulat zmiany przepisów w tym zakresie jest również od lat zgła - szany przez Państwową Inspekcję Pracy w corocznych sprawozdaniach. Kolejną kwestią mającą duży wpływ na ujawnianie pracy na czarno jest sam sposób prowadzenia czyn - ności kontrolnych, a dokładniej zaangażowane w nią środki. Inspektorzy pracy powinni dysponować wypo- sażeniem umożliwiającym im natychmiastową (online) weryfikację sprawdzanych w trakcie kontroli osób , zarówno w bazie ZUS w zakresie zgłoszenia do ubezpie - czeń społecznych, jak i w bazie ewidencji ludności PESEL. Brak uprawnień takich jak możliwość prowadzenia wstępnych czynności rozpoznawczych czy też możliwość korzystania z instytucji pomocy prawnej np. w przypadku prowadzenia postępowania kontrolnego, gdzie materiał dowodowy opiera się w znacznej mierze na zeznaniach świadków i wskazanym byłoby przesłuchanie świadka zamieszkałego w innym okręgu, tj. będącego poza wła - ściwością miejscową organu prowadzącego postępowanie kontrolne – są w dalszym ciągu problemami zgłaszanymi przez inspektorów pracy. Rozwiązanie tej kwestii w zna - czący sposób mogłoby przyczynić się do zwiększenia sku- teczności prowadzonych postępowań oraz do zmniejszenia istniejących naruszeń, pozostających póki co w szarej stre - fie działań części przedsiębiorców. Są to największe, choć nie jedyne trudności, jakie napoty- kają inspektorzy pracy. Z drugiej strony mamy do czynienia z podmiotami powierzającymi pracę. Praktyki utrudniania czynności kontrolnych stosowane przez przedsiębior - ców to m.in.: nieokazywanie wszystkich dokumentów niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w wyzna - czonych przez inspektora pracy terminach czy funkcjo- nowanie biur wirtualnych, jak również utrudniony kontakt z przedsiębiorcą. Niezmiennie, jako główne przyczyny nielegalnego zatrudnienia lub wykonywania nielegalnej innej pracy zarobkowej, wskazywane są wysokie koszty zatrudnie - nia i prowadzenia działalności gospodarczej oraz chęć minimalizacji tych kosztów. Minimalizacja owych kosztów przekłada się jednocześnie na zwiększenie konkurencyj - ności na rynku np. w zakresie ceny oferowanych usług, a co za tym idzie eliminację konkurencji, w tym podmio - tów działających legalnie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że niskie kary oraz brak ich uzależnienia od liczby osób nielegalnie świadczących pracę (jak to ma miejsce w przypadku nielegalnego powierzenia pracy cudzoziem - com) nie pełnią funkcji odstraszającej, a w konsekwencji nie przyczyniają się do zmniejszenia występowania zjawiska pracy na czarno. Uzależnienie wysokości nakładanych kar od liczby osób nielegalnie świadczących pracę, zapewne przyczyniłoby się do tego, że proceder ten stałby się mniej opłacalny . Natomiast wśród przyczyn leżących po stronie pra- cobiorców należy wymienić niską świadomość prawną – głównie wśród osób o niskich kwalifikacjach zawodo - wych, a także przymus ekonomiczny. Osoby lepiej przy- gotowane zawodowo, osoby uczące się lub absolwenci szkół, okres pracy na czarno traktują jako stan przejściowy, w niektórych przypadkach akceptowany. Odrębną katego - rią są osoby w ogóle nie zainteresowane legalną pracą. Ich celem jest chęć uzyskania wyższego zarobku bądź potrzeba ukrycia dochodów przed właściwymi organami, z uwagi na ciążące na nich tytuły egzekucyjne oraz możli - wość korzystania z różnych form wsparcia ze strony insty- tucji publicznych. Wśród postulatów Państwowej Inspekcji Pracy nie- zmiennie należy wskazać konieczność: ●wprowadzenia obowiązku zgłoszenia do ZUS każ - dej pracującej osoby fizycznej przed jej dopuszcze- niem do pracy/świadczenia usług. Stan prawny, który pozwala na dokonanie tej czynności w ciągu 7 dni dzia - ła na korzyść nieuczciwych podmiotów i skutecznie utrudnia, a w wielu przypadkach uniemożliwia walkę z nielegalnym zatrudnieniem; ●wprowadzenia obowiązku zawierania umów cywilnopraw - nych w celu wykonywania pracy zarobkowej w formie pisemnej przed dopuszczeniem do pracy, jak ma to miej - sce w przypadku powierzenia pracy cudzoziemcom; ●umożliwienia ukarania osoby odpowiedzialnej za niezgło - szenie do ZUS danych osoby podlegającej obowiązkowe- mu ubezpieczeniu społecznemu w ramach postępowania wykroczeniowego (tj. spenalizowania przedmiotowego czynu jako wykroczenie); ●uzależnienia wysokości kary od ilości ujawnionych osób, nielegalnie wykonujących pracę. Niezbędnym ułatwieniem pracy organu kontrolnego jest również udostępnienie inspektorom pracy bezpośredniego (online) dostępu do baz danych ZUS w zakresie potwier - dzenia zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, który umożliwiałby taką weryfikację w miejscu oraz podczas pro - wadzonych czynności kontrolnych. 9.2. Świadczenie usług agencji zatrudnienia, powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej oraz outsourcing Przestrzeganie przez agencje zatrudnienia prze- pisów regulujących warunki prowadzenia agencji zatrudnienia Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 439 kontroli w 416 podmiotach (w 2024 r. – 516 kontroli w 488 podmio- tach, a w 2023 r. – 513 kontroli w 492 podmiotach), obejmu- jących w szczególności badanie dopełnienia obowiązków: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 130 ROZDZIAŁ 9 dokonania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia działalno- ści, której prowadzenie jest uzależnione od uzyskania wpi- su do tego rejestru oraz prowadzenia agencji zatrudnienia zgodnie z ustawowymi warunkami określonymi w ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia , która z dniem 1 czerwca 2025 r. zastąpiła ustawę o promocji zatrudnie- nia i instytucjach rynku pracy . Czynnościami kontrolnymi objęto zarówno podmioty prowadzone przez krajowe osoby fizyczne i prawne, jak i przez przedsiębiorców zagranicznych, w tym obywateli tzw. państw trzecich . Większość czynności kontrolnych, zrealizowanych w agencjach prowadzonych przez cudzo - ziemców spoza UE, dotyczyła podmiotów prowadzonych przez obywateli Ukrainy (72 agencje). W okresie sprawozdawczym czynności kontrolne obję - ły przede wszystkim podmioty świadczące dwa rodza- je usług, tj. pracy tymczasowej oraz pośrednictwa pracy , co do których – zgodnie z przepisami ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia – utrzymano obo- wiązek posiadania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia. Jednocześnie rozszerzono zakres usług pośrednictwa pracy wymagających uzyskania wpisu do rejestru o dzia - łanie polegające na gromadzeniu w postaci dokumentu elektronicznego i udostępnianiu informacji o wolnych i poszukiwanych miejscach pracy za pośrednictwem systemów teleinformatycznych . W okresie sprawozdawczym przeważały kontro- le prowadzone w agencjach zatrudniających do 9 pra- cowników (30%) oraz od 50 do 249 pracowników (27%). Z kolei w agencjach zatrudniających od 10 do 49 pra - cowników przeprowadzono 23% kontroli, zaś najmniej (20%) w dużych agencjach o zatrudnieniu powyżej 250 pracowników. Największą liczbę kontroli zrealizowano na terenie województw: dolnośląskiego (63 kontrole), mazowieckie- go (54) oraz śląskiego (49). Kontrole agencji zatrudnienia (wg rodzaju świadczonych usług) Rodzaj działalności Liczba kontroli Praca tymczasowa293 - na rzecz cudzoziemców (art. 305 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia) 62 Pośrednictwo pracy, w tym:128 - na rzecz cudzoziemców (art. 305 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia) 17 Doradztwo personalne*43 Poradnictwo zawodowe*34 *Dane z kontroli przeprowadzonych w okresie obowiązywania ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. do 30.05.2025 r. Kontrole agencji zatrudnienia w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Dolnośląskie583531635 Kujawsko-pomorskie19116-202 Lubelskie19316-171 Lubuskie12391174 Łódzkie322333273 Małopolskie30-373294 Mazowieckie7118726545 Opolskie30-273191 Podkarpackie17-19-162 Podlaskie12-14-151 Pomorskie487549394 Śląskie8187711496 Świętokrzyskie10111371 Warmińsko- -mazurskie 11510210- Wielkopolskie424406379 Zachodnio-pomorskie211282202 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 131 Diagnoza Nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania agencji zatrudnienia wykazano w 260 kontrolach (59%), w 2024 r. – w 326 kontrolach (63%), a w 2023 r. – w 329 kontrolach (64%). Nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia, tj. bez wymaganego wpisu do rejestru agencji zatrudnienia ujawniono w 50 podmiotach, co stanowi 12% skontro- lowanych przedsiębiorstw (w 2024 r. w 50 podmiotach – 10% skontrolowanych, w 2023 r. w 56 – 11%). Nielegal - ne świadczenie usług agencji zatrudnienia dotyczyło pra- cy tymczasowej (42) oraz pośrednictwa pracy (7, w tym 4 – kierowanie cudzoziemców do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej do podmiotów prowadzących działal - ność na terytorium RP, 1 – kierowanie osób do pracy za gra- nicą u pracodawców zagranicznych, 2 – gromadzenie i udostępnianie informacji o wolnych i poszukiwanych miejscach pracy za pośrednictwem systemów teleinfor - matycznych), doradztwa personalnego (1) i poradnictwa zawodowego (1). W ramach czynności kontrolnych ujaw - niano podmioty świadczące nielegalnie jedną lub więcej usług objętych działalnością regulowaną wymagającą wpisu do rejestru agencji zatrudnienia. Nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia obejmowało sytuacje, w których podmioty nie posia- dały wpisu do rejestru, także w przypadku świadcze- nia usługi outsourcingu/leasingu będącego w praktyce pracą tymczasową, oraz kontynuowały działalność pomimo wykreślenia z rejestru agencji zatrudnienia . W ocenie inspektorów pracy, główne przyczyny stwier - dzanych nieprawidłowości, poza nieznajomością prze- pisów, to: −celowe naruszanie przepisów przez osoby prowadzące agencje zatrudnienia podyktowane kwestiami ekonomicz - nymi – osiągane zyski przewyższają ewentualne kary zwią- zane z naruszaniem obowiązujących regulacji prawnych; − presja ekonomiczna wywierana przez kontrahenta agencji zatrudnienia, w wyniku której oferuje ona inne usługi aniżeli pracę tymczasową z pominięciem istnienia jej ustawowych przesłanek, z uwagi na chęć pozyskania kontraktu; − minimalizacja kosztów prowadzenia działalności gospo- darczej poprzez odstąpienie od realizacji części obowiązków związanych z prowadzeniem usług agencji zatrudnienia. Najwięcej podmiotów, w których stwierdzono nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia ujawniono w woje - wództwach: wielkopolskim (9) oraz śląskim (6). W 2025 r. do najczęściej stwierdzanych w agencjach zatrudnienia uchybień zaliczyć można: −niezamieszczanie w dokumentach, ogłoszeniach i ofertach numeru wpisu do rejestru oraz niewskazywa- nie, że określona propozycja pracy stanowi ofertę pra- cy tymczasowej – 97 agencji (w 2024 r. – 101 agencji, w 2023 r. – 103 agencje); −nieprzestrzeganie obowiązku przedstawienia marszał - kowi województwa corocznej, pełnej informacji o dzia- łalności agencji zatrudnienia – 67 agencji (w 2024 r. – 86 agencji, w 2023 r – 99 agencji); −naruszenie obowiązku posiadania lokalu, w któ- rym są świadczone usługi agencji zatrudnienia – 24, w tym w zakresie niezapewnienia możliwości bezpośredniego kontaktu z przedstawicielami agencji – 5 agencji oraz przechowywania w lokalu wymaganych dokumentów – 9 a gencji (w 2024 r. – 41 agencji, w 2023 r. – 35 agencji); −niedopełnienie obowiązku poinformowania marszał- ka województwa o zmianie danych, zawieszeniu albo wznowieniu działalności gospodarczej – w 12 agencjach (w 2024 r. w 17 agencjach, w 2023 r. – w 31 agencjach). W toku kontroli szczególną uwagę zwracano na egze- kwowanie przepisów dotyczących kierowania osób do pra- cy za granicą u pracodawców zagranicznych. W 2025 r. spośród skontrolowanych agencji, 24 podmioty świadczy- ły usługę pośrednictwa pracy polegającą na kierowa- niu osób do pracy za granicą. W roku sprawozdawczym w 11 podmiotach stwier- dzono naruszenia związane z kierowaniem osób do pra- cy za granicą, w szczególności: − w 6 agencjach ujawniono uchybienia w zakresie zawiera- nia pisemnych umów z osobami kierowanymi do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych, w tym w 1 agen - cji nie dopełniono obowiązku zawarcia pisemnej umowy z osobą kierowaną do pracy za granicą; −w 5 agencjach stwierdzono nieprzestrzeganie przepi- sów dotyczących zawierania pisemnych umów z praco- dawcami zagranicznymi, do których kierowano osoby do pracy za granicą, z czego w 2 agencjach nie dopełnio- no obowiązku zawarcia pisemnej umowy z pracodawcą zagranicznym. W 2025 r. spośród skontrolowanych agencji 62 pod- mioty świadczyły usługę pośrednictwa pracy polegającą na kierowaniu osób, w tym także cudzoziem- ców, do pracy w podmiotach prowadzących działal- ność na terytorium Polski. Nieprawidłowości dotyczące kierowania cudzoziemców z państw spoza UE do zatrud - nienia lub innej pracy zarobkowej do podmiotów prowadzących działalność na terytorium RP wyka - zano w niespełna połowie świadczących tę usługę, tj. 25 podmiotach świadczących usługi w tym zakresie, w szczególności: −w 10 agencjach nie był przestrzegany obowiązek przed- stawienia cudzoziemcowi, przed podpisaniem umowy, jej pisemnego tłumaczenia na język zrozumiały dla cudzoziemc a; − 9 agencji nie zawarło pisemnych umów z cudzoziem- cami kierowanymi do podmiotów prowadzących działal- ność na terytorium RP, a w 7 agencjach umowy te nie spełniały wymogów przewidzianych w przepisach prawa; − 8 agencji nie przekazywało cudzoziemcom oraz podmio- tom, do których agencja kieruje cudzoziemców pisemnych informacji m.in. o zasadach dotyczących wjazdu, pobytu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 132 ROZDZIAŁ 9 i pracy cudzoziemców na terytorium RP, a w 3 stwierdzo- no uchybienia w tym zakresie; −w 8 agencjach nie prowadzono wykazów cudzoziemców kierowanych do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz wykazów podmiotów, do których kierowano cudzo - ziemców, a w 6 agencjach wykazy te były prowadzone nierzetelnie; −w 7 agencjach nie prowadzono wykazu podmiotów, do któ- rych są kierowani cudzoziemcy do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy w 61 przy- padkach powiadomiła marszałków województw lub dyrektorów wojewódzkich urzędów pracy o naruszeniach warunków prowadzenia agencji zatrudnienia. W następ - stwie powiadomień skierowanych przez inspektorów pracy w roku sprawozdawczym 9 agencji zatrudnienia zostało wykreślonych z rejestru podmiotów prowadzą- cych agencje zatrudnienia, a 15 wykreśleń dokonano w następstwie powiadomień z lat 2023-2024. Łącznie z Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia w 2025 r. wykreślono 24 agencje (w 2024 r. – 38 agencje, w 2023 r. – 33 agencje). Wnioski Kontrole przeprowadzone w 2025 r. miały złożony cha- rakter, w szczególności z uwagi na zmiany w obowiązu- jących przepisach prawa, obejmujące wejście w życie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która zastąpiła w całości stosowaną dotychczas ustawę o pro - mocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nowa usta- wa opiera się w głównej mierze na dotychczasowych przepisach. Wprowadzone modyfikacje objęły swoim zakresem w szczególności: zasady prowadzenia reje - stru agencji zatrudnienia, warunki które muszą spełniać podmioty prowadzące agencje zatrudnienia, zasady świadczenia usług na rzecz cudzoziemców , których praca wymaga zezwolenia na pracę lub oświadcze - nia o powierzeniu pracy oraz podwyższenie wysoko- ści grzywien za naruszenia przepisów przez agencje zatrudnienia. Rezultaty przeprowadzonych kontroli wskazują na utrzy- mujące się negatywne zjawisko świadczenia usług agencji zatrudnienia bez wymaganego wpi - su do rejestru. Często w przypadku takich podmiotów ujawniano, że naruszenie zostało stwierdzone w wyniku kontroli po raz kolejny. Dotyczyło to najczęściej podmio- tów prowadzących usługi pracy tymczasowej, w szcze- gólności usługi outsourcingowe świadczone w warunkach charakterystycznych dla pracy tymczasowej. Co więcej, wobec niektórych podmiotów zapadały nawet prawomoc - ne wyroki sądu, jednakże nie miało to wpływu na konty- nuowanie przez nie działalności. Co prawda, wysokość grzywny za wykroczenie polegające na prowadzeniu agencji zatrudnienia bez wymaganego wpisu, zarówno w świetle uchylonej, jak i nowej ustawy jest wysoka (górna granica ustawowego zagrożenia to 100 000 zł), jednak nie przekłada się to na wysokość grzywien orzekanych przez sądy (orzeczone grzywny oscylują zazwyczaj w granicach dolnej granicy ustawowego zagrożenia). Nowa ustawa w znacznej części uwzględniła postu - laty zmian w przepisach regulujących działalność agencji zatrudnienia zgłaszane przez inspekcję pracy na przestrze - ni ostatnich lat. Jednakże w celu ograniczenia stwier- dzanych nieprawidłowości należy wskazać na potrzebę kontynuowania działań na rzecz eliminowania negatyw- nych zjawisk związanych ze świadczeniem usług agencji zatrudnienia w szczególności poprzez: ● monitorowanie rynku agencji zatrudnienia i ukierun- kowanie działalności kontrolno-nadzorczej na eliminację zjawiska nielegalnego prowadzenia usług pracy tymcza - sowej i pośrednictwa pracy; ● prowadzenie działań prewencyjnych i informacyj- nych – utrzymanie i rozwijanie działań edukacyjnych, w tym także obejmujących podmioty prowadzone przez cudzoziemców, co może przyczynić się do ograniczenia nieprawidłowości wynikających z nieznajomości lub błęd - nej interpretacji przepisów; ●zacieśnienie współpracy z innymi organami, w szcze- gólności odpowiedzialnymi za legalizację pobytu i pracy cudzoziemców oraz instytucjami kontrolnymi (ZUS, KAS i marszałkami województw), w celu lepszego monitorin - gu podmiotów świadczących usługi agencji zatrudnienia i eliminowania z rynku tych, których celem jest wyłącznie obchodzenie przepisów prawa lub jego naruszanie. Ponadto nadal aktualne pozostają wnioski obejmujące m.in.: ●wprowadzenie obowiązku odbycia przez osoby zamie - rzające prowadzić agencję zatrudnienia szkolenia w zakresie warunków świadczenia usług agencji zatrudnienia jako obligatoryjnego warunku uzyskania wpisu do KRAZ. Zasadnym jest również zapewnienie możliwości korzystania ze szkoleń aktualizujących i utrwalających wiedzę z tego zakresu oraz zagwaran - towanie – na etapie rejestracji działalności gospodar- czej w CEIDG lub KRS – uzyskania informacji przez podmiot zamierzający prowadzić agencję zatrudnie - nia, że wskazany rodzaj działalności stanowi dzia- łalność regulowaną, wymagającą wpisu do rejestru agencji zatrudnienia; ●zapewnienie możliwości prowadzenia postępowania mandatowego przez inspektora pracy z tytułu wykro- czeń związanych z naruszeniem przepisów o świadczeniu usług agencji zatrudnienia. Powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej – agencje pracy tymczasowej Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 210 kontro- li w agencjach pracy tymczasowej w 191 podmiotach (w 2024 r. – 237, a w 2023 r. – 247) w zakresie przestrzega - nia przepisów ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 133 pracowników tymczasowych, jak również Kodeksu pracy i przepisów wykonawczych, wydanych na jego podstawie. W skontrolowanych agencjach pracy tymczaso - wej świadczyło pracę 83,4 tys. osób, w tym 38,9 tys. (46%) na podstawie stosunku pracy (w 2024 r. – 46%, a w 2023 r. – 44%). Najczęściej zakresem kontroli obejmowano agencje pracy tymczasowej zatrudniające od 50 do 249 pracowni - ków (33%) oraz podmioty zatrudniające 250 osób i powyżej (32%), a także podmioty od 10 do 49 osób (22%). Najwięcej skontrolowanych agencji prowadziło działal - ność na terenie województw: dolnośląskiego (31), ślą- skiego (27) oraz mazowieckiego (25). Diagnoza Nieprawidłowości stwierdzono w 95,8% podmiotów objętych kontrolą (w 2024 r. – 94%, a w 2023 r. – 96%), w tym w 63,8% podmiotów dotyczyły one nieprzestrze - gania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych . W zakresie egzekwowania przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły rozpoczęcia pracy tymczasowej, jej przebie- gu oraz zakończenia jej wykonywania. W szczególno- ści stwierdzono w: −11 agencjach – nieprawidłowości w zakresie zawierania umów o pracę tymczasową, dotyczące 16 pracowników tymczasowych; −21 agencjach – naruszenia przepisów polegające na zawie - raniu umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycz- nych dla stosunku pracy, dotyczące 219 osób; −28 agencjach – uchybienia dotyczące wypłaty wynagro - dzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy wobec 117 pracowników; −31 agencjach – uchybienia dotyczące wypłacenia wyna - grodzenia osobom wykonującym pracę tymczasową na podstawie umów prawa cywilnego wobec 77 osób; −12 agencjach – nieprzestrzeganie przepisów w zakre- sie udzielania pracownikom tymczasowym urlopów wypoczynkowych, ustalania wynagrodzenia za czas Kontrole agencji pracy tymczasowej w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Dolnośląskie302918292717312917 Kujawsko- pomorskie 121281010613124 Lubelskie888111444 Lubuskie431---653 Łódzkie282820252522202015 Małopolskie9931616812126 Mazowieckie181813281913252422 Opolskie212118121111654 Podkarpackie643664333 Podlaskie131291010910106 Pomorskie232071716614137 Śląskie292920323225272721 Świętokrzyskie766988533 Warmińsko- mazurskie 321333544 Wielkopolskie252524272724171613 Zachodnio- pomorskie 111111121111121211 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 134 ROZDZIAŁ 9 urlopu lub wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewy- korzystany urlop w stosunku do 14 osób; −20 agencjach – naruszenia przepisów związanych z wydawaniem świadectw pracy pracownikom tymcza - sowym, dotyczące 24 pracowników; −16 agencjach – nieprawidłowości dotyczące przepro - wadzania profilaktycznych badań lekarskich wobec 127 pracowników. Ponadto stwierdzono w: −44 agencjach – niedopełnienie obowiązków w zakresie uzgodnienia przez agencję pracy tymczasowej z praco - dawcą użytkownikiem na piśmie warunków zatrudnienia pracowników tymczasowych (nieprawidłowości te doty - czyły 58 osób), a w przypadku 18 agencji stwierdzono brak uzgodnień zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy agencją i pracodawcą użytkowni - kiem (nieprawidłowości te dotyczyły 40 osób); −21 agencjach – brak zawiadomienia na piśmie (75 osób) o warunkach zatrudnienia wynikających z uzgodnień pomiędzy agencją a pracodawcą użytkownikiem przed zawarciem umowy, a w przypadku 18 agencji stwier - dzono uchybienia w zakresie udzielenia pracownikom tymczasowym informacji o uzgodnieniach z pracodawcą użytkownikiem (62 osoby); −18 agencjach – brak przekazania (199 pracownikom tymczasowym) w postaci papierowej lub elektronicznej wymaganych informacji umożliwiających bezpośredni kontakt z przedstawicielami agencji, a w 10 agencjach stwierdzono uchybienia w zakresie przekazania pełnej informacji lub w terminie późniejszym niż 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę (24 osoby); −11 agencjach – skierowanie (120 osób) do wykonywa - nia prac niezgodnych z definicją pracy tymczasowej zawartą w art. 2 pkt 3 ustawy o zatrudnianiu pracowni- ków tymczasowych ; −6 agencjach – skierowanie (wbrew obowiązującym prze - pisom) osób świadczących pracę tymczasową do wyko- nywania pracy szczególnie niebezpiecznej na rzecz pracodawcy użytkownika; −42 agencjach – uchybienia w zakresie wydawania zaświadczeń potwierdzających okres wykonywania pracy tymczasowej na rzecz danego pracodawcy użyt - kownika osobom skierowanym do wykonywania takiej pracy na podstawie umowy prawa cywilnego (nieprawi - dłowości te dotyczyły 136 osób). Agencje pracy tymczasowej – naruszenia przepisów w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek kontroli, podczas których stwierdzono naruszenie przepisów 202320242025 Nieprawidłowości w zakresie uzgodnienia zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy agencją i pracodawcą użytkownikiem 26,729,129,6 Brak zawiadomienia osoby, której ma być powierzona praca tymczasowa, o treści uzgodnień między agencją i pracodawcą użytkownikiem, dotyczących warunków wykonywania pracy lub niewłaściwe zawiadomienie 6,812,618,0 Nieprawidłowości dotyczące wydawania osobom skierowanym do wykonywania pracy tymczasowej na podstawie umowy prawa cywilnego zaświadczeń potwierdzających okres wykonywania takiej pracy na rzecz danego pracodawcy użytkownika 19,819,420,0 Nieprawidłowości w zakresie wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy (z wyjątkiem należności związanych z urlopami wypoczynkowymi) 14,514,313,3 Zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy 6,06,710,0 W 2025 r. naruszenie maksymalnego okresu wyko- nywania pracy tymczasowej dla danego pracodawcy użytkownika stwierdzono w 9 agencjach (4,7% skontro- lowanych podmiotów), łącznie w stosunku do 59 osób (w 2024 r. – w 18 agencjach – 8,2% w odniesieniu do 58 osób, w 2023 r. – w 10 agencjach – 4,3% w odniesie - niu do 111 osób). Najpoważniejszy i utrzymujący się od lat problem sektora pracy tymczasowej nadal stanowi praktyka zastępowania pracy tymczasowej outsourcingiem , pomimo że świad- czona usługa opiera się wyłącznie na udostępnianiu personelu. Przeprowadzone postępowania kontrolne potwierdzają, że stosowana jest ona zarówno przez pod - mioty posiadające wpis do rejestru agencji zatrudnienia, jak i podmioty działające w sposób nielegalny, a jej celem jest obejście obowiązujących przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych . Ponadto, podobnie jak w latach ubiegłych, utrzymują się pozostałe negatywne zjawiska związane z omija - niem obowiązujących przepisów prawa, w szczególności: −nadużywanie umów cywilnoprawnych zawiera- nych w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 135 −wykorzystywanie pracy tymczasowej jako stałego ele- mentu organizacji pracy i polityki kadrowej, czemu sprzyja brak sankcji za powierzanie pracy tymczasowej w sytuacji, gdy nie są spełnione przesłanki wynikające z jej ustawowej definicji. Spośród trudności towarzyszących realizowanym postępowaniom kontrolnym należy wskazać na pro - blemy w równoczesnym prowadzeniu działań kon- trolnych ze względu na zlokalizowanie na terenie różnych województw podmiotów udostępniających osoby do pracy oraz korzystających z ich usług w ramach pracy tymczasowej, a także w procesie nieprawidłowego outsourcingu. W zdecydowanej większości podmioty świadczące usługę pracy tymczasowej powierzają wykonywanie pracy – w szczególności cudzoziemcom – na podstawie umów cywilnoprawnych. Weryfikacja sposobu wykonywania pracy pod kątem zawarcia umowy zlecenia w warunkach umowy o pracę w odniesieniu do cudzoziemców w więk - szości przypadków jest utrudniona, gdyż wymaga przesłu- chań, a cudzoziemcy zwykle nie posługują się językiem polskim. Dodatkowo, osoby świadczące pracę na pod - stawie umów prawa cywilnego, z obawy przed jej utratą, często nie informują inspektora pracy o rzeczywistym sposobie wykonywania pracy, gdyż cywilnoprawna forma zatrudnienia umożliwia im wykonywanie pracy w zwięk - szonej liczbie godzin. Ponadto, kontrolujący zauważa- ją, że cudzoziemcy bardzo często nie są świadomi różnic pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi. Cywilnoprawna forma zatrudnienia pozostaje kon- kurencyjna w stosunku do umów o pracę, z tożsa- mych powodów jak w przypadku korzystania z tego typu umów przy standardowych, dwustronnych rela - cjach pomiędzy podmiotem powierzającym pracę a pracobiorcą. Ponadto, taka praktyka uczestników rynku pracy wynika m.in. z braku konieczności dosto - sowania warunków wynagradzania takich osób do tych, które pracodawca użytkownik stosuje wobec własnych pracowników. Na wybór tej podstawy wykonywania pracy tymczasowej w znacznej mierze wpływają pod - mioty korzystające z usług agencji zatrudnienia, a za wykroczenie polegające na zawarciu umowy cywilnoprawnej w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę odpowiada jedynie agencja pracy tymczasowej. Należy podkreślić, że obowiązujące regulacje prawne niesłusznie różnicują odpowiedzialność wykroczeniową agencji zatrudnienia i pracodawców użytkowników ze względu na podstawę wykonywania pracy tymczasowej. Przepisy karne obejmują jedynie wykroczenia popełnione przeciwko prawom pracowników tymczasowych, czyli osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę tymczasową. Wykroczenia te nie doty - czą natomiast osób wykonujących pracę tymczasową w ramach umów cywilnoprawnych, co uniemożliwia inspektorom pracy stosowanie sankcji w przypadku nie - przestrzegania tak istotnych warunków wykonywania pra- cy tymczasowej, jak np. maksymalne okresy świadczenia takiej pracy czy zakaz powierzania prac szczególnie niebezpiecznych. Natomiast jako pozytywną zmianę należy wska- zać na nowo wprowadzone regulacje prawne zawarte w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP, umożliwiające sankcjonowanie świadczenia niepra- widłowego outsourcingu. Przewidują one odpowie- dzialność wykroczeniową za powierzanie pracy cudzoziemcowi na podstawie stosunku pracy lub na innej podstawie i kierowanie go do wykonywania pracy na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu, na innej podstawie niż umowa przewidująca wykonywanie pra - cy tymczasowej. Dotychczas podmioty świadczące usługę outsourcingu, która w rzeczywistości nie polegała na realizacji określo - nych prac, a jedynie na udostępnianiu osób do pracy, zabezpieczały się przed odpowiedzialnością uzyskując wpis do rejestru agencji zatrudnienia i unikały konsekwen - cji związanych z nadużyciami. Powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej – pracodawcy użytkownicy W 2025 r. realizowano kontrole także u pracodawców użytkowników korzystających z usług agencji pracy tymczasowej. Przeprowadzono 189 kontroli u 182 pracodawców użyt - kowników (w 2024 r. – 184 kontrole, a w 2023 r. – 247 kontroli). Najwięcej kontroli przeprowadzono w podmiotach o zatrudnieniu od 50 do 249 pracowników (40%), w pod - miotach powyżej 250 pracowników (39%) oraz w podmio- tach od 10 do 49 pracowników (14%). Pracownicy tymczasowi najczęściej wykonywali pra - cę u pracodawców użytkowników należących do sektora prywatnego – 180 podmiotów (99% skontrolowanych), wśród których zdecydowanie dominowała własność pry - watna krajowa (96 podmiotów – 53%). W podmiotach o wła- sności prywatnej krajowej pracę świadczyło 42,1 tys. osób (53% pracowników tymczasowych zatrudnionych w sekto - rze prywatnym). Natomiast u skontrolowanych 70 zagra- nicznych pracodawców użytkowników pracę wykonywało ponad 34,3 tys. osób (43%). Pracodawcy użytkownicy prowadzili działalność gospo - darczą głównie w pięciu sekcjach gospodarki narodowej: przetwórstwie przemysłowym (63% objętych kontrolą), transporcie i gospodarce magazynowej (11%), usługach administrowania (9%), handlu i naprawach (8%), zakwate - rowaniu i usługach gastronomicznych (4%). Najwięcej podmiotów objętych kontrolami działa - ło na terenie województwa śląskiego (25), dolnośląskie- go (24) oraz mazowieckiego i pomorskiego (po 17). SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 136 ROZDZIAŁ 9 Kontrole pracodawców użytkowników w latach 2023-2025 (wg wybranych sekcji PKD) Sekcja PKD 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych C.Przetwórstwo przemy- słowe 154103936211880 F.Budownictwo1086322 G.Handel hurtowy i deta- liczny; naprawa pojazdów samochodowych, włącza- jąc motocykle 301928161510 H.Transport i gospodarka magazynowa 21111592114 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usłu- gami gastronomicznymi 5310777 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 961371711 Kontrole pracodawców użytkowników w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Liczba kontroli Liczba kontro- li, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Dolnośląskie282022132414 Kujawsko-pomorskie12583107 Lubelskie886595 Lubuskie8-4-83 Łódzkie17131171110 Małopolskie148107105 Mazowieckie2611179177 Opolskie131010796 Podkarpackie1097765 Podlaskie764355 Pomorskie24101761711 Śląskie332528242519 Świętokrzyskie655254 Warmińsko- -mazurskie 975375 Wielkopolskie221721161513 Zachodnio-pomorskie10795118 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 137 Diagnoza Naruszenia przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , w tym unormowań dotyczących bezpie- czeństwa i higieny pracy, stwierdzono podczas 67,2% kontroli (w 2024 r. – 63,6%, a w 2023 r. – 65,2%). Ujawniono, m.in., że: −36 podmiotów – nie przestrzegało obowiązku prowa- dzenia ewidencji osób wykonujących pracę tymcza- sową na podstawie umowy o pracę oraz umowy prawa cywilnego (nieprawidłowości dotyczyły 424 osób); −34 pracodawców użytkowników – nie dopełniło obowiąz - ków dokonania na piśmie uzgodnień z agencją pracy tymczasowej, dotyczących warunków zatrudnienia pra - cowników tymczasowych (nieprawidłowości dotyczyły 58 osób), a w przypadku 18 pracodawców użytkowników stwierdzono niedokonanie tych uzgodnień (33 osoby); −31 podmiotów – nie dopełniło obowiązków informacyj - nych, dotyczących m.in. przekazania agencji pracy tym- czasowej pisemnej informacji o wynagrodzeniu za pracę, której wykonywanie miało być powierzone pracownikowi tymczasowemu oraz o warunkach wykonywania pracy tymczasowej w aspekcie bezpieczeństwa i higieny pracy (nieprawidłowości dotyczyły 49 osób); −16 pracodawców użytkowników – naruszyło przepisy dotyczące maksymalnego okresu korzystania z pracy tej samej osoby wykonującej pracę tymczasową (nieprawi - dłowości dotyczyły 129 osób); −13 pracodawców użytkowników – naruszyło przepisy o czasie pracy względem 40 pracowników tymczasowych. Ponadto w 91 podmiotach, w których zakresem kon- troli objęto pracowników własnych oraz pracowników tymczasowych, wykazano nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym również w stosunku do pracowników tymczasowych . Najczęściej stwierdzono naruszanie przez pracodaw- ców użytkowników obowiązków w stosunku do pracowni- ków tymczasowych w zakresie: −szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy – w 30 podmiotach; −przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego oraz infor - mowania o nim pracowników – w 27 podmiotach; −dostarczenia pracownikom tymczasowym odzieży i obu- wia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej – w 23 podmiotach. Niezmienne pozostają przyczyny stwierdzanych naru- szeń, wśród których, poza niedostateczną znajomością przepisów regulujących zatrudnienie tymczasowe , należy wymienić przede wszystkim dążenie pracodaw- ców użytkowników do obniżenia kosztów prowadzo- nej działalności gospodarczej związanych z zatrudnianiem pracowników własnych. Doświadczenia kontrolne wskazu - ją także na występowanie presji ekonomicznej ze stro- ny pracodawców użytkowników, towarzyszącej ustalaniu warunków kontraktu z agencją zatrudnienia, której efektem niejednokrotnie było stwierdzenie naruszeń obowiązują - cych przepisów poprzez stosowanie: − outsourcingu będącego w praktyce pracą tymczasową; −pracy tymczasowej pomimo niewystępowania jej ustawo- wych przesłanek; −umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycz - nych dla pracy tymczasowej. Powodem korzystania przez pracodawców użytkow - ników z personelu zewnętrznego jest przede wszyst- kim przejęcie przez agencję pracy tymczasowej procesu Pracodawcy użytkownicy - naruszenia przepisów w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenie przepisów 202320242025 Nieuzgodnienie zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy pracodawcą użytkownikiem i agencją zatrudnienia 27,124,427,5 Niedopełnienie obowiązków informacyjnych wobec agencji zatrudnienia (at. 9 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu pracowników tymczasowych) 19,015,716,4 Brak ewidencji osób wykonujących pracę tymczasową na podstawie umowy o pracę oraz umowy prawa cywilnego lub niewłaściwe prowadzenie ewidencji 27,126,619,0 Nieprzestrzeganie przepisów o czasie pracy 9,312,56,8 Niezapewnienie pracownikom odpowiednich szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy 9,315,215,8 Niedostarczenie pracownikom tymczasowym odzieży, obuwia roboczego lub środków ochrony indywidualnej 16,215,712,1 Nieprzeprowadzenie lub niewłaściwe przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego 9,311,914,2 Traktowanie pracowników tymczasowych w sposób mniej korzystny w porównaniu z pra- cownikami zatrudnionymi przez pracodawcę użytkownika 4,42,14,2 Nieprzekazywanie organiza- cjom związkowym informacji o zamiarze powierzenia pracy tymczasowej 2,43,25,3 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 138 ROZDZIAŁ 9 związanego z rekrutacją pracowników, w tym cudzo- ziemców do pracy, służące ewentualnemu uzupełnieniu potrzeb kadrowych. Poza obywatelami Ukrainy, na rynku pracy pojawia się coraz więcej cudzoziemców pocho - dzących z różnych kierunków geograficznych (np. Afryka czy Ameryka Południowa). Wówczas, na agencji pracy tymczasowej ciążą obowiązki związane z powierzeniem pracy oraz procesem legalizacji ich zatrudnienia, co obniża koszty pracodawców generowane w przypadku bezpośred - niego zatrudnienia obcokrajowców. Z kolei w następstwie utrzymującej się tendencji korzystania z zewnętrznego personelu w kontrolowa - nych zakładach pracę wykonują zarówno pracownicy stali, tymczasowi , jak też wykonujący pracę w ramach outsourcingu , nierzadko wykonujący ten sam rodzaj pracy na tych samych stanowiskach i liniach produkcyj - nych. Te rozwiązania wskazują, że u danego pracodawcy istnieje zapotrzebowanie na pracę stałą, a poszukiwanie niższych kosztów pracy skutkuje m.in. rezygnacją ze stałe - go zatrudnienia czy pracy tymczasowej. Obserwowanym efektem tych praktyk jest zastępowanie pracy tymcza- sowej outsourcingiem. Kontrolujący zwracają też uwagę na model stoso- wania pracy tymczasowej naprzemiennie z usługą outsourcingu , celem omijania czasowego ograniczenia wykonywania pracy tymczasowej. Wówczas po upływie maksymalnego okresu wykonywania pracy tymczasowej, w odniesieniu do tego samego pracownika tymczasowego lub osoby skierowanej do pracodawcy użytkownika przez agencję zatrudnienia na podstawie umowy cywilnopraw - nej następuje kierowanie w ramach usługi outsourcingo- wej. W tym celu w zakładzie pracy pozoruje się przede wszystkim wydzielenie procesów technologicznych lub produkcyjnych, a także nadzór przedstawicieli podmiotu zewnętrznego. W rzeczywistości jednak, warunki świad - czenia pracy przez personel firm zewnętrznych są charak- terystyczne dla pracy tymczasowej. Praktyka podmiotów kontrolowanych wskazuje na nie- dostateczną ochronę osób wykonujących pracę tym- czasową na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym cudzoziemców, którzy najczęściej wykonują pracę na tej podstawie. Kontrolujący zauważają, że pracodawca użyt - kownik osiąga finansowe korzyści z korzystania z pracy osób skierowanych z agencji zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych i jest to dla niego bardziej opła - calna forma zatrudnienia niż umowa o pracę tymczasową. Wynikają one przede wszystkim z możliwości ustalania przez agencje zatrudnienia wynagrodzenia zlecenio - biorców w sposób niezależny od obowiązujących przepisów wewnątrzzakładowych u pracodawcy użyt- kownika. Dodatkowo, zleceniobiorców wynagradza się tylko za czas faktycznie przepracowany, bez konieczno - ści wypłaty świadczeń pieniężnych związanych ze sto- sunkiem pracy jak np. dodatku za pracę w porze nocnej lub za pracę w godzinach nadliczbowych. Korzystanie z umów cywilnoprawnych umożliwia także niestosowanie przepisów ochronnych dotyczących czasu pracy, takich jak przestrzeganie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy oraz odpoczynków dobowych i tygodniowych. Obec - nie obowiązujące regulacje prawne powodują, że korzy- ści ze stosowania umów prawa cywilnego wobec osób skierowanych z firm zewnętrznych są niewspółmiernie wyższe niż ryzyko negatywnych konsekwencji. U niektórych pracodawców użytkowników obserwowa- no zjawisko wieloletniego korzystania z usług agen- cji pracy tymczasowej, stwierdzano również przypadki podmiotów, w których liczba osób wykonujących pracę tymczasową wielokrotnie przewyższała liczbę pracow - ników etatowych pracodawcy użytkownika, pomimo braku przesłanek uzasadniających jej stosowanie. Powyższe wskazuje na brak subsydiarnego charak - teru pracy tymczasowej, która z zasady powinna być stosowana w ograniczonym zakresie, tylko w celu wykonywania tych prac, które ze swej istoty charaktery - zują się tymczasowością i brakiem zapotrzebowa- nia na pracę stałą. W przypadku części pracodawców użytkowników stwier - dzono, że zatrudnienie tymczasowe umożliwiło uzyskanie zatrudnienia stałego osobom wykonującym pracę tymcza- sową u pracodawców użytkowników. Zapewniono im moż- liwość kontynuacji pracy po upływie okresu wykonywania pracy tymczasowej, w ramach stosunku prawnego zawarte - go bezpośrednio z pracodawcą użytkownikiem. Jednakże, w dalszym ciągu część pracodawców użytkowników traktuje korzystanie z pracy osoby skierowanej do pracy tymczaso - wej jako metodę sprawdzenia pracownika przed zatrudnie- niem bezpośrednio przez danego pracodawcę użytkownika. Wnioski Sytuacja na rynku pracy wskazuje, że tylko skoordynowa- ne działania instytucjonalne i legislacyjne mogą ograniczyć systemowy charakter naruszeń i przywrócić pracy tymcza - sowej jej rzeczywiście uzupełniającą, a nie zastępczą rolę wobec zatrudnienia etatowego. Najistotniejsze propozycje obejmują: ● wprowadzenie uprawnienia umożliwiającego fak- tyczną kontrolę warunków pracy przez agencje pra- cy tymczasowej, w szczególności pod kątem zgodności zawartych umów z rzeczywistym sposobem wykonywania pracy, a jednocześnie ocenę przestrzegania przez praco - dawcę użytkownika innych obowiązków, w tym respekto- wanie zakazu powierzania wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych; ● wykluczenie możliwości powierzania pracy tymcza- sowej na podstawie umów cywilnoprawnych, względ- nie wprowadzenie sankcji za naruszanie przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych tak- że w stosunku do osób świadczących pracę tymczasową na podstawie umów prawa cywilnego; ●wprowadzenie odpowiedzialności wykroczeniowej pra- codawcy użytkownika z tytułu powierzania pracy tymcza- sowej na podstawie umowy cywilnoprawnej w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 139 ●sformułowanie w ustawie wyraźnego zakazu stosowa- nia pracy tymczasowej w przypadku niespełnienia przesłanek zawartych w definicji pracy tymczasowej, w szczególności w związku z realizacją rzeczywistego zapotrzebowania na pracę stałą; ● ustalenie odpowiedzialności za niedokonanie na piśmie uzgodnień zawieranych pomiędzy agencją pracy tymcza - sowej a pracodawcą użytkownikiem; ● wprowadzenie do katalogu obowiązkowych uzgod- nień dokonywanych między agencją pracy tymczasowej a pracodawcą użytkownikiem podstawy wykonywania pracy tymczasowej , tj. rodzaju umowy, na podsta- wie której osoby skierowane będą wykonywały pracę tymczasową. Stosowanie praktyk związanych z korzystaniem z konstrukcji „outsourcingu/leasingu pracowniczego” Zakres kontroli W roku sprawozdawczym przeprowadzono 297 kontroli w 288 podmiotach (w 2024 r. – 227 kontroli, a w 2023 r. – 203 kontrole) w zakresie obchodzenia przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez ofero - wanie usług outsourcingu noszącego cechy pracy tymcza- sowej oraz korzystanie z takich usług. Wśród podmiotów objętych kontrolą znajdowały się agencje zatrudnienia świadczące usługi outsourcingu, pod - mioty nieposiadające wpisu do rejestru agencji zatrudnie- nia, a także podmioty korzystające z usług outsourcingu. Czynnościami kontrolnymi badającymi outsourcing objęto: 9 55 agencji zatrudnienia, z czego 49 świadczyło usługę pracy tymczasowej; 9 99 podmiotów nieposiadających wpisu do Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia, które oferowały usługi outsourcingu; 9 143 podmioty korzystające z usług outsourcingu. Pracę w kontrolowanych podmiotach świadczyło ponad 85,8 tys. osób, w tym prawie 55,2 tys. na podstawie stosun - ku pracy (64,2%). Najczęściej kontrolowano podmioty zatrudniają- ce od 50 do 249 pracowników – 119 kontroli (40% wszystkich przeprowadzonych kontroli), w dalszej kolej - ności podmioty o zatrudnieniu 250 i powyżej – 72 kon- trole (24,2%) oraz zatrudniające od 10 do 49 osób – 70 kontroli (23,5%). Wśród kontrolowanych podmiotów oferujących usługi outsourcingu i nieposiadających wpisu do Krajowego Reje - stru Agencji Zatrudnienia dominowały podmioty z branży przetwórstwa przemysłowego (38 kontrole) oraz pod- mioty świadczące usługi administrowania (35 kontroli), natomiast w przypadku podmiotów korzystających z usług outsourcingu największą liczbę kontroli (87) zrealizowano w podmiotach prowadzących działalność w branży prze- twórstwa przemysłowego. Najwięcej kontroli dotyczących obchodzenia przepi - sów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez oferowanie usług noszących cechy pracy tym- czasowej odnotowano w województwach: mazowieckim (37 kontroli), śląskim (34), oraz w kujawsko-pomorskim i wielkopolskim (po 31) . Diagnoza W 2025 r. usługi outsourcingu będące w praktyce pra- cą tymczasową stwierdzono w ramach 144 kontroli – 48,5% (w 2024 r. – 38,3%, a w 2023 r. – 43,3%), z czego: 9 75 kontroli przeprowadzono w podmiotach świadczących usługi outsourcingu w stosunku do 5377 osób; 9 69 kontroli przeprowadzono w podmiotach korzystających z usług outsourcingu w stosunku do 1399 osób. Do najistotniejszych, identyfikowanych od lat, przyczyn udostępniania oraz korzystania z personelu w ramach usług outsourcingowych z pominięciem obowiązujących przepisów regulujących pracę tymczasową, należą: unika - nie respektowania obowiązków wynikających z przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, elastyczna polityka kadrowa oraz przesłanki ekonomiczne, skutkujące m.in. narzucaniem przez kontrahentów agencji zatrud- nienia ekonomicznie korzystnych dla nich warunków współpracy w zakresie rodzaju umowy zawieranej z agen- cją zatrudnienia i rodzaju usług świadczonych na jej pod- stawie bez względu na rzeczywisty sposób organizacji i wykonywania pracy. Ponadto, analogicznie jak w przy - padku pracy tymczasowej, formalności i obowiązki zwią- zane z zatrudnieniem, w szczególności cudzoziemców, leżą po stronie podmiotu powierzającego pracę. Wśród kontrolowanych podmiotów świadczących usługi outsourcingu , podobnie jak w ubiegłych latach, przeważały podmioty nieposiadające wpisu do reje- stru agencji zatrudnienia, uprawniającego do świadczenia usług pracy tymczasowej. Przedsiębiorcy nie przestrzegają w takiej sytuacji zarówno obostrzeń prawnych dotyczących wymagań związanych z prowadzeniem agencji zatrudnie - nia, jak i samych regulacji dotyczących pracy tymczaso- wej. Przeprowadzone kontrole potwierdzają, że podmioty decydują się na korzystanie z outsourcingu m.in. w celu uniknięcia posiadania statusu pracodawcy użytkownika, obawiając się podlegania ustawowym obowiązkom okre - ślonym w ustawie o zatrudnianiu pracowników tymczaso- wych i związaną z tym odpowiedzialnością prawną. W praktyce organów kontrolnych często spotykane jest również oferowanie usług outsourcingu przez agen - cje pracy tymczasowej, co związane jest niewątpliwie z istniejącym zapotrzebowaniem ze strony podmiotów zamawiających takie usługi. Wówczas, agencje zatrud - nienia, poza usługami objętymi działalnością regulo- waną, często świadczą także usługi outsourcingowe lub wyłącznie takie usługi. W takich przypadkach nie zawierają umów o pracę tymczasową i nie świadczą usług w tym zakresie, natomiast zatrudnieni pracowni - cy i zleceniobiorcy wykonują pracę w ramach zawartych umów outsourcingowych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 140 ROZDZIAŁ 9 Poza kontrolą podmiotu oferującego usługi, komplek- sowa ocena obejścia przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , wymaga przeprowadzenia również kontroli w podmiotach korzystających z tego rodzaju usług . Wynika to przede wszystkim z możliwo- ści zbadania rzeczywistego sposobu wykonywania pracy, w tym pod kątem nadzoru pełnionego w procesie świadcze - nia usługi oraz przedmiotu zawartej umowy, który w kwestio- nowanych przypadkach stanowi udostępnianie personelu. Doświadczenia kontrolne inspektorów pracy wskazu - ją, że pozorność usługi outsourcingu przejawia się przede wszystkim w zakresie: − postanowień umowy wiążącej strony, które nie wska- zują na omijanie regulacji prawnych dotyczących pracy tymczasowej, natomiast ustalenia stanu faktycznego potwierdzają, że rzeczywistym przedmiotem usługi jest udostępnienie pracowników innym podmiotom; − nadzoru poprzez stworzenie stanowiska tzw. koordyna- tora, rekrutowanego często spomiędzy pracowników pod- miotu zewnętrznego, podczas gdy polecenia związane z wykonywaniem zadań są wydawane przez kierownictwo podmiotu korzystającego z outsourcingu; − wyodrębnienia w zakładzie pracy określonego pro- cesu produkcyjnego, pomimo że czynności objęte usłu- gą wykonywane są także przez pracowników podmiotu zamawiającego, w tym także na tych samych stanowi - skach pracy lub przy tych samych rodzajach prac; − wskazywania przez podmioty świadczące usługi outso- urcingu w KRS lub w CEIDG jako przeważającej działal- ności produkcyjnej lub usługowej, celem wykazania prowadzenia wyspecjalizowanej działalności. Występu - je to w połączeniu z wydzielaniem w zakładach pracy będących odbiorcami usług składników majątkowych, choć rzeczywista usługa polega wyłącznie na udostęp - nianiu personelu. Nowe przepisy zawarte w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP (obowiązujące od 1 czerwca 2025 r.) sankcjonują nielegalne udostępnianie pracowników będących cudzoziemcami przez podmioty świadczące usługi outsourcingowe. Regulacja ta wychodzi naprzeciw oczekiwaniom zawar- tym w naszych postulatach, wnoszącym o objęcie odpo- wiedzialnością karną podmiotów świadczących usługi udostępniania lub wynajmu pracowników noszących cechy pracy tymczasowej z pominięciem przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , nawet jeże- li posiadają one wpis do rejestru agencji zatrudnienia jako agencja pracy tymczasowej. Inspektorzy pracy uzyskali zatem podstawę prawną do wyciągnięcia konsekwencji wobec podmiotu będącego agencją zatrudnienia wpisa - ną do KRAZ, który kieruje pracowników lub zleceniobior- ców do świadczenia usług na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu tj. w warunkach wskazujących na pracę tymczasową. Przed wejściem w życie nowej ustawy, w przypadkach stwierdzenia omijania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez stosowanie usług outsourcingowych będących w praktyce pracą tym - czasową, możliwe było zastosowanie odpowiedzial- ności wyłącznie wobec podmiotu działającego bez wymaganego wpisu do rejestru. Niemniej jednak należy zauważyć, że wprowadzone sankcje dotyczą jedynie podmiotów powierzających pracę cudzoziemcom , nie obejmując swoim zakresem obywateli polskich. W praktyce outsourcing prowadzi często do przekazy- wania cudzoziemców pomiędzy podmiotami powiąza- nymi ze sobą, zlokalizowanymi na terenie różnych województw. Utrudnia to wskazanie osób faktycznie odpowiedzialnych za powierzanie pracy cudzoziemcom oraz objęcie odpowiedzialnością wszystkich podmiotów uczestniczących w tym procesie. W modelu przekazy - wania cudzoziemców do pracy w innych podmiotach opartym na korzystaniu z usług podwykonawców, tzw. łańcuchów podwykonawców, inny podmiot zawiera umowę z kontrahentem będącym w praktyce najczęściej zakładem produkcyjnym a inny, będący podwykonawcą, powierza pracę cudzoziemcom. Wnioski W ocenie inspektorów pracy zjawisko niezgodnego z prawem stosowania outsourcingu w dalszym ciągu pozostaje najpoważniejszym oraz najtrudniejszym pro- blemem dotyczącym pracy tymczasowej. Z punktu widzenia działalności kontrolnej Państwowej Inspekcji Pracy istotna jest skuteczność oddziaływania przepi- sów prawa, a zarazem ich charakter odstraszający przed obchodzeniem przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, zarówno w stosunku do obywateli pol- skich, jak i cudzoziemców. Wątpliwości zgłaszane przez inspektorów pracy w zakre - sie stosowania nowych przepisów ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na tery - torium Rzeczypospolitej Polskiej, które mają na celu elimi- nowanie przypadków niedozwolonego zastępowania pracy tymczasowej cudzoziemców usługą outsourcingu, wska - zują przede wszystkim na konieczność doprecyzowania tych przepisów. Dotyczy to w szczególności odpowiedzial - ności osób fizycznych działających w imieniu podmiotów korzystających z usług udostępniania pracowników, nie- związanych żadnym stosunkiem prawnym z osobą kie- rowaną do pracy. Jednocześnie zasadne jest zapewnienie możliwości stosowania tych przepisów także w odniesie - niu do podmiotów oferujących takie usługi, w tym agencji zatrudnienia, bez względu na obywatelstwo osób kiero- wanych do pracy. Z kolei ujawniane praktyki podmiotów, oparte na stoso - waniu wielopoziomowych struktur, skłaniają do rozważenia wprowadzenia rozwiązań umożliwiających ponoszenie odpo- wiedzialności przez osoby fizyczne działające w imie- niu wszystkich podmiotów uczestniczących w procesie kierowania osób do wykonywania pracy na rzecz i pod kie- rownictwem innego podmiotu, na innej podstawie niż umo- wa przewidująca wykonywanie pracy tymczasowej, które SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 141 nie są związane z tymi podmiotami umową o pracę lub umo- wą cywilnoprawną. Ponadto zjawisko wykorzystywania modelu kierowania pracowników do pracy na rzecz i pod kierownictwem inne - go podmiotu, z pominięciem regulacji prawnych dotyczących pracy tymczasowej, wskazuje, że niezbędne jest: ●wprowadzenie zmian zmniejszających przewagę ekono - miczną outsourcingu w zestawieniu z kosztami stosowania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymcza - sowych – z dotychczasowych doświadczeń i obserwacji wynika, że zsynchronizowane wprowadzenie zmian prze- pisów prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i prawa pracy wpłynęłoby pozytywnie na rynek pracy i spowodowało wyeliminowanie na szerszą skalę przyczy - ny naruszeń; ●zacieśnienie współpracy między PIP, ZUS i KAS oraz wpro - wadzenie możliwości realizacji wspólnych czynności kon- trolnych przez te służby w odniesieniu do podmiotów, które stosują optymalizację kosztów prowadzonej działalności biznesowej poprzez niedozwolone praktyki outsourcingu. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 142 ROZDZIAŁ 9 10 Poradnictwo prawne i techniczne Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 10 145 W 2025 r. dominowały porady telefoniczne (73,6%) i osobiste (22,7%). Z porad pisemnych skorzystało 2,2% osób, a za pośrednictwem e-maila - 1,5%. W roku sprawozdawczym, podobnie jak w latach ubie - głych, najliczniejszą grupę korzystających z porad stanowili pracownicy – w tym byli pracownicy oraz osoby z niepełno - sprawnością. Udzielono im blisko 289,6 tys. porad, co sta- nowiło ok. 63% ogółu podmiotów objętych poradnictwem. Drugą co do wielkości grupę stanowili pracodawcy, którym udzielono 125,8 tys. porad (ok. 27%). Z poradnictwa prawnego korzystali również cudzoziem - cy (11 059 porad), związki zawodowe (1 558 porad), a także inne podmioty – m.in. osoby ubiegające się o zatrudnienie, organy samorządu terytorialnego, społeczni inspektorzy pracy czy rolnicy (łącznie ponad 34,3 tys. porad). W porównaniu z rokiem 2024 widoczny jest spadek liczby porad we wszystkich głównych grupach odbiorców. Najbardziej zauważalne zmniejszenie dotyczy pracow - ników (spadek z 340,5 tys. do 289,6 tys.) oraz pracodaw- ców (z 165,5 tys. do 125,8 tys.). Spadła również liczba porad udzielonych cudzoziemcom oraz organizacjom związkowym. Zmniejszenie liczby udzielonych porad może wyni - kać z kilku czynników. W ostatnich latach obserwujemy wzrost świadomości prawnej zarówno pracowników, jak i pracodawców, szczególnie w zakresie podstawo- wych uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy. Coraz częściej sprawy kadrowe prowadzo - ne są przez wykwalifikowaną i dobrze przygotowaną kadrę, która samodzielnie rozstrzyga typowe wątpliwości interpre - tacyjne. Istotne znaczenie ma także szeroka dostępność materiałów edukacyjnych opracowywanych przez Pań- stwową Inspekcję Pracy i publikowanych na stronie inter- netowej oraz w mediach społecznościowych. Przystępne wyjaśnienia, komunikaty i odpowiedzi na najczęściej poja - wiające się pytania pozwalają wielu osobom uzyskać potrzebne informacje bez konieczności bezpośredniego kontaktu z prawnikami. Ponadto, zmniejszenie liczby udzielonych porad można interpretować nie tylko jako efekt rosnącej świa - domości prawnej uczestników rynku pracy, lecz tak- że jako rezultat stabilizacji przepisów po okresie intensywnych zmian legislacyjnych w latach wcze- śniejszych. W 2024 r. wiele zapytań dotyczyło nowych regulacji, co naturalnie zwiększało liczbę udzielanych wyjaśnień. W 2025 r., gdy część zagadnień została już utrwalona w praktyce, potrzeba indywidualnych konsul - tacji mogła stać się mniejsza. Podobnie jak w latach ubiegłych, pytania kierowa - ne do Państwowej Inspekcji Pracy koncentrowały się przede wszystkim wokół podstawowych zagadnień prawa pracy. Najczęściej dotyczyły one nawiązywania i rozwią - zywania stosunku pracy, zasad wypłaty wynagrodzenia, organizacji i rozliczania czasu pracy, urlopów wypoczyn - kowych, uprawnień związanych z rodzicielstwem, a także kwestii legalności zatrudniania cudzoziemców. Od 2025 r. 24 grudnia został wprowadzony jako usta- wowy dzień wolny od pracy. Zmiana ta wywołała liczne Liczba udzielonych porad w latach 2023-2025 w 2025 r. - 794 771 w 2023 r. - 868 121 w 2024 r. - 920 333 Poza siedzibą OIP (podczas czynności kontrolnych) Główny Inspektorat Pracy Okręgowe Inspektoraty Pracy 198 254 332 454 264 063 254 514 358 812 307 007 307 742 204 412 355 967 10. Poradnictwo prawne i techniczne Państwowa Inspekcja Pracy nieustannie dąży do poprawy bezpieczeństwa i przestrzegania prawa pracy. W 2025 r. udzielono łącznie 794,8 tys. porad prawnych i technicz- nych, z czego 332,5 tys. miało miejsce podczas kontroli. Wśród nich znalazło się 175,2 tys. porad technicznych oraz 194,1 tys. porad prawnych, w tym ponad 36,8 tys. dotyczących legalności zatrudnienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 146 ROZDZIAŁ 10 Forma udzielonych porad w latach 2023-2025 340 372 443 897 396 412 10 060 9 498 10 276 104 769 101 521 99 292 6 605 7 116 6 174 telefoniczna pisemna e-mail osobista Porada 2025 2024 2023 pytania dotyczące prawidłowej organizacji czasu pracy, w szczególności w zakładach stosujących systemy równo - ważne, zmianowe oraz pracę w ruchu ciągłym. Pracodaw- cy zwracali się o wyjaśnienie, w jaki sposób uwzględnić nowy dzień wolny przy ustalaniu wymiaru czasu pracy w okresach rozliczeniowych oraz jak prawidłowo planować grafiki na grudzień. Wątpliwości dotyczyły także zasad rekompensaty w przypadku dopuszczalnej pracy w tym dniu – m.in. prawa do innego dnia wolnego albo dodat - ku do wynagrodzenia – oraz wpływu zmiany na rozliczanie Podmioty zgłaszające się po porady w latach 2023-2025* Podmioty202320242025 Pracownicy (w tym byli pracownicy oraz niepełnosprawni) 304 724340 473289 564 Pracodawcy151 587165 482125 800 Cudzoziemcy14 10612 66211 059 Związki zawodowe1 88118101 558 Inne39 85641 09434 336 * z wyłączeniem porad udzielonych podczas kontroli Tematyka porad w latach 2023-2025* Tematyka porad202320242025 Stosunek pracy150 216150 843124 261 Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia 75 49081 91467 742 Czas pracy47 57948 07144 369 Urlopy pracownicze36 79440 42931 128 Uprawnienia pracowników związane z rodziciel- stwem 23 79221 13917 496 Legalność zatrudnienia14 21212 4399 939 Inne164 071206 686167 382 * z wyłączeniem porad udzielonych podczas kontroli SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 10 147 nadgodzin i pracę w godzinach nadliczbowych. Pojawiały się również pytania o sytuację pracowników handlu, służ - by zdrowia czy transportu, gdzie wykonywanie pracy w dni ustawowo wolne jest dopuszczalne na zasadach określo - nych w przepisach. Od marca 2025 r. rodzice dzieci urodzonych przedwcze - śnie lub wymagających długotrwałej hospitalizacji uzyskali prawo do dodatkowego, płatnego urlopu macierzyń- skiego w wymiarze od 8. do 15. tygodni, w zależno- ści od spełnienia ustawowych przesłanek. Nowe regulacje wzbudziły wiele pytań praktycznych, w szczególności dotyczących zasad ustalania prawa do urlopu, sposobu obliczania jego wymiaru oraz wymaganej dokumentacji medycznej potwierdzającej okres hospitalizacji dziecka. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy oczekiwali dopre - cyzowania zasad składania wniosków oraz terminów ich rozpatrywania. W związku z obowiązkiem implementacji przepisów unij- nych dotyczących przejrzystości wynagrodzeń, znaczą- co wzrosła liczba zapytań pracodawców w tym zakresie. Dotyczyły one przede wszystkim obowiązku publikowania w ogłoszeniach o pracę informacji o proponowanym pozio - mie wynagrodzenia lub jego przedziale (tzw. widełek pła- cowych), a także stosowania neutralnych płciowo nazw stanowisk i zapewnienia niedyskryminujących procedur rekrutacyjnych. Wiele wątpliwości budził również zakaz pozyskiwania od kandydatów informacji o dotychczasowym wynagrodzeniu. W obszarze problematyki stosunku pracy znaczną część zapytań stanowiły nadal kwestie związane z roz- wiązaniem umowy o pracę. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy mieli trudności z rozróżnianiem poszczegól - nych trybów zakończenia zatrudnienia, w szczególności wypowiedzenia umowy o pracę, rozwiązania umowy bez wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron. Zdarzały się przypadki, w których pracownicy, dążąc do natychmiastowego zakończenia zatrudnienia, powoływali się na art. 55 §1 1 Kodeksu pra- cy, mimo że w danej sytuacji nie występowały przesłanki w postaci ciężkiego naruszenia podstawowych obowiąz - ków przez pracodawcę. Po stronie pracodawców powtarzały się natomiast uchybienia o charakterze formalnym, w szczególności brak wskazania przyczyny wypowiedzenia umowy o pra - cę zawartej na czas określony lub pomijanie pouczenia o prawie odwołania do sądu pracy. Podobnie jak w latach ubiegłych, liczne pytania dotyczyły również możliwości rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w sytu - acji długotrwałej nieobecności pracownika spowodowanej chorobą. Wiele wątpliwości pojawiało się także w odniesie - niu do treści zawartych w świadectwach pracy, zasad ich prostowania oraz sposobów dochodzenia prawa do ich wydania w sytuacjach, gdy pracodawca zaprzestał działal - ności albo brak było realnej możliwości skierowania spra- wy na drogę sądową. Istotną grupę zagadnień stanowiły sprawy związa- ne z wynagrodzeniem za pracę. Najczęściej zgła- szano opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia oraz innych świadczeń pieniężnych, a także ich nieuzasad - nione obniżanie. Pracownicy pytali o możliwość docho- dzenia roszczeń, w tym także odzyskania należności w toku kontroli inspektora pracy. Wiele zapytań odnosiło się również do prawa do odprawy pieniężnej w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika. Powracającym zagadnieniem było także pra - widłowe ustalanie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz możliwość uwzględniania w jego wysokości określo - nych składników płacowych, takich jak premie lub dodatki. Znaczną część porad stanowiły również sprawy doty - czące niewypłaconego wynagrodzenia z tytułu umów cywilnoprawnych. Zleceniobiorcy często nie byli świa- domi regulacji dotyczących minimalnej stawki godzino- wej ani zasad dokumentowania liczby przepracowanych godzin. W związku z tym, udzielane wyjaśnienia obejmo - wały zarówno omówienie przepisów ustawy o minimal- nym wynagrodzeniu za pracę , jak i wskazanie zakresu kompetencji kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy w tym obszarze. Niezmiennie dużym zainteresowaniem cieszyła się tak - że problematyka czasu pracy. Pytania dotyczyły przede wszystkim zasad wprowadzania zmian w harmonogra - mach czasu pracy, rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych oraz udzielania dni wolnych wynikających z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. W przypadku pracowników z niepełnosprawnością wątpliwości odnosi - ły się głównie do obowiązujących norm czasu pracy oraz przysługujących im dodatkowych przerw. Zgłaszano także pytania dotyczące rozliczania podróży służbowych, orga - nizowania szkoleń w dniach wolnych od pracy, a także szczególnych regulacji dotyczących kierowców oraz pra - cowników sektora ochrony zdrowia. Kolejną grupę zagadnień stanowiły kwestie związane z urlopami wypoczynkowymi. Najczęściej pytano o termin wykorzystania urlopu zaległego oraz o możliwość jedno - stronnego udzielenia urlopu przez pracodawcę. Wątpliwości dotyczyły również ustalania wymiaru urlopu w przypadku zmiany wymiaru etatu, powrotu pracownika z urlopu zwią - zanego z rodzicielstwem czy zmiany pracodawcy w trak- cie roku kalendarzowego. Po wprowadzeniu do Kodeksu pracy urlopu opiekuńczego pojawiły się ponadto pyta- nia dotyczące kręgu osób uprawnionych do skorzystania z tego uprawnienia, warunków jego udzielania oraz możli - wości weryfikacji przez pracodawcę okoliczności wskaza- nych we wniosku pracownika. W 2025 r. odnotowano spadek liczby porad udziela- nych cudzoziemcom, wśród których najliczniejszą grupę nadal stanowili obywatele Ukrainy. Pytania koncentrowały się przede wszystkim wokół legalności zatrudnienia, pro - cedur uzyskiwania zezwoleń na pracę oraz kart pobytu, SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 148 ROZDZIAŁ 10 a także możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu niewy- płaconego wynagrodzenia. Podsumowanie Działalność Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie porad- nictwa prawnego pozostaje jednym z istotnych elemen- tów realizacji ustawowych zadań inspekcji, przyczyniając się do upowszechniania wiedzy o prawie pracy oraz wspie - rania prawidłowego stosowania przepisów przez strony stosunku pracy. Udzielane bezpłatnie porady umożliwiają zarówno pra- cownikom, jak i pracodawcom, wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych, rozwiązanie bieżących problemów związanych z zatrudnieniem oraz zapobieganie naru - szeniom przepisów prawa pracy. W tym wymiarze poradnictwo PIP pełni ważną funkcję prewencyjną, wzmacniając ochronę praw pracowniczych oraz sprzy - jając budowaniu kultury przestrzegania prawa w środo- wisku pracy. W 2025 r. odnotowano spadek liczby udzielonych porad. Coraz większą rolę odgrywa dostęp do przystępnych mate - riałów edukacyjnych oraz informacji publikowanych przez Państwową Inspekcję Pracy w internecie, np. na stronie urzędu czy w mediach społecznościowych. Pracownicy i pracodawcy częściej korzystają z dostępnych online wyja - śnień, poradników i odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, co pozwala im samodzielnie rozwiązać część pro - blemów bez konieczności bezpośredniego kontaktu z oso- bą udzielającą porad prawnych. Na mniejszą liczbę zapytań mógł mieć wpływ względ - nie stabilny stan przepisów prawa pracy w 2025 r. W analizowanym okresie nie wprowadzono tak szerokich i systemowych zmian legislacyjnych jak w latach wcześniejszych , kiedy nowelizacje Kodeksu pracy oraz wdrażanie regulacji unijnych generowały liczne wątpliwo - ści interpretacyjne. Ograniczona liczba nowych regula- cji mogła zatem sprzyjać stabilizacji praktyki stosowania prawa i w konsekwencji zmniejszyć potrzebę korzystania z indywidualnych porad prawnych. Jednocześnie należy zauważyć rosnące znaczenie alternatywnych form upowszechniania wiedzy o pra - wie pracy. Obejmują one różnorodne działania informa- cyjne i edukacyjne, w tym szkolenia, kampanie społeczne, programy prewencyjne oraz inicjatywy promujące bez - pieczne i zgodne z prawem warunki zatrudnienia. Przed- stawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczą także w audycjach radiowych i programach telewizyjnych oraz prowadzą punkty konsultacyjne podczas wydarzeń skiero - wanych do pracowników i pracodawców. Istotnym uzupełnieniem tych działań jest przygotowywa - nie nowoczesnych materiałów edukacyjnych, takich jak krótkie filmy instruktażowe, webinary czy podcasty poświę - cone zagadnieniom prawa pracy. Materiały te publikowa- ne są na stronie internetowej urzędu, w serwisie YouTube oraz w mediach społecznościowych, w tym na platformach „X”, Instagram, Facebook i LinkedIn, co umożliwia dotarcie z rzetelną informacją do szerokiego grona odbiorców. W konsekwencji działalność informacyjna i edu- kacyjna Państwowej Inspekcji Pracy coraz częściej wykracza poza tradycyjne formy poradnictwa, stając się ważnym narzędziem kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa . Rozwijanie tych form komuni- kacji sprzyja nie tylko łatwiejszemu dostępowi do wiedzy o prawie pracy, lecz także wzmacnia profilaktyczną rolę inspekcji. W dłuższej perspektywie działania te mogą przy - czyniać się do ograniczenia liczby naruszeń przepisów prawa pracy, a tym samym do budowania bardziej przejrzy - stych i stabilnych relacji na rynku pracy. 11 Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 151 11. Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia 11.1. Pozostałe programy prewencyjne i edukacyjno-informacyjne Państwowej Inspekcji Pracy 11.1.1. Program edukacyjny „Kultura bezpieczeństwa” Rozpoczęcie życia zawodowego bywa trudnym momentem dla młodych ludzi, dlatego też Państwowa Inspekcja Pra - cy od wielu lat wychodzi z ofertą ułatwienia im podejmo- wania świadomych wyborów co do pełnienia określonych ról na rynku pracy. W związku z brakiem dedykowanego przedmiotu w szkołach średnich pomagamy przygotować młodzież do wejścia na rynek pracy. Edukujemy młode pokolenie m.in. w zakresie: legalności zatrudnienia, praw - nej ochrony pracy oraz najbardziej kluczowych zagrożeń występujących w środowisku pracy. Temu celowi służy ogólnopolski program pn. „Kultura bezpieczeństwa”, któ - ry zakłada współpracę m.in.: ze szkołami ponadpodsta- wowymi, uczelniami, kuratoriami oświaty, komendami powiatowymi Policji czy Ochotniczymi Hufcami Pracy. Prowadzimy podstawową edukację z zakresu prawa pra - cy. Szkolenia uczniów realizowane są w formie hybrydo- wej: zarówno online, co zapewnia wysoką dostępność oraz stacjonarnie. W roku 2025 zajęcia prowadziło prze - szło 1,6 tys. nauczycieli w ponad 500 placówkach oświa- towych. Liczba uczniów, którzy uczestniczyli w zajęciach prowadzonych samodzielnie przez nauczycieli przeszko - lonych przez ekspertów PIP, wyniosła ponad 72,4 tys. W spotkaniach z pracownikami naszego urzędu wzięło udział prawie 26 tys. uczniów, w tym w działaniach popu- laryzujących podejmowanie zatrudnienia zgodnie z pra- wem – ponad 4,5 tys. W realizacji programu uczestniczą nie tylko szkoły branżowe i placówki oświatowe o profilu ogólnokształcącym, ale również ośrodki szkolno-wycho - wawcze zajmujące się młodzieżą niepełnosprawną (cykl szkoleń pn. „Ochrona zatrudnienia osób z niepełnospraw - nościami”) oraz placówki wychowawcze dla młodzieży zagrożonej niedostosowaniem społecznym. Program edukacyjny realizowany był również na uczel - niach wyższych takich jak: Uniwersytet Gdański, Akademia Tarnowska, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie, Politechnika Śląska, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu czy Politechnika Opolska. W spo - tkaniach ekspertów inspekcji ze studentami wzięło udział ponad 2,8 tys. osób. W działaniach popularyzacyj- nych łącznie w całej Polsce wzięło udział około 10,2 tys. studentów . Szkolenia i wykłady z młodzieżą uzupełniły telefoniczne dyżury eksperckie (np. dla młodych pracowników podejmu - jących prace sezonowe), konkursy (np. konkurs plastyczny pn. „Bezpieczna praca, szczęśliwy dom” czy konkurs wie - dzy w ramach projektu edukacyjnego „Start w dorosłość”), webinaria (np. cykl webinariów edukacyjnych pn. „Prawo pracy w 45 minut”, „Moja pierwsza praca – przepisy, które warto znać”), organizacja Dni Otwartych Drzwi w inspek - toratach, plenerowe wydarzenia edukacyjne (np. „Dzień z Państwową Inspekcją Pracy”) oraz różnego rodzaju akcje letnie organizowane przez okręgowe inspektoraty pracy. W wakacje, aby dotrzeć z przekazem do młodych ludzi, nasz urząd organizował liczne stoiska informacyjno-pro - mocyjne, np. w Parku Śląskim w Chorzowie, gdzie udzie- lano informacji o obowiązujących przepisach związanych z podejmowaniem pierwszej pracy i pracą wakacyjną. Aktywnie wspieraliśmy także inicjatywy podjęte przez Hufce Pracy, np. podczas gry terenowej dla mło - dzieży pn. „Poznaj Hufiec w Akcji” w Olkuszu, w której Szkolenie dla stypendystów Fundacji „Dzieło Nowego Tysiąclecia” w Myczkowcach Dyżur eksperta w Okręgowym Inspektoracie Pracy w Szczecinie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 152 ROZDZIAŁ 11 nastoletni uczestnicy mieli okazję sprawdzić swoją wiedzę m.in. z zakresu bhp. Z kolei w województwie warmińsko - -mazurskim, w ramach działań skierowanych do młodego odbiorcy, realizowana była kampania informacyjno-prewen - cyjna pn. „Patent na pierwszą pracę”. Dzięki niej młodzi ludzie mogli zapoznać się z przepisami prawa pracy przy zatrudnieniu, w szczególności z uprawnieniami i obowiąz - kami związanymi z określonymi rodzajami umów, czasem pracy, wynagrodzeniem oraz zagrożeniami zawodowymi, które mogą wystąpić podczas pracy. Latem, w miejsco - wościach turystycznych takich jak: Ostróda, Giżycko czy Mikołajki, zorganizowano mobilne stoiska poradnictwa prawnego, na których inspektorzy pracy dzielili się wie - dzą z młodymi ludźmi. Edukacja dla młodzieży przybie- rała bardzo atrakcyjne formy podczas festynów, pikników (np. stoisko PIP nad Jeziorem Tarnobrzeskim na pikniku wakacyjnym pod hasłem „Kręci mnie bezpieczeństwo w lecie”) czy festiwali muzycznych takich jak: RAP STACJA FESTIWAL 2025, Połczyn Fest czy Pol’and’Rock Festival. Nowatorskim pomysłem, w ramach realizacji progra - mu edukacyjnego „Kultura bezpieczeństwa”, był również udział inspektorów pracy oraz pracowników merytorycznych z Kielc w wakacyjnych spotkaniach z młodzieżą zagrożo - ną niedostosowaniem społecznym w placówkach wycho- wawczych. W 2025 r. rozpoczęto realizację projektu edukacyjno-profilaktycznego pn. „Kompas Pracy” , skierowanego do młodzieży z placówek opiekuńczo-wycho - wawczych województwa świętokrzyskiego, w celu zapew- nienia osobom opuszczającym te placówki wiedzy, umiejętności i wsparcia, które umożliwią im bezpieczne i świadome wejście na rynek pracy. Za warte wyróżnienia działanie, upowszechniające wiedzę z zakresu prawa pra - cy i bhp, należy uznać także współpracę urzędu ze Stowa- rzyszeniem Sursum Corda w ramach akcji „Legalna praca poprzez edukację”. Przygotowano video-lekcję o zasadach podejmowania pracy przez młodocianych. Odbiorcą były placówki edukacyjne w całym kraju. Ważnym elementem szerzenia idei „Kultury bezpieczeństwa” był także projekt informacyjny pn. „Pierwsza praca – pierwszy krok”, realizo - wany na terenie województwa śląskiego. Jego celem było rozpowszechnienie obowiązujących przepisów dotyczących m.in. powierzania pracy sezonowej, zatrudniania młodo - cianych, legalności zatrudnienia, zawierania umów o pra- cę, a także kwestii dotyczących wynagrodzenia za pracę z tytułu umów o pracę i umów cywilnoprawnych. Idea pro - gramu „Kultura bezpieczeństwa” była również realizowana poprzez udział przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy w licznych targach. Inspektorzy pracy w 2025 r. wzięli udział m.in. w Akademickich Targach Pracy na Politechnice Wro - cławskiej, w Inżynierskich Targach Pracy i Przedsiębiorczo- ści zorganizowanych przez Politechnikę Śląską w Gliwicach, Targach Pracy UWM w Olsztynie czy Targach Pracy organi - zowanych przez powiatowe urzędy pracy. Podczas realizacji programu odbiorcom przekazywano publikacje PIP m.in.: „Praca w wakacje”, „Moja pierwsza pra - ca”, „Praca zdalna” – łącznie ponad 26,4 tys. sztuk. Inicjatywy podejmowane podczas Programu propago - wane były w mediach (np. w Radiu Eska, w Radiu Katowice, w Radiu Plus, w Radiu Kielce, w Radiu Lublin, w Telewizji Starachowice). Informacje o wydarzeniach dla młodzieży były także publikowane za pośrednictwem mediów spo - łecznościowych takich jak: YouTube, twitter.com/x czy facebook.pl (np. rolka promocyjna nagrana przy współpra - cy z Operą i Filharmonią Podlaską – w Europejskim Cen- trum Sztuki im. Stanisława Moniuszki w Białymstoku). Program „Kultura bezpieczeństwa’ na stałe wpisał się do programu działania placówek edukacyjnych. Każdego roku przybywają nowe szkoły, które realizują zajęcia eduka - cyjne pod egidą „Kultury bezpieczeństwa”, do czego w znacz- nym stopniu przyczynia się ogólnopolski konkurs wiedzy dla młodzieży pn. „Poznaj swoje prawa w pracy” organizowany m.in. pod honorowym patronatem Minister Edukacji. 11.1.2. Program edukacyjny „Bezpieczny warsztat szkolny” Idea programu edukacyjno-prewencyjnego PIP „Bezpieczny warsztat szkolny” W trosce o bezpieczeństwo pracowników młodocianych podczas nauki zawodu w warsztatach szkolnych i pracow - niach praktycznej nauki zawodu Główny Inspektor Pracy zainicjował program edukacyjno-profilaktyczny pn. „Bez - pieczny warsztat szkolny”. Działania programowe były realizowane w okresie marzec – grudzień 2025 r. przez okręgowe inspektoraty Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki na Pol’and’Rock Festival w ramach promocji programu edukacyjnego pn. „Kultura bezpieczeństwa” Targi Pracy zorganizowane przez Powiatowy Urząd Pracy oraz Zespół Szkół Technicznych w Leżajsku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 153 pracy we współpracy z wojewódzkimi kuratorami oświaty oraz dyrektorami i nauczycielami pracującymi w szkołach, w których funkcjonują miejsca praktycznej nauki zawodu. Głównym celem naszych działań było wyelimino - wanie zagrożeń związanych z obsługą maszyn wyko- rzystywanych w procesie edukacyjnym. Realizacja programu ma również służyć podniesieniu poziomu bezpie - czeństwa zajęć lekcyjnych i znajomości przepisów i zasad bhp w tych placówkach. Do osiągnięcia wskazanych wyżej celów posłużyły szkolenia oraz doradztwo prawne i techniczne adreso - wane do dyrekcji i pracowników szkół . W każdym OIP został wyznaczony koordynator, który odpowiadał za kon - takty ze szkołami biorącymi udział w programie i prowa- dził konsultacje w zakresie zorganizowania bezpiecznych warsztatów szkolnych. Realizacja programu – współpraca PIP ze szkołami Inspektorzy pracy, opierając się na informacjach z wojewódzkich kuratoriów oświaty oraz na własnej wie - dzy i doświadczeniu, wyselekcjonowali w każdym woje- wództwie te szkoły, w których warsztatach i pracowniach praktycznej nauki zawodu są eksploatowane maszyny zaliczane do niebezpiecznych, tj. z ręcznym podawaniem i odbieraniem materiału. W porozumieniu z dyrekcjami szkół ustalono harmo - nogramy szkoleń dla osób odpowiedzialnych za bezpie- czeństwo uczniów podczas praktycznej nauki zawodu. Ponadto, szkoły zostały wyposażone w specjalistycz - ne publikacje, jak „Użytkowanie maszyn. Minimalne wymagania dotyczące bhp” oraz „Lista kontrolna”, przy - gotowana specjalnie dla warsztatów i pracowni szkol- nych. Na podstawie przekazanych materiałów szkoły biorące udział w programie przeprowadziły samodziel - ne kontrole maszyn wykorzystywanych w procesie kształcenia. Następnie inspektorzy pracy byli zapraszani przez dyrektorów do przeprowadzenia końcowego przeglądu bezpieczeństwa warsztatów i pracowni szkolnych. Podczas weryfikacji zmian wprowadzonych w szkołach korzystano z raportów dokumentujących działania podjęte przez szko - ły w wyniku samodzielnych kontroli. Ujawnione nieprawidłowości Nieprawidłowości zidentyfikowane przez inspektorów pra - cy w warsztatach szkolnych dotyczyły znaczącej grupy maszyn, przede wszystkim obrabiarek służących do obrób - ki metali skrawaniem z ręcznym podawaniem i odbiorem materiału. W tej grupie maszyn stwarzających wysokie zagrożenie dla operatorów skontrolowano m.in. tokarki uni - wersalne, szlifierki stołowe dwutarczowe, szlifierki kamie- niowe (ostrzałki), wiertarki stołowe i wiertarki kadłubowe oraz frezarki górnowrzecionowe. Najczęściej ujawniane nieprawidłowości dotyczyły możliwości wystąpienia ryzyka bezpośredniego kontak - tu z ruchomymi częściami maszyn, który mógł skutkować wypadkiem. Często w maszynach i urządzeniach brakowa - ło osłon lub innych urządzeń ochronnych, które zapobiegają dostępowi do strefy zagrożenia lub urządzeń zatrzymują - cych ruch części niebezpiecznych. Ponadto, w wielu przy- padkach wskazano, że wokół maszyn nie było wyznaczonej i właściwie oznakowanej strefy niebezpiecznej. Inspektorzy pracy stwierdzali również, że stan instala- cji i eksploatowanych urządzeń elektrycznych stwarzał dla pracowników szkoły i uczniów zagrożenie porażenia prą - dem elektrycznym. W trakcie kontroli odnotowano także nieliczne przypadki braku wymaganego oświetlenia elek - trycznego w sytuacji, gdy oświetlenie światłem dziennym nie było wystarczające. „Bezpieczny warsztat szkolny” – informacje o szkoleniach WyszczególnienieLiczba Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli przepro- wadzone przez OIP-y w ramach programu 47 Przeszkoleni dyrektorzy i nauczyciele525 Szkolenia dla uczniów, którzy korzystają z warsztatów szkolnych 9 dane wg stanu na dzień 31.12.2025 r. „Bezpieczny warsztat szkolny” – wyniki realizacji programu w szkołach posiadających warsztaty szkolne i pracownie praktycznej nauki zawodu WyszczególnienieLiczba Szkoły prowadzące warsztaty szkolne (z uwzględnieniem informacji przekazanych przez wojewódzkie kuratoria oświaty) 1365 Szkoły prowadzące warsztaty szkolne zakwalifikowane do udziału w programie 183 Szkoły, które przekazały raport po dokonaniu samodzielnej kontroli warsztatu szkolnego 134 Szkoły, które zaprosiły inspektora pracy na przegląd warsztatu szkolnego po zmia- nach poprawiających bezpieczeństwo pracy 97 Szkoły, w których przegląd warsztatu szkol- nego został przeprowadzony z wynikiem pozytywnym 97 Maszyny używane w szkolnych warsztatach, które objęto przeglądem zakończonym wynikiem pozytywnym 983 Uczniowie korzystający w roku szkolnym 2025-2026 z maszyn dostosowanych do wymogów bezpieczeństwa w wyniku audytów 5511 dane wg stanu na dzień 31.12.2025 r. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 154 ROZDZIAŁ 11 W części skontrolowanych maszyn przyciski sterują- ce były niewłaściwie opisane i oznakowane, zdarzało się również, że nie było wyłączników awaryjnych lub były one niesprawne. Brakowało także informacji o wadliwie działają - cych układach sterowania np. uruchomienie maszyny było możliwe inaczej niż przez odpowiedni element sterowniczy. Niekiedy maszyny uruchamiały się samoczynnie po zaniku energii i ponownym przywróceniu zasilania, co stwarzało zagrożenie wypadkowe. 11.1.3. Program prewencyjny „Zdobądź Dyplom PIP” Program „Zdobądź Dyplom PIP”, przeznaczony jest dla mikro- i małych pracodawców, zatrudniają - cych do 20 osób. Jego celem jest wspieranie wskazanych podmiotów w doprowadzeniu zakładów pracy do funkcjo - nowania zgodnego z przepisami prawa pracy i pomaganie w zapewnieniu trwałej poprawy warunków pracy, szczegól - nie w branżach, w których występują znaczące zagroże- nia wypadkowe. W takich zakładach występuje najwięcej nieprawidłowości w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy, co wynika z niewielkiej wiedzy tych pracodawców z zakresu prawnej ochrony pracy, jak i technicznego bez - pieczeństwa pracy. Generuje to problemy z identyfikacją zagrożeń zawodowych i doborem efektywnych środków przeciwdziałania tym zagrożeniom. Program opiera się na zasadzie samokontroli warun- ków pracy, oznaczającej bezpośrednie zaangażowanie pracodawców w prowadzenie działań korygujących braki i uchybienia w przestrzeganiu prawa. Przynosi to trwalsze efekty, dzięki nabywaniu przez pracodawców uczestniczą - cych w programie praktycznych umiejętności w zakresie oceny warunków pracy w zakładzie i skutecznego przeciw - działania występującym zagrożeniom. Najważniejszym etapem programu jest specjalistycz- ne szkolenie, podczas którego przekazywana jest pod- stawowa wiedza z zakresu obowiązujących regulacji prawnych, pozwalających zapewnić bezpieczną pracę. Uczymy pracodawców korzystania z publikacji „Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy. Lista kon - trolna z komentarzem”, która umożliwia przeprowadzenie samokontroli. Uczestnicy szkolenia są informowani, że udział w programie jest dobrowolny, pomoc ze strony inspekto - rów pracy obejmuje doradztwo i wsparcie na etapie samo- kontroli warunków pracy i korygowania stwierdzonych nieprawidłowości, a także w trybie konsultacyjnym ustalane jest, w jakim terminie pracodawcy mają dostosować swój zakład do obowiązujących przepisów. Samodzielna korekta nieprawidłowości powoduje wzrost zaangażowania pracodawców w poprawę warunków pracy, zwiększają się również ich kompetencje w organizowaniu Laureaci programu prewencyjnego „Zdobądź Dyplom PIP” w OIP w Rzeszowie Oznakowane maszyny tablicą informującą o wyłączeniu z eksploatacji oraz o zabezpieczeniu w sposób trwały przed możliwością uruchomienia – realizacja zalecenia inspektora pracy Obrabiarka po zamontowaniu osłony wrzeciona i uchwytu narzędziowego – dostosowanie maszyny do zaleceń inspektora pracy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 155 bezpiecznych miejsc pracy oraz zdolność do samodziel- nego rozwiązywania problemów z obszaru bhp. Po etapie samokontroli u uczestników przeprowadzana jest kontrola sprawdzająca , której pozytywny wynik zapewnia przyzna- nie pracodawcy Dyplomu Państwowej Inspekcji Pracy. W roku sprawozdawczym okręgowe inspektoraty pra - cy przeprowadziły 66 szkoleń (stacjonarnych i zdalnych). W programie wzięły udział zakłady z następujących branż: budowlanej (w tym stolarki budowlanej), gastronomicznej, stolarskiej (w tym stolarstwa meblowego), usług księgo - wych, handlu detalicznego i hurtowego, napraw pojazdów samochodowych i motocykli, kosmetycznej (w tym salony urody i gabinety medycyny estetycznej), branży produkcyj - nej, sportu i turystyki, telekomunikacji, gospodarki odpa- dami, opieki zdrowotnej i pomocy społecznej, doradztwa podatkowego, usług hotelarskich, usług kurierskich, usług leśnych (ZUL), a także jednostki samorządowe i samorzą - dowe jednostki kultury. „Zdobądź Dyplom PIP” daje pracodawcom możli - wość weryfikacji stanu bezpieczeństwa pracy w zakła- dzie, jego stabilizacji lub jej zapewnienia na wyższym poziomie, przy praktycznym wsparciu inspektorów pracy w działaniach dostosowawczych, a także budowaniu i uak - tualnianiu wiedzy na specjalnych szkoleniach wprowadza- jących do programu. Dla pracodawców najsilniejszą motywacją skłaniają - cą do przystąpienia do programu są: możliwość uzyskania bezpłatnej diagnozy stanu przestrzegania prawnego i tech - nicznego bezpieczeństwa pracy w zakładzie, zapoznanie się z aktualnymi przepisami prawa pracy i bhp, zdobycie prak - tycznej wiedzy o zasadach organizacji bezpiecznych stano- wisk pracy, a także skorzystanie z porad inspektorów pracy. Kolejny rok realizacji programu „Zdobądź Dyplom PIP” potwierdził jego skuteczność we wspieraniu pracodawców w poprawie warunków pracy i kształtowaniu kultury bezpie - czeństwa w najmniejszych zakładach pracy. Zrealizowane działania naprawcze i dostosowawcze przyniosły nie tylko poprawę stanu bezpieczeństwa pracy, ale również uświadomiły konsekwencje zaniedbań w tym obszarze. Najwięcej trudności w realizacji programu przyspa - rza rekrutacja pracodawców. Właściciele małych firm nie mogą pozwolić sobie na pozostawienie pracowników bez nadzoru, dlatego trudno im udać się do miasta wojewódz - kiego na szkolenie i zadeklarować pełne zaangażowanie w program prewencyjny. Należy rozważyć unowocześnie - nie narzędzi wspierających program, którymi są lista kon- trolna i wydawnictwa inspekcyjne przygotowane dla konkretnych branż, przy wykorzystaniu dostępnych obec - nie rozwiązań technologicznych, które zapewniłyby szyb- ki dostęp do aktualnych przepisów z ich omówieniem oraz do list kontrolnych wspierających zmiany koniecz - ne do przeprowadzenia w zakładach pracy. Program „Zdobądź Dyplom PIP”, prowadzony nie - przerwanie od 2000 roku został ukończony z sukcesem, potwierdzonym przyznaniem Dyplomu PIP, przez blisko 10 tysięcy pracodawców. Zaangażowanie pracodawców nagradzane jest corocznie podczas gal podsumowujących działalność prewencyjno – promocyjną okręgów. 11.1.4. Program profilaktyczny „Prewencja zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy” Wyzwania współczesnego świata pracy to także czynniki psychospołeczne: stres, mobbing i dyskryminacja. Niewielka świadomość znaczenia tych zjawisk dla zachowania zdrowia w pracy skutkuje pojawiającymi się problemami zdrowot - nymi, absencjami w pracy oraz fluktuacją kadr. W związku z tym w 2025 r. przygotowaliśmy dla pracodawców i pracow - ników program prewencyjny pozwalający przeanalizować skalę tych zjawisk w swoim zakładzie pracy, dzięki przekaza - nym narzędziom diagnostycznym i wsparciu eksperckiemu psychologów zatrudnionych w naszym urzędzie. Edukacja oraz praktyczne szkolenia umożliwiły firmom m.in. wdroże - nie skutecznej profilaktyki antymobbingowej i zbudowanie kultury pracy opartej na dobrostanie pracowników. Przystąpienie do realizacji programu poprzedziła kampania informacyjna w mediach społecznościowych Gala podsumowująca działania prewencyjne OIP w Poznaniu, w Sali Sesyjnej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu, 20 listopada 2025 r. Wyniki realizacji programu „Zdobądź Dyplom PIP” WyszczególnienieLiczba Szkolenia ogółem 149 Uczestniczący w szkoleniach pracodawcy i przedsiębiorcy 4756 Przeszkoleni cudzoziemcy529 Stoiska, punkty informacyjne66 Konferencje, seminaria, spotkania itp.49 Egzemplarze wydawnictw wykorzystanych do realizacji programu 4297 Doniesienia w mediach lokalnych i regionalnych (inspirowane przez OIP) 57 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 156 ROZDZIAŁ 11 i na stronach internetowych okręgów, promująca wie- dzę o zagrożeniach psychospołecznych oraz informująca o naborze do programu. Jego uczestników rekrutowaliśmy poprzez zaproszenia e-mailowe. Część z nich stanowiły bezpośrednie zgłoszenia firm, które – zachęcone pozytyw - nymi rekomendacjami z poprzednich edycji – potwierdziły wysokie zainteresowanie programem. W okręgowych inspektoratach pracy podjęto działania wobec prawie 22 tys. podmiotów, w tym ponad 15 tys. pracowników i ponad 1,6 tys. pracodawców, a także 16 organizacji zrzeszających pracodawców, 408 organiza - cji związkowych oraz 199 Społecznych Inspektorów Pracy (SIP). Ponadto w program zaangażowało się prawie 370 przedstawicieli służby bhp, 160 przedstawicieli służb mun - durowych i medycznych oraz 89 przedstawicieli samorządu i 11 osób reprezentujących prokuraturę i sądy. Naszą ofertę skierowaliśmy także do uczniów i studentów, z których prawie tysiąc mogło zapoznać się z ofertą inspekcji, oraz do przedstawicieli 32 placówek naukowo-badawczych. W 2025 r. zrealizowano 308 szkoleń dla ponad 15 tys. osób , koncentrując się na identyfikacji zagrożeń psycho- społecznych oraz ustawowych obowiązkach pracodawców w zakresie przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji. Program wyposażył uczestników w techniki redukcji stre - su i zarządzania czasem, a także w praktyczne procedury reagowania na nieprawidłowości, w tym zasady prowadze - nia poufnych dochodzeń wewnętrznych w przypadku wystą- pienia przedmiotowych zjawisk. Działania te skutecznie wsparły budowę kultury organizacyjnej opartej na sza - cunku i profesjonalnych politykach antymobbingowych. Szkolenia prowadzono w formie stacjonarnej w siedzibach pracodawców, a także online. Koordynatorzy programu wspierali przedsiębior - ców w ocenie stresogenności cech pracy przy uży- ciu Skali Ryzyka Psychospołecznego (narzędzia opracowanego przez Instytut Medycyny Pracy). Proces ten opiera się na analizie ankiet przekazywanych do Głównego Inspektoratu Pracy, na podstawie których ekspert opraco - wuje konkretne propozycje działań naprawczych. Program przynosi wymierne efekty w obszarze profilakty - ki zdrowia psychicznego. W 2025 r. badaniem objęto prawie 1,6 tys. pracowników z 35 przedsiębiorstw, co pozwo- liło na skuteczną identyfikację źródeł stresu i wdrożenie dedykowanych rozwiązań prewencyjnych. W 2025 r. zrealizowaliśmy ogólnopolski cykl konferen- cji we wszystkich województwach, poświęcony analizie orzecznictwa oraz metodom przeciwdziałania mobbingo - wi. Przedsięwzięcie zostało objęte patronatem honorowym Zaproszenie do programu Szkolenie. Mobbing, dyskryminacja, molestowanie Badanie stresu narzędziem SRP SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 157 Wicemarszałek Sejmu pani Moniki Wielichowskiej oraz Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pani Agnieszki Dziemianowicz-Bąk. W merytorycznej dyskusji nad popra - wą standardów pracy wzięli udział Główny Inspektor Pra- cy oraz liczni przedstawiciele środowisk sądowniczych i naukowych. Panele dyskusyjne, zorganizowane podczas tych wydarzeń, stały się platformą wymiany doświadczeń mię - dzy pracodawcami a przedstawicielami załogi. Pozwoliły na wypracowanie skutecznych strategii antymobbingo - wych. Debaty koncentrowały się na dwóch filarach: rede- finicji mobbingu w Kodeksie pracy oraz rozszerzeniu uprawnień kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy. Ini - cjatywa ta nie tylko pozwoliła na wielowymiarową diagno- zę zagrożeń psychospołecznych, lecz także wyznaczyła nowe standardy relacji w układzie pracodawcy – strona społeczna. Podczas grudniowej konferencji zorganizowanej w Sejmie pn. ,,Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” podsumowaliśmy ogólnopolskie wydarzenia poświęcone problematyce mobbingu i skutecznym metodom przeciw - działania temu zjawisku. Ukoronowaniem całorocznych działań w obszarze pre- wencji zagrożeń psychospołecznych było przygotowanie publikacji pt. ,,Prezentacja dobrych praktyk w zakresie prewencji zagrożeń psychospołecznych. Poradnik dla pracodawców”. Koordynatorzy programu z okręgowych inspektoratów pracy aktywnie zaangażowali się w rekru - tację firm, które w 2025 r. podzieliły się swoimi spraw- dzonymi praktykami z zakresu przeciwdziałania tym zagrożeniom. Na podstawie zebranych doświadczeń 50 przedsiębiorstw przeprowadziliśmy szczegółową anali - zę przekazanych dobrych praktyk i opracowaliśmy porad- nik stanowiący empiryczny fundament prewencji zagrożeń psychospołecznych. W trakcie realizacji programu, podczas zorganizowa - nych wydarzeń, przygotowaliśmy stoiska informacyj- ne, na których osoby zainteresowane mogły uzyskać porady prawne, otrzymać broszury, informatory i publikacje związane z tematyką przeciwdziałania stresowi w pracy, mobbingowi i dyskryminacji. Dodatkowo promocję pro - gramu wspierała organizacja dyżurów eksperckich oraz zaangażowanie w działania Stowarzyszenia Antymobbin - gowego OSA, czego efektem było uruchomienie cyklicz- nych dyżurów eksperckich dla osób poszkodowanych. W ramach prowadzonych działań udzielano porad praw - nych w zakresie przeciwdziałania negatywnym zjawiskom psychospołecznym, w tym mobbingowi, dyskryminacji oraz molestowaniu seksualnemu. Ponadto aktywność ta obej - mowała edukację pracowników, ukierunkowaną na rozpo- znawanie wczesnych sygnałów mobbingu oraz innych form przemocy w miejscu pracy. Tematyka zagrożeń psychospołecznych oraz założe - nia programu były szeroko popularyzowane w kanałach informacyjnych okręgowych inspektoratów pracy – na stronie internetowej oraz profilach Facebook, LinkedIn i X. Za pośrednictwem artykułów eksperckich i bieżących komunikatów budowano świadomość w zakresie stresu zawodowego oraz zachęcano do aktywnego udziału w pro - gramie. Strona www.streswpracy.pl służyła jako baza Wystąpienie Głównego Inspektora Pracy podczas konferencji w OIP w Kielcach Konferencja w Sejmie ,,Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” – prezentacja poradnika Współpraca z mediami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 158 ROZDZIAŁ 11 wiedzy, udostępniająca wszystkie wydawnictwa inspekcji dotyczące mobbingu, dyskryminacji oraz stresu. W 2025 r. współpraca z mediami stanowiła ważny filar działań prewencyjnych, umożliwiając dotarcie do sze - rokiego grona odbiorców. Dzięki aktywności Głównego Inspektora Pracy, inspektorów pracy oraz rzeczników prasowych OIP, skutecznie nagłośniono problematykę zagrożeń psychospołecznych. Głównym celem debat i wywiadów była promocja bezpieczeństwa psychicz - nego oraz upowszechnianie praktycznych narzędzi antymobbingowych. W ramach działań prewencyjno-informacyjnych roz- dysponowano prawie 21 tys. egzemplarzy publikacji Państwowej Inspekcji Pracy dotyczących czynników psy- chospołecznych. Materiały te udostępniano uczestnikom szkoleń zarówno w formie papierowej, jak i elektronicz - nej. Pomimo rosnącej popularności formatów cyfrowych, wydawnictwa tradycyjne wciąż stanowią kluczowy ele - ment edukacyjny. Pozostają one niezbędne dla pracow- ników niekorzystających z narzędzi informatycznych oraz osób preferujących klasyczne formy przyswajania wiedzy. 11.1.5. Kampania popularyzująca najnowsze rozwiązania prawa pracy dotyczące rodzicielstwa „Rodzice w pracy” Pracownicy-rodzice zyskali w ostatnim czasie nowe upraw- nienia wynikające ze zmian w Kodeksie pracy. W związku z tym w 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła kampanię „Rodzice w pracy”, żeby przybliżyć i wyjaśnić zasady korzystania z tych rozwiązań, zwiększając świa- domość przepisów prawa pracy oraz edukując w zakresie uprawnień rodzicielskich. Działania kierowano do pracują - cych matek i ojców oraz do pracodawców, a Państwowa Inspekcja Pracy pomagała lepiej zrozumieć praktyczne znaczenie nowych regulacji. Na stronie internetowej pip.gov.pl uruchomiono pod- stronę kampanii „Rodzice w pracy”, która stanowiła źró- dło informacji o kampanii i uprawnieniach rodzicielskich, zachęcając pracowników i pracodawców do zapozna - nia się z dostępnymi rozwiązaniami. Strona zachęca- ła do udziału w szkoleniach prowadzonych przez okręgowe inspektoraty pracy oraz kierowała do przygotowanych materiałów merytorycznych, publikacji, a także nagrań edukacyjnych i treści informacyjnych. Publikacje PIP popularyzujące najnowsze rozwiązania prawa pracy dotyczące rodzicielstwa Podstrona kampanii „Rodzice w pracy” na pip.gov.pl SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 159 ●udział ekspertów Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kra- kowie w konferencji „Working Mum Summit” organizowa- nej przez Fundację „Rodzic w Mieście”. Realizacja kampanii „Rodzice w pracy” potwierdziła zapotrzebowanie pracowników i pracodawców na wiedzę dotyczącą uprawnień pracowniczych związanych z rodziciel - stwem. Prowadzone szkolenia, webinaria, konferencje oraz inne formy przekazywania informacji spotkały się z dużym zainteresowaniem uczestników, a dla wielu z nich bezpo - średni kontakt z ekspertem PIP stanowił okazję do zdobycia nowych informacji lub uporządkowania i ugruntowania wie - dzy. Podczas spotkań najczęściej zadawano pytania doty- czące możliwości wykonywania pracy w trakcie korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowaw - czego, zasad korzystania z dziewięciotygodniowej części urlopu rodzicielskiego oraz stosowania elastycznej organi - zacji czasu pracy. Kampania „Rodzice w pracy” została zakończo- na w 2025 r., jednak działania informacyjne będą kontynuowane. 11.1.6. Pozostałe działania prewencyjno- promocyjne Państwowej Inspekcji Pracy Oprócz inicjatyw przewidzianych w Programie działa- nia na 2025 r. przygotowaliśmy szereg wydarzeń, wyni- kających z bieżących oczekiwań partnerów społecznych i instytucjonalnych oraz pojawiających się możliwości przekazania odbiorcom wiedzy i informacji prewencyj - no-edukacyjnych. Wydarzenia te służyły popularyzacji prawa pracy, kształtowaniu właściwych postaw sprzyja - jących bezpiecznemu wykonywaniu pracy oraz zapobie- ganiu zagrożeniom zawodowym i wypadkowym. Oprócz szkoleń z zakresu prawa pracy, w tym bhp, organizowa - liśmy warsztaty, udzielaliśmy porad na stoiskach infor- macyjnych, a także publikowaliśmy treści dotyczące ochrony pracy w środkach masowego przekazu. Eksperci z okręgowych inspektoratów pracy uczestniczyli w tar - gach i konferencjach, jak również w posiedzeniach spe- cjalnych zespołów partnerskich. Opracowaliśmy nowe publikacje: „Prawo pracy dla rodziców”, „Prawna ochrona stosunku pracy kobiet w ciąży” oraz „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców” . Materiały w przystępny sposób wyjaśniają zasa- dy korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem, ochronę zatrudnienia oraz obowiązki pracodawców wobec pracowników-rodziców. Publikacje udostępniliśmy w for - mie elektronicznej, a także przekazywaliśmy w wersji dru- kowanej uczestnikom szkoleń, seminariów, konferencji oraz wydarzeń informacyjnych organizowanych w ramach kampanii. Informacje o zmianach przepisów oraz materiały edukacyjne upowszechnialiśmy także w mediach społecz - nościowych, w szczególności na profilach LinkedIn, Face- book, Instagram, Youtube oraz X. Okręgowe inspektoraty pracy wykorzystywały własne profile w serwisie Facebook, do informowania o wyda - rzeniach w toku kampanii, do których zaliczyć można szkolenia, spotkania informacyjne, poradnictwo prawne oraz webinaria. Na dotarcie do pracodawców i pracow - ników z wielu branż pozwoliła współpraca z partnerami lokalnymi, w tym m.in. z oddziałami Zakładu Ubezpie - czeń Społecznych, urzędami pracy, jednostkami samo- rządu terytorialnego, placówkami ochrony zdrowia oraz szkołami rodzenia. W 2025 r. objęliśmy swoimi działania - mi 5,8 tys. odbiorców, w tym ponad 1,6 tys. pracowni- ków i ponad 1,1 tys. pracodawców. Przeprowadziliśmy 93 szkolenia dla ponad 3,3 tys. uczestników. Poniższe przykłady ilustrują różnorodne formy realizacji kampa- nii na poziomie lokalnym: ●spotkanie informacyjne dla pracodawców zorganizo- wane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszo- wie we współpracy z Powiatowym Urzędem Pracy w Dębicy oraz Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie; ●webinar „To Twoje prawo! Uprawnienia pracownicze związane z rodzicielstwem” zorganizowany przez Okrę - gowy Inspektorat Pracy w Gdańsku w ramach wydarzenia „Marzec na Obcasach 2025”; ●dyżury eksperta Okręgowego Inspektoratu Pracy w Byd - goszczy dla czytelników lokalnej prasy („Gazeta Pomor- ska”, „Express Bydgoski”, „Nowości – Dziennik Toruński”); ●szkolenie dla pracowników Politechniki Opolskiej, któ - rzy również mieli okazję do zadawania pytań i wymiany doświadczeń; ●konferencja „Pracownicze uprawnienia rodzicielskie – kierunek zmian w przepisach prawa pracy i ubez - pieczeń społecznych”, organizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego; ●Dni Otwarte Okręgowego Inspektoratu Pracy w Szcze - cinie połączone z festynem rodzinnym dla mieszkańców miasta; ●webinarium „Rodzice w pracy. Uprawnienia pracownicze, podatkowe i ubezpieczeniowe”, zorganizowane w ramach Olsztyńskiego Forum Administracji dla Biznesu z udzia - łem Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie, Zakła- du Ubezpieczeń Społecznych oraz Izby Administracji Skarbowej; Szkolenie dla pracowników Politechniki Opolskiej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 160 ROZDZIAŁ 11 W roku sprawozdawczym szczególnie ważna dla Pań- stwowej Inspekcji Pracy była aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych . Samodzielnie bądź z part- nerami społecznymi organizowaliśmy liczne konferencje, warsztaty i szkolenia poświęcone różnym zagadnieniom dotyczącym zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. Główne obszary problemowe to skuteczne przeciwdzia - łanie dyskryminacji, dodatkowe uprawnienia pracownika niepełnosprawnego wynikające ze stosunku pracy, mecha - nizmy dofinansowania wynagrodzeń i składek na ubezpie- czenia społeczne, efektywne formy aktywizacji zawodowej i wsparcia w poszukiwaniu pracy, a także praktyczne aspek - ty funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej i zakła- dów pracy chronionej. Przykładem, dobrze ilustrującym nasze zaangażowanie, jest konferencja „Osoba z niepełnosprawnością w zatrud - nieniu. Przez sport do aktywizacji zawodowej”, która odby- ła się we wrześniu 2025 r. w Bydgoszczy. Organizatorami tego wydarzenia byli Okręgowy Inspektorat Pracy w Byd - goszczy, Kujawsko-Pomorski Oddział Państwowego Fun- duszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w Toruniu oraz Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Konferencja zgromadziła przedstawicieli różnych środo - wisk: ekspertów i naukowców, praktyków oraz osoby, które dzieliły się własnymi doświadczeniami z innymi uczestnika - mi. Poza zaplanowanymi wystąpieniami odbył się również panel dyskusyjny. Wydarzenie tłumaczono na polski język migowy, trans - mitowano online, a jego zapis jest dostępny w sieci. Można także wskazać udział Okręgowego Inspektora- tu Pracy w Rzeszowie w realizacji jubileuszowej XX edy- cji Konkursu LODOŁAMACZE 2025, której inicjatorem jest Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepeł - nosprawnych. Ta inicjatywa ma na celu uhonorowanie pracodawców zatrudniających osoby niepełnospraw - ne, a także instytucji i osób zaangażowanych w łama- nie stereotypów, uprzedzeń, a przede wszystkim lodów obojętności na los osób z niepełnosprawnością, zwłasz - cza na rynku pracy. Okręgowe inspektoraty pracy uczestniczyły także w regionalnych i lokalnych targach pracy dla osób niepełno - sprawnych. Przykładem może być XII edycja Targów Pra- cy dla Osób z Niepełnosprawnościami zorganizowanych w Białymstoku przez Fundację Aktywizacja przy udziale Okręgowego Inspektoratu Pracy w Białymstoku. Okręgowe inspektoraty pracy systematycznie organizo - wały stoiska informacyjne podczas różnych imprez i wyda- rzeń adresowanych do osób niepełnosprawnych oraz prowadziły cieszące się dużą popularnością telefoniczne dyżury ekspertów. W roku sprawozdawczym okręgowe inspektoraty pracy przeprowadziły 711 szkoleń dla różnych podmiotów, ponad szkolenia wynikające z programów prewencyjnych uję - tych w Programie działania na 2025 r. W szkoleniach tych wzięło udział ponad 5,6 tys. pracowników, ponad 3 tys. społecznych inspektorów pracy, 2,3 tys. pracodawcó w oraz 1,8 tys. przedstawicieli służby bhp. Przy realizacji tych zadań okręgowe inspektoraty pracy współpracowały z takimi instytucjami jak: Straż Granicz - na, Państwowa Inspekcja Sanitarna, Policja, wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy, Zakład Ubezpieczeń Społecz - nych, Najwyższa Izba Kontroli, Instytut Pamięci Narodowej, Lasy Państwowe, Krajowa Administracja Skarbowa, Ogól - nopolskie Stowarzyszenie Pracowników Służby BHP, orga- nizacje związkowe, organizacje pracodawców i jednostki samorządu terytorialnego. Jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Pracy aktywnie uczestniczyły w różnych wydarzeniach kultu - ralnych i edukacyjnych organizowanych przez regionalne władze samorządowe oraz lokalne stowarzyszenia i funda - cje. Wydarzeń takich odnotowaliśmy w 2025 r. prawie 3, 2 tys. Wzięło w nich udział prawie 10 tys. osób . Osoby kontaktujące się z przedstawicielami urzę - du i odwiedzające stoiska informacyjne mogły skorzy- stać z bezpłatnych porad prawnych i uzyskać informacje na temat przepisów prawa pracy, w tym bhp, a także legal - ności zatrudnienia. Działania prewencyjno-promocyjne realizowane przez okręgowe inspektoraty pracy w 2025 r. charakteryzo- wały się dużą różnorodnością form, szerokim zakresem merytorycznym oraz znacznym zasięgiem oddziaływania. Panel dyskusyjny „Bezpieczna budowa – czy to możliwe?” z udziałem Marcina Staneckiego – Głównego Inspektora Pracy, podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich BUDMA 2025 w Poznaniu Informacja OIP w Katowicach o telefonicznym dyżurze ekspertów dla osób z niepełnosprawnością SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 161 Działania podejmowane lokalnie są dostosowane do spe- cyfiki regionu i potrzeb pracodawców oraz pracowników konkretnych branż. Pracodawcy i pracownicy najbardziej interesowali się zmianami w przepisach prawa pracy, w tym m.in.: urlopa - mi rodzicielskimi, uprawnieniami organizacji związkowych oraz zadaniami społecznych inspektorów pracy. Podsumowując, należy stwierdzić, że dostrzegamy potrzebę kontynuowania działalności szkoleniowej i dorad - czej w możliwie najszerszym ujęciu – ze względu na wciąż obserwowaną niedostateczną znajomość aktualnych prze - pisów prawa pracy i bhp, a w szczególności nieświadomość odpowiedzialności występującej w momencie powierzania pracy innym osobom. Informacje zwrotne od uczestników potwierdzają konieczność organizacji działań edukacyj - nych, w tym szkoleń, szczególnie w zakresie zmieniających się regulacji prawnych. Tego rodzaju inicjatywy wpływają na poziom przestrze - gania przepisów oraz poprawę warunków pracy, jednocze- śnie budując wizerunek inspekcji jako instytucji eksperckiej, przyjaznej i otwartej, wychodzącej naprzeciw potrzebom rynku pracy, wspierającej pracowników i pracodawców w zwiększeniu praworządności podczas zatrudniania. 11.2. Konkursy i nagrody Głównego Inspektora Pracy 11.2.1. Konkurs „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej” Od 1994 r. organizujemy ogólnopolski konkurs pn. „Pra- codawca – organizator pracy bezpiecznej”, którego celem jest promocja najlepiej zarządzanych firm pod kątem bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wdrożenia ponad - standardowych rozwiązań w dziedzinie ochrony pracy. Firmy te stanowią wzór pracodawców przyjaznych pracow - nikom, budujących wizerunek miejsca pracy, w którym well- being i work-life balance rzeczywiście istnieją. W XXXII edycji naszego prestiżowego konkursu udział wzięło 148 pracodawców w 3 kategoriach, uwzględniają- cych wielkość zatrudnienia – zakłady pracy do 49 zatrud- nionych – 40 uczestników, zakłady pracy od 50 do 249 zatrudnionych – 63 oraz zatrudniające powyżej 249 osób – 45. Zwycięzcy etapów regionalnych stanęli w szranki w etapie ogólnopolskim, do którego zakwalifikowało się 39 firm. Ocenie podlegały w szczególności ponadstan - dardowe rozwiązania techniczne i organizacyjne, skutku- jące poprawą bezpieczeństwa pracy. Na uroczystej gali w Zamku Królewskim w Warszawie Główny Inspektor Pra - cy Marcin Stanecki uhonorował statuetką MECUM TUTIS- SIMUS IBIS 9 najlepszych pracodawców. W I kategorii nagrodzono 3 firmy : EwiKor Construction Sp. z o.o., Spół- dzielnię Pszczelarską APIS w Lublinie oraz spółkę SCHRA- NER POLSKA. W II kategorii honorowe statuetki trafiły d o: Holcim Polska S.A., Knauf Bełchatów Sp. z o.o. Fabry- ki z Opola, a także do firmy Aalberts hydronic flow control Sp. z o.o. z siedzibą w Lesznie. W III kategorii laur zwy- cięstwa uzyskały trzy spółki: Grupa Żywiec, Hamilton Sundstrand Poland oraz Akzo Nobel Decorative Paints. Wyrazem szczególnego uznania dla firm, które wygrają daną edycję konkursu, jest umieszczenie ich na prestiżowej „Złotej Liście Pracodawców” Państwowej Inspekcji Pracy. 11.2.2. Nagroda im. Haliny Krahelskiej 2025 W dniu 26 listopada 2025 r. podczas uroczystości wrę- czania nagród w konkursach Państwowej Inspekcji Pra- cy na Zamku Królewskim w Warszawie wręczono Nagrody Głównego Inspektora Pracy im. Haliny Krahelskiej, jedne z najważniejszych wyróżnień w obszarze ochrony pracy w Polsce. Nagroda przyznawana jest osobom i instytu - cjom za wybitne osiągnięcia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, prewencji zagrożeń zawodowych, nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy oraz wdrażania nowator - skich rozwiązań technicznych służących poprawie warun- ków pracy. W roku sprawozdawczym wyróżnionych zostało 11 l au- reatów reprezentujących różnorodne środowiska zaan- gażowane w działania na rzecz ochrony pracy. W gronie wyróżnionych znaleźli się przedstawiciele organizacji pra - codawców i związków zawodowych, środowiska naukowe- go oraz instytucji publicznych, w tym ekonomiści, prawnicy i liderzy organizacji branżowych. Laureaci Nagrody im. Haliny Krahelskiej Gala rozdania nagród w konkursie Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej na Zamku Królewskim SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 162 ROZDZIAŁ 11 Nagrody wręczyli Główny Inspektor Pracy Marcin Sta- necki oraz Wicemarszałkini Sejmu Monika Wielichowska. 11.2.3. Konkurs „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy” Konkurs „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pra- cy” to inicjatywa promująca zaangażowanie oraz skuteczność społecznych inspektorów pracy w dzia - łaniach na rzecz poprawy bezpieczeństwa i ochrony praw pracowników. Konkurs – oprócz promocji budowa - nia wysokich standardów przestrzegania prawa pracy, a w szczególności bezpieczeństwa pracy – stanowi for - mę uznania dla osób pełniących tę odpowiedzialną funk- cję społeczną i podkreśla znaczenie ich roli w systemie ochrony pracy. Oceny zgłoszonych kandydatów dokonują zespoły eksperckie złożone z przedstawicieli Państwowej Inspek - cji Pracy oraz reprezentatywnych central związkowych w Polsce: ●Forum Związków Zawodowych, ●Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, ●Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych. W 2025 r. – po analizie 27 wniosków – Kapituła wyło - niła 16 kandydatów do wyróżnień Głównego Inspektora Pracy. Uroczyste podsumowanie konkursu oraz wręczenie nagród odbyło się 26 listopada 2025 r. na Zamku Królew - skim w Warszawie. Nagrody główne w konkursie „Najaktywniejszy Spo- łeczny Inspektor Pracy” otrzymali: 1. Mirosław Listewnik, branżowy społeczny inspektor pracy, Zakład Linii Kolejowych w Gdyni, 2. Marian Kowalski, zakładowy społeczny inspektor pracy, PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A., 3. Małgorzata Łuczyńska, zakładowy społeczny inspek- tor pracy, SAINT-GOBAIN INNOVATIVE MATERIALS POLSKA Sp. z o.o., Oddział Sekurit Transport Division w Żarach. 11.2.4. Konkurs wiedzy o prawie pracy i bhp dla uczniów szkół ponadpodstawowych „Poznaj swoje prawa w pracy” Państwowa Inspekcja Pracy od 12 lat organizuje kon- kurs pn. „Poznaj swoje prawa w pracy” dla uczniów szkół ponadpodstawowych, którzy jednocześnie uczestniczą w programie edukacyjnym „Kultura bezpieczeństwa”. W roku szkolnym 2024/2025 do I etapu konkursu objętego honorowym patronatem Minister Edukacji zgłoszono bli - sko 10 tysięcy uczniów z 421 placówek edukacyjnych. Konkurs popularyzuje wśród młodych osób wiedzę doty - czącą przepisów prawnej ochrony pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia. Udział w nim pozwala młodzieży dostrzec różnice pomiędzy zatrudnie - niem pracowniczym a innymi formami podejmowania pra- cy, a także przyczynia się do upowszechniania idei kultury bezpieczeństwa pracy, co jest niezwykle istotne w momen - cie wejścia kolejnego pokolenia na rynek pracy. Finał XII edycji konkursu został rozstrzygnięty 15 kwietnia 2025 r. w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Podczas wręczania nagród finalistom Konkursu Główny Inspektor Pracy podkreślił, że jest dumny z tego, że Pań - stwowa Inspekcja Pracy potrafi zmotywować młode osoby Laureaci konkursu „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy” Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki na finale konkursu „Poznaj swoje prawa w pracy” w Centrum Nauki Kopernik Pamiątkowa statuetka SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 163 do zdobywania wiedzy z dziedziny prawa pracy i bhp. Najwyższy wynik na etapie centralnym w turnieju uzy- skał Maksymilian Łoboda z Zespołu Szkół Elektronicz- nych w Lublinie. Drugie miejsce zajęła Faustyna Budzik z Zespołu Szkół im. ks. dra Jana Zwierza w Ropczycach. Trzecie miejsce zdobyła Natalia Kowalik z Zespołu Szkół nr 2 im. Jana Długosza w Wieluniu. 11.2.5. Konkurs dla pracowników młodocianych zatrudnionych w rzemiośle „Bezpiecznie od startu” Działania prewencyjno – edukacyjne podejmowane przez PIP są skierowane również do osób wchodzących na rynek pracy, w tym pracowników młodocianych uczących się zawodów rzemieślniczych. W grudniu 2025 r. odbył się finał XXIII edycji Ogólnopolskiego Konkursu „Bezpiecz - nie od startu” – prestiżowego wydarzenia promującego wiedzę z zakresu prawa pracy i bezpieczeństwa oraz higie - ny pracy wśród adeptów rzemiosła. Honorowy patronat nad konkursem objęli: Minister Edukacji, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Rzecznik Praw Dziecka oraz Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy. Partnerem merytorycznym wydarzenia została Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie. Konkurs został zorganizowany przez Związek Rzemiosła Polskiego oraz Państwową Inspekcję Pracy. Finał odbył się w siedzibie Związku w Warszawie. Gospodarzami uroczy - stości byli prof. dr hab. Jan Klimek – Prezes Związku Rze- miosła Polskiego oraz Marcin Stanecki – Główny Inspektor Pracy. W wydarzeniu uczestniczyli również przedstawiciele instytucji publicznych i partnerów społecznych, w tym Hen - ryk Kiepura – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji, reprezentantka Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębior - ców oraz Mirosław Flejmer – Zastępca Dyrektora ds. Ope- racyjnych CIOP-PIB. W XXIII edycji udział wzięło 42 uczestników – laure- atów etapów regionalnych, w których zajęli dwa pierwsze miejsca w swoich województwach. Dwuosobowe delegacje, głównie uczniowie II i III roku nauki zawodu, reprezentowały 21 izb rzemieślniczych zrzeszonych w Związku Rzemiosła Polskiego. Zakres konkursu obejmował zagadnienia prawa pracy oraz bhp ujęte w programach nauczania, a także tematykę szkolenia podstawowego, w tym: ●techniczne bezpieczeństwo pracy, ●ergonomię, ●psychologię pracy, ●ochronę przeciwpożarową, ●zasady udzielania pierwszej pomocy. Laureaci – klasyfikacja indywidualna I miejsce – Oliwia Stefanów (Izba Rzemieślnicza w Opolu) II miejsce – Michał Czerniawski (Izba Rzemieślnicza w Opolu) III miejsce – Patryk Naczk (Izba Rzemieślnicza w Słupsku) Laureaci – klasyfikacja drużynowa I miejsce – Opole: Oliwia Stefanów, Michał Czerniawski II miejsce – Rzeszów: Katarzyna Szczęsna, Aleksandra Wityńska III miejsce – Kalisz: Piotr Górecki, Dominik Mądry Zwycięzcy otrzymali nagrody pieniężne, ufundowane przez Głównego Inspektora Pracy, w postaci bonów poda - runkowych Dodatkowo laureaci otrzymali upominki przygo- towane przez patronów i partnerów wydarzenia. Wszyscy uczestnicy oraz ich opiekunowie – mistrzowie szkolący i nauczyciele zawodu – zostali uhonorowani pamiątkowymi dyplomami. Plakat promujący konkurs „Bezpiecznie od startu” Uroczystość rozdania nagród w konkursie „Poznaj swoje prawa w pracy” w Centrum Nauki Kopernik SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 164 ROZDZIAŁ 11 11.2.6. Konkurs „Buduj bezpiecznie” Konkurs „Buduj bezpiecznie” jest wspólną inicjatywą Państwowej Inspekcji Pracy i Porozumienia dla Bezpie - czeństwa w Budownictwie, podkreślającą znaczenie tworzenia wysokich standardów bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób zatrudnionych w tym sektorze. W konkursie, odbywającym się w dwóch etapach – wojewódzkim i centralnym – oceniane są nie tylko spełnianie wymogów obowiązujących przepisów, lecz także ponadstandardowe działania na rzecz bhp, podję - te na konkretnym obiekcie budowlanym, który na koniec września każdego roku na budowach kubaturowych osiągnął stan robót surowy zamknięty lub na budowach liniowych zakończył etap prac konstrukcyjnych. Zgodnie z Regulaminem konkursu przy ocenie budów brano pod uwagę takie kryteria jak: zagospodarowanie terenu budowy, zarządzanie bhp, przyjęte rozwiązania techniczne i organizacyjne zapewniające bezpieczeństwo pracy, wypadkowość oraz ponadstandardowe działa - nia na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy. Spośród zgłoszeń z całego kraju do etapu centralnego konkursu „Buduj bezpiecznie” w 2025 r. zakwalifikowało się 15 budów – finalistów wojewódzkiego etapu konkursu. Trzy budowy uzyskały rekomendację Kapituły Konkursu do nagród w postaci statuetek i dyplomów Głównego Inspek - tora Pracy. Laury najbezpieczniejszych budów w Pol- sce otrzymali: 9I miejsce – SKANSKA S.A. (budowa zgłoszona przez OIP w Warszawie) za budynek usługowo-biurowy „Studio A”. 9II miejsce – POLIMEX Infrastruktura Sp. z o.o. (budo- wa zgłoszona przez OIP w Rzeszowie) za budowę bazy technicznej samolotów na terenie Portu Lotniczego w Jasionce. 9III miejsce – DOMOST Sp. z o.o. (budowa zgłoszona przez OIP w Białymstoku), za budowę przeprawy mosto - wej przez rzekę Bug w miejscowości Granne. Prezydent Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budow- nictwie przyznał nagrodę rzeczową dla firmy PEKABEX Laureaci konkursu „Bezpiecznie od startu” II miejsce I miejsce SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 165 25 tysięcy gospodarstw indywidualnych, w tym 1128 w tegorocznej edycji . Konkurs skierowany był do pełnoletnich rolników ubez- pieczonych w KRUS i przebiegał w trzech etapach: regio- nalnym, wojewódzkim i centralnym. Komisje konkursowe oceniały warunki pracy i bezpie - czeństwo w gospodarstwach. Pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli w wizytacjach 1066 z nich. Za najbezpieczniejsze gospodarstwo w 2025 r. uznano gospodarstwo Anny i Pawła Barczewskich z Wilkszyna (woj. dolnośląskie). Drugie miejsce zajęli Beata i Marcin Maj- nertowie z Kruczyna (woj. wielkopolskie), a trzecie – rodzi- na Wawrzonków z Zasowa (woj. podkarpackie). Nagrodę specjalną Głównego Inspektora Pracy otrzymali Magdalena i Krzysztof Kałużowie z Łowkowic (woj. opolskie). Uroczyste wręczenie nagród odbyło się 22 września 2025 r. w Auli Kryształowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Konkurs ten przyczynia się w istotny sposób do poprawy warunków i bezpieczeństwa pracy, a uczestniczący w nim rolnicy indywidualni mogą liczyć na wsparcie m.in. przed - stawicieli Państwowej Inspekcji Pracy, którzy podczas wizytacji gospodarstw w ramach poszczególnych etapów konkursu, udzielają porad technicznych i prawnych oraz doradzają, w jaki sposób zorganizować gospodarstwa w sposób zgodny z zasadami bhp. 11.2.8. Konkurs „Bezpiecznie na wsi” Specyfika rolnictwa to przenikające się miejsca życia zawodowego i prywatnego. Pracy rolników często towa - rzyszą dzieci – żyjąc i pomagając w gospodarstwie nara- żone są na zagrożenia wypadkowe. Z tego powodu PIP włączyła się w organizację ogólnopolskiego konkursu plastycznego dla uczniów szkół podstawowych z terenów wiejskich „Wioski bez troski” (wcześniej realizowany pod nazwą „Bezpiecznie na wsi”). Organizatorem przedsię - wzięcia jest Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społeczne- go. W 2025 r. odbyła się XV edycja konkursu – pod hasłem „Dobrostan Rolnika”. Celem konkursu jest upowszech - nianie zasad bezpiecznej pracy w gospodarstwie rolnym, promowanie ochrony zdrowia i życia oraz popularyzowanie BET S.A., zgłoszonej przez Okręgowy Inspektorat Pra- cy w Opolu za budowę Zakładu Produkcji Komponen- tów do Akumulatorów Elektrycznych w Nysie. Uroczyste wręczenie nagród laureatom etapu krajowego odbyło się podczas Międzynarodowych Targów Budownic - twa i Architektury BUDMA 2026 w Poznaniu. Główny Inspektor Pracy z laureatami Konkursu 11.2.7. Konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” Konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” to jedno z kluczowych działań prewencyjnych w obszarze bhp w rolnictwie, w którego organizację zaangażowana jest Państwowa Inspekcja Pracy. Jego celem jest promowanie zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwach rolnych oraz zapobieganie wypadkom i chorobom zawodowym rolników. Organizatorami XXII edycji byli: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecz - nego, Państwowa Inspekcja Pracy, Agencja Restruktu- ryzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Konkurs przebiegał pod Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karo - la Nawrockiego. Od 2003 r. konkurs cieszy się niesłab- nącą popularnością – wzięło w nim już udział ponad Wizytacje gospodarstw rolnych w ramach XXII edycji Ogólnokrajowego Konkursu „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” – województwo opolskie III miejsce SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 166 ROZDZIAŁ 11 podstawowych zasad profilaktyki zdrowotnej, przede wszystkim wśród dzieci wiejskich. W tegorocznej edycji konkursu udział wzięło prawie 31,5 tys. dzieci z prawie 2,7 tys. szkół podstawowych z obszarów wiejskich. Do etapu centralnego Wojewódzkie Komisje Konkursowe zakwalifikowały 96 prac plastycznych, spośród których Centralna Komisja Konkursowa wyłoniła 50 najlepszych. Nadesłane prace charakteryzowały się bardzo wyso- kim poziomem artystycznym, pomysłowością oraz orygi- nalnym podejściem do tematu. Konkurs stanowi istotny element działań prewencyjnych, sprzyjający kształto - waniu wśród najmłodszych właściwych postaw i bez- piecznych zachowań związanych z pracą oraz życiem w gospodarstwie rolnym. Dzięki udziałowi w konkursie dzieci zwracają uwagę na sposób pracy swoich rodzi - ców i wspólnie tworzą bezpieczniejsze miejsce pracy i życia. Uroczysta gala podsumowująca finał Konkursu odbyła się 18 czerwca 2025 r. w Auli Kryształowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. 11.3. Działalność wydawnicza Państwowej Inspekcji Pracy Niezależnie od rozwoju technologii wydawnictwa tra- dycyjne wciąż są podstawą edukacji. To główne źródło wiedzy dla osób, które nie korzystają z narzędzi informa - tycznych oraz wolą klasyczne formy przyswajania wie- dzy. Wychodząc im naprzeciw, inspekcja pracy od wielu lat kontynuuje działalność wydawniczą. Nasze publikacje rozdajemy na szkoleniach, targach, konferencjach i pod - czas innych wydarzeń. Od lat cieszą się one niezmiennym zainteresowaniem. W 2025 r. zaktualizowano 25 tytułów, a nowych ukazało się 6 . Wśród nowości wydawniczych 2025 r. znalazły się ulotki: „Bezpieczeństwo pracy żurawi wieżowych i szyb - komontujących”, „Złote zasady Wizji Zero”, „Uprawnienia pracowników powołanych do służby wojskowej” oraz broszury: „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców”, „Prawna ochrona stosunku pracy kobiet w okresie ciąży” i „Piotrek i Patryk. Bezpieczni na wsi”. Jak co roku zaktualizowano najważniejsze wydaw - nictwo z zakresu prawa pracy „Prawo pracy. Informator dla pracodawców” oraz kompendium wiedzy o zasadach bezpiecznej pracy „ABC BHP”. W ramach działań prewencyjnych w rolnictwie wzno - wiono następujące tytuły: „Bądź bezpieczny w gospodar- stwie”, „Przygoda na wsi”, „Bezpiecznie na wsi”. Warto także przywołać publikację „Lista kontrolna z komenta - rzem.BHP w indywidualnych gospodarstwach rolnych”, która pomaga przygotować gospodarstwa na kontrolę wynikającą z bycia beneficjentem środków w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE. Ogółem nakład publikacji Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. wyniósł 295 tys. Wszystkie wydawnictwa Państwowej Inspekcji Pra- cy są dostępne w wersji elektronicznej do pobrania na stro- nie internetowej urzędu pod adresem www.pip.gov.pl. Dystrybucja publikacji odbywa się również za pośrednic - twem okręgowych inspektoratów pracy. Prace konkursowe finału regionalnego w OIP w Rzeszowie 12 Działalność krajowa i międzynarodowa Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 169 12. Działalność krajowa i międzyna- rodowa 12.1. Współpraca krajowa Mając na względzie skuteczne realizowanie zadań ustawo- wych, Państwowa Inspekcja Pracy w roku 2025 zrealizowa- ła szereg znaczących zadań programowych, jak i zaleceń i wniosków formułowanych podczas debat parlamentarnych, posiedzeń Rady Ochrony Pracy, Komisji do Spraw Kontro - li Państwowej i Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Sku- teczna realizacja zadań urzędu bazowała na potencjale i zasobach inspekcji pracy oraz aktywnym współdziałaniu z organami administracji publicznej, jednostkami samorzą - du terytorialnego wszystkich szczebli, organami nadzoru i kontroli warunków pracy, instytucjami działającymi w sfe - rze ochrony pracy oraz placówkami naukowo-badawczymi. Wypracowane w 2025 r. pozytywne relacje z tymi podmio - tami i wieloaspektowa współpraca oparte były na realizacji skonkretyzowanych zadań programowych oraz interwencyj - nym reagowaniu na sygnały dotyczące naruszania przepi- sów prawa. Państwowa Inspekcja Pracy skierowała do właściwych organów i urzędów prawie 13,9 tys. powiadomień o wyni- kach kontroli. Ponadto na wniosek zainteresowanych stron przeprowadzono ponad 3, 1 tys. kontroli, a wspólnie z inny- mi organami 700. Szczegółowe informacje na ten temat zawarte zosta- ły w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . 12.1.1. Współpraca z Parlamentem Komisje Sejmowe i Senackie W okresie sprawozdawczym przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli w 28 posiedzeniach komisji senackich, sejmowych i podkomisji, rozpatrujących opra - cowania dotyczące warunków pracy oraz przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności w posiedzeniach: ●Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, podczas któ- rych przedstawiono m.in. informacje z zakresu: −postulatów de lege ferenda Głównego Inspektora Pra - cy zmierzających do zwiększenia skuteczności działań kontrolnych PIP; −współpracy międzynarodowej PIP w świetle polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej oraz Przewod - nictwa Polski w Grupie Wyszehradzkiej; −konkursów PIP jako instrumentu kształtowania kultury bezpieczeństwa; −zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy w świetle działań nadzorczo-kontrolnych oraz prewen - cyjnych PIP; −nowoczesnych metod promocji zagadnień ochrony pracy; −działań kontrolnych i informacyjnych realizowanych przez PIP na rzecz ochrony pracowników mobilnych; −przestrzegania praw pracowniczych osób z niepeł- nosprawnościami. ●Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, w tym również Podkomisji stałej do spraw rynku pracy, Podkomisji stałej do spraw przedsiębiorczości oraz Podkomisji stałej do spraw aktywizacji społecznej i zawodowej osób starszych , w trakcie których dyskutowano na tematy takie jak: −założenia rządowych projektów ustaw: o rynku pracy i służbach zatrudnienia oraz o warunkach dopuszczal - ności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; −przepisy dotyczące ochrony przedemerytalnej: skut - ki obecnych regulacji ochrony przedemerytalnej, przeciwdziałanie praktyce zwalniania tuż przed okre - sem ochronnym, możliwość dobrowolnej rezygnacji z ochrony przez pracownika, uelastycznienie zatrud - niania osób w wieku 60+; −wdrożenie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednic- twem platform ; −wpływ polityki demograficznej i migracyjnej pań - stwa na rynek pracy; −projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządze- nie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy . Rada Ochrony Pracy W 2025 r., podczas plenarnych posiedzeń Rady Ochrony Pracy przy Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawio - no informacje Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące wyni- ków działalności urzędu. Do zaprezentowanych tematów należały: −działania na rzecz promowania bezpieczeństwa w śro - dowisku pracy; −wpływ pracy zdalnej na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym; −Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pra - cy w 2024 roku; −warunki pracy oraz ich kontrola na budowach strategicznych; −zapewnianie odpowiednich warunków pracy i kontroli w nowych sektorach gospodarki (e-commerce, praca platformowa, zarządzanie algorytmiczne); −Program działania Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r. Zalecenia i wnioski Rady Ochrony Pracy formułowane w stanowiskach odnoszących się do sprawozdań z dzia - łalności Państwowej Inspekcji Pracy, jak również innych zagadnień będących przedmiotem obrad Rady, znajdują odzwierciedlenie w realizowanych przez urząd działaniach nadzorczo-kontrolnych oraz prewencyjnych. Rada Dialogu Społecznego W roku sprawozdawczym Główny Inspektor Pracy, jako reprezentant Państwowej Inspekcji Pracy z głosem dorad - czym, uczestniczył w 4 posiedzeniach plenarnych Rady Dialogu Społecznego, w tym również, na zaprosze- nie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w posiedzeniu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 170 ROZDZIAŁ 12 Ogólnopolska konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” w Sejmie RP plenarnym, które odbyło się 15 października 2025 r. w Pała- cu Prezydenckim. Ponadto przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy brali udział w 5 posiedzeniach Zespołu problemowego Rady Dialogu Społecznego do spraw prawa pracy. 12.1.2. Współpraca z partnerami instytucjonalnymi Rok 2025 przyniósł intensyfikację współpracy między instytucjami odpowiedzialnymi za politykę pracy, prawo pracy oraz bezpieczeństwo i higienę pracy. Nowe wyzwa - nia w obszarze zarówno technicznej, jak i prawnej ochrony pracowników wymagały ścisłej koordynacji działań eks - pertów z różnych instytucji. Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie uczestniczyła w tych pracach, wnosząc perspek - tywę organu nadzoru oraz praktyczne doświadczenia wyni- kające z kontroli i analizy skarg pracowniczych. Zespół roboczy złożony z przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Spo - łecznej, Ministerstwa Sprawiedliwości, Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Urzędu Zamówień Publicznych i Głów - nego Urzędu Statystycznego omawiał kwestie dotyczące wdrożenia dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie wzmoc- nienia zasady równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn . Celem prac było nie tylko przygotowanie projektu implemen - tacji dyrektywy, ale również kompleksowa analiza skutków ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych jej wprowadze - nia. Dyskusje koncentrowały się na stworzeniu systemowych podstaw do wartościowania stanowisk pracy, ujednoliceniu kryteriów porównywania wynagrodzeń oraz określeniu narzę - dzi służących monitorowaniu i egzekwowaniu zasady równej płacy za tę samą lub równowartościową pracę. Omawiano również kierunki przyszłych regulacji krajowych jeszcze przed formalnym przedstawieniem projektów ustaw. Szczególną uwagę poświęcono potrzebie wypracowania nowych narzędzi dla PIP w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji płacowej oraz zapewnienia przejrzystości struktury wynagrodzeń. Ważną płaszczyzną do realizacji ustawowych działań Państwowej Inspekcji Pracy była kontynuacja współpra- cy z organami nadzoru i kontroli warunków pracy. W ramach wcześniej zawartych porozumień Główny Inspek - tor Pracy i Prezes Wyższego Urzędu Górniczego podpisa- li porozumienie aktualizujące dotychczasowy dokument w sprawie współdziałania, mając na względzie skutecz - ną realizację zadań ustawowych w zakresie zapewnienia przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Istotnym aspektem współpracy będzie udział przed - stawicieli nadzoru górniczego w szkoleniach specjalistycz- nych prowadzonych przez inspektorów pracy. Podpisane w marcu 2025 r. porozumienie o współpra- cy Państwowej Inspekcji Pracy z Fundacją Share the Care obejmuje działania informacyjne i promocyjne z obsza- ru prawa pracy, wspierające zarówno pracowników, jak i pra- codawców w lepszym rozumieniu uprawnień rodzicielskich. Fundacja została również partnerem kampanii informacyjnej Państwowej Inspekcji Pracy „Rodzice w pracy” dotyczącej uprawnień rodzicielskich pracowników. W lipcu 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy zawarła porozumienie z Wydziałem Inżynierii Lądowej Poli- techniki Warszawskiej. Przewiduje ono podjęcie wspól- nych działań w obszarze edukacji i badań naukowych oraz wymiany doświadczeń w zakresie bezpieczeństwa pracy w budownictwie. Rok 2025 był w Państwowej Inspekcji Pracy rokiem szcze - gólnego zaangażowania w tematykę zagrożeń psychospo- łecznych i przeciwdziałania mobbingowi. Już na początku roku Główny Inspektor Pracy zapowiedział, że skala zgłasza - nych problemów, a także wyniki prowadzonych dotychczas kontroli wskazują na konieczność zintensyfikowania działań edukacyjnych w tym obszarze. Tym samym rozpoczął się ogólnopolski cykl konferencji poświęconych przeciwdziała - niu mobbingowi, organizowanych we wszystkich okręgowych inspektoratach pracy w kraju. Spotkania miały charakter otwarty – uczestniczyli w nich zarówno eksperci prawa pracy, jak i psychologowie i praktycy, przedstawiciele strony spo - łecznej – pracodawców i pracowników oraz instytucje i orga- nizacje zajmujące się rynkiem pracy. Podczas każdej konferencji omawiano aktualne wyzwa - nia związane ze zjawiskiem mobbingu, prezentowano dobre praktyki oraz edukowano pracodawców w zakresie budo - wania zdrowego środowiska pracy. Państwowa Inspekcja Pracy gromadziła doświadczenia, a także rekomendacje dotyczące skutecznych metod minimalizowania ryzyka mob - bingu w zakładach pracy. Debaty te pozwoliły nie tylko szerzyć wiedzę, lecz także budować realną świadomość problemu wśród pracodawców i pracowników, doprowadza - jąc do lepszego zrozumienia mechanizmów przemocy psy- chicznej w miejscu pracy i jej skutków dla organizacji. Kulminacją całorocznej inicjatywy była ogólnopolska konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie”, któ - ra odbyła się 8 grudnia 2025 r. w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej. Wydarzenie to zostało zorganizowane przez Pań - stwową Inspekcję Pracy we współpracy z Wicemarszałki- nią Sejmu Moniką Wielichowską. Stanowiło ono formalne podsumowanie rozmów prowadzonych w ramach cyklu konferencji. Na spotkaniu zaprezentowano efekty wielo - miesięcznej pracy PIP, w tym zebrane przykłady dobrych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 171 praktyk, analizy przypadków oraz rekomendacje dotyczące przeciwdziałania mobbingowi w zakładach pracy. Konferencja w Sejmie zakończyła się panelem dyskusyj - nym z udziałem przedstawicieli świata nauki, organizacji pra- codawców oraz związków zawodowych, podczas którego omówiono praktyczne sposoby przeciwdziałania mobbingo - wi oraz odpowiedzialność pracodawców za tworzenie środo- wiska wolnego od przemocy psychicznej. Było to wydarzenie o wymiarze nie tylko eksperckim, ale również symbolicznym – wskazywało bowiem, że problem mobbingu jest w Polsce poważnie traktowany i wymaga zarówno działań legislacyj - nych, jak i szerokiej współpracy instytucjonalnej. W ten sposób zakończył się pierwszy w historii PIP tak szeroko zakrojony, ogólnopolski cykl konferencji poświę - conych mobbingowi, którego efektem było nie tylko zwięk- szenie świadomości społecznej, ale także wypracowanie konkretnych propozycji przeciwdziałania temu zjawisku. 12.1.3. Współdziałanie na poziomie ogólnopolskim Rok 2025 obfitował w liczne wydarzenia, w których Główny Inspektor Pracy reprezentował Państwową Inspekcję Pra - cy, podkreślając znaczenie bezpieczeństwa pracy, rozwoju nowoczesnych rozwiązań wspierających rynek pracy oraz konieczność dostosowania regulacji prawnych do wyzwań współczesności. Wybrane przykłady aktywności w tym obszarze opisano poniżej. 6 lutego 2025 r. w siedzibie Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kielcach miało miejsce otwarcie Akademii Bez- pieczeństwa Pracy. Główny Inspektor Pracy, jako gość honorowy zaakcentował wagę podnoszenia wiedzy o bez - pieczeństwie i higienie pracy, a sama Akademia otworzyła cykl szkoleń dedykowanych służbom bhp regionu święto - krzyskiego, będący wspólną inicjatywą PIP oraz Ogólnopol- skiego Stowarzyszenia Pracowników Służby BHP. 14 marca 2025 r. Główny Inspektor Pracy wraz z Mini - strem Rolnictwa i Rozwoju Wsi otworzyli jubileuszowe XXX Między narodowe Targi Techniki Rolniczej AGRO- TECH w Kielcach. Szef inspekcji podkreślił ogromny poten- cjał targów jako przestrzeni sprzyjającej edukacji i promocji bezpiecznych praktyk w rolnictwie oraz rosnącej roli działań prewencyjnych kierowanych do rolników. Podczas wyda - rzenia pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy prowadzili liczne konsultacje oraz akcje informacyjne, wzmacniające świadomość bezpieczeństwa w gospodarstwach rolnych. Również w marcu 2025 r. Główny Inspektor Pracy uczest - niczył w roli panelisty w jednej z debat podczas Ogólno- polskiej Konferencji „Nowe prawo imigracyjne 2025”. Wpisując się w szerszą dyskusję o potrzebie uporządkowa - nia zasad dostępu cudzoziemców do polskiego rynku pra- cy, szef PIP zwrócił uwagę na konieczność wzmocnienia instrumentów prawnych oraz zwiększenia wysokości grzy - wien za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców. W kwietniu 2025 r. odbyło się Europejskie Forum Nowych Idei , w ramach którego Główny Inspektor Pracy wziął udział w panelu dyskusyjnym poświęconym poszuki - waniu nowego modelu organizacji pracy. Panel ten koncen- trował się na kierunkach rozwoju rynku pracy w kontekście dynamicznych zmian demograficznych, wpływu technologii – w tym rosnącej roli sztucznej inteligencji – oraz praktyk elastycznego zatrudnienia. Dyskusja podkreślała koniecz - ność dostosowania systemów pracy do nowych warunków społecznych i gospodarczych. W kwietniu 2025 r. Główny Inspektor Pracy brał udział w Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach, jednym z kluczowych wydarzeń gospodarczych w Europie Środkowej. W rozmowie przeprowadzonej przez dziennikar - kę PulsHR.pl omówił kierunki reform Państwowej Inspekcji Pracy, rolę urzędu w obliczu nowych regulacji oraz wyzwa - nia związane z dynamicznie zmieniającym się rynkiem pracy. Wskazywał na potrzebę wzmocnienia nadzoru, sku - teczniejszej kontroli oraz dopasowania instrumentów praw- nych do realiów współczesnej gospodarki. Szef inspekcji pracy był gościem na konferencji „Równi w domu – równi w pracy” , zorganizowanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundację Share the Care. W swoim wystąpieniu podkreślił znaczenie wdrożenia dyrek - tywy work-life balance oraz konieczność praktycznego sto- sowania przepisów dotyczących urlopów rodzicielskich, elastycznej organizacji pracy i pracy zdalnej. Wyraził rów - nież uznanie dla kampanii wspierających równość rodziciel- ską i zaznaczył, że Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie włącza się w działania edukacyjne na rzecz pracowników i pracodawców, m.in. poprzez inicjatywę „Rodzice w pracy”. W maju 2025 r. Główny Inspektor Pracy uczestniczył tak - że w Polskim Kongresie Gospodarczym, podczas któ- rego omawiano wejście w życie ustawy regulującej warunki dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na tery - torium RP. Dyskutowano o roli nowych przepisów w ochronie rynku pracy przed niekontrolowanym napływem pracowni - ków z państw trzecich oraz w przeciwdziałaniu naruszeniom praw osób zatrudnianych. Marcin Stanecki podkreślał zna - czenie skutecznych mechanizmów nadzoru i konieczność jednoznacznych regulacji, gwarantujących ochronę zarówno pracowników polskich, jak i cudzoziemców. We wrześniu 2025 r. w Warszawie odbyło się VII Ogólno- polskie Forum Służby BHP, na którym Główny Inspektor Pracy wygłosił wykład pt. „Zmieniające się oblicze bezpie - czeństwa pracy – z wykorzystaniem narzędzi AI”. Wska- zał na rosnący potencjał sztucznej inteligencji w procesach oceny ryzyka zawodowego, monitorowania warunków pracy oraz projektowania skuteczniejszych rozwiązań prewencyj - nych. Zwrócił też uwagę na konieczność adaptacji instytucji oraz pracodawców do cyfrowej transformacji, która coraz sil - niej przenika obszar bezpieczeństwa pracy. Na przełomie września i października 2025 r. odbył się IX Krajowy Kongres Sekretarzy, podczas którego Główny Inspektor Pracy uczestniczył w panelu dyskusyjnym dotyczącym nowoczesnych rozwiązań w obszarze prawa pracy w jednostkach samorządu terytorialnego. Przedmio - tem rozmów były zagadnienia związane z efektywnością skróconego tygodnia pracy, systemami wynagradzania i motywowania pracowników, jawnością płac oraz wartościo - waniem stanowisk pracy. Dyskutowano również o wpływie unijnych dyrektyw na proces rekrutacji, w tym na sposób for - mułowania ogłoszeń o pracę. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 172 ROZDZIAŁ 12 12.1.4. Inicjatywy realizowane na poziomie regionalnym Okręgowe inspektoraty pracy kontynuowały i inicjowały współpracę z partnerami instytucjonalnymi, zawierając porozumienia i wzmacniając tym samym realizację misji urzędu. Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach oraz Oddział Terenowy Urzędu Dozoru Technicznego w Kato - wicach podpisali porozumienie w sprawie ustalenia zasad współdziałania na szczeblu terenowym. Głównym założe - niem było współdziałanie stron obejmujące wymianę infor- macji i doświadczeń oraz działalność szkoleniową w celu podnoszenia kwalifikacji pracowników urzędów. Podobne porozumienia zostały zawarte z krakowskim Odziałem Urzędu Dozoru Technicznego, a ich sygnatariu - szami były Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach i Okrę- gowy Inspektorat Pracy w Krakowie. Uroczystość podpisania obu dokumentów miała miejsce podczas lutowej konfe- rencji „Razem dla bezpieczeństwa”, zorganizowanej w krakowskiej siedzibie UDT. Celem porozumień było zacie - śnienie współpracy pomiędzy instytucjami odpowiedzialny- mi za nadzór techniczny i bezpieczeństwo pracy, a także wymiana doświadczeń i najlepszych praktyk w zakresie pre - wencji wypadków oraz poprawy warunków pracy. Porozumienie o wzajemnej, ściślejszej współpracy w zakresie prowadzonych kontroli zostało zawarte między Okręgowym Inspektoratem Pracy w Opolu a Wojewódz - kim Inspektoratem Transportu Drogowego w Opolu. Istot- nym elementem porozumienia jest prowadzenie wspólnych szkoleń na rzecz pracodawców i pracowników z branży transportowej oraz realizacja wspólnych przedsięwzięć prewencyjno-promocyjnych. Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach oraz Instytut Nauk Prawnych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kiel - cach zorganizowały wspólnie konferencję promującą prze- pisy prawa pracy dotyczące rodzicielstwa pt. „Pracownicze uprawnienia rodzicielskie – kierunek zmian w przepi- sach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych”. Konferen- cja stanowiąca element ogólnopolskiej kampanii Państwowej Inspekcji Pracy „Rodzice w pracy” była szansą na zdobycie praktycznej wiedzy o uprawnieniach rodzicielskich przewi - dzianych w Kodeksie pracy oraz o korzyściach, jakie przyno- szą one zarówno pracownikom, jak i pracodawcom. Inicjatywą wpisującą się w długofalową politykę poprawy bezpieczeństwa pracy była inauguracja Śląskiej Strategii Ograniczania Wypadków przy Pracy na lata 2025–2027 . W ramach Strategii przewidziano intensywną współpra - cę z partnerami społecznymi, pracodawcami, związkami zawodowymi oraz mediami. Działania będą koncentrować się w głównej mierze na trzech branżach szczególnie nara - żonych na wypadki przy pracy w województwie śląskim – górniczej, budowlanej oraz przetwórstwa przemysłowego. Strategia obejmie również działania praktyczne, takie jak symulacje zagrożeń obrazujące realne ryzyka związane z wykonywaniem pracy oraz promowanie dobrych praktyk i rozwiązań w zakresie bhp. Odpowiedzią na obecne wyzwania i dynamikę zmian zachodzących w środowisku pracy, a w szczególności coraz większą potrzebę poszukiwania skutecznych rozwiązań kształtujących bezpieczne warunki pracy, była ogólnopolska konferencja naukowo-techniczna „Nowoczesne rozwią- zania w BHP” pod patronatem m.in. Głównego Inspektora Pracy, Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Dozoru Technicznego, Wyższego Urzędu Górniczego. Dyskusje zgromadzonych w Ośrodku Szkolenia PIP praktyków, przedstawicieli świata nauki oraz reprezentantów urzędów i instytucji nadzorczych koncentrowały się na kluczowych wyzwaniach związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. Omawiano innowacyjne rozwiązania techniczne i organizacyjne, które poprawiają ergonomię oraz bezpieczeństwo w środowisku pracy, z naci - skiem na wykorzystanie nowoczesnych technologii, w tym sztucznej inteligencji i robotyzacji. We wrześniu i październiku 2025 r. lubelski i krakowski okręgowy inspektorat pracy podjęły inicjatywy ukierunkowa - ne na intensyfikację regionalnej współpracy na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Podpisane w Lublinie i Krako - wie porozumienia z tamtejszymi oddziałami Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) mają charakter społeczny i edukacyjny, wspierający włącze - nie społeczne i zawodowe osób z niepełnosprawnościami. Oba dokumenty określają ramowe zasady współdziałania pomiędzy regionalnymi jednostkami PIP i PFRON w Lublinie i Krakowie w zakresie podnoszenia świadomości społecznej, wymiany dobrych praktyk w zatrudnianiu osób z niepełno - sprawnościami oraz ich popularyzacji wśród pracodawców, a także współorganizowania spotkań szkoleniowych oraz wydarzeń naukowych i edukacyjnych. 24 listopada 2025 r. zostało podpisane porozumie - nie o współpracy pomiędzy Uniwersytetem Ekonomicz- nym we Wrocławiu a Okręgowym Inspektoratem Pracy we Wrocławiu. Porozumienie zakłada zbudowanie kom - plementarnej płaszczyzny współpracy pomiędzy obie- ma instytucjami w celu wypracowania efektywnych rozwiązań promujących koncepcje ochrony pracy poprzez badania, analizy i kształcenie. W zakresie działań uwzględniono również oczekiwania partnerów z otoczenia społeczno-gospodarczego. Z zamiarem podjęcia długofalowych i systematycznych działań w obszarze edukacji, prewencji oraz popularyzacji wiedzy z zakresu prawa pracy i bhp, Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie i Rektor Uniwersytetu Rolniczego w Krako - wie podpisali 23 grudnia 2025 r. porozumienie o współpracy pomiędzy uczelnią a krakowskim OIP. Kładąc nacisk na spe - cyfikę pracy w rolnictwie, strony porozumienia zaplanowały m.in.: organizację konferencji, seminariów i szkoleń, wymia - nę wiedzy eksperckiej i doświadczeń, realizację wspólnych inicjatyw informacyjnych i promocyjnych, bieżącą wymianę informacji o zagrożeniach w procesach pracy oraz sposo - bach ich ograniczania. 12.1.5. Współpraca z partnerami społecznymi Doświadczenia Państwowej Inspekcji Pracy pokazują jak istotne dla poprawy warunków pracy są dialog, wymia - na informacji oraz wszelkie konsultacje z partnerami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 173 społecznymi. Buduje to zaufanie i dobre relacje z poszcze- gólnymi grupami społecznymi. Dlatego Główny Inspektor Pracy w roku sprawozdaw - czym zaprosił przedstawicieli reprezentatywnych organiza- cji związkowych oraz organizacji pracodawców i Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców do prac zespołów kon- sultacyjnych, których celem jest wypracowanie metod kon- troli w obszarze przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Uczestnicy powołanych zespołów konsul - tacyjnych poproszeni zostali o opinię, analizę i uwagi na temat narzędzi wspierających przedsiębiorców – w diagnozowaniu stosunku pracy oraz Państwową Inspekcję Pracy – w prowa - dzeniu działalności kontrolnej w tym zakresie. Wypracowanie odpowiednich narzędzi ułatwi ocenę charakteru prawnego umów zawartych przez podmioty powierzające pracę z osobami świadczącymi pracę i pozwo - li na zminimalizowanie ryzyka finansowego i prawnego zwią- zanego z nieprawidłową kwalifikacją umowy. Przedmiotowe konsultacje stanowią dla Państwowej Inspekcji Pracy ważny element dialogu z przedstawicielami pracowników i praco - dawców w kontekście nowego ustawodawstwa oraz inten- sywnie zmieniających się potrzeb rynku pracy. W roku sprawozdawczym duże znaczenie miała współ - praca z partnerami społecznymi w ramach organizowanych, zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, licznych przedsięwzięć o charakterze prewencyjnym, w tym konferen - cji, seminariów, różnego rodzaju debat i spotkań tematycz- nych. Aktywne zaangażowanie partnerów we wspomniane inicjatywy stanowiło cenne wsparcie dla urzędu w kontekście realizacji bieżących zadań ustawowych i programowych. 12.1.6. Współpraca ze Strażą Graniczną W czerwcu 2025 r. na terenie województwa warmińsko-ma- zurskiego odbyły się dwa wydarzenia z udziałem Głównego Inspektora Pracy oraz przedstawicieli Okręgowego Inspek - toratu Pracy w Olsztynie. Pierwszym z nich była wizyta studyjna w Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzy - nie. Odbyło się tam spotkanie Głównego Inspektora Pra- cy z Komendantem Centrum Szkolenia SG. Spotkanie miało na celu zapoznanie się z zadaniami realizowanymi przez jednostkę. Omówiono także zasady wspólnego zinte - growanego modelu analizy ryzyka, którego elementy mogą być zastosowane przez organy Państwowej Inspekcji Pra - cy do klasyfikacji podmiotów podlegających kontroli. Drugim punktem wizyty była siedziba Warmińsko-Ma - zurskiego Oddziału Straży Granicznej. Główny Inspek- tor Pracy spotkał się tam z Komendantem Oddziału. Podczas spotkania omówiono dotychczasową współ - pracę Państwowej Inspekcji Pracy i Straży Granicznej, w szczególności w kontekście nowych regulacji dotyczą - cych powierzania cudzoziemcom pracy oraz legalności ich zatrudnienia. Główny Inspektor Pracy zapoznał się rów - nież z działalnością i zasadami funkcjonowania placó- wek SG w Sępopolu i Bezledach, które realizują kontrole legalności zatrudnienia cudzoziemców. Z kolei w październiku 2025 r. na terenie województwa lubuskiego odbyło się szkolenie pn. „Kontrola legalności zatrudnienia cudzoziemców – bieżące problemy i tren - dy”, zorganizowane przez Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy we Wrocławiu i Okręgowy Inspektorat Pra - cy w Zielonej Górze. W szkoleniu uczestniczyli inspekto- rzy pracy i nadinspektorzy z sekcji legalności zatrudnienia wszystkich okręgowych inspektoratów pracy oraz przed - stawiciele Głównego Inspektoratu Pracy. W październiku 2025 r. w Ośrodku Szkoleń Specjalistycz - nych Straży Granicznej w Lubaniu odbyła się narada szkole- niowa Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy, której organizacja wynika z zapisów porozumienia Komendanta Głównego Straży Granicznej i Głównego Inspektora Pracy z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie zasad współdziałania Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy. Poza stronami porozumienia, w spotkaniu uczestniczy- li także przedstawiciele Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zaangażowani w obszarze dotyczącym dostępu cudzoziemców do kra - jowego rynku pracy. Ponadto, w 2025 r. zorganizowano 14 spotkań robo - czych ze Strażą Graniczną na poziomie okręgowych inspektoratów pracy. 12.1.7. Współpraca z prokuraturą i sądami W ramach porozumienia pomiędzy Głównym Inspekto- rem Pracy a Prokuratorem Krajowym inspektorzy pracy i prokuratorzy współpracowali przy ustalaniu okoliczności i przyczyn śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków przy pracy oraz prowadzeniu postępowań przygotowaw - czych wszczętych na podstawie zawiadomień inspektorów pracy o szczególnie nagannych praktykach pracodawców wyczerpujących znamiona przestępstw przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową. W ramach tej współpracy inspektorzy pracy przepro - wadzali kontrole na wniosek prokuratury, udostępniali dokumentację z kontroli, a także byli przesłuchiwani w cha - rakterze świadków w postępowaniach prowadzonych przez prokuraturę lub pod jej nadzorem. Organizowane były spotkania inspektorów pracy oraz prokuratorów, na których wymieniano się doświadczenia - mi w zakresie prowadzenia postępowania w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową i omawiano aktualne problemy związane z toczącymi się postępowaniami. Konsultowano się także w kwestiach związanych z badaniem przyczyn i ustalaniem przebiegu wypadków przy pracy. Organizowane były rów - nież, prowadzone przez prokuratorów, szkolenia dla inspek- torów pracy. Współdziałanie z przedstawicielami wymiaru sprawie - dliwości polegało głównie na udostępnianiu na wniosek sądów dokumentacji z kontroli oraz udzielaniu informacji o wynikach kontroli. Dotyczyło to najczęściej przypadków związanych z łamaniem praw pracowniczych, jak również z wydaniem dokumentacji z badania przyczyn i okoliczno - ści wypadków przy pracy. Inspektorzy pracy występowali także przed sądami w charakterze oskarżycieli publicznych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 174 ROZDZIAŁ 12 w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika i byli przesłuchiwani w charakterze świadków na okoliczność ustaleń dokonanych w toku kontroli. Ponadto zorganizowano kilka szkoleń dla sędziów i pracowników sądów dotyczących w szczególności profilaktyki wypadkowej oraz zagadnień mobbingu i dyskryminacji. Spośród wspólnych spotkań i szkoleń inspektorów pracy oraz prokuratorów i sędziów w 2025 r. warto wyróżnić: −szkolenie dla inspektorów pracy ze wszystkich jednostek organizacyjnych PIP „Prawnokarne aspekty współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z Prokuraturą” z udziałem prokuratora Prokuratury Okręgowej w Olsztynie, zorga - nizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Olszty- nie (czerwiec 2025 r.); −szkolenie zorganizowane w Prokuraturze Regionalnej w Gdańsku w ramach programu profilaktycznego „Pre - wencja zagrożeń psychospołecznych w środowisku pra- cy” (kwiecień 2025 r.); −spotkanie kierownictwa Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie z przedstawicielami Prokuratury Okręgowej w Olsztynie, którego przedmiotem było omówienie pro - pozycji wspólnych działań i dalszej współpracy pomię- dzy Prokuraturą oraz Państwową Inspekcją Pracy (marzec 2025 r.); −spotkanie przedstawicieli Prokuratury i Państwowej Inspekcji Pracy w Prokuraturze Okręgowej w Koninie (czerwiec 2025 r.); −szkolenia dla sędziów i pracowników Sądu Rejono - wego w Siedlcach na temat profilaktyki wypadkowej oraz zagadnień dotyczących mobbingu i dyskrymina - cji przeprowadzone w kwietniu, maju i wrześniu 2025 r. przez inspektorów pracy z OIP w Warszawie Oddziału w Siedlcach. Bieżąca wymiana informacji, jak również wspólne spotka - nia i szkolenia inspektorów pracy z sędziami i prokuratorami służą wzajemnej wymianie doświadczeń oraz przyczyniają się do skuteczniejszej walki ze zjawiskiem przestępczości w zatrudnieniu. 12.2. Współpraca międzynarodowa W ramach współpracy międzynarodowej w 2025 r. dzia- łania Państwowej Inspekcji Pracy koncentrowały się, w głównej mierze, na aktualnych zjawiskach w obszarze zatrudnienia, takich jak: transgraniczna mobilność pracow - ników, delegowanie kierowców w transporcie drogowym, rozwój pracy zdalnej i platformowej, rozwój nowych tech - nologii w środowisku pracy, nowe możliwości techniczne wspierające prowadzenie kontroli (drony, kontrole zdalne). Udział kierownictwa i ekspertów PIP w międzynarodowych wydarzeniach, pracach unijnych grup roboczych i innych gremiów, umożliwiał wymianę wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk. Natomiast organizacja dwóch ważnych wydarzeń międzynarodowych w ramach prezydencji Pol - ski w Radzie UE oraz w Grupie Wyszehradzkiej ukazała urząd jako nowoczesny, bogaty w doświadczenia, sprawny i skuteczny. 12.2.1. Posiedzenie plenarne i Dzień Tematyczny SLIC w Warszawie W maju 2025 r., w ramach prezydencji RP w Radzie Unii Europejskiej, Państwowa Inspekcja Pracy zorganizowała w Warszawie 87. Posiedzenie plenarne i Dzień Tema- tyczny Komitetu SLIC. Państwowa Inspekcja Pracy jest członkiem Komitetu Wyższych Inspektorów Pracy (SLIC), który skupia przedstawicieli szczebla kierowniczego inspekcji pracy ze wszystkich 27 państw należących do UE oraz z krajów EFTA. Podczas spotkania plenarnego podsumowano bieżącą działalność Komitetu, przyjęto m.in.: roczny raport z działania SLIC za 2024 r., podręcznik dotyczący Programu wymiany inspektorów pracy, publikację na temat promowania wspól - nych standardów SLIC w szkoleniach inspektorów pracy ds. bhp, przewodnik dla inspektorów pracy dotyczący zdro - wia i bezpieczeństwa w nurkowaniu zawodowym oraz prze- wodnik dla inspektorów w zakresie czynników biologicznych. Konferencja Dnia Tematycznego, której gospoda - rzem był Główny Inspektor Pracy, poświęcona była dobrym praktykom w działalności kontrolnej inspek - cji pracy w latach 2014-2023, które zaprezentowano zarówno w formie wystąpień i prezentacji, jak również w postaci anglojęzycznej publikacji pn. Kodeks dobrych praktyk SLIC 2025 oraz strony internetowej o tej samej nazwie. Celem projektu było zebranie podstawowych zagadnień dotyczących przygotowania i organizacji, prowadzenia i monitorowania przebiegu, a także oceny efektywności działań kontrolnych i informacyjnych oraz zobrazowanie ich poprzez konkretne przykłady. Zadanie zostało zrealizowane przez Państwową Inspekcję Pracy dzięki zaangażowaniu inspekcji pracy państw członkow - skich, które podzieliły się swoimi doświadczeniami, odpo- wiadając na przekazane im uprzednio ankiety. Celem konferencji było przedstawienie największej moż - liwej różnorodności projektów przekazanych do Państwowej Inspekcji Pracy przez państwa członkowskie, z uwzględ - nieniem położenia geograficznego, wielkości kraju oraz podziału na tradycyjne i nowe czynniki szkodliwe. Ponadto wszystkie dobre praktyki krajowych inspektoratów pracy Uczestnicy 87. Posiedzenia Komitetu SLIC w Warszawie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 175 działalności dydaktycznej oraz nad problemami z pozyska- niem kandydatów na inspektorów pracy. Rozmowy potwier- dziły potrzebę wzajemnych spotkań i wymiany doświadczeń, a także zacieśniania współpracy międzynarodowej. W roku sprawozdawczym zastępca członka SLIC z ramie - nia PIP reprezentował urząd na 88. posiedzeniu Komitetu w Danii, na którym przyjęto: przewodnik do kampanii SLIC, przewodnik na temat szkoleń dla szkoleniowców, przewod - nik na temat cyfryzacji i użytkowania maszyn wykorzy- stujących sztuczną inteligencję, opinię SLIC o możliwych problemach egzekwowania przepisów bhp w odniesie - niu do artystów i pracowników sektora kultury oraz sek- tora kreatywnego. Przedmiotem dyskusji w grupach były istotne aspekty egzekwowania przepisów bhp zgodnie z art. 2 ust. 2 dyrektywy ramowej 89/391/EWG. Towarzy - szący posiedzeniu plenarnemu Dzień Tematyczny odbył się pod hasłem „Pogłębianie wiedzy na temat efektów dzia - łań pozakontrolnych z uwzględnieniem zaktualizowanego Kodeksu dobrych praktyk SLIC w działalności pozakon- trolnej inspektoratów pracy”. Eksperci Państwowej Inspekcji Pracy kontynuowali dzia- łania w stałych grupach roboczych SLIC do spraw: strategii, nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia zawodowego (EMEX), bhp pracowników mobilnych, czyn - ników biologicznych (BIOLEX), dyrektywy narzędziowej (MACHEX), chorób o długim okresie utajenia wywołanych narażeniem na substancje chemiczne, ogólnych aspektów egzekwowania prawa (GEA). Grupa Robocza GEA pracowała m.in. nad standarda - mi szkoleń dla inspektorów, stosowaniem nowych tech- nologii w działalności inspekcji pracy oraz nową strukturą strony internetowej SLIC. Grupa Robocza ds. bhp pracow - ników mobilnych zajmowała się przygotowaniem broszu- ry i plakatu powiązanych z przewodnikiem dotyczącym bhp pracowników mobilnych w sektorze budowlanym oraz formularzem IMI dotyczącym pracowników delego - wanych w kontekście wymiany informacji o wypadkach przy pracy. Grupa Robocza MACHEX podjęła się analizy wpływu transformacji energetycznej na bezpieczeństwo i higienę pracy, w szczególności w aspekcie użytkowania maszyn i urządzeń roboczych, oraz dyskutowała na temat zostały zebrane na ogólnodostępnej, anglojęzycznej stronie internetowej slicgoodpractices.eu. Zarówno Kodeks dobrych praktyk SLIC 2025, jak i strona internetowa, poza ich walorem informacyjnym, edukacyjnym i promocyjnym w ujęciu długofalowym, sta - nowiły materiał pomocniczy do dyskusji przeprowadzonych w grupach w drugiej części konferencji, których celem była identyfikacja dobrych praktyk na etapie przygotowywania, realizacji i oceny kampanii kontrolnych krajowych inspekto - ratów pracy. Wnioski i rekomendacje zebrane podczas konferencji Dnia Tematycznego w Warszawie mają wymiar ogólnoeu - ropejski i, wsparte przejrzystymi informacjami zgromadzo- nymi w publikacjach poświęconych Kodeksowi dobrych praktyk SLIC (broszura i strona internetowa), mogą sta- nowić inspirację dla wszystkich urzędów inspekcji pracy w UE w kontekście skutecznego i efektywnego projektowa - nia, wdrażania i ewaluacji strategii i kampanii kontrolnych realizowanych na rzecz bezpiecznych warunków pracy pra - cowników w całej Europie. 12.2.2. Spotkanie szefów inspekcji pracy państw Grupy Wyszehradzkiej we Wrocławiu W związku z przewodnictwem Polski w Grupie Wyszeh- radzkiej w okresie sprawozdawczym, w czerwcu 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy była gospodarzem spo - tkania szefów służb inspekcji pracy z Czech, Słowacji, Węgier i Polski. Wydarzenie odbyło się w Ośrodku Szko - lenia PIP we Wrocławiu, a jego tematem przewodnim była wymiana doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie budowania systemu szkoleń wewnętrznych w inspekcji, zarówno dla kandydatów do pracy w urzędzie, jak również dla doświadczonych inspektorów pracy w ramach szkoleń doskonalących. Spotkanie we Wrocławiu wykazało wiele podobieństw pomiędzy poszczególnymi, krajowymi systemami kształce - nia kadry inspektorskiej, zakładającymi konieczność odbycia szkoleń teoretycznych (w formule stacjonarnej i/lub zdalnej) i praktycznych, pod opieką kierowników lub mentorów, oraz uzyskania pozytywnych wyników z egzaminów końcowych. Dyskutowano również nad różnymi sposobami finansowania Spotkanie Szefów Inspekcji Pracy z krajów V4 we Wrocławiu Kodeks dobrych praktyk SLIC – strona internetowa SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 176 ROZDZIAŁ 12 technologii związanych z transformacją energetyczną, jak również sektorów gospodarki w największym stopniu dotkniętych takimi procesami. Grupa Robocza ds. Strategii przygotowała zestawienie rocznych danych statystycznych z raportów przygotowywanych przez krajowe inspekcje pracy dla SLIC. Przedstawiciel PIP uczestniczył w spotka - niu Grupy Roboczej ds. kampanii SLIC „Wypadki przy pra- cy” oraz w seminarium kończącym tę kampanię. Ponadto polska inspekcja pracy dołączyła również do nowej Grupy Roboczej SLIC do spraw kampanii azbesto - wej. Ta ogólnoeuropejska inicjatywa obejmie szkolenie dla inspektorów pracy na temat nowej dyrektywy UE i nowych wytycznych SLIC dotyczących bhp przy pracach w nara - żeniu na azbest, egzekwowanie wspomnianych przepisów poprzez prowadzenie kontroli przez inspekcje pracy państw członkowskich (w 2027 r.) oraz omówienie wyników z prze - prowadzonych kontroli. W 2025 r. w systemie wymiany informacji KSS (ang. Knowledge Sharing Site) pojawiło się 35 pytań, w tym 5 z grup roboczych Komitetu SLIC. Podobnie jak w latach ubiegłych, Państwowa Inspekcja Pracy udzielała termino - wych odpowiedzi na wszystkie pytania, pozostając jednym z najbardziej aktywnych i zaangażowanych uczestników forum. Zdecydowana większość zamieszczanych pytań dotyczyła kwestii związanych z technicznym bezpieczeń - stwem pracy. Chociaż wśród zamieszczanych pytań nie zabrakło zagadnień związanych z nowymi technologia - mi i zagrożeniami (cyfryzacja, e-mobilność czy wyzwa- nia związane z transformacją ekologiczną), najczęściej poruszano problematykę zagrożeń związanych z azbe - stem. Od lat jest to jeden z priorytetowych obszarów działa- nia europejskich inspekcji pracy. W roku sprawozdawczym urząd zamieścił w systemie 3 zapytania dotyczące: krze - mionki krystalicznej, segmentacji przedsiębiorstw w celu oceny prawdopodobieństwa wystąpienia nieprawidłowo - ści oraz przekształcania przez inspektorów pracy umów cywilnoprawnych / B2B w etat. Na ww. pytania udało się pozyskać odpowiedzi odpowiednio z 22, 17 oraz 18 państw członkowskich UE. W 2025 r. w dalszym ciągu przedstawiciele inspekcji zaangażowani byli w działania Grup Współpracy Admi- nistracyjnej ADCO. Grupa ADCO dyrektywy ds. maszyn omawiała na swoich spotkaniach przewodnik do nowego rozporządzenia w sprawie maszyn, nieprawidłowości doty - czące ręcznych laserowych urządzeń do spawania czy kontenerów z urządzeniami chłodniczymi. Na spotkaniach Grupy ADCO do spraw środków ochrony indywidualnej oma - wiano m.in. zagadnienia dotyczące środków ochrony indy- widualnej chroniących przed falami elektromagnetycznymi, instrukcji producenta i informacji dla użytkowników środków ochrony indywidualnej, antywibracyjnych rękawic roboczych oraz ochrony oczu i twarzy przed zagrożeniami biologiczny - mi. Grupa ADCO ds. urządzeń ciśnieniowych dyskutowa- ła na przykład na temat zespołów urządzeń ciśnieniowych oraz kampanii nadzoru rynku dotyczącej gaśnic sprzedawa - nych przez Internet. W roku sprawozdawczym polska inspekcja pracy współ- pracowała w szerokim zakresie z Europejskim Urzędem ds. Pracy (ELA) , m.in. w związku z członkostwem w Grupie Roboczej ds. Inspekcji, na której posiedzeniach omawiano aktualne informacje w zakresie zmian legislacyjnych i insty - tucjonalnych na szczeblu krajowym, raport statystyczny dotyczący uzgodnionych i wspólnych kontroli transgranicz - nych w 2024 r., zaktualizowane wzory dokumentów (raport pokontrolny, opis przypadku, porozumienie) oraz nowy schemat działań w ramach kontroli, możliwość zgłaszania inicjatyw przez organizacje partnerów społecznych, trwa - jące i planowane kontrole transgraniczne, działania ELA w dziedzinie transportu drogowego, raport na temat dele - gowania obywateli państw trzecich, czy tworzenie aplika- cji do bezpiecznej wymiany informacji w zakresie wspólnych i uzgodnionych kontroli transgranicznych. Natomiast pod - czas spotkania innej grupy roboczej ELA – Europejskiej Plat- formy ds. przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (UDW), przedstawiciel PIP uczestniczył w opracowaniu przyszłe - go planu pracy Platformy, a także w działaniach przygoto- wawczych do jubileuszu dziesięciolecia działalności tego gremium. Istotne było również zaangażowanie eksperta PIP w prace Podgrupy Platformy UDW ds. przygotowania kampanii informacyjnej promującej pracę zarejestrowaną, której realizacja przewidziana jest na 2026 r. Urząd prze - kazał wkład do ulotki tworzonej na potrzeby kampanii ułatwiającej różnym grupom pracowników dostęp do infor - macji i wsparcia ze strony właściwych instytucji krajowych, w tym PIP. Ponadto ekspert PIP uczestniczył w Forum ELA. Kolejnym obszarem działalności Urzędu ELA jest promowanie i wspieranie współpracy pomiędzy krajowy - mi ośrodkami szkolenia inspekcji pracy. Przedstawicielka Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy reprezen - towała urząd podczas spotkań poświęconych inicjatywom ELA dotyczącym szkoleń w zakresie mobilności pracowni - ków w UE. Dzięki wsparciu Urzędu ELA, inspektorzy PIP uczest- niczyli, jako obserwatorzy, we wspólnych kontrolach transgranicznych : w Bułgarii w sektorze budownictwa – nakierowanej na weryfikację legalności zatrudnienia pra - cujących tam cudzoziemców (co umożliwia m.in. centralny elektroniczny rejestr umów o pracę); na budowie na Łotwie w ramach tygodnia działań poświęconego zagadnie - niu wynagrodzeń; w Niemczech w sektorze transportu Wspólna kontrola w sektorze transportu drogowego w Niemczech SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 177 przedstawicieli zagranicznych placówek dyplomatycznych: Chorwacji, Iraku, Uzbekistanu i USA. Dzięki współpracy międzynarodowej oraz wymianie doświadczeń i dobrych praktyk z krajowymi inspektoratami pracy z państw członkowskich UE, Państwowa Inspekcja Pracy ma możliwość pozyskiwania informacji dotyczących różnych obszarów swojej działalności i dokonywania analizy porównawczej służącej optymalizacji metod pracy polskich inspektorów pracy i stosowanych narzędzi. Jednakże nie - jednokrotnie to rozwiązania stosowane przez polski urząd, ugruntowane ogromnym doświadczeniem i holistycznym podejściem, stanowią nieocenione źródło wiedzy dla part - nerów zagranicznych, w tym organizacji i instytucji między- narodowych, którzy coraz częściej kierują do PIP inicjatywy dotyczące wzajemnej współpracy. 12.3. Działania komunikacyjne i wizerunkowe PIP W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy rozwijała aktywność informacyjną i działania wizerunkowe. W tym celu wykorzy - stywane były wszystkie tradycyjne media, a także nowo- czesne kanały komunikacji masowej, takie jak Facebook, X, LinkedIn czy YouTube. Dzięki temu możliwe stało się dotarcie do masowego odbiorcy niezależnie od jego wieku i miejsca zamieszkania. Materiały informacyjne umożliwiły bezpośredni kontakt z dziennikarzami oraz szybkie przeka - zywanie informacji o działalności urzędu, wynikach podej- mowanych działań kontrolno-nadzorczych i kampaniach prewencyjno-promocyjnych. Działalność informacyjna Biura Informacji, działają - cego w Głównym Inspektoracie Pracy, wspierana przez profesjonalnych pracowników okręgowych inspektoratów pracy oddelegowanych do współpracy z mediami, pozwoli - ła na szerokie rozpowszechnienie rozwiązań poprawiających warunki pracy, a także budowanie pozytywnego wizerunku urzędu jako instytucji otwartej, cieszącej się wysokim zaufa - niem społecznym, doradzającej zarówno zatrudnionym, jak i pracodawcom. Przykładem jest skoordynowana akcja informacyjna w mediach, wspierająca cykl konferencji organizowanych w 2025 r. przez Państwową Inspekcję Pracy w całej Polsce o tematyce zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy. Liczne publikacje prasowe, treści publikowane w mediach społecznościowych, wywiady oraz informacje o dyżurach poradniczych rozpowszechniane za pośrednictwem lokal - nych mediów służyły promowaniu i wskazywaniu dobrych praktyk w stosowaniu obowiązujących przepisów. W 2025 r. dziennikarze najczęściej interesowali się refor- mą Państwowej Inspekcji Pracy, zainicjowaną w związku z realizacją tzw. kamieni milowych Krajowego Planu Odbu - dowy. Główny Inspektor Pracy był, w związku z tym, czę- stym gościem mediów ogólnopolskich i lokalnych. Pracom nad projektem ustawy reformującej inspekcję towarzyszyła stała kampania informacyjna prowadzona we wszystkich kanałach kontaktu z masowym odbiorcą, jakimi dysponuje Państwowa Inspekcja Pracy. Zwiększone zainteresowanie mediów reformą pozwoliło na wskazywanie i promowanie drogowego, gdzie sprawdzano formy zatrudnienia kierow - ców, wymaganą dokumentację, prawidłowość załadunku towaru i kwestie legalności pracy kierowców. Podczas wizyty studyjnej delegata PIP w litewskiej inspekcji pracy omawiano: wykorzystanie dronów jako narzę - dzia wspomagającego skuteczniejsze kontrole w miejscu pracy oraz ugruntowaną współpracę pomiędzy agencjami publicznymi na poziomie krajowym i regionalnym w ramach Centrum Oceny Ryzyka i Centrów Wspólnych Operacji, a także model współpracy na wysokim szczeblu, prowadzo - nej w Centrum Współpracy Międzyinstytucjonalnej. W ramach działalności Europejskiej Platformy ds. przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (UDW) odbyła się wizyta studyjna delegacji Państwowej Inspekcji Pracy w Norwegii, której tematami były: centra współpra - cy międzyinstytucjonalnej norweskich służb kontrolnych i innych organów administracji, krajowe centra zwalczania przestępstw związanych z pracą, wymiana informacji pomię - dzy nimi, ogólne podejście Norweskiego Urzędu Inspekcji Pracy i praktyki operacyjne w zakresie zwalczania nielegal - nych praktyk na rynku pracy. Z kolei podczas seminarium Europejskiego Urzędu ds. Pracy , skierowanego do pracodawców niemieckich pod hasłem „Praktyka delegowania pracowników w Europie – jak delegować do Austrii, Holandii, Polski i Danii”, eksperci Państwowej inspekcji Pracy wyjaśnili obowiązujące zasady i procedury w obszarze delegowania pracowników na tery - t o r i u m R P. Ekspert inspekcji uczestniczył również w spotkaniu analitycznym platformy EMPACT (jest to sieć ana- lityków z inspektoratów pracy i policji z państw człon- kowskich UE oraz wybranych krajów sąsiadujących, działających na rzecz usprawnienia wymiany najlepszych praktyk i wzmocnienia partnerstwa), które w 2025 r. dotyczy - ło wyzysku pracowników z państw trzecich, ryzyka handlu ludźmi z perspektywy łańcuchów kontraktowania, wzorców rekrutacji, wyzysku pracowników sezonowych, a także roz - wiązywania problemu wyzysku i realizowanych projektów prewencyjnych. W roku sprawozdawczym pracownicy urzędu byli w dalszym ciągu zaangażowani w realizację programu IMI-Prove, mającego na celu poprawę funkcjonowania Systemu Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) dzięki dopracowaniu pytań we wnioskach o infor - macje dotyczące delegowania (sekcje A i B) oraz wyja- śnień do tych pytań. Ciekawą inicjatywą była też wizyta studyjna mołdaw- skich inspektorów pracy w Ośrodku Szkolenia Pań- stwowej Inspekcji Pracy w ramach projektu Rady Europy „Poprawa praw pracowniczych w Republice Mołdawii”. W programie wydarzenia ujęto zarówno prelekcje z zakresu organizacji, roli i zadań PIP, wybranych zagadnień w zakresie kontroli pracy nierejestrowanej, w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy czy działalności dydaktyczno-szkoleniowej urzędu, jak również wizyty kontrolne, w których inspektorzy pracy z Mołdawii uczestniczyli w charakterze obserwatorów. Ponadto w roku sprawozdawczym Państwowa Inspek - cja Pracy zorganizowała spotkania informacyjne dla SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 178 ROZDZIAŁ 12 dodatkowych ważnych tematów z zakresu bezpieczeństwa pracy i warunków jej świadczenia. Duży wpływ na zwiększenie liczby osób zainteresowanych przekazem medialnym Państwowej Inspekcji Pracy miała stała obecność Głównego Inspektora Pracy w materiałach tworzonych i publikowanych w mediach społecznościowych. Osobiste zaangażowanie szefa inspekcji pracy znacząco zwiększyło zasięgi oraz przyciągnęło odbiorców, wzmac - niając jednocześnie wiarygodność przekazywanych treści i budując pozytywny wizerunek Państwowej Inspekcji Pracy jako instytucji otwartej na dialog i potrzeby rynku pracy. Wszystkie materiały audio/video wykorzystywane w komunikacji zewnętrznej zostały zrealizowane przy wykorzystaniu własnych środków technicznych obsługi - wanych przez pracowników Państwowej Inspekcji Pracy. Warte podkreślenia są działania prowadzone przez Biuro Informacji i rzecznika prasowego w Głównym Inspektoracie Pracy, których celem było podniesienie rozpoznawalności Państwowej Inspekcji Pracy, zwiększenie wiedzy na temat zadań realizowanych przez urząd oraz promowanie zna - jomości prawa pracy wśród zatrudnionych i pracodawców. Działania były ukierunkowane na zwiększenie atrakcyjności i komunikatywności treści publikowanych na stronie inter - netowej urzędu pip.gov.pl, a także w pięciu platformach społecznościowych Facebook, Instagram, LinkedIn, YouTub e oraz X. Publikowane za pośrednictwem Internetu treści zosta - ły dostosowane do specyfiki poszczególnych platform i ich wymogów technicznych, a także przygotowane dla zróżnico - wanych grup użytkowników. Nowym elementem komunikacji stały się krótkie materiały wideo (tzw. rolki), których celem było przekazywanie wiedzy z zakresu prawa pracy w przy - stępnej formie. Jednym z wiodących kanałów komunikacji stał się uru - chomiony w maju 2025 r. profil Głównego Inspektora- tu Pracy na Facebooku. Dzięki regularnym publikacjom merytorycznym oraz materiałom wideo, profil osiągnął wysokie zasięgi. Publikowane na nim treści zostały wyświe - tlone ponad 5 mln razy – w sposób organiczny, bez wyko- rzystania płatnych reklam. Łączna liczba wyświetleń materiałów na wszystkich platformach urzędu wynio - sła 7,2 mln. Szczególnym zainteresowaniem we wszystkich mediach społecznościowych cieszyły się rolki z udziałem Główne- go Inspektora Pracy Marcina Staneckiego, łączące eks- percki komentarz z przystępną formą przekazu. Obecność szefa inspekcji pracy w materiałach znacząco zwiększała zasięgi i zaangażowanie odbiorców, wzmacniała wiarygod - ność treści oraz wizerunek Państwowej Inspekcji Pracy jako instytucji otwartej na nowe formy przekazu i dialog społeczny. Posty, które cieszyły się największą popularno- ścią na Facebooku, to m.in.: 1. „Pracownik wybiera, kiedy odbierze wolne za 1 listo- pada?” (rolka) – 423,8 tys. wyświetleń, 2244 reakcje, 208 udostępnień; 2. Konferencja o mobbingu (post) – 415,5 tys. wyświetleń, 481 reakcji, 160 udostępnień. Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się także rolki z udziałem Głównego Inspektora Pracy: „Urlop na żąda - nie” – 325,5 tys. wyświetleń, 2343 reakcje, 174 udostęp- nień; „Krwiodawca ma zawsze prawo do 2 dni wolnego?” – 267,9 tys. wyświetleń, 1739 reakcji, 217 udostępnień oraz „35 dni urlopu wypoczynkowego?” – 218,8 tys. wyświetleń, 1000 reakcji, 80 udostępnień. W 2025 r. wyraźnie wzrosło także zainteresowanie aktu - alnościami zamieszczanymi na stronie internetowej Pań- stwowej Inspekcji Pracy. Publikacje prezentowały działania i inicjatywy urzędu, a także wyjaśniały zmiany w przepisach i ich praktyczne znaczenie. Zanotowaliśmy przeszło 220 tys. wyświetleń tych treści, z którymi zapoznało się ponad 120 tys. unikalnych użytkowników korzystających ze strony urzędu. W porównaniu do 2024 r. oznacza to wzrost o 83,2% w liczbie wyświetleń oraz o 146,6%, jeśli chodzi o liczbę użytkowników odwiedzających stronę pip.gov.pl. Największym zainteresowaniem cieszyły się artykuły dotyczące aktualnych zmian w przepisach oraz zagad - nień praktycznych. Najczęściej czytanymi tekstami były: 1. „Jakie uprawnienia ma pracownik – członek komisji wyborczej?” (24 318 wyświetleń, 18 905 użytkowników); 2. „Wigilia po raz pierwszy wolna od pracy. Ale nie dla wszystkich” (21 654 wyświetlenia, 17 728 użytkowników). Wśród najczęściej wybieranych znalazły się również artykuły o zasiłkach po stracie ciąży (8553 wyświetlenia, 5702 użytkowników), zatrudnianiu cudzoziemców i sank - cjach za naruszenia prawa pracy (7154 wyświetlenia, 4685 użytkowników) oraz wyjaśnienie zasad wypłaty dodatkowe - go wynagrodzenia rocznego „trzynastki” (3788 wyświetleń, 3197 użytkowników). Wzrostowi zainteresowania stroną internetową urzędu sprzyjała lepsza ekspozycja treści publikowanych na stronie głównej oraz zwiększona liczba wejść bezpośrednio z wyszu - kiwarek internetowych, jak również odniesienia do tych publi- kacji z mediów społecznościowych urzędu. Konkurs dla dziennikarzy i influencerów – Salus Publica W 2025 r. Główny Inspektor Pracy wręczył nagrody dla dziennikarzy i influencerów w kolejnej edycji konkursu Salus Publica, zapoczątkowanego w 1989 r. Nagrody przyznane zostały przedstawicielom mediów popularyzu - jących problematykę prawa pracy i bezpieczeństwa pracy. W 2025 r. statuetki Salus Publica odebrali: −Magdalena Bukowiecka – „Gazeta Olsztyńska”, −Mateusz Jussis – podcast „Prawo po pracy”, −Karolina Kropiwiec – Polska Agencja Prasowa, −Jolanta Ojczyk – Busines Insider, −Elżbieta Samsel-Czerniawska – Radio Zachód, −Magdalena Sitek – Radio Kielce. 12.4. Działalność Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu utrzymał w 2025 r. kluczową rolę w obszarze przygotowania, doskonalenia i wspierania SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 179 kadr inspekcji – nie tylko przyszłych inspektorów, lecz tak- że doświadczonych pracowników, realizujących zadania kontrolne i prewencyjne w całej Polsce. W Ośrodku pro - jektowane są programy szkoleń, a doświadczenia z prak- tyki kontrolnej łączone są z wiedzą ekspercką i dorobkiem naukowym. Tym samym wrocławska jednostka nie tylko przekazuje wiedzę, lecz także aktywnie ją współtworzy, współpracując z organizacjami naukowymi, uczelniami oraz partnerami społecznymi, co widać choćby w licznych konfe - rencjach i seminariach organizowanych każdego roku. Nie można pominąć również znaczenia Ośrodka dla spój - ności i wysokiej jakości działań Państwowej Inspekcji Pracy w skali kraju. Jako jednostka odpowiedzialna za przygoto - wanie zawodowe inspektorów pracy, Ośrodek zapewnia jednolite standardy wiedzy i umiejętności, co przekłada się na efektywność i wiarygodność działań kontrolnych. Cen - tralizacja procesu szkoleniowego gwarantuje, że wszystkie osoby rozpoczynające pracę w inspekcji pracy przechodzą przez ten sam rygorystyczny proces przygotowawczy, a póź - niejszy udział w szkoleniach doskonalących, umożliwia stałe aktualizowanie wiedzy i kompetencji, zgodnie ze zmieniają - cymi się przepisami i warunkami pracy. Rok 2025 był dla Ośrodka okresem intensywnej aktyw - ności, obejmującej zarówno działania szkoleniowe, jak i szeroko rozumianą współpracę instytucjonalną. W ciągu dwunastu miesięcy zrealizowano 163 wydarzenia, w któ- rych uczestniczyło łącznie 6547 osób. Najważniejszym obszarem działalności pozostawało przygotowanie zawodo - we inspektorów pracy. W Ośrodku odbywały się wszystkie kluczowe etapy aplikacji inspektorskiej dla kolejnych rocz- ników – od zajęć teoretycznych, przez egzaminy wewnętrz- ne, aż po egzaminy państwowe. W 2025 r. proces ten objął osiem edycji, od 88. do 95., obejmując 215 uczestników przy - gotowujących się do wykonywania obowiązków kontrolnych w zakładach pracy w całym kraju. Aplikacja inspektorska pozostaje jednym z najbardziej wymagających i jednocze - śnie kluczowych elementów funkcjonowania całego syste- mu ochrony pracy, a jej realizacja we wrocławskim Ośrodku stanowi gwarancję, że nowo mianowani inspektorzy posia - dają zarówno odpowiednią wiedzę, jak i przygotowanie praktyczne. Drugim obszarem, który w 2025 r. miał szczególnie duże znaczenie, były szkolenia i narady organizowane dla pracowników Państwowej Inspekcji Pracy. W ramach Pla - nu Szkoleń Centralnych przeprowadzono 125 wydarzeń obejmujących 4545 uczestników . Szkolenia dotyczyły szerokiego spektrum zagadnień – od prawa pracy i metod kontroli, poprzez nowoczesne formy nadzoru nad warunkami pracy, aż po tematy związane z zagrożeniami psychospo - łecznymi, zrównoważonym rozwojem i wpływem transfor- macji technologicznej na środowisko pracy. Ośrodek jako centrum kompetencyjne, odpowiadał nie tylko za ich organi - zację, lecz także za rozwijanie bazy wykładowców, co od lat stanowi jeden z jego strategicznych atutów. W istotny sposób rozwijana była również współpraca z partnerami społecznymi . Jednostka przeprowadziła sześć szkoleń dedykowanych organizacjom związkowym i przedstawicielom społecznej inspekcji pracy, gromadząc merytorycznego kadr PIP. Od ponad siedmiu dekad pozo - staje on centralną jednostką edukacyjną Państwowej Inspekcji Pracy. W funkcjonowaniu urzędu Ośrodek zajmu - je miejsce szczególne – jest jednostką, która od lat stano- wi fundament profesjonalnego przygotowania kadr nadzoru nad warunkami pracy. Jego misja wykracza daleko poza klasyczne rozumienie działalności dydaktycznej. Peł - ni on równocześnie rolę centrum eksperckiego, laboratorium wymiany doświadczeń oraz instytucji kształtującej standar - dy ochrony pracy na poziomie krajowym. Jego działalność sięga 1950 roku, kiedy powołano pierwszą wyspecjalizowa - ną instytucję przygotowującą kadry nadzoru nad warunka- mi pracy w Polsce. Od tego czasu Ośrodek, mieszczący się przy ul. Mikołaja Kopernika 5 we Wrocławiu, realizując zada - nia określone w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oraz regulaminie nadawanym przez Głównego Inspektora Pracy, umacnia się jako jeden z filarów systemu kształcenia zawodowego Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z obo - wiązującymi przepisami odpowiada za szkolenie inspekto- rów pracy, doskonalenie zawodowe pracowników inspekcji, a także za upowszechnianie wiedzy o prawnej ochronie pracy i bezpieczeństwie pracy. Ośrodek wpisuje się w wie - loletnią tradycję państwowego nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy i jej technicznego bezpieczeństwa, stale rozwi - jając nowe formy i metody nauczania dostosowane do zmie- niającej się rzeczywistości gospodarczej. Patronem Ośrodka jest profesor Jan Rosner – wybitny znawca prawa pracy i zasad ochrony pracy, którego doro - bek naukowy i wkład w rozwój tej dziedziny sprawiły, że jego imię stało się symbolem wysokich standardów merytorycz - nych i dydaktycznych. W duchu tych tradycji Ośrodek nie tylko szkoli kolejne pokolenia inspektorów pracy, ale także aktywnie uczestniczy w kształtowaniu kultury bezpieczeń - stwa, rozwijaniu dialogu społecznego oraz upowszech- nianiu wiedzy o zagrożeniach zawodowych i prawie pracy. Szczególną cechą Ośrodka pozostaje połączenie tradycji i nowoczesności. Z jednej strony pozostaje on wierny dorob - kowi patrona, z drugiej strony, dzięki stałemu dostosowy- waniu programów i metod szkolenia do nowych realiów rynku pracy, zmian technologicznych oraz przemian spo - łecznych, Ośrodek odpowiada na współczesne wyzwania. W jego misję trwale wpisana jest troska o jakość kształcenia Gmach Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 180 ROZDZIAŁ 12 260 uczestników. Spotkania te poświęcone były przede wszystkim praktycznym aspektom prawa pracy, zasa - dom działania SIP oraz metodom identyfikacji zagrożeń w miejscu pracy. Ośrodek realizował także obowiązki usta - wowe dotyczące szkolenia społecznych inspektorów pra- cy, co obejmuje zagadnienia kontroli warunków pracy, udział w zespołach powypadkowych oraz stosowanie dostępnych narzędzi prawnych, istotnych dla skutecznego nadzoru spo - łecznego nad bezpieczeństwem pracy. Na uwagę zasługuje rola Ośrodka jako instytucji reprezentującej Państwową Inspekcję Pracy w kon - taktach międzynarodowych oraz wymianie doświadczeń z zagranicznymi instytucjami nadzoru nad warunkami pracy. Spotkania te – w tym wizyty studyjne oraz udział Ośrodka w wydarzeniach międzynarodowych – sprzyjają przenikaniu najlepszych praktyk i standardów, wzmacniając jakość kra - jowego systemu ochrony pracy. Wrocławski Ośrodek, jako jednostka o ugruntowanym prestiżu, stanowi naturalne miej - sce dla organizacji tego typu wymiany, która podnosi poziom profesjonalizmu polskiej inspekcji pracy i ułatwia adaptację rozwiązań stosowanych w innych krajach. W 2025 r. przed - stawiciele Ośrodka brali udział w organizowanym przez ELA spotkaniu jednostek szkoleniowych krajowych organów będących odpowiednikiem PIP, Ośrodek zaś był gospo - darzem spotkania przedstawicieli inspekcji pracy państw Grupy Wyszehradzkiej oraz współorganizatorem wizyty delegacji Ministerstwa Pracy i Ochrony Socjalnej, Państwo - wej Inspekcji Pracy Republiki Mołdawii oraz przedstawicieli Rady Europy. Ważnym polem aktywności były również konferencje tematyczne , które wzbudziły zainteresowanie 553 uczest- ników stacjonarnych. W 2025 r. Ośrodek zorganizował takie wydarzenia jak konferencja „Czas pracy a czas wolny”, spo - tkanie poświęcone hałasowi w środowisku pracy, a także konferencje dotyczące zagrożeń psychospołecznych, ergo - nomii pracy w kontekście zmian demograficznych oraz kon- ferencję z okazji 50-lecia Kodeksu pracy. Wydarzenia te stały się forum wymiany wiedzy między przedstawicielami nauki, praktykami z różnych branż oraz pracownikami instytucji publicznych, podkreślając ekspercki charakter Ośrodka w obszarze bezpieczeństwa i prawa pracy. Wrocławski Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy, dzięki odpowiednio wykwalifikowanej kadrze, szero - kiej bazie dydaktycznej i długoletniej tradycji, pełni dzisiaj funkcję nowoczesnego centrum edukacji i dialogu w zakresie bezpieczeństwa pracy. Jego działalność w 2025 r. potwier - dza, że jest on nie tylko jednostką szkoleniową, lecz tak- że miejscem, w którym rozwija się wiedza o ochronie pracy, tworzy przestrzeń do współpracy różnych środowisk i gdzie wzmacnia się zdolności Państwowej Inspekcji Pra - cy do reagowania na wyzwania współczesnego rynku pra- cy. Ośrodek konsekwentnie zachowuje i rozwija swoją rolę instytucji łączącej tradycję z nowoczesnością – co wpisu - je się zarówno w oczekiwania ustawodawcy, jak i realne potrzeby szeroko rozumianej ochrony pracy w Polsce. Szczegółowe dane o działalności Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu zawarte zostały w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym. 13 Wnioski legislacyjne oraz opiniowanie projektów aktów prawnych Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 13 183 13. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy oraz opiniowanie projektów aktów prawnych 13.1. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy Główny Inspektor Pracy, realizując swoje uprawnienia określone w art. 18 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, skierował do właści - wych ministrów 16 wniosków legislacyjnych. Do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skie- rowano następujące wnioski: ●wniosek o podjęcie działań legislacyjnych mających na celu nowelizację art. 205 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) poprzez zmianę tego przepisu, polegającą na nałoże - niu na pracodawcę obowiązku udzielenia zaliczkowego urlopu wypoczynkowego w okresie ferii szkolnych na wnio - sek młodocianego oraz art. 205 § 4 Kodeksu pracy poprzez usunięcie z tego przepisu sformułowania „ucznia szkoły dla pracujących”. Obecnie art. 205 § 3 Kodeksu pracy przewi - duje, że młodocianemu uczęszczającemu do szkoły urlopu należy udzielić w okresie ferii szkolnych, natomiast mło - docianemu, który nie nabył prawa do urlopu, pracodawca może – na jego wniosek – udzielić urlopu zaliczkowo. Prak - tyka kontrolna pokazuje jednak, że pracodawcy nierzadko odmawiają udzielenia płatnego urlopu zaliczkowego w cza - sie ferii, skłaniając młodocianych do korzystania z urlopów bezpłatnych w okresie wakacyjnym. Zmiany wymaga rów - nież art. 205 § 4 Kodeksu pracy, który obecnie uzależnia obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego w okresie ferii szkolnych od statusu „ucznia szkoły dla pracujących”. Ani Kodeks pracy, ani Prawo oświatowe nie definiują tego pojęcia, co powoduje trudności interpretacyjne – także w praktyce inspektorskiej. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że rozpoczęcie ewentualnych prac dotyczących zmian przepisów w zakresie udzielania zaliczkowego urlopu wypoczynkowego młodocianym musi zostać poprzedzone dokonaniem pełnej oceny skutków wprowadzenia zmia - ny obecnych rozwiązań m.in. na sektor finansów publicz- nych, na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców oraz na rynek pracy. Ministerstwo nie wyklucza zmian w postulowanym zakresie, jednak ewentualne zmiany w tym zakresie muszą ustąpić obecnie realizowanym, priorytetowym działaniom legislacyj - nym prowadzonym w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; ●wniosek o doprecyzowanie pojęcia „przygotowa - nie do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy bez wypo- wiedzenia”. Pojęcie to zostało wprowadzone do Kodeksu pracy nowelizacją ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmia - nie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 641), jednak nie zostało zdefiniowane w sposób pozwalający na jednolite stosowanie przepisów i zapewniający realną skuteczność ochrony pracowniczej. W obecnym brzmieniu zakazy wynikające z art. 29 4 § 1, art. 177 § 1 pkt 1 oraz art. 188 1 § 7 Kodeksu pracy mogą mieć charakter iluzoryczny. Bez ustawowego doprecyzo - wania nie sposób precyzyjnie określić obowiązku powstrzy- mania się od określonych czynności i wskazać granic dopuszczalnego postępowania pracodawcy. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że wszystkie przedstawione we wniosku postulaty zosta- ną poddane szczegółowej analizie; ●wniosek o zmianę rozporządzenia Ministra Pracy i Poli- tyki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposo- bu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównaw - czych do wynagrodzenia oraz innych należności prze- widzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 2017 r. poz. 927) w związku z koniecznością określenia sposobu obliczania wynagrodzenia ustalonego w stałej miesięcznej staw - ce, za przepracowaną część miesiąca, jeżeli nieobecność pracownika w danym miesiącu wynikała z niezdolno - ści do pracy spowodowanej chorobą, jednak za okres nie- obecności pracownik nie otrzymał wynagrodzenia określonego w art. 92 Kodeksu pracy, ani zasiłku z ubez - pieczenia społecznego (z uwagi na okres wyczekiwania). Ponadto wniesiono o określenie w Kodeksie pracy terminu wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy w razie rozwiązania stosunku pracy, wprowadzenie obowiązku pisemnego potwierdzania wypłaty wynagro - dzenia za pracę „do rąk własnych” oraz zagwarantowanie pracownikom dodatku za pracę w godzinach nadliczbo - wych co najmniej w wysokości stawki godzinowej wynikają- cej z minimalnego wynagrodzenia za pracę. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że celem obecnie obowiązujących regulacji jest, aby wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy były trak - towane jako zabezpieczenie w przypadku choroby, a nie jako motywacja podjęcia zatrudnienia jedynie w celu otrzymania dodatkowych świadczeń. Okres wyczekiwania ma z zało - żenia eliminować takie przypadki. Odnośnie do określe- nia w Kodeksie pracy terminu wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, Ministerstwo wska - zało na procedowany w tym czasie projekt nowelizacji Kodeksu pracy (druk 1601), mający na celu m.in. powiąza - nie terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z terminem wypłaty wynagrodzenia u danego pracodawcy określonym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy, dodając jedno - cześnie, że w toku prac Rządowego Zespołu ds. Deregulacji, powołanego w marcu 2025 r. nie zgłaszano potrzeby zmian w zakresie wypłaty wynagrodzenia lub innych niż ekwiwa - lent za urlop świadczeń ze stosunku pracy w przypadku roz- wiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. W zakresie braku obowiązku potwierdzania przez pracowników otrzymania wynagrodzenia „do rąk własnych”, wskazano, że pracodaw - ca może uregulować tę kwestię w regulaminie pracy zgod- nie z art. 104 – 104 2 Kodeksu pracy. W kwestii wysokości dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, Ministerstwo SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 184 ROZDZIAŁ 13 poinformowało, że aktualnie trwają prace legislacyjne nad nowelizacją ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, które przewidują zmianę zakresu składnikowego minimal - nego wynagrodzenia za pracę i nieuwzględnianie dodatku funkcyjnego, innych dodatków oraz premii i nagród przy obli - czaniu wysokości wynagrodzenia pracownika. Tym samym wynagrodzenie pracownika stanowiące podstawę obliczenia dodatku co do zasady powinno odpowiadać wynagrodzeniu minimalnemu; ●wniosek o uregulowanie w Kodeksie pracy zasad zmiany rozkładów czasu pracy (przesłanki, tryb i terminy informo - wania pracowników o zmianach) oraz wprowadzenie obo- wiązku przechowywania rozkładów czasu pracy. Obecnie brak jest przepisu nakładającego na pracodawcę obowią - zek przechowywania indywidualnych rozkładów czasu pracy, co utrudnia, a niekiedy uniemożliwia weryfikację spełnienia obowiązku z art. 129 § 3 Kodeksu pracy oraz prawidłową weryfikację przestrzegania przepisów o czasie pracy w toku kontroli. Wprowadzenie określonych przepi - sami wymogów co do okresu i sposobu przechowywania rozkładów (w tym w postaci elektronicznej) pozwoli na ujed - nolicenie praktyki i zwiększy pewność dowodową po obu stronach stosunku pracy. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący zmian w ustawie z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. z 2025 r. poz. 236, z późn. zm.), mających na celu poprawę stanu przestrzegania przepisów regulujących zatrudnienie tym - czasowe oraz zapewnienie wyższego poziomu ochrony praw osób wykonujących pracę tymczasową, poprzez rezygnację z możliwości powierzania pracy tymczaso - wej na podstawie umów cywilnoprawnych. Wskazano również potrzebę szerszej interwencji wobec pozornego outsourcingu noszącego cechy pracy tymczasowej. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo wskaza - ło, że dostrzega zasadność analizy zgłoszonego postulatu nowelizacji ustawy, z zastrzeżeniem, iż każda zmiana usta - wy powinna być poprzedzona dokonaniem oceny skutków wprowadzenia takiej zmiany, w szczególności na konkuren - cyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjono- wanie przedsiębiorców oraz na rynek pracy. Z odpowiedzi wynika również, że zmiany z zakresu prawa pracy powinny być również poddane dyskusji, m.in. z partnerami społecz - nymi, tj. przedstawicielami reprezentatywnych organizacji pracodawców i związków zawodowych w Radzie Dialogu Społecznego. Z uwagi na powyższe, a także na aktualnie prowadzone w resorcie prace legislacyjne, ewentualne dzia - łania w postulowanym zakresie będą mogły zostać podjęte w najbliższym możliwym terminie; ●wniosek dotyczący nowelizacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrud - nianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913) obejmujący m.in. uchylenie odstępstwa od skróconych norm czasu pracy dla osób zatrudnionych przy pilnowa - niu, obowiązek każdorazowego ponownego wystąpienia przez właściwy organ do Państwowej Inspekcji Pracy o opinię w razie zmiany osoby niepełnosprawnej zatrudnio - nej na refundowanym stanowisku pracy oraz doprecyzowa- nie zakresu obiektów i pomieszczeń podlegających ocenie. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący uzupełnienia art. 229 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) o wyraźny obowiązek kierowania pracownika na kontrolne badania lekarskie w każdym przypadku przedstawienia orzeczenia o niepełnospraw - ności albo orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu wyższym niż dotychczasowy. Celem jest zapewnienie skuteczniejszej ochrony zdrowia pracowników z niepeł - nosprawnościami i dostosowanie warunków pracy do ich aktualnych możliwości zdrowotnych. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący uwzględnienia czynników psychospo - łecznych w definicji środowiska pracy zawartej w rozporzą- dzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. Nr 169 poz. 1650), w celu objęcia oceną ryzyka m.in. obciążenia psychicznego, presji czasu, izolacji społecznej oraz skutków cyfryzacji i zarzą - dzania algorytmicznego. Zmiana ta odpowiada aktualnym wyzwaniom organizacyjnym i technologicznym oraz przeło - ży się na poprawę zdrowia i funkcjonowania pracowników. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo przychyliło się do postulowanej zmiany i zadeklarowało chęć podjęcia prac nad zmianą przepisów podczas najbliższej nowelizacji rozporządzenia; ●wniosek dotyczący uwzględnienia zagadnień obejmujących psychospołeczne czynniki ryzyka w ramowych programach szkoleń, stanowiących załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w spra - wie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pra- cy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1327) w części dotyczącej metod identyfikacji, analizy i oceny zagrożeń oraz oceny ryzyka związanego z zagrożeniami w środowisku pracy. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformo - wało, że w ramach realizacji, od 2026 r., VII etapu pro- gramu wieloletniego pn. Rządowy Program Poprawy Bezpieczeństwa i Warunków Pracy, przewidziano opraco - wanie projektów nowych programów szkoleniowych dosto- sowanych do potrzeb zmieniającego się świata pracy. W związku z powyższym po opracowaniu nowych progra - mów szkoleniowych zapadnie decyzja co do wprowadze- nia ewentualnych zmian w przepisach przedmiotowego rozporządzenia. Do Ministra Finansów i Gospodarki skierowano nastę- pujący wniosek: ●wniosek o zmianę przepisów rozporządzenia Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 22 październi - ka 2018 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze żurawi wieżowych i szybkomontujących SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 13 185 (Dz.U. z 2018 r. poz. 2147), w tym przez zastąpienie pojęcia „pracodawca” pojęciem „organizator pracy”, aby jednoznacznie przypisać obowiązki bhp podmiotowi fak - tycznie organizującemu pracę, także w przypadku, gdy praca wykonywana jest na innej podstawie niż stosunek pracy, dodanie wymogu posiadania przez hakowych i sygnalistów dodatkowych uprawnień kwalifikacyjnych, wprowadzenie elektronicznej karty czasu pracy operatora i wyposażenie kabiny żurawia w urządzenia rejestrujące rzeczywisty czas pracy (na wzór tachografów stosowa - nych w transporcie drogowym). Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Rozwoju i Technologii skierowano nastę- pujące wnioski: ●wniosek o rozważenie zmian legislacyjnych porządku - jących odpowiedzialność za bezpieczeństwo i ochronę zdrowia na budowach oraz zapewniających spójność regulacji między ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. – Pra - wo budowlane (Dz.U. z 2025 r. poz. 418, z późn. zm.), ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil - ny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, z późn. zm.) oraz ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) w szczególno - ści poprzez ujednolicenie definicji inwestora, przypisanie inwestorowi odpowiedzialności za stan bhp na budo - wach oraz wzmocnienie roli koordynatora Bezpieczeń- stwa i Ochrony Zdrowia (BIOZ) zgodnie z dyrektywą 92/57/EWG (w tym rozdzielenie funkcji koordynatora BIOZ od funkcji projektanta lub kierownika budowy, wpro - wadzenie wymogu posiadania przez koordynatora BIOZ wykształcenia kierunkowego w zakresie budownictwa). W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że popiera działania mające na celu wzrost poziomu bezpieczeństwa pracy w budownictwie, jednak wskazane w rozpatrywanej petycji propozycje rodzą wątpliwości w kon - tekście specyfiki uregulowań ustawy Prawo budowlane oraz generują potencjalnie nowe obciążenia dla inwestorów. Dla - tego też aktualnie brak jest podstaw do uwzględnienia roz- patrywanej petycji w przepisach ustawy Prawo budowlane; ●wniosek dotyczący nowelizacji § 10 rozporządzenia Mini - stra Gospodarki z dnia 6 września 1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych (Dz.U. Nr 75 poz. 846 z późn. zm.), w zakresie obowiązku szkolenia pra - cowników z ratownictwa chemicznego. Obecny przepis nie określa szczegółowych zasad przeprowadzania w zakła - dzie szkolenia w zakresie ratownictwa chemicznego ani nie wskazuje jaki powinien być jego zakres i jakie kwalifikacje powinna mieć osoba przeprowadzająca takie szkolenie. Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Infrastruktury skierowano następujące wnioski: ●wniosek dotyczący dostosowania i uzupełnienia przepi- sów rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 października 1993 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w oczyszczalniach ścieków (Dz.U. Nr 96 poz. 438) do aktualnie stosowanych w gospo - darce ściekowej rozwiązań technicznych i technologicznych (m.in. systemy detekcji gazów, wentylacja, aktualizacja przestarzałych wymagań). Praktyka kontrolna potwierdza znaczący wzrost zaawansowania technicznego stosowa - nych instalacji i systemów sterowania, ale także ujawnia nowe kategorie zagrożeń, których obowiązujące przepisy nie uwzględniają. W konsekwencji wskazane jest podjęcie inicjatywy legislacyjnej ukierunkowanej na kompleksową modernizację przepisów, z uwzględnieniem nowoczesnych technologii, metod pracy oraz dostępnych na rynku syste - mów zabezpieczeń i aparatury pomiarowej. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek o nowelizację rozporządzenia Ministra Komuni- kacji oraz Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 10 lutego 1977 r. w sprawie bezpieczeń - stwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót drogowych i mostowych (Dz.U. Nr 7 poz. 30) poprzez dostosowanie poszczególnych przepisów do aktualnie stosowanych technologii wykonywania prac drogowych oraz uchylenie przepisów nieprzystających do dzisiejszych realiów lub dotyczących spraw uregulowanych innymi aktami praw - nymi. Nowelizacja rozporządzenia lub wydanie nowego rozporządzenia w tym zakresie zwiększy bezpieczeństwo i higienę pracy przy budowie, remoncie i utrzymaniu dróg oraz mostów, a także usprawni egzekwowanie przepisów. Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Zdrowia skierowano następujące wnioski: ●wniosek o zmianę przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomia - rów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 949) w odniesieniu do badań i pomiarów czynników chemicznych, poprzez doprecy - zowanie zapisów odnoszących się do typowania czyn- ników szkodliwych do badań i pomiarów, czasookresów wykonywania kolejnych badań i pomiarów, warunków, w których możliwe jest odstąpienie od badań i pomiarów, zmianę okresu przechowywania przez pracodawcę wyni - ków badań i pomiarów czynników szkodliwych, dodanie załącznika określającego wykaz pracowników zatrudnio - nych w warunkach przekroczenia wartości dopuszczal- nych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. W odpowiedzi Ministerstwo poinformowało o przekazaniu wniosku do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecz - nej, celem uzyskania opinii w przedmiotowej sprawie. Opinia MRPiPS w ślad za opinią CIOP-PIB potwierdziła zasadność wszystkich postulatów zawartych we wniosku legislacyjnym; ●wniosek o podjęcie prac legislacyjnych w zakresie zmia - ny rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 19 czerwca 1996 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy przygotowywaniu, podawaniu i prze - chowywaniu leków cytostatycznych w zakładach opie- ki zdrowotnej (Dz.U. Nr 80 poz. 376, z późn. zm.), mających na celu rozszerzenie ochrony na wszystkie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 186 ROZDZIAŁ 13 osoby pracujące w narażeniu na substancje czynne leków cytostatycznych, a także dostosowanie przepisów rozpo - rządzenia do obecnej wiedzy naukowej, technicznej oraz praktyki. Brak odpowiedzi na wniosek. 13.2. Opiniowanie projektów aktów prawnych W 2025 r. zaopiniowano ogółem 60 projektów aktów prawnych , tj.: ●34 ustawy (m.in. projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym fundu - szu świadczeń socjalnych, projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, projekt ustawy o wzmocnieniu stosowa - nia prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości, projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy oby - watelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na tery- torium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, projekt ustawy o nadzorze nad spełnianiem wymagań dotyczą - cych produktów); ● 24 rozporządzenia, w tym: 911 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (m.in. rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higie - ny pracy, rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej); 96 Ministra Finansów i Gospodarki; 91 Ministra Rozwoju i Technologii; 91 Ministra Zdrowia; 95 Rady Ministrów; ● 2 inne. 14 Podsumowanie i priorytety na rok 2026 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 189 14. Podsumowanie i priorytety na rok 2026 Rok 2025 był dla Państwowej Inspekcji Pracy okresem intensywnych działań nadzorczych, ewolucji metod kontrol - nych oraz pogłębienia systemowej współpracy z partnerami społecznymi i instytucjonalnymi. W obliczu dynamicznych przemian gospodarczych, zwiększonego udziału cudzo - ziemców w krajowym rynku pracy oraz postępującej auto- matyzacji i robotyzacji procesów wytwórczych, inspekcja stanęła przed wyzwaniem jednoczesnego reagowa - nia na doraźne zagrożenia oraz wzmacniania fundamentów kultury bezpieczeństwa. Analiza wyników kontroli, szczegó - łowe badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz efekty szeroko zakrojonych działań prewencyjnych pro - wadzonych w 2025 r. jednoznacznie potwierdzają, że Pań- stwowa Inspekcja Pracy skutecznie realizowała swoją misję, koncentrując uwagę na sektorach o najwyższym poziomie ryzyka zawodowego, a jednocześnie rozwijając innowacyj - ne narzędzia służące trwałej poprawie standardów ochrony zdrowia i życia pracujących. Skuteczność w badaniu wypadków przy pracy jako fundament prewencji Jednym z kluczowych i najbardziej wymagających obsza- rów działalności inspekcji w 2025 r. pozostawało badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Inspekto - rzy pracy zbadali w tym okresie przyczyny 1918 wypad- ków zgłoszonych do urzędu, w których poszkodowanych zostało łącznie 2140 osób. Tragiczny bilans tych zdarzeń obejmuje 649 osób, które doznały ciężkich obrażeń cia - ła oraz 203 osoby, które w wyniku wypadków poniosły śmierć. Te dane są alarmujące i rzetelna analiza każdego z tych zdarzeń pozwoliła na sformułowanie precyzyjnych wniosków dotyczących systemowych niedomagań w orga - nizacji pracy. Poszkodowani, którzy ponieśli śmierć lub doznali ciężkiego urazu w badanych w latach 2023-2025 wypadkach, stanowili średnio 40% ogółu poszkodowa - nych, co wskazuje na utrzymującą się znaczną liczbę zda- rzeń wypadkowych o najcięższych skutkach w sektorach objętych nadzorem. Szczególną uwagę w procesie analitycznym skiero- wano na strukturę demograficzną poszkodowanych oraz ich doświadczenie zawodowe. Największą grupę ofiar wypadków stanowiły osoby w wieku od 30 do 49 lat, a więc pracownicy znajdujący się w pełni aktywności zawodowej, stanowiący o sile nabywczej i potencjale polskiej gospodarki. Równocześnie niezwykle istotnym sygnałem dla działań prewencyjnych pozostaje wysoki odsetek poszkodowanych o stażu pracy nieprzekracza- jącym jednego roku. Potwierdza to diagnozę, że w wie- lu przedsiębiorstwach proces adaptacji zawodowej oraz instruktaż stanowiskowy są realizowane w sposób powierzchowny, niezapewniający nowo zatrudnionym pracownikom wystarczającej wiedzy o zagrożeniach. Sukcesem inspekcji w tym zakresie było nie tylko wska- zanie winnych, lecz także wypracowanie konkretnych zaleceń profilaktycznych, które po wdrożeniu przez pracodawców pozwoliły na zabezpieczenie pozosta- łych członków załóg przed powtórzeniem się podobnych scenariuszy. Strategiczne podejście do przemysłu – Program „Wizja Zero” W ramach realizacji strategii Unii Europejskiej dotyczą- cej bezpieczeństwa i higieny pracy, Państwowa Inspek- cja Pracy w 2025 r. kontynuowała priorytetowy program „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero”. W pierwszym pełnym roku realizacji przedsięwzięcia przeprowadzono 771 kontroli w 765 podmiotach gospodarczych, w których świadczy - ło pracę łącznie 107 tys. osób. Działania te koncentrowa- ły się na kompleksowej weryfikacji stanu technicznego maszyn, urządzeń oraz instalacji energetycznych. Najwyż - szy poziom naruszeń stwarzających bezpośrednie zagro- żenie dla życia pracowników zidentyfikowano w obszarze eksploatacji maszyn. Nieprawidłowości dotyczące braku lub niesprawności osłon i urządzeń ochronnych wystąpiły w 61% kontrolowanych zakładów, a uchybienia w elemen - tach sterowniczych bezpośrednio wpływających na bezpie- czeństwo stwierdzono w 31% jednostek. Kluczowym elementem skuteczności inspekcji w tym obszarze było stosowanie decyzji z rygorem natychmia- stowej wykonalności. W sytuacjach, gdzie stan tech- niczny maszyn lub brak zabezpieczeń stwarzał realne i bezpośrednie ryzyko ciężkiego urazu bądź śmierci, inspektorzy nie ograniczali się do zaleceń terminowych, lecz wydawali nakazy natychmiastowego wstrzyma- nia eksploatacji. Te zdecydowane kroki prawne pełni- ły rolę „bezpiecznika”, fizycznie usuwając zagrożenie, które w każdej chwili mogło sprowokować tragedię. Eliminacja rażących zaniedbań technicznych, takich jak celowe blokowanie wyłączników bezpieczeństwa czy demontaż kurtyn świetlnych, była możliwa dzięki bezkompromisowemu egzekwowaniu prawa, co ura- towało zdrowie i życie wielu pracowników, szczególnie w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw. Ponad- to, w 43% zakładów ujawniono błędy w oznakowaniu miejsc niebezpiecznych, co stało się impulsem do wdro- żenia systemowych rozwiązań w zakresie logistyki wewnątrzzakładowej. Integralnym dopełnieniem prowadzonych kontroli sta- ły się działania prewencyjno-edukacyjne realizowane pod hasłem „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Ich celem jest wsparcie pracodawców w skutecznym zapobieganiu wypadkom, ze szczególnym uwzględnie- niem zdarzeń o charakterze powtarzalnym. Ponieważ analiza sektorowa od lat wskazuje ten obszar jako gene- rujący znaczną liczbę wypadków ogółem i wypadków ciężkich, aktywność inspektorów poszerzono o popu- laryzację standardów odpowiedzialnego zarządzania bezpieczeństwem. W ramach tej trzyletniej kampanii, Państwowa Inspek- cja Pracy dąży do zwiększenia świadomości zagrożeń oraz zainicjowania wymiernych zmian w przedsiębior- stwach. Kluczowe znaczenie ma tutaj transfer wiedzy: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 190 ROZDZIAŁ 14 pracodawcy i pracownicy są informowani o wnioskach płynących z postępowań powypadkowych oraz analiz przyczyn i okoliczności realnych zdarzeń. Poprzez wielokierunkowe działania medialne oraz udział w programie „Prewencja wypadkowa”, którego filarem są specjalistyczne szkolenia, inspekcja inspiru- je osoby decyzyjne do wyjścia poza schemat napraw doraźnych. Działania te mają na celu budowanie bez- piecznego środowiska pracy, w którym eliminacja ryzyk staje się trwałym elementem kultury organizacyjnej, a nie tylko reakcją na wydane nakazy. Budownictwo pod szczególnym nadzorem – nowa formuła kontroli Sektor budowlany w 2025 r. pozostawał obszarem najbar- dziej intensywnej aktywności Państwowej Inspekcji Pracy. Przyjmując nowe założenia wynikające z wieloletnich ana - liz, Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła 7854 kon- trole robót budowlanych u 6431 pracodawców, obejmując bezpośrednim nadzorem niemal 40 tys. osób. Kluczowym osiągnięciem było przekroczenie założonych planów ilo - ściowych – skontrolowano 1243 place budowy w ramach kontroli kompleksowych i specjalistycznych, wobec pla - nowanych 1000 lokalizacji. Innowacją o strategicznym znaczeniu było wprowadzenie kontroli specjalistycz - nych na wstępnym etapie realizacji inwestycji. Pozwoli- ły one na wykrycie błędów w planach bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ) oraz w organizacji placów budów jeszcze przed wystąpieniem realnych zagrożeń podczas prac wysokiego ryzyka. Szczególne znaczenie w codziennej praktyce inspektorskiej na budowach miały decyzje ustne. Instrument ten okazał się niezwykle skuteczny w walce z powszechnym lekceważeniem procedur bezpieczeń- stwa. Inspektorzy wielokrotnie odnotowywali przypadki, w których pracodawcy dysponowali odpowiednimi środ- kami ochrony zbiorowej lub indywidualnej, takimi jak balustrady, siatki ochronne czy szelki bezpieczeństwa, jednak z nich nie korzystali. Często niezbędny sprzęt znajdował się na terenie placu budowy, lecz pozostawał niezamontowany lub niewydany pracownikom do czasu pojawienia się kontroli. Dopiero stanowcza interwencja inspektora i wydanie decyzji ustnej wymuszały natych- miastową zmianę postawy i aktywowanie dostępnych zasobów. Pokazuje to, że skuteczny nadzór Państwo- wej Inspekcji Pracy jest niezbędnym katalizatorem bezpieczeństwa, zmieniającym potencjalnie dostępne środki w realną ochronę życia. W ramach kontroli kom- pleksowych wydano ponad 25 tys. decyzji nakazowych, z czego aż 20 tys. dotyczyło eliminacji bezpośrednich zagrożeń życia i zdrowia. Walka z czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy potraktowa- ła priorytetowo ograniczanie zagrożeń wynikających z występowania w środowisku pracy czynników fizycznych, w tym w szczególności hałasu. 278 kontroli w zakładach przetwórstwa przemysłowego ujawniło, że naruszenia prze - pisów dotyczących ochrony przed hałasem mają charakter powszechny i występują w ponad 75% skontrolowanych podmiotów. Najpoważniejszym problemem pozostaje for - malne, a nie merytoryczne traktowanie oceny ryzyka zawo- dowego – w co trzecim zakładzie zagrożenia związane z hałasem nie zostały w tej ocenie właściwie uwzględnio - ne, co uniemożliwiało dobór skutecznych środków ochrony. Sukcesem inspekcji było wymuszenie na pracodawcach przeprowadzenia rzetelnych pomiarów oraz opracowanie realnych programów działań organizacyjno-technicznych w 36% przypadków, gdzie wcześniej takie działania były pomijane. W obszarze czynników chemicznych i biologicz- nych działania kontrolne pozwoliły na zidentyfikowanie branż, w których ekspozycja pracowników na substan- cje kancerogenne i mutagenne wymaga natychmia- stowej interwencji. Inspektorzy pracy koncentrowali się na weryfikacji kart charakterystyki substancji oraz zapewnieniu odpowiedniej wentylacji stanowiskowej. Dzięki nakazom z rygorem natychmiastowej wykonal- ności, w wielu zakładach przerwano pracę w warun- kach przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymuszając wprowadzenie nowoczesnych systemów hermetyzacji procesów technologicznych. Bezpośrednio przełożyło się to na usunięcie zagrożeń chemicznych, które w przypadku długotrwałej eks- pozycji prowadzą do nieodwracalnej utraty zdrowia. Działania te były wspierane poradnictwem w zakresie przepisów dotyczących nadzoru rynku maszyn i środ- ków ochrony indywidualnej. Priorytety strategiczne na rok 2026 Wyciągając wnioski z działań prowadzonych w 2025 r., Państwowa Inspekcja Pracy wyznaczyła ambitne prioryte - ty na rok 2026, które są naturalną kontynuacją skutecz- nych strategii przy jednoczesnym uwzględnieniu nowych wyzwań. Centralnym punktem pozostanie drugi rok reali - zacji programu „Wizja Zero” w przemyśle, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa przy obsłudze maszyn i urządzeń technicznych. Inspekcja planuje jeszcze szer - sze wykorzystanie instrumentu decyzji o natychmiastowej wykonalności wobec podmiotów rażąco lekceważących zasady bezpieczeństwa technicznego, traktując to jako naj - skuteczniejszą formę profilaktyki wypadkowej. W sektorze budowlanym priorytetem na 2026 rok będzie upowszechnienie formuły kontroli specjalistycznych na eta - pie przygotowania inwestycji, aby eliminować zagrożenia u samego źródła. Jednocześnie kontynuowana będzie strategia błyskawicznych interwencji na małych budowach, gdzie decyzje ustne będą kluczowym narzędziem wymu - szania na pracodawcach stosowania środków ochrony, którymi dysponują. Inspekcja postawi na demaskowanie pozornych działań bhp i egzekwowanie realnej ochrony na każdym stanowisku pracy. Równocześnie wzmocniony zostanie nadzór nad dynamicznie zmieniającymi się zagro - żeniami na placach budowy, w tym nad pracami prowadzo- nymi w sąsiedztwie linii energetycznych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 191 Nowym wyzwaniem na 2026 r. będzie intensyfikacja nadzoru nad pracą w warunkach narażenia na ekstremal- ne czynniki klimatyczne, co jest odpowiedzią na coraz częstsze fale upałów. Inspekcja planuje opracowanie wytycznych dla pracodawców, dotyczących organiza- cji pracy w mikroklimacie gorącym oraz weryfikację zapewnienia pracownikom odpowiedniej ilości napojów i przerw regeneracyjnych. W zakresie higieny pracy priorytetem stanie się również problematyka czynników rakotwórczych w procesach spawania i obróbki termicz- nej, gdzie planowane są skoordynowane działania kon- trolne we współpracy z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Rok 2026 będzie również czasem dalszej cyfryzacji procesów kontrolnych oraz rozwoju e-porad- nictwa, przy jednoczesnym zachowaniu bezkompromi- sowości w eliminowaniu zagrożeń bezpośrednich. Podsumowując, działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. stworzyły solidny fundament dla dalszej poprawy kultury bezpieczeństwa w Polsce. Skuteczne połączenie rygorystycznego nadzoru, opartego na natychmiasto- wej wykonalności decyzji, z długofalowymi działaniami prewencyjnymi pozwoliło na realne ograniczenie liczby wypadków i poprawę warunków pracy tysięcy osób. Prio- rytety na rok 2026 pozwolą inspekcji na jeszcze skutecz- niejsze pełnienie roli gwaranta ochrony życia ludzkiego, pokazując, że interwencja inspektora jest często ostat- nią barierą chroniącą pracownika przed tragicznym wypadkiem. W obszarze prawnej ochrony pracy najczęściej naru- szanymi przepisami pozostają te dotyczące czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze sto- sunku pracy. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. potwierdzają, że obszary te wymagają dalszego, sys- tematycznego nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy – zarówno ze względu na skalę naruszeń, jak i ich bez- pośredni wpływ na sytuację pracowników. W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pra- cy koncentrowała się również na weryfikacji prawidło- wości zawierania umów cywilnoprawnych (szczególnie w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy) oraz na przestrzeganiu przepisów o minimalnej staw- ce godzinowej. Inspektorzy pracy kontrolowali ponadto respektowanie przepisów dotyczących pracy zdalnej, uprawnień pracowniczych związanych z rodzicielstwem, wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci do ukończenia 16. roku życia, oraz eme- rytur pomostowych. Analizie poddano także zagadnie- nia mobbingu, dyskryminacji i nierównego traktowania, w szczególności w ramach badania skarg i wniosków kierowanych do Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynę- ło 51,4 tys. skarg, w których skarżący wskazali prawie 87,9 tys. problemów. Kontrole zainicjowane skargami stanowiły blisko 40% ogółu kontroli. Struktura przed- miotowa skarg pozostaje zbliżona do lat ubiegłych – najczęściej zgłaszano nieprawidłowości dotyczące wypłaty wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pieniężnych, stosunku pracy, czasu pracy, przygotowa- nia do pracy oraz legalności zatrudnienia i innej pra- cy zarobkowej. W wyniku kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg inspektorzy pracy wyegzekwowali ponad 78 mln zł należnych wynagrodzeń i innych świad- czeń pieniężnych na rzecz 21 tys. osób. W obszarze wynagrodzeń i innych świadczeń ze sto- sunku pracy odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwe- stie płacowe, utrzymuje się na wysokim poziomie. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 14,3 tys. takich kontroli w ponad 13,1 tys. podmiotów. Największy odsetek nieprawidłowości w odniesieniu do całkowitej liczby kontroli, dotyczył niewypłacenia ekwiwalentu pie- niężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, bra- ku rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych oraz nieterminowej wypłaty wynagrodzenia za pracę. Rzadziej odnotowano naruszenia związane z wypłatą dodatku za pracę w porze nocnej, wynagrodzenia w pra- widłowej wysokości, wynagrodzenia za urlop wypoczyn- kowy oraz wynagrodzenia w wysokości co najmniej równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. W związ- ku ze stwierdzonymi naruszeniami inspektorzy pracy wydali 6,0 tys. decyzji nakazujących wypłatę wynagro- dzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy na łączną kwotę 218,8 mln zł dla 39,0 tys. pracowników. W zakresie przestrzegania przepisów o czasie pracy kontrole wykazały, podobnie jak w latach poprzednich, utrzymywanie się licznych nieprawidłowości w orga- nizacji i rozliczaniu czasu pracy. W 2025 r. przepro- wadzono 17 805 kontroli w tym zakresie, a naruszenia stwierdzono u 9155 pracodawców. W ramach kontroli kompleksowych najwięcej nieprawidłowości dotyczyło prowadzenia ewidencji czasu pracy, ustalania rozkła- dów czasu pracy, zapewnienia dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodnio- wego tygodnia pracy oraz informowania pracowników o obowiązujących ich rozkładach czasu pracy. Istotną grupę uchybień stanowiły również naruszenia dotyczące nieprzestrzegania doby pracowniczej (czyli zatrudniania pracownika dwa razy w tej samej dobie), zapewnienia odpoczynku dobowego i tygodniowego, rekompensaty pracy w niedziele i święta, zapewnienia niedzieli wol- nej od pracy co najmniej raz na cztery tygodnie, a tak- że przestrzegania przepisów o pracy w porze nocnej oraz limitów pracy nadliczbowej. Skala i charakter tych naruszeń wskazują, że w części zakładów pracy nie- prawidłowości w obszarze czasu pracy wynikają nie tylko z jednostkowych błędów, lecz także z utrwalonych modeli organizacji pracy. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych pozostawały jednym z istot- nych obszarów działalności Państwowej Inspekcji Pra- cy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili w tym zakresie 8492 kontrole, podczas których zweryfikowano 48 675 umów cywilnoprawnych. Zakwestionowano spo- śród nich 2119, tj. 4,3% umów objętych kontrolą. Najwię- cej przypadków zastępowania stosunku pracy umowami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 192 ROZDZIAŁ 14 cywilnoprawnymi stwierdzono w handlu i naprawach, usługach administrowania oraz przetwórstwie prze- mysłowym. Przyczyny tych naruszeń pozostają zbliżo- ne do obserwowanych w poprzednich latach i wynikają zarówno z niewystarczającej znajomości przepisów, jak i z dążenia do redukcji kosztów zatrudnienia. W zakresie minimalnej stawki godzinowej nieprawi- dłowości stwierdzono w trakcie 3985 kontroli. Dotyczyły one również 3985 osób, a łączna kwota zaległych należ- ności wyniosła ponad 8,4 mln zł. Wskazuje to na potrze- bę dalszego monitorowania podmiotów korzystających z pracy osób wykonujących zlecenia lub świadczących usługi, zwłaszcza w branżach, w których skala tego rodzaju naruszeń pozostaje największa. W zakresie wydawania zezwoleń na wykonywa- nie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzie- ci do ukończenia 16. roku życia w 2025 r. wydano 2628 zezwoleń. Wnioski dotyczyły przede wszystkim działal- ności artystycznej i reklamowej. Przed wydaniem decy- zji inspektorzy pracy weryfikowali spełnienie wymagań formalnoprawnych oraz – w uzasadnionych przypad- kach – warunki, w jakich dzieci miały świadczyć pracę. Sprawdzono w szczególności zapewnienie im bezpie- czeństwa, opieki oraz odpowiednich warunków socjal- nych i higieniczno-sanitarnych. Kontrole przeprowadzone w 2025 r. wskazują, że stan przestrzegania przepisów z zakresu prawnej ochrony pracy w kluczowych obszarach nie odbiega zasadni- czo od tendencji obserwowanych w poprzednich latach. Wciąż najistotniejsze są naruszenia dotyczące wyna- grodzeń, czasu pracy oraz prawidłowości stosowania cywilnoprawnych podstaw zatrudnienia. Z tego względu działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2026 r. powinny koncentrować się przede wszystkim na tych zagadnie- niach, przy jednoczesnej kontynuacji u badania skarg i wniosków oraz działań prewencyjno-informacyjnych. Priorytetem na 2026 r. będzie również przygotowa- nie Państwowej Inspekcji Pracy do stosowania nowych instrumentów prawnych mających na celu skuteczniej - sze egzekwowanie przepisów prawa pracy – w tym w obszarze przeciwdziałania pozornemu zatrudnieniu cywilnoprawnemu . Istotne pozostanie także monito- rowanie zagadnień, których znaczenie może wzrastać wraz ze zmianami legislacyjnymi i społecznymi. Doty- czy to w szczególności: transparentności wynagrodzeń, równego traktowania, przeciwdziałania mobbingowi, pracy zdalnej oraz ochrony pracowników korzystających z uprawnień rodzicielskich. W 2025 r. nastąpiły istotne zmiany przepisów mają- cych wpływ na postępowania kontrolne realizowane przez inspektorów pracy w obszarze legalności zatrud- nienia. Uchylona została ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a w życie weszły ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia regulująca m.in. prowa- dzenie usług agencji zatrudnienia oraz ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powie- rzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypo- spolitej Polskiej. Kontrole prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy z zakresu legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich wskazują, że zjawisko nielegalnego zatrudniania i nielegalnego wykonywania innej pracy zarobkowej nadal stanowi istotny problem społeczno-ekonomiczny . Wyniki kontroli pokazują jed- nak, że skala ujawnianych nieprawidłowości sukcesyw- nie zmniejsza się. W ostatnim roku sprawozdawczym (w ujęciu trzyletnim) stwierdzono najniższy odsetek osób nielegalnie zatrudnionych lub nielegalnie wykonu- jących inną pracę zarobkową. Dotychczasowe ustalenia wskazują jednak, że pod- mioty kontrolowane nieprzerwanie stosują niedozwolo- ne praktyki, które mają na celu obchodzenie przepisów z zakresu legalności zatrudnienia. Głównymi przyczy- nami takich działań są przede wszystkim wysokie kosz- ty pracy i prowadzenia działalności gospodarczej oraz chęć minimalizacji tych kosztów. Powyższe przekłada się na większą konkurencyjność takich podmiotów kosz- tem podmiotów działających legalnie. W obszarze legalności zatrudnienia i innej pra- cy zarobkowej obywateli polskich zmianie uległa m.in. definicja nielegalnego zatrudnienia i nielegalnej innej pracy zarobkowej , która obecnie zawiera dwa elementy, tj. zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodza- ju zawartej umowy o pracę i jej warunków oraz niezgło- szenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do obowiązkowego ubezpieczenia społecz- nego. Mając na uwadze fakt, że wśród podmiotów powierzających pracę jest coraz większa świadomość oraz potencjalna łatwość omijania przepisów, koniecz- ne jest wprowadzenie dalszych zmian i wyeliminowanie z systemu prawnego przepisów, które sprzyjają popeł- nianiu nadużyć przez nieuczciwych przedsiębiorców. Obowiązujący obecnie 7-dniowy termin zgłoszenia pracobiorców do ubezpieczenia społecznego, a tak- że brak obowiązku zawierania umów cywilnoprawnych w celu wykonywania pracy zarobkowej w formie pisem- nej przed dopuszczeniem do pracy – jak ma to miejsce w przypadku powierzenia pracy cudzoziemcom – skut- kuje tym, że inspektorzy pracy w trakcie kontroli wciąż obserwują naruszenia przepisów w tym zakresie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że niskie kary i brak ich uzależnienia od liczby osób nielegalnie świadczących pracę – jak to ma miejsce w przypadku cudzoziemców – nie pełnią funkcji odstraszającej, a w konsekwencji nie przyczyniają się do zmniejszenia zjawiska pracy na czar- no. Zatem chcąc walczyć z nielegalną pracą, trzeba mieć na uwadze, że przepisy prawa nie mogą sprzyjać podmiotom, które są zainteresowane funkcjonowaniem w szarej strefie i ułatwiać im tę praktykę. Niezbędne jest podjęcie działań ukierunkowanych na nieuczciwych przedsiębiorców, które sprawią, że nielegalne zatrud - nienie przestanie się im opłacać. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 193 Istotnym elementem przeciwdziałania pracy nie- rejestrowanej jest usuwanie barier, jakie inspektorzy pracy spotykają w swojej pracy oraz wyposażanie ich w środki, zarówno prawne, jak i techniczne będą- ce realną pomocą w walce z nielegalnym zatrudnie- niem i nielegalną inną pracą zarobkową. Inspektorzy pracy powinni dysponować wyposażeniem umożli- wiającym im natychmiastową (online) weryfikację sprawdzanych w trakcie kontroli osób , w tym mieć dostęp do bazy danych ZUS w zakresie zgłosze- nia do ubezpieczeń społecznych. Kolejnym istotnym obszarem, w którym prowadzono działania kontrolne, była legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo- ziemców. Nowa ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczy- pospolitej Polskiej, której celem jest ograniczenie wystę- pujących nadużyć i usprawnienie procedur dotyczących powierzania pracy cudzoziemcom wprowadziła wiele rozwiązań, o które postulowaliśmy w ubiegłych latach. Szczególnie istotne z perspektywy inspekcji jest pod- wyższenie kwot grzywien za wykroczenia dotyczące nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców (maksymal- nie do 50 tys. zł) oraz wprowadzenie zasady wymierza- nia kary grzywny za jednego cudzoziemca w kwocie nie niższej 3 tys. zł, a także nowe przesłanki odmowy uzy- skania dokumentu legalizującego pracę w sytuacji utrudniania lub udaremniania przeprowadzenia kontroli przez podmiot powierzający pracę cudzoziemcom. Wyniki kontroli legalności zatrudnienia cudzoziem- ców wskazują, że stan przestrzegania przepisów przez podmioty powierzające pracę cudzoziemcom jest nadal niezadowalający. W trakcie kontroli stwierdzano niepra- widłowości związane z powierzaniem pracy cudzoziem- com, np. bez żadnego dokumentu legalizującego pracę lub niezgodnie z warunkami wskazanymi w dokumen- tach legalizujących pracę cudzoziemców. Ujawniano również nowe zjawiska obchodzenia przepisów zwią- zanych z koniecznością uzyskiwania zezwoleń na pra- cę, np. zawieranie z cudzoziemcami umów na próbę bez zapewnienia im wynagrodzenia za ten okres czy też przedstawianie przez cudzoziemców fałszy- wych lub wątpliwych pod względem autentyczności zaświadczeń o posiadaniu statusu studenta studiów stacjonarnych. Na bazie doświadczeń kontrolnych z lat ubie- głych wdrożono nowe podejście do kontroli pole- gające na typowaniu do realizacji kompleksowych działań kontrolnych wybranych podmiotów o złożonej strukturze korzystających z pracy wielu cudzoziemców. W 2025 r. skontrolowano zakłady pracy, na terenie któ- rych, w tym także w ramach wielopoziomowych struk- tur podwykonawczych, wykonywali pracę cudzoziemcy. Dotyczyło to przedsiębiorstw o znaczeniu strategicznym i dużych inwestycji istotnych dla kraju czy regionu reali- zowanych w ramach współpracy wielu podmiotów. Prze- prowadzone kontrole ujawniły szereg nieprawidłowości, a ich skala w porównaniu do rutynowych kontroli była nieporównywalnie większa. Działania te będą kontynu- owane również w roku 2026. Pomimo, iż nadal najliczniejszą grupą objętych kontrolami cudzoziemców stanowili obywatele Ukra- iny, na rynku polskim coraz liczniej pojawiają się cudzo- ziemcy z państw Azji Centralnej i Środkowej, Ameryki Południowej oraz Afryki, którzy często świadczą pracę w Polsce przy braku znajomości języka polskiego oraz wiedzy z zakresu prawa. Wdrożenie systemu wymiany danych pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakła- dem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administra- cją Skarbową, pozwoli inspektorom pracy na typowanie podmiotów zatrudniających cudzoziemców, w szcze- gólności obcokrajowców z państw o podwyższonym ryzyku nielegalnej migracji, już na etapie planowania kontroli. Kontrole realizowane w agencjach zatrudnienia, w tym agencjach pracy tymczasowej oraz u pracodaw - ców użytkowników korzystających z ich usług, wymaga- ły szczególnego zaangażowania Państwowej Inspekcji Pracy w dostosowanie, a zarazem udoskonalenie metod kontroli w związku z wejściem w życie nowych przepi- sów regulujących prowadzenie usług agencji zatrudnie- nia oraz warunków dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP. W działaniach kontrolnych szczególną uwagę ukie- runkowano zatem na ocenę przestrzegania nowych obowiązków podmiotów prowadzących usługi agen- cji zatrudnienia, w szczególności związanych z usłu- gami na rzecz cudzoziemców, których praca wymaga zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy, jak również na egzekwowaniu nowych przepisów umożliwiających sankcjonowanie stosowania nieprawi- dłowego outsourcingu. Z praktyki kontrolnej wynika, że mechanizm ten dotyczy przede wszystkim cudzoziemców udostęp- nianych na podstawie umów prawa cywilnego innym podmiotom, w których praca jest wykonywana na ich rzecz i pod ich kierownictwem, pozbawiających ich w nieuprawniony sposób należytej ochrony prawnej. Niedozwolone praktyki przedsiębiorców powierzają- cych pracę cudzoziemcom w takim modelu doprowa- dziły do wprowadzenia nowych sankcji w przepisach regulujących wykonywanie pracy przez cudzoziem- ców na terenie RP, dając tym samym nowe narzędzia organom kontrolnym PIP do przeciwdziałania naduży- ciom na rynku pracy. Doświadczenia kontrolne zdobyte po wejściu w życie nowych regulacji prawnych ukazują, jednakże na potrzebę ich doprecyzowania , zarówno w odniesieniu do obywa- teli polskich i cudzoziemców, jak również na konieczność zapewnienia możliwości ich stosowania w stosunku do pod - miotów korzystających z takich usług. Ograniczenie nie- dozwolonych praktyk polegających na świadczeniu usług outsourcingu będącego pracą tymczasową i korzystaniu z tych usług wymaga zaangażowania także innych organów jak ZUS, KAS oraz zacieśnienia współpracy poprzez możli - wość prowadzenia wspólnych działań kontrolnych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 194 ROZDZIAŁ 14 W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pracy skoncentrowała się szczególnie na ujawnianiu agencji zatrudniania działających nielegalnie , ze szczególnym uwzględnieniem zmian jakie miały miejsce w połowie roku, ograniczających prowadzenie działalności regu- lowanej do dwóch usług, tj. pośrednictwa pracy oraz pracy tymczasowej. W tym kontekście należy wska- zać, że nadal istotnym problemem pozostaje działalność podmiotów zamieszczających nieuczciwe oferty pracy i rekrutujących cudzoziemców z państw trzecich, która jest prowadzona wyłącznie w cyberprzestrzeni. Pro- ceder ten wiąże się z pobieraniem od cudzoziemców wysokich opłat, w tym za wydanie zezwolenia na pracę, jednakże narzędzia kontroli i nadzoru jakimi dysponuje nasz urząd, nie pozwalają na skuteczne prowadzenie kontroli i przeciwdziałanie tym zjawiskom . Nieprawidłowości w przestrzeganiu przepisów z zakre- su pracy tymczasowej wiążą się z niedostateczną ochroną praw osób świadczących tego rodzaju pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, za których naruszenie nie grożą sankcje. Podstawowym priorytetem urzędu w 2026 r. pozosta- je kontynuowanie monitorowania przestrzegania prawa w obszarze legalności zatrudnienia obywateli polskich oraz cudzoziemców, a także prowadzenia działalności agencji zatrudnienia pod kątem ujawniania podmiotów świadczących usługi w sposób nielegalny lub wbrew ustawowym warunkom oraz badanie powierzania i wyko- nywania pracy tymczasowej zgodnie z przepisami prawa. W ramach działalności prewencyjno-promocyjnej Państwowa Inspekcja Pracy w 2025 r. rozpoczęła realizację nowych strategii, zaplanowanych do końca 2027 r., będących odpowiedzią na unijne działania zwią- zane z zapobieganiem wypadkom przy pracy w sektorze przemysłowym „Wizja Zero” oraz ochroną pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, muta- gennych lub reprotoksycznych (CMR), w tym przeciwdzia- łaniem negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy. Strategiczne znaczenie w roku sprawozdawczym mia- ły również działania towarzyszące kontrolom ogranicza- nia zagrożeń ze strony czynników CMR, w tym azbestu. Przybrały one formę działań informacyjno-edukacyj- nych pn. „Ekspozycja pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środo - wisku pracy”. Program skierowany był do pracodaw- ców, przedstawicieli służb bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników odpowiedzialnych za nadzór nad procesami technologicznymi oraz pracowników nara- żonych na substancje o działaniu rakotwórczym, muta- gennym i reprotoksycznym. Jego celem było wsparcie merytoryczne odbiorców poprzez szkolenia, wyposa- żenie w materiały edukacyjne oraz ekspercką pomoc inspektorów pracy, co powinno skutkować zwiększe- niem świadomości zagrożeń zdrowotnych w obliczu cho- rób nowotworowych pochodzenia zawodowego, dzięki ograniczeniu ekspozycji pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne. W 2025 r. prowadziliśmy również działania pre- wencyjno – promocyjne, które na stałe wpisały się w naszą działalność i są bardzo dobrze odbierane przez uczestników rynku pracy. Należą do nich progra- my prewencyjne (np. „Zdobądź Dyplom PIP”) i konkursy dla najbardziej zaangażowanych pracodawców i osób wpływających na ochronę pracy w swoich zakładach (np. „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej”, czy „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy”). Przepro- wadziliśmy we wszystkich kluczowych zagadnieniach dla ochrony pracy ponad dwa tysiące szkoleń, w tym dla uczniów i studentów (np. program edukacyjny „Kultura bezpieczeństwa”) i zorganizowaliśmy dziesiątki konfe- rencji upowszechniających przepisy oraz omawiających zagadnienia związane z koniecznością zapewniania bezpiecznych i zdrowych miejsc pracy. Działania prewencyjne i edukacyjne, synergicznie wspie- rające kontrole, zaplanowane zarówno w okresie trzyletnim, jak i bieżące, będą kontynuowane, ponieważ umożliwia- ją dotarcie do wielu odbiorców i aktywnie włączają pra- codawców, ich służby oraz pracowników w budowanie wysokiej kultury pracy, z poszanowaniem obowiązujących przepisów, dzięki czemu rośnie praworządność i świado- mość konieczności zarządzania bezpieczeństwem i higie- ną pracy w firmie w taki sam sposób, jak każdą inną sferą działalności przedsiębiorstw i zakładów pracy. Dodat- kowo – mając na względzie wyposażenie inspektorów pracy w nowe możliwości oddziaływania na nieprawidło- wo zawarte umowy cywilnoprawne, na 2026 rok zapla- nowaliśmy kampanię informacyjną, poświęconą prawnej ochronie pracy „Bezpieczni na etacie”. Będzie to inicjaty- wa skierowana w szczególności do młodych osób, wkra- czających na rynek pracy, a jej celem będzie pokazanie różnic między zatrudnieniem pracowniczym, a zatrudnie- niem na podstawie umów cywilnoprawnych, by osoby roz- poczynające karierę zawodową świadomie decydowały się na określone rozwiązania prawne. 15 Działalność PIP w ujęciu statystycznym Rozdział 15 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 197 3,4 tys. 201,6 tys. 117,0 tys. 11,3 tys. 992 odbiorców działań prewencyjnych dzieci, młodzieży i studentów przeszkolonych w ramach działań PIP rolników indywidualnych, którzy uzyskali wsparcie merytoryczne PIP pracodawców uczestniczących w programach prewencyjnych PIP 15. Działalność PIP w ujęciu statystycznym 15.1. Najważniejsze dane z działalności PIP liczba przeprowadzonych kontroli wyświetleń materiałów na wszystkich platformach urzędu liczba skontrolowanych podmiotów liczba osób pracujących w skontrolowanych podmiotach 57,4 tys. 7,2 mln 214,0 tys. 6,0 tys. 226,0 tys. 13,3 tys. 46,3 tys. 3,6 mln osób miało kontakt ze spotami telewizyjnymi i radiowymi kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” 5,9 mln egzemplarzy publikacji PIP 295 tys. liczba decyzji BHP liczba decyzji płacowych liczba wniosków w wystąpieniach liczba poleceń szkoleń z różnych branż kliknięć w banery i inne formy reklamy kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie ” w Internecie 608,5 tys. DZIAŁANIA KONTROLNO-NADZORCZE DZIAŁANIA PREWENCYJNE 24,4 tys.12,9 tys. pracodawcówpracowników SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 198 ROZDZIAŁ 15 15.2. Podstawowe dane z działalności kontrolno-nadzorczej PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Liczba kontroli 61 695 61 942 57 414 Skontrolowane podmioty 49 67749 82146 341 Osoby pracujące w skontrolowanych podmiotach 3 567 8253 771 5293 614 684 Wydane decyzje dotyczące bhp, w tym: 230 366232 320213 981 wstrzymania prac 626864314572 wstrzymania eksploatacji maszyn 861983717776 skierowania do innych prac 368240162984 liczba osób skierowanych do innych prac 807386756413 Decyzje nakazujące wypłatę świadczeń 466359836004 na kwotę w zł 90,2 mln214,1 mln218,8 mln Wnioski w wystąpieniach 246 008246 653225 968 Polecenia ustne 14 92714 30013 276 Mandaty karne 17 19717 84915 856 łączna kwota nałożonych mandatów w zł 22,1 mln23,3 mln22,5 mln Wnioski o ukaranie do sądu 106310191094 Środki oddziaływania wychowawczego 804385648214 Zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa 711756713 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 199 15.4. Struktura kontroli PIP w latach 2023-2025 (wg wielkości zatrudnienia) Wielkość zatrudnienia 202320242025 Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Ogółem, w tym zakłady o zatrudnieniu: 61 695 61 942 57 414 1 - 9 37 68761,037 71260,934 23359,6 10 - 49 14 17423,014 20522,913 30123,2 50 - 249 615810,0647410,5627210,9 250 i powyżej36766,035515,736086,3 15.3.Struktura kontroli wg PKD za lata 2023-2025 PKD 202320242025 Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Ogółem 61 695 61 94257 414 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo878 1,4848 1,4 8701,5 B.Górnictwo i wydobywanie281 0,5273 0,4 2700,5 C.Przetwórstwo przemysłowe10 163 16,59625 15,5 952716,6 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyza- cyjnych 206 0,3216 0,3 1810,3 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 724 1,2665 1,1 7501,3 F.Budownictwo13 952 22,613 777 22,2 11 42119,9 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samocho- dowych, włączając motocykle 13 550 22,013 724 22,2 13 03122,7 H.Transport i gospodarka magazynowa4138 6,74438 7,2 42317,4 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastro- nomicznymi 3348 5,43325 5,4 32075,6 J.Informacja i komunikacja706 1,1761 1,2 6441,1 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa355 0,6355 0,6 3490,6 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości712 1,2723 1,2 7481,3 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna2036 3,32015 3,3 19693,4 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 3463 5,63528 5,7 32475,7 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenie społeczne 695 1,11211 2,0 9791,7 P.Edukacja1754 2,81793 2,9 18503,2 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna1735 2,81714 2,8 15392,7 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją684 1,1821 1,3 7421,3 S.Pozostała działalność usługowa2300 3,72113 3,4 18493,2 T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospo- darstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby - ----- U.Organizacje i zespoły eksterytorialne- -2- 1- X.Działalność nieokreślona1 -15-9- SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 200 ROZDZIAŁ 15 4572 2984 213 981 15.5. Wybrane Decyzje dotyczące BHP 15.6. Decyzje dotyczące bhp w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Decyzje dotyczące bhp ogółem, w tym: 230 366 232 320 213 981 z ustalonym terminem wykonalności (art. 11 pkt 1 ustawy o PIP) 139 103137 866127 539 z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kpa) 69 80272 70268 009 wstrzymania prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP)626864314572 skierowania do innych prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) 368240162984 wstrzymania eksploatacji maszyn (art. 11 pkt 3 ustawy o PIP) 861983717776 ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (art. 11 pkt 6 ustawy o PIP) 456489440 nakazania wykonania badań i pomiarów (art. 11 pkt 6a ustawy o PIP) 144812431394 12 235 1 182 263 376 519 6413 28 854 1741 15 971 127 539 68 009 liczba osób, których dotyczyły decyzje liczba decyzji 7776 440 1394 z ustalonym terminem wykonalności (art. 11 pkt 1 ustawy o PIP) z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 KPA) kategorie wybranych decyzji Decyzje BHP OGÓŁEM wybrane decyzje BHP wstrzymania eksploatacji maszyn (art. 11 pkt 3 ustawy o PIP) wstrzymania prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (art. 11 pkt 6 ustawy o PIP) skierowania do innych prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) nakazania wykonania badań i pomiarów (art. 11 pkt 6a ustawy o PIP) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 201 15.7. Decyzje płacowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Decyzje wydane Liczba decyzji wydanych 4,7 tys. 6,0 tys. 6,0 tys. Liczba pracowników, których te decyzje dotyczyły 31,7 tys.38,2 tys.39,0 tys. Kwota należności do wypłacenia pracownikom wskazana w decyzjach inspektorów pracy 90,2 mln zł 214,1 mln zł 218,8 mln zł Decyzje zrealizowane Liczba decyzji zrealizowanych 2,2 tys. 2,7 tys. 2,5 tys. Liczba pracowników, których dotyczyły decyzje zrealizowane 14,1 tys.14,0 tys. 17, 9 tys. Kwota należności wypłaconych 28,4 mln zł 84,0 mln zł 90,9 mln zł Decyzje zrealizowane częściowo Liczba decyzji zrealizowanych częściowo 70 118 96 Liczba pracowników, których te decyzje dotyczyły 3831,1 tys.0,8 tys. Kwota należności wypłaconych1,6 mln zł12,9 mln zł4,1 mln zł Łączna kwota należności wypłaco- nych pracownikom w wyniku realizacji decyzji 30 mln zł97 mln zł95 mln zł 15.8. Wnioski i polecenia w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Wystąpienia 44 319 43 756 40 914 Wnioski w wystąpieniach 246 008246 653225 968 Polecenia 14 92714 30013 276 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 202 ROZDZIAŁ 15 15.9. Wykroczenia przeciwko prawom pracownika w latach 2023-2025 Wykroczenia ogółem 2023 20242025 50 98153 99748 550 WyszczególnienieLiczbaOdsetek LiczbaOdsetek LiczbaOdsetek Art. 281 § 1 pkt 1 Kp zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawarta umowa o pracę 592 1,25661,0 595 1,2 Art. 281 § 1 pkt 2 Kp niepotwierdzenie na piśmie zawartej z pracow- nikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy 10602,114882,814032,9 Art. 281 § 1 pkt 5 Kp naruszenie przepisów o czasie pracy lub przepisów o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych 32606,432146,028455,9 Art. 281 § 1 pkt 6 lub 6a Kp nieprowadzenie lub nieprzechowywa- nie dokumentacji w sprawach związa- nych ze stosunkiem pracy 12422,412202,311952,5 Art. 282 § 1 pkt 1 Kp niewypłacenie w ustalonym terminie wyna- grodzenia za pracę lub innego świadczenia, dokonanie bezpodstawnego zaniżenia lub potrącenia 916118,0914116,9883318,2 Art. 282 § 1 pkt 2 Kp nieudzielenie urlopu wypoczynkowego lub obniżenie wymiaru urlopu 5571,15981,14600,9 Art. 282 § 1 pkt 3 Kp niewydanie świadectwa pracy 22664,422804,222254,6 Art. 283 § 1 Kp nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bhp 23 40145,925 65847,522 66146,7 Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy 50239,950249,334647,1 Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę 10882,112302,311862,4 Pozostałe20364,035786,636837,6 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 203 15.10. Sankcje zastosowane w związku ze stwierdzonymi wykroczeniami w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 2023 20242025 LiczbaOdsetekLiczbaOdsetekLiczbaOdsetek Mandaty 17 197 65,4 17 849 65,1 15 856 63,0 Środki oddziaływania wychowawczego804330,6856431,2821432,6 Wnioski do sądu10634,010193,710944,4 15.11. Grzywny nałożone przez sądy i inspektorów pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Kwota grzywien orzeczonych przez sądy ogółem 2,3 mln zł2,4 mln zł 3,3 mln zł średnia wysokość grzywny 2,6 tys. zł średnia wysokość grzywny 2,9 tys. zł średnia wysokość grzywny 3,7 tys. zł Kwota grzywien nałożonych przez inspektorów pracy w drodze mandatów karnych ogółem 22,1 mln zł23,3 mln zł22,5 mln zł średnia wysokość mandatu 1,3 tys. zł średnia wysokość mandatu 1,3 tys. zł średnia wysokość mandatu 1,4 tys. zł 15.12. Rozstrzygnięcia wniosków do sądu w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Sprawcy wykroczeń ukarani karą grzywny 908846898 Sprawcy wykroczeń ukarani karą nagany1367 Osoby skazane na karę ograniczenia wolności--- Osoby uznane za winne z odstąpieniem od wymierzenia kary9913 Osoby uniewinnione332921 Odmowa wszczęcia postępowania101511 Umorzenie postępowania13155 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 204 ROZDZIAŁ 15 15.15. Wnioski do ZUS o podwyższenie składki na ubezpieczenie wypadkowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Wnioski do ZUS 69 86 88 Według sekcji PKD Budownictwo 59 70 65 Przetwórstwo przemysłowe2717 Pozostałe 8 9 6 Według wielkości zatrudnienia 1-9 pracowników 54 71 63 10-49 pracowników12919 50-249 pracowników354 250 pracowników i powyżej-12 15.13. Zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zawiadomień 711 756 713 Postępowania wszczęte195450437 Odmowa wszczęcia postępowania5613251 Umorzenie postępowania133176168 Zawieszenie postępowania183219 Akty oskarżenia skierowane do sądu 63 80 85 Liczba wyroków skazujących na: karę pozbawienia wolności z zawieszeniem wykonania kary - - - karę ograniczenia wolności 321 karę grzywny 17188 (na łączna kwotę 56,2 tys. zł) (na łączna kwotę 79,1 tys. zł) (na łączna kwotę 40,2 tys. zł) 15.14. Zakres przedmiotowy zawiadomień prokuratury w latach 2023-2025 (odsetek zawiadomień) Wyszczególnienie202320242025 Art. 225 § 2 Kk udaremnianie lub utrudnianie inspektorom wykonania czynności służbowych 50,3 51,3 47,1 Art. 270, 271 Kk i 271a Kk fałszowanie dokumentów i poświadczanie nieprawdy 10,69,56,2 Art. 219 Kk niezgłaszanie wymaganych danych albo zgłaszanie nieprawdziwych danych dot. ubezpieczeń społecznych 11,512,613,7 Art. 218 § 1a Kk złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracowników 8,98,811,6 Art. 220 § 1 Kk narażanie pracowników na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia 5,63,83,3 Pozostałe13,114,018,1 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 205 15.16. Spory zbiorowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zgłoszonych sporów 308 243 220 Liczba zgłoszonych żądań537586534 Liczba zawartych porozumień816246 15.17. Spory zbiorowe wg PKD w latach 2023-2025 Rodzaj działalności Liczba zgłoszonych sporów zbiorowych 202320242025 B.Górnictwo i wydobywanie6-8 C.Przetwórstwo przemysłowe807360 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 422235 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 17186 F.Budownictwo772 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 998 H.Transport i gospodarka magazynowa371713 J.Informacja i komunikacja46- K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa374 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości2-- M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna657 N.Działalność w zakresie usług administrowania i dzia- łalność wspierająca 13115 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiąz- kowe zabezpieczenia społeczne 252935 P.Edukacja768 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna452219 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją356 S.Pozostała działalność usługowa264 Ogółem308243220 15.18. Spory zbiorowe wg przedmiotu zgłaszanych żądań w latach 2023-2025 Przedmiot zgłaszanych żądań202320242025 Warunki pracy 73 119 81 Warunki płacy388395306 Świadczenia socjalne192841 Prawa i wolności związkowe322617 Inne, wykraczające poza definicję sporu zbiorowego251889 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 206 ROZDZIAŁ 15 15.19. Zakładowe układy zbiorowe pracy i protokoły dodatkowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zarejestrowanych zakładowych układów zbiorowych pracy 46 29 45 Liczba zarejestrowanych protokołów dodatkowych1094979789 Ogólna liczba zgłoszonych wniosków o rejestrację zakładowych układów zbiorowych pracy, protokołów dodatkowych, porozumień i informacji 155113631118 Liczba wpisanych do rejestru informacji o zawarciu porozumienia o zawieszeniu stosowa- nia układu w przypadku trudności finansowych pracodawcy 214525 15.20. Zarejestrowane zakładowe układy zbiorowe pracy wg sekcji pkd i liczba osób nimi objętych w latach 2023-2025 Nazwa sekcji PKD Liczba układówLiczba osób 202320242025202320242025 B.Górnictwo i wydobywanie 1 --167-- C.Przetwórstwo przemysłowe9511381318904123 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyj- nych 814303471559 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 7461035470682 F.Budownictwo1121441006162 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodo- wych, włączając motocykle 2445093801932 H.Transport i gospodarka magazynowa31534001031171 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa--2--871 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości7451100300411 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna43310051936514 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca -31-35090 O. Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 1-1172-127 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna32-2118146- R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją-1--174- S.Pozostała działalność usługowa--1--206 Ogółem46294516 497682610 848 15.21. Decyzje dotyczące wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci w latach 2023-2025 Rok Liczba decyzji Decyzje pozytywne Decyzje negatywne 2023 2689 2686 3 2024274327385 2025263226284 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 207 15.22. Wybrane efekty kontroli PIP w latach 2023-2025 Nieprawidłowości wyeliminowane wskutek działań inspektorów PIP Liczba osób pracujących w skontrolowanych zakładach, dla których wyegzekwowano poprawę (likwidację naruszeń prawa) 202320242025 Bezpieczeństwo i higiena pracy Brak lub nieaktualne badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia 72,5 tys.74,2 tys.67,9 tys. Nieprawidłowości dotyczące środków ochrony indywidualnej39,0 tys.39,7 tys26,1 tys. Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowego148,7 tys.126,9 tys.120,1 tys. Niewłaściwie przeprowadzone szkolenia pracowników lub ich brak73,3 tys.90,7 tys.127,9 tys. Brak lub niewłaściwie przeprowadzone badania lekarskie 19,8 tys.21,1 tys. 19,4 tys. Prawna ochrona pracy Brak potwierdzenia na piśmie zawarcia umowy o pracę 5,2 tys. 2,7 tys.1,9 tys. Nieprawidłowo sporządzona umowa o pracę11,2 tys.9,1 tys.7,9 tys. Zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawarta umowa o pracę 2,6 tys.3,2 tys.3,2 tys. Nieprawidłowości przy rozwiązywaniu umów o pracę2,5 tys.2,5 tys.3,5 tys. Niewydanie świadectwa pracy4,7 tys.2,9 tys.2,1 tys. Zatrudnianie pracowników powyżej dopuszczalnej liczby godzin nadliczbowych1,5 tys.4,9 tys.2,5 tys. Nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy40,5 tys.32,1 tys.29,5 tys. Zatrudnianie pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okre- sie rozliczeniowym 11,5 tys.11,1 tys.11,0 tys. Zatrudnianie pracowników z naruszeniem przepisów o 11-godzinnym odpoczynku dobowym 7,0 tys.1,4 tys.1,4 tys. Zatrudnianie pracowników z naruszeniem przepisów o 35-godzinnym odpoczynku tygodniowym 1,1 tys.1,1 tys.1,4 tys. Nieudzielenie urlopu wypoczynkowego z upływem 30 września następnego roku8,0 tys.9,6 tys.6,7 tys. Niezgłoszenie do ubezpieczenia społecznego7,4 tys.6,8 tys.4,9 tys. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 208 ROZDZIAŁ 15 W wyniku działań inspektorów pracy : 48,5 tys. 158,4 mln zł wypłacono należności z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na kwotę wypłacono świadczenia ze stosunku pracy na kwotę zlikwidowano bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia osób pracujących w kontrolowanych zakładach pracowników otrzymało wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy 76,2 tys. 2,6 mln zł 4,3 tys. pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dot. minimalnej stawki godzinowej) otrzymało należności zł zł 2025 52,4 tys. 44,5 tys. 158,8 mln zł 71,3 mln zł należności z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na kwotę świadczenia ze stosunku pracy na kwotę zlikwidowano bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia osób pracujących w kontrolowanych zakładach pracowników otrzymało wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy 77,6 tys. 72,3 tys. 4,2 tys. 4,6 tys. pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dot. minimalnej stawki godzinowej) otrzymało należności zł zł 2024 2023 1,7 mln zł 1,2 mln zł 15.23. Wyniki działań inspektorów pracy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 209 15.24. Realizacja środków prawnych płacowych w latach 2023-2025 Środek prawny 202320242025 Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Decyzje14 49229 972 582,22 zł14 88997 366 858,22 zł18 72794 931 973,08 zł Wnioski13 69511 679 156,95 zł18 49517 438 300,27 zł15 00018 243 089,47 zł Polecenia16 32429 599 800,65 zł17 47036 555 200,91 zł14 79445 191 331,45 zł Ogółem44 51171 251 539,82 zł50 854151 360 359,40 zł48 521158 366 394,00 zł 15.25. Należności wyegzekwowane w latach 2023-2025 na rzecz osób pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dotyczące minimalnej stawki godzinowej) Wyszczególnienie Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana 202346041 171 180 zł 202441901 722 339 zł 202542622 570 099 zł 15.26. Egzekucja administracyjna prowadzona przez organa PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba pracodawców, którzy nie wykonali decyzji inspektorów pracy 539 523 482 Liczba niewykonanych decyzji235022152477 Liczba wystawionych upomnień649615599 Liczba nałożonych grzywien w celu przymuszenia214160180 Liczba pracodawców, których dotyczyły grzywny w celu przymuszenia148110110 Kwota nałożonych grzywien w celu przymuszenia949 tys. zł964 tys. zł1167 tys. zł Kwota wpłacona z tytułu nałożonych grzywien w celu przymuszenia220 tys. zł193 tys. zł302 tys. zł Liczba decyzji o nałożeniu kar pieniężnych na podstawie ustawy o transporcie drogowym543513525 Wyegzekwowana kwota kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o transporcie drogowym 2018 tys. zł1535 tys. zł2073 tys. zł Wyegzekwowana kwota grzywien administracyjnych i kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o delegowaniu pracowników 326 tys. zł206 tys. zł674 tys. zł SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 210 ROZDZIAŁ 15 15.27. Delegowanie pracowników na terytorium RP w latach 2023-2025 wg oświadczeń pracodawców zagranicznych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Liczba przesłanych oświadczeń o delegowaniu na terytorium RP 17 06111 77115 39811 09919 29713 950 Liczba podmiotów zagranicznych delegujących pracowników na terytorium RP 207717822168180729092277 Liczba państw, z których delegowano pracowników na terytorium RP 6628612668 26 Liczba pracowników delegowanych na terytorium RP 30 61019 48030 95522 04529 87118 928 15.28. Pracownicy delegowani na terytorium RP w latach 2023-2025 wg oświadczeń pracodawców zagranicznych Państwo delegujące na terytorium RP202320242025 Niemcy10 86611 6009787 Ukraina597438512903 Białoruś20561646939 Włochy173021182244 Austria14271054949 Bułgaria10491853129 Republika Korei9598662207 Hiszpania849743852 Czechy84011631025 Wielka Brytania635563700 Stany Zjednoczone Ameryki Północnej533444768 Chiny485203872 Indie296423813 Słowacja26379184 Pozostałe kraje264843495499 15.29. Wnioski IMI skierowane do PIP w latach 2023-2025 – ze względu na typ wniosku Typ wniosku Liczba wniosków 202320242025 Wniosek o informacje dotyczące delegowania 355290327 Wniosek o informacje dotyczące warunków pracy351219 Wniosek o informacje dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa12511 Wniosek o egzekucję kary lub grzywny5367128 Wniosek dotyczący powiadomienia o decyzji457830 Wniosek o wysłanie usługodawcy dokumentów113216 Wniosek w trybie pilnym dotyczący prowadzenia działalności395334 Ogółem568537565 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 211 15.30. Sprawy objęte współpracą w systemie IMI wg państwa wnioskującego o informacje PaństwoLiczba spraw ogółemSprawy z inicjatywy UE/EOGSprawy wysłane przez PIP Belgia1661651 Austria 118118- Luksemburg7171- Dania3838- Niemcy34304 Francja33321 Holandia31301 Łotwa2424- Estonia1919- Słowenia13121 Litwa1212- Pozostałe państwa17143 Ogółem57656511 15.31. Wnioski o wzajemną pomoc w Elektronicznym Systemie Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) - moduł transport, które wpłynęły do Głównego Inspektoratu Pracy PaństwoLiczba wniosków Niemcy21 Dania14 Francja4 Austria3 Belgia3 Słowenia3 Holandia2 Włochy1 Ogółem51 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 212 ROZDZIAŁ 15 15.32. Współdziałanie PIP z organami administracji publicznej, organami nadzoru nad warunkami pracy oraz innymi instytucjami działającymi w sferze ochrony pracy w latach 2023-2025 (wybrane dane liczbowe) Wyszczególnienie Kontrole wspólne Kontrole na wniosek organu współdziałającego Zawiadomienia o wynikach kontroli przeprowadzonych przez PIP 202320242025202320242025202320242025 Prokuratura 443695744229244195 Zakład Ubezpieczeń Społecznych 6465955774771785+69*1805+122*1661+263* Wojewoda781090114138129514711339 Najwyższa Izba Kontroli---312312 KAS - Krajowa Administracja Skarbowa 833387480435693763763 Urzędy Górnicze224134111118 Urząd Dozoru Technicznego7212948618570524 Transportowy Dozór Techniczny---231101111 Urząd Transportu Kolejowego---2542117 Państwowa Inspekcja Sanitarna36128111692132170148 Inspekcja Ochrony Środowiska111293429263731 Państwowy Nadzór Budowlany42318271589135125 Inspekcja Transportu Drogowego4-3121613182618 Straż Pożarna216396415852 Policja173212312238257244363349407 Urząd Celno-Skarbowy151159237331393405506 Straż Graniczna196193284653842121012921149 Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy 11-1315565058 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ---9851393 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ---232758825908 Marszałek Województwa1-11286829973 Starosta / Prezydent Miasta11-1049185332351308 Wójt / Burmistrz---774344128 Wojewódzki Urząd Pracy---374130304336 Powiatowy Urząd Pracy32-315325336337392345 * informacje o nieprawidłowościach dot. formularza ZUS IWA SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 213 15.33. Podsumowanie działalności szkoleniowej OS PIP aplikacje inspektorskie szkolenia dla partnerów społecznych inne szkolenia i wydarzenia Liczba wydarzeń Typ wydarzeń Wybrane zagadnienia 2025 Sąd Rejonowy Wrocław-Śródmieście, „Dyskryminacja w stosunku pracy” OSPSBHP, „Bezpieczeństwo prac magazynowych\" Ministerstwo Aktywów Państwowych, „Mobbing i dyskryminacja” OS PIP „Zagrożenia psychospołeczne” Działalność OS PIP w 2025 r. 125 1 17 8 prawo pracy legalność zatrudnienia bezpieczeństwo pracy i ochrona zdrowia metodyka kontroli inspektora pracy 215 szkolenia i narady dla pracowników PIP szkolenia rzeczoznawców BHP bhp konferencje \"Czas pracy a czas wolny\" \"Czy słyszałeś, że hałas szkodzi?\" \"Współczesne zagrożenia psychospołeczne\" \"50 lat Kodeksu Pracy i co dalej?\" \"Integracja osób z niepełnosprawnością. Mit czy prawda?\" \"Ergonomia pracy w kontekście postępujących zmian demogracznych\" SIP - Tauron Dystrybucja S.A OZZ Inicjatywa Pracownicza ZZ Pracowników Valeo Forum Związków Zawodowych Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych NSZZ Solidarność 6 6 260 4545 533 215 965 9 Liczba uczestników SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 214 ROZDZIAŁ 15 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1,2,3,4,6,6a,7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.34. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg okręgowych inspektoratów pracy) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) w tym: ogółem 1) wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. OIP Białystok 2333 11 315 204 162 421 43 - 1752 9485 377 2. OIP Bydgoszcz 2625 8619 172 69 400 382 - 1871 9302 955 3. OIP Gdańsk 4222 10 965 89 85 174 329 - 2902 16 199 956 4. OIP Katowice 7053 31 193 457 304 611 825 - 5996 35 139 2059 5. OIP Kielce 1610 6492 117 185 362 104 - 1194 6831 571 6. OIP Kraków 3919 19 943 549 234 725 448 1 3029 19 010 1379 7. OIP Lublin 2936 11 645 268 198 476 240 - 2164 11 403 869 8. OIP Łódź 4321 14 489 289 199 628 607 - 3072 17 088 898 9. OIP Olsztyn 2214 9547 198 165 435 104 - 1369 6608 383 10. OIP Opole 1579 7521 121 42 246 194 - 1193 7180 390 11. OIP Poznań 5149 25 487 410 403 1002 712 - 3866 24 186 1403 12. OIP Rzeszów 3649 14 544 242 171 501 273 - 2566 13 097 560 13. OIP Szczecin 2554 5888 100 50 297 181 - 1699 8076 441 14. OIP Warszawa 6349 20 234 848 315 581 1178 - 3816 20 766 554 15. OIP Wrocław 5248 15 667 356 275 573 303 - 3289 16 440 977 16. OIP Zielona Góra 1653 6528 152 127 344 81 - 1136 5158 504 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 215 15.35. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg sekcji gospodarki narodowej PKD) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) w tym: ogółem 1) wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 870 4381 32 60 145 34 - 684 3723 142 2. B.Górnictwo i wydobywanie 270 2251 15 15 82 63 - 194 881 84 3. C.Przetwórstwo przemysłowe 9527 53 291 653 508 2914 1990 1 7350 39 929 2384 4. D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w ener-gię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 181 725 10 6 15 13 - 117 431 20 5. E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 750 3740 42 23 107 71 - 534 2948 184 6. F.Budownictwo 11 421 61 509 3390 2050 3542 536 - 6186 29 644 1657 7. G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 13 031 48 309 163 134 490 892 - 9370 53 286 3035 8. H.Transport i gospodarka magazynowa 4231 7266 47 34 75 1058 - 3331 20 287 1324 9. I.Działalność związana z zakwaterowa-niem i usługami gastronomicznymi 3207 10 070 14 9 60 171 - 2602 15 861 948 10. J.Informacja i komunikacja 644 953 6 5 21 115 - 464 2473 140 11. K.Działalność finansowa i ubezpiecze-niowa 349 582 3 3 4 25 - 275 1524 68 12. L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 748 2252 36 23 71 30 - 544 3061 204 13. M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 1969 4981 62 39 104 307 - 1470 8268 464 14. N.Działalność w zakresie usług admini-strowania i działalność wspierająca 3247 4441 75 59 72 258 - 2362 11 260 692 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 216 ROZDZIAŁ 15 1) łączna liczba decyzji wydanych przez inspektorów pracy na podstawie art. 11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji wydanych przez okręgowego inspektora pracy na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień skierowanych przez inspektora pracy na podstawie art. 11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń skierowanych przez inspektora pracy na podstawie art. 11 pkt 8 ustawy o PIP 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 15. O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenie społeczne 979 1342 1 1 4 18 - 591 2593 195 16. P.Edukacja 1850 4162 3 1 26 174 - 1462 8535 482 17. Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 1539 2869 3 2 6 132 - 1265 7645 506 18. R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 742 1915 5 5 19 34 - 579 3241 180 19. S.Pozostała działalność usługowa 1849 5029 11 6 18 83 - 1528 10 354 567 20. T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby - - - - - - - - - - 21. U.Organizacje i zespoły eksterytorialne 1 - - - - - - - - - 22. X.Działalność nieokreślona 9 9 1 1 1 0 - 6 24 - SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 217 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji okręgowych inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.36. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg wielkości zatrudnienia) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) ogółem 1) w tym: wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym zakłady o zatrudnieniu: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. 1 - 9 34 233 133 325 3594 2349 4661 2501 1 23 234 129 612 7077 2. 10 - 49 13 301 55 817 651 427 1911 2197 - 10 115 61 264 3903 3. 50 - 249 6272 22 420 251 148 951 1095 - 4862 24 104 1619 4 250 i powyżej 3608 8515 76 60 253 211 - 2703 10 988 677 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 218 ROZDZIAŁ 15 a) sektor publiczny obejmuje podmioty stanowiące własność państwową, jednostek samorządu terytorialnego oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora publicznego b) sektor prywatny obejmuje podmioty gospodarki stanowiące własność prywatną krajową, zagraniczną oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora prywatnego c) sektor mieszany zrównoważony obejmuje własność mieszaną między sektorami z takim samym udziałem własności sektora publicznego i prywatnego 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji okręgowych inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.37. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - kontrole i środki prawne (wg form własności) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) ogółem 1) w tym: wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. Sektor publiczny a) ogółem, w tym własność: 4500 11 811 39 34 212 191 - 3341 16 773 1172 1. państwowa 1303 2875 13 8 58 47 - 790 3394 212 2. samorządowa 3046 8326 20 20 123 65 - 2446 12 963 833 3. mieszana 151 610 6 6 31 79 - 105 416 127 2. Sektor prywatny b) ogółem, w tym własność: 52 211 205 694 4458 2919 7495 5791 1 37 086 206 879 12 005 1. prywatna krajowa 45 699 183 050 3988 2695 6718 5171 1 32 516 184 852 10 795 2. prywatna zagraniczna 3986 12 557 271 141 402 323 - 2818 13 422 758 3. prywatna mieszana 2526 10 087 199 83 375 297 - 1752 8605 452 3. Sektor mieszany zrównoważony c) 2 3 - - - - - - - - 4. Nieokreślona własność 701 2569 75 31 69 22 - 487 2316 99 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 219 Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. OIP Białystok 2099 1417 77 605 560 24 360 26 2. OIP Bydgoszcz 1998 1361 120 517 678 46 336 44 3. OIP Gdańsk 3583 2070 495 1018 915 97 677 27 4. OIP Katowice 4310 3368 326 616 1844 127 470 67 5. OIP Kielce 1832 1313 102 417 491 33 243 46 6. OIP Kraków 3502 2055 308 1139 1231 70 830 75 7. OIP Lublin 2143 1553 107 483 745 55 316 14 8. OIP Łódź 4753 3283 65 1405 1299 31 847 41 9. OIP Olsztyn 1977 1336 263 378 649 66 274 11 10. OIP Opole 1787 1162 114 511 418 19 265 36 11. OIP Poznań 5152 3611 650 891 2156 187 692 75 12. OIP Rzeszów 2333 1388 123 822 735 40 559 28 13. OIP Szczecin 2026 1088 237 701 519 63 407 70 14. OIP Warszawa 6699 4831 575 1293 2134 121 822 110 15 OIP Wrocław 2988 1718 204 1066 1045 76 873 20 16. OIP Zielona Góra 1368 909 86 373 437 39 243 23 15.38. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg okręgowych inspektoratów pracy) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 220 ROZDZIAŁ 15 15.39. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg sekcji gospodarki narodowej PKD) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 592 398 58 136 201 12 92 4 2. B.Górnictwo i wydobywanie 235 191 6 38 126 4 24 - 3. C.Przetwórstwo przemysłowe 8210 5544 693 1973 2794 188 1346 111 4. D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 94 61 1 32 42 1 21 4 5. E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpada-mi oraz działalność związana z rekultywacją 505 315 29 161 153 13 108 11 6. F.Budownictwo 13 013 10 129 674 2210 5071 176 1484 153 7. G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 9248 5558 778 2912 2702 244 1946 120 8. H.Transport i gospodarka magazynowa 4165 2917 401 847 1392 125 581 70 9. I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 3173 2129 283 761 929 60 510 59 10. J.Informacja i komunikacja 486 316 37 133 157 8 100 12 11. K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 216 101 11 104 48 6 66 4 12. L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 537 352 19 166 155 9 113 14 13. M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 1643 1080 116 447 484 38 292 29 14. N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 2436 1488 449 499 744 110 369 86 15. O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obo-wiązkowe zabezpieczenie społeczne 236 65 29 142 33 9 97 1 16. P.Edukacja 826 340 55 431 175 25 294 6 17. Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 1045 552 109 384 232 38 264 12 18. R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 392 163 16 213 80 5 127 3 19. S.Pozostała działalność usługowa 1479 749 88 642 329 23 379 10 20. T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świad-czące usługi na własne potrzeby - - - - - - - - 21. U.Organizacje i zespoły eksterytorialne - - - - - - - - 22. X.Działalność nieokreślona 19 15 - 4 9 - 1 4 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 221 15.40. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg wielkości zatrudnienia) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym zakłady o zatrudnieniu: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. 1 - 9 31 992 21 822 2464 7706 10 578 713 5093 590 2. 10 - 49 11 075 7366 951 2758 3420 240 1821 74 3. 50 - 249 3839 2312 306 1221 1224 87 861 23 4 250 i powyżej 1644 963 131 550 634 54 439 26 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 222 ROZDZIAŁ 15 a) sektor publiczny obejmuje podmioty stanowiące własność państwową, jednostek samorządu terytorialnego oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora publicznego b) sektor prywatny obejmuje podmioty gospodarki stanowiące własność prywatną krajową, zagraniczną oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora prywatnego c) sektor mieszany zrównoważony obejmuje własność mieszaną między sektorami z takim samym udziałem własności sektora publicznego i prywatnego 15.41. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg form własności) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. Sektor publiczny a) ogółem, w tym własność: 1610 643 102 865 352 46 595 15 1. państwowa 417 230 33 154 127 16 114 6 2. samorządowa 1118 369 61 688 201 24 466 6 3. mieszana 75 44 8 23 24 6 15 3 2. Sektor prywatny b) ogółem, w tym własność: 46 361 31 438 3698 11 225 15 324 1031 7515 689 1. prywatna krajowa 41 427 28 161 3213 10 053 13 566 881 6679 594 2. prywatna zagraniczna 2985 2021 259 705 1069 69 511 63 3. prywatna mieszana 1949 1256 226 467 689 81 325 32 3. Sektor mieszany zrównoważony c) - - - - - - - - 4. Nieokreślona własność 579 382 52 145 180 17 104 9 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 223 15.42. Podmioty gospodarcze działające w Polsce w latach 2024-2025 (wg PKD) Wyszczególnienie (sekcje PKD) Podmioty, na rzecz których jest świadczona praca (na podstawie umowy o pracę, umów cywilnoprawnych) Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą niezatrudniające pracowników 2024202520242025 Ogółem769 572767 794 1 381 6911 410 385 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo8518857171037104 B.Górnictwo i wydobywanie11581143575571 C.Przetwórstwo przemysłowe88 50387 089 103 265102 253 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimaty- zacyjnych 1 34413279921032 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 4989505022792166 F.Budownictwo118 018118 538 223 972224 662 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 176 073166 655 199 108184 850 H.Transport i gospodarka magazynowa56 07156 008 69 11568 172 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 35 27935 646 25 83125 957 J.Informacja i komunikacja16 00815 713 163 994170 952 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa10 52310 460 28 26328 282 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości15 69816 773 29 98731 896 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna61 06460 658 208 985217 179 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 27 31028 037 51 13053 591 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 68086844424438 P.Edukacja36 73637 431 41 92745 505 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna38 08738 657 111 406117 414 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją12 14412 425 17 73518 303 S.Pozostała działalność usługowa48 74554 105 90 577105 164 T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby 11 -- U.Organizacje i zespoły eksterytorialne134138 1414 X.Działalność nieokreślona6361652550094880 Źródło: Zestawienie na podstawie danych ZUS o liczbie aktywnych płatników opłacających składki na ubezpiecznie społeczne oraz Fundusz Pracy (stan na 31 grudnia 2025 r.) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 224 ROZDZIAŁ 15 Wyszczególnienie (sekcje PKD) Liczba poszkodowanych w wypadkach Lata Ogółemśmiertelnychciężkichlekkich w liczbach bezwzględnych Ogółem 202368 66316833168 164 202467 00025045966 291 202566 73318948666 058 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 202378275770 2024838228808 20257871311763 B.Górnictwo i wydobywanie 202321761672153 202423111982284 2025205716112030 C.Przetwórstwo przemysłowe 202322 0792914321 907 202420 9723919420 739 202521 1503720520 908 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klima- tyzacyjnych 202351923514 202452064510 202545164441 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 20232197992179 2024218116172148 202521316202105 F.Budownictwo 2023359639353522 2024344259793304 2025323344883101 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samocho- dowych, włączając motocykle 2023888313278843 2024920913369160 202510 067144810 005 H.Transport i gospodarka magazynowa 2023617629386109 2024597536295910 2025567627235626 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 20231021121018 20241068-91059 20251058151052 J.Informacja i komunikacja 202338712384 202437212369 202539013386 *Dane GUS: Wypadki przy pracy w 2025 roku - dane wstępne 15.43. Poszkodowani w wypadkach przy pracy w latach 2023-2025* w sekcjach gospodarki narodowej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 225 15.43. Poszkodowani w wypadkach przy pracy w latach 2023-2025* w sekcjach gospodarki narodowej Wyszczególnienie (sekcje PKD) Lata Liczba poszkodowanych w wypadkach Ogółem śmiertelnych ciężkich lekkich w liczbach bezwzględnych K.Działalność finansowa i ubezpiecze- niowa 2023477-2475 202450813504 2025484-2482 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 20236001-599 202463214627 202561012607 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 202397234965 202410661111054 2025942411927 N.Działalność w zakresie usług admini- strowania i działalność wspierająca 202326876182663 2024250020162464 202521396272106 O.Administracja publiczna i obrona narodowa, obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 202329134132896 202427045142685 20252816552806 P.Edukacja 20234483374473 202442642124250 20254090384079 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 202374521107441 20247324577312 20257605467595 R.Działalność związana z kulturą, rozryw- ką i rekreacją 202371933713 2024689-4685 2025623-4619 S.Pozostała działalność usługowa 202354413540 202442542419 202542413420 * Dane GUS: Wypadki przy pracy w 2025 roku - dane wstępne SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 226 ROZDZIAŁ 15 15.44. Zasoby kadrowe Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Rok Liczba pracowników Państwowej Inspekcji Pracy Ogółem w tym: GIPOIP OS PIP we Wrocławiu Ogółem, w tym: 20232 6782372 38457 20242 6992362 40756 20252 7592432 45957 pracownicy na kierowniczych stanowiskach poza głównymi księgowymi 20232928-1 20243331-2 20253129-2 kierownicze stanowiska inspektorskie (OIP + Z-cy OIP) 202346-46- 202448-48- 202550-50- nadinspektorzy pracy - kierow- nicy oddziałów 202343-43- 202442-42- 202543-43- pozostałe stanowiska inspek- torskie 20231 474-1 474- 20241 463-1 463- 20251 579-1 579- stanowiska podinspektorskie 2023111-111- 2024104-104- 202557-57- pracownicy merytoryczni niewykonujący czynności kontrolnych 202343713728713 202447013432214 202544914429312 pracownicy ds. ewidencjono- wania i analizowania działal- ności inspektorów pracy 2023155271226 2024154271225 2025159281265 służby finansowe, w tym główni księgowi 20238212664 20248211674 20258411694 pracownicy administracyjni 20232663222212 20242673222510 20252733023013 pracownicy obsługi 20233511321 20243611421 20253411221 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 227 15.45. Struktura wieku, wykształcenia oraz staż pracowników PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych WIEK do 30 lat1304,81345,01505,4 31-40 lat50018,749418,349117,8 41-50 lat 97736,595435,394834,4 51-60 lat80330,085631,789132,3 od 61 lat26810,02619,727910,1 WYKSZTAŁCENIE Wyższe, w tym:252994,4255394,6262095 prawnicze72627,175027,876727,8 administracyjne2489,22388,82468,9 techniczne95535,793734,793834,0 inne specjalności60022,462823,366924,3 Pomaturalne271,0261,0260,9 Średnie1094,11074,01023,7 Zawodowe100,490,370,3 Podstawowe30,140,140,1 STAŻ PRACY W PIP do 10 lat91134,099736,91 06938,7 11-20 lat 83331,177128,670625,6 21-30 lat78529,377228,676627,8 od 31 lat1495,61595,92187,9 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 228 ROZDZIAŁ 15 15.46. Ustawy określające kompetencje organów PIP (stan prawny na dzień 31.12.2025 r.) 1. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.); 2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.); 3. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691); 4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.); 5. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2025 r. poz. 734, z późn. zm.); 6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.); 7. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.); 8. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.); 9. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2025 r. poz. 911, z późn. zm.); 10. Ustawa z dnia 1 grudnia 1961 r. o izbach morskich (Dz. U. z 2020 r. poz. 159); 11. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026 r. poz. 268, z późn. zm.); 12. Ustawa z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 567, z późn. zm.); 13. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2025 r. poz. 636, z późn. zm.); 14. Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 367, z późn. zm.); 15. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 437); 16. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 549); 17. Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 425, z późn. zm.); 18. Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2026 r. poz. 457); 19. Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288, z późn. zm.); 20. Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1799, z późn. zm.); 21. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2026 r. poz. 43, z późn. zm.); 22. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 437, z późn. zm.); 23. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.); 24. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.); 25. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 81); 26. Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2026 r. poz. 90); 2 7. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 1); 28. Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 18); 29. Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. z 2022 r. poz. 546); 30. Ustawa z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (Dz. U. z 2025 r. poz. 1094); 31. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1490, z późn. zm.); 32. Ustawa z dnia 5 kwietnia 2002 r. o europejskich radach zakładowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1832); 33. Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2378); 34. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2023 r. poz. 215, z późn. zm.); 35. Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773); 36. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1644, z późn. zm.); 3 7. Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 236); 38. Ustawa z dnia 17 października 2003 r. o wykonywaniu prac podwodnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 612); 39. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 2026 r. poz. 477); 40. Ustawa z dnia 4 marca 2005 r. o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 583); 41. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz. U. poz. 550, z późn. zm.); 42. Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 186); 43. Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń (Dz. U. poz. 1076, z późn. zm.); 44. Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o spółdzielni europejskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 438); 45. Ustawa z dnia 29 sierpnia 2007 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622); 46. Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696); 47. Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1816); SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 229 48. Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 529); 49. Ustawa z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1567); 50. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.); 51. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu (Dz. U. z 2026 r. poz. 102); 52. Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o produktach biobójczych (Dz. U. z 2021 r. poz. 24, z późn. zm.); 53. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2025 r. poz. 568); 54. Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2026 r. poz. 110, z późn. zm.). 55. Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 1682); 56. Ustawa z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego pracowników wykonujących zawody medyczne zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2139); 5 7. Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni (Dz. U. z 2025 r. p oz. 301); 58. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.); 59. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 30, z późn. zm.); 60. Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 192); 61. Ustawa z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. z 2023 r. p oz. 174 3); 62. Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o pracy na statkach rybackich (Dz. U. z 2025 r. poz. 1463); 63. Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2025 r. 764, z późn. zm.); 64. Ustawa z dnia 27 listopada 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia w okresie ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii kadr medycznych (Dz. U. poz. 2401, z późn. zm.); 65. Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337, z późn. zm.); 66. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1620); 6 7. Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1741, z późn. zm.); 68. Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o uczestnictwie pracowników w spółce powstałej w wyniku transgranicznego przekształcenia, połączenia lub podziału spółek (Dz. U. poz. 1784); 69. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o delegowaniu kierowców w transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 797); 70. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620, z późn. zm.); 71. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 621, z późn. zm.); 72. Ustawa z dnia 28 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz. U. poz. 1661). 2025\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n \"pl_key_points\": [\r\n \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n ],\r\n \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n \"eng_key_points\": [\r\n \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n \"Second short bullet point in English...\"\r\n ],\r\n \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n \"de_key_points\": [\r\n \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n ],\r\n \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n \"fr_key_points\": [\r\n \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n \"Deuxième court point en français...\"\r\n ],\r\n \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n \"es_key_points\": [\r\n \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n \"Segundo punto breve en español...\"\r\n ],\r\n \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n \"it_key_points\": [\r\n \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n ],\r\n \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n \"nl_key_points\": [\r\n \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n ],\r\n \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n \"pt_key_points\": [\r\n \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n ],\r\n \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n", "ai_response_raw": "{\n \"pl_ai_title\": \"Sprawozdanie PIP 2025: Stan bezpieczeństwa i prawa pracy w Polsce\",\n \"pl_summary\": \"Dokument podsumowuje działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku. Pokazuje, gdzie najczęściej łamane są prawa pracowników i dochodzi do wypadków. Raport wskazuje konkretne efekty kontroli, takie jak wyegzekwowanie ponad 158 mln zł zaległych wynagrodzeń dla 48,5 tys. pracowników.\",\n \"pl_key_points\": [\n \"Wypadki przy pracy: Inspektorzy zbadali 1918 wypadków, w których zginęły 203 osoby, a 649 zostało ciężko rannych. Najniebezpieczniejsze branże to budownictwo i przetwórstwo przemysłowe.\",\n \"Wyegzekwowane należności: Dzięki interwencjom PIP pracownicy odzyskali łącznie ponad 158 mln zł zaległych wynagrodzeń i innych świadczeń.\",\n \"Czas pracy i umowy cywilnoprawne: Stwierdzono masowe naruszenia w ewidencji czasu pracy (u 47% kontrolowanych firm) oraz nadużywanie umów cywilnoprawnych zamiast umów o pracę.\",\n \"Nowe uprawnienia PIP: Inspekcja przygotowuje się do wydawania decyzji o przekształceniu nieprawidłowych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, co ma zwiększyć ochronę zatrudnionych.\",\n \"Kontrole legalności cudzoziemców: Ujawniono nielegalną pracę u 19,8% skontrolowanych obcokrajowców, głównie z powodu braku wymaganych zezwoleń na pracę.\"\n ],\n \"eng_ai_title\": \"NLI Report 2025: The State of Occupational Safety and Labor Law in Poland\",\n \"eng_summary\": \"The document summarizes the activities of the National Labour Inspectorate (PIP) in 2025. It highlights where workers' rights are most frequently violated and where accidents occur. The report shows tangible results of inspections, such as the recovery of over PLN 158 million in overdue wages for 48,500 employees.\",\n \"eng_key_points\": [\n \"Workplace Accidents: Inspectors investigated 1,918 accidents, resulting in 203 fatalities and 649 serious injuries. The most dangerous sectors are construction and manufacturing.\",\n \"Recovered Payments: Thanks to PIP interventions, employees recovered a total of over PLN 158 million in overdue wages and other benefits.\",\n \"Working Time and Civil Law Contracts: Massive violations were found in working time records (in 47% of inspected companies) and in the misuse of civil law contracts instead of employment contracts.\",\n \"New PIP Powers: The Inspectorate is preparing to issue decisions converting irregular civil law contracts into employment contracts, which is intended to increase worker protection.\",\n \"Legality of Foreigners' Employment: Illegal work was found among 19.8% of inspected foreigners, mainly due to the lack of required work permits.\"\n ],\n \"de_ai_title\": \"Bericht der PIP 2025: Stand der Arbeitssicherheit und des Arbeitsrechts in Polen\",\n \"de_summary\": \"Das Dokument fasst die Tätigkeiten der Staatlichen Arbeitsinspektion (PIP) im Jahr 2025 zusammen. Es zeigt auf, wo Arbeitnehmerrechte am häufigsten verletzt werden und wo es zu Unfällen kommt. Der Bericht zeigt konkrete Ergebnisse der Kontrollen, wie die Beitreibung von über 158 Mio. PLN an ausstehenden Löhnen für 48.500 Arbeitnehmer.\",\n \"de_key_points\": [\n \"Arbeitsunfälle: Die Inspektoren untersuchten 1918 Unfälle mit 203 Todesopfern und 649 Schwerverletzten. Die gefährlichsten Branchen sind das Baugewerbe und das verarbeitende Gewerbe.\",\n \"Beigetriebene Zahlungen: Dank der Interventionen der PIP erhielten Arbeitnehmer insgesamt über 158 Mio. PLN an ausstehenden Löhnen und anderen Leistungen zurück.\",\n \"Arbeitszeit und zivilrechtliche Verträge: Es wurden massive Verstöße bei der Arbeitszeiterfassung (in 47 % der kontrollierten Firmen) und der missbräuchlichen Verwendung von zivilrechtlichen Verträgen anstelle von Arbeitsverträgen festgestellt.\",\n \"Neue Befugnisse der PIP: Die Inspektion bereitet sich darauf vor, Entscheidungen zur Umwandlung von unzulässigen zivilrechtlichen Verträgen in Arbeitsverträge zu erlassen, was den Schutz der Beschäftigten erhöhen soll.\",\n \"Legalität der Beschäftigung von Ausländern: Bei 19,8 % der kontrollierten Ausländer wurde illegale Arbeit festgestellt, hauptsächlich aufgrund fehlender erforderlicher Arbeitserlaubnisse.\"\n ],\n \"fr_ai_title\": \"Rapport PIP 2025 : État de la sécurité et du droit du travail en Pologne\",\n \"fr_summary\": \"Le document résume les activités de l'Inspection nationale du travail (PIP) en 2025. Il montre où les droits des travailleurs sont le plus souvent violés et où les accidents surviennent. Le rapport met en évidence les résultats concrets des contrôles, comme la récupération de plus de 158 millions de PLN de salaires impayés pour 48 500 employés.\",\n \"fr_key_points\": [\n \"Accidents du travail : Les inspecteurs ont enquêté sur 1918 accidents, qui ont causé 203 décès et 649 blessures graves. Les secteurs les plus dangereux sont la construction et l'industrie manufacturière.\",\n \"Paiements récupérés : Grâce aux interventions de la PIP, les employés ont récupéré un total de plus de 158 millions de PLN de salaires et autres avantages impayés.\",\n \"Temps de travail et contrats de droit civil : Des violations massives ont été constatées dans les registres de temps de travail (dans 47 % des entreprises contrôlées) et dans l'utilisation abusive de contrats de droit civil au lieu de contrats de travail.\",\n \"Nouveaux pouvoirs de la PIP : L'Inspection se prépare à émettre des décisions de conversion des contrats de droit civil irréguliers en contrats de travail, ce qui vise à renforcer la protection des travailleurs.\",\n \"Légalité de l'emploi des étrangers : Un travail illégal a été constaté chez 19,8 % des étrangers contrôlés, principalement en raison de l'absence de permis de travail requis.\"\n ],\n \"es_ai_title\": \"Informe PIP 2025: Estado de la seguridad y el derecho laboral en Polonia\",\n \"es_summary\": \"El documento resume las actividades de la Inspección Nacional del Trabajo (PIP) en 2025. Muestra dónde se violan con más frecuencia los derechos de los trabajadores y dónde ocurren los accidentes. El informe muestra resultados concretos de las inspecciones, como la recuperación de más de 158 millones de PLN en salarios atrasados para 48.500 empleados.\",\n \"es_key_points\": [\n \"Accidentes laborales: Los inspectores investigaron 1918 accidentes, con 203 fallecidos y 649 heridos graves. Los sectores más peligrosos son la construcción y la industria manufacturera.\",\n \"Pagos recuperados: Gracias a las intervenciones de la PIP, los empleados recuperaron un total de más de 158 millones de PLN en salarios atrasados y otras prestaciones.\",\n \"Tiempo de trabajo y contratos civiles: Se detectaron infracciones masivas en los registros de tiempo de trabajo (en el 47% de las empresas inspeccionadas) y en el uso abusivo de contratos civiles en lugar de contratos laborales.\",\n \"Nuevas competencias de la PIP: La Inspección se prepara para emitir decisiones que conviertan los contratos civiles irregulares en contratos de trabajo, con el fin de aumentar la protección de los trabajadores.\",\n \"Legalidad del empleo de extranjeros: Se detectó trabajo ilegal en el 19,8% de los extranjeros inspeccionados, principalmente por la falta de los permisos de trabajo requeridos.\"\n ],\n \"it_ai_title\": \"Rapporto PIP 2025: Lo stato della sicurezza e del diritto del lavoro in Polonia\",\n \"it_summary\": \"Il documento riassume le attività dell'Ispettorato Nazionale del Lavoro (PIP) nel 2025. Mostra dove i diritti dei lavoratori vengono violati più frequentemente e dove si verificano gli incidenti. Il rapporto evidenzia i risultati concreti dei controlli, come il recupero di oltre 158 milioni di PLN di salari arretrati per 48.500 dipendenti.\",\n \"it_key_points\": [\n \"Infortuni sul lavoro: Gli ispettori hanno indagato su 1918 infortuni, con 203 decessi e 649 feriti gravi. I settori più pericolosi sono l'edilizia e l'industria manifatturiera.\",\n \"Pagamenti recuperati: Grazie agli interventi del PIP, i dipendenti hanno recuperato un totale di oltre 158 milioni di PLN in salari arretrati e altri benefici.\",\n \"Orario di lavoro e contratti di diritto civile: Sono state riscontrate massicce violazioni nella registrazione dell'orario di lavoro (nel 47% delle aziende ispezionate) e nell'uso improprio di contratti di diritto civile al posto di contratti di lavoro.\",\n \"Nuovi poteri del PIP: L'Ispettorato si sta preparando a emettere decisioni per convertire i contratti di diritto civile irregolari in contratti di lavoro, con l'obiettivo di aumentare la protezione dei lavoratori.\",\n \"Legalità del lavoro degli stranieri: È stato riscontrato lavoro irregolare nel 19,8% degli stranieri controllati, principalmente a causa della mancanza dei permessi di lavoro richiesti.\"\n ],\n \"nl_ai_title\": \"PIP-rapport 2025: De staat van arbeidsveiligheid en arbeidsrecht in Polen\",\n \"nl_summary\": \"Het document vat de activiteiten van de Nationale Arbeidsinspectie (PIP) in 2025 samen. Het laat zien waar de rechten van werknemers het vaakst worden geschonden en waar ongevallen plaatsvinden. Het rapport toont concrete resultaten van inspecties, zoals de terugvordering van meer dan 158 miljoen PLN aan achterstallig loon voor 48.500 werknemers.\",\n \"nl_key_points\": [\n \"Arbeidsongevallen: Inspecteurs onderzochten 1918 ongevallen, met 203 doden en 649 zwaargewonden tot gevolg. De gevaarlijkste sectoren zijn de bouw en de verwerkende industrie.\",\n \"Teruggevorderde betalingen: Dankzij interventies van de PIP kregen werknemers in totaal meer dan 158 miljoen PLN aan achterstallig loon en andere vergoedingen terug.\",\n \"Arbeidstijd en civielrechtelijke contracten: Er werden massale overtredingen vastgesteld in de registratie van de arbeidstijd (bij 47% van de gecontroleerde bedrijven) en in het oneigenlijk gebruik van civielrechtelijke contracten in plaats van arbeidsovereenkomsten.\",\n \"Nieuwe bevoegdheden PIP: De Inspectie bereidt zich voor op het uitvaardigen van besluiten om onregelmatige civielrechtelijke contracten om te zetten in arbeidsovereenkomsten, wat de bescherming van werknemers moet vergroten.\",\n \"Legaliteit van tewerkstelling van buitenlanders: Bij 19,8% van de gecontroleerde buitenlanders werd illegaal werk vastgesteld, voornamelijk door het ontbreken van de vereiste werkvergunningen.\"\n ],\n \"pt_ai_title\": \"Relatório PIP 2025: O Estado da Segurança e do Direito do Trabalho na Polónia\",\n \"pt_summary\": \"O documento resume as atividades da Inspeção Nacional do Trabalho (PIP) em 2025. Mostra onde os direitos dos trabalhadores são violados com mais frequência e onde ocorrem acidentes. O relatório mostra resultados concretos das inspeções, como a recuperação de mais de 158 milhões de PLN em salários em atraso para 48.500 trabalhadores.\",\n \"pt_key_points\": [\n \"Acidentes de Trabalho: Os inspetores investigaram 1918 acidentes, resultando em 203 mortes e 649 feridos graves. Os setores mais perigosos são a construção civil e a indústria transformadora.\",\n \"Pagamentos Recuperados: Graças às intervenções da PIP, os trabalhadores recuperaram um total de mais de 158 milhões de PLN em salários em atraso e outros benefícios.\",\n \"Tempo de Trabalho e Contratos de Direito Civil: Foram encontradas violações massivas nos registos de tempo de trabalho (em 47% das empresas inspecionadas) e no uso indevido de contratos de direito civil em vez de contratos de trabalho.\",\n \"Novos Poderes da PIP: A Inspeção está a preparar-se para emitir decisões de conversão de contratos de direito civil irregulares em contratos de trabalho, o que visa aumentar a proteção dos trabalhadores.\",\n \"Legalidade do Emprego de Estrangeiros: Foi detetado trabalho ilegal em 19,8% dos estrangeiros inspecionados, principalmente devido à falta das autorizações de trabalho exigidas.\"\n ],\n \"category\": [\n \"Labor\"\n ]\n}" }, { "timestamp": "2026-07-04T16:23:10.551Z", "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_2773/text/index.html", "model": "gemini-flash-lite-latest", "prompt_sent": "\r\nROLE: Fact Checker.\r\nTASK: Compare SOURCE (the original) and SUMMARY (a summary prepared by another AI).\r\n\r\nYour goal is to detect \"FABRICATED SPECIFICS\" (Fabricated Entities) in SUMMARY.\r\n\r\nSOURCE:\r\nDruk nr 2773 Warszawa, 29 czerwca 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Główny Inspektor Pracy UNP: GIP-26-222217 GIP-GG.0410.2.2026.1 Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, wypełniając dyspozycję art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, przekazuję - Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku. Sprawozdanie przedstawia rezultaty działań kontrolno-nadzorczych i prewencyjnych Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. Jest jednocześnie bogatym źródłem wiedzy o stanie praworządności w stosunkach pracy w naszym kraju. Dokument obrazuje wymierne efekty działań Państwowej Inspekcji Pracy wyrażające się wyeliminowaniem zagrożeń dla zdrowia i życia zatrudnionych, poprawą warunków zatrudnienia i przestrzegania prawa pracy w kontrolowanych zakładach. Z poważaniem Marcin Stanecki /-/ podpisano elektronicznie Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku SPRAWOZDANIE Warszawa 2026 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 SPIS TREŚCI 5 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie – organizacja i kompetencje PIP 15 2. Priorytety, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna 21 2.1. Realizacja celów urzędu 21 2.2. Działania przygotowawcze do realizacji Krajowego Planu Odbudowy 22 2.3. Przygotowanie do wdrożenia reformy PIP 23 3. Badanie skarg i wniosków 27 4. Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy 39 5. Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 47 5.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero 47 5.2. Strategia kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska 55 5.3. Działania kontrolno-nadzorcze w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców 62 6. Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach 73 6.1. Budownictwo – nadzór i kontrola sektora budowlanego, w tym ograniczanie zagrożeń zawodowych oraz bezpośrednich zagrożeń dla życia osób pracujących 73 6.2. Górnictwo – ograniczanie zagrożeń wypadkowych i ocena przestrzegania prawa pracy w sektorze górnictwa podziemnego i odkrywkowego 80 6.3. Wymagania bezpieczeństwa w zakresie eksploatacji kogeneracyjnych źródeł wytwórczych pracujących na system dystrybucji energii elektrycznej 85 6.4. Rolnictwo – ograniczanie zagrożeń chorobowych i wypadkowych w zakładach rolnych 86 6.5. Leśnictwo – zapewnianie przez pracodawców zakładów usług leśnych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym bezpieczna organizacja prac szczególnie niebezpiecznych 89 7. Wybrane zagadnienia w zakresie prawnej ochrony pracy 95 7.1. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych 95 7.2. Czas pracy oraz wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy 98 7.3. Egzekwowanie przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i czasu odpoczynku (działania w ramach Krajowej Strategii Kontroli) oraz czasu pracy kierowców 104 7.4. Przestrzeganie w placówkach handlowych przepisów o czasie pracy oraz o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni 106 7.5. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych 108 8. Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 113 8.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z występowaniem w środowisku pracy czynników fizycznych, biologicznych i chemicznych 113 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 6 SPIS TREŚCI 8.2. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnością 118 8.3. Nadzór rynku – kontrole wyrobów w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi i innymi oraz wydawanie opinii na wniosek organów celnych 121 9. Zadania w zakresie legalności zatrudnienia 127 9.1. Legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich 127 9.2. Świadczenie usług agencji zatrudnienia, powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej oraz outsourcing 129 10. Poradnictwo prawne i techniczne 145 11. Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia 151 11.1. Pozostałe programy prewencyjne i edukacyjno-informacyjne Państwowej Inspekcji Pracy 151 11.2. Konkursy i nagrody Głównego Inspektora Pracy 161 11.3. Działalność wydawnicza Państwowej Inspekcji Pracy 166 12. Działalność krajowa i międzynarodowa 169 12.1. Współpraca krajowa 169 12.2. Współpraca międzynarodowa 174 12.3. Działania komunikacyjne i wizerunkowe PIP 177 12.4. Działalność Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy 178 13. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy oraz opiniowanie projektów aktów prawnych 183 13.1. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy 183 13.2. Opiniowanie projektów aktów prawnych 186 14. Podsumowanie i priorytety na rok 2026 189 15. Działalność PIP w ujęciu statystycznym 197 Szanowni Państwo! Marcin Stanecki Główny Inspektor Pracy Państwowa Inspekcja Pracy wykonuje kilkadziesiąt zadań powierzonych przez ustawodawcę. Gdybym miał je ustawić w kolejności pod względem rangi, za- wsze na pierwszym miejscu umieściłbym ochronę życia i zdrowia pracowników. Tragiczne skutki śmiertelnych i ciężkich wypadków przy pracy są nieodwracalne, a szkody społeczne i rodzinne związane z tymi zdarzeniami – nieakceptowalne. Dlatego kwestie bezpieczeństwa są naszym priorytetem, na którym koncentrujemy się podczas działań. W 2025 roku inspektorki i inspektorzy pracy zbadali okoliczności i przyczyny 1918 wypadków przy pracy, w których poszkodowanych zostało 2140 osób. To wciąż za dużo, dlatego naszym celem jest, by w najbliższych latach doprowadzić do sytu- acji, gdy w wypadku przy pracy nie zginie żaden pracownik. Realizujemy program „Wizja Zero”. Jest on dostępny dla każdego pracownika i pra- codawcy, niezależnie od branży. To nowoczesne podejście do zapobiegania wypad- kom przy pracy oraz chorobom zawodowym. Jego elementem jest kampania obej- mująca szczególnym nadzorem place budów. Sektor ten niezmiennie znajduje się w centrum zainteresowania inspektorek i inspektorów pracy z powodu dużej licz- by zagrożeń wypadkowych i zawodowych. Realizowane w latach 2022–2025 kom- pleksowe działania Państwowej Inspekcji Pracy to połączenie działań kontrolnych i promocji bezpiecznej pracy. Przyczyniły się one do zmniejszenia prawie o połowę liczby ofiar najpoważniejszych wypadków śmiertelnych w branży budowlanej. Kadra inspektorska reaguje na wszelkie sygnały, jakie przekazują nam pracowni- cy narażeni nie tylko na niebezpieczeństwo w pracy, lecz także na skutki łamania prawa pracy. W odpowiedzi na skargi przeprowadziliśmy ponad 20 tys. kontroli, co stanowi prawie połowę naszych interwencji u pracodawców w 2025 roku. Poziom przestrzegania przepisów prawa pracy nadal jest niezadowalający. Świad- czy o tym liczba ujawnianych nieprawidłowości dotyczących czasu pracy. Inspek- torki i inspektorzy pracy w 2025 roku przeprowadzili ok. 18 tys. kontroli w tym zakresie. Nieprawidłowości stwierdzono u ponad 9 tys. pracodawców. Pokazuje to, że czas pracy nie jest wyłącznie parametrem organizacyjnym – jest barometrem kondycji całego środowiska pracy. Zwracamy też baczną uwagę na zagrożenia psychofizyczne, np. mobbing czy dys- kryminację, na które narażeni są pracownicy. Takie zagadnienia były przedmiotem prawie 4 tys. skarg napływających do Państwowej Inspekcji Pracy. Chcąc im prze- ciwdziałać, prowadzimy szeroką kampanię wśród pracodawców i pracowników, aby uświadomić wszystkim wagę zdrowej atmosfery w pracy, która ma przełożenie nie tylko na dobrostan zatrudnionych, ale także na bezpieczeństwo ich pracy. Mimo ogromnego zaangażowania inspektorek i inspektorów pracy, ograniczone zasoby kadrowe i finansowe Inspekcji Pracy mogą być powodem uczucia niedosy- tu. Mamy bowiem świadomość, jak wielu pracowników liczy na nasze wsparcie podczas codziennej pracy. Mam nadzieję, że nowe uprawnienia inspektorów, jakie nada im wprowadzana w 2026 roku reforma Państwowej Inspekcji Pracy, pozwolą na zwiększenie skuteczności naszych działań, kampanii społecznych i programów prewencyjnych. Marcin Stanecki Główny Inspektor Pracy Wprowadzenie 1 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 1 15 Warszawa Radom Kutno Sieradz Wałbrzych Konin Piła Leszno Legnica Kłodzko Jelenia Góra Piotrków Tryb. Ostrów Wlkp. Skierniewice Biała Podl. Chełm Krosno Tarnów Nowy Sącz Tarnobrzeg Przemyśl Zamość Siedlce Elbląg Łomża Ełk Słupsk Koszalin Gdynia Starogard Gdański Suwałki Płock Ciechanów Ostrołęka Lublin Rzeszów Kraków Katowice Okręgowe Inspektoraty Pracy Oddziały OIP OIP Katowice 1. Bielsko-Biała 2. Częstochowa 3. Rybnik 4. Gliwice 5. Zawiercie Opole Poznań Bydgoszcz Toruń Włocławek Wejherowo Grudziądz Szczecin Gdańsk Zielona Góra Gorzów Wlkp. Wrocław Łódź 2 1 3 4 5 Kielce Białystok Olsztyn Struktura terytorialna Państwowej Inspekcji Pracy 1. Wprowadzenie – organizacja i kompetencje PIP Ochrona pracy stanowi jedną z podstawowych wartości konstytucyjnych Rzeczypospolitej Polskiej, znajdującą swoje umocowanie w przepisach Konstytucji RP, w szcze - gólności w art. 24, zgodnie z którym praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej, a państwo spra - wuje nadzór nad warunkami jej wykonywania. Realizacja tego artykułu w praktyce odbywa się m.in. poprzez funk - cjonowanie wyspecjalizowanych organów państwowych powołanych do nadzoru i kontroli przestrzegania przepi - sów prawa pracy, wśród których kluczowym jest Państwo- wa Inspekcja Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy, działająca na pod- stawie ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.), jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególno- ści przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w usta- wie. Ustawodawca wyposażył ją w szczególny status ustrojowy, polegający na podporządkowaniu Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej, co odróżnia ją od organów administracji rządowej oraz stanowi gwarancję jej nieza- leżności. Nadzór nad nią, w zakresie określonym w usta- wie, sprawuje Rada Ochrony Pracy, powoływana przez Marszałka Sejmu RP. Strukturę organizacyjną Państwowej Inspekcji Pracy tworzą: Główny Inspektorat Pracy, 16 okręgowych inspek- toratów pracy, w ramach których funkcjonują 43 oddzia- ły, oraz Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu. Państwową Inspekcją Pracy kieruje Główny Inspektor Pracy, powoły- wany przez Marszałka Sejmu RP. Okręgowi inspektorzy pracy kierują działalnością okręgowych inspektoratów pracy oraz nadzorują działalność inspektorów pracy. Z kolei Ośrodkiem Szkolenia kieruje dyrektor. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 16 ROZDZIAŁ 1 Misją Państwowej Inspekcji Pracy jest skuteczne egzekwowanie przepisów prawa pracy, w tym bezpie- czeństwa i higieny pracy, poprzez efektywne i ukierunko- wane kontrole oraz działania prewencyjne, zmierzające do ograniczenia zagrożeń wypadkowych i poszanowa- nia prawa pracy. Zakres działania Państwowej Inspekcji Pracy został określony w szczególności w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy . Do jej podstawowych zadań należy nadzór oraz kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących stosunku pra- cy, wynagrodzenia za pracę, czasu pracy, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, a także zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych. Szczególne znaczenie mają kontrole przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, któ- rych celem jest zapobieganie zagrożeniom dla życia i zdrowia pracowników. Ponadto, do innych istotnych zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy także kontrola legalności zatrud- nienia oraz innej pracy zarobkowej, w tym przeciwdzia- łanie zjawiskom nielegalnego zatrudnienia, powierzania pracy cudzoziemcom oraz nadużywania cywilnopraw- nych form zatrudnienia w sytuacjach, w których wła- ściwy jest stosunek pracy. W tym zakresie działalność Inspekcji wpisuje się w realizację zasady ochrony pracy oraz zapewnienia równej konkurencji na rynku pracy. Należy jednak zauważyć, że szereg zadań wykonywa- nych przez Państwową Inspekcję Pracy ustawodawca określił w innych ustawach. Kontroli Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. pod- legali w szczególności pracodawcy, a w zakresie bez- pieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia także niebędący pracodawcami przedsiębiorcy i inne jednostki organizacyjne, na rzecz których jest świad- czona praca przez osoby fizyczne, w tym przez osoby wykonujące na własny rachunek działalność gospodar- czą, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy. Szczegółowy katalog podmiotów, które są objęte kontro- lami, oraz zakres tych kontroli określony jest w art. 13 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy została wyposażona w kompetencje o charakterze kontrolnym, nadzorczym oraz prewencyjnym. Inspektorzy pracy są uprawnieni do przeprowadzania czynności kontrolnych wobec pod- miotów, na rzecz których jest wykonywana praca przez osoby fizyczne, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy, oraz do stosowania środków prawnych w przy- padku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pra- cy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia. Przysługuje im prawo żądania dokumentów, informacji oraz wyjaśnień, a także przesłuchiwania osób w związ- ku z przeprowadzaną kontrolą. W przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów pra- wa pracy organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą stosować przewidziane prawem środki prawne, w tym wydawać decyzje administracyjne (m.in. nakazy usu- nięcia stwierdzonych uchybień, wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę czy wstrzymania prac lub dzia- łalności w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracowników), kierować wystąpienia lub wydawać polecenia, a także kierować wnioski o ukara- nie do sądów lub nakładać grzywny w drodze mandatu karnego. Kompetencje te mają na celu zapewnienie sku- teczności działań Inspekcji oraz realnego oddziaływania na podmioty naruszające przepisy prawa pracy. Obok funkcji kontrolnej Państwowa Inspekcja Pracy realizuje również zadania o charakterze prewencyjnym. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy, chętnie korzysta- ją z bezpłatnego poradnictwa prawnego i technicznego, bezpośrednio w siedzibach jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy, telefonicznie oraz pisemnie (w tym również za pomocą poczty elektronicznej). Pora- dy udzielane są również podczas przeprowadzanych kontroli. Działania prewencyjne, promocyjne i edukacyjne mają na celu w szczególności wsparcie procesu kształ- towania kultury bezpieczeństwa, tworzenia zdrowych i bezpiecznych warunków pracy w polskich przedsiębior- stwach oraz promowania standardów zgodnych z obo- wiązującym porządkiem prawnym. W 2025 r. ustawodawca wprowadził szereg zmian legislacyjnych , które istotnie wpłynęły na kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy rozszerzyły zakres jej działania, w szczególności poprzez nałoże- nie nowych obowiązków kontrolnych oraz wzmocnienie instrumentów prawnych służących egzekwowaniu prze- strzegania prawa. Na mocy ustawy z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rol - nej na lata 2023-2027 (Dz.U. poz. 321) w art. 10 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy dodano pkt 15e, zgodnie z którym od dnia 15 marca 2025 r. do zadań Inspekcji należy kontrola przestrzegania wymogów warunkowości społecznej w rozumieniu art. 2 pkt 31a ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicz- nym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2024 r. poz. 1741, z późn. zm.). Zgodnie z doda- nym w tej ustawie art. 105a, Państwowa Inspekcja Pra- cy przeprowadza kontrolę przestrzegania wymogów warunkowości społecznej, zgodnie z przepisami ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w oparciu o przekazany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnic- twa wykaz rolników, którzy w poprzednim roku złożyli wnioski o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1, 3 i 4 tej ustawy, i którzy są pracodawcami albo nie będąc pracodawcami są przedsiębiorcami albo innymi jednostkami organizacyjnymi, o których mowa w art. 13 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nie później niż do dnia 31 października każdego roku Pań- stwowa Inspekcja Pracy przekazuje Agencji informacje SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 1 17 o rolnikach, którzy zostali poddani kontroli przestrze- gania wymogów warunkowości społecznej, zawiera- jące m.in. informacje o niezgodnościach z wymogami warunkowości społecznej stwierdzonych u rolnika, któ- ry został poddany kontroli przestrzegania wymogów warunkowości społecznej, niezbędne do ustalenia wysokości kary administracyjnej, jeżeli w wyniku prze- prowadzonej kontroli przestrzegania wymogów warun- kowości społecznej w decyzjach wymienionych w art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pra- cy orzeczono o nakazach lub zakazach. Z dniem 1 czerwca 2025 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. poz. 620, z późn. zm.) i ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierza - nia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. poz. 621, z późn. zm.), które zmodyfikowały szereg kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy w zakre- sie legalności zatrudnienia i powierzania innej pracy zarobkowej obywatelom polskim, legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej i wykonywania pracy przez cudzoziemców oraz badania zgodności z prawem świadczenia usług agencji zatrudnienia. Przede wszyst- kim, na mocy ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia depenalizowano wykroczenia za niepowiadomienie przez bezrobotnego właściwego powiatowego urzędu pracy o podjęciu przez niego zatrudnienia, innej pracy zarob- kowej lub działalności gospodarczej, w związku z czym uchylone zostały przepisy art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. b i art. 14 ust. 2 pkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku czego pozbawiono Państwową Inspekcję Pracy upraw- nień dotyczących kontroli bezrobotnych w ww. zakresie oraz uprawnień do korzystania z danych zgromadzonych w rejestrze bezrobotnych. Ustawą o rynku pracy i służ- bach zatrudnienia uchylono art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. c usta- wy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku czego do jej zadań nie należy już kontrola przestrzegania obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy. Ponadto ww. usta- wa zniosła obowiązek wydawania certyfikatów upraw- niających do świadczenia usług agencji zatrudnienia w zakresie poradnictwa zawodowego oraz doradztwa personalnego, w efekcie czego kontroli Państwowej Inspekcji Pracy będą podlegały tylko podmioty świadczą- ce usługi pośrednictwa pracy oraz pracy tymczasowej. Jednocześnie zmianie uległ art. 37 ust. 3 pkt 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy , który nałożył obowiązek na okręgowych inspektorów pracy do niezwłocznego powiadamiania wojewody o stwierdzonych przypadkach naruszenia obowiązków, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. d i f ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, przez podmiot, któremu udzielono akredytacji do prowadzenia pośrednictwa pracy w ramach sieci EURES, określonej w przepisach o rynku pracy i służbach zatrudnienia, z wyłączeniem stwierdzenia naruszenia przez ten pod- miot warunku, o którym mowa w art. 306 ust. 3 (obowią- zek posiadania lokalu służącego do świadczenia usług) ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Istotną zmianą dokonaną ustawą o warunkach dopusz- czalności powierzania pracy cudzoziemcom na teryto- rium Rzeczypospolitej Polskiej było wyłączenie z dniem 1 czerwca 2025 r. obowiązku zawiadamiania o zamia- rze wszczęcia kontroli w przypadku, gdy jest ona prze- prowadzana przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie legalności zatrudnienia, innej pracy zarobko- wej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców. Ponadto wzmocniono kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w obszarze egzekwowania przepisów, zwłaszcza dotyczących zatrudniania cudzoziemców. Na skutek nowelizacji art. 10 ust. 1 pkt 15 ustawy o Pań- stwowej Inspekcji Pracy i art. 17 § 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.), roz- szerzono katalog wykroczeń ściganych przez Państwową Inspekcję Pracy oraz w których inspektor pracy bierze udział w charakterze oskarżyciela publicznego, obejmu- jąc nim przepisy obu nowych ustaw oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.). Z dniem 13 grudnia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. poz. 1661), która wprowadziła nowe zadania dla inspektorów pracy, tj.: ●prawo występowania do sądu pracy z wnioskiem o usta- lenie, czy treść układu zbiorowego pracy jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa lub czy układ został zawarty zgodnie z przepisami o jego zawie - raniu (art. 22 ust. 1); ●rozszerzenie formuły prawnej powództw wnoszonych o ustalenie istnienia stosunku pracy o treść tego stosunku (art. 39 pkt 1 ustawy zmieniający art. 63 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.); ●prawo do prowadzenia dochodzeń oraz wnoszenia i popierania aktu oskarżenia przez inspektora pracy w try - bie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.) w postępowaniach dotyczących przestępstw, o których mowa w art. 38 ust. 1 ustawy (art. 38 ust. 4 ustawy); ●występowanie inspektora pracy w roli oskarżyciela publicznego w postępowaniach dotyczących nowych wykroczeń przewidzianych w art. 38 ust. 2 ustawy (art. 38 ust. 3 ustawy i art. 17 § 2 ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia ) Jednocześnie, w związku z rezygnacją z procedu- ry rejestracyjnej układów zbiorowych pracy, zniesiono obowiązek rejestrowania przez okręgowych inspek- torów pracy oraz wcześniejszej weryfikacji treści zakładowych układów zbiorowych pracy oraz poro- zumień o stosowaniu zakładowych układów zbioro- wych pracy, a także protokołów dodatkowych do tych układów i porozumień, jak również dokonywania wpi- sów do rejestru informacji dotyczących tych układów i porozumień. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 18 ROZDZIAŁ 1 Ponadto w 2025 r. uchwalono i opublikowano dwie istotne ustawy mające wpływ na działalność Państwo- wej Inspekcji Pracy. Ustawą z dnia z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie nie- których ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywa - nia prawa gospodarczego (Dz.U. poz. 769) wprowadzono w ustawie z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.) obowiązek pro - wadzenia kontroli zgodnie z okresowym planem kontroli po uprzednim dokonaniu okresowej oceny prawdopodo - bieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania dzia- łalności gospodarczej (kontrola planowa). Na mocy tego przepisu Państwowa Inspekcja Pracy została zobowią - zana do opracowania klasyfikacji podmiotów ze względu na ryzyko wystąpienia naruszeń prawa pracy i zagrożeń bhp. Jednocześnie ww. ustawą dodano w ustawie o Pań - stwowej Inspekcji Pracy art. 37b, na podstawie którego do kontroli legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców nie stosuje się art. 47 ust. 1a ustawy – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym organ kontroli zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ten organ informację o zasadach umożliwiających przy - pisanie przedsiębiorców do właściwej dla nich kategorii ryzyka, oraz art. 55a ww. ustawy, czyli przepisu regulują - cego częstotliwość przeprowadzania kontroli. Powyższe zmiany weszły w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. Drugą ustawą, która nałożyła na Państwową Inspek- cję Pracy nowe zadania, jest ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz nie - których innych ustaw (Dz.U. poz. 1847). Dodano prze- pisy, na podstawie których, w przypadku przebudowy lub zmiany sposobu użytkowania istniejących obiek- tów budowlanych, rozwiązania zamienne w stosun- ku do wymagań w zakresie ochrony bezpieczeństwa i higieny pracy – stosuje się na podstawie zgody wła- ściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wydanej w porozumieniu z właściwym okrę- gowym inspektorem pracy – bez wymogu uzyskiwania zgody na odstępstwo. Przepisy te wejdą w życie z dniem 20 września 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy współdziała z wielo- ma organami i instytucjami, zarówno krajowymi, jak i międzynarodowymi. W szczególności współpracuje ze związkami zawodowymi, organizacjami pracodaw- ców, organami samorządu załogi, radami pracowni- ków, społeczną inspekcją pracy, publicznymi służbami zatrudnienia, podmiotem, o którym mowa w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu nie- których przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. z 2025 r. poz. 1452, z późn. zm.), tj. członkiem Rady Ministrów, sekretarzem stanu, podsekretarzem stanu albo Pełnomocnikiem Rządu do Spraw Równości wykonującym zadania dotyczące realizacji zasady równego traktowania, oraz z organami administracji państwowej, w szczególności z organami nadzoru i kontroli nad warunkami pracy oraz organa- mi Krajowej Administracji Skarbowej, a także z Policją, Strażą Graniczną, Zakładem Ubezpieczeń Społecz- nych, organami samorządu terytorialnego i Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Współpraca ta służy zwiększeniu efektywności działań kontrolnych oraz zapewnieniu kompleksowej ochrony uczestników stosunków pracy. W PIP zatrudnionych było – wg stanu na dzień 31.12.2025 r. – 2759 osób. Spośród pracowni- ków Inspekcji 95% posiada wykształcenie wyższe. Na stanowiskach inspektorskich pracowało 1579 osób, na stanowisku nadinspektora pracy – kierownika oddzia- łu – 43 pracowników, 50 osób zajmowało kierownicze stanowiska inspektorskie (okręgowi inspektorzy pra- cy i zastępcy okręgowych inspektorów pracy), ponad- to w Głównym Inspektoracie Pracy zatrudnionych było 12 osób nadzorujących czynności kontrolne. W roku sprawozdawczym, po ukończeniu wielomiesięcznej aplikacji i złożeniu z wynikiem pozytywnym egzami- nu państwowego, rekordowa liczba 156 osób uzyskała uprawnienia inspektora pracy. Szczegółowe dane o stanie osobowym PIP i Ośrod- ka Szkolenia PIP we Wrocławiu zawarte zostały w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym. 2 Prio r y tet y, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 2 21 2. Priorytety, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna 2.1. Realizacja celów urzędu W 2025 r., podobnie jak w latach ubiegłych, urząd w ramach zobowiązań wynikających z wdrożenia kontroli zarządczej jako główny cel strategiczny realizował zadania określone w Programie działania Państwowej Inspekcji Pracy. Ten obszar obejmował dążenie do poprawy przestrzegania pra - wa pracy w kontrolowanych podmiotach zarówno poprzez działania kontrolno-nadzorcze, jak i prewencyjno-promocyj - ne, przy zapewnieniu sprawnego funkcjonowania urzędu. Jednocześnie zgodnie z obowiązującymi procedurami wewnętrznymi (Zarządzenie nr 8/16 Głównego Inspektora Pracy zmieniające Zarządzenie w sprawie kontroli zarząd - czej w Państwowej Inspekcji Pracy) zdefiniowane zostały dodatkowe cele strategiczne, wynikające z priorytetowych kierunków działania instytucji, jak również zachodzących zmian na rynku pracy. Wśród wyznaczonych przez Główne - go Inspektora Pracy celów, których realizacja była szczegól- nie ważna w sferze zarządczej, znalazło się przygotowanie urzędu do nowych zadań wynikających z projektowanych przepisów prawa. W tym obszarze urząd dostosowywał działania zarządcze do stanu prac nad projektowa - nymi przepisami, planując rozwiązania organizacyj- ne mające na celu wdrożenie nowych regulacji, w tym m.in. opracowanie wewnętrznych procedur i jednolitych zasad prowadzenia kontroli w zakresie realizacji obowiąz - ków wynikających z poszczególnych ustaw, organizowa- nie szkoleń przygotowujących do realizacji nowych zadań, tworzenie wytycznych zmierzających do zapewnienia jed - nolitej interpretacji przepisów, czy opracowanie materiałów informacyjnych dla odbiorców zewnętrznych – zarówno pracowników, jak i pracodawców – w zakresie obowiązków wynikających z poszczególnych ustaw. Usprawnienie funkcjonowania urzędu w obszarze organi - zacyjno-zarządczym – to kolejny cel realizowany w ramach kontroli zarządczej, zmierzający do wzmocnienia Pań - stwowej Inspekcji Pracy poprzez usprawnienie jej funk- cjonowania w obszarze wewnątrzorganizacyjnym. Proces usprawniania funkcjonowania instytucji poprzedziło dokonanie kompleksowej diagnozy obszarów wymagają - cych zmiany, sygnalizowanych podczas licznych spotkań z pracownikami, w tym przedstawicielami organizacji związ - kowych działających w poszczególnych jednostkach orga- nizacyjnych urzędu, dedykowanych poszczególnym obszarom zespołów roboczych. Kierujący jednostkami organizacyjnymi zobowiązani zostali do wdrożenia sze - regu działań naprawczo-usprawniających, pozostających w ich kompetencjach zarządczych. Niezależnie od dzia - łań na szczeblu jednostek, w ramach powołanych przez Głównego Inspektora Pracy zespołów roboczych opraco - wane zostały rekomendacje rozwiązań w 4 zidentyfi- kowanych obszarach wewnętrznych wymagających usprawniających działań zarządczych , tj. funkcjonowa- nie gospodarki samochodowej w urzędzie, zasady doko- nywania ocen inspektorów pracy, sposób gromadzenia danych z działalności nadzorczo-kontrolnej i prewen - cyjnej oraz rozpatrywanie skarg i wniosków wpływają- cych do urzędu. W ramach działalności zespołu ds. oceniania inspek- torów pracy, powołanego do opracowania rozwiązań organizacyjnych zmierzających do usprawnienia działania inspekcji, powstało Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie określenia terminu i trybu dokonywania okresowych ocen kwalifikacyjnych pracowników Pań - stwowej Inspekcji Pracy wykonujących czynności kontrol- ne za lata 2022-2024. Wprowadzone rozwiązania zmieniają podejście do niektórych aspektów aktywności inspektorów pracy, pozwalając na większe zobiektywizowanie ocen, jak również rozszerzają skalę ocen. Określono także założenia i priorytety dla unormowań dotyczących oceniania inspek - torów pracy w kolejnych okresach trzyletnich. Zespół opra- cował i wdrożył nowe Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie bieżącego nadzoru nad działalnością kontrolną pracowników wykonujących czynności kontro- lne , w którym zmieniono zasady oceniania dokumentacji kontrolnych inspektorów pracy. Wynikiem prac zespołu ds. gromadzenia danych statystycznych było opracowanie założeń spójnego sys- temu zbierania informacji statystycznych z działalności kontrolno – nadzorczej Państwowej Inspekcji Pracy. Dzięki projektowanym zmianom będzie możliwe znaczące odcią - żenie inspektora przy wprowadzaniu informacji liczbowych przy jednoczesnej poprawie ich jakości. Zespół ds. rozpatrywania skarg i wniosków opracował projekt Zarządzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie przyjmowania, rozpatrywania i zała - twiania skarg i wniosków oraz udzielania porad w jed- nostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy mają na celu uproszczenie procedur rozpatry wania skarg i wniosków oraz skrócenie cza - su ich załatwiania bez uszczerbku dla rozpoznania merytorycznego. Natomiast w wyniku prac zespołu ds. gospodarki samochodowej powstało nowe Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie wykorzystania służbowych samochodów w jednostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy . Istotnym celem strategicznym w kontekście rosnącej skali zagrożeń w obszarze cyberbezpieczeństwa było przygotowanie urzędu do spełnienia wymogów nowe- lizowanej ustawy o krajowym systemie cyberbezpie- czeństwa, implementującej dyrektywę NIS2. Działania, które podejmowane były w ramach realizacji tego celu zmierzają do zapewnienia bezpiecznej pracy, zabezpiecze - nia danych i informacji przetwarzanych przez pracowników Państwowej Inspekcji Pracy, umożliwiając tym samym pra - widłową realizację ustawowych zadań instytucji. Wpisują się jednocześnie w realizowany przez urząd kompleksowy program modernizacji , obejmujący rozwój infrastruktury teleinformatycznej, budowę narzędzi analitycznych, cyfry - zację procesów kontrolnych oraz wzmacnianie cyberbez- pieczeństwa. Istotnym elementem tych działań jest projekt SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 22 ROZDZIAŁ 2 „Cyberbezpieczny Rząd” finansowany ze środków europej- skich w ramach Krajowego Planu Odbudowy i ukierunko- wany na zwiększenie odporności cyfrowej i podnoszenie kompetencji pracowników. Przyznany 30 marca 2025 r. przez Centrum Projektów Polska Cyfrowa przy NASK grant dla Państwowej Inspekcji Pracy stanowił waż - ny krok w kierunku poprawy cyberbezpieczeństwa w urzędzie . Od 4 lipca 2025 r. Państwowa Inspekcja Pra- cy, po podpisaniu obustronnego porozumienia z Centrum Projektów Polska Cyfrowa, rozpoczęła realizację projektu, w ramach którego jednym z zadań w obszarze organiza - cyjnym jest opracowanie, wdrożenie, przegląd i aktualiza- cja dokumentacji Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI), audyt SZBI, audyt zgodności Krajowych Ram Interoperacyjności i zapisów ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz finalnie aktualizacja polityki bezpieczeństwa informacji w Państwowej Inspekcji Pracy. Wdrożenie systemu elektronicznego zarządzania dokumentacją z działalności nadzorczo-kontrolnej orga- nów Państwowej Inspekcji Pracy stanowiło kolejny cel strategiczny urzędu realizowany w 2025 r. Dla jego osią - gnięcia w roku sprawozdawczym podjęto szereg działań o charakterze organizacyjnym i technicznym, w tym m.in. przeprowadzono testy wdrożeniowe integracji systemów Navigator i SEOD. Istotnym działaniem w tym zakresie było odpowiednie przygotowanie jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy do nowego schematu obiegu dokumentów oraz organizacji pracy punktów kancelaryj - nych lub sekcji zajmujących się dokumentacjami pokon- trolnymi. Zorganizowane zostały dedykowane szkolenia praktyczne w formule warsztatowej dla inspektorów pracy oraz pracowników administracyjnych z zakresu prowadze - nia spraw oraz archiwizacji dokumentacji w modelu EZD. Realizacja celów strategicznych podlega sys- tematycznemu i kompleksowemu monitorowaniu na poziomie kierownictwa Państwowej Inspekcji Pracy oraz właściwych komórek organizacyjnych Głównego Inspekto - ratu Pracy i okręgowych inspektoratów pracy. Monitoring obejmuje bieżącą ocenę postępu prac, analizę stopnia realizacji zaplanowanych działań oraz weryfikację osiąga - nia zakładanych rezultatów. W ramach prowadzonego nadzoru na bieżąco wdra - żane były mechanizmy kontrolne oraz działania korygują- ce, mające na celu eliminowanie ewentualnych trudności lub opóźnień w realizacji poszczególnych zadań. Analizie podlegały w szczególności: stan zaawansowania realizacji działań przypisanych do poszczególnych celów strategicz - nych, ich zgodność z przyjętymi harmonogramami oraz efektywność zastosowanych rozwiązań organizacyjnych i systemowych. Wnioski uzyskane z monitoringu stanowiły podsta - wę do podejmowania decyzji zarządczych, aktualizacji planów działania oraz wprowadzania niezbędnych uspraw - nień. Zapewniło to utrzymanie spójności realizowanych przedsięwzięć z przyjętymi kierunkami rozwoju Państwowej Inspekcji Pracy oraz skuteczne osiągnięcie wyznaczonych celów strategicznych. 2.2. Działania przygotowawcze do realizacji Krajowego Planu Odbudowy W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy prowadziła inten- sywne działania przygotowawcze i wdrożeniowe związane z realizacją reformy A4.7 w ramach Krajowego Planu Odbu - dowy. W tym celu powołano wewnętrzne zespoły eksperc- kie, które pod nadzorem kierownictwa urzędu realizowały zadania niewymagające zmian legislacyjnych. Kluczowym efektem prac było opracowanie projektu „Wieloletniej strategii budowania potencjału i popra - wy warunków pracy Państwowej Inspekcji Pracy”, obejmującej działania w obszarze kadrowym, szkolenio - wym, organizacyjnym oraz technologicznym. W ramach prac nad strategią zidentyfikowano i zaproponowano kompleksowe rozwiązania służące ograniczeniu proble - mu nieobsadzonych wakatów, w tym rozwój nowocze- snych metod rekrutacji, współpracę z instytucjami rynku pracy i uczelniami, działania wizerunkowe oraz wdrażanie rozwiązań z zakresu work-life balance i systemów moty - wacyjnych. Przygotowano również założenia dotyczące profesjonalizacji kadr, planowania ścieżek kariery oraz działań retencyjnych. W 2025 r. opracowano także założenia systemowego podejścia do rozwoju kompetencji pracowników. Przygoto - wano plan budowy zintegrowanego systemu szkolenio- wego, obejmującego rozwój kompetencji merytorycznych, cyfrowych i analitycznych, wdrożenie nowoczesnych form kształcenia oraz narzędzi zarządzania wiedzą. Zapla - nowano szereg szkoleń przygotowujących kadrę do sto- sowania nowych przepisów, realizacji kontroli w nowych warunkach oraz wykorzystania narzędzi informatycznych i analitycznych. Istotnym obszarem działań było przygotowanie kon- cepcji wdrożenia nowoczesnych narzędzi informa- tycznych wspierających proces kontrolny. W wyniku prac zespołów opracowano założenia budowy komplek - sowego systemu analitycznego oraz tzw. cyfrowego asystenta inspektora, umożliwiającego planowanie kon - troli na podstawie analizy ryzyka, dostępu do danych o podmiotach kontrolowanych, automatyzacji działań kontrolnych oraz integracji z systemami zewnętrznymi. Przyjęto etapowy model realizacji tego przedsięwzię - cia, zakładający w pierwszej kolejności wykorzystanie zasobów wewnętrznych, a następnie rozwój współpracy z innymi instytucjami. W 2025 r. prowadzono również zaawansowane pra- ce nad opracowaniem metod zarządzania oraz narzę- dzi oceny ryzyka. Na podstawie dostępnych danych opracowano wstępny model punktowej oceny ryzyka dla podmiotów znajdujących się w zasobach PIP, obejmują - cy blisko 830 tys. podmiotów. Ustalono zasady dalszej klasyfikacji ryzyka oraz rozpoczęto prace nad przygoto - waniem informacji dla przedsiębiorców dotyczącej zasad przypisywania do kategorii ryzyka. Jednocześnie wypraco - wano koncepcję docelowego modelu analizy ryzyka, opar- tego na współpracy z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową oraz wykorzystaniu ich SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 2 23 systemów analitycznych. Przyjęto także, że zarządzanie ryzykiem będzie realizowane w oparciu o cykl PDCA. W obszarze współpracy międzyinstytucjonalnej podjęto działania przygotowawcze do utworzenia wspólnej gru- py zadaniowej ds. oceny ryzyka z udziałem Państwo- wej Inspekcji Pracy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Krajowej Administracji Skarbowej. W 2025 r. rozpoczęto spotkania robocze z ZUS oraz analizy możliwości wykorzy - stania istniejących narzędzi analitycznych. Równolegle pro- wadzono prace nad uruchomieniem systemu elektronicznej wymiany danych – podpisano list intencyjny z ZUS, okre - ślono zakres danych oraz opracowano koncepcję architek- tury technicznej, w tym model połączenia online. W zakresie infrastruktury informatycznej i bezpie - czeństwa podjęto działania przygotowawcze do prze- prowadzenia audytu systemów bezpieczeństwa, w tym wdrożono system klasy SIEM oraz rozpoczęto procedurę zakupu usług SOC. W 2025 r. przygotowano również założenia do Zarzą- dzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie metod i standardów zarządzania kontrolami , obejmującego m.in. wykorzystanie analizy ryzyka oraz danych zewnętrznych w planowaniu i realizacji kontroli. W obszarze finansowym przygotowano projekt budżetu Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r., zakładający jego istotne zwiększenie w stosunku do roku 2025, co stanowiło element wzmacniania zdolności instytucjonalnych urzędu. 2.3. Przygotowanie do wdrożenia reformy PIP W związku z przyjęciem kamienia milowego AG71 „Wejście w życie reformy Państwowej Inspekcji Pracy i reformy Kodeksu pracy” w ramach reformy A.4.7 „Ogra - niczenie segmentacji rynku pracy” zawartej w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), który zakłada wzmocnienie Państwowej Inspekcji Pracy poprzez m in. uprawnienie Państwowej Inspekcji Pracy do wyda- wania decyzji administracyjnych o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę , Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polity- ki Społecznej, w ramach powołanego w tym celu Zespołu, podjęło prace nad zmianami legislacyjnymi w tym obszarze. Przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli dwukrotnie w spotkaniach Zespołu na zaproszenie Prze - wodniczącego. Niezależnie od tego, w ramach roboczych kontaktów Państwowa Inspekcja Pracy przedstawiała m.in. dane oraz analizy dotyczące skali zjawiska zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla sto - sunku pracy a także wcześniej wypracowane w urzędzie propozycje zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, z których niektóre zostały uwzględnione w przygotowanym przez Ministerstwo projekcie ustawy. W ramach rządowe - go procesu legislacyjnego Państwowa Inspekcja Pracy uczestniczyła, na tych samych zasadach jak inne podmioty, w konsultowaniu projektu ustawy o zmianie ustawy o Pań- stwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw , w ramach którego zgłaszała propozycje i uwagi. Równolegle do trwającego procesu legislacyjnego (w 2025 r. zostały opracowane i zamieszczone na stronach Rządowego Centrum Legislacji trzy wersje projektu ustawy, kolejne trzy zostały przedstawione w 2026 r.) urząd przy - gotowywał się do wdrożenia nowych rozwiązań wynikają- cych z projektu ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy . Powołane zostały zespoły robocze, m.in. Zespół do spraw wypracowania zasad postępowania kontrolnego dotyczącego decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy oraz Zespół do spraw wypracowania zasad prowadzenia kontroli w sposób zdalny. Do zadań pierwszego zespołu należało wypraco - wanie zasad postępowania kontrolnego dotyczącego decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy, w tym przygotowanie wytycznych dla inspektorów pracy, proce - dur i metodyki działań kontrolnych, procedur postępowania w przypadku odwołania, koniecznych zmian w systemie informatycznym związanych z wydawaniem decyzji stwier - dzających istnienie stosunku pracy oraz opracowanie wzorów stosownych druków. Zespół przygotował wstępne wersje tych dokumentów, jak również materiał pomocni - czy dla inspektorów pracy – z uwzględnieniem orzecznic- twa – dotyczący cech stosunku pracy, które powinny być szczegółowo oceniane przez inspektorów w czasie kontro - li, materiały pomocnicze opracowane dla potrzeb szkoleń inspektorów pracy, którzy będą prowadzili kontrolę prawi - dłowości zawierania umów cywilnoprawnych (wzór protoko- łu kontroli, decyzji, wystąpienia, pozwu o ustalenie stosunku pracy, zawiadomienie o niewniesieniu wniosku o ukaranie i in.). Materiały te podlegały modyfikacji w związku z kolejny - mi zmianami wprowadzanymi do projektu ustawy w ramach rządowego procesu legislacyjnego. Ponadto przygotowa - ne zostały materiały pomocnicze (tzw. listy samokontro- li) ułatwiające weryfikację przez podmioty zatrudniające (zwłaszcza małych przedsiębiorców) prawidłowości umów zawartych z osobami świadczącymi pracę. Zespół do spraw kontroli zdalnych miał za zadanie wypracowanie zasad prowadzenia kontroli w sposób zdal - ny, w tym przygotowanie wytycznych dla inspektorów pra- cy, procedur i metodyki działań kontrolnych, koniecznych zmian w systemie informatycznym związanych z prowa - dzeniem i rozliczaniem takich kontroli oraz opracowanie wzorów stosownych druków, a także wdrożenie procedu - ry bezpiecznej weryfikacji tożsamości inspektorów pracy i przedstawicieli podmiotu kontrolowanego. Ponadto w ramach Zespołu ds. reformy Państwowej Inspekcji Pracy na bieżąco analizowano kolejne wer - sje projektu ustawy oraz zgłaszano uwagi i propozycje zmian do tych projektów. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 24 ROZDZIAŁ 2 3 Badanie skarg i wniosków Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 27 i samorządowe. Przedmiotem skarg najczęściej są naru- szenia przepisów prawa pracy, w tym przepisów bezpie- czeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń oraz legalności zatrudnie - nia, które – co do zasady – dotyczą bezpośrednio osoby wnoszącej skargę. 3. Badanie skarg i wniosków Rozpatrywanie i załatwianie skarg to bardzo istotne zada- nie Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. kontrole zainicjo- wane skargami stanowiły prawie 40% ogółu kontroli. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 51,4 tys. skarg, w których skarżący wskazali prawie 87,9 tys. problemów. Najwięcej skarg skierowano do Okręgowych Inspek - toratów Pracy: w Warszawie – 9,8 tys.,w Katowicach – 5,8 tys. i w Poznaniu – 5,2 tys. Skargi zgłaszane są do Państwowej Inspekcji Pracy przede wszystkim przez pracowników i byłych pracowni - ków, ale także przez osoby wykonujące pracę na podsta- wie umów cywilnoprawnych albo nieposiadające żadnej umowy, przez osoby z niepełnosprawnościami, cudzoziem - ców oraz przez związki zawodowe, instytucje państwowe Liczba skarg zgłoszonych do PIP w latach 2023-2025 2024 2025 2023 liczba skarg 43 851 51 435 43 365 Liczba skarg – wg okręgowych inspektoratów pracy od 1500 do 2999 od 2999 do 4999 5000 i powyżej OIP Szczecin OIP Bydgoszcz OIP Olsztyn OIP Gdańsk OIP Białystok OIP Warszawa OIP Lublin OIP Zielona Góra OIP Opole OIP Katowice OIP Kraków OIP Rzeszów OIP Kielce OIP Łódź OIP Poznań OIP Wrocław 2482 2745 1460 3368 1031 9826 1689 1312 4672 1046 5863 4052 1807 1270 3104 5277 do 1499 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 28 ROZDZIAŁ 3 Średnia Liczba skarg przypadających na inspektora pracy w latach 2023-2025 2025 2023 2024 liczba skarg przypadających na inspektora pracy 31,8 28,7 29,3 Odsetek skarg zgłoszonych przez cudzoziemców – wg obywatelstwa 62,8 13,0 24,2 Ukraina Białoruś pozostałe (55 państw) Statystyka skarg pracowniczych w latach 2023-2025 RokLiczba skarg ogółem Liczba problemów skargowych w tym niemożliwych do ustalenia uznanych za zasadne uznanych za bezzasadne 2023 43 36575 69325 02625 51322 711 202443 85178 56123 83225 68324 703 202551 43587 88028 95626 15226 965 Liczba cudzoziemców zgłaszających skargi w latach 2023-2025 202420252023 3042 3107 3434 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 29 Podmioty zgłaszające skargi w latach 2023-2025 anonim były pracownik pracownik 2025 2024 2023 20 727 12 551 7575 19 580 20 228 12 784 7979 9960 18 701 cudzoziemiec 3107 3434 3042 osoba trzecia 2730 2982 3592 zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej 2668 2730 3164 pracownik bez umowy 852 865 1184 związek zawodowy 1035 866 1154 instytucja 2204 2641 2824 Warto podkreślić, iż zgłaszane skargi ułatwiają identyfi- kację podmiotów i obszarów, w których występują narusze- nia przepisów prawa, co pozwala na wytypowanie tematyki wymagającej uwzględnienia w działalności kontrolnej Pań - stwowej Inspekcji Pracy – celem poprawy przestrzegania przepisów prawa pracy w Polsce. Odnosząc się do podmiotów zgłaszających skargi, wskazać należy, iż największą liczbę osób składających skargi stanowią corocznie pracownicy i byli pracownicy (w 2025 r. to odpowiednio – 19 580 i 18 701 osób). Warto zaznaczyć, że w 2025 r. – mimo wyższej niż w 2024 r. ogólnej liczby skarg – spadła liczba cudzoziem - ców składających skargi. Struktura przedmiotowa składanych skarg pozostaje nie - zmienna. Najczęściej zgłaszane były nieprawidłowości zwią- zane z wypłatą wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pieniężnych, w dalszej kolejności – uchybienia dotyczące sto - sunku pracy, czasu pracy i warunków pracy oraz naruszenia z zakresu legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Przedmiotem zgłaszanych skarg w zakresie dotyczą - cym wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy były najczęściej: −niewypłacanie lub nieterminowe wypłacanie wynagro - dzenia za pracę; −wypłacanie wynagrodzenia za pracę w wysokości niższej niż wynika to z umowy o pracę albo z przepisów o mini - malnym wynagrodzeniu za pracę; −niewypłacanie lub obniżanie ekwiwalentu pieniężne - go za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz wyna- grodzenia za urlop wypoczynkowy; −niewypłacanie lub obniżanie wynagrodzenia za pracę i/lub dodatku do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych; −niewypłacanie lub obniżanie należnych dodatków wcho - dzących w skład wynagrodzenia za pracę. Odnosząc się zaś do zagadnień z zakresu stosunku pracy , skargi najczęściej wskazywały na: −brak potwierdzenia na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 30 ROZDZIAŁ 3 −niewydanie lub nieterminowe wydanie świadectwa pracy oraz kwestionowanie jego treści; −zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach, w któ - rych zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę. Z kolei przedmiotem skarg z zakresu bhp były najczęściej: −niedostosowanie obiektów, pomieszczeń pracy do wyma- gań pod względem wysokości, powierzchni i kubatury w zależności od stosowanych technologii, rodzaju wyko - nywanych prac oraz liczby pracowników i czasu ich przebywania; −brak pomieszczeń higieniczno-sanitarnych lub niespełnia - nie wymagań w zakresie usytuowania, rodzaju i wielkości pomieszczeń higieniczno-sanitarnych; −brak lub nieodpowiedni dobór środków ochrony indywidu - alnej, w szczególności odzieży ochronnej, sprzętu chro- niącego przed upadkiem z wysokości, ochrony głowy i układu oddechowego; −brak lub niewłaściwie przeprowadzone szkolenia wstępne w zakresie instruktażu ogólnego oraz stanowiskowego; −niedostarczenie przez pracodawcę odzieży i obuwia robo - czego oraz inne nieprawidłowości związane z odzieżą i obuwiem roboczym. Natomiast nieprawidłowości z zakresu czasu pracy w skargach najczęściej dotyczyły: −nieprowadzenia lub nierzetelnego prowadzenia ewidencji czasu pracy (braku odzwierciedlania w ewidencji faktycz - nie przepracowanego czasu pracy, niewykazywania pra- cy w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej); −naruszania prawa do odpoczynku dobowego i tygodniowego; −nieprawidłowego tworzenia rozkładów czasu pracy; −zatrudniania pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym. Przedmiotem skarg z zakresu legalności zatrudnienia były najczęściej: −niezgłoszenie bądź nieterminowe zgłoszenie do ubezpie - czenia społecznego osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową; −niedopełnienie obowiązku opłacania bądź nieterminowe opłacanie składek na Fundusz Pracy; −powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi bez zawarcia umowy w formie pisemnej; powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi nieposiadającemu wymaganego zezwolenia na pracę, ewentualnie zezwo - lenia na pobyt czasowy i pracę. Przedmiotem prawie 3,8 tys. skarg były zagadnienia dotyczące dyskryminacji w zatrudnieniu, molestowa- nia i mobbingu, przy czym mobbing zgłaszany był ponad 2,6 tys. razy a dyskryminacja ponad 1 tys. W przypadku skarg dot. mobbingu i dyskryminacji podjęte czynności kon - trolne pozwoliły ustalić, że odpowiednio 5% i 7% z nich było Problematyka najczęściej zgłaszanych skarg w latach 2023-2025 czas pracy stosunek pracy wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia przygotowanie do pracy legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej dyskryminacja, mobbing, molestowanie obiekty i pomieszczenia pracy liczba skarg 27 979 13 004 4024 3603 3556 202520242023 28 186 29 154 13 660 15 625 4259 4627 4092 3869 3893 3733 2422 2675 3789 3207 2670 2798 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 31 zasadnych, 23% i 34% uznano za bezzasadne a w pozosta- łych przypadkach postępowanie dowodowe prowadzone w trakcie kontroli nie pozwoliło na zweryfikowanie zarzutów podniesionych przez skarżących, tym samym rozstrzygnię - cie sporu między stronami co do zaistnienia mobbingu lub dyskryminacji było w wyłącznej gestii sądu. Skargi na dyskryminację w latach 2023-2025 2023 659 2024 742 Dynamika skarg na dyskryminację w latach 2023-2025 2025 1078 Powody dyskryminacji wskazywane w skargach w 2025 r. : rasa, pochodzenie etniczne, narodowość niepełnosprawność przynależność związkowa wiek płeć 25% 19% 16% 17% 14% 9% inne, np. wyznanie, religia, przekonania polityczne, forma zatrudnienia 16% Zarzuty podnoszone w skargach dot. dyskryminacji w 2025 r.: nawiązywanie lub rozwiązywanie stosunku pracy kształtowanie innych warunków zatrudnienia typowanie do udziału w szkoleniach podnoszących kwalikacje zawodowe awansowanie lub przyznawanie innych świadczeń kształtowanie wynagrodzenia za pracę 2% 12% 24% 46% SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 32 ROZDZIAŁ 3 W 2025 r. przeprowadzono 1173 kontrole ukierunko- wane na zbadanie skarg, w których poruszono pro- blem mobbingu, rozpoznając przy tym, w jaki sposób pracodawcy realizują obowiązek przeciwdziałania temu zjawisku. Jedynie połowa skarżących wyraziła pisem - ną zgodę na ujawnienie, że kontrola przeprowadzana jest w następstwie skargi, a zaledwie co piąty skorzystał z wewnątrzzakładowej procedury postępowania opraco - wanej na wypadek wystąpienia zjawiska dyskryminacji. W przypadku złożonej struktury organizacyjnej pracodawcy bądź w przypadku jednostek publicznych podległych pod inne podmioty, pracownicy nierzadko dokonywali zgłoszeń niejako na zewnątrz, poszukując ochrony w jednostkach nadrzędnych względem tej, w której są zatrudnieni. Często miało to miejsce wówczas, gdy zachowania niepożądane pochodziły bezpośrednio od reprezentanta pracodawcy bądź, gdy w ocenie zgłaszającego u pracodawcy dane zachowania były akceptowane. W trakcie kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg dotyczących mobbingu jedynie 45% pracodawców (spośród tych, którym inspektor pracy przedstawił taką propozycję) wyraziło zgodę na przeprowadzenie rozpo - znania zjawiska mobbingu w oparciu o anonimową ankie- tę do badania środowiska pracy (odmowę motywowano wskazując na m.in. trudności organizacyjne, zakłócenie normalnego toku pracy, czy inne bariery w postaci małych sal konferencyjnych, dużej liczby pracowników, pracę zmianową). Z ustaleń poczynionych przez kontrolujących wyni- ka, że dominującymi formami przeciwdziałania mob- bingowi wprowadzanymi przez pracodawców jest opracowanie polityki przeciwdziałania mobbingo- wi oraz procedury postępowania (rozpatrywania skarg) na wypadek wystąpienia zjawiska mobbingu . Rzadziej spotykane są szkolenia przedmiotowe dla kadry zarządzającej albo pracowników bądź wyznaczanie oso- by pełnomocnika ds. przeciwdziałania mobbingowi. W trakcie przeprowadzanych kontroli inspektorzy pracy odnotowali także inne sposoby przeciwdziałania mobbingowi przez pracodawców, np.: powołanie komi - sji antymobbingowej; wprowadzenie kodeksu etycznego określającego zasady zachowania w pracy; wprowadze - nie wewnętrznych badań ankietowych w zakładzie pra- cy z zachowaniem anonimowości uczestników badania; możliwość telefonicznego zgłoszenia mobbingu na spe - cjalnie wyznaczony numer telefonu; badanie przez pod- miot zewnętrzny satysfakcji z pracy pracowników w firmie; dokonywanie okresowej samooceny na globalnej platfor - mie danych umożliwiającej ocenę standardów pracy, któ- ra zapewnia przejrzystość oraz umożliwia monitorowanie niezgodności z jednoczesnym minimalizowaniem ryzyka związanego z nieetycznymi praktykami; prewencyjne two - rzenie dróg komunikacji, za pomocą których pracownicy przedstawiają wszelkie uwagi i zastrzeżenia związane z zatrudnieniem w podmiocie oraz zgłaszają przypadki niewłaściwych zachowań, w tym organizację nieformal - nych spotkań dyskusyjnych, których celem jest otwarta wymiana opinii, omawianie problemów w zespole, sygna - lizowanie nadużyć, wyjaśnianie konfliktów czy oczyszcza- nie atmosfery poprzez swobodną rozmowę z udziałem mediatora lub przedstawiciela HR. Wynagradzanie kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości W 2025 r. rozpoczęto realizację pilotażowego tematu skar- gowego, którego celem było m.in. rozpoznanie, w jaki sposób pracodawcy realizują obowiązek przeciwdziałania dyskryminacji wynikający z art. 94 pkt 2b Kodeksu pra - cy. Kontrole zaliczone do tematu realizowano w następ- stwie skarg dotyczących nierównego wynagradzania kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jed - nakowej wartości, a tych w roku sprawozdawczym wpły- nęło zaledwie 24. Należy oczekiwać wzrostu liczby skarg Liczba przedmiotów skargowych dot. dyskryminacji, molestowania i mobbingu zgłoszonych w latach 2023-2025 2024 2025 2422 2023 3789 2675 Formy przeciwdziałania mobbingowi przez pracodawców, u których przeprowadzono kontrole skargowe dotyczące mobbingu w latach 2023-2025 Badane zagadnienie Odsetek kontroli 202320242025 Opracowanie polityki prze- ciwdziałania mobbingowi 56,255,061,0 Opracowanie procedury postępowania (rozpatrywania skarg) na wypadek wystąpie - nia zjawiska mobbingu 55,153,459,3 Szkolenia (wykłady, warsz- taty) dla kadry zarządzającej 24,025,030,6 Szkolenia (wykłady, warsztaty) dla pracowników 23,224,828,7 Wyznaczenie osoby pełno- mocnika ds. przeciwdziała- nia mobbingowi 21,522,023,3 Inne formy przeciwdziałania mobbingowi 16,215,722,8 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 33 z tego zakresu po wejściu w życie przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz usta- wy – Kodeks postępowania cywilnego (nr druku 2289), jak również projektu ustawy o wzmocnieniu stosowa- nia prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości , wdrażającego do polskiego porządku prawne- go dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/970 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej war- tości za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania . Przestrzeganie przepisów prawa przy zatrudnia- niu pracowników w formie zdalnej W następstwie zgłoszonych do Państwowej Inspek- cji Pracy skarg dotyczących zatrudniania pracowników w formie zdalnej, inspektorzy pracy przeprowadzili 50 kon- troli w 50 podmiotach. Połowa przeprowadzonych kontroli wykazała nieprawidłowości związane z przestrzeganiem przepisów prawa przy zatrudnianiu pracowników w tej for - mie. Kontrolowane w tym zakresie były w większości duże zakłady, zatrudniające powyżej 50 pracowników – sta - nowiły one 74% wszystkich skontrolowanych podmiotów. Natomiast biorąc pod uwagę branżę, w której działa dany podmiot, najwięcej kontroli przeprowadzono u pracodaw - ców prowadzących działalność profesjonalną oraz w zakre- sie przetwórstwa przemysłowego. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły: −niewypłacania lub nieprawidłowego wypłacania ekwiwa - lentu pieniężnego albo ryczałtu celem pokrycia kosztów związanych z wykonywaniem pracy zdalnej; −niepokrywania kosztów energii elektrycznej oraz usług telekomunikacyjnych niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej; −nieuwzględnienia wniosku pracownika należącego do gru - py uprzywilejowanej na mocy art. 67 19 § 6 i 7 Kp o wyko- nywanie pracy zdalnej; −nieokreślenia zasad wykonywania pracy zdalnej w poro - zumieniu z org. związkową/ymi, w regulaminie lub w poro- zumieniu zawartym z pracownikiem; −niezapewnienia materiałów i narzędzi pracy, w tym urzą - dzeń technicznych, niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej; −korzystania z pracy zdalnej wykonywanej okazjonalnie (w toku kontroli ujawniono praktykę polegającą na prze - kraczaniu ustawowego limitu dni pracy zdalnej okazjonal- nej, pracodawca tłumaczył to tym, że stosowanie pracy zdalnej okazjonalnej, jako mniej sformalizowanej i nie - wymagającej od pracodawcy partycypacji w kosztach jej wykonywania, jest dla niego korzystniejsze niż udzielanie pracy zdalnej na ogólnych zasadach). Najczęściej stwierdzaną nieprawidłowością z zakre - su bezpieczeństwa i higieny pracy był brak stosow- nych oświadczeń o zapoznaniu się pracownika z oceną ryzyka zawodowego, informacją zawierającą zasady bez- pieczeństwa i higieny pracy, a także zobowiązaniu się pra- cownika do przestrzegania zawartych w nich zasad oraz oświadczeń zawierających potwierdzenie pracowni - ka, że na stanowisku pracy zdalnej w miejscu przez niego wskazanym i uzgodnionym z pracodawcą są zapewnione bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Pracodawcy zapo - minali także o wynikającym z art. 67 31 § 5 Kodeksu pracy obowiązku opracowania informacji zawierającej zasady bezpiecznego i higienicznego wykonywania pracy zdalnej. Ponadto inspektorzy pracy w toku kontroli często stwier - dzali brak rozszerzenia zakresu informacji o warunkach zatrudnienia, wydanej na podstawie art. 29 § 3 Kp, dla pra - cowników, z którymi uzgodniono wykonywanie pracy zdal- nej przy zawieraniu umowy o pracę oraz brak przekazania pracownikom, z którymi uzgodniono wykonywanie pracy zdalnej w trakcie zatrudnienia albo wydano polecenie pracy zdalnej, informacji określonej w art. 67 21 § 1 Kp najpóźniej w dniu rozpoczęcia wykonywania pracy zdalnej. Podczas kontroli potwierdzono zasadność 29 zarzutów skargowych . Wyniki kontroli z zakresu przestrzegania przepisów prawa przy zatrudnianiu pracowników w formie zdalnej nie wskazują na dużą skalę ujawnionych naruszeń bądź ich rażący charakter. Poza przypadkami niewypłacania świadczeń związanych z pracą zdalną stwierdzano przede wszystkim naruszenia o charakterze formalnym. Należy podkreślić, że pracodawcy dostrzegli wie- le korzyści takiego modelu organizacji pracy i chęt- nie korzystają z dostępnych rozwiązań. Wśród nich wymieniane są: zredukowanie kosztów utrzymania sta - nowisk pracy, możliwość zatrudniania specjalistów bez względu na ich miejsce zamieszkania, zmniejszenie kosztów mediów, zadowolenie pracowników. Zauważa - ne są jednak także wady pracy zdalnej, takie jak np.: trud- ności w monitorowaniu wydajności pracowników, problemy z integracją zespołu oraz komunikacją online; konieczność inwestowania w odpowiednią infrastrukturę IT oraz zabez - pieczenie danych. Dlatego też część pracodawców decy- duje się na powrót do tradycyjnego modelu pracy bądź ograniczanie wymiaru pracy zdalnej. Preferowany jest model hybrydowy, polegający na częściowym świadczeniu pracy z domu, a częściowo z biura. Problematyka pracy zdalnej jest bardzo rzadkim przedmiotem skarg pracowników . W praktyce praca taka jest dość często postrzegana jako przywilej – być może wpływa to na mniejszą gotowość do zgłaszania nieprawidłowości. Przestrzeganie przepisów dotyczących pracowni- czych planów kapitałowych W 2025 r. przeprowadzono 107 kontroli dotyczących przestrzegania przepisów o pracowniczych planach kapi - tałowych (PPK). Wszystkie kontrole inicjowane były skar- gami pracowników (w 2024 r. – 138 kontroli skargowych). W skontrolowanych jednostkach pracę świadczyło 21,9 tys. osób, w tym blisko 17 tys. pracowników na podstawie sto - sunku pracy. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 34 ROZDZIAŁ 3 Najwięcej kontroli przeprowadzono w podmiotach zatrudniających od 10 do 49 osób – 40 kontroli. Ponad - to 26 kontroli przeprowadzono w podmiotach zatrud- niających od 50 do 249 osób, 10 kontroli – w zakładach powyżej 250 osób oraz 31 kontroli w podmiotach zatrudnia - jących do 9 osób. 102 kontrole dotyczyły sektora prywat- nego, z czego 77 kontroli przeprowadzono w jednostkach prywatnych krajowych, 15 – w jednostkach prywatnych zagranicznych. Skargi zbadane przez inspektorów pracy dotyczyły: −nieprawidłowości w zakresie dokonywania wpłat do PPK (88 skarg); −niezawarcia umowy o prowadzenie PPK w imieniu i na rzecz osoby zatrudnionej (19 skarg); −nieprawidłowości w zakresie zawierania umowy o zarzą - dzanie (13 skarg); −niezgłoszenia danych wymaganych ustawą o PPK bądź zgłoszenia nieprawdziwych danych (11 skarg). Skargi związane z niezapewnieniem właściwej temperatury w miejscu pracy W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 515 skarg związanych z niezapewnieniem właściwej tempe- ratury w miejscu pracy. W toku czynności prowadzonych Liczba skarg zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 dotyczących zbyt wysokiej temperatury w miejscu pracy zasadnebezzasadneniemożliwe do ustalenia Liczba skarg ogółem: 100 2023 15 47 38 Liczba skarg ogółem: 136 2024 25 72 39 Liczba skarg ogółem: 117 2025 21 506 64 32 Liczba skarg zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 dotyczących zbyt niskiej temperatury w miejscu pracy zasadnebezzasadneniemożliwe do ustalenia Liczba skarg ogółem: 319 2023 119 121 79 Liczba skarg ogółem: 293 2024 110 119 64 Liczba skarg ogółem: 398 2025 141 170 87 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 35 ogółu kontroli. W toku kontroli inspektorzy pracy potwier- dzili zasadność prawie 30% podniesionych zarzutów, a 30,7% z nich uznano za bezzasadne. Za pomocą dostępnych inspektorom pracy środków dowodowych nie można było zweryfikować 33% zarzutów zawartych w skargach. Kontrole były realizowane u pracodawców działających w sektorze publicznym (2417 kontroli) i prywatnym (20 089 kontroli; 271 kontroli – własność nieokreślona). Najwięcej kontroli skargowych przeprowadzono u pracodawców pro - wadzących działalność w następujących branżach: handel i naprawy, przetwórstwo przemysłowe i budownictwo. Wymiernym efektem podjętych przez inspektorów pra- cy działań jest wypłacenie pracownikom należnych wyna- grodzeń i innych świadczeń pieniężnych. W wyniku kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg w 2025 r. inspek - torzy pracy wyegzekwowali ponad 78 mln zł na rzecz 21 tys. osób . przez inspektorów pracy za zasadne uznano 1/3 zgło- szeń, a niemal połowa uznana została za bezzasad- ne. Na podstawie otrzymanych zgłoszeń inspektorzy pracy przeprowadzili 434 kontrole w 138 podmiotach, w wyniku których wydali 96 decyzji, z czego aż 60 sta - nowiły decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności. W wyniku przeprowadzonych kontroli na pracodawców nałożono 24 mandaty karne na łączną kwotę niemal 30 tys. zł. W związku z wejściem w życie w dniu 25 grudnia 2024 r. przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów , inspektorzy pracy przeprowadzili w 2025 r. 31 kontroli wskutek zgłoszonych skarg. Kontrole skargowe W związku ze złożonymi skargami, które wpłynęły do Pań- stwowej Inspekcji Pracy w 2025 r., inspektorzy pracy prze- prowadzili prawie 22,8 tys. kontroli, co stanowiło 39,7% Kontrole w następstwie skarg – działania inspektorów pracy środków wychowawczych 1809 wnioski o ukaranie do sądu 274 zawiadomień do prokuratury 41 wniosków w wystąpieniach 22 180 poleceń 2967 decyzji 11 431 wykroczeń 9751 W następstwie skarg, inspektorzy pracy ujawnili nieprawidłowości: mandaty karne 4373 decyzji bhp 8541 decyzji płacowych 2890 zł na kwotę 6,2 mln zł zł wydali: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 36 ROZDZIAŁ 3 Należy również zaznaczyć, że podczas prowadzonych kontroli inspektorzy pracy udzielili pracodawcom: −49 956 porad technicznych; −57 788 porad dotyczących prawnej ochrony pracy; −16 293 porad dotyczących legalności zatrudnienia. Wnioski W 2025 r. zauważalnie wzrosła liczba skarg kierowa- nych do Państwowej Inspekcji Pracy. Na taki stan rzeczy może mieć wpływ zarówno aktualna sytuacja gospodarcza, w szczególności na rynku pracy, jak również upowszech - nienie się różnych form komunikacji elektronicznej, z wyko- rzystaniem podpisów elektronicznych, co ułatwiło sposób i formę kierowania skarg i wniosków przez strony. Podobnie jak w latach ubiegłych, najliczniejszą grupę skarg stanowiły te dotyczące naruszeń w zakresie wypłacania wynagrodzeń za pracę i innych świad - czeń pieniężnych. W tym zakresie przeważającym przed- miotem skarg było niewypłacenie wynagrodzenia za pracę, nieterminowe wypłacanie wynagrodzenia albo wypła - ta wynagrodzenia w wysokości zaniżonej, a także nie- wypłacanie należności z tytułu umowy cywilnoprawnej oraz wypłacanie przyjmującemu zlecenie lub świadczą - cemu usługi za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenia w wysokości niższej niż obowiązująca minimalna stawka godzinowa. Znaczna licz - ba kontroli potwierdza wskazywane w skargach zarzuty. W dalszym ciągu wiele skarg zgłaszają osoby zatrud - nione na podstawie umów cywilnoprawnych bądź bez żadnej umowy (w tym cudzoziemcy). Wzrost w tym zakre - sie odzwierciedla skalę nieprawidłowości występujących w związku z zatrudnianiem na podstawie umów cywilno - prawnych; należy jednak zauważyć, że wiele zgłaszanych nieprawidłowości wykracza poza zakres kompetencji Pań - stwowej Inspekcji Pracy. Wskazać należy, że wśród tych spraw większość należała do zakresu właściwości rzeczo - wej ZUS, urzędów skarbowych oraz Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W 2025 r. znacznie wzrosła liczba zagadnień skar- gowych dotyczących dyskryminacji oraz mobbingu. Należy oczekiwać, że wraz z wejściem w życie w poło- wie 2026 roku procedowanych przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, nastąpi wzrost liczby skarg doty - czących mobbingu, zważywszy, że nowelizacja „ma na celu uporządkowanie definicji deliktów prawa pracy związanych z występowaniem różnych form przemocy w miejscu pracy w sposób, który poprawi informacyjną funkcję przepisów oraz zapewni ich lepsze rozumienie zarówno przez praco - dawców, którzy już dzisiaj są adresatami szeregu obowiąz- ków związanych z zapewnieniem ochrony godności oraz innych dóbr osobistych pracowników, jak i pracowników”. Jak prognozuje projektodawca „proponowana regulacja pozwoli z jednej strony precyzyjnie diagnozować zachowa - nia bezprawne, a z drugiej strony odróżnić je od zachowań, które mieszczą się we właściwych lub dopuszczalnych relacjach pracowniczych”. Zachętą do dochodzenia rosz - czeń może być także zadośćuczynienie dla pracownika, który doznał mobbingu, w wysokości nie niższej niż sze - ściokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Podobnie, prawdopodobnym skutkiem wejścia w życie przepisów ww. projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, może być wzrost liczby skarg dotyczących dyskrymina - cji z uwagi na m.in. zdefiniowanie roszczeń w przypadku naruszenia zasady równego traktowania jako kompensacji szkody majątkowej w formie odszkodowania lub krzywdy niematerialnej, jako zadośćuczynienia, z jednoczesnym zróżnicowaniem ich wysokości w przypadku spraw dyskry - minacyjnych względem tego, czy naruszenie takie miało charakter incydentalny czy wielokrotny. Nie bez znacze - nia będzie także fakt określenia minimalnej wysokości zadośćuczynienia w przypadku wielokrotnego naruszenia zasady równego traktowania na poziomie nie niższym niż trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustala - nego na podstawie odrębnych przepisów. Statystyka kontroli skargowych na tle ogólnej liczby kontroli w latach 2023-2025 Rok Liczba kontroli ogółem Liczba kontroli skargowych Odsetek 202361 69521 30634,5 202461 94221 48434,7 202557 41422 77739,6 Liczba kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg w latach 2023-2025 – wg wybranych sekcji PKD PKD202320242025 Handel i naprawy 438747625234 Budownictwo358433113846 Przetwórstwo przemysłowe 339738214590 Usługi administrowania351731782986 Transport i gospodarka magazynowa 310735953535 Zakwaterowanie i usługi gastronomiczne 146716091754 4 Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 39 * Dla porównania, statystyki GUS dostarczają danych o zgłoszonych (w danym okresie/roku) wypadkach przy pracy oraz o osobach poszkodowanych w tych wypad- kach. PIP natomiast bada wypadki zgłoszone (śmiertelne, ciężkie, zbiorowe oraz katastrofy i zdarzenia potencjalnie wypadkowe), które decyzją Okręgowego Inspek- tora Pracy zostały zakwalifikowane do badania okoliczności i przyczyn (Okręgowy Inspektor Pracy dokonuje wyznaczenia inspektora, którego zadaniem będzie zbadanie zdarzenia). PIP bada również nagłe przypadki medyczne, wypadki komunikacyjne oraz wypadki podczas pracy zdalnej jeżeli z ustaleń wstępnych wynika wprost, że miało miejsce naruszenie przepisów bhp lub uprawnień poszkodowanych do świadczeń. Liczba poszkodowanych w wypadkach przy pracy i wypadków przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w latach 2023-2025 we wszystkich sektorach gospodarki narodowej Rok kontroli wypadku Liczba zbadanych wypadków Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertel- nym z ciężkimi obrażenia- mi ciała 2023 Ogółem19232161250667 w tym: zbioro- wych 1764143942 2024 Ogółem19322183225603 w tym: zbioro- wych 1564072236 2025 Ogółem19182140203649 w tym: zbioro- wych 1543762434 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani ogółem w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. - wg sekcji PKD pozostałe budownictwo transport i gospodarka magazynowa 2023 2022 2021 przetwórstwo przemysłowe górnictwo i wydobywanie dostawa wody; gospodarka ściekami i odpadami; rekultywacja handel i naprawy administrowanie i działalność wspierająca rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 226 56 69 84 738 540 201 123 103 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku 4. Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Corocznie organy Państwowej Inspekcji Pracy realizu- ją kontrole związane z badaniem okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ich celem jest przede wszystkim wskazanie konkretnych nieprawidłowości, które dopro - wadziły do wypadku oraz wskazanie pracodawcom koniecznych działań, ukierunkowanych na poprawę stanu warunków pracy pozostałym pracownikom lub poszkodo - wanym po ich powrocie do pracy i uniknięcie podobnego zdarzenia w przyszłości. Inspektorzy pracy w 2025 r. zba - dali okoliczności i przyczyny 1918 wypadków przy pracy zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy*. W wypadkach poszkodowanych zostało 2140 osób, w tym 649 dozna- ło ciężkich obrażeń ciała, a 203 poniosły śmierć. Poszkodowani, którzy ponieśli śmierć lub doznali ciężkiego urazu w zbadanych w latach 2023-2025 wypadkach przy pracy, stanowili średnio 40,0% z ogółu poszkodowanych (w 2025 r. – 39,8%; w 2024 r. – 37,9%; w 2023 r. – 42,4%). Liczba poszkodowanych, w tym śmiertelnie i ciężko, w wypadkach zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. – wg województw Wyszczególnie- nie Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażenia- mi ciała Ogółem 2140203649 w tym województwa: Dolnośląskie111933 Kujawsko-pomorskie1121046 Lubelskie 911134 Lubuskie 40316 Łódzkie 1511447 Małopolskie 1281065 Mazowieckie3403887 Opolskie59528 Podkarpackie89819 Podlaskie 119924 Pomorskie 93951 Śląskie 3972564 Świętokrzyskie46816 Warmińsko-mazurskie 1001319 Wielkopolskie 2082478 Zachodniopomorskie 56722 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Sektory gospodarki, w których zatrudnieni byli poszkodowani w wypadkach przy pracy Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r., najczęściej pracowali w zakładach: przetwórstwa przemysłowego – 34,5% (w 2024 r. – 33,2%; w 2023 r. – 34,5%), budowlanych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 40 ROZDZIAŁ 4 najliczniejsza grupa poszkodowanych to osoby w wieku 40-49 lat oraz osoby w wieku 30-39 lat. Wśród poszkodo- wanych śmiertelnie najliczniejszą grupę w 2025 r. stanowiły osoby w wieku 50-59 lat oraz 40-49 lat (w latach 2023-2024 były to osoby w wieku 50-59 lat). Wśród osób, które dozna - ły ciężkich obrażeń ciała wskutek wypadków przy pracy zbadanych w 2025 r. najliczniej reprezentowani byli poszko - dowani w przedziale wiekowym 30-39 lat (w 2024 r. oraz w 2023 r. dominowały osoby w wieku 40-49 lat). Staż pracy na zajmowanym stanowisku w zakładzie Nie zmienił się – na przestrzeni ostatnich 3 lat – udział poszkodowanych ze względu na staż pracy w zakładzie, w którym ulegli oni wypadkowi. W wypadkach zbadanych w latach 2023-2025 odsetek poszkodowanych pracu- jących do 1 roku w danym zakładzie wynosił 39,4% (dla porównania, staż od 1 roku do 2 lat wyniósł średnio 19,8%, a dla 9 lat i więcej – 18,7%). Obywatelstwo Dane z kontroli dotyczących badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy zrealizowanych w 2025 r. wskazują, że poszkodowani w wypadkach to głównie obywa - tele polscy. Natomiast wśród obcokrajowców najliczniejsza – 25,2% (w 2024 r. – 23,3%, w 2023 r. – 24,4%) oraz han- dlowych i zajmujących się naprawami – 9,4% (w 2024 r. – 9,4%, w 2023 r. – 8,4%). Podstawa świadczenia pracy przez poszkodowa- nych w wypadkach przy pracy Grupą dominującą wśród poszkodowanych ogółem w wypadkach przy pracy skontrolowanych w 2025 r. byli pracownicy – 81,4%. Pozostali poszkodowani (18,6%) wykonywali pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (w tym na podstawie umowy zlecenia objętej ubez- pieczeniem wypadkowym lub pozostawali w samozatrud- nieniu). W liczbie zgłoszonych i zbadanych wypadków osób świadczących pracę na innej podstawie niż umowa o pracę i podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu najliczniej- szą grupą byli zleceniobiorcy, stanowiąc 85,2% ogółu poszkodowanych niepracujących w ramach stosunku pracy (w kontrolach z 2024 r. było to 83,0%, a z 2023 r. – 88,3%). Najczęstszym miejscem świadczenia pracy przez zlece - niobiorców w momencie wypadku były: produkcja prze- mysłowa – 42,1% ogółu zleceniobiorców (samo miejsce produkcji to 27,6%) oraz budowy (dominowały obiekty w budowie oraz obiekty rozbierane, burzone, remontowane) – 35,3%. Wśród wydarzeń powodujących wypadki domino - wały: upadki poszkodowanych z wysokości – na niż- szy poziom (97 zleceniobiorców); ruchy ciała bez wysiłku fizycznego, prowadzące na ogół do urazu wewnętrzne - go – (54 osoby) – głównie w wyniku pochwycenia przez maszynę lub element maszyny ; uszkodzenie, rozerwanie, pęknięcie, ześlizgnięcie, upadek, załamanie się czynnika (52 osoby) – przede wszystkim wskutek uderzenia przez spadający z góry czynnik oraz wciągnięcia poszkodowa- nego w dół ; utrata kontroli nad maszyną, materiałem obra- bianym lub obsługiwanym sprzętem ruchomym (46 osób); wyrzut, wyciek, emisja substancji szkodliwych (15 osób); obecność w strefie zagrożenia (9 osób). Wiek poszkodowanych w wypadkach przy pracy Analizując wiek poszkodowanych ogółem w wypadkach związanych z pracą, można zauważyć, że odsetek poszko - dowanych we wskazanych przedziałach wiekowych w ciągu ostatnich 3 lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Nadal Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych w latach 2023-2025 przez inspektorów pracy – wg stażu pracy w zakładzie Do 1 rokuOd 1 roku do 2 lat9 lat i więcej średnia 2024 2023 2025 39,4 39,6 38,8 39,8 19,8 19,3 19,7 18,7 17,9 21,3 16,9 20,4 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani w zbadanych w latach 2023-2025 przez PIP wypadkach przy pracy – wg podstawy świadczenia pracy innej niż stosunek pracy Rok badania wypadku Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażeniami ciała 202340272129 202438963126 202539948119 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani ogółem w wypadkach przy pracy zbadanych w latach 2023-2025 przez inspektorów pracy – wg wieku poszkodowanych 202320242025 ODSETEK POSZKODOWANYCH poniżej 19 lat 20-29 lat 30-39 lat 40-49 lat 50-59 lat 60 lat i więcej 2,3 15,7 24,1 25,8 22,2 9,9 2,8 15,8 22,9 25,6 22,7 10,2 15,3 24,9 26,3 20,2 11,2 2,1 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 41 grupa pochodziła spoza krajów UE (12,4% poszkodowa- nych). Dominowały wśród nich osoby narodowości ukra- ińskiej – 192 osoby (w 2024 r. – 186; w 2023 r. – 172), z których 14 poniosło śmierć (w 2024 r. – 23; w 2023 r. – 12), a 68 doznało ciężkich obrażeń ciała (w 2024 r. – 58; w 2023 r. – 65). Najwięcej obywateli Ukrainy, poszkodowa - nych w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy, wykonywało pracę w zawodach: robotnicy budow- lani robót stanu surowego i pokrewni (np. cieśla, cieśla szalunkowy, murarz); robotnicy wykonujący prace pro- ste w górnictwie i budownictwie (głównie – pomocniczy robotnik budowlany); robotnicy wykonujący prace proste w przemyśle (głównie pakowacz ręczny, pozostali robotni- cy wykonujący prace proste w przemyśle); kowale, ślusa- rze i pokrewni (ślusarz, pozostali ustawiacze i operatorzy obrabiarek do metali i pokrewni); elektrycy budowlani, elektromechanicy i elektromonterzy; robotnicy w prze - twórstwie spożywczym i pokrewni (głównie pozostali klasyfikatorzy żywności i pokrewni); operatorzy maszyn i urządzeń do produkcji wyrobów spożywczych i pokrewni (operator urządzeń do przetwórstwa mięsa, pozostali operatorzy maszyn do produkcji wyrobów spo - żywczych i pokrewni); robotnicy wykonujący prace pro- ste w transporcie i proste prace magazynowe (robotnik magazynowy). Do wypadków tych dochodziło najczęściej wsku- tek: pochwycenia lub odrzucenia osoby przez maszynę lub element maszyny; upadku osoby z wysokości – na niższy poziom; utraty kontroli nad maszyną, materiałem obrabianym lub obsługiwanym sprzętem ruchomym; uderzenia poszko - dowanego przez spadający z góry przedmiot. Grupa 23 poszkodowanych z „innych krajów spoza Unii Europejskiej” to obywatele: Argentyny, Azerbejdżanu, Ban- gladeszu, Etiopii, Indonezji, Kirgistanu, Republiki Korei, Kazachstanu, Sri Lanki, Mołdawii, Nepalu, Rosji, Rwandy, Tadżykistanu, Turcji, Ugandy. Śmiertelnie poszkodowani w wypadkach przy pra- cy (w odniesieniu do całej gospodarki) Wśród poszkodowanych śmiertelnie w zbadanych w 2025 r. wypadkach przy pracy dominowały osoby pracujące w sek- torze budowlanym – 34,0% ogółu poszkodowanych śmiertelnie (w 2024 r. – 29,8%; w 2023 r. – 37,6%). Następną, co do liczebności, była grupa poszkodowa - nych pracujących w zakładach: −przemysłowych (w 2025 r. – 19,7%, w 2024 r. – 16,0%, w 2023 r. – 17,2%); −transportowych i magazynowych (w 2025 r. – 11,3%, w 2024 r. – 8,4%, w 2023 r. – 8,4%); −rolniczych oraz zajmujących się gospodarką leśną (w 2025 r. – 7,4%, w 2024 r. – 10,7%, w 2023 r. – 7,6%); −górniczych i wydobywczych (w 2025 r. – 5,4%, w 2024 r. – 7,6%, w 2023 r. – 4,0%); −handlowych i zajmujących się naprawami (w 2025 r. – 5,0%, w 2024 r. – 6,7%, w 2023 r. – 6,8%); −usług administrowania i działalności wspierającej (w 2025 r. – 3,4%, w 2024 r. – 5,8%, w 2023 r. – 5,6%); −działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej (w 2025 r. – 3,0%, w 2024 r. – 1,3%, w 2023 r. – 1,2%). Analiza miejsc zaistnienia wypadków ze skutkiem śmiertelnym dla poszkodowanych w wypadkach przy pracy zbadanych w 2025 r. pozwala wskazać, że były to głównie: −teren budowy (obiekt nowy; rozbierany, burzony, remonto - wany) – 29,6% ogółu poszkodowanych śmiertelnie; −miejsca produkcji przemysłowej (miejsce produkcji; kon - serwacji i napraw; magazynowania) – 29,1% (dominuje miejsce produkcji – 16,3% oraz miejsce magazynowania – 7,4%); −miejsca i środki komunikacji publicznej – 14,3% (dominują tereny komunikacji publicznej); −tereny: leśne, zielone; miejsca upraw i hodowli – 7,9%; −pod ziemią (kopalnie) – 3,9%; −inne miejsca (np. teren: zbiornika do gromadzenia wody do celów ppoż.; rozdzielni głównej 6 kV, komory utwardzania przy produkcji betonu i wyrobów betonowych, podstacji trakcyjnej, przy energetycznym betonowym słu - pie zlokalizowanym na linii energetycznej SN o napięciu 15kV) – 3,4%. Do wypadków ze skutkiem śmiertelnym dochodziło naj - częściej wskutek: − upadku z wysokości, np. podczas sprawdzania zamo- cowania rynny; przy wykonywaniu pracy (bez stosowa- nia środków ochrony indywidualnej chroniących przed Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych w 2025 r. przez inspektorów pracy – wg narodowości poszkodowanych Wyszczególnienie Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażeniami ciała Ogółem, w tym:2140203649 obywatele z krajów UE2-1 obywatele spoza krajów UE, w tym: 2651899 obywatele Ukrainy1921468 obywatele Białorusi1515 obywatele Kolumbii11-5 obywatele Gruzji821 obywatele Uzbekistanu7-6 obywatele Indii5-2 obywatele Filipin4-2 inni23110 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 42 ROZDZIAŁ 4 upadkiem z wysokości); z podestu roboczego rusztowania (podczas montażu parapetu okna); z wysokości trzeciego podestu roboczego; w trakcie podawania cegieł do współ - pracownika; podczas podczepiania do haka wciągarki pustego wiaderka; z drabiny przystawnej na posadzkę wznoszonego budynku (podczas wykonywania prac cie - sielskich); z łyżki koparki podczas odcinania pasków mocowania kabli; z kosza znajdującego się na widłach ładowarki teleskopowej na betonowe podłoże; z dachu podczas przechodzenia z rusztowania na więźbę dachową; podczas wykonywania prac na krawędzi dachu dwuspado - wego; przez otwór technologiczny na niższą kondygnację (47 poszkodowanych – 23,2%); − uszkodzenia, rozerwania, pęknięcia, ześlizgnięcia, załamania się czynnika , w tym podczas: ścinki wierzby doszło do zawieszenia się gałęzi i upadku z wysokości około 1,2 m na pracownika; transportu ręcznego mate - riałów doszło do uderzenia w głowę pracownika spada- jącą z wysokości około 10 m cegłą odspojoną od ściany Poszkodowani ze skutkiem śmiertelnym w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. - wg sekcji PKD pozostałe budownictwo transport i gospodarka magazynowa przetwórstwo przemysłowe górnictwo i wydobywanie dostawa wody; gospodarka ściekami i odpadami; rekultywacja handel i naprawy administrowanie i działalność wspierająca rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 22 10 7 6 69 40 23 15 11 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku • Wady konstrukcyjne lub niewłaściwe rozwiązania techniczne i ergonomiczne czynnika materialnego (nieprawidłowości projektowo- -konstrukcyjne czynnika materialnego) – 89,8 %; • Niewłaściwe wykonanie czynnika materialnego –4,3 %; • Wady materiałowe czynnika materialnego – 4,3 %; • Niewłaściwy stan czynnika materialnego – 1,6 %. 15,7% PRZYCZYNY WYPADKÓW PRZY PRACY ZBADANYCH PRZEZ PIP Przyczyny wypadków przy pracy zbadanych przez PIP w 2025 r. 40,7% 43,6% • Nieprawidłowe zachowanie się pracownika – 52,1%; • Niewłaściwe samowolne zachowanie się pracownika – 23,5%; • Brak lub niewłaściwe posługiwanie się czynni - kiem materialnym przez pracownika – 11, 3%; • Nieprawidłowości w stosowaniu sprzętu ochronnego przez pracownika – 8,3%; • Stan psychofizyczny pracow - nika, niezapewniający bezpiecz- nego wykonywania pracy – 4,8%. • Niewłaściwa ogólna organizacja pracy – 78,9%; • Niewłaściwa organizacja stanowiska pracy – 13,3 %; • Niewłaściwa eksploatacja czynnika materialnego – 7, 8%. Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 43 remontowanej kamienicy; przemieszczania się w wykopie pracownik został uderzony przez spadającą do wykopu rurę o średnicy 800 mm i długości 36 m i wadze około 1600 kg (36 poszkodowanych – 17,7%); −utraty kontroli nad maszyną, narzędziem, środ- kiem transportu lub obsługiwanym sprzętem ruchomym – np. podczas transportu szyn kolejkowych doszło do utraty kontroli nad podwieszanym wózkiem transportowym, co doprowadziło do uderzenia pra - cownika transportowanymi szynami w głowę; podczas odbioru odpadów jeden z ładowaczy, stojąc za śmie - ciarką, został do niej przygnieciony przez samochód osobowy, który wjechał w tył pojazdu; podczas trans - portu ręcznego (w pięcioosobowym zespole) elek- trycznej prasy krawędziowej o masie 2500 kg – przy korzystaniu z wózka jezdniowego doszło do utraty sta - teczności maszyny i przygniecenia jednego z mężczyzn przez upadającą maszynę; pracownik został potrącony/ przygnieciony przez samowolnie staczający się pojazd wraz z przyczepą, na której załadowana była koparka (27 po szkodowanych – 13,3%). Wypadki podczas pracy zdalnej Do Państwowej Inspekcji Pracy pracodawcy zgłosili 12 zdarzeń wypadkowych, zaistniałych w 2025 r., podczas wykonywania pracy zdalnej. W wypadkach tych poszkodo - wanych zostało 12 osób, w tym 2 doznały ciężkich obra- żeń ciała, 9 poniosło śmierć, a jedna osoba doznała lekkich obrażeń ciała. Spośród 12 zdarzeń wypadkowych, dla których prowa - dzone były postępowania powypadkowe przez zespoły powypadkowe powołane przez pracodawców, 4 nie zosta- ły uznane za wypadki przy pracy. Powodem takiej decyzji był brak przyczyny zewnętrznej zdarzenia lub brak związku zaistniałego zdarzenia z pracą. Podstawą świadczenia pracy poszkodowanych w wypadkach podczas wykonywania pracy zdalnej była umowa o pracę. Wnioski do ZUS o podwyższenie składki wypadkowej Inspektorzy pracy w 2025 r. w 89 przypadkach wystąpi- li do ZUS z wnioskami o podwyższenie o 100% skład- ki na ubezpieczenie wypadkowe. Wnioski dotyczyły tych płatników składek, u których w dwóch kolejnych kontrolach stwierdzono rażące naruszenie przepisów bhp. Najwięcej takich sytuacji inspektorzy pracy stwierdzili u pracodawców w województwie wielkopolskim (21 wniosków). We wnio - skach kierowanych do ZUS dominowali przedsiębiorcy prowadzący działalność budowlaną – 66 podmiotów, następnie przedsiębiorcy z przetwórstwa przemysłowe- go – 17 podmiotów. Podsumowanie Analizy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy potwierdza - ją, że – podobnie jak w latach ubiegłych – przetwórstwo przemysłowe oraz budownictwo pozostają najbardziej niebezpiecznymi sektorami gospodarki, w których docho - dzi do największej liczby wypadków przy pracy o najpoważ- niejszych skutkach dla poszkodowanych. Dane te stały się kluczowym argumentem za kontynuacją i intensyfikacją działań nadzorczych w tych obszarach. W ramach realizacji strategii Unii Europejskiej dotyczącej bezpieczeństwa i higieny pracy, sektor przetwórstwa prze - mysłowego został objęty w latach 2025-2027 programem „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sek- torze przemysłowym – Wizja Zero”. Obecnie realizujemy drugi rok tej strategii, koncentrując się na: ●weryfikacji przestrzegania przepisów prawa pra - cy, ze szczególnym uwzględnieniem technicznego bezpie- czeństwa maszyn i urządzeń; ●kontroli wdrażania działań eliminujących nieprawidłowości, które mogą skutkować wypadkami; ●propagowaniu kultury bezpieczeństwa opartej na całkowi - tej eliminacji zdarzeń urazowych. Uzupełnieniem kontroli jest kampania edukacyjna „Bez- pieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Ma ona na celu zwiększenie zaangażowania pracodawców w budowanie bezpiecznych warunków pracy poprzez prawidłowe zarzą - dzanie bhp, rzetelną ocenę ryzyka zawodowego oraz sku- teczną prewencję zdrowotną. Równolegle Państwowa Inspekcja Pracy kontynuuje prio - rytetowe działania w sektorze budowlanym. Od 2025 r. kontrole w budownictwie prowadzone są w zmienionej for - mule, która pozwala na jeszcze skuteczniejsze reagowa- nie na dynamicznie zmieniające się zagrożenia na placach budowy. Nowe podejście jest ukierunkowane na natychmia - stowe eliminowanie bezpośrednich zagrożeń życia i zdro- wia oraz głębszą analizę systemowych przyczyn uchybień w zakresie ochrony pracy. W oparciu o doświadczenia kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy oraz analizę przyczyn wypadków przy pra - cy osób świadczących pracę na innej podstawie niż stosu- nek pracy, Główny Inspektor Pracy wystąpi z wnioskiem o podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do noweli- zacji rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecz- nej z dnia 23 stycznia 2022 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypad- kowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporzą- dzenia , poprzez wprowadzenie obowiązku wskazywania w karcie wypadku wniosków i zalecanych środków profi - laktycznych, także w odniesieniu do osób niebędących pracownikami. W ocenie Państwowej Inspekcji Pracy obecne przepisy nie zapewniają wystarczającego poziomu działań prewen - cyjnych wobec osób wykonujących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy. Obowiązujący wzór karty wypad - ku koncentruje się głównie na opisie zdarzenia i jego kwa- lifikacji prawnej, nie przewidując obowiązku formułowania wniosków oraz środków zapobiegawczych. W praktyce ogranicza to możliwość eliminowania przyczyn wypadków i przeciwdziałania podobnym zdarzeniom w przyszłości. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 44 ROZDZIAŁ 4 Zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy wprowadzenie obo- wiązku zamieszczania w karcie wypadku wniosków i środków profilaktycznych wzmocni prewencyjny charak - ter postępowań powypadkowych oraz przyczyni się do podniesienia standardów bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę poza stosunkiem pracy. Jednocześnie, w związku z doświadczeniami wynikają- cymi ze stosowania przepisów dotyczących postępowań powypadkowych, zasadne wydaje się przeprowadzenie przeglądu rozporządzenia w sprawie ustalania okolicz- ności i przyczyn wypadków przy pracy – dotyczy ono wypadków pracowniczych. W praktyce kontrolnej PIP identyfikowane są zagadnienia wymagające dalszej analizy i ewentualnego doprecyzowania, dotyczą- ce m.in. obowiązków stron postępowania powypad- kowego; sposobu realizacji obowiązku zapoznania poszkodowanego z protokołem powypadkowym np. w sytuacji, gdy jest nieprzytomny; trudności w uzy- skiwaniu informacji o rodzaju urazu poszkodowanego czy zakresu uprawnień inspektora pracy określonych w § 15 rozporządzenia. Kwestie te mają charakter przy- kładowy i będą przedmiotem dalszych prac analitycz- nych oraz konsultacyjnych. 5 Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 47 Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas realizacji kontroli w ramach strategii „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero” odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE A B C D E F G stan techniczny dróg, przejść komunikacyjnych i ramp wykaz prac szczególnie niebezpiecznych osłony i inne urządzenia ochronne zabezpieczenie lub oznakowanie miejsc niebezpiecznych ocena ryzyka zawodowego badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych F G 61 51 43 33 32 31 29 5. Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 5.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero 5.1.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero – kontrole Zakres kontroli Celem kontroli była weryfikacja przestrzegania obowią- zujących przepisów prawa pracy, w szczególności bez- pieczeństwa i higieny pracy w zakładach zajmujących się działalnością przemysłową. Kontrole były ukierunkowa - ne na ograniczenie zagrożeń wypadkowych. Zakres kontroli obejmował kompleksową analizę warun - ków pracy w zakładzie, poprzedzoną oceną informacji o zaistniałych wypadkach przy pracy, chorobach zawodo - wych oraz narażeniu pracowników na czynniki szkodliwe i niebezpieczne. Kontroli podlegała ocena przygotowania pracowników do pracy, terminowości i zakresu prowadzo - nych badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, organizacji pracy i stanowisk pracy, stanu techniczne - go maszyn, urządzeń, a także urządzeń i instalacji ener- getycznych, warunków panujących w pomieszczeniach pracy, sposobów realizowania transportu wewnętrznego oraz magazynowania. Inspektorzy pracy zwracali uwa - gę na prace szczególnie niebezpieczne, z uwzględnieniem zapewnienia właściwego nadzoru nad ich wykonywaniem. W trakcie kontroli analizie podlegała dokumentacja powy - padkowa oraz ocena ryzyka zawodowego. Przeprowadzono 771 kontroli w 765 podmiotach, w któ- rych świadczyło pracę 107 tys. osób, w tym 103 tys. osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Były to małe zakłady zatrudniające od 10 do 49 pracowników (41%), średnie od 50 do 249 osób (39%), duże o zatrudnieniu 250 pracowników i więcej (13%) oraz mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 9 osób (7%). Diagnoza Najwyższy poziom naruszeń stwarzających bezpośred- nie zagrożenie dla zdrowia i życia miał miejsce w trakcie eksploatacji maszyn i urządzeń technicznych. Nie- prawidłowości dotyczące osłon i innych urządzeń ochron- nych wystąpiły w 61% zakładów, elementów sterowniczych wpływających na bezpieczeństwo w 31% zakładów, urzą - dzeń do uruchamiania oraz całkowitego lub awaryjnego zatrzymywania maszyny w 22% zakładów. Nieprawidło - wości dotyczące instrukcji obsługi maszyn stwierdzono w 23% zakładów. Charakterystycznym przykładem były liczne maszyny, w których zdemontowano osłony, wyłącz - niki krańcowe, blokady lub kurtyny świetlne, pozostawiając swobodny dostęp do pił, frezów, wałów, mieszadeł, noży, kół pasowych. Ujawniono też maszyny z uszkodzonymi lub celowo zablokowanymi urządzeniami bezpieczeń - stwa, jak blokady osłon, maty naciskowe, fotokomórki czy urządzenia ryglujące, co pozwalało pracownikowi wejść lub sięgnąć kończynami do strefy niebezpiecznej przy pracują - cym mechanizmie. Szczególnie rażące były przypadki obejścia fabrycznych zabezpieczeń maszyn. Przykładem mogą być eksploato - wane liczne pilarki, traki, strugarki, frezarki, wiertarki, prasy i mieszalniki, w których można było uruchomić napęd przy otwartej osłonie lub sięgnąć ręką do strefy ruchu narzędzia. Szczególnie dużo nieprawidłowości stwierdzono w małych i średnich zakładach, w nich właśnie inspektorzy pracy wydali największą liczbę decyzji natychmiastowego wstrzy - mania eksploatacji maszyn, których dalsze użytkowanie oznaczałoby zagrożenie dla zdrowia pracowników. Ta k że urządzenia i instalacje energetyczne stano- wiły istotny obszar zagrożeń. Nieprawidłowości dotyczące ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym wystą - piły w 23% zakładów, badań i pomiarów skuteczności tej ochrony w 22% zakładów, a właściwej eksploatacji urzą - dzeń i instalacji w 31% zakładów. Ujawniano zarówno brak aktualnych pomiarów, jak i doraźne, prowizoryczne zasila - nie urządzeń, uszkodzone przedłużacze, otwarte rozdziel- nice, dostęp do części czynnych pod napięciem czy brak zabezpieczeń w strefach zagrożenia wybuchem. Stwier - dzono eksploatację maszyn z połączeniami przewodów umożliwiającymi bezpośredni dotyk części przewodzących prąd po wyrwaniu zadławień z obudowy. W 43% kontrolowanych zakładów występowały nieprawi - dłowości w zabezpieczeniu lub oznakowaniu miejsc nie- bezpiecznych, a w 20% nie zapewniono właściwego stanu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 48 ROZDZIAŁ 5 technicznego obiektów i pomieszczeń pracy. W praktyce zagrożenia te prowadziły do licznych potknięć, poślizgnięć, kolizji i wpadnięć do otworów technologicznych. Stwierdzono niezabezpieczone studnie, zagłębienia przy obrabiarkach, otwory technologiczne w posadzkach oraz brak osłon lub barierek przy różnicach poziomów. Nieprawidłowości dotyczące wykazu prac szczególnie niebezpiecznych stwierdzono w 29% zakładów, a nieopra- cowanie szczegółowych wymagań przy wykonywaniu tych prac w 27%. Pozostałe nieprawidłowości w tym zakresie, dotyczyły niezapewnienia: −odpowiednich środków zabezpieczających (14% zakładów); −bezpośredniego nadzoru nad wykonywaniem prac szcze - gólnie niebezpiecznych (12% zakładów); −instruktażu przed rozpoczęciem prowadzenia prac szcze - gólnie niebezpiecznych (12% zakładów). Rażącym przykładem lekkomyślności było nieuwzględ - nienie, w wykazie prac szczególnie niebezpiecznych, pra- cy na wysokości przy użyciu rusztowania, mimo że właśnie podczas takiej pracy doszło już wcześniej w kontrolowanym podmiocie do wypadku polegającego na upadku z wysoko - ści trzech metrów. Instrukcje bhp dotyczące procesów technologicznych i prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi były niepra - widłowe w 24% zakładów. Często pracodawcy ograniczali się do ogólnego powielenia wymogów z rozporządzenia, bez odniesienia do rzeczywiście wykonywanych prac. Nieprawidłowości w organizacji prac transportowych przy użyciu urządzeń mechanicznych wystąpiły w 16% zakładów, w instrukcjach ruchu na drogach wewnątrzzakła - dowych w 24%, a w stanie dróg, przejść i ramp w 33%. W magazynowaniu i składowaniu brak odpo- wiednich instrukcji dotyczył 24% zakładów, a brak informacji o dopuszczalnym obciążeniu podłóg, stro - pów i urządzeń do składowania aż 39%. Charaktery- stycznym przykładem było ręczne przemieszczanie bardzo ciężkich elementów lub opakowań bez odpowied - niego sprzętu, co prowadziło do urazów układu mięśniowo- -szkieletowego, przygnieceń i uderzeń. Drugim przykładem było składowanie materiałów poza wyznaczonymi miejsca - mi, w świetle dróg transportowych i komunikacyjnych, bez zabezpieczenia przed przemieszczeniem, co zwiększało ryzyko kolizji, wyślizgnięć i przygnieceń. W zakresie czynników szkodliwych, niebezpiecz- nych i uciążliwych szczególnie niepokojący był stan badań i pomiarów środowiska pracy. Nieprawidłowości w samym wskazaniu czynników szkodliwych, dla których należy wykonywać badania i pomiary, wystąpiły w 11% zakładów, natomiast w zakresie przeprowadzania badań i pomia - rów czynników szkodliwych już w 32% zakładów. Oznacza to, że znaczna część pracodawców nie dysponowała aktu - alną wiedzą o poziomie narażenia pracowników na hałas, pyły, drgania czy czynniki chemiczne, a przez to nie mogła właściwie oszacować ryzyka zawodowego ani dobrać sku - tecznych środków profilaktycznych. Dużym problemem była niska jakość i nieaktualność oce- ny ryzyka zawodowego. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w 51% zakładów, przy czym brak oceny dotyczył 5% stanowisk, a uchybienia 20% stanowisk. Dane te poka - zują, że wielu pracodawców nadal traktuje ocenę ryzyka jako dokument tworzony jednorazowo, często według wzorów ogólnych, bez rzeczywistego odniesienia do konkretnych czynności, stosowanych maszyn, materiałów, organizacji stanowiska i rzeczywistych zagrożeń. Przykładem może być ocena ryzyka sporządzona dla stanowiska pracownika pro - dukcji, w której opis stanowiska był ogólny i nie korespon- dował z faktycznie wykonywanymi czynnościami, ani nie obejmował maszyn i urządzeń obsługiwanych przez pracow - nika. Takie podejście powodowało pomijanie zagrożeń fak- tycznie występujących na stanowisku pracy. W kontrolowanych podmiotach w latach 2022-2024 odnotowano łącznie 5099 wypadków przy pracy, w któ- rych 73 osoby odniosły ciężkie obrażenia ciała, a 12 osób poniosło śmierć. Inspektorzy pracy poddali analizie 2789 dokumenta- cji powypadkowych, a także dokumenty oceny ryzyka zawodowego sporządzone dla stanowisk pracy, na których zatrudnieni byli pracownicy poszkodowani w wypadkach. W 4% zakładów pracodawcy nie prowadzili rejestru wypadków, natomiast w co dziesiątym stwierdzono uchybie - nia w tym zakresie. Nieprawidłowości dotyczące sporządza- nia dokumentacji powypadkowej wystąpiły w 21% zakładów, przy czym uchybienia odnotowano w co dziesiątej analizo - wanej dokumentacji. Nieprawidłowe ustalenia okoliczności Wypadki przy pracy – analiza dokumentacji powypadkowej i dokumentacji oceny ryzyka zawodowego odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości nieustalenie wszystkich okoliczności wypadku określenie w protokole powypadkowym środków i wniosków pro laktycznych nieustalenie wszystkich przyczyn wypadku przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego dla zidenty kowanych zagrożeń po zaistnieniu wypadku, w tym zagrożeń którego(ych) aktywizacja doprowadziła do wypadku uaktualnienie oceny ryzyka zawodowego po zaistnieniu wypadku identy kacja zagrożenia(ń), którego(ych) aktywizacja doprowadziła do wypadku A B C D sporządzenie dokumentacji wypadkowej G H F zebranie aktualnych informacji potrzebnych do oceny ryzyka zawodowego E 39 38 2828 25 22 21 20 BACDEFGH SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 49 wypadków stwierdzono w 25% zakładów. Błędne ustalenie przyczyn wypadków wystąpiło w 38% zakładów. Jednym z najpoważniejszych problemów było nieprawi- dłowe ustalanie przyczyn wypadków. Zespoły powypad- kowe często myliły przyczynę wypadku z samym zdarzeniem powodującym uraz lub z odchyleniem od sta - nu normalnego. Często w określeniu przyczyn wypadku pomijano przyczyny techniczne i organizacyjne. Przykładem może być wypadek związany z wybuchem acetylenu podczas transportu butli z gazem technicznym, w którym jako przyczynę wskazano sam wybuch, pomijając m.in. niewłaściwą organizację pracy, brak instrukcji trans - portu, brak zabezpieczenia zaworów oraz nieuwzględnienie atmosfery wybuchowej w ocenie ryzyka. W innym przy - padku, dotyczącym obsługi rębaka, zespół powypadkowy nie ustalił rzeczywistych przyczyn zdarzenia, a dodatkowo zamieścił niezgodny z przepisami wniosek, że brak wcze - śniejszych podobnych zdarzeń zwalniał pracownika z obo- wiązku stosowania okularów ochronnych. Nieprawidłowości w zakresie określania w proto- kole powypadkowym środków i wniosków profilak- tycznych odnotowano w 28% zakładów. W tym obszarze zespoły ograniczały się do omówienia wypadku przy pra - cy, ponownego przeszkolenia poszkodowanego. W znacz- nej części protokołów powypadkowych inspektorzy pracy stwierdzili określenie środków profilaktycznych nieade - kwatnych do przyczyny wypadku. Kolejnym problemem było niezastosowanie przez pracodawcę środków i wniosków profilaktycznych w praktyce, które stwierdzono w 17% zakładów. Jednym z przykładów, w związku ze śmiertelnym wypadkiem pra - cownika, było nieopracowanie szczegółowej instrukcji wymiany filtrów na wieży suszarniczej z wyszczególnie - niem i wskazaniem miejsca składowania zużytych filtrów. Pracodawca do czasu zakończenia kontroli nie opracował takiej instrukcji. Niezadowalający był również poziom powiązania postępowania powypadkowego z oceną ryzyka zawodowego . Nieprawidłowości w dokumentowaniu oceny ryzyka związanej z wypadkami wystąpiły w 9% zakładów. Brak zebrania aktualnych informacji niezbęd - nych do oceny ryzyka stwierdzono w 20% zakładów. Niezidentyfikowanie wszystkich zagrożeń, których aktywizacja doprowadziła do wypadku, ujawnio - no w 22% zakładów. W co piątym przypadku stwier- dzono brak aktualizacji oceny ryzyka po zaistnieniu wypadku (dotyczyło to 39% zakładów). W 16% zakła - dów pracodawcy nie informowali pracowników o ryzy- ku po wypadku (dotyczyło to 5% objętych badaniem pracowników), a w kolejnych 16% nie zapewniano udzia - łu osób organizujących pracę w procesie oceny ryzyka. Wskazuje to, że etap działań po wypadku, kluczowy dla zapobiegania podobnym zdarzeniom w przyszłości, był najsłabszym elementem systemu. Potwierdzają to rów - nież przykłady. W jednym przypadku po śmiertelnym wypadku zbiorowym związanym z eksplozją gazu, pra- codawca co prawda opracował instrukcję transportu substancji niebezpiecznych, jednak nie zaktualizował oceny ryzyka o zagrożenie mogące wywołać wybuch. Na podobnym poziomie utrzymywały się nieprawidło- wości dotyczące spójności środków profilaktycznych wynikających z oceny ryzyka zawodowego i proto - kołów powypadkowych. Brak uwzględnienia w zaktuali- zowanej ocenie ryzyka środków określonych w protokole powypadkowym stwierdzono w 26% zakładów. Brak spój - ności wdrożonych środków wynikających z oceny ryzyka zawodowego ze środkami i wnioskami z protokołu powy - padkowego ujawniono w co piątym zakładzie. W praktyce oznaczało to, że nawet jeśli oba dokumenty były formalnie sporządzone, zawierały różne lub niespójne działania pro - filaktyczne. Przykładem było nieuwzględnianie w ocenie ryzyka zaleceń dotyczących montażu zabezpieczeń tech - nicznych przy drzwiach, transporterach czy maszynach, mimo że zostały one wskazane jako konieczne. Innym przykładem było ograniczanie działań profilaktycznych jedynie do omówienia zdarzenia z pracownikami, bez wprowadzania zmian technicznych lub organizacyjnych wskazanych w dokumentacji powypadkowej. Zadania w zakresie nadzoru i kontroli stanu bhp naj- częściej wykonywali specjaliści spoza zakładu, rzadziej etatowa służba bhp, a jeszcze rzadziej pracodawca lub pracownik zatrudniony przy innej pracy. Powierzanie zadań służby bhp głównie podmiotom zewnętrznym (choć nie stanowi naruszenia prawa), może ograniczać skuteczność i znajomość realnych warunków pracy. Najczęstszym uchy - bieniem był brak sporządzania okresowych analiz stanu bhp, co stwierdzono w 35% zakładów. Charakterystycznym przykładem była analiza stanu bhp zawierająca pustą tabe - lę dotyczącą narażenia na czynniki szkodliwe, bez wartości narażenia, bez wniosków i bez planu poprawy warunków pracy. W co piątym zakładzie pracodawcy nie konsultowali z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkich działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. W stosunku do czterech pracodawców, z uwagi na stwier - dzone rażące naruszenia przepisów bhp, inspektorzy pracy skierowali wnioski do ZUS o podwyższenie składki na ubez - pieczenie wypadkowe. Wszystkie zostały uwzględnione i ZUS wydał decyzje o podwyższeniu o 100% wysokości sto - py procentowej składki. Wnioski Wnioski wskazują na dużą skalę nieprawidłowości w obsza- rze ekspolatacji maszyn i urządzeń, zwłaszcza w zakre- sie braku osłon i urządzeń ochronnych, w szczególności w zakładach małych i średnich, w branżach z przewagą maszyn starszego typu. Wysoki odsetek nieprawidłowości w ocenie ryzyka zawodowego i w dokumentacji powypad - kowej dowodzi, że oba te obszary nadal są przez wie- lu pracodawców traktowane formalnie, a nie jako realne narzędzia prewencji. Problemem pozostaje niewystar- czająca jakość działań służby bhp, zwłaszcza w zakre- sie corocznych analiz stanu bhp, kontroli warunków pracy i rzetelnego uczestnictwa w badaniu przyczyn wypadków. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 50 ROZDZIAŁ 5 Nieprawidłowości związane z postępowaniem powypad- kowym, brakiem ponownej oceny ryzyka po wypadku oraz niespójnością środków profilaktycznych mają bezpośredni związek ze stanem bezpieczeństwa pracy, ponieważ unie - możliwiają trwałe usuwanie przyczyn zdarzeń i sprzyjają powtarzalności wypadków. Dzięki zdecydowanym działa - niom kontrolnym inspektorów pracy wdrożono środki profilaktyczne, których pracodawcy wcześniej nie wprowa - dzili, co istotnie przyczyniło się do poprawy stanu bhp, wła- ściwego prowadzenia postępowań powypadkowych oraz realnego ograniczenia ryzyka występowania podobnych wypadków w przyszłości. Z przeprowadzonych kontroli wynika również, że część poszkodowanych w wypadkach to osoby zatrudnione na innej podstawie niż stosunek pracy. W takich przypadkach płat - nicy składek sporządzają kartę wypadku. Obecnie jednak dokument ten nie obejmuje kwestii formułowania wniosków i środków profilaktycznych, co w praktyce prowadzi do pomi - jania wniosków profilaktycznych oraz ogranicza skuteczność działań zapobiegających podobnym zdarzeniom w przyszło - ści. Dlatego, dostrzegając problem braku skutecznej i peł- nej ochrony w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, zasadne wydaje się rozszerzenie obowiązków pracodawcy (określonych w art. 304 Kodeksu pracy) w zakresie bhp wobec tych osób. Rozszerzenie to powinno obejmować obowiązek wskazywania wniosków i zalecanych środków profilaktycz - nych w karcie wypadku w odniesieniu do osób niebędących pracownikami w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W świetle wyników kontroli zasadne jest kontynu- owanie i wzmacnianie działań kontrolnych ukierun- kowanych na zakłady o wysokiej wypadkowości oraz na podmioty, w których wcześniej stwierdzono poważne naruszenia . Kontrole powinny w szczególności obejmować ocenę stanu technicznego maszyn, jakość oce - ny ryzyka zawodowego oraz sposób prowadzenia postępo- wań powypadkowych. Niezbędne jest także utrzymanie i rozszerzanie działań prewencyjno-szkoleniowych kierowanych do pracodawców, kadry kierowniczej i służby bhp, zwłaszcza w zakresie: właściwej identyfikacji zagro - żeń, metod badania wypadków, organizacji prac szcze- gólnie niebezpiecznych oraz praktycznego powiązania oceny ryzyka zawodowego z dokumentacją powypadkową. Pozwoli to na ograniczenie liczby wypadków przy pracy w przyszłości. 5.1.2. Kampania „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” oraz program „Prewencja wypadkowa” W 2025 r. rozpoczęliśmy 3-letnią kampanię „Bezpieczeń- stwo pracy zależy od Ciebie”, która jest elementem strategii „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja ZERO”. Ma ona na celu uświadomienie pracodawcom i osobom odpowiedzial - nym za bezpieczeństwo konieczność bezpośredniego zaangażowania się w sprawy zarządzania bhp oraz zachę - cenie do uczestnictwa pracowników w działaniach słu- żących zwiększaniu poziomu bezpieczeństwa pracy. Działaniami o charakterze prewencyjnym, promocyjnym i edukacyjnym inspekcja pracy zamierza: ●inspirować do zmiany postaw, popularyzując wzorce kultu - rowe bezpieczeństwa pracy i odpowiedzialności za wyko- nywane zadania; ●wskazywać na tragiczne konsekwencje nieprzestrzega - nia przepisów bhp i nieodpowiedzialnych, zachowań oraz upowszechniać ku przestrodze wnioski z analiz wypadków przy pracy; ●zachęcać pracodawców i pracowników do podnoszenia poziomu kultury technicznej i organizacyjnej w miejscu pra - cy i inspirować do dzielenia się „dobrymi praktykami”. Hasłem kampanii „Włącz tryb bezpieczny” zapra- szamy wszystkich zainteresowanych do włączenia się w działania i wspólne realizowanie przedsięwzięć na rzecz poprawy bezpieczeństwa pracy i ograniczenia ryzyka wypadków przy pracy. Informacje o kampanii, organizowanych wydarzeniach i szkoleniach, a także publikacje tematyczne, można zna - leźć na stronie www.bhpnatak.pl, za pośrednictwem której przez najbliższe 2 lata będą promowane działania z obszaru prewencji wypadkowej. Inspekcja pracy nieodpłatnie udo - stępnia na tej stronie pracodawcom plakaty – prace z kon- kursu zwiększającego świadomość zagrożeń wypadkowych i sposobów ich ograniczania – które mogą zostać wykorzy - stane do prowadzenia akcji promujących kulturę bezpie- czeństwa. W 2025 r. z możliwości takiej skorzystały firmy Plakat kampanii adresowany do pracodawców SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 51 ERGIS S.A. Odział w Oławie oraz ALSTAL Grupa Budowla- na sp. z o.o. sp. k. W 2025 r. działaniami pozakontrolnymi objęliśmy ponad 7, 8 tys. podmiotów, w tym: prawie 4 tys. pracodawców, ponad 1,1 tys. pracowników, ponad 800 przedstawicieli służby bhp oraz blisko 700 społecznych inspektorów pra - cy. Nasze działania to przede wszystkim szkolenia organi- zowane przez okręgowe inspektoraty pracy, konferencje i seminaria (w liczbie 157) o tematyce związanej z prewencją wypadkową w miejscu pracy, prawidłowym prowadzeniem postępowań powypadkowych oraz zarządzaniem ryzykiem zawodowym. Poniżej kilka przykładów takich wydarzeń: 95 marca 2025 r. – konferencja pt.: „Bezpieczeństwo pracy a innowacyjne technologie w przemyśle” zorganizowana przez OIP Katowice na 21 Międzynaro - dowych Targach Bezpieczeństwa, Higieny Pracy oraz Ochrony Przeciwpożarowej BHP 2025. Podczas wyda - rzenia podejmowano m.in. tematy związane z zarzą- dzaniem ryzykiem w dobie cyfryzacji oraz rolą sztucznej inteligencji w prognozowaniu i zapobieganiu wypadkom przy pracy; 924 kwietnia 2025 r. – OIP Zielona Góra we współpra - cy z Akademią im. Jakuba Paradyża w Gorzowie Wiel- kopolskim zorganizował konferencję pt.: „Bezpieczna eksploatacja maszyn a wypadki przy pracy” , na któ- rej podejmowano m.in. tematy związane z oceną ryzyka zawodowego związanego z eksploatacją maszyn, naj - częstszych przyczyn wypadków przy pracy podczas pra- cy przy maszynach, systemów bezpieczeństwa stanowisk zrobotyzowanych i linii produkcyjnych, a także wpływu modernizacji i utrzymania maszyn na ich bezpieczeństwo; 923 maja 2025 r. – OIP Kielce wspólnie z Politechniką Świętokrzyską oraz Fundacją Kultura Bezpieczeństwa zorganizował konferencję „Zapobieganie wypadkom w przemyśle i budownictwo – wizja zero” . Na terenie uczelni odbyły się wykłady, warsztaty i pokazy, które przy - bliżyły słuchaczom wiedzę z zakresu najnowocześniej- szych rozwiązań dotyczących prewencji wypadkowej; 93 czerwca 2025 r. – konferencja „Wizja Zero – zapo- bieganie wypadkom przy pracach magazynowych”, która odbyła się podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich ITM. W trakcie wydarzenia omówiono m.in. zagadnienia związane z bezpieczeństwem pracy w maga - zynach, w tym obsługi suwnic, układnic oraz regałów prze- suwnych. Przedstawiono również najnowsze rozwiązania technologiczne minimalizujące ryzyko wypadków przy pra - cach magazynowych, a także przykłady wypadków przy pracy, zbadanych przez inspektorów pracy; 92 września 2025 r. podczas Forum BHP, OIP Warszawa zorganizował wspólnie z ZUS oraz Centrum Medycznym Puławska konferencję „Wypadek przy pracy i co dalej? Procedury, badania, świadczenia” . Podczas wydarze- nia uczestnicy mogli uzyskać wiedzę na temat badania okoliczności i przyczyn wypadków, prowadzenia postępo - wań powypadkowych, roli profilaktycznych badań lekar- skich oraz świadczeń przysługujących z ubezpieczenia wypadkowego. Kampania promowana była także podczas innych wydarzeń. Przykładowo w dziesięciu zakładach pracy z województwa świętokrzyskiego zorganizowano Tydzień Bezpieczeństwa Pracy w Przemyśle, pod hasłem „Wypadek to nie przypadek” . W trakcie wydarzenia odbywały się szkolenia dotyczące prowadzenia postępo - wań powypadkowych, a także ćwiczenia p.poż. i pokazy ratownictwa prowadzone przez przedstawicieli Państwowej Straży Pożarnej oraz zakładowych służb bhp. Tygodniowi bezpieczeństwa towarzyszyła akcja promocyjna w Interne - cie i mediach społecznościowych. Ważnym działaniem związanym z kampanią jest także program „Prewencja wypadkowa”, którego celem jest wspieranie małych i średnich firm w działaniach na rzecz ograniczenia zagrożeń wypadkowych. Do udziału zaprasza - ni są pracodawcy prowadzący przedsiębiorstwa działające w branżach o podwyższonym wskaźniku wypadkowości oraz takie, w których w ostatnich latach miała miejsce zwiększona liczba wypadków przy pracy (typowani na podstawie danych ZUS-IWA). Oprócz praktycznej wiedzy uczestnicy otrzymują merytoryczną pomoc inspektorów pracy przy wdrażaniu ele - mentów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy oraz przy eliminowaniu nieprawidłowości. Na bezpłatnych szkole - niach organizowanych w okręgowych inspektoratach pracy pracodawcom przekazywana jest wiedza o: −identyfikacji zagrożeń w zakładzie pracy; −roli współdziałania pracodawcy z pracownikami w proce - sie eliminacji i ograniczenia ryzyka zawodowego; −prawidłowym dokumentowaniu wyników oceny ryzyka; −zasadach szacowania ryzyka zawodowego; −ustalaniu przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy; −eliminowaniu ich powtarzalności. Uczestnicy programu otrzymują również bezpłatne mate - riały wspomagające ich w realizacji działań naprawczych w firmie, w tym: dwie listy kontrolne „Prewencja wypadko - wa. Lista kontrolna z komentarzem”, „Ocena ryzyka zawo- dowego. Lista kontrolna z komentarzem” oraz broszurę „Wypadek przy pracy. Poradnik pracodawcy”. Pracodawcy, którzy zrealizują w swoich firmach działania na rzecz popra - wy bezpieczeństwa pracy i oceny ryzyka zawodowego, a także przejdą pozytywną weryfikację podjętych działań, Konferencja Państwowej Inspekcji Pracy na Międzynarodowych Targach Poznańskich ITM SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 52 ROZDZIAŁ 5 otrzymują od Państwowej Inspekcji Pracy zaświadczenie o ukończeniu programu prewencyjnego. W 2025 r. w okrę - gowych inspektoratach pracy zorganizowano 187 szkoleń dla pracodawców , w których uczestniczyło łącznie ponad Materiały wspomagające realizację programu „Prewencja wypadkowa” 1,6 tys. pracodawców i ich przedstawicieli. Liczba uczestników szkoleń wskazuje na realne zainteresowanie tematyką bezpieczeństwa pracy i potrzebę podnoszenia kompetencji w tym zakresie. Efektem prowadzonych działań szkoleniowych było przy- stąpienie do programu 569 pracodawców. Oznacza to, że więcej niż co trzeci uczestnik szkoleń zdecydował się na podjęcie konkretnych działań zmierzających do popra - wy bezpieczeństwa w swoim zakładzie pracy. Jest to wyraź- ny sygnał, że działania edukacyjne skutecznie motywowały pracodawców do wdrażania zmian organizacyjnych i tech - nicznych w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy. Istotnym elementem realizacji programu była także współpraca z pracodawcami w zakresie diagnozowania zagrożeń i oceny poziomu bezpieczeństwa pracy. W ramach programu 276 pracodawców przesłało do okręgowych inspektoratów pracy ankiety specjalistyczne, które pozwoliły na identyfikację najczęstszych problemów i obsza - rów wymagających poprawy. Był to ważny krok umożliwia- jący dopasowanie działań naprawczych do rzeczywistych potrzeb zdiagnozowanych w zakładach pracy. Kolejnym etapem była weryfikacja efektów wykona - nych działań naprawczych. W tym celu przeprowadzono 323 kontrole, z których 208 zakończyło się wyni - kiem pozytywnym. Jako sukces programu należy uznać fakt, że niemal dwie trzecie skontrolowanych podmiotów – uczestników programu, skutecznie wdrożyło działania poprawiające bezpieczeństwo pracy oraz ograniczające zagrożenia wypadkowe. Liczba ta potwierdza, że program nie miał charakteru wyłącznie informacyjnego, ale prowa - dził do rzeczywistych, mierzalnych zmian w organizacji pra- cy oraz zwiększenia poziomu bezpieczeństwa pracy. ●W związku z promocją kampanii okręgowe inspektora- ty pracy organizowały również stoiska informacyj- no-konsultacyjne oraz dyżury ekspertów, podczas których udzielaliśmy zainteresowanym informacji i porad z zakresu prewencji wypadkowej oraz oceny ryzyka zawo - dowego. Przykładowo OIP Bydgoszcz uruchomił punkt poradnictwa na Centralnych Targach Maszyn, Urządzeń i Sprzętu Rolniczego eRobocze SHOW w Lubieniu Kujaw - skim. OIP Gdańsk zorganizował stoisko informacyjno- -poradnicze na V Dniach Bezpieczeństwa Pracy i Ochrony Zdrowia na Uniwersytecie Gdańskim. OIP Katowice zorga - nizował 6 dyżurów telefonicznych, podczas których praco- dawcy z województwa śląskiego mogli uzyskać wsparcie z zakresu obowiązujących standardów bezpieczeństwa, a także uzyskać informacje dotyczące eliminowania zagrożeń w miejscu pracy i wdrażania rozwiązań sprzyja - jących tworzeniu zdrowych i bezpiecznych warunków pra- cy. Od kwietnia do czerwca 2025 r. w OIP Zielona Góra SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 53 funkcjonowały porady telefoniczne dla pracodawców zwią- zane z realizacją programu „Prewencja wypadkowa”. Narzędziem promocji kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” oraz programu „Prewencja wypadkowa” były również bezpłatne materiały i publikacje wykorzysty - wane podczas szkoleń, konferencji, seminariów, spotkań z pracodawcami, targów branżowych, a także podczas kontroli przeprowadzanych przez inspektorów. Na potrzeby kampanii opracowano nową ulotkę pt.: „Wizja ZERO. Zdrowa i bezpieczna praca”. Łącznie wykorzystano 10 400 egzem- plarzy publikacji Państwowej Inspekcji Pracy, z czego 7109 egzemplarzy przekazano bezpośrednio w związku z realizacją programu „Prewencja wypadkowa”. Materia - ły te stanowiły praktyczne wsparcie dla pracodawców, pomagając im wdrażać zasady oceny ryzyka zawodowego i eliminować zagrożenia. W przygotowaniu jest również broszura dotycząca prze - ciwdziałania wypadkom przy pracy w przemyśle w oparciu o zasady Wizji ZERO. Będzie ona wykorzystana jako narzę - dzie pomocnicze kampanii w ciągu kolejnych 2 lat. Działania prowadzone na terenie całego kraju wspierane były kampanią medialną za pośrednictwem telewizji, radia oraz Internetu, finansowaną i realizowaną w 2025 r. ze środ - ków Państwowej Inspekcji Pracy. Przygotowaliśmy m.in. spot telewizyjny, dwa spoty radiowe oraz bannery wykorzystywa - ne w promocji prowadzonej w Internecie. Kampanię medialną rozpoczęliśmy 27 sierpnia od działań prowadzonych w Internecie. Bannery emitowane były na por - talach pośrednictwa pracy pracuj.pl, rocketjobs.pl, indeed.pl i olx.pl praca, dzięki czemu możliwe było dotarcie do osób aktywnie szukających zatrudnienia. Do promocji wyko - rzystano również sieć Google Ads (GDN) oraz platformę zakupu reklam DV360, co pozwoliło na precyzyjny dobór odbiorców przekazu, zbudowanie szerokiego zasięgu kam - panii i dotarcie do pracowników oraz pracodawców w miej- scach w Internecie, które odwiedzają na co dzień – od portali informacyjnych, przez serwisy branżowe, po aplikacje mobil - ne. Ponadto, w kampanii wykorzystana została wyszukiwar- ka internetowa, gdzie promowano specjalnie przygotowane reklamy tekstowe wyświetlane użytkownikom w wynikach wyszukiwania Google po wpisaniu określonych słów kluczo - wych. Dało to możliwość zaadresowania przekazu do osób aktywnie poszukujących informacji m.in. o bezpieczeń - stwie pracy, przepisach bhp, szkoleniach czy warunkach zatrudnienia. Wszystkie wykorzystane narzędzia kierowały internautów na stronę kampanii www.bhpnatak.pl. Do 7 paź - dziernika kampania wygenerowała prawie 11 mln wyświe- tleń reklam, a także odnotowano prawie 610 tys. kliknięć internautów w bannery i inne formy reklamy . Kolejną odsłoną kampanii medialnej była zaplanowa - na na okres 6.10. – 23.11.2025 r. w 32 stacjach radiowych emisja dwóch spotów – jednego skierowanego do praco - dawców, a drugiego do pracowników. Ta forma promo- cji prowadzona była m.in. w ogólnopolskich rozgłośniach RMF FM, Radio ZET oraz wybranych regionalnych stacjach RMF MAXX, Polskiego Radia, Radia Plus, Radia Złote Przeboje, Radio ESKA oraz Meloradia. W sumie w czasie kampanii radiowej wyemitowano 855 spotów, w tym 613 do pracowników i 242 do pracodawców. W przypadku pierwszego spotu osiągnięto wskaźnik dotarcia na poziomie 56,6%, co przełożyło się na ok. 2,73 mln słuchaczy z gru - py docelowej. W grupie pracodawców osiągnięto wskaźnik 40,9%, co odpowiada dotarciu na poziomie 1,59 mln osób. Działania w Internecie i radiu wzmocnione zostały kam - panią telewizyjną. W listopadzie i grudniu 30-sekundowy spot został wyemitowany ponad 4,8 tys. razy w 162 Harmonogram dyżurów telefonicznych w OIP Zielona Góra Ulotka „Wizja ZERO. Zdrowa i bezpieczna praca” Banner internetowy kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 54 ROZDZIAŁ 5 stacjach telewizyjnych, w tym ogólnopolskich kanałach TVP1, TVP2, Polsat oraz stacjach tematycznych grupy TVP, Polsat i TVN. Dzięki emisji telewizyjnej przekaz kampanii dotarł do 2,75 mln osób z zakładanej grupy odbiorców. Promocja kampanii i jej przesłania prowadzona była rów - nież na zasadach non-profit w okręgowych inspektoratach pracy. W 2025 r. w lokalnych i regionalnych mediach (tele - wizji, radiu, Internecie i prasie) ukazały się 143 informa- cje dotyczące m.in. organizowanych przez inspekcję pracy szkoleń, konferencji, seminariów, a także działań prowadzo - nych przez inspektorów pracy. Wnioski Doświadczenia wynikające z pierwszego roku realiza- cji kampanii wskazują, że wśród jej adresatów występu- je zapotrzebowanie na szkolenia z zakresu zarządzania bezpieczeństwem pracy i prewencji wypadkowej. Doty - czy to przede wszystkim małych i średnich przedsiębiorstw, gdzie tego rodzaju wiedza kształtuje się na niskim poziomie. Wielu pracodawców bagatelizuje przeprowadzenie i stoso - wanie oceny ryzyka zawodowego, jako narzędzia codzien- nego usprawniania procesów pracy pod kątem bhp. Udział w programie „Prewencja wypadkowa” dla części pracodaw - ców jest motywacją do podjęcia wysiłku i zaangażowania podległych pracowników, ale również niezbędnych zaso - bów finansowych w zwiększenie poziomu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia. Pracodawcy najczęściej uczest - niczą w programie w celu: dostosowania warunków pra- cy panujących w zakładzie do obowiązujących przepisów bhp, przeprowadzenia reorganizacji zakładu, opracowania lub dokonania aktualizacji oceny ryzyka zawodowego oraz skorzystania z bezpłatnej, fachowej wiedzy inspektorów pracy. Największe trudności stwarza pracodawcom właściwe wdrożenie procedur bezpieczeństwa opra- cowanych na podstawie dokonanej oceny ryzyka zawodo- wego. Jako główną przyczynę tych problemów wskazywali oni niedostateczną wiedzę osób kierujących pracownikami (pomimo ciągłych szkoleń prowadzonych przez istniejące w zakładach komórki służby bhp). Skutkuje to niedoinformo - waniem pracowników o zagrożeniach występujących na ich stanowiskach pracy, co w sposób bezpośredni może przy - czynić się do wystąpienia wypadków przy pracy. Program „Prewencja wypadkowa” spotkał się z real - nym zainteresowaniem pracodawców i przyniósł wymierne efekty – prawie 35% uczestników programu przeszło kon- trolę Państwowej Inspekcji Pracy z wynikiem pozytywnym. Pokazuje to, że działania edukacyjne skutecznie przekładają się na konkretne zmiany organizacyjne i techniczne przynaj - mniej w części zakładów pracy. Program nie tylko zwiększa świadomość zagrożeń, lecz także skutecznie wspiera proces wdrażania praktycznych rozwiązań prewencyjnych. Jednocześnie widoczna jest rola działań informacyjnych i popularyzatorskich. Ponad 150 wydarzeń edukacyj - nych oraz ponad 10 tysięcy przekazanych publikacji wskazują na szeroki zakres oddziaływania programu. Szczególne znaczenie ma także aktywność medialna, która pozwala dotrzeć do pracodawców niezależ - nie od ich bezpośredniego udziału w szkoleniach czy konferencjach. Analiza danych pokazuje również, że proces poprawy bezpieczeństwa pracy ma charakter etapowy. Nie wszy - scy uczestnicy szkoleń decydują się na wdrożenie progra- mu, a tylko część z nich kończy go z pełnym sukcesem. Wynika to z faktu, że wdrożenie skutecznych rozwiązań prewencyjnych wymaga zaangażowania organizacyjnego, finansowego oraz zmiany podejścia do zarządzania bezpie - czeństwem pracy. Program „Prewencja wypadkowa” w 2025 r. stanowił kompleksowe narzędzie wspierające pracodawców w poprawie bezpieczeństwa pracy . Jego realizacja objęła kilka tysięcy przedsiębiorstw na etapie informowa - nia, ponad półtora tysiąca uczestników szkoleń oraz setki podmiotów, które podjęły konkretne działania naprawcze. O potencjalnym zainteresowaniu obiorców programem „Prewencja wypadkowa” świadczą wyniki badania zreali - zowanego w 2025 r. na zlecenie Państwowej Inspekcji Pra- cy na grupie N=411 pracodawców – osób odpowiedzialnych w firmach za podejmowanie kluczowych decyzji w obszarze bhp. Na pytanie dotyczące chęci udziału w programie, któ - rego głównym celem jest dostarczenie wiedzy dotyczącej prawidłowego określania przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy, a także sporządzania prawidłowej oceny ryzyka zawodowego jako kluczowego elementu zarządzania bez - pieczeństwem i prewencji wypadkowej, 61% pracodawców odpowiedziało twierdząco. Odsetek ten jest jeszcze wyższy wśród pracodawców prowadzących działalność w wybra - nych sektorach – działalność w zakresie administrowania i działalność wspierająca (82%), opieka zdrowotna i pomoc społeczna (79%), przetwórstwo przemysłowe objęte kam - panią (67%), działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi (65%). Z doświadczeń inspekcji pracy wynika również, że część z pracodawców nie przystępuje do programu lub rezy - gnuje po udziale w szkoleniu. Jednym z powodów jest obawa przed kontrolą inspektora pracy i ujawnieniem nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy występujących w zakładzie pracy, co może skutko - wać sankcją. We wspomnianych badaniach 21% praco- dawców stwierdziło, że nie jest zainteresowana udziałem Kadr ze spotu telewizyjnego PIP SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 55 w programie „Prewencja wypadkowa” wskazując jako przy- czyny brak czasu lub nadmiar obowiązków, postrzeganie programu jako skierowanego do innych firm, małą skalę lub specyfikę firmy, a także spełnianie już przez firmę wszystkich wymogów bhp. Biorąc pod uwagę doświadczenia z realizacji kampanii i programu prewencyjnego celowe jest kontynu - owanie działań zachęcających pracodawców do realnego zaangażowania się w podniesienie poziomu bezpieczeń - stwa pracy. Najważniejszym efektem programu było nie tylko zwiększenie wiedzy pracodawców, lecz tak - że wdrożenie realnych zmian w zakładach pracy, cze- go potwierdzeniem jest liczba przeprowadzonych kontroli zakończonych wynikiem pozytywnym. Skala działań edu - kacyjnych, liczba uczestników oraz szeroki zakres działań informacyjnych i kontrolnych wskazują, że program stanowi skuteczne narzędzie wspierające pracodawców w zarzą - dzaniu bezpieczeństwem pracy. Coraz większą rolę w dzia- łaniach prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy odgrywają aktywne działania promocyjne, w szczególności realizowane za pośrednictwem Internetu oraz mediów spo - łecznościowych, adresowane do pracodawców, zachęca- jące do udziału w Programie. W badaniach społecznych 78% pracodawców wskazuje Internet, a 59% telewizję jako na miejsca, gdzie powinny być prowadzone kampa - nie informacyjne. Promocja bezpieczeństwa pracy powinna również podkreślać prewencyjną rolę Państwowej Inspekcji Pracy i przełamywać funkcjonujący wśród pracodawców ste - reotyp inspekcji pracy jako instytucji sankcyjnej, realizującej jedynie działania kontrolne i nadzorcze. 5.2. Strategia kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska Nowotwory pochodzenia zawodowego stanowią w Unii Europejskiej jedno z największych wyzwań w zakresie ochrony zdrowia. Trzyletnia „Strategia PIP na lata 2025- 2027” ma na celu skuteczniejszą ochronę zdrowia osób pracujących w narażeniu na substancje i mieszaniny rako - twórcze, mutagenne i reprotoksyczne oraz na pył azbe- stu. Obejmuje ona dwa bloki zagadnień, dedykowanych odrębnym grupom czynników szkodliwych dla zdrowia, dla których nowelizowano w ostatnim okresie przepisy dyrek - tyw UE w związku z przyjętymi priorytetami wzmacniania ochrony zdrowia w miejscu pracy. Przyjęta strategia wpisu - je się w europejskie działania na rzecz walki z rakiem. Jest ona wynikiem ewaluacji realizacji Programu działania PIP, uwzględniającego w latach poprzednich realizację „Strate - gii kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska” oraz odpowiedzią na nowelizowane w UE przepisy. W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy – realizując „Stra - tegię w chemii...” – przeprowadziła 473 kontrole w 398 podmiotach. Dotyczyły one przepisów w zakresie bezpie - czeństwa i higieny pracy w odniesieniu do rakotwórczego azbestu oraz zaklasyfikowanych jako stwarzające szcze - gólne zagrożenie dla zdrowia substancji chemicznych i ich mieszanin o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. 5.2.1. Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych (CMR) Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali przestrze- ganie przez pracodawców przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy na podstawie klasyfikacji substancji i mie - szanin chemicznych, jak też wykazu procesów techno- logicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. Warunki pracy osób pracujących w środowisku pracy, gdzie występowały czynniki rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne skontrolowano u 288 pracodaw- ców (zatrudniających ponad 41 tys. osób, z czego blisko 36 tys. na podstawie stosunku pracy). W większości doty - czyło to zakładów należących do sekcji PKD – przetwór- stwa przemysłowego (62%). Kontrolami objęto zarówno zakłady stosujące substancje chemiczne i ich mieszaniny o działaniu rakotwórczym, muta - gennym lub reprotoksycznym (CMR) (z ang. carcinogenic (C), mutagenic (M), reprotoxic (R) ), jak i 10 zakładów, w któ- rych występowało promieniowanie jonizujące (dot. 323 pra- cowników, w tym 194 kobiet) oraz procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. W niektórych zakładach stwierdzono przypadki występo - wania więcej niż jednego z wymienionych zagrożeń. Diagnoza Kontrole wykazały, że 48% pracodawców nie przeka- zało do właściwego OIP „Informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwór - czym lub mutagennym”, pomimo istnienia obowiązku prawnego. Stwierdzono nieprowadzenie rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kon - takcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym (w 42% skontrolowanych podmiotów), a co piąty pracodawca spo - rządził go nieprawidłowo. Uchybienia w zakresie prowa- dzenia rejestrów pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym dotyczyły 17% praco - dawców, a 39% skontrolowanych nie zrealizowało tego obowiązku w ogóle. Kontrole wykazały, że pracodawcy nie przywiązują dostatecznej wagi do zapewnienia zgodnej z przepisami częstotliwości wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Nieterminowe przeprowadzenie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 56 ROZDZIAŁ 5 reprotoksycznym stwierdzono w 49% zakładów. Skontrolo- wano 299 substancji, a w przypadku 108 stwierdzono brak wskazanych badań, co dotyczyło 973 pracowników. Na podstawie kontroli Państwowej Inspekcji Pracy moż- na uznać, że wymagane są zmiany w rozporządzeniu Mini- stra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (Dz.U. z 2024 r. p o z . 112 6 ) , obejmujące wprowadzenie obowiązku przeka- zywania przez pracodawcę w formie elektronicznej „Infor- macji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu Kontrole PIP w zakresie substancji chemicznych i ich mieszanin (CMR) Liczba skontrolowanych substancji/ mieszanin Rodzaj substancji/ mieszanin Liczba zakładów substancja chemiczna o działaniu rakotwór- czym i/lub mutagennym i/lub reprotoksycznym mieszanina o działaniu reprotoksycznym mieszanina o działaniu rakotwórczym i/lub mutagennym i/lub reprotoksycz- nym substancja chemiczna o działaniu reprotoksycznym Liczba pracowników* *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie 46 365 200 42 73 95 64 23 ogółem: 123 kobiet: 11 ogółem: 1001 kobiet: 319 ogółem: 722 kobiet: 278 ogółem: 2233 kobiet: 613 *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 57 Podział objętych kontrolą zakładów w zależności od rodzaju procesu technologicznego, w którym dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym prace związane z narażeniem na pył drewna prace związane z narażeniem na pyły, dymy i aerozole tworzące się podczas wypalania i elektroranowania surówek miedziowo-niklowych prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla prace związane z narażeniem przez skórę na działanie olejów mineralnych użytych wcześniej w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania w celu smarowania i schładzania części ruchomych silnika prace związane z narażeniem na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, obecne w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych Liczba pracowników* *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie Liczba zakładów Rodzaj procesu technologicznego 35 113 42 17 5 1 ogółem: 55 kobiet: 1 ogółem: 4 kobiet: 0 ogółem: 151 kobiet: 0 ogółem: 477 kobiet: 13 ogółem: 1095 kobiet: 145 ogółem: 550 kobiet: 15 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 58 ROZDZIAŁ 5 rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym” tyl- ko do jednej instytucji prowadzącej Centralny rejestr danych o narażeniu na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czyn - niki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym - z ustanowionym dostę - pem do tego rejestru dla właściwych organów nadzoru i kon- troli nad warunkami pracy. Przyczyni się to do odciążenia pracodawców od dublowania obowiązków informacyjnych i pozwoli na funkcjonowanie jednej (ujednoliconej) bazy pracodawców, u których takie zagrożenia występują. Dodat - kowo wyeliminuje to problem różnic w informacjach przeka- zanych do uprawnionych organów kontrolnych. Obecnie prowadzone są prace nad wprowadzeniem elek - tronicznego systemu zgłaszania informacji. 5.2.2. Przeciwdziałanie negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy Zakres kontroli Drugim obszarem działań strategicznych w 2025 r. były kon- trole w zakresie ochrony zdrowia pracowników przed skut- kami narażenia na działanie pyłu azbestu w miejscu pracy. Wpisują się one w strategiczne cele UE dotyczące prioryte - tów bhp na lata 2021-2027, określające działania ochronne dotyczące azbestu jako kluczowe i niezbędne do popra - wy zdrowia i ochrony pracowników w najbliższych latach. Nadzór i kontrola prac usuwania i zabezpieczania wyro - bów azbestowych mają wpływ na zmniejszenie zarówno ekspozycji zawodowej, jak też środowiskowej na pył azbe - stu, co jednocześnie wypełnia założenia rządowego „Pro- gramu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032”. Kontrole prac usuwania i zabezpieczania wyrobów zawierających azbest przeprowadzano zarówno w oparciu o zgłoszenia nieprawidłowości przy ich wykonywaniu, jak również weryfikowano wypełnianie przepisów bhp po otrzy - maniu informacji o planowanym wykonywaniu wymienio- nych prac. Inspektorzy pracy przeprowadzili 183 kontrole w 110 podmiotach zajmujących się usuwaniem lub zabez - pieczaniem wyrobów zawierających azbest. Wśród nich najliczniejszą grupę (91%) stanowiły mikroprzedsiębior - stwa zatrudniające do 9 osób. Kontrolowani przedsiębiorcy zatrudniali 1,5 tys. osób, z czego blisko 1,4 tys. na podsta - wie stosunku pracy. Diagnoza Kontrolowane prace usuwania wyrobów zawierających azbest zaliczały się do szczególnie niebezpiecznych, gdyż wykonywane były zwykle na wysokości, a azbest jest Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli zakładów, w których występuje narażenie na działanie CMR odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE wskazanie przez pracodawcę czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub substancji reprotoksycznej, dla których wykonuje się badania i pomiary zapoznanie się z warunkami pracy pracowników przez lekarza sprawującego prolaktyczną opiekę nad pracownikami nadzór i kontrola stanu bhp informowanie pracowników o ryzyku zawodowym występującym przy wykonywaniu prac z CMR rejestr czynników szkodliwych dla zdrowia A B C D E F informowanie pracowników narażonych na oddziaływanie czynników rakotwórczych lub mutagennych lub substancji reprotoksycznej w środowisku pracy o wynikach ich pomiarów F 33 26 25 23 21 14 Nieprawidłowości dotyczące naruszenia przepisów bhp w zakresie narażenia na działanie CMR odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożenia CMR przekazywanie do OIP informacji o CMR rejestr pracowników narażonych na działanie CMR rejestr prac w kontakcie z CMR terminowe wykonywanie badań i pomiarów czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub substancji reprotoksycznej A B C D E 70 63 56 52 49 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 59 zaklasyfikowany jako czynnik szkodliwy środowiska pra- cy. Najczęściej wyroby zawierające azbest były usuwane z pokryć dachowych. Podkreślić należy, że aż w wyniku 78% kontroli inspektorzy kierowali do pracodawców środki prawne regulujące stwierdzone nieprawidło - wości, co wskazuje na istotność podejmowanych działań w celu ochrony życia i zdrowia osób wykonujących wymie - nione prace. Niepokoi brak dokonywania zgłoszenia do właściwe - go okręgowego inspektora pracy zamiaru przeprowa- dzenia prac polegających na zabezpieczeniu lub usunięciu wyrobów zawierających azbest z miejsca, obiektu, urządzenia budowlanego lub instalacji przemysło - wej, a także z terenu prac (14% kontroli) lub nieterminowe zgłaszanie takich prac (10%) – głównie po przewidzianym terminie. Zgłoszeń dokonywano dla wielu lokalizacji, wska - zując te same daty planowanych prac, co stanowiło spore utrudnienie realizacji kontroli PIP w zakresie prac usuwania azbestu. Zgłoszenia nie zawsze zawierały informacje doty - czące oceny stanu wyrobów zawierających azbest, a podczas kontroli stwierdzano również brak zapoznania pracujących z informacjami w tym zakresie. Planu pracy określającego metody pracy oraz środ- ki zapobiegawcze minimalizujące ryzyko zawodowe nie opracował co szósty pracodawca. Nie sporządzano także wymaganej oceny ryzyka zawodowego (5%), a opraco - wane dokumentacje zawierały uchybienia (18% kontroli). Wpływało to na nieprawidłową organizację stanowisk i pro- cesów pracy, powodując zagrożenia dla życia i zdrowia pracujących. Pracodawcy nie wydzielali strefy wykonywania prac demontażu wyrobów azbestowych (11% kontroli), a uchy- bienia dla wydzielonych stref dotyczyły 16% kontroli. Nie zapewniano informacji o zagrożeniach poprzez wła - ściwe oznakowanie stref (24% kontroli). Inspektorzy pracy w 12% kontroli odnotowali brak utrzy - mywania wyrobów azbestowych w stanie wilgotnym przez cały czas pracy, co skutkowało ich pyleniem. Tym bardziej niepokoi nieprzestrzeganie przepisów bhp dotyczących wyposażania oraz stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej zabezpieczających przed szkodliwym pyłem azbestu. Brak takiego wyposa - żenia stwierdzono w 11% kontroli, a u 22% kontrolowanych przedsiębiorców nie wszyscy pracownicy stosowali środki ochrony indywidualnej. Nieprawidłowości stwierdzano również po usunięciu wyrobów azbestowych – podczas ich czasowego maga- zynowania i składowania w miejscu prowadzenia prac – dotyczyło to prawie co szóstej kontroli. Nie zapewniano szczelnego i trwałego pakowania odpadów azbestowych oraz oznakowania ich znakiem informującym o zawartości azbestu. Najwięcej nieprawidłowości inspektorzy pracy stwierdzali w podmiotach, które nie specjalizowały się w usuwaniu azbestu . Zbliżający się termin usunięcia azbestu z terenu Polski, wyznaczony na rok 2032, skutkuje większą liczbą nowych podmiotów zajmujących się usuwa - niem azbestu. W firmach niewyspecjalizowanych występowała zwy - kle duża rotacja osób pracujących często dorywczo i bez doświadczenia, co skutkuje niskim poziomem świadomości zagrożeń i ich wpływu na zdrowie. Z kolei krótki czas prowa - dzenia prac oraz pośpiech wymuszony kolejnymi zlecenia- mi sprzyja niedostatecznemu nadzorowi pracodawców nad wykonywanymi pracami. Zgłaszanie wcześniej planowanych prac powinno skutko - wać świadomością ewentualnej kontroli, a w związku z tym spełnieniem wymagań przepisów bhp, czego nie potwier - dzają kontrole. Alarmujący jest niemal całkowity brak wie- dzy na temat chorób azbestozależnych nabywa- nych zawodowo, podczas gdy programy szkoleń nie zawsze uwzględniają ten obowiązek. Brak lub nieprawidło - wości dotyczące szkoleń w dziedzinie bhp, które powinny uwzględniać informacje w zakresie bezpiecznego usuwa - nia wyrobów zawierających azbest dotyczyły 17% kontroli. Występowały także uchybienia dotyczące profilaktycznych badań lekarskich – w skierowaniach na badania lekarskie nie wskazywano informacji o pracy prowadzonej w naraże - niu na azbest. W 2025 r. kontynuowano współpracę z innymi organami nadzoru nad warunkami pracy (Państwowa Inspekcja Sanitarna) oraz instytucjami zajmującymi się problematyką azbestową (Instytut Medycyny Pracy), Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli usuwania wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych i przemysłowych odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE A B C D E F G H plan pracy usuwania wyrobów zawierających azbest uprzątnięcie terenu wykonywania prac z odpadów zawierających azbest oraz oczyszczenie z pyłu azbestu nawilżanie wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy pakowanie i oznakowanie odpadów azbestowych zgłoszenie prac do PIP wydzielenie strefy wykonywania prac oznakowanie strefy prac ostrzeżeniem \"Uwaga! Zagrożenie azbestem\" składowanie odpadów azbestowych plan pracy usuwania wyrobów zawierających azbest uprzątnięcie terenu wykonywania prac z odpadów zawierających azbest oraz oczyszczenie z pyłu azbestu nawilżanie wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy pakowanie i oznakowanie odpadów azbestowych zgłoszenie prac do PIP wydzielenie strefy wykonywania prac oznakowanie strefy prac ostrzeżeniem \"Uwaga! Zagrożenie azbestem\" składowanie odpadów azbestowych F G H 31 2424 24 16 15 12 A B C D E F G H 26 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 60 ROZDZIAŁ 5 zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, w tym z urzędami gmin, na terenie których wykonywano prace związane z usuwaniem wyrobów azbestowych. Wnioski Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. w ramach „Strategii w chemii – kontrola, która chroni zdrowie” nadal wskazują na liczne nieprawidłowości w zakre - sie bhp z chemicznymi czynnikami środowiska pracy. Istotne dla zdrowia zagrożenia potwierdzają wagę wła - ściwych działań pracodawców w tym obszarze, szcze- gólnie w aspekcie odpowiedniej ochrony pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub substancji reprotoksycznych oraz skutecznego przeciwdziałania negatywnym skutkom zdro - wotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy. Zmiany przepisów, dotyczących azbestu oraz substan - cji i mieszanin chemicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, w szczególności zmie - niające się wartości dopuszczalnego narażenia w miejscu pracy, wskazują na konieczność podejmowania działań nadzorczo-kontrolnych. Inspekcja pracy w dwóch kolej - nych latach będzie kontynuowała przewidzianą na lata 2025–2027 strategię pt. „Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych oraz przeciw - działanie negatywnym skutkom zdrowotnym związa- nym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy” , co powinno przyczynić się do podnoszenia świadomości w zakresie efektywniejszej ochrony osób pracujących i środowiska przed narażeniem na wywołu - jące nowotwory chemiczne czynniki szkodliwe, będące wytworem pracy człowieka (rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne substancje i ich mieszaniny) oraz pocho - dzenia naturalnego (azbest). Analiza wyników kontroli Państwowej Inspekcji Pracy wskazuje na potrzebę: ●wprowadzenia nowych przepisów o azbeście (w trakcie procesu legislacyjnego); ●znowelizowania przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagen- nym lub reprotoksycznym w środowisku pracy. 5.2.3. Działania informacyjno-edukacyjne „Ekspozycja pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy” Dążąc do zwiększenia gotowości do reagowania na bie- żące i przyszłe problemy zdrowotne pracowników (jeden z filarów Strategicznych Ram Unii Europejskiej dotyczą - cych bhp na lata 2021-2027) zdecydowaliśmy o wsparciu działań kontrolnych dotyczących czynników chemicznych w środowisku pracy programem prewencyjnym ograni - czającym ekspozycję pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy. W 2025 r. w ramach programu prowadziliśmy działa - nia informacyjno-edukacyjne poświęcone zagadnieniom bezpiecznej pracy z substancjami chemicznymi. Program skierowany był do pracodawców, przedstawicieli służb bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników odpowie - dzialnych za nadzór nad procesami technologicznymi oraz pracowników narażonych na substancje o działaniu rako - twórczym, mutagennym i reprotoksycznym (tzw. substan- cje CMR). Naszym celem było zwiększenie świadomości zagrożeń zdrowotnych w obliczu chorób nowotworowych pochodzenia zawodowego, wsparcie pracodawców w prawi - dłowym wypełnianiu obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz upowszechnianie praktycznych rozwiązań ogra - niczających ryzyko zawodowe. Program realizowały wszystkie okręgi i na początku 2025 r. do prawie 400 pracodawców skierowano zaprosze - nia do udziału w szkoleniach i spotkaniach informacyjnych, Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli zakładów, w których występuje narażenie na działanie CMR i azbest Wyszczególnienie Odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości CMRazbest Profilaktyczne badania lekarskie wstępne 16 17 Profilaktyczne badania lekarskie okresowe 209 Szkolenia bhp oparte o program zapewniający informacje o narażeniu 4617 Wyposażenie pracowników w środki ochrony indywidualnej przed czynnikami chemicznymi 1211 Stosowanie przez pracowników przydzielonych środków ochrony indywidualnej 629 Grafika z zaproszeniem do udziału w programie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 61 otwierając tym samym możliwość włączenia się w program zarówno dużym przedsiębiorstwom, jak i podmiotom z sek - tora małych i średnich firm. W ciągu roku przeprowadzono 52 szkolenia oraz warsztaty , w których uczestniczyło ponad 600 pra- codawców i ich przedstawicieli. Zakres tematyczny szkoleń koncentrował się na identyfikacji czynników che - micznych w środowisku pracy, prawidłowym sporządzaniu i aktualizowaniu oceny ryzyka zawodowego, obowiązkach dokumentacyjnych pracodawcy, zasadach prowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych oraz właści - wym doborze i stosowaniu środków ochrony indywidual- nej. Szczególnie wyeksponowano zagadnienia związane z substancjami CMR oraz nowe regulacje prawne w tym obszarze. Spotkania miały charakter maksymalnie prak - tyczny – analizowano konkretne przypadki z zakładów pracy, omawiano najczęściej występujące nieprawidło - wości oraz wskazywano możliwe sposoby ich eliminacji. Uzupełnieniem szkoleń było zorganizowanie 11 konfe- rencji i seminariów tematycznych, które umożliwiały pogłębioną analizę wybranych zagadnień specjalistycz - nych z dziedziny bezpieczeństwa chemicznego. Podczas tych wydarzeń omawiano m.in. bezpieczne postępowanie z cytostatykami w podmiotach leczniczych, zagrożenia chemiczne występujące w rolnictwie, a także problemy związane z usuwaniem i unieszkodliwianiem azbestu. Spotkania te sprzyjały wymianie doświadczeń pomiędzy pracodawcami, służbami bhp oraz ekspertami i pozwala - ły na dyskusję nad praktycznymi trudnościami interpreta- cyjnymi związanymi z przepisami krajowymi i unijnymi. Równolegle m.in. podczas wydarzeń branżowych, targów i konferencji prowadziliśmy działania o charakterze informa - cyjnym. Uruchomiliśmy 37 stoisk, na których inspektorzy pracy udzielali porad oraz wyjaśniali wątpliwości dotyczące stosowania przepisów w konkretnych sytuacjach zawodo - wych. W trakcie realizacji programu przekazaliśmy osobom zainteresowanym b li s ko 7,3 tys. egzemplarzy publikacji dotyczących obowiązków pracodawców, zasad prowadze- nia badań i pomiarów, bezpiecznego stosowania produktów biobójczych oraz ograniczania zagrożeń chemicznymi czyn - nikami środowiska pracy w różnych sektorach gospodarki. Zainteresowanie tymi materiałami potwierdziło, że przystęp- nie opracowane publikacje nadal stanowią ważne narzędzie wspierające budowanie kultury bezpieczeństwa w zakła - dach pracy. W mediach ukazało się ponad 90 informacji promu- jących temat bezpieczeństwa chemicznego w zakła- dach pracy. Szeroki zasięg informacyjny działań przyczynił się do zwiększenia rozpoznawalności programu i wzmocnie - nia siły przekazu prewencyjnego. Podsumowując, zagadnienia związane z ekspozy - cją na czynniki chemiczne pozostają istotnym i aktual- nym problemem w wielu branżach, ponieważ substancje i mieszaniny chemiczne są powszechnie wykorzystywane w zakładach produkcyjnych. Są nieodzownym elementem licznych procesów technologicznych, warunkujących także rozwój technologiczny, jednak ich niewłaściwe stosowanie może prowadzić do poważnych, często nieodwracalnych skutków zdrowotnych, w tym wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Szkolenia i konsultacje potwierdziły, że praco - dawcy potrzebują praktycznego wsparcia w prawidłowym sporządzaniu oceny ryzyka zawodowego, prowadzeniu dokumentacji oraz interpretacji złożonych regulacji dotyczą - cych substancji CMR. Bezpośredni kontakt z inspektorami pracy, możliwość zadawania pytań oraz omawiania rzeczywistych problemów organizacyjnych sprzyjały budowaniu zaufania i zwiększały gotowość pracodawców do wprowadzania zmian w zakła - dach pracy. Wysoka frekwencja na szkoleniach, aktywność uczestników podczas spotkań oraz duże zainteresowanie Konferencja „Niebezpieczne substancje – bezpieczni ludzie. Praktyka, prawo, prewencja”, OIP w Rzeszowie Stoisko informacyjne podczas festiwalu „RAP STACJA 2025” Grafika z zaproszeniem do obejrzenia filmu edukacyjnego SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 62 ROZDZIAŁ 5 materiałami edukacyjnymi świadczą o dużej potrzebie kon- tynuowania działań związanych z prewencją zagrożeń chemicznych . Przemawiają za tym również dynamiczne zmiany legislacyjne, wprowadzanie wciąż nowych substancji i mieszanin chemicznych do obrotu oraz rozwój technologii przemysłowych. 5.3. Działania kontrolno-nadzorcze w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców 5.3.1. Podmioty i inwestycje pod szczególnym nadzorem Zakres kontroli W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy podjęła komplekso- we działania nadzorczo-kontrolne w przedsiębiorstwach o znaczeniu strategicznym i w dużych inwestycjach istot - nych dla państwa lub regionu, w szczególności realizują- cych model współpracy wielu podmiotów korzystających z pracy cudzoziemców. Celem kontroli było zbadanie sta - nu przestrzegania przepisów prawa z zakresu legalności zatrudnienia cudzoziemców, technicznego bezpieczeń - stwa pracy oraz prawnej ochrony pracy, w szczególno- ści wobec cudzoziemców pracujących w nietypowych, elastycznych formach zatrudnienia i pracy zarobkowej. Z uwagi na kompleksowy charakter, kontrole były reali - zowane przez zespoły inspektorów specjalizujących się w zagadnieniach z zakresu legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo - ziemców, jak również związanych z profilem działalności danego podmiotu lub inwestycji. Inspektorzy pracy objęli nadzorem 26 podmiotów lub inwestycji , w ramach których przeprowadzono 155 kontro- li. Sprawdzono legalność powierzenia pracy prawie 1,7 tys. cudzoziemcom będących obywatelami 27 państw, w tym z Azji Środkowej i Ameryki Łacińskiej. Najliczniejszą grupą objętych kontrolą cudzoziemców stanowili obywatele Ukra - iny – 735 cudzoziemców, a następnie obywatele Filipin (355), Indii (170) i Gruzji (107). Diagnoza W toku przedmiotowych kontroli o charakterze komplek- sowym wykazano powierzenie nielegalnej pracy 737 cudzoziemcom , co stanowi 44,2% objętych kontrolą cudzoziemców z państw trzecich. Najliczniejszą grupę cudzoziemców nielegalnie zatrudnionych stanowili obywatele Ukrainy – 276 osób, tj . 37, 6 % obywateli tego państwa objętych kon- trolą. W dalszej kolejności wykazano nielegalne zatrud- nienie obywateli: Indii (134), Filipin (132), Gruzji (62) i Indonezji (34). Inspektorzy pracy najczęściej stwierdzali brak wymaganego zezwolenia na pracę (w 56% ujaw- nionych przypadków powierzenia nielegalnej pracy cudzoziemcom). Wnioski W 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, wykaza- no, że najwięcej przypadków nielegalnej pracy cudzoziemców wynikało z braku posiadania odpowiedniego dokumentu legalizującego ich pracę , np. zezwolenia na pracę, oświad- czenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi oraz powierzania pracy na warunkach innych niż określone w tych dokumen - tach, w szczególności w zakresie zaniżania/zawyżania licz- by godzin pracy cudzoziemców zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych. Istotnym problemem w ustaleniu zgodności warun - ków pracy z dokumentem legalizującym pracę stanowi- ło nieprowadzenie przez podmioty zatrudniające cudzoziemców na podstawie umów cywilnopraw - nych wykazów (ewidencji) przepracowanych godzin. Niewypełnienie tego obowiązku nie jest obecnie objęte sankcją wykroczeniową, a prowadzenie ewidencji w for - mie wymagającej wykazania liczby godzin wykonanych przez zleceniobiorcę w każdym dniu świadczenia przez niego usługi – nie jest obecnie wymagane przepisami prawa jako bezwzględny wymóg. Do spełnienia warunku ewidencjonowania liczby godzin zlecenia w obecnym sta - nie prawnym wystarczy bowiem podanie przez przedsię- biorcę do kontroli zbiorczej liczby godzin wykonanej pracy w danym miesiącu usługi. W dalszym ciągu obserwujemy praktyki mające na celu obchodzenie przepisów prawa o konieczności uzy- skania wymaganych zezwoleń na pracę lub oświad- czeń o powierzeniu pracy. W toku kontroli ujawniano przypadki tzw. testowania cudzoziemców, np. w formie bezpłatnych szkoleń będących w rzeczywistości faktycz - nym powierzeniem pracy cudzoziemcom, bez zapewnie- nia im za ten okres należnego wynagrodzenia. Nowym zjawiskiem, sygnalizowanym przez inspektorów pracy, było posługiwanie się sfałszowanymi lub budzącymi wątpliwość co do ich autentyczności, zaświadczeniami o przyjęciu na studia stacjonarne, które miały potwierdzać prawo do wykonywania pracy bez konieczności uzyska - nia zezwolenia na pracę, również w sytuacjach, gdy dany cudzoziemiec świadczy pracę w liczbie godzin przekracza - jących kilkaset godzin w miesiącu, a uczelnia znajduje się poza województwem miejsca pracy. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że niezbęd - ne jest skoncentrowanie działań na podmiotach, w których ryzyko wystąpienia nieprawidłowości w zakresie zatrud - nienia cudzoziemców jest największe. W 2025 r., obok kontroli planowych lub skargowych, inspekcja prowadzi - ła dodatkowo czynności kontrolno-nadzorcze w wyty- powanych podmiotach i inwestycjach o znaczeniu strategicznym , w których stosowane są struktury wie- lopoziomowego podwykonawstwa, kierujące cudzoziem- ców do świadczenia pracy w ramach pracy tymczasowej lub outsourcingu. W toku tych kontroli występowały pro - blemy, mające wpływ na efektywność i szybkość działania inspektorów pracy, np. trudności z uzyskaniem podstawo - wych dokumentów dotyczących legalnego pobytu i pracy, SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 63 brak bezpośredniego dostępu do baz danych dotyczą- cych cudzoziemców w zakresie zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i dokumentów legalizujących pobyt obco - krajowców, jak również bariera językowa w kontaktach z cudzoziemcami. Zdecydowanie większą skuteczność odniosły kontrole o charakterze kompleksowym, podczas których ujawnio - no 44,2% przypadków nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcom, podczas gdy wykrywalność tej nieprawi - dłowości podczas rutynowych kontroli prowadzonych w podmiotach wyniosła 19,7%. W 2025 r. weszły w życie nowe uregulowania doty- czące zatrudnienia cudzoziemców, mające na celu ogra- niczenie występujących nadużyć i usprawnienie procedur uzyskania dokumentów legalizujących pracę. W ustawie z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczy - pospolitej Polskiej uwzględniono większość zgłaszanych postulatów, w szczególności wzmocnienie sankcji z tytu - łu nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców. W nowym stanie prawnym podwyższono nie tylko wysokość kary grzywny za wykroczenia dotyczące nielegalnego zatrud - nienia cudzoziemców (maksymalnie do 50 tys. zł), lecz także – do 10 tys. zł – maksymalną wysokość mandatu, jaki może nałożyć inspektor pracy za tego rodzaju wykro - czenia. Został także spełniony nasz bardzo istotny postu- lat związany z uzależnieniem wysokości nakładanych kar od liczby cudzoziemców, którym dany podmiot powie - rzył nielegalną pracę. W dalszym ciągu pozostaje jednak aktualny nasz poprzedni wniosek dotyczący wprowadzenia obowiązku zgłaszania do ubezpieczeń społecznych wszystkich pra - cujących osób fizycznych przed dopuszczaniem do pracy, w tym wszystkich cudzoziemców bez względu na podsta - wę zatrudnienia oraz wpisanie tego obowiązku do definicji nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcowi. Pozosta - łe nasze postulaty mają na celu zapewnienie ochrony praw cudzoziemców, tj. wprowadzenie uregulowań prawnych zobowiązujących podmioty do zawierania umów zapew - niających co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę cudzoziemcom migrującym do Polski, co pozwoli im na realne utrzymanie się na terytorium RP oraz wyłącze - nie możliwości wypłaty świadczeń w postaci gotówkowej w przypadku cudzoziemców. Celowe pozostaje dalsze wzmacnianie współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z innymi organami, w szcze - gólności w zakresie wymiany danych niezbędnych zarów- no do przygotowania, jak i skutecznego prowadzenia postępowań kontrolnych, co stanowi kluczowy element działań o charakterze systemowym na rzecz zapo - biegania nieprawidłowościom z obszaru zatrudniania cudzoziemców. Widzimy także potrzebę prowadzenia działań o charak - terze promocyjnym i prewencyjnym, które będą zmierza- ły do propagowania zatrudniania cudzoziemców zgodnie z przepisami prawa oraz warunkami świadczonej pracy, a także do uświadomienia skutków prawnych naruszania polskich regulacji zarówno cudzoziemcom, jak i zatrudnia - jącym ich przedsiębiorcom. 5.3.2. Legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 7,1 tys. kontro- li legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzo- ziemców. Sprawdzono legalność powierzenia pracy 29,6 tys. cudzoziemcom , w tym prawie 4 tys. wykonują- cym pracę na podstawie oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi, 0,2 tys. pracującym na podstawie zezwo - lenia na pracę sezonową oraz 14,3 tys. cudzoziemców, dla których złożono powiadomienia o podjęciu pracy do powia - towego urzędu pracy. Kontrolą objęto obywateli 115 państw, w tym 90 państw trzecich, tj. państw spoza obszaru UE/EOG i Szwajcarii. Podobnie jak w latach poprzednich, najlicz - niejszą grupę objętych kontrolą cudzoziemców stanowi- li obywatele Ukrainy – 20,1 tys., tj. 68,3% sprawdzonych cudzoziemców z państw trzecich (w 2024 r. – 26,8 tys. – 73%, w 2023 r. – 26,6 tys. – 75,6%). W dalszej kolejności kontrolą objęto obywateli Białorusi (2581 – 8,8%), Gruzji (939 – 3,2%), Filipin (848 – 2,9%), Indii (604 – 2,1%) oraz Kolumbii (593 – 2%) . W 2025 r. najwięcej cudzoziemców, których legalność zatrudnienia była weryfikowana, świadczyło pracę w woje - wództwach: wielkopolskim i pomorskim – po 3,4 tys., mazowieckim – 3,2 tys., śląskim – 2,6 tys. oraz dolnoślą - skim – 2,4 tys. Kontrolowani cudzoziemcy najczęściej wykonywali pra - cę w następujących sekcjach gospodarki: przetwórstwie przemysłowym – 21,8%, budownictwie – 18,6%, usługach administrowania i działalności wspierającej (w tym agen - cjach zatrudnienia i agencjach ochrony mienia) – 16,0% oraz transporcie – 12,8%. Kontrole legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba kontroli ogółem 913887237102 Liczba wszystkich cudzoziem- ców objętych kontrolą 39 40336 90229 592 Liczba objętych kontrolą obywateli państw trzecich 39 16436 73129 397 – w tym obywateli Ukrainy29 61026 80820 091 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 64 ROZDZIAŁ 5 Diagnoza W roku sprawozdawczym powierzenie cudzoziemcowi nielegalnego wykonywania pracy stwierdzono w czasie 2535 kontroli, tj. w trakcie 35,7% kontroli prowadzonych w zakresie legalności zatrudnienia cudzoziemców. Wykazano powierzenie nielegalnej pracy 5827 cudzo- ziemcom, co stanowi 19,8% objętych kontrolą cudzoziem- ców z państw trzecich (w 2024 r. było to 7192 cudzoziemców – 19,6%, w 2023 r. – 6667 cudzoziemców – 17%). Najliczniejszą grupę cudzoziemców nielegalnie zatrudnio - nych stanowili obywatele Ukrainy – 3807 osób, tj. 19% obywateli tego państwa objętych kontrolą (w 2024 r. – 17,8%, w 2023 r. – 16%). W dalszej kolejności wykazano nielegalne zatrudnienie obywateli: Białorusi (371 cudzoziemców), Gruzji (280), Filipin (253), Kolumbii (235) i Indii (221). W toku kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców inspektorzy pracy najczęściej stwierdzali brak wyma- ganego zezwolenia na pracę (w 68,6% ujawnionych przypadków powierzenia nielegalnej pracy cudzoziem - com, w 2024 r. – w 69%, w 2023 r. – w 64%). Sytuacje takie miały miejsce, gdy cudzoziemcy świadczyli pracę, nie posiadając odpowiedniego dokumentu legalizującego pracę (np. zezwolenia na pracę, oświadczenia o powie - rzeniu pracy) lub niezgodnie z warunkami określonymi w tym dokumencie, zaś w przypadku obywateli Ukrainy pracujących na podstawie powiadomień o podjęciu pracy składanych do powiatowych urzędów pracy, również gdy podmiot powierzający im pracę nie złożył powiadomie - nia we właściwym terminie bądź powierzył pracę w wymia- rze czasu pracy niższym lub liczbie godzin mniejszej niż zostały wskazane w powiadomieniu oraz za wynagro - dzeniem niższym niż ustalone według stawki określonej w powiadomieniu. Cudzoziemcy objęci kontrolą (wg województw) zachodnio- pomorskie kujawsko- pomorskie warmińsko- mazurskie pomorskie podlaskie mazowieckie lubelskie lubuskie dolnośląskie opolskie śląskie małopolskie podkarpackie świętokrzyskie łódzkie wielkopolskie 1777 1419 530 3373 1571 3206 1221 1763 2350 1092 2577 1717 817 709 2030 3440 od 1500 do 1999 od 2000 do 2999 3000 i powyżej od 1000 do 1499 do 999 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 65 Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę 3807 371 280 253 235 221 660 Ukraina Białoruś Kolumbia Filipiny Gruzja Indie pozostałe (44 państwa) Liczba cudzoziemców nielegalnie wykonujących pracę w latach 2023-2025 (wg wybranych obywatelstw) Państwo 202320242025 Objęci kontrolą Nielegalna praca Objęci kontrolą Nielegalna praca Objęci kontrolą Nielegalna praca Ukraina 29 610 4747 26 808 4783 20 092 3807 Białoruś380058136055032581371 Gruzja10573361087231939280 Filipiny539129566265848253 Kolumbia15447662476593235 Indie513115638221604221 Mołdawia42410042611137982 Uzbekistan244772616126269 Indonezja2391222577015568 Bangladesz249393505641967 Nepal143192419325262 Wietnam175301241523342 Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę (wg województw) od 200 do 399 od 400 do 599 600 i powyżej do 199 zachodnio- pomorskie kujawsko- pomorskie warmińsko- mazurskie pomorskie podlaskie mazowieckie lubelskie lubuskie opolskie śląskie małopolskie podkarpackie świętokrzyskie łódzkie wielkopolskie 428 222 61 531 262 747 120 135 753 210 591 308 109 122 435 793 dolnośląskie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 66 ROZDZIAŁ 5 Największy odsetek nielegalnie pracujących cudzoziem- ców w danym województwie w stosunku do ogólnej liczby obcokrajowców objętych w nim kontrolą stwierdzono w woje - wództwach: dolnośląskim (32%), zachodniopomorskim (24%), mazowieckim, śląskim i wielkopolskim (po 23%), oraz łódzkim (21%). Największą liczbę cudzoziemców, którym została powie - rzona nielegalna praca, wykazano w podmiotach prowadzą- cych działalność w następujących sektorach gospodarczych: budownictwie (23% nielegalnie zatrudnionych), usługach administrowania i działalności wspierającej, obejmującej również agencje pracy tymczasowej (20%) oraz przetwór - stwie przemysłowym (15%). Niezależnie od legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzoziemców, inspektorzy pracy objęli kontro- lami przestrzeganie praw pracowniczych obcokrajowców. Stwierdzono nieprzestrzeganie przepisów dotyczących technicznego bezpieczeństwa pracy w odniesieniu do 25,4% badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 24,1%, w 2023 r. – 30%). Legalność zatrudnienia cudzoziemców w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Brak wymaganego zezwolenia na pracę 428249963996 Powierzenie pracy na innym stanowisku lub na innych warunkach niż określone w zezwoleniu na pracę 169714601250 Brak wymaganych umów o pracę lub umów cywilno- prawnych 793763611 Podstawa pobytu na tery- torium RP nieuprawniająca do wykonywania pracy 546529 Nielegalny pobyt na terytorium RP 92821 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 67 W zakresie prawnej ochrony pracy wykazano naruszenia przepisów prawa wobec 10,5% badanych obcokrajowców (w 2024 r. – 8,7%, w 2023 r. – 11,8%). Ujawnione w toku kontroli nieprawidłowości dotyczyły w szczególności: −braku lub nieprawidłowego wypłacenia wynagrodzenia oraz innych świadczeń związanych z pracą – 2398 przy - padków, tj. 11,8% badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 2498, 10,3%; w 2023 r. – 2842, 17,5%); −niezgodności zastosowania umowy cywilnoprawnej z warunkami świadczenia pracy – 1071 przypadków, tj. 8,9% ogółu badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 471, 3,3%; w 2023 r. – 181, 5%,). Ponadto stwierdzono brak lub nieterminowe zgłosze - nie do ubezpieczeń społecznych – 3612 przypadków, tj. 13,5% kontrolowanych cudzoziemców (w 2024 r. – 4798, 14,5%; w 2023 r. – 2197, 25,6%). Realizując zadania związane z kontrolą legalności zatrudnienia cudzoziemców, Państwowa Inspekcja Pra- cy współpracuje z innymi organami i właściwymi służbami , w szczególności ze Strażą Graniczną, wojewo- dami, powiatowymi urzędami pracy oraz Zakładem Ubez- pieczeń Społecznych. W roku sprawozdawczym w ramach działań obejmu - jących legalność zatrudnienia cudzoziemców inspektorzy pracy przeprowadzili 286 wspólnych kontroli ze Stra- żą Graniczną oraz 42 kontrole na wniosek tej forma- cji. Do Straży Granicznej skierowano 1149 powiadomień o ujawnionych przez inspekcję przypadkach nielegalnego wykonywania pracy przez cudzoziemców. W 2025 r. współpraca z wojewodami obejmowała skierowanie do tych organów 1339 powiadomień doty - czących w szczególności przypadków nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców. Przeprowadzono także 138 kontroli na wniosek urzędów wojewódzkich. 5.3.3. Kampania „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” W 2025 r. zrealizowaliśmy ogólnopolską kampanię infor- macyjno-edukacyjną „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” , skierowaną zarówno do cudzoziemców podejmują- cych pracę w Polsce, jak i do pracodawców oraz przedsię- biorców oferujących im zatrudnienie. Celem kampanii było nie tylko upowszechnienie wiedzy o zasadach legalnego zatrudniania, lecz także przede wszystkim zapewnienie realnego, dostępnego wsparcia ze strony inspektorów pra - cy w prawidłowym stosowaniu przepisów. Działania kon- centrowały się na: 9przekazywaniu rzetelnych informacji dotyczących legalne - go podejmowania pracy w Polsce oraz praw i obowiązków związanych z zatrudnianiem cudzoziemców; 9wskazywaniu praktycznych rozwiązań umożliwiających eli - minowanie nieprawidłowości; 9promowaniu legalnego zatrudnienia jako standardu bez - piecznego i odpowiedzialnego rynku pracy. Kompleksowe i nowoczesne działania informacyjne Kampania miała charakter wieloaspektowy i była reali- zowana w formule łączącej edukację, doradztwo oraz komunikację medialną. Obejmowała szkolenia, konferen - cje, seminaria, eksperckie dyżury telefoniczne, stoiska informacyjne podczas targów pracy oraz szeroko zakro - joną współpracę z mediami, w tym aktywność w mediach społecznościowych. Dzięki tak zróżnicowanym formom przekazu skutecznie dotarliśmy do odbiorców o różnych potrzebach – zarówno do dużych przedsiębiorców, jak Dane liczbowe dotyczące realizacji Kampanii „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” WyszczególnienieLiczba Szkolenia ogółem 149 Uczestniczący w szkoleniach pracodawcy i przedsiębiorcy 4756 Przeszkoleni cudzoziemcy529 Stoiska, punkty informacyjne66 Konferencje, seminaria, spotkania itp.49 Egzemplarze wydawnictw wykorzystanych do realizacji programu 4297 Doniesienia w mediach lokalnych i regionalnych (inspirowane przez OIP) 57 Karta „Zatrudnianie cudzoziemców” SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 68 ROZDZIAŁ 5 i do mniejszych podmiotów oraz cudzoziemców rozpoczy- nających pracę lub naukę w Polsce. Szkolenia – wiedza i praktyka Trzon kampanii stanowiły szkolenia i spotkania informa- cyjne, podczas których omawiano w szczególności nowe przepisy obowiązujące od 1 czerwca 2025 r., ich praktycz - ne konsekwencje dla pracodawców oraz zasady prawidło- wego dokumentowania i weryfikacji uprawnień pobytowych i pracowniczych cudzoziemców. Wydarzenia miały charak - ter interaktywny. Oprócz przekazu merytorycznego istotną rolę odgrywały rozbudowane sesje pytań i odpowiedzi, analiza rzeczywistych przypadków oraz ujednolicanie inter - pretacji przepisów. Takie podejście pozwalało nie tylko przekazać wiedzę, ale również rozwiązać konkretne proble - my zgłaszane przez uczestników. Wysoka frekwencja oraz aktywność odbiorców potwierdzały, że Państwowa Inspek - cja Pracy jest postrzegana jako wiarygodne źródło wiedzy z obszaru prawa pracy i partner wspierający prawidłowe wdrażanie przepisów. Współpraca międzyinstytucjonalna – spójne wspar- cie państwa Realizacja kampanii była możliwa dzięki ścisłej współpra- cy z instytucjami państwowymi i samorządowymi, w tym z wojewódzkimi i powiatowymi urzędami pracy, urzęda - mi marszałkowskimi, oddziałami Straży Granicznej oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tak szerokie partnerstwo instytucjonalne umożliwi - ło dotarcie do zróżnicowanych środowisk oraz zapewniło spójność przekazywanych informacji. Państwowa Inspekcja Pracy występowała w tej współpracy jako podmiot integru - jący wiedzę i zapewniający jednolitą wykładnię przepisów w praktyce. Bezpośredni kontakt i dostępność Duże zainteresowanie tematyką legalnego zatrudniania cudzoziemców było widoczne również poza salami szko - leniowymi. Podczas targów pracy i wydarzeń otwartych, m.in. w Katowicach, Olsztynie, Opolu, Poznaniu i Rzeszowie, pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy prowadzili punkty informacyjne, udzielając indywidualnych porad w bezpo - średnim kontakcie z pracodawcami i cudzoziemcami. Uzu- pełnieniem działań stacjonarnych były eksperckie dyżury telefoniczne, prowadzone zarówno w języku polskim, jak i ukraińskim. Takie rozwiązanie znacząco zwiększyło dostępność urzędu i pozwoliło na szybkie wyjaśnianie wąt - pliwości bez konieczności osobistej wizyty. Nowoczesna komunikacja i obecność w mediach Istotnym elementem kampanii była współpraca z mediami lokalnymi oraz aktywna obecność w mediach społeczno - ściowych. W przystępnej, a zarazem precyzyjnej formie, przedstawiano zasady legalnego zatrudniania cudzoziem - ców oraz najczęstsze błędy interpretacyjne. Działania te pozwoliły dotrzeć do szerokiego grona odbiorców, w tym do pracodawców, którzy nie uczestniczyli w wydarzeniach stacjonarnych. Komunikacja popularyzator - ska stanowiła nowoczesne uzupełnienie klasycznych form edukacyjnych i wzmacniała efekt prewencyjny. Najciekawsze przypadki współpracy Jednym z ciekawszych przedsięwzięć realizowanych w ramach współpracy międzyinstytucjonalnej był projekt ESCAPE TRUCK , przygotowany wspólnie z Fundacją Reshape z Królestwa Niderlandów, policją holenderską, Komendą Główną Policji, Strażą Graniczną, Uniwer - sytetem Wrocławskim (Centrum Badań nad Handlem Ludźmi) oraz Ambasadą Królestwa Niderlandów w Pol - sce. Projekt miał wymiar edukacyjny i społeczny – jego celem było zwiększenie świadomości zagrożeń zwią - zanych z handlem ludźmi oraz przekazanie praktycznej wiedzy, jak rozpoznawać niebezpieczne sytuacje i sku - tecznie im przeciwdziałać. Zaproszeni przedstawiciele instytucji i służb prezentowali problem z perspektywy własnych doświadczeń, co pozwoliło uczestnikom spoj - rzeć na zjawisko w sposób wieloaspektowy i realistyczny. Organizatorami przedsięwzięcia były OIP w Łodzi i w Zie - lonej Górze. Na stoiskach inspekcji udzielano porad praw- nych z legalności zatrudnienia. Konferencja pn. „Legalna praca – wspólna korzyść. Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” zorganizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Lublinie Strona internetowa kampanii SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 69 Kampania w Internecie Działania realizowane przez okręgowe inspektoraty pracy zostały wzmocnione profesjonalnie zaplanowaną kampa - nią medialną w Internecie. Przez 49 dni emitowano krótkie, przystępne filmy informacyjne w serwisach YouTube, Face - book i Instagram, a także prowadzono działania promocyjne w sieci reklamowej Google Ads. Skala zasięgu potwierdza skuteczność przyjętej strategii komunikacyjnej. Materia - ły w serwisie YouTube osiągnęły ponad 1,1 mln obejrzeń, podobnie na Facebooku i Instagramie – ponad 1 mln obej - rzeń oraz ponad 62 tys. kliknięć z przekierowaniem na stronę kampanii cudzoziemcywpracy.pip.gov.pl. Dodatkowo kam - pania wygenerowała ponad 307 tys. kliknięć w sieci rekla- mowej GDN. Wszystkie wskaźniki (liczby obejrzeń i kliknięć) przekroczyły założone cele – odpowiednio na poziomie 104,9%, 102,4%, 100,1%, 101,8% oraz 100,1% planu. Zidentyfikowane potrzeby i efekty W trakcie kampanii najczęściej zgłaszane wątpliwości dotyczyły: −właściwego doboru podstawy prawnej zatrudnienia; −zasad stosowania trybu powiadomień wobec obywateli Ukrainy; −dopuszczalnych zmian warunków pracy; −obowiązków dokumentacyjnych pracodawców. Powtarzalność tych zagadnień potwierdziła skalę zapo - trzebowania na jasne, jednolite i praktyczne wyjaśnienia. Uczestnicy wielokrotnie wskazywali na potrzebę kon - tynuacji działań edukacyjnych, podkreślając ich realną przydatność w codziennej praktyce. Zaobserwowano rów - nież, że cudzoziemcy coraz częściej postrzegają legalne zatrudnienie jako gwarancję bezpieczeństwa i stabilno - ści na terytorium Polski. Banery kampanii w Internecie Podsumowanie Kampania „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” miała cha- rakter kompleksowy, interaktywny i odpowiadający na rzeczy- wiste potrzeby rynku pracy. Poza wzrostem poziomu wiedzy przyczyniła się do ograniczenia ryzyka błędów popełnianych podczas powierzania pracy, ujednolicenia wykładni przepisów oraz wzmocnienia kultury legalności zatrudnienia. Państwo- wa Inspekcja Pracy podczas realizacji kampanii była postrzegana nie tylko jako organ kontrolny, lecz także jako nowoczesny i dostępny urząd – partner merytorycz - ny, który pomaga pracodawcom bezpiecznie poruszać się w złożonym systemie prawnym, a cudzoziemcom zapewnia wsparcie i poczucie ochrony ich praw. Dzięki tej inicjatywie wzmacniane jest zaufanie społeczne, wspiera - na integracja cudzoziemców, a także budowa nowoczesnego, odpowiedzialnego i zgodnego z prawem rynku pracy w Pol - sce. W roku 2026 kampania jest kontynuowana jako program prewencyjny pod tą samą nazwą. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 70 ROZDZIAŁ 5 6 Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 73 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli kompleksowych decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 5650 20 004 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 16 222 1426 1191 629 536 6. Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach 6.1. Budownictwo – nadzór i kontrola sektora budowlanego, w tym ograniczanie zagrożeń zawodowych oraz bezpośrednich zagrożeń dla życia osób pracujących Zakres kontroli W roku 2025 Państwowa Inspekcja Pracy przyjęła nowe założenia do kontroli sektora budowlanego, wynikające z analiz wyników kontroli z lat poprzednich. Priorytetem jest zwiększenie skuteczności oddziały - wania Państwowej Inspekcji Pracy zarówno na podmioty realizujące prace budowlane jak i uczestników procesu budowlanego. Osiągnięcie celu zaplanowano poprzez reali - zację czynności kontrolno-nadzorczych w branży budowla- nej oraz szeroko rozumiane działania prewencyjne, w tym informacyjno-edukacyjne kierowane do uczestników proce - su budowlanego. Podstawowym założeniem ilościowym na 2025 r. było objęcie kontrolami kompleksowymi w zakresie technicz - nego bezpieczeństwa pracy 1000 placów budów; założe- nie to zostało zrealizowane – łącznie skontrolowano 1243 place budowy w ramach kontroli kompleksowych oraz specjalistycznych. W sumie przeprowadzono 7854 kontrole robót budow- lanych u 6431 pracodawców. Przy robotach budowlanych pracowało prawie 40 tys. osób (dane liczbowe na dzień roz - poczęcia kontroli). Większość robót była związana z budową, przebudową lub remontem obiektów kubaturowych, w tym budynków – 89% kontroli. Pozostałe kontrole przeprowadzone były u przedsiębiorców realizujących roboty na: −obiektach liniowych – drogowo-mostowych – 5% kontroli; −obiektach liniowych – sieci infrastruktury technicznej – 3% kontroli; −innych obiektach budowlanych – 3% kontroli. Ze względu na rodzaj inwestycji budowlanej najwięk - sza liczba kontroli dotyczyła obiektów nowobudowanych – 70%, następnie obiektów przebudowywanych, rozbudo - wywanych lub remontowanych – 29% oraz rozbiórek obiek- tów – 1%. W 2025 r. kontrole sektora budowlanego pod wzglę- dem prawidłowości realizacji robót budowlanych podzie- lono na cztery rodzaje, biorąc pod uwagę sposób oddziaływania: 9kontrole kompleksowe budów w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy; 9kontrole specjalistyczne na wstępnym etapie budowy; 9kontrole ukierunkowane na likwidację bezpośrednich zagrożeń na małych budowach (do ok. 20 pracujących); 9pozostałe. Kompleksowe kontrole placów budowy w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy były zasadniczym kie - runkiem działań w sektorze budowlanym. Pierwsza kontro- la budowy obejmowała pełen zakres tematyczny. Ponowna kontrola placu budowy i jej zakres wynikały ze stwierdzo - nego stanu faktycznego. W ramach działań kompleksowych na budowach prze - prowadzono łącznie 3440 kontroli, z których: −2543 to kontrole planowe; −706 to kontrole rozpoczęte w wyniku czynności interwen - cyjnych lub skargowych; −191 kontroli na budowach zostało zainicjowanych wypad - kiem przy pracy. Kompleksowe podejście na placach budowy pozwoli - ło na uzyskanie pełniejszego obrazu stanu bezpieczeń- stwa pracy na budowie, gdyż ocenie podlegały wszystkie zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy występujące na kontrolowanym etapie budowy. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 74 ROZDZIAŁ 6 W celu eliminacji nieprawidłowości, w tym stanowiących bezpośrednie zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi, podczas kontroli kompleksowych inspektorzy pracy wydali łącznie ponad 25,6 tys. decyzji nakazowych, w tym 20 tys. decyzji związanych było z bezpośrednimi zagrożeniami. Kontrole kompleksowe w większości przeprowadzo- no w podmiotach zatrudniających do 9 osób pracu- jących na budowie – 2846 kontroli, co stanowi blisko 83% oraz małych zatrudniających do 50 osób – 530 kontroli (ok. 15%). Kontrolami obejmowano zarówno generalnych wykonawców, jak i firmy podwykonawcze. Nową inicjatywą w 2025 r. były kontrole specjalistycz- ne, podejmowane na wstępnym etapie realizacji budowy, ukierunkowane na analizę założeń, uwarunkowań i przy - jętych rozwiązań w procesie przygotowania i organizacji budowy. Istotne na tym etapie było ujawnienie i wskazanie nieprawidłowości, które mają bezpośrednie przełoże - nie na bezpieczeństwo prac podczas realizacji dalszych etapów budowy. Działaniami w tym obszarze objęci zostali nie tylko wykonawcy robót, lecz także uczestni - cy procesu budowlanego. Tego typu kontrole były pilo- tażowymi w zadaniach Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. i powiązane zostały z szerokim oddziaływaniem prewencyjno-doradczym zarówno na uczestników proce - su budowlanego, jak i samych wykonawców robót. Przeprowadzono 356 kontroli, tj. powyżej zakładanych 10% w stosunku do liczby kontroli kompleksowych. Na tym etapie realizacji inwestycji budowlanej najczę - ściej kwestionowano zagadnienia związane z zagospo- darowaniem terenu budowy oraz dokumenty dotyczące organizacji bezpiecznej pracy. Ocenie poddano również opracowane na budowie plany BIOZ oraz ogólną organi - zację procesów budowlanych wynikającą z obowiązków uczestników procesu budowlanego. Kontrole prowadzone na wstępnym etapie budowy - odsetek kontroli, w których wystąpiły nieprawidłowości w wybranych zagadnieniach odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości wyznaczenie i oznakowanie dróg komunikacyjnych instrukcja pracy żurawia w warunkach kolizyjnych wykaz prac szczególnie niebezpiecznych wyznaczenie składowisk materiałów i wyrobów zabezpieczenie i oznakowanie stref i miejsc niebezpiecznych pomieszczenia higieniczno-sanitarne A B C D instrukcja bezpiecznego wykonywania robót budowlanych G J instrukcja bezpieczeństwa prac transportowych w obszarze pracy żurawia F instrukcja ewakuacji z kabiny żurawia H I plan BIOZ K zabezpieczenie terenu budowy przed dostępem osób nieupoważnionych E ABCDEFGH I J K 57 41 36 31 30 28 24 19 35 27 6 Analiza wyników wskazuje na istotny obszar aktywności kontrolnej, który wykracza poza standardowe formy dzia - łania i koncentruje się na szeroko rozumianej organizacji budowy zarówno w aspekcie technicznym, związanym z zagospodarowaniem terenu budowy, jak i organizacyjnym w zakresie przygotowania dokumentacji. Tak przyjęta strategia pozwoliła na zidentyfikowanie błę - dów popełnianych przez projektantów i kierowników budowy w informacjach oraz planach BIOZ jeszcze przed rozpoczę - ciem najbardziej ryzykownych prac. Jest to moment kry- tyczny, ponieważ zaniedbania powstałe na tym poziomie przygotowań stają się w późniejszych fazach realizacji inwestycji niezwykle trudne, a czasem wręcz niemożli - we do usunięcia. W 2025 r. kontynuowano kontrole ukierunkowa- ne na likwidację bezpośrednich zagrożeń na małych budowach , prowadząc je na bieżąco, przez cały rok. Łącznie przeprowadzono 2086 kontroli, w tym zde- cydowaną większość, tj. 1925, w podmiotach zatrudniają- cych do 9 pracowników, co stanowi 92%. Działania kontrolne były podejmowane najczęściej wskutek widocznych, rażących nieprawidłowości, stwarzających bez - pośrednie ryzyko wypadku przy pracy. Najczęściej były to pra- ce na wysokości, np. wykonywane bez zabezpieczeń przed upadkiem oraz prace, przy których pracujący nie stosowali wymaganych środków ochrony indywidualnej, np. hełmów ochronnych. Inspektorzy pracy, wpływając na poprawę bezpieczeń - stwa pracy, wydali łącznie 13,2 tys. decyzji nakazowych dotyczących poprawy stanu bezpieczeństwa i higieny pra - cy, w tym 10,7 tys. decyzji dotyczyło eliminacji bezpośred- nich zagrożeń życia i zdrowia pracujących. Pozostałe kontrole dotyczyły prac budowlanych, których nie można było zakwalifikować w planowanych zakresach tak kontroli kompleksowych, jak i ukierunkowanych tylko na bez - pośrednie zagrożenia, a ich podjęcie było konieczne. Przede wszystkim związane były z występowaniem zagrożeń w miej - scach publicznych podczas wykonywania robót budowlanych lub z koniecznością podjęcia interwencji przez inspektora pracy, na wniosek osób trzecich czy też instytucji publicznych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 75 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na pozostałych budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 3047 7148 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 5234 661 659 484 110 Przeprowadzono 1973 kontrole interwencyjne róż- nego rodzaju i podobnie jak w pozostałych obszarach objętych kontrolami, większość dotyczyła podmiotów zatrudniających do 9 osób – 1731 kontroli (ok. 88%). Najwięcej interwencji inspektorskich i zgłoszeń zwią - zanych było z nieprawidłowościami przy wykonywaniu prac na wysokości oraz nieprawidłowym zagospodarowa - niem i zabezpieczeniem terenu robót, a także z niestosowa- niem przez pracowników środków ochrony indywidualnej, zwłaszcza hełmów ochronnych. Inspektorzy pracy, eliminując zagrożenia stwierdza - ne podczas kontroli, wydali 10,2 tys. decyzji nakazowych, w tym 7,1 tys. dotyczących bezpośrednich zagrożeń życia i zdrowia pracowników. Podsumowanie W 2025 r. kontrole sektora budowlanego koncen- trowały się na ograniczaniu zagrożeń wypadkowych, w szczególności w zakresie zagadnień dotyczących prac skutkujących bezpośrednimi zagrożeniami dla zdrowia i życia pracujących. Podczas kontroli badano stan bezpieczeństwa pracy w 9 blokach zagadnień: 9organizacja i przygotowanie budowy – zagadnienie bada - no w 6006 kontrolach; 9przygotowanie do pracy – zagadnienie badano w 6754 kontrolach; 9stanowiska pracy – zagadnienie badano w 6123 kontrolach; Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na małych budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 2487 10 709 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące prace 6835 1351 1169 1042 312 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 76 ROZDZIAŁ 6 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na wszystkich budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 14 068 42 702 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 32 207 3604 3485 2220 1186 9roboty ziemne – zagadnienie badano w 1404 kontrolach; 9prace na wysokości – zagadnienie badano w 3777 kontrolach; 9rusztowania – zagadnienie badano w 3320 kontrolach; 9maszyny i urządzenia techniczne – zagadnienie badano w 2986 kontrolach; 9urządzenia i instalacje elektryczne – zagadnienie badano w 3908 kontrolach; 9prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych lub szko - dliwych – zagadnienie badano w 225 kontrolach. W pierwszej grupie kontrolowanych zagadnień – doty - czącej organizacji i zagospodarowania budowy – najwięcej nieprawidłowości wystąpiło przy: zabezpie- czaniu miejsc i stref niebezpiecznych, wyznaczaniu dróg komunikacyjnych, zabezpieczaniu terenu budowy oraz składowaniu materiałów, a także opracowaniu instrukcji bezpiecznego wykonywania robót budowlanych. W bloku zagadnień związanych z przygotowaniem pracujących do pracy wyróżniały się trzy nieprawi- dłowości, tj. dotyczące stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej, dopuszczania pracują - cych do pracy bez profilaktycznych badań lekarskich oraz dopuszczania pracowników do pracy na budowach bez uprzedniego instruktażu stanowiskowego. W grupie obejmującej stanowiska pracy dominujące nieprawidłowości dotyczyły przejść i dojść do stanowisk pracy (76%). Natomiast wśród zagadnień związanych z robota- mi ziemnymi nieprawidłowości występowały głównie przy zabezpieczaniu ścian wykopów (ponad połowa), a co czwarta wydana decyzja dotyczyła składowania urobku. Kontrole bezpieczeństwa związanego z praca- mi na wysokości (z wyłączeniem rusztowań) wyka- zały jedną dominującą nieprawidłowość dotyczącą zabezpieczania stanowisk pracy środkami ochrony Rodzaj dominujących nieprawidłowości przy organizacji i zagospodarowaniu budowy odsetek nieprawidłowości w danej grupie zagadnień instrukcja bezpiecznego wykonywania prac budowlanych drogi komunikacyjne zabezpieczenie terenu budowy strefy i miejsca niebezpieczne składowanie i magazynowanie A B C D E A BC D E 24 14 12 10 16 Rodzaj dominujących nieprawidłowości w przygotowaniu pracujących do pracy odsetek nieprawidłowości w danej grupie zagadnień dodatkowe kwalikacje prolaktyczne badania lekarskie instruktaż stanowiskowy na budowie środki ochrony indywidualnej A B C D A BC D 39 16 9 24 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 77 zbiorowej, której dotyczyło 84% wydawanych decyzji związanych z pracami na wysokości. Pozostałe nie przekraczały 10%. W grupie zagadnień związanych z bezpieczną eksplo- atacją rusztowań ponad połowa wydanych decyzji doty- czyła nieprawidłowości w zakresie balustrad ochronnych. Znaczącym uchybieniem było dopuszczanie do prac z rusz - towań, które nie zostały wcześniej sprawdzone i dopusz- czone do eksploatacji (27%). W zakresie eksploatacji maszyn i urządzeń technicz- nych na budowie ponad połowa nieprawidłowości dotyczy- ła braku lub niewłaściwej instrukcji obsługi. Kolejną grupą zagadnień było nieprawidłowe wyposażanie kabin żurawi wieżowych (19%). Kontrola zagadnień związanych z występowaniem zagrożeń podczas eksploatacji instalacji i urządzeń elek- trycznych wykazała, że ponad połowa nieprawidłowości związana była z zabezpieczaniem przewodów elektrycz - nych przed uszkodzeniami. Podejmowane przez inspektorów działania nadzorcze skutkowały poprawą bezpieczeństwa pracy, choć nie- jednokrotnie krótkotrwałą i jednostkową – odnoszącą się tylko do danego miejsca wykonywania prac, szczególnie w małych podmiotach. Kontrole nie zawsze przekładały się na zmiany w świadomości pracodawców, osób kierują - cych pracownikami, a także samych pracujących, w sposób istotnie wpływający na kulturę bezpieczeństwa. Świadczy o tym liczba i charakter decyzji nakazowych kierowanych przez inspektorów pracy do osób odpowiedzialnych za bez - pieczeństwo pracy przy robotach budowlanych. Problem ten jest dla Państwowej Inspekcji Pracy widocz - ny i dlatego podejmowane są różne działania pozakontrolne Porównanie wyników kontroli z lat 2024 i 2025 kontroli 1243 1308 decyzji ogółem 56 770 56 078 decyzji z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kpa) 32 207 35 104 decyzji wstrzymania prac 3604 4828 mandatów karnych 2025 2024 5127,05 tys. zł 7,5 tys. zł łączna kwota nałożonych mandatów zł decyzji wstrzymania eksploatacji maszyn 3485 4029 3838 3868 decyzji skierowania pracujących do innych prac 2220 2521 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 78 ROZDZIAŁ 6 za własny wycinek zadań w ramach skomplikowanej sie- ci powiązań umownych. Powyższe wskazuje na istnienie problemu już na etapie przygotowania budowy. Skutecz - ne i bezpieczne przeprowadzenie procesu budowlane- go wymaga starannego planowania na każdym etapie. Należy zatem podkreślić znaczącą rolę projektanta, opracowującego Informację bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ), kierownika budowy, sporządzające - go na jej podstawie plan BIOZ, który stanowi podsta- wowe narzędzie do zarządzania ryzykiem na budowie oraz inwestora będącego dysponentem środków finan - sowych. Mając na względzie powyższe, Państwowa Inspekcja Pracy zainicjowała w 2025 r. w ramach kon - troli specjalistycznych (prowadzonych na wstępnym etapie inwestycji), rożne formy oddziaływania na uczest - ników procesu budowlanego, głównie o charakterze doradczym, co niesie nadzieję na zminimalizowanie wadliwości kluczowego ogniwa w łańcuchu systemu bezpieczeństwa na budowie. Wnioski Wyniki kontroli pokazują, że budownictwo nadal jest jedną z aktywności zawodowych charakteryzujących się wyso - kim stopniem zagrożenia dla zdrowia i życia pracujących. Potwierdzeniem tego jest liczba stwierdzanych niepra - widłowości, ich charakter, jak również poziom wypadko- wości, mierzony częstością zdarzeń i ciężkością skutków. Przeprowadzone kontrole znacząco przyczyniły się do eli - minacji stwierdzonych zagrożeń, w tym zdrowia i życia pra- cowników oraz osób wykonujących takie prace. Zasadne jest zatem kontynuowanie kontroli sektora budowlanego w kolejnym roku na podstawie obecnie wypracowanych i przyjętych założeń. Istotnym elementem systemowego oddziaływania w celu zapewnienia bezpiecznych warunków pracy w sektorze budowlanym jest kontynuowanie kontroli prowadzonych na wstępnym etapie budowy, powiąza - nych z szeroko rozumianą prewencją. Pozwoli to na eli- minację potencjalnych zagrożeń już na początku, co nie tylko poprawi stan bezpieczeństwa, ale wpłynie na kosz- ty prowadzenia budowy przy zachowaniu wymaga- nych procedur podczas jej realizacji. Należy po raz kolejny zaznaczyć, że przepisy odno- szące się do bezpieczeństwa pracujących na budowach w wielu wypadkach straciły swoją aktualność w związ - ku ze zmianą warunków realizacji inwestycji, w tym sto- sowanych technologii. Mnogość tych przepisów i różny okres ich opracowywania powoduje, że w wie - lu sytuacjach są niejednoznaczne i wykluczają się wzajemnie . Dlatego konieczne jest podjęcie przez wła- ściwe ministerstwa prac zmierzających do stworzenia przepisu kompleksowo regulującego zagadnienia doty - czące bezpieczeństwa pracy przy wszelkiego rodzaju pracach budowlanych i na różnego rodzaju inwestycjach budowlanych. o charakterze prewencyjnym, w tym doradczo-informacyj- ne, tak by różnorodnymi środkami jak najlepiej i najsku- teczniej oddziaływać na osoby organizujące procesy pracy w budownictwie. Ujawnione nieprawidłowości, pomimo dużego zaan - gażowania inspektorów pracy, wskazują w dalszym ciągu na niewystarczające zaangażowanie pracodaw - ców w organizację prac w sposób zgodny z przepisami. Przeprowadzone czynności kontrolne wykazały liczne i powtarzalne nieprawidłowości, szczególnie z zakresu organizacji i przygotowania, co rzutuje na odpowiedzial - ność osób zobligowanych do dbałości o bezpieczeństwo pracy. Wykazane uchybienia potwierdzają zasadność reali - zacji kontroli specjalistycznych, prowadzonych na wstęp- nym etapie inwestycji. Kontrole wykazały powtarzalne nieprawidłowości, któ - rych charakter i skala były zbliżone do lat poprzednich. W takich przypadkach, gdy naruszanie przez pracodaw - cę przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy było rażące i stwierdzane podczas dwóch kolejnych kontroli, inspekto - rzy pracy kierowali do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioski o podwyższenie o 100% składki na ubezpie- czenie wypadkowe. W roku 2025 skierowano 63 takie wnioski . Tym samym należy podkreślić, że organy Państwowej Inspekcji Pracy stosowały wszelkie dostęp - ne środki oddziaływania prawnego w celu skuteczniej- szego wpływu na zachowania i sposób postępowania pracodawców. Zauważalne jest znaczne rozdrobnienie podmiotów reali- zujących roboty budowlane. Niezależnie od wielkości inwestycji roboty te wykonywane są w przeważającej większości przez podmioty mikro, tj. zatrudniające do 9 osób. W efekcie nawet na dużych budowach zapew - nienie jednolitych standardów bezpieczeństwa staje się wyzwaniem, ponieważ każdy z wykonawców odpowiada Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli w całym sektorze budowlanym odsetek kontroli,w których badano zagadnienie i stwierdzono nieprawidłowości rusztowania praca na wysokości (bez rusztowań) organizacja i przygotowanie budowy A B C maszyny i urządzenia techniczne F przygotowanie do pracy G stanowiska pracy H urządzenia i instalacje elektryczne D roboty ziemne E ABCDEFGH 73 71 65 42 40 38 54 22 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 79 Program informacyjno-edukacyjny „Budowa. STOP wypadkom!” Program „Budowa. STOP wypadkom!” synergicznie uzupeł- nia działania kontrolno-nadzorcze w sektorze budownictwa. Jest ukierunkowany na zwiększanie wiedzy i świadomości uczestników procesu budowlanego w zakresie eliminowa - nia nieprawidłowości, mogących skutkować wypadkami przy pracy. Inspektorzy pracy przekazują osobom organi - zującym pracę i odpowiedzialnym za bhp wiedzę o zagro- żeniach na budowach i wskazują sposoby ich ograniczania. Dzięki propagowaniu informacji dotyczących organizowa - nia pracy w bezpieczny sposób i przestrzeganiu przyjętych rozwiązań – prawnych i wynikających ze stosowanych tech - nologii prac – dążymy do zmiany powszechnych niebez- piecznych metod pracy i upowszechniamy dobre praktyki. Podstawowym działaniem są szkolenia prowadzone dla pracodawców i przedsiębiorców branży budowlanej oraz osób zatrudnionych na budowach . Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom odbiorców, szkolenia najczęściej prowadzone są bezpośrednio na placach budowy, dzięki czemu obejmują możliwie największą liczbę zainteresowa - nych, a ich zakres tematyczny jest maksymalnie dostoso- wany do specyfiki i etapu konkretnej budowy. W całym kraju w 2025 r. inspektorzy pracy przeprowa - dzili 376 szkoleń. Zagadnienia ujęte w programie wynikały z potrzeb kierownictwa budowy oraz z wyników przeglądów stanowisk pracy dokonanych przez organy inspekcyjne. Uczestniczyło w nich prawie 6,6 tys. osób, w tym ponad 2,7 tys. pracowników, ponad 1,8 tys. pracodawców oraz 470 przedstawicieli służby bhp. Oprócz wiedzy przekaza - nej podczas szkoleń uczestnicy otrzymali pakiet wydaw- nictw specjalistycznych. Wśród odbiorców szkoleń uwzględniliśmy również stu - dentów i uczniów szkół o profilu budowlanym. W roku spra- wozdawczym przeszkoliliśmy ponad 1,5 tys. przyszłej kadry sektora budownictwa . Oprócz tego na uczelniach technicznych zorganizowaliśmy 21 konferencji i semina - riów, na których omówione zostały zagadnienia bezpośred- nio wpływające na poziom bezpieczeństwa na polskich placach budowy. Ciekawym przykładem działania ze śro - dowiskami naukowymi jest realizowany od 2015 r. program pn. „Akademia bezpieczeństwa w budownictwie” , skierowany do studentów ostatnich lat Wydziału Budow - nictwa i Nauk o Środowisku Politechniki Białostockiej, jak również współpraca z Politechniką Krakowską, pole - gająca na aktywnym uczestnictwie naszych ekspertów w „Dniach Lądowca” – cyklicznym wydarzeniu organizo- wanym przez samorząd studencki dla studentów Wydziału Inżynierii Lądowej. Doświadczenia 3-letniej „Strategii dla bezpieczeństwa w budownictwie” pokazały konieczność maksymalnego zaangażowania inwestorów i generalnych wykonawców w działania służące zapewnieniu wysokiego poziomu bez - pieczeństwa pracy na realizowanych inwestycjach budow- lanych. Dlatego w 2025 r. zorganizowaliśmy prawie 50 spotkań z ponad 60 inwestorami , których celem było – przy braku odpowiedniej legislacji – uczulić ich na konieczność zaplanowania odpowiednich środków finansowych na stworzenie na budowach bezpiecznych miejsc pracy, szczególnie przy zadaniach związanych z pracą na wysokości. Podczas realizacji programu „Budowa. STOP wypad - kom!” w okręgowych inspektoratach pracy podejmowano wiele różnorodnych działań promujących bezpieczeństwo na budowach, wśród których na uwagę zasługuje: 9udział ekspertów OIP w Katowicach w Targach Pracy 2025, które odbyły się na Wydziale Budownictwa Poli - techniki Śląskiej w Gliwicach; wydarzenie skierowane było do studentów i absolwentów kierunków technicz - nych, przede wszystkim budownictwa, ale także inży- nierii środowiska, architektury i elektrotechniki. Podczas wydarzenia inspektorzy pracy udzielali bezpłatnych porad dotyczących: prawa pracy, technicznego bezpieczeństwa pracy, prawidłowej organizacji budowy, zapewnienia nad - zoru i koordynacji prowadzonych prac oraz właściwego przygotowania pracowników do pracy na budowie; 9współpraca inspektorów pracy z Krakowa ze Społeczny - mi Inspektorami Pracy zrzeszonymi w Związku Zawodo- wym „Budowlani”, którzy na wniosek strony społecznej cyklicznie szkolą uczestników z zagadnień organizowania pracy w bezpieczny sposób; 9zorganizowanie konferencji pt. „Jak nisko nie upaść” w auli Wydziału Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowi - ska Politechniki Łódzkiej, dotyczącej zagrożeń podczas prac na wysokości i w wykopach; 9udział w Międzynarodowych Targach Budownictwa i Archi - tektury BUDMA 2025, na których zorganizowano konfe- rencję „Bezpieczna budowa – czy to możliwe?”, z udziałem parlamentarzystów i kierownictwa targów, na której omó - wiono podstawowe problemy z zapewnieniem bezpie- czeństwa pracy na polskich budowach, przedstawiono dobre praktyki dotyczące zarówno prowadzenia kontroli, jak i realizacji samej inwestycji budowlanej, a także nowo - czesne rozwiązania techniczne w indywidualnym sprzęcie chroniącym przed upadkiem z wysokości. Na stoisku Pań - stwowej Inspekcji Pracy przygotowano bezpłatne porady z prawa pracy, w tym bhp i legalności zatrudnienia oraz wydawnictwa dotyczące branży budowlanej, a podczas otwarcia targów Główny Inspektor Pracy wręczył nagrody w konkursie PIP „Buduj bezpiecznie”. W maju 2025 r. odbył się w całej Polsce 12. Tydzień Bezpieczeństwa pod hasłem „Bezpieczeństwo. Tu nie ma miejsca na iluzję”. Jest to wspólne przedsięwzięcie Państwowej Inspekcji Pracy i 17 firm będących sygnatariu - szami Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budownictwie, choć z roku na rok rośnie zainteresowanie tym wydarze - niem także wśród firm niezrzeszonych. Inspektorzy pracy – specjaliści z zakresu budownictwa – prowadzili szkolenia, prelekcje oraz wykłady dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na wybranych budowach. Tematyka szkoleń doty - czyła odpowiedzialności za stan bezpieczeństwa i higie- ny pracy, koordynacji robót budowlanych oraz sposobu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 80 ROZDZIAŁ 6 zabezpieczenia prac budowlanych, a także skutków i przy- czyn zaistniałych dotychczas wypadków w budownictwie. Podczas Tygodnia Bezpieczeństwa przeprowadziliśmy łącznie 119 szkoleń, w których udział wzięło pra- wie 1,8 tys. uczestników. W wydarzeniu wzięło udział 628 firm budowlanych. W trakcie Tygodnia miały miej- sce pokazy bezpiecznego montażu rusztowań, symulacje upadku z wysokości oraz pokazy ratownictwa pożarowego i medycznego. We wszystkich inicjatywach prewencyjno – promocyj - nych, przygotowanych przez Państwową Inspekcję Pra- cy w 2025 r. uczestniczyło prawie 8,5 tys. osób, w tym prawie 3,1 tys. pracowników, ponad 2,3 tys. pracodawców oraz 580 przedstawicieli służby bhp. Zorganizowaliśmy 46 punktów informacyjnych, w których inspektorzy pra- cy udzielali porad prawnych i technicznych. Oprócz wiedzy uczestnicy otrzymali pakiet wydawnictw specjalistycznych. W sumie w 2025 r. do odbiorców Programu trafiło ponad 16 tys. egzemplarzy poradników, ulotek i kart pracy , część z nich w języku ukraińskim. W każdym okręgowym inspektoracie pracy interesariu - sze poprawy poziomu bezpieczeństwa pracy na polskich budowach działają w Wojewódzkich Radach do spraw Bezpieczeństwa Pracy w Budownictwie. Spotkania odby - wają się przynajmniej raz w roku, a wymiana doświad- czeń i efektów działań instytucji, urzędów i stowarzyszeń pozwala omawiać lokalne problemy sektora budowlanego i planować wspólne działania służące wzrostowi poziomu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób aktywnych zawodowo w budownictwie. Dotarcie do maksymalnie możliwej liczby odbiorców było możliwe dzięki współpracy z Polską Izbą Inżynierów Budownictwa, Polskim Związkiem Inżynierów i Techników Budownictwa, Polskim Stowarzyszeniem Dekarzy, Izbą Architektów RP, placówkami edukacyjnymi oraz innymi insty - tucjami i podmiotami działającymi w sektorze budownictwa. W związku z realizacją Programu w mediach ukazało się 526 informacji – 18 wywiadów i programów w tele- wizjach regionalnych, 20 audycji radiowych i 488 donie- sień na portalach internetowych. Podsumowując realizację programu informacyjno-edu- kacyjnego „Budowa. STOP wypadkom!” należy podkre- ślić, że po zakończeniu kampanii prowadzonej w latach 2022-2024 działalność szkoleniowa i doradcza prowa- dzona przez inspektorów pracy stanowi kwintesencję naszych działań pozakontrolnych w sektorze budowla - nym. Są to działania adekwatne do potrzeb i problemów z zakresu bezpiecznych i zdrowych miejsc pracy na pol - skich budowach. Braki wiedzy i świadomości zagrożeń wypadkowych powstających na różnych etapach procesu budowlanego przekładają się na statystyki wypadkowe i liczbę stwierdzanych nieprawidłowości podczas kontroli placów budowy. Kontrola ma na celu stwierdzenie uchy - bień w przestrzeganiu obowiązujących przepisów i sko- rygowanie ich w wyniku wydanych środków prawnych. Pomimo porad udzielanych w trakcie kontroli dopiero działania edukacyjne, prowadzone zarówno dla uczest - ników procesów budowlanych, jak i uczniów i studen- tów mają szansę zbudować świadomość konieczności uwzględniania zagadnień bhp w codziennym funkcjono - waniu placu budowy – od jej przygotowania do momentu zakończenia procesu inwestycyjnego. Dlatego najwięcej szkoleń odbywa się na budowach, a inspektorzy pracy wspierani są wiedzą przez partnerów merytorycznych – inspektorów Nadzoru Budowlanego, Urzędu Dozoru Technicznego i przedstawicieli Porozumienia dla Bezpie - czeństwa w Budownictwie, a w budowaniu świadomości konsekwencji zaniedbań w obszarze bhp pomagają poka - zy ratownictwa Straży Pożarnej i udzielania pierwszej pomocy przez przedstawicieli Ratownictwa Medycznego. 6.2. Górnictwo – ograniczanie zagrożeń wypadkowych i ocena przestrzegania prawa pracy w sektorze górnictwa podziemnego i odkrywkowego Podziemne zakłady górnicze W podziemnych zakładach górniczych inspektorzy pra- cy przeprowadzili 19 kontroli w 19 kopalniach i firmach świadczących usługi dla górnictwa. W podmiotach tych zatrudnionych było 39,2 tys. osób, w tym 38,6 tys. na pod - stawie stosunku pracy. Kontrolą objęto zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące: przygotowania pracowników do pracy, oceny ryzyka zawodowego, nadzoru nad warunkami pracy, środków ochrony indywidualnej i odzieży roboczej, wypad - ków przy pracy oraz przepisów i zasad bhp na stanowiskach pracy. Przedmiotem kontroli było również sprawdzenie sta - nu przestrzegania przepisów prawa pracy dotyczących czasu pracy i wynagrodzeń w zakładach górniczych oraz w firmach świadczących usługi dla górnictwa. Diagnoza W kontrolowanych podziemnych zakładach górniczych w latach 2022-2024 wydarzyło się 1907 wypadków przy pracy , w których 6 osób odniosło ciężkie obrażenia ciała, a 4 osoby poniosły śmierć. Nieprawidłowości w ustalaniu okoliczności wypadków wystąpiły w 4 zakładach (4% analizowanych dokumen - tacji), natomiast w ustalaniu przyczyn – w 12 zakła- dach (13% analizowanych dokumentacji). W praktyce Ewakuacja operatora żurawia na jednej z budów w trakcie Tygodnia Bezpieczeństwa (OIP w Kielcach) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 81 oznaczało to m.in. nieustalenie wszystkich przyczyn zdarzeń, sprowadzanie przyczyn do zachowań pra - cownika bez pełnego uwzględnienia czynników tech- nicznych i organizacyjnych, a także błędną kwalifikację prawną zdarzeń, w tym przypadki nieuznawania wypad - ku za wypadek przy pracy mimo spełnienia przesłanek. Stwierdzano również praktykę niezasadnego przypi - sywania poszkodowanym wyłącznej winy za wypadek, co mogło ograniczać ich uprawnienia. W 4 zakładach wykazano ponadto nieprawidłowości w określaniu w pro - tokołach środków i wniosków profilaktycznych – często były one nieadekwatne do ustalonych przyczyn i miały charakter doraźny, zamiast obejmować działania tech - niczne i organizacyjne eliminujące źródło zagrożenia. Nieprawidłowości związane z aktualizacją oceny ryzyka zawodowego po wypadku stwierdzono w 2 zakładach. Największa skala nieprawidłowości dotyczyła sta- nu dróg przewozowych, dróg dojścia do stanowisk pracy oraz przejść na stanowiska pracy – uchybie- nia stwierdzono w 13 zakładach. Typowe problemy obejmowały: nierówności spągu na drogach dojazdo - wych i przejściach dla ludzi, zastawianie ciągów komu- nikacyjnych materiałami, rurami i kablami, niedbałe Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli podziemnych zakładów górniczych w latach 2024-2025 A B C D E F stan dróg przewozowych, dróg dojścia do stanowisk pracy, oraz przejść na stanowiska pracy stan techniczny maszyn i urządzeń górniczych stan zabezpieczeń stropów i ociosów wyrobisk górniczych oświetlenie stanowisk pracy pod ziemią stan techniczny przenośników i ich systemów zabezpieczeń stan techniczny urządzeń i instalacji energetycznych 2025 2024 15 ABCDEF liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 17 13 16 13 14 12 14 8 12 6 11 8 składowanie elementów w bezpośrednim sąsiedztwie tras przejść, a także niezachowanie wymaganej skrajni przejść, co ograniczało swobodne i bezpieczne prze - mieszczanie się załogi. W 13 zakładach ujawniono nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego podziemnych maszyn i urządzeń górniczych . Do najpoważniejszych należało dopusz- czanie do pracy maszyn bez spełnienia podstawowych warunków bezpiecznej eksploatacji, w tym brak wymaga - nych zabezpieczeń stabilizujących w trakcie wykonywania czynności technologicznych (maszyny wiertniczo-kotwią - cej), a także użytkowanie sprzętu ze znaczącymi usterkami. Stwierdzano przypadki uszkodzeń lub niesprawnych ele - mentów wpływających bezpośrednio na bezpieczeństwo obsługi, takich jak wyłączniki bezpieczeństwa, elementy sterownicze, wyposażenie kabin operatorów, a także braki lub niesprawne oświetlenie maszyn. Szczególnie niepokojące były ustalenia dotyczące zabezpieczenia stropów i ociosów wyrobisk górni- czych – nieprawidłowości stwierdzono aż w 12 zakładach. Ujawniano prowadzenie robót przy niepełnym zabezpie - czeniu stropu, brak obudowy tymczasowej na niezabez- pieczonych odcinkach, pozostawianie pustych przestrzeni między elementami obudowy a górotworem, brak szczel - nego wypełnienia i wykładki oraz brak opinki. Stwierdza- no również wykonywanie obudowy w sposób niezgodny z przyjętą technologią, co pogarszało współpracę obudowy z górotworem i zwiększało ryzyko opadu skał do przestrze - ni roboczej. Do rażących przykładów nieprawidłowości należały sytuacje wymagające wstrzymania robót z uwa - gi na bezpośrednie zagrożenie opadem skał stropowych na pracowników, a także przypadki niesprawnych zabez - pieczeń w rejonach ścian wydobywczych, gdzie ujawniono liczne niesprawne osłony czoła ściany w wielu sekcjach obudowy zmechanizowanej, co groziło niekontrolowanym odspojeniem brył urobku i przygnieceniem pracowników przemieszczających się w przejściu. W 10 zakładach stwierdzono brak zapewnienia ładu i porządku w rejonie stanowisk pracy . Ujawniano poroz- rzucane i niedbale składowane materiały, nagromadze- nie urobku w rejonach urządzeń, składowanie elementów maszyn i materiałów w sposób grożący przemieszczeniem lub utratą stabilności, a także sytuacje, w których pojem - niki z olejem były przechowywane w sposób narażają- cy je na uszkodzenia mechaniczne i zanieczyszczający stanowisko pracy. W rejonach postoju i parkowania maszyn występowały uchybienia porządkowe, w tym pozostawianie materiałów łatwopalnych, co pogarszało stan bezpieczeń - stwa, w tym przeciwpożarowego. Nieprawidłowości w stanie technicznym urządzeń i instalacji elektrycznych stwierdzono w 8 zakładach. Dotyczyły one m.in.: niewłaściwego utrzymania rejonów rozdzielnic elektrycznych (utrudnione dojścia, nagroma - dzenie urobku), braku właściwego przygotowania ociosów i stropu w ich sąsiedztwie, a także prowadzenia i układa - nia przewodów w sposób narażający je na uszkodzenia mechaniczne, w tym pozostawianie przewodów bezpośred - nio na spągu. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 82 ROZDZIAŁ 6 W 6 zakładach odnotowano nieprawidłowości dotyczą- ce stanu technicznego przenośników taśmowych. Obejmowały one uchybienia w rozwiązaniach bezpieczeń - stwa, w tym nieprawidłowości związane z elementami awa- ryjnego zatrzymania (brak lub nieprawidłowy montaż linek awaryjnego zatrzymania). W rejonach urządzeń transpor - towych ujawniano także uchybienia dotyczące zabezpie- czeń przeciwpożarowych, w tym niewłaściwe usytuowanie lub zabudowę agregatu gaśniczego. W 8 zakładach stwierdzono nieprawidłowości w zakre - sie oświetlenia stanowisk pracy pod ziemią, w tym brak lub niesprawne oświetlenie w miejscach postoju maszyn oraz uszkodzenia elementów oświetleniowych sprzę - tu, co ograniczało widoczność. Z analizy zagadnień ochrony radiologicznej pra- cowników narażonych na radon w miejscu pracy wyni- ka, że w kontrolowanych podmiotach nie występuje narażenie na otrzymanie dawki skutecznej (efektywnej) powyżej 1 mSv rocznie. Wszystkie miejsca sklasyfikowa - no jako miejsca bez zagrożenia. W dwóch zakładach nie poinformowano pracowników o aktualnych wynikach badań i pomiarów poziomu stężenia energii potencjalnej alfa krót - kożyciowych produktów rozpadu radonu. Kontrole zagadnień z zakresu prawnej ochrony pra- cy w podziemnych zakładach górniczych ujawniły szereg naruszeń przepisów dotyczących czasu pracy i zasad rekompensaty za pracę nadliczbową. Wybrane nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stwierdzone w podziemnych zakładach górniczych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Niezapewnienie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym874 Niezapewnienie odpowiedniego 11 godzinnego odpoczynku dobowego664 Naruszenie zakazu zatrudniania pracowników świadczących pracę na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia (NDS, NDN) w godzinach nadliczbowych z uwagi na szczególne potrzeby pracodawcy 736 Niezapewnienie odpowiedniego 35 godzinnego odpoczynku tygodniowego867 Niezapewnienie odpoczynku tygodniowego w przypadku zmiany pory wykonywania pracy w związku z przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy - min. 24 godziny 98- Niezapewnienie przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy622 Nieprawidłowa rekompensata z tytułu przekroczenia normy dobowej - brak wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych 223 Nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy223 Najpoważniejsze naruszenia dotyczyły przede wszyst- kim nieprzestrzegania zasad udzielania wymaganego odpoczynku (głównie tygodniowego, ale także dobowe - go), co negatywnie wpływa zarówno na bezpieczeństwo pracowników, jak i na właściwą organizację pracy. Dodat - kowo, wysoka liczba przypadków pracy nadliczbowej w warunkach przekroczeń NDS/NDN wskazuje na ryzyko pogorszenia stanu zdrowia pracowników oraz narażenie ich na działanie czynników szkodliwych ponad dopuszczal - ne limity. Pomimo występowania obszarów o mniejszej skali naru - szeń (np. w zakresie obejmującym obowiązek zapewnienia przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pra - cy czy prowadzenia ewidencji czasu pracy) nie zaobserwo- wano trwałej poprawy w stosunku do lat ubiegłych. Nieprawidłowości w zakresie wypłaty dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych wskazują natomiast na koniecz - ność wzmocnienia nadzoru nad prawidłowym naliczaniem i realizacją świadczeń pracowniczych. Kopalnie odkrywkowe Celem kontroli było sprawdzenie przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących bezpieczeń - stwa i higieny pracy podczas wydobycia, transportu i prze- róbki kopalin w odkrywkowych zakładach górniczych. Kontrole obejmowały w szczególności zagadnienia związane z: przygotowaniem pracowników do pracy, oce - ną ryzyka zawodowego, warunkami środowiska pracy, stosowaniem środków ochrony indywidualnej, stanem tech - nicznym maszyn i urządzeń, organizacją transportu oraz funkcjonowaniem nadzoru nad warunkami pracy. W zakre - sie prawnej ochrony pracy kontrolą objęto zagadnienia dotyczące czasu pracy i wynagrodzeń. Przeprowadzono 90 kontroli w 88 podmiotach, w których świadczyło pracę 6,9 tys. osób, w tym 6,3 tys. osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Były to mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 9 pra- cowników (prawie jedna trzecia), małe zakłady zatrud- niające od 10 do 49 pracowników (niemal połowa), SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 83 średnie zatrudniające od 50 do 249 (16%) oraz duże zakłady zatrudniające od 250 pracowników (3%). Diagnoza Największą skalę nieprawidłowości stwierdzono w obsza- rze technicznego bezpieczeństwa pracy. Nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego przenośników taśmo- wych stwierdzono w 53% zakładów. W trakcie kontroli ujawniono m.in. eksploatację przenośnika taśmowego nie - wyposażonego w urządzenie ochronne zabezpieczające strefę niebezpieczną w miejscu nabiegu taśmy na bęben napinający, eksploatację przenośnika bez osłon przy bęb - nie napędowym oraz silnik elektryczny z uszkodzonym przewodem zasilającym. Stwierdzono także wykonanie otworów w osłonach przenośników w celu umożliwienia smarowania elementów napędowych bez konieczności ich demontażu. Ujawniono również przypadki eksploata - cji przenośników taśmowych z uszkodzonymi elementami konstrukcyjnymi podpór, brak krążników prowadzących taśmę transportową oraz brak zabezpieczenia przejść pod przenośnikami przed spadającym materiałem. Nieprawidłowości dotyczące maszyn i urządzeń do segregacji i rozdrabniania kopaliny stwierdzono w 36% zakładów. Kontrole wykazały m.in. eksploatację urządzeń technologicznych bez wymaganych osłon ele - mentów napędowych oraz brak właściwego utrzymania urządzeń sterowniczych. Ujawniono również przypadki demontażu osłon przenośników taśmowych, które były przechowywane na konstrukcji maszyny, zamiast być zamontowane w miejscu pracy urządzenia. Nieprawidłowości w zakresie maszyn urabiających, ładujących i zwałujących stwierdzono w 27% zakła- dów. Dotyczyły one m.in.: niesprawnych urządzeń sygna- lizacyjnych w koparkach, niesprawnego oświetlenia w kabinie koparki, prowizorycznym zabezpieczeniu pomo - stu części rufowej pogłębiarki przed możliwością wpadnię- cia do wody oraz niewłaściwego wykonywania czynności obsługowo-konserwacyjnych. Nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego transportu kołowego stwierdzono w 8% zakładów. Dotyczyły one przede wszystkim niewłaściwego ozna - kowania dróg transportowych oraz uchybień w organiza- cji ruchu pojazdów technologicznych na terenie zakładu. W jednym z zakładów nie oznakowano znakiem ograni - czenia prędkości drogi prowadzącej do zakładu przerób- czego, na której odbywał się intensywny ruch pojazdów transportujących kruszywo. Nieprawidłowości w zakresie oznakowania i zabez- pieczenia miejsc niebezpiecznych na terenie zakładów górniczych stwierdzono w 35% zakładów. W wielu przy - padkach brakowało oznakowania dróg wewnątrzzakłado- wych oraz znaków ograniczenia prędkości. Stwierdzano także brak oznakowania stref zagrożenia przy wyrobiskach oraz brak oznaczeń elementów konstrukcyjnych znajdują - cych się w ciągach komunikacyjnych. Nieprawidłowości dotyczące instalacji i urządzeń energetycznych stwierdzono w 22% zakładów – w zakre- sie zapewnienia właściwej ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym, a w 17% zakładów w zakresie wykonywania pomiarów potwierdzających skuteczność tej ochrony. W trakcie kontroli ujawniano m.in. brak zabez - pieczenia rozdzielnic elektrycznych przed dostępem osób nieuprawnionych oraz brak opisów zabezpieczeń instalacji elektrycznej, braki w utrzymaniu osprzętu elektrycznego w odpowiednim stanie, w tym brak wymaganego stopnia ochrony gniazd wtykowych. Kontrole wykazały również liczne nieprawidłowości w zakresie występowania czynników szkodliwych w środowisku pracy . W 19% zakładów pracodawcy nie wskazali wszystkich czynników szkodliwych występują - cych na stanowiskach pracy, natomiast w 41% zakładów nie wykonywano wymaganych badań i pomiarów tych czynników. Najczęściej dotyczyło to braku pomiarów hała - su, zapylenia powietrza oraz drgań mechanicznych. Istotnym problemem była również niewłaściwa reali - zacja obowiązków związanych z oceną ryzyka zawo- dowego. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w 32% zakładów. W zakresie informowania pracowników o ryzyku zawodowym nieprawidłowości dotyczyły 12% pra - cowników. Polegały one przede wszystkim na braku spo- rządzenia oceny ryzyka zawodowego dla niektórych stanowisk pracy lub nieuwzględnienia w ocenie wszyst - kich zagrożeń występujących podczas wykonywania pra- cy. W jednym z zakładów nie sporządzono oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska operatora urządzeń sortują - cych i kruszących, a także dla stanowiska obsługi refulera nie uwzględniono zagrożenia utonięciem, mimo że praca była wykonywana na urządzeniu pływającym. Nieprawidłowości w zakresie organizacji służby bez- pieczeństwa i higieny pracy stwierdzono w 13% zakła- dów, przy czym w 9% zakładów stwierdzono brak właściwej Nieprawidłowości w zakresie BHP stwierdzone podczas kontroli odkrywkowych zakładów górniczych w latach 2023-2025 27 28 69 37 30 26 62 44 36 35 22 27 53 20 18 2024 2023 2025 41 zabezpieczenie, oznakowanie miejsc niebezpiecznych na terenie zakładu górniczego stan techniczny maszyn i urządzeń do transportu kopaliny (przenośników taśmowych) stan techniczny maszyn i urządzeń urabiających, ładujących i zwałujących stan techniczny maszyn i urządzeń do segregacji i rozdrabniania kopaliny niewłaściwa eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia 41 30 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 84 ROZDZIAŁ 6 organizacji tej służby. W 24% zakładów nie sporządzano wymaganych analiz stanu bezpieczeństwa i higieny pracy. Kontrole w obszarze prawnej ochrony pracy obej- mowały w szczególności ocenę przestrzegania prze - pisów o czasie pracy, wynagrodzeniach i innych świadczeniach ze stosunku pracy, a także dotyczących prowadzenia dokumentacji pracowniczej i udzielania urlo- pów wypoczynkowych. Poziom przestrzegania przepisów prawa pracy w kon - trolowanych zakładach pozostaje zbliżony do wyników z lat poprzednich. W zdecydowanej większości skontrolowanych podmiotów nie stwierdzono rażących naruszeń przepisów Wybrane nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stwierdzone podczas kontroli odkrywkowych zakładów górniczych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Niezapewnienie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym657 Niezapewnienie odpowiedniego 11 godzinnego odpoczynku dobowego532 Niezapewnienie odpowiedniego 35 godzinnego odpoczynku tygodniowego11- Niezapewnienie odpoczynku tygodniowego w przypadku zmiany pory wykonywania pracy w związku z przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy - min. 24 godziny 1-- Nieprawidłowa rekompensata z tytułu przekroczenia normy dobowej - brak wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych 211 Nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy151020 prawa pracy. Ujawnione uchybienia miały charakter jed- nostkowy i dotyczyły głównie niewłaściwego prowadzenia ewidencji czasu pracy (w tym braku informacji o godzinie rozpoczęcia i zakończenia pracy) oraz nieprzestrzegania zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w poje - dynczych okresach rozliczeniowych. Wnioski Główne przyczyny stwierdzonych nieprawidłowości w pod- ziemnych zakładach górniczych mają charakter systemo- wy. Należą do nich: prowadzenie robót w coraz trudniejszych warunkach geologiczno-górniczych i na większych głęboko - ściach, rosnące zagrożenia naturalne, długie i rozbudowane drogi dojścia i transportu przy jednoczesnym zmniejszaniu zatrudnienia, agresywne środowisko pracy przyspieszające zużycie maszyn i elementów infrastruktury. Kluczową rolę odgrywa także czynnik organizacyjny i ludzki: niedostatecz - na wiedza i umiejętności części pracowników oraz dozoru, rutynowość działań, tolerowanie odstępstw od przepisów, niewłaściwa organizacja pracy wynikająca z pośpiechu i nie - doborów kadrowych, a także niedostateczna komunikacja w strukturach organizacyjnych. Wnioski z diagnozy wskazują na konieczność utrzyma - nia priorytetu działań kontrolno-nadzorczych w obszarze technicznego bezpieczeństwa pracy, w szczególności: zabezpieczenia stropów i ociosów, stanu wyrobisk i dróg komunikacyjnych, organizacji stanowisk pracy oraz stanu technicznego maszyn, urządzeń i instalacji podziemnej infrastruktury technicznej. Skala uchybień w tych obsza - rach generuje najwyższe ryzyko wypadkowe. Szczególnego wzmocnienia wymagają postępowania powypadkowe. Ujawnione uchybienia w ustalaniu okolicz - ności i przyczyn wypadków przy pracy, a także w doborze wniosków profilaktycznych, ograniczają realną możliwość zapobiegania zdarzeniom w przyszłości. Przeprowadzone kontrole w odkrywkowych zakła- dach górniczych wykazały, że stan przestrzegania prze- pisów bezpieczeństwa i higieny pracy, wymaga dalszej poprawy, dlatego zasadne jest kontynuowanie komplekso - wych kontroli, a także prowadzenie działań informacyjnych i szkoleniowych skierowanych do pracodawców oraz osób dozoru. Największa liczba nieprawidłowości, stwarzają - cych bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia, dotyczy- ła eksploatacji maszyn i urządzeń technologicznych bez wymaganych zabezpieczeń. Najbardziej widocznym problemem jest brak właściwe- go nadzoru nad stanem technicznym maszyn i urzą- dzeń, co powoduje, że do pracy dopuszczane są środki techniczne niespełniające minimalnych wymagań bezpie - czeństwa. Braki kompetencyjne przekładają się na błędne decyzje, tolerowanie nieprawidłowości oraz brak skutecz - nego reagowania na zagrożenia. W części przypadków naruszenia przepisów były efektem rutyny zawodowej oraz przyzwolenia na odstępstwa od zasad bezpieczeństwa przez osoby nadzorujące pracę, co prowadzi do utrwalania niewłaściwych praktyk i osłabienia kultury bezpieczeństwa. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 85 6.3. Wymagania bezpieczeństwa w zakresie eksploatacji kogeneracyjnych źródeł wytwórczych pracujących na system dystrybucji energii elektrycznej Zakres kontroli Kontrole przeprowadzono w 34 podmiotach prowa- dzących eksploatację kogeneracyjnych źródeł wytwór- czych, z których moc jest wyprowadzana do systemu dystrybucji energii elektrycznej. Celem tych działań było sprawdzenie wymagań bezpieczeństwa w zakresie prowa - dzenia eksploatacji wskazanych urządzeń energetycznych z uwzględnieniem zagrożeń związanych z możliwością występowania pożarów lub wybuchów na ścieżce gazowej silników kogeneracyjnych oraz porażeń i zwarć łukowych w układzie generatorów, a także urządzeń elektroenerge - tycznych. W przypadku silników zasilanych biogazem lub metanem, dokonano również oceny zagrożenia pożaro - wo-wybuchowego w układach wytwarzania biogazu oraz w stacjach odzysku metanu. W ramach kontroli w powyż - szym zakresie oceniono także zasady organizacji prac eksploatacyjnych, pomocniczych oraz specjalistycznych prac serwisowych w spółkach z obszaru wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej po nowelizacji ustawy Prawo energetyczne . Uwzględniono przy tym zmiany w zasadach organizacji prac wynikające z wejścia w życie rozporządzenia Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych oraz rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posia- dania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploata- cją urządzeń, instalacji i sieci . Kontrolowane podmioty zatrudniały łącznie ponad 7 tys. pracowników, z czego 99% na podstawie stosunku pracy. Kontrolami objęto głównie spółki średniej wielkości, zatrudniające od 50 do 249 pracowników (38%) i duże zakłady z sektora energetycznego zatrudniające powyżej 250 osób (26%). Diagnoza Powtarzalną nieprawidłowością, w dziesięciu skontro- lowanych zakładach, okazały się błędy w dokumen- tach zabezpieczenia przed wybuchem, wynikające z niewystarczającego sprecyzowania parametrów tech - nicznych. W dokumentacji tej nie określono w sposób jednoznaczny cech ochronnych urządzeń elektrycznych pracujących w strefach zagrożenia wybuchem układów kogeneracyjnych, co stanowi naruszenie wymogów zawar - tych w polskiej normie PN-EN 60079-0. Błędy te przełożyły się bezpośrednio na wadliwą treść instrukcji eksploatacji urządzeń energetycznych w układach kogeneracyjnych spalających paliwa gazowe. W dwudziestu dwóch skon - trolowanych zakładach dokumentacja ta nie spełniała wymogów formalnych określonych w § 4 ust. 1 rozporzą- dzenia Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r . Główne uchybienia polegały na pominięciu terminów oraz zakre - sów szczegółowych przeglądów urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym, a także badań ciągłości połączeń wyrównawczych na ścieżkach gazowych, których realiza - cja powinna odpowiadać warunkom technicznym polskiej normy PN-E-05204:1994 dotyczącej ochrony przed elek - trycznością statyczną. Ponadto w instrukcjach eksploatacji źródeł kogeneracyjnych zabrakło procedur regulujących zasady napraw oraz demontażu aparatury energetycznej pracującej w strefach zagrożenia wybuchem. W szesnastu skontrolowanych zakładach inspekto - rzy zidentyfikowali istotny problem interpretacyjny, który bierze swój początek w niejednoznacznej konstrukcji przepisów rozporządzenia Ministra Klimatu i Środo- wiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, insta- lacji i sieci . Trudność dotyczy precyzyjnego określenia zakresu uprawnień niezbędnych do obsługi zespołów sprężarkowych paliw gazowych, w tym gazu ziemnego oraz biogazu, osadzonych w ciągach technologicznych kogeneracyjnych źródeł wytwórczych. Wspomniane roz - porządzenie nie wymienia bowiem tych specyficznych urządzeń w sposób bezpośredni w żadnej z kluczowych kategorii klasyfikacyjnych: nie zostały one ujęte w grupie 2, obejmującej m.in. układy sprężania powietrza i gazów technicznych, ani w grupie 3, dedykowanej stricte paliwom gazowym. Taki stan legislacyjny powoduje, że przypisa - nie odpowiednich kwalifikacji personelu do obsługi tych konkretnych instalacji opiera się na wnioskowaniu pośred - nim, co w praktyce nadzorczej i eksploatacyjnej generuje rozbieżności oraz niepewność co do zakresu wymaga - nych dokumentów potwierdzających uprawnienia. Brak literalnego wskazania zespołów sprężarkowych paliw gazowych w wykazie urządzeń podlegających obowiąz - kowi potwierdzania kwalifikacji sprawia, że podmioty sektora energetycznego zmagają się z wyzwaniem właściwej oceny kompetencji pracowników , co może rzutować na jednolitość stosowania standardów bezpie - czeństwa w obrębie całego kraju. Wnioski Analiza wyników kontroli wskazuje na potrzebę wystąpie- nia Głównego Inspektora Pracy do właściwego ministra o wydanie jednoznacznej interpretacji przepisów w zakresie kwalifikacji wymaganych przy obsłudze zespołów sprężarkowych paliw gazowych. Uzyskanie wiążącego stanowiska jest niezbędne dla zapewnienia spójności działań inspekcyjnych oraz wyeliminowania niepewności podmiotów eksploatujących instalacje koge - neracyjne co do sposobu certyfikacji personelu. Jasne określenie wymagań w tym zakresie pozwoli na zharmo - nizowanie wymogów bezpieczeństwa pracy z realiami technologicznymi współczesnych systemów energetycz - nych. Wyeliminowanie tych niejasności stanowi warunek konieczny dla skutecznego egzekwowania przepisów bhp oraz zapobiegania sytuacjom, w których obsługa klu - czowych elementów infrastruktury gazowej mogłaby być powierzona osobom bez właściwie udokumentowanych kompetencji. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 86 ROZDZIAŁ 6 6.4. Rolnictwo – ograniczanie zagrożeń chorobowych i wypadkowych w zakładach rolnych Od 2025 r. państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polska, zostały zobowiązane do wdrożenia mechanizmu warunkowości społecznej w systemach płatności bezpośrednich . Rozwiązanie to uzależnia uzyskanie wsparcia finansowego od przestrzegania przez przed - siębiorców rolnych przepisów prawa pracy oraz prze- pisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Celem nowych regulacji jest zmotywowanie przedsiębiorców rol - nych do stałej poprawy warunków pracy. Realizując zadania wynikające z ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 –2027, Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła w 2025 r. 80 kontroli na terenie całego kraju. Działania objęły podmioty prowadzące działalność rolniczą (praco - dawców oraz inne jednostki organizacyjne), które w roku poprzednim ubiegały się o pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Łącznie w poddanych ocenie warunkowości społecznej zakładach zatrudnionych było ponad 2,5 tys. osób, z czego 91% pracowało na podstawie umowy o pracę. Pod wzglę - dem wielkości dominowały: −zakłady małe (10-49 pracowników) – 47% kontrolowa - nych podmiotów; −mikroprzedsiębiorstwa (do 9 pracowników) – 32%. W wyniku przeprowadzonych czynności wobec 16 pod - miotów inspektorzy pracy uregulowali nieprawidłowości w zakresie bhp w związku ze stwierdzeniem naruszeń określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Roz- woju Wsi z dnia 14 sierpnia 2025 r. (Dz.U. poz. 1150 z późn. zm.). Najczęściej ujawniane naruszenia (niezgodności z wymo - gami warunkowości) dotyczyły braku zapobiegania zagro- żeniom zawodowym, niewłaściwej organizacji pracy oraz niestosowania koniecznych środków profilaktycznych. Odno - towano nieprawidłowości dotyczące braku zabezpieczenia miejsc niebezpiecznych na terenie gospodarstw, takich jak kanały gnojowe, otwory technologiczne czy laguny. Natomiast wśród powtarzających się nieprawidłowości wskazano: −nieprzeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego lub nie - zapoznanie pracowników z jej wynikami; −nieinformowanie pracowników o istniejących zagroże - niach (w tym o ryzyku przed którym chronią środki ochro- ny indywidualnej) oraz o zasadach ich stosowania; −niezapewnienie pracownikom dostępu do instrukcji obsługi maszyn, zawierających informacje o warunkach użytkowania, sytuacjach nietypowych oraz zasadach bez - piecznej eksploatacji. W zakresie prawa pracy podlegającego ocenie warunkowości społecznej najwięcej nieprawidłowości dotyczyło niepoinformowania pracowników (w formie papie - rowej lub elektronicznej) o warunkach zatrudnienia w ciągu 7 dni od nawiązania stosunku pracy. Uchybienie to ujawnio - no w 6 podmiotach. W pozostałych przypadkach inspektorzy pracy stwier- dzili niezgodności związane z: −brakami formalnymi w treści umów o pracę; −zawieraniem umów na okres próbny z naruszeniem limi - tów czasowych; −brakiem ustalenia systemów i rozkładów czasu pracy. Niezależnie od kontroli warunkowości społecznej w rol- nictwie, działania Państwowej Inspekcji Pracy w tej bran- ży w dalszym ciągu koncentrują się na eliminacji zagrożeń wypadkowych i chorobowych występujących w środowi - sku pracy. W tym zakresie w 2025 r. przeprowadzono 176 kontroli . W poddanych kontroli zakładach zatrudnionych było ponad 4,7 tys. osób, z czego nieco ponad połowa (55%) pracowała na podstawie umowy o pracę. W strukturze kontrolowanych podmiotów przeważały mikroprzedsiębiorstwa (do 9 pracowników), które stanowi - ły 57% ogółu. Z kolei małe zakłady (10–49 pracowników) stanowiły 33%. W odróżnieniu od podmiotów typowanych do kontro - li przez ARiMR (w ramach warunkowości społecznej), zakłady poddane tym kontrolom zostały wybrane przez okręgowe inspektoraty pracy na podstawie analizy ryzyka wystąpienia zdarzeń niebezpiecznych. W wyniku przeprowadzonych działań inspektorzy pra - cy skontrolowali 575 maszyn i urządzeń, stwierdzając, że 13% z nich nie spełnia norm bezpieczeństwa. Do najczęst - szych uchybień pod kątem zagrożeń zawodowych należały: −brak skutecznych osłon wałów przegubowo-teleskopowych w maszynach napędzanych z WOM (wał odbioru mocy); −nieprawidłowe zabezpieczenie przekładni pasowych oraz zębatych; −brak oznakowania elementów sterujących; −brak instrukcji bezpiecznej obsługi maszyn i urządzeń technicznych. Innym częstym zagrożeniem, które wyeliminowali inspektorzy, był brak lub niewłaściwe zabezpieczenie miejsc niebezpiecznych , stwarzających ryzyko upad- ku lub uderzenia o elementy wyposażenia technicznego. Nieprawidłowość ta wystąpiła w 33% zakładów i dotyczyła m.in. braku balustrad ochronnych przy ciągach technolo- gicznych w bazach suszarniczo-magazynowych, nie- zabezpieczonych kanałów przenośników oraz otwartych zbiorników na odchody zwierzęce. W zakresie prawnej ochrony pracy największy pro- blem dotyczył rzetelności w prowadzeniu dokumentacji pracowniczej, w szczególności akt osobowych (38% zakła - dów), przekazywania informacji o warunkach zatrudnienia (25% zakładów) oraz błędów w prowadzeniu ewidencji cza - su pracy (11% zakładów). Należy podkreślić, że rok 2025 był przełomowy dla pol - skiego rolnictwa ze względu na praktyczne zastosowanie zasady warunkowości społecznej. Kontrole potwierdziły sys - temowe problemy małych zakładów i mikroprzedsiębiorstw rolnych, gdzie stopień przestrzegania wymogów bezpie - czeństwa pracy oraz sformalizowania zatrudnienia jest niezadowalający. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 87 Sami inspektorzy pracy jak i branżowe portale rolnicze zauważają, że podmioty rolnicze często nie potrafią samo - dzielnie sporządzić oceny ryzyka zawodowego, która jest dokumentem kluczowym przy planowaniu działań ukie - runkowanych na eliminację zagrożeń w środowisku pracy. Dokumentacja pracownicza prowadzona jest bez należytej staranności, w sposób niekompletny, zdarzają się również przypadki, że nie jest w ogóle prowadzona. Wychodząc naprzeciw tym wyzwaniom Państwowa Inspekcja Pracy, przed rozpoczęciem kontroli w 2026 r., przeprowadzi szeroko zakrojoną działalność prewencyjną, uczestnicząc w szkoleniach z wymogów warunkowości społecznej organizowanych w ośrodkach doradztwa rolni - czego na terenie wszystkich województw. Niezależnie od kontroli wymogów warunkowości spo - łecznej nadal będą prowadzone kontrole w celu prze- ciwdziałania zagrożeniom wypadkowym i chorobowym w zakładach rolnych. Monitorowanie stanu technicznego parku maszynowego oraz bezpieczeństwa procesów pra - cy, niezależnie od unijnych mechanizmów wsparcia, przy- czynia się do wypracowania spójnych standardów ochrony zdrowia w sektorze rolnym. Działania prewencyjno – promocyjne w rolnictwie indywidualnym: „Szanuj życie! Bezpieczna praca w gospodarstwie rolnym” Państwowa Inspekcja Pracy nie prowadzi czynności kon- trolnych w indywidualnych gospodarstwach rolnych nie- pobierających unijnych dopłat bezpośrednich. Dlatego – znając poziom zagrożeń zawodowych i liczbę wypadków rolników indywidualnych – od lat realizuje kompleksowe działania prewencyjne służące poprawie bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia na wsi, bezpośrednio w miejscach wykonywania pracy przez rolników i członków ich rodzin. Najważniejszymi formami oddziaływania na zwiększenie poziomu bhp są: szkolenia kierowane do rolników, uczniów szkół rolniczych i nauczycieli, wizytacje gospodarstw indywidualnych oraz przedsięwzięcia informacyjne upowszechniające zasady bezpiecznego wykonywania pracy. Nasze działania obejmują wszystkie grupy wiekowe – od dzieci po osoby dorosłe pracujące w gospodarstwach. Kluczową sprawą w skutecznym dotarciu do rolników jest współpraca z partnerami instytucjonalnymi, m.in. z Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i Ośrod - kami Doradztwa Rolniczego oraz jednostkami samorządu terytorialnego. Działalność szkoleniowa Szkolenia dla rolników mają na celu podnoszenie świado- mości zagrożeń zawodowych i wypadkowych występują- cych w gospodarstwach rolnych oraz upowszechnianie zasad bezpiecznej organizacji pracy. Podczas spotkań omawiane są m.in. najczęstsze przy- czyny wypadków, bezpieczna obsługa zwierząt, maszyn i urządzeń, ochrona dzieci przebywających w gospodarstwie oraz obowiązujące przepisy z zakresu bhp. Szkolenia mają charakter praktyczny i stanowią istotny element działań prewencyjnych w rolnictwie. Rolnicy otrzymują na szkole - niach wydawnictwa o tematyce bezpieczeństwa pracy w rol- nictwie, w tym najnowszą listę kontrolną z komentarzem „BHP w indywidualnych gospodarstwach rolnych”, która służy także przygotowaniu gospodarstwa na kontrolę wyni - kającą z bycia beneficjentem środków w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE. Dla dzieci i młodzieży prowadzone są wykłady, pokazy maszyn w szkołach o profilu rolniczym oraz konkur - sy i olimpiady wiedzy, często wykorzystujące interaktyw- ne materiały szkoleniowe. W 2025 r. z naszych środków wyprodukowany został edukacyjny film animowany dla najmłodszych „Mali detektywi na tropie bezpieczeństwa”. To opowieść, która uczy zasad bezpieczeństwa przez cie - kawość, obserwację i wspólne wyciąganie wniosków. Szkolenie dla rolników zorganizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Lublinie Liczba szkoleń i prelekcji WyszczególnienieLiczba Liczba szkoleń i prelekcji 591 Łączna liczba uczestników, w tym: 21 983 - rolnicy5573 - uczniowie12 577 - dzieci3312 Szkolenie dla dzieci zorganizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszowie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 88 ROZDZIAŁ 6 Wsparciem merytorycznym w szkoleniach najmłodszych jest również ostatnio wydana broszura „Piotrek i Patryk bez - pieczni na wsi”, która jest opowiadaniem opartym na wyka- zie czynności szczególnie niebezpiecznych, związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, których nie wolno powierzać dzieciom poniżej 16. roku życia. Wizytacje gospodarstw Wizytacje gospodarstw indywidualnych mają charakter pre- wencyjno-doradczy i służą poprawie bezpieczeństwa pracy w rolnictwie. Podczas wizyt inspektorzy wskazują rolnikom zagrożenia występujące w gospodarstwach, tłumaczą spo - soby ich eliminowania oraz udzielają praktycznych porad dotyczących bezpiecznej organizacji prac, obsługi maszyn i ochrony dzieci przebywających na terenie gospodarstwa. Otwór technologiczny ścienny bez zabezpieczenia i zbyt krótka drabina przystawna; specjalista Okręgowego Inspektoratu Pracy w Poznaniu w trakcie wizytacji omawia możliwe do zastosowania rozwiązania dotyczące zabezpieczeń Do najczęściej stwierdzanych nieprawidłowości należą: brak ochrony miejsc pracy na wysokości, brak wyraźne - go rozdzielenia części mieszkalnej od obszaru produk- cyjnego gospodarstwa, niewydzielenie bezpiecznych miejsc do zabawy i wypoczynku dla dzieci, niewłaściwe magazynowanie maszyn oraz środków ochrony roślin, a także użytkowanie niesprawnego technicznie sprzętu rolniczego. Działania promocyjne i popularyzatorskie Wśród działań promocyjnych związanych z rolnictwem, warto wyróżnić przede wszystkim te, które łączą edukację, praktykę i bezpośredni kontakt z rolnikami i ich rodzinami. Najważniejsze wydarzenia obejmowały pokazy bezpiecz - nej pracy maszyn, organizację stref informacyjnych pod- czas targów rolniczych i festynów, a także konkursy dla dzieci i młodzieży o tematyce zagrożeń wypadkowych. Komisje do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie Komisja Głównego Inspektora Pracy ds. Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie pełni istotną rolę opinio - dawczo-doradczą w zakresie poprawy warunków pracy w gospodarstwach rolnych. Do jej zadań należy: analiza zagrożeń występujących w rolnictwie, inicjowanie działań Liczba wizytacji WyszczególnienieLiczba Liczba wizytacji 1389 Łączna liczba uczestników, w tym: 1620 - rolnicy indywidualni1570 Wizytacja w gospodarstwie rolnym Liczba działań popularyzatorskich WyszczególnienieLiczba Liczba działań popularyzatorskich 343 Łączna liczba uczestników, w tym: 5776 - rolnicy indywidualni2853 - uczniowie1089 - dzieci 612 Liczba konkursów174 Łączna liczba uczestników, w tym: 5389 - rolnicy indywidualni870 - uczniowie3735 - dzieci696 Prace Komisji Konkursu Plastycznego – Szanuj życie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 89 prewencyjnych, opiniowanie programów edukacyjnych oraz wspieranie kampanii informacyjnych dotyczących bezpiecznej organizacji pracy. Istotną rolą jest współpraca z przedstawicielami instytucji publicznych, organizacji rol - niczych, środowisk naukowych oraz ekspertami z zakresu bhp. Dzięki temu jest możliwe wypracowanie rekomendacji służących ograniczaniu liczby wypadków w rolnictwie. Na poziomie regionalnym działają Komisje ds. BHP w Rolnictwie przy Okręgowych Inspektorach Pracy. Ich działalność koncentruje się na identyfikowaniu lokalnych problemów i zagrożeń charakterystycznych dla danego regionu, organizowaniu wspólnie z partnerami szkoleń, seminariów i spotkań informacyjnych dla rolników, a także współpracy z samorządami, szkołami rolniczymi oraz insty - tucjami działającymi na rzecz obszarów wiejskich. Komisje stanowią ważne forum wymiany doświadczeń i dobrych praktyk, wspierając realizację działań prewencyjnych i edu - kacyjnych w terenie. 6.5. Leśnictwo – zapewnianie przez pracodawców zakładów usług leśnych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym bezpieczna organizacja prac szczególnie niebezpiecznych Zakres kontroli W 2025 r. temat kontrolny realizowany był na terenie całego kraju i obejmował podmioty prowadzące działal - ność w zakresie gospodarki leśnej. Kontrole obejmowały w szczególności zakłady usług leśnych wykonujące prace związane z: 9pozyskaniem drewna (ścinką i obalaniem drzew); 9zrywką drewna; 9pracami hodowlanymi i pielęgnacyjnymi; 9pracami porządkowymi i ochronnymi. Doboru firm do kontroli dokonano, uwzględniając w pierwszej kolejności zakłady, w których wydarzyły się wypadki przy pracy lub istnieje uzasadnione podejrzenie rażących uchybień w przestrzeganiu obowiązujących prze - pisów prawa pracy, w szczególności bhp. Każda z 239 kontroli była skoncentrowana na oględzinach stanowisk prac leśnych oraz analizie prowadzonej dokumentacji pracowniczej, w szczególno - ści pod względem: 9przygotowania pracowników do pracy; 9przygotowania bezpiecznych stanowisk pracy; 9zapewnienia bezpiecznej organizacji pracy; 9wyposażenia stanowisk pracy w maszyny i urządzenia spełniające wymagania bhp. W 72% skontrolowanych firm zatrudnienie nie przekraczało 9 osób, natomiast 23% podmiotów zatrudniało od 10 do 50 pra - cowników. Łącznie w kontrolowanych ZUL-ach zatrudniano 2586 osób, w tym 2268 na podstawie stosunku pracy. Diagnoza Wyniki kontroli wskazują na utrzymywanie się powtarzal- nych nieprawidłowości w obszarze bezpieczeństwa pracy w sektorze usług leśnych. Inspektorzy pracy w toku kontroli stwierdzili m.in.: − niewłaściwie przeprowadzane szkolenia bhp – brak wiedzy pracodawców o konieczności przeprowadza - nia okresowych szkoleń w zakresie bhp z częstotliwo- ścią co rok, z uwagi na wykonywanie przez nich prac szczególnie niebezpiecznych; − nieudostępnianie pracownikom instrukcji bhp przy wykonywaniu prac związanych z pozyskaniem i zrywką drewna, nieinformowanie ich o zagrożeniach występu - jących przy wykonywaniu tych prac powoduje, że świa- domość wielu pracowników w zakresie bezpieczeństwa i organizacji pracy kształtuje się na dość niskim pozio - mie, co potwierdzają zaistniałe wypadki przy ścince drzew; − niewłaściwe uprawnienia kwalifikacyjne do pracy pilarkami – korzystanie przez pracodawców z tańszych źródeł uzyskania przez pracowników wymaganych kwa - lifikacji niejednokrotnie podyktowane jest znaczną rotacją kadry i krótkimi okresami zatrudnienia pracowników, któ - rym sfinansowano uzyskanie uprawnień. Często wymie- nione uprawnienia nie spełniają wymogów w zakresie tematyki, określonej w rozporządzeniu w sprawie bez- pieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu nie- których prac z zakresu gospodarki leśnej , jak również realizowane bywają w znacznie mniejszej liczbie godzin niż wymagana; − niepoddawanie pracowników szczepieniom ochron- nym przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu oraz badaniom w kierunku boreliozy . Niejednokrotnie pracodawcy korzystają z możliwości niepoddawania pra - cowników takim szczepieniom i badaniom, gdy pracownik składa pisemne oświadczenie o niewyrażeniu chęci pod - dania się im; − brak ocen ryzyka zawodowego lub braki w dokona- nych ocenach – wynikające głównie z niedostatecznej wiedzy w tym zakresie, nieinteresowania się oceną ryzy - ka po jej sporządzeniu, oszczędności w ponoszeniu kosz- tów na bezpieczeństwo i higienę pracy, w tym służbę bhp; − niedostarczenie wymaganych środków ochrony indywidualnej lub brak nadzoru w ich stosowaniu – lekceważenie zagrożeń, brak świadomości w zakresie ograniczania zagrożeń; Rada do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie przy Okręgowym Inspektorze Pracy w Gdańsku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 90 ROZDZIAŁ 6 −brak wykazu prac szczególnie niebezpiecznych – wynikający z niewystarczającej wiedzy pracodawców i niewłaściwej pracy służby bhp; − brak instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy lub ich ograniczona dostępność – zaniechania ze strony pra- codawców, niekorzystanie przez pracowników z instrukcji. Ze względu na dużą wypadkowość w branży leśnej ele - mentem każdej kontroli była również analiza wypadków zaistniałych w kontrolowanych podmiotach w ostatnich latach. W 2025 r. w kontrolowanych podmiotach zareje - strowano 5 wypadków śmiertelnych (4 poszkodowanych pracowników i jedna osoba zatrudniona na innej podstawie) i 3 ciężkie wypadki przy pracy pracowników. Do wypadków dochodziło głównie poprzez uderzenia przez gałęzie lub konary, albo przygniecenia przez ścinane lub obalane drze - wa, co było spowodowane np.: −niekontrolowaniem kierunku obalania drzewa; −stosowaniem niebezpiecznych technik pracy pilarką; −obecnością w strefie niebezpiecznej obejmującej prze - strzeń wokół miejsca dokonywanej ścinki; −pęknięciem pnia i złamania drzewa pod wpływem naprężeń; −nieprawidłowym usuwaniem drzew zawieszonych. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości podczas kontroli prac prowadzonych w związku z pozyskaniem drewna, dotyczące zagadnień bezpośrednio rzutujących na poziom bezpieczeństwa pracy w sektorze leśnictwa w latach 2023-2025 Zagadnienia objęte kontrolą Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Szkolenia w dziedzinie bhp463951 Wyposażenie w środki ochrony indywidualnej, stosowanie ŚOI, sprawność ŚOI464242 Ocena ryzyka zawodowego493441 Obowiązki stron stosunków cywilnoprawnych w zakresie bhp osób świadczących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy (badania lekarskie, szkolenia w dziedzinie bhp, kwalifikacje, stosowanie ŚOI ) 594137 Badania lekarskie313333 Maszyny i urządzenia techniczne252621 Stosowanie bezpiecznych technik pracy, ścinka drzew pilarkami 363218 Właściwa, co najmniej dwuosobowa obsada przy wykonywaniu pozyskiwania, zrywki i załadunku drewna8113 Spełnienie wymagań bhp dotyczących pilarek i/lub urządzeń stosowanych podczas ścinki drzew16148 Transport, w tym organizacja ręcznych prac transportowych i przy użyciu urządzeń mechanicznych867 Przestrzeganie zakazu przebywania osób nieuprawnionych w strefach bezpośredniego zagrożenia334 Zdecydowana większość wypadków dotyczyła ręcznej ścinki pilarką , która nadal stanowi najbardziej niebez- pieczny etap pozyskania drewna. Postępująca mechaniza- cja (harwestery) znacząco ogranicza to ryzyko. Działalność prewencyjna i edukacyjna Wsparciem dla kontroli prowadzonych w sektorze leśnic- twa są inicjatywy prewencyjno-edukacyjne. W minio- nym roku, podobnie jak w ubiegłych latach, w każdym województwie odbywały się spotkania z właściciela - mi zakładów usług leśnych (ZUL) i przedstawicielami nadleśnictw, których celem było omówienie aktualnego poziomu bezpieczeństwa w sektorze prac leśnych oraz najistotniejszych nieprawidłowości ujawnianych w cza - sie kontroli, w tym związanych z likwidacją bezpośred- nich zagrożeń dla życia lub zdrowia. Szczególną uwagę zwrócono na nadzór i organizację prac, obowiązek pro - wadzenia zrywki drewna w obsadzie co najmniej dwu- osobowej i zagrożenia związane z kolejnością cięć. Stosowanie niebezpiecznych technik pracy Wykonanie rzazu ścinającego bez zachowania progu bezpieczeństwa – nie przestrzegano wymogu założenia rzazu ścinającego prostopad- le do strzały, około 1/10 średnicy pnia powyżej dolnej płaszczyzny rzazu podcinającego. Założenie rzazu podcinającego na głębokość przekraczającą 1/3 średnicy pnia w miejscu cięcia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 91 W regionach, w których funkcjonują technika leśne, pro- wadzone są zajęcia z bezpieczeństwa i higieny pracy dla przyszłej kadry Lasów Państwowych i przyszłych pracow - ników ZUL-i. Część szkoleń odbywała się w związku z reali- zacją programu prewencyjnego „Zdobądź Dyplom PIP”. Pracownicy inspekcji aktywnie uczestniczyli też w semina - riach i konkursach promujących bezpieczną pracę drwali. Wnioski Doświadczenia z kontroli pokazują, że branża leśna pozosta- je sektorem o wysokim ryzyku zawodowym, wynikającym z: −pracy pilarkami łańcuchowymi; −warunków atmosferycznych; −trudno dostępnego terenu; −pracy prowadzonej w rozproszeniu; −presji czasowej związanej z realizacją umów. Obecne procedury przetargowe Lasów Państwowych pozwalają na składanie ofert na wiele pakietów jednocze - śnie. W praktyce często wykazywani są ci sami pracownicy i sprzęt, co uniemożliwia wykonywanie usług w kilku miej - scach naraz i prowadzi do powierzania prac podwykonaw- com za stawki godzinowe niepozwalające na zapewnienie podstawowych wymogów bhp. Ujawnione nieprawidłowości świadczą o ciągłym braku skutecznego nadzoru ze strony pracodawców i zlecenio - dawców robót nad wykonywaniem prac. Brak wymaganej liczby pracowników realizujących zadania kadry kierowni - czej niższego stopnia wyklucza możliwość sprawowania skutecznego nadzoru, zwłaszcza w przypadku świadczenia usług na terenie kilku nadleśnictw. Stan usprzętowienia ZUL wzrasta. Dzięki temu zmniej - sza się uciążliwość pracy oraz poprawia bezpieczeństwo przy wykonywaniu prac związanych z pozyskaniem i zrywką drewna, a w konsekwencji zmniejsza liczba zatrudnianych pracowników, najbardziej narażonych na istotne zagro - żenia wypadkowe. Ograniczanie ręcznego pozyskiwania drewna pilarkami na rzecz mechanicznego wykonania prac, skutkuje odciążeniem pracowników oraz odsunięciem pilarza ze strefy niebezpiecznej przy ścinanym i okrzesy - wanym drzewie. Coraz ważniejszym zagadnieniem, wymagającym szcze - gólnej uwagi inspektorów pracy, jest wzrastające wykorzy- stywanie specjalistycznych urządzeń mechanicznych, wymagających posiadania dodatkowych kwalifikacji . Pozytywnie należy ocenić fakt, że kontrole przeprowadzone w tym zakresie w 2025 r., nie wykazały istotnych błędów. Kontrole pokazują, że aktualne pozostają postulaty Pań - stwowej Inspekcji Pracy dotyczące zmian w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2006 r. w spra- wie bhp przy wykonywaniu niektórych prac z zakresu gospodarki leśnej , które wymaga dostosowania przepi- sów do aktualnych realiów wykonywania prac w lesie. W ocenie kontrolujących, po zakończonym procesie pozyskiwania drewna nie ma potrzeby, aby w strefie robo - czej podczas zrywki wykonywanej przy użyciu specjalistycz- nych maszyn samozaładowczych, przebywały osoby inne niż operator, pod warunkiem wyposażenia stanowiska pracy w skuteczny środek łączności (§ 24 i § 26 rozporządzenia). Rozwiązania wymaga kwestia szkoleń pilarzy, zasad uzyskiwania i wzajemnego uznawania uprawnień do obsłu - gi pilarek przy pracach związanych ze ścinką drzew w lesie oraz ścinką drzew przy drogach. Istotne jest również wprowadzenie przepisów regu- lujących obowiązek przeprowadzania badań pro- filaktycznych w kierunku wykrycia boreliozy oraz szczepień przeciwko odkleszczowemu zapaleniu opon mózgowych . Konsekwentna realizacja działań kontrolnych, skutku - je powolną, stopniową poprawą stanu bhp w ZUL, jednak wyniki kontroli, w dalszym ciągu, świadczą o niezadowala - jącym stanie przestrzegania przepisów przez część właści- cieli ZUL, zwłaszcza nowo powstałych, niekontrolowanych dotychczas. Szkolenie w Nadleśnictwie Kędzierzyn-Koźle SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 92 ROZDZIAŁ 6 7 Wybrane zadania w zakresie prawnej ochrony pracy RozdziałRozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 95 7.1.1. Przestrzeganie zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy Diagnoza W 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali 48 675 umów cywilnoprawnych – zakwestionowali 2119 umów zawar- tych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pra- cy (4,4%). Dla porównania, w 2024 r. inspektorzy pracy skontrolowali 38,9 tys. umów cywilnoprawnych – zakwestionowali 1,4 tys. umów (3,6%), a w 2023 r. na skontrolowanych 42,2 tys. umów cywilnoprawnych zakwestionowali 1,9 tys. umów (4,5%). Jak wskazują powyższe dane, odsetek kwestionowanych przez inspektorów pracy umów cywilnoprawnych w stosun - ku do liczby umów poddanych kontroli utrzymuje się na zbli- żonym poziomie. Najwięcej skontrolowanych zostało umów zlecenia – 46 451 (95,4% ogółu skontrolowanych umów cywilno- prawnych), spośród których zakwestionowano 2006 umów (4,3%). Dla porównania, w 2024 r. na skontrolowanych 37,5 tys. umów zlecenia zakwestionowano 1376 umów (3,6%), a w 2023 r. na skontrolowanych 40,7 tys. umów zle - cenia zakwestionowano 1852 umowy (4,5%). Najwięcej przypadków zakwestionowania umów cywilno - prawnych jako zawartych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy stwierdzono w branżach: handlu i napraw (20,7%), usługach administrowania (14,9%) oraz przetwór - stwie przemysłowym (14,3%). Przyczyny ujawnianych błędów w wyborze pozapra - cowniczych form zatrudnienia pozostają zbliżone do tych, które są diagnozowane przez Państwową Inspekcję Pracy i powtarzają się niezmiennie od wielu lat; należy ich upatry - wać, podobnie jak w latach poprzednich, głównie w dwóch obszarach: −niedostatecznej znajomości przepisów prawa regulujących zatrudnianie w ramach umów cywilnoprawnych oraz −próbie minimalizowania kosztów zatrudniania przez pod - mioty zatrudniające. Umowy cywilnoprawne pod wieloma względami wydają się atrakcyjne dla przedsiębiorców, gdyż ich zdaniem mini - malizują nakłady ponoszone na nowo zatrudnionych (w tym Przestrzeganie zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy Wyszczegól- nienie Rodzaj i liczba umów cywilnoprawnych zleceniedzieło pozostałe umowy cywilno- prawne samoza- trudnienie Liczba umów skontrolowa- nych 46 4513444411439 Liczba umów zakwestionowa- nych 200651458 7. Wybrane zagadnienia w zakresie prawnej ochrony pracy 7.1. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 8492 kon- trole (w 2024 r. – 10 047, a w 2023 r. – 10 718), których celem było eliminowanie przypadków zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla stosunku pracy oraz naruszania obowiązku wypłacania osobom przyjmującym zlecenie lub świadczącym usługi na pod - stawie umów, o których mowa w art. 734 i art. 750 Kodek- su cywilnego, wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż wynikająca z wysokości minimalnej stawki godzino - wej – zgodnie z przepisami ustawy o minimalnym wyna- grodzeniu za pracę. Przeprowadzone kontrole miały zarówno charakter planowy, jak i związane były z badaniem skarg w któ- rych poruszano kwestię zawarcia umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę oraz nieprawidłowości w zakre - sie wypłaty minimalnej stawki godzinowej dla osób świad- czących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. W ramach prowadzonych kontroli analizą objęto powtarzalność zawieranych umów cywilnoprawnych, przesłanki zawierania umów innych niż umowa o pra - cę, a także – jeśli było to uzasadnione – porównywano warunki zatrudnienia i obowiązki pracowników oraz osób wykonujących taką samą pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Inspektorzy pracy, podobnie jak w latach poprzed - nich, prowadzili zarówno analizę treści kontrolowanych umów cywilnoprawnych, jak i faktycznego sposobu ich realizacji przez strony, weryfikując poprawność wyboru pozapracowniczych form zatrudnienia względem wystę - pujących we wzajemnych relacjach cech charaktery- stycznych dla stosunku pracy. Kontrolowane podmioty korzystały z pracy 651,9 tys. osób, z czego 315,4 tys. osób (48,4%) wykonywało pra - cę na podstawie stosunku pracy. Najwięcej kontroli przeprowadzono w zakładach zatrudniających do 9 oraz od 10 do 49 pracowników (odpowiednio – 54,8% oraz 29%). Wśród skontrolowanych podmiotów najliczniejszą grupę stanowiły jednostki sektora własności prywatnej (93,5%). Największa liczba skontrolowanych podmiotów prowa - dziła działalność (wg PKD) w zakresie: handlu i napraw – 2361 kontroli (27,8%), przetwórstwa przemysłowego – 1050 (12,4%), zakwaterowania i usług gastronomicz - nych – 1003 (11,8%) oraz budownictwa – 879 (10,3%). Struktura skontrolowanych w 2025 r. podmiotów ze względu na wielkość, własność kontrolowanych pod - miotów, a także rodzaj prowadzonej działalności, jest zbliżona do lat ubiegłych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 96 ROZDZIAŁ 7 eliminują często koszty badań lekarskich, szkoleń w dziedzi- nie bhp, zaopatrzenia w odzież roboczą, czy środki ochrony indywidualnej), ograniczają inne koszty zatrudnienia (brak rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych, brak urlopów wypoczynkowych, w tym ekwiwalentu pieniężne - go za niewykorzystany w naturze urlop wypoczynkowy, mniejsze obciążenia składkami na ubezpieczenie społecz - ne) oraz umożliwiają elastyczną organizację pracy. Według przedsiębiorców znaczącą korzyścią przy zawieraniu umów cywilnoprawnych jest również swoboda przy rozwiązywaniu tych umów. Jako jedną z przyczyn zaistniałych naruszeń przedsię - biorcy wskazywali również chęć krótkotrwałego sprawdzenia umiejętności osób zgłaszających się do pracy (umowa zlece - nie w takim przypadku miała być „umową na okres próbny”) oraz brak na rynku pracy wykwalifikowanych pracowników (najczęściej dotyczy to stanowisk robotniczych), co uniemoż - liwia ich zdaniem stałe zatrudnianie takich osób bez wcze- śniejszego ich przeszkolenia. Warto zaznaczyć, że w 2025 r. inspektorzy pracy skie - rowali do właściwych sądów 31 powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz 48 osób . W 4 przy- padkach wydano wyroki ustalające istnienie stosunku pra- cy między stronami, uwzględniając powództwo inspektora pracy; w 1 przypadku strony zawarły ugodę przed sądem oraz także w 1 przypadku sąd umorzył postępowanie. Pozostałe sprawy zainicjowane powództwami wniesionymi przez inspektorów pracy pozostają w toku. Utrzymująca się od lat tendencja wnoszenia przez inspektorów pracy stosunkowo niewielkiej liczby powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy wynika głównie z fak - tu, że ich wnoszenie z perspektywy Państwowej Inspek- cji Pracy jest uznawane za działanie mało efektywne. Z uzasadnień wyroków wynika bowiem, iż decydujący wpływ na oddalenie powództwa ma w szczególności brak woli osób zarobkujących odnośnie do zmiany dotych - czasowej podstawy prawnej wykonywania pracy. Osoby zatrudniane na podstawie umów cywilnoprawnych często nie są zainteresowane pracą stałą, preferują pracę doryw - czą w oczekiwaniu na lepsze oferty zatrudnienia (w tym również za granicą). W postępowaniach sądowych strona pozwana (pra - codawca) zazwyczaj wnosi o oddalenie powództwa, negując zasadność twierdzeń powoda, jakoby sposób wykonywania umowy wskazywał na pracownicze cechy zatrudnienia; większość pozwanych powołuje się dodat - kowo np. na uzgodnienia stron jeszcze z etapu rekruta- cji, na którym wskazywano na przyszłą cywilnoprawną podstawę zatrudnienia, nie sugerując możliwości zawarcia umowy o pracę. Wskazuje się nierzadko również na posta - nowienia umów lub dodatkowe dokumenty, zgodnie z któ- rymi wykonawca bądź zleceniobiorca oświadcza, że jest w pełni świadomy faktu, iż zawarta umowa nie jest umo - wą o pracę i w związku z tym nie stosuje się do niej prze- pisów prawa pracy; nie rodzi też ona żadnych skutków w zakresie uprawnień pracowniczych. Ponadto wskazuje się, że powód nie był podporządkowany pozwanemu, nie pozostawał w jego dyspozycji, nie wykonywał poleceń przełożonych oraz że miał świadomość zawarcia umowy cywilnoprawnej i na to się godził. Naruszenia przepisów o zawieraniu umów o pracę nie - rzadko związane są również z brakiem umiejętności iden- tyfikacji przez zatrudniających różnic, jakie występują w stosunkach pracy i stosunkach cywilnoprawnych. Defini - cja stosunku pracy, choć wyraźnie określa jego cechy, nadal stwarza wiele problemów interpretacyjnych. Szczególnie problematyczna wydaje się kwestia nadzoru sprawowanego nad zleceniobiorcą, która zdaniem przedsiębiorców przeja - wia się jedynie w bezpośrednim kontakcie z nim i bieżącej kontroli jego pracy. Ponadto przedsiębiorcy uznają, że same postanowienia umowy zlecenia, wykluczające stosowa - nie do danego stosunku prawnego przepisów prawa pracy (w tym np.: zapisy o możliwości zastępowania zleceniobior - cy przez osobę trzecią, o możliwości wykonywania zlecenia w dowolnych godzinach i dniach) decydują jednoznacznie o jej charakterze. Zdaniem inspektorów pracy, nadużywanie zawierania umów cywilnoprawnych wiąże się też z samą postawą zle - ceniobiorców. Osoby posiadające status ucznia czy stu- denta, zdecydowanie częściej decydują się na zawarcie umów cywilnoprawnych. Wynika to często z ich niewiedzy , ale także często z możliwości otrzymania na rękę wyższe - go wynagrodzenia za świadczone zlecenie oraz z niechę- ci do wiązania się z konkretnym przedsiębiorcą na dłuższy okres, np. z powodu możliwości utraty innych świadczeń, niezwiązanych z pracą (np. z pomocy społecznej). Warto pamiętać, że o tym, czy w danym przypadku mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decyduje nie nazwa umowy zawartej między stronami, lecz warunki, w jakich praca jest faktycznie świadczona. Wprawdzie zatrudnienie w warunkach, o których mowa w art. 22 § 1 Kp jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pra - cy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umo- wy, to jednak przepis ten nie wprowadził ani domniemania zawarcia umowy o pracę, ani fikcji prawnej zawarcia umo - wy tego rodzaju. Powyższy pogląd ugruntowany jest zarówno w doktry - nie, jak i orzecznictwie z zakresu prawa pracy – w wyro- ku z dnia 21 stycznia 2021 r. (sygn. akt III PSKP 3/21) Sąd Najwyższy stwierdził, że stosunek pracy jest częścią szer - szego pojęcia zatrudnienia czy pracy za wynagrodzeniem i z art. 22 § 1 i § 1 1 Kp nie wynika domniemanie stosunku pracy w każdej sytuacji, gdy zatrudniony wykonuje osobi - ście pracę zorganizowaną przez zatrudniającego, a nawet przy jego kontroli oraz kierownictwie. O wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia decydują zainteresowane strony (art. 353 1 Kc w związku z art. 300 Kp), kierując się nie tyle przesłanką przedmiotu zobowiązania, ile sposo - bu jego realizacji (wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 r., I PKN 594/99). Rodzaj pracy, choć jest elementem przedmiotowo istotnym stosunku pracy, samodzielnie nie przesądza o charakterze stosunku prawnego. Ta sama praca może być wykonywana zarówno w pracowniczych, jak i niepracowniczych formach zatrudnienia. O tym, czy w danym przypadku mimo zawarcia umowy cywilnoprawnej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 97 w rzeczywistości mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decydują warunki, w jakich praca jest faktycznie wykony - wana, a w szczególności występowanie istotnych cech stosunku pracy, takich jak: podporządkowanie pracowni - ka, obowiązek osobistego świadczenia pracy oraz obcią- żenie podmiotu zatrudniającego ryzykiem prowadzenia działalności. Kontrole przeprowadzone w 2025 r. potwierdziły dotych - czasowe spostrzeżenia, że w praktyce najbardziej efek- tywną formą działania inspektorów pracy wobec łamania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywil - noprawnymi, było kierowanie do pracodawców poleceń i wystąpień o zmianę podstawy prawnej świadczenia pracy. Środki te okazywały się szybsze i skuteczniej - sze od czasochłonnych postępowań sądowych, były jednak niewystarczające, aby skutecznie przeciwdziałać zjawisku nadużywania umowy cywilnoprawnej jako podstawy świad - czenia pracy. Należy tu bowiem mieć na uwadze ich dotych- czasowy niewładczy charakter, a także czasochłonność i obarczenie znacznym ryzykiem nieuwzględnienia przez sąd w przypadku braku współpracy ze strony zainteresowa - nego pracownika. W związku z powyższym od lat zgłaszane były postulaty przyznania organom PIP kompetencji o charakterze wład - czym do samodzielnego ustalania stosunku pracy, co zaowo- cowało ustaleniem – na mocy przepisów ustawy z dnia 11 m a r c a 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw – nowego uprawnie- nia do wydania przez okręgowego inspektora pracy decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy w sytu- acji, kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub kiedy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warun - kach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawar- ta umowa o pracę, przy czym warunkiem wydania decyzji jest uprzednie niewykonanie polecenia wydanego przez inspektora pracy. Przepisy art. 33a ust. 3 i 4 dodane w wyniku ww. nowe - lizacji ustawy o PIP wskazują, że jeżeli okręgowy inspektor pracy stwierdzi, że praca jest wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kp, może wydać ww. decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy (przy czym warun - kiem wydania tej decyzji jest uprzednie niewykonanie polecenia) lub wnieść do sądu powództwo o ustalenie ist - nienia lub treści stosunku pracy. W postępowaniu admini- stracyjnym dotyczącym ww. decyzji, jak wyraźnie wskazał ustawodawca, uwzględnia się wolę stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmie - rza do obejścia prawa. Poszerzono także zakres zadań Głównego Inspek- tora Pracy o nowe uprawnienie wydawania indywi- dualnej interpretacji w zakresie stosowania przepisów prawa pracy dotyczących ustalenia, czy przedstawiony w złożonym wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kp, przy czym w zakresie tych elementów stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłe - go, które w dniu złożenia wniosku są przedmiotem toczą- cego się postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy Państwowej Inspekcji Pracy lub Zakład Ubez- pieczeń Społecznych – interpretacje indywidualne nie będą wydawane. Interpretacje indywidualne będą zamieszczane w Biulety - nie Informacji Publicznej GIP, po usunięciu danych identyfi- kujących wnioskodawcę oraz inne podmioty wskazane w jej treści. Ponadto wydana interpretacja ma być niezwłocznie przekazywana ZUS oraz KAS. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwier - dzić, że każdy przypadek zawarcia umowy cywilno- prawnej będzie oceniany indywidualnie pod kątem ustalenia, czy w rzeczywistości nie jest to umowa o pracę . Organy Państwowej Inspekcji Pracy po wejściu w życie nowelizacji ustawy o PIP, kierując się przepisami prawa regulującymi kwestię stosunku pracy, jak również orzecznictwem sądowym w tym zakresie, będą egzekwo - wać przestrzeganie art. 22 Kp z pełnym wykorzystaniem nowych środków prawnych. 7.1.2. Wypłata minimalnego wynagrodzenia dla osób pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych W 2025 r. kontrolami objęto wypłatę wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż wynikająca z wysokości mini - malnej stawki godzinowej na rzecz 32 733 osób pracują- cych na podstawie umów cywilnoprawnych. Nieprawidłowości w stosowaniu przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z minimal - nej stawki godzinowej stwierdzono w trakcie 3220 kontroli, tj. 38% ogółu przeprowadzonych (w 2024 r. – 34,9% ogó- łu przeprowadzonych, a w 2023 r. – 33% ogółu przeprowa- dzonych) wobec 3985 osób na łączną kwotę ponad 8,4 mln zł, czyli mniej niż w 2024 r., kiedy to 3888 osób było poszko - dowanych na łączną kwotę 13,3 mln zł, a także mniej niż w 2023 r., kiedy to 3766 osób było poszkodowanych na łącz - ną kwotę 21,5 mln zł. Ze względu na wysokość kwot wynagrodzenia wypłaco - nych poniżej stawki minimalnej można stwierdzić, że najwięk- sze nieprawidłowości wystąpiły w branżach: budownictwo (33,1%), usługi administrowania (31,6%) przetwórstwo prze - mysłowe (27,5%). W świetle wyników kontroli przeprowadzonych w latach 2023-2025 można ocenić, że stopień przestrzegania prze - pisów o charakterze formalnym, dotyczących minimalnej stawki godzinowej, jest na zbliżonym poziomie. Większość kontrolowanych prawidłowo stosowała regulacje dotyczące wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wyso - kości minimalnej stawki godzinowej, dopełniając zarówno obowiązków o charakterze formalnym w zakresie treści umów czy dokumentowania liczby godzin wykonywania zle - cenia, jak i dokonując wypłaty wynagrodzenia w stosownej wysokości. Wśród przyczyn stwierdzonych naruszeń należy wymienić: −trudności ekonomiczne kontrolowanych podmiotów, nie - znajomość obowiązujących przepisów lub ich błędną interpretację, a także brak należytej staranności i pomyłki SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 98 ROZDZIAŁ 7 popełniane przez zleceniodawców lub przedstawicieli biur rachunkowo – księgowych rozliczających umowy zlecenia; −lekceważenie przepisów, traktowanie ich jako zbędnej biurokracji; −dążenie zleceniodawców do obniżenia kosztów prowa - dzonej działalności gospodarczej kosztem zleceniobior- ców (np. przez niewykazywanie rzeczywistej liczby godzin wykonywania zlecenia lub świadczenia usług, skutkujące redukcją wysokości zobowiązań publicznych dzięki nieod - prowadzaniu zaliczek na podatek dochodowy oraz skła- dek na ubezpieczenia społeczne od całości należnego wynagrodzenia. Wnioski ●wdrożenie skuteczniejszych narzędzi egzekwowania zaka- zu zastępowania umów o pracę umowami cywilnopraw- nymi (w szczególności decyzji okręgowych inspektorów pracy stwierdzających istnienie stosunku pracy), uzyska - nych na mocy przepisów ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz nie- których innych ustaw; ●zacieśnienie współpracy PIP z ZUS i KAS, w celu pro - wadzenia działań o charakterze systemowym na rzecz eliminowania patologii rynku pracy – z wykorzystaniem nowych możliwości, związanych z wymianą danych, które wprowadziła ww. ustawa nowelizująca ustawę o PIP; ●podejmowanie dalszych działań o charakterze promo - cyjno – prewencyjnym, zmierzających do propagowania form zatrudnienia zgodnych z przepisami prawa oraz warunkami świadczonej pracy, a także do uświadomie - nia skutków prawnych zatrudnienia niepracowniczego zarówno osobom pracującym, jak i zatrudniającym ich przedsiębiorcom. 7.2. Czas pracy oraz wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy 7.2.1. Wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 14,3 tys. kon- troli, w trakcie których stwierdzili naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzenio - we. Kontrolami objęto ponad 13,1 tys. podmiotów. Wskazana liczba kontroli dotycząca problematyki prze - strzegania przepisów w zakresie wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń obejmuje kontrole prowadzone w ramach: Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 Rok Liczba kontroli ogółem Liczba kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepi- sów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe Odsetek 2023 61 695 15 797 25,6 2024 61 942 15 309 24,7 2025 57 414 14 304 24,9 Odsetek nieprawidłowości w stosowaniu przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Niezapewnianie ustalania liczby godzin wykonywania zlecenia lub świadczenia usługi zgodnie z zawartą umową zlecenia (lub informacji zleceniodawcy) i/lub niezapewnianie przedstawiania przez zleceniobiorcę informacji o liczbie godzin wykonywania zlecenia (świadczenia usług), gdy strony nie ustaliły w umowie sposobu ustalania liczby godzin wykonywania zlecenia (naruszenia art. 8b ust. 1-5 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 11,411,7 12,5 Ustalanie w umowie terminu wypłaty wynagrodzenia niezapewniającego wypłaty wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej co najmniej raz w miesiącu lub wypłacanie wynagrodzenia za wykonywanie zlecenia (świadczenie usług) w terminach niezapewniających wypłaty wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej co najmniej raz w miesiącu (naruszenie art. 8a ust. 6 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 9,09,011,6 Ustalenie w umowie wynagrodzenia w sposób niezapewniający przyjmującemu zlecenie lub świadczącemu usługi otrzymania za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenia w wysokości co najmniej minimalnej stawki godzinowej (naruszenie art. 8a ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 5,26,26,6 Niewypłacenie zleceniobiorcy wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej lub jego zaniżenie (naruszenie art. 8a ust. 2 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 2,52,63,2 Nieprzechowywanie przez podmiot, na rzecz którego wykonywano zlecenie lub świadczono usługi, dokumentów określających sposób potwierdzania liczby godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług i/lub dokumentów potwierdzających liczbę godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług (naruszenie art. 8c ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 2,63,14,5 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 99 −realizacji tematu: Przestrzeganie przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świad - czeń ze stosunku pracy (2452 kompleksowe kontrole przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy w 2380 podmiotach zatrudniających łącznie ponad 263 tys. osób, w tym 222 tys. pracowników); −interwencji podejmowanych w następstwie skarg; −pozostałych kontroli planowych, w uprzednio wytypowa - nych podmiotach. Diagnoza Odsetek kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagro - dzeniowe, w stosunku do ogółu przeprowadzonych kontro- li, od lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Do branż, w których najczęściej ujawniano nieprawidło - wości, należą: handel i naprawy (23% ogółu ww. kon- troli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe), przetwórstwo przemysłowe (17%), transport i gospodarka magazynowa (12%), budownictwo (12%), zakwaterowanie i usługi gastronomiczne (7%), a także usługi administro - wania (6%; sekcja ta obejmuje m.in. agencje zatrudnienia Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg wielkości zatrudnienia) Zatrudnienie 202320242025 Do 9 osób805676466896 10 - 49480647164474 50 - 249194620171939 250 i powyżej989930995 i pracy tymczasowej, biura turystyczne, agencje ochrony osób i mienia, firmy zajmujące się sprzątaniem). Prawie połowa kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwe - stie wynagrodzeniowe w 2025 r., została przeprowadzona w podmiotach zatrudniających do 9 osób (48% ogółu ww. kontroli), pozostałe kontrole zrealizowano w podmiotach o zatrudnieniu 10-49 osób (31%), od 50 do 249 osób (14%) oraz 250 osób i więcej (7%). Najwięcej kontroli, w trakcie których stwierdzono narusze - nia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie płacowe, inspektorzy pracy przeprowadzili na terenie województwa śląskiego, wielkopolskiego i mazowieckiego. Informacja na temat uzyskanych efektów w wyniku reali - zacji wydanych środków prawnych dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy zawar - ta została w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . Wyniki kontroli tematycznych, ściśle ukierunkowa - nych na kompleksowe badanie przestrzegania przepi- sów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy przeprowadzonych w 2025 r. (2452 kontrole w ramach realizacji tematu: Prze- strzeganie przepisów dotyczących czasu pracy oraz Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg najliczniej reprezentowanych branż) Wybrane sekcje PKD 202320242025 Handel, naprawy374536073250 Przetwórstwo przemysłowe254824272437 Transport i gospodarka magazynowa 179119361752 Budownictwo212118521670 Zakwaterowanie i usługi gastronomiczne 983969956 Usługi administrowania913886796 Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Śląskie241423742153 Wielkopolskie170916401641 Mazowieckie146314381437 Małopolskie121611031132 Pomorskie117611321091 Dolnośląskie11781069973 Łódzkie892948904 Lubelskie809864795 Podkarpackie797825761 Kujawsko-pomorskie781860713 Podlaskie766659591 Zachodniopomorskie711647575 Warmińsko-mazurskie473421393 Świętokrzyskie553489391 Lubuskie449429380 Opolskie410411374 Ogółem kontroli:15 79715 30914 304 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 100 ROZDZIAŁ 7 wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy ) wykazały, że 40% podmiotów polecających pra- cę w godzinach nadliczbowych naruszyło obowiązek jej należytego wynagrodzenia, przy czym dwukrotnie częściej odnotowywano w tym zakresie całkowity brak wypłaty wynagrodzenia lub dodatku za pracę nadliczbo - wą (29% ogółu podmiotów zobowiązanych do wypłaty) niż uchybienia w zakresie terminowości lub prawidłowej wyso - kości wypłaty z tego tytułu (13%). Wynagrodzenia za godzi- ny nadliczbowe nie otrzymało prawie 12% pracowników, których dokumentację badano pod kątem realizacji przez pracodawcę obowiązku należytej rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych. W przypadku ponad 5% pra - cowników wynagrodzenie to wypłacono nieterminowo albo w zaniżonej wysokości. Ponad połowa pracodawców (55%), na których ciążył obowiązek wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystania przez pracownika przysługujące - go mu urlopu wypoczynkowego w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, nie wywiązała się prawidłowo ze swej powinności. W związku z tym prawie 28% spośród ogółu uprawnionych nie otrzy - mało ww. świadczenia, zaś 18% otrzymało je po terminie płatności lub w niepełnej wysokości. Nieterminową wypłatę wynagrodzenia odnotowano u 29% badanych pracodawców i dotyczyło to niemal co trze - ciego spośród skontrolowanych na tę okoliczność pra- cowników (29%). Mniej liczną grupę stanowili pracodawcy niewypłacający wynagrodzenia w prawidłowej wysokości (20% podmiotów zbadanych w tym zakresie), dopuszczający się nieprawidłowości przy wypłacie wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy (16%) oraz naruszający obowiązek wypłaty dodatku do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej (13%). Naruszenie nakazu wypłaty wynagrodzenia w kwo - cie co najmniej równej wysokości minimalnego wynagrodze- nia stwierdzono u 6% skontrolowanych pracodawców. Wnioski Wyniki kontroli przeprowadzonych na przestrzeni ostatnich lat jednoznacznie wskazują, że skala naruszeń przepi - sów dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świad- czeń ze stosunku pracy, pozostaje niezmienna, podobnie jak katalog przyczyn stwierdzonych nieprawidłowości. Brak zmian legislacyjnych, mimo sygnalizowanej przez Głównego Inspektora Pracy potrzeby modyfikacji dotych - czasowych przepisów, utrwala istniejący stan rzeczy. Stąd też nawet pojedyncze przejawy aktywności ustawodawcy w tym zakresie zasługują na uznanie. Szansy na redukcję nieprawidłowości dotyczących wypłaty ekwiwalentu pie - niężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy można upatrywać w nowelizacji przepisów art. 171 Kodeksu pra - cy, dokonanych ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmia- nie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. poz. 25), na mocy której określono termin jego wypłaty. Nowelizacja sanuje dotychczasową praktykę wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy w terminie wypłaty wynagrodzenia ustalo - nym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy. Praktyka ta pozosta- wała w sprzeczności z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w myśl którego „z dniem rozwiązania stosunku pracy pra - wo pracownika do urlopu wypoczynkowego w naturze Kontrole prowadzone w latach 2023-2025, w których problematyka płacowa była badana w sposób poszerzony - wybrane nieprawidłowości Wyszczególnienie 202320242025 Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Wypłata wynagrodzenia w terminie24 3672122 6752221 13623 Wypłata wynagrodzenia co najmniej równego minimalnemu wynagrodzeniu za pracę 22 931321 471419 9114 Wypłata wynagrodzenia w prawidłowej wysokości 22 3881020 8211118 64012 Wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych 756827754129643229 Dodatkowe wynagrodzenie za pracę w porze nocnej 612513585313510914 Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy917388743870269 Ekwiwalent za urlop wypoczynkowy641047617949540152 * liczba/odsetek kontroli w trakcie których badano dane zagadnienie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 101 przekształca się w prawo do ekwiwalentu pieniężne- go za niewykorzystany urlop. W tym też dniu rozpoczyna bieg termin przedawnienia roszczenia o ekwiwalent pie - niężny za niewykorzystane w naturze, a nieprzedawnione urlopy wypoczynkowe.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2001 r.; sygn. akt I PKN 336/00). Ponadto z zadowoleniem należy odnotować fakt pod- niesienia zarówno dolnej, jak i górnej granicy grzywny za wykroczenia stypizowane w art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, na mocy art. 3 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, co od dawna postulowało środowisko inspektorskie. Zagrożenie karą grzywny od 2000 zł do 60 000 zł (zamiast od 1000 zł do 30 000 zł) daje nadzieję na przynajmniej częściowe wyeliminowa - nie naruszeń przepisów wynagrodzeniowych z obawy przed dotkliwymi następstwami ekonomicznymi w przy - padku ich wykrycia. 7.2.2. Czas pracy Przestrzeganie przepisów o czasie pracy jest integralnym elementem prawidłowego i odpowiedzialnego zarządza - nia zasobami ludzkimi. Ma ono bezpośrednie znaczenie Wszystkie kontrole czasu pracy prowadzone w latach 2023-2025 51% w 2025 r. Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości w latach 2023-2025 Liczba kontroli w latach 2023-2025 Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 10 330 9155 2023 r. 2024 r. 2025 r. 17 805 19 964 21 693 11 260 nie tylko dla celów organizacji procesu pracy, lecz tak- że dla ochrony zdrowia i życia pracowników. Z tego też względu regulacje zawarte w dziale VI Kodeksu pracy stanowiły w 2025 r., podobnie jak w latach ubiegłych, klu - czowy obszar podlegający kontroli i nadzorowi organów Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. przeprowadzono łącznie 17 805 kontro- li w zakresie przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy. Nieprawidłowości stwierdzono u 9155 pracodawców. Wskazana liczba kontroli w zakresie problematyki prze - strzegania przepisów o czasie pracy obejmuje zarówno kontrole planowe (w tym kompleksowe) prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy, jak też interwencje podejmo - wane w następstwie skarg. Kompleksowe kontrole czasu pracy W okresie sprawozdawczym inspektorzy pracy prze- prowadzili 2452 kompleksowe kontrole, ukierun- kowane na tematykę dotyczącą czasu pracy, u 2380 pracodawców. W skontrolowanych podmiotach zatrud- niano łącznie 263,5 tys. osób, w tym 222,1 tys. pra- cowników. Nieprawidłowości stwierdzono u 1596 pracodawców. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 102 ROZDZIAŁ 7 Kontrole kompleksowe miały charakter pogłębiony i systemowy. Obejmowały zarówno ocenę formalnopraw - nej organizacji czasu pracy (w tym wprowadzanie syste- mów, rozkładów i okresów rozliczeniowych czasu pracy, planowanie pracy, prowadzenie ewidencji czasu pracy), jak i weryfikację rzeczywistego czasu pracy zatrudnionych pracowników, w szczególności poprzez ustalenie, czy ewi - dencja czasu pracy była prowadzona rzetelnie, a także czy pracownikom zapewniono: odpoczynek dobowy i tygodnio - wy, co najmniej raz na 4 tygodnie niedzielę wolną od pra- cy oraz przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy w okresie rozliczeniowym. Analizom poddano co najmniej jeden pełny okres rozli - czeniowy czasu pracy, w części podmiotów – kilka nastę- pujących po sobie okresów, w celu identyfikacji zjawisk powtarzalnych. Kontrole skargowe z czasu pracy W skargach skierowanych do Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r., które swym przedmiotem obejmowały naruszenia przepisów o czasie pracy, skarżący wskazali łącznie 4627 zarzutów . W trakcie kontroli potwierdzono zasadność 1503 zgłoszo - nych nieprawidłowości (32%), 1818 (39%) okazało się zarzu- tami bezzasadnymi, w przypadku 946 (20%) nie udało się ustalić, czy wskazana nieprawidłowość wystąpiła, natomiast w odniesieniu do 360 (8%) postępowanie kontrolne pozosta - je w toku. Diagnoza Ustalenia dokonane w toku kontroli kompleksowych wskazują, że naruszenia przepisów o czasie pracy nie mają charakteru incydentalnego, lecz w znacznej mierze Kompleksowe kontrole czasu pracy prowadzone w latach 2023-2025 Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości w latach 2023-2025 Liczba kontroli w latach 2023-2025 Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 1771 1596 65,1% w 2025 r. 2023 r. 2024 r. 2025 r. 2452 2681 1841 2810 Wybrane naruszenia przepisów o czasie pracy zgłoszone w skargach skierowanych do PIP Wyszczególnienie Liczba zgło- szonych przedmiotów skarg Liczba przedmiotów skarg zasadnych w całości Nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy 1014377 Nieprawidłowości związane z two- rzeniem rozkładów czasu pracy 443147 Niezapewnienie co najmniej 11-godzinnego odpoczynku dobowego 343112 Nieudzielenie przerwy wliczanej do czasu pracy 20421 Niezapewnienie co najmniej 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego 16157 Niezapewnienie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy 15876 Niezapewnienie przeciętnie pię- ciodniowego tygodnia pracy 12746 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 103 wynikają ze stosowanych modeli organizacji pracy. Skala i powtarzalność tych nieprawidłowości świadczą o utrwalo - nych u części pracodawców mechanizmach, które sprzyja- ją pojawianiu się tego rodzaju uchybień. W 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, do naj- częściej stwierdzanych naruszeń należało nieprowa- dzenie ewidencji czasu pracy bądź prowadzenie jej w sposób nieprawidłowy lub nierzetelny – ewidencja nie odzwierciedlała rzeczywistego czasu wykonywania pracy, co było efektem działania celowego lub nieumyśl - nych błędów. Nieprawidłowości w tym zakresie wystąpi- ły w 47% podmiotów. U 40% skontrolowanych pracodawców stwierdzono nieprawidłowości o charakterze formalnym, polegają - ce na wadliwym wprowadzeniu lub stosowaniu systemów i rozkładów czasu pracy lub informowania pracowników o obowiązujących ich rozkładach. Ujawniono zarówno przypadki nieterminowego przekazywania pracownikom rozkładów czasu pracy, jak i ich modyfikowania bez zacho - wania zasad przejrzystości i przewidywalności. W podmiotach funkcjonujących w systemach pracy zmianowej oraz w branżach dotkniętych deficytem kadro - wym powtarzającą się kategorią naruszeń było niezapew- nianie pracownikom minimalnych okresów odpoczynku dobowego i tygodniowego – powyższe dotyczyło 14% skontrolowanych pracodawców. Brak odpoczynków, z dużą częstotliwością, związany był także z nieprawidłową organi - zacją pracy, polegającą na dwukrotnym zatrudnianiu pra- cowników w tej samej dobie pracowniczej, co ujawniono u ponad 14% pracodawców. U 19% skontrolowanych pracodawców stwierdzono także nieprawidłowości związane z rekompensowaniem pracy w dniu wolnym od pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. W szcze - gólności pracodawcy nie udzielali za taką pracę innego dnia wolnego w okresie rozliczeniowym lub dokonywali „harmo - nogramowego” przesunięcia, niewynikającego z rzeczywi- stej potrzeby organizacyjnej. Ponadto kontrole wykazały występowanie innych naru - szeń, choć w mniejszym nasileniu niż te wskazane wyżej, takich jak: zatrudnianie pracowników powyżej przeciętnie 48 godzin w tygodniu wraz z godzinami nadliczbowymi w przyjętym i stosowanym okresie rozliczeniowym, czy nie - zapewnienie pracownikom co najmniej raz na 4 tygodnie niedzieli wolnej od pracy. Wnioski Przestrzeganie przepisów o czasie pracy stanowi jeden z priorytetowych obszarów nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy, gdyż jest jednym z kluczowych czynników determi - nujących poziom bezpieczeństwa i higieny pracy. Nieprawidłowa organizacja czasu pracy ma znaczący wpływ na obniżenie kondycji psychospołecznej pracowni - ków, pojawianie się nadmiernego stresu oraz wypalenia zawodowego. W konsekwencji prowadzi do zaburzenia równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pra - cowników, spadku efektywności pracy, a ponadto generuje dodatkowe koszty po stronie pracodawców (straty mate - rialne, odpowiedzialność karno-wykroczeniowa). Pomimo rosnącej świadomości znaczenia regulacji dotyczących czasu pracy, przepisy te stanowiły w 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, najczęściej naruszane unormowania z zakresu prawnej ochrony stosunku pracy. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy dopatrywać się zarów - no w aspekcie organizacyjnym (wielozadaniowość, nie- prawidłowe planowanie rozkładów czasu pracy, niedobory zasobów ludzkich), ekonomicznym (presja kosztowa, reali - zacja terminowych zadań), jak i systemowym (błędne założenia przy tworzeniu aktów wewnątrzzakładowych doty - czące stosowanych systemów, rozkładów i okresów rozlicze- niowych czasu pracy). Z uwagi na powyższe w analizowanym obszarze nie- zbędne jest dalsze – stałe i równoległe – prowa- dzenie przez Państwową Inspekcję Pracy działań o charakterze nadzorczym, prewencyjnym oraz legi - slacyjnym. Skala i powtarzalność stwierdzonych naru- szeń uzasadniają bowiem przyjęcie, że mają one charakter strukturalny i wymagają dalszych reakcji organów Pań - stwowej Inspekcji Pracy, wykraczających poza indywidual- ne interwencje. Nieprawidłowości stwierdzone w wyniku wszystkich oraz kompleksowych kontroli Wyszczególnienie Ogół kontroli Kontrole kompleksowe z czasu pracy Ewidencja czasu pracy (art. 149 Kp)63661123 Ustalenie rozkładu czasu pracy pracownika (art. 129 § 3 Kp) 2990577 Poinformowanie pracownika o obowiązującym go rozkładzie czasu pracy (art. 129 § 3 Kp) 2160372 Zapewnienie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (art. 129 § 1, art. 151 3 Kp) 1517461 Rekompensata pracy w niedzielę, świę- to innym dniem wolnym lub wynagro- dzeniem (art. 151 11 Kp) 427138 Zapewnienie przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy (art. 151 12 Kp) 228100 Zapewnienie odpoczynku dobowego (art. 132 i art. 151 § 2 1 Kp) 593208 Zapewnienie odpoczynku tygodniowe- go (art. 133 i art. 151 § 2 1 Kp) 346116 Jednokrotne zatrudnienie w dobie roboczej (nie dotyczy przerywanego systemu czasu pracy oraz rozkła- du czasu pracy, o którym mowa w art. 140¹ Kp) 1097339 Przestrzeganie przepisów o pracy w porze nocnej (art. 151 7 Kp) 21968 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 104 ROZDZIAŁ 7 Działania kontrolno-nadzorcze powinny być ukierunkowa- ne przede wszystkim na podmioty i sektory o podwyższonym ryzyku naruszeń (np. w branżach obejmujących przemysł, handel, budownictwo czy transport), przy uwzględnieniu wzajemnej korelacji między planowanym a rzeczywistym czasem pracy. Niezbędne jest w tym zakresie również następcze dokonywanie weryfikacji prawidłowości nalicza - nia pracownikom wynagrodzenia oraz innych świadczeń należnych ze stosunku pracy. W obszarze działań prewencyjno-promocyjnych wska - zane jest dalsze wzmacnianie działań informacyjnych i szkoleniowych skierowanych do pracodawców i wyspecja - lizowanej kadry odpowiedzialnej za planowanie i rozliczanie czasu pracy, a także promowanie rozwiązań organizacyjnych zwiększających rzetelne i przejrzyste rejestrowanie czasu wykonywania pracy. Rozpowszechnianie dobrych praktyk w tym zakresie z pewnością ogranicza ryzyko powstawania naruszeń o charakterze systemowym. Z kolei w wymiarze legislacyjnym należy rozważyć wprowadzenie unormowań obligujących pracodaw - ców do przechowywania rozkładów czasu pracy, wyraź- nego nadania im statusu dokumentacji pracowniczej oraz ustanowienia ogólnych reguł umożliwiających dokonywanie modyfikacji rozkładów. 7.3. Egzekwowanie przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i czasu odpoczynku (działania w ramach Krajowej Strategii Kontroli) oraz czasu pracy kierowców Zakres kontroli Zgodnie z Krajową Strategią Kontroli przepisów w zakresie czasu jazdy i czasu postoju, obowiązkowych przerw oraz czasu odpoczynku kierowców na lata 2025-2026, organy kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy zostały zobowią - zane objąć działalnością kontrolną łącznie 804 268 dni pracy kierowców. W okresie sprawozdawczym obejmu - jącym 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali 447 416 dni , co stanowi 55,6% dwuletniego założenia. W 2025 r. w ramach omawianego zagadnienia prze - prowadzono 574 kontrole. Podobnie jak w latach ubie- głych, przeważającą liczbę kontroli przeprowadzono u przedsiębiorców wykonujących międzynarodowy prze - wóz rzeczy – 77,3% skontrolowanych dni pracy kierowców, natomiast przewóz osób stanowił jedynie 1,6%. Najwięk - szą liczbę kontroli przeprowadzono w zakładach pracy zatrudniających od 10 do 49 osób (42% objętych kontro - lami, w ubiegłym roku było to 44%), natomiast najmniejszą grupę skontrolowanych stanowiły zakłady zatrudniające powyżej 250 pracowników, tj. 6,2% (w roku ubiegłym 4%). Kontrole obejmowały swym zakresem zarówno ocenę prawidłowości przestrzegania przez pracodawców przepi - sów wynikających z rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parla- mentu Europejskiego, dotyczących czasu jazdy kierowców, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków a tak - że przepisów ustawy z dnia 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców. Inspektorzy byli zobligowani do sprawdzenia zagadnień związanych z przestrzeganiem dziennego, tygo - dniowego i dwutygodniowego limitu czasu jazdy, zapewnie- nia wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz., zapewnienia odpowiedniego odpoczynku dziennego i tygodniowego, a ponadto prze - strzegania dopuszczalnego dobowego 10-godzinnego czasu pracy, gdy była wykonywana praca w porze nocnej, przestrzegania limitu 48-godzinnego tygodniowego wymia - ru czasu pracy, udzielania przerw w czasie pracy. Tak jak w latach ubiegłych, w większości przypadków kontrole inicjowane były skargami, których tematyka najczęściej dotykała kwestii prawidłowości naliczania i wypłaty kierowcom wynagrodzenia za pracę. Diagnoza W związku ze stwierdzonymi w toku czynności kontrolnych naruszeniami, wynikającymi z załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6.09.2001 r. o transporcie drogowym, inspektorzy Skala naruszeń przepisów rozporządzenia WE nr 561/2006 w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba naruszeń 202320242025 Zapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz. 345930453168 Zapewnienie odpowiedniego odpo- czynku dziennego 270627852426 Przestrzeganie dziennego limitu czasu jazdy 143419221363 Zapewnienie odpowiedniego odpo- czynku tygodniowego 252327325 Przestrzeganie dwutygodniowego limitu czasu jazdy 268229261 Naruszenia przepisów ustawy o czasie pracy kierowców, wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy o transporcie drogowym Wyszczególnienie Liczba naruszeń Odsetek kierowców Przekroczenie maksymalnego czasu pra- cy (10 godzin) w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej 554847 Zapewnienie wymaganej przerwy po 6 godzinach pracy kierowcy (art. 13 ustawy o czasie pracy kierowców) 138219 Przekroczenie dopuszczalnego limitu tygodniowego czasu pracy, przeciętnie 48 godzin łącznie z nadgodzinami w przyjętym okresie rozliczeniowym 2716 Przekroczenie maksymalnego 60-godzin- nego tygodniowego wymiaru czasu pracy (art. 12 ust. 2 ustawy o czasie pracy kie- rowców) 1013 Prowadzenie ewidencji czasu pracy dla celów naliczania wynagrodzenia (art. 25 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców) 44 5 (brak ewidencji stanowi 1) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 105 pracy wydali decyzje o nałożeniu kar administracyjnych, w łącznej wysokości 2 148 150 zł . Łącznie ujawniono 14 225 naruszeń. Skala występowania nieprawidłowości dotyczących cza- su jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków, jest zbliżona do skali z lat ubiegłych. Najczęściej wystę - pującym naruszeniem było niezapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz., które ujawniono w przypadku 35% skon - trolowanych w tym zakresie kierowców (w roku ubiegłym było to 32% kierowców). Ponownie najczęściej ujawnianym naruszeniem prze - pisów ustawy o czasie pracy kierowców było przekrocze- nie maksymalnego czasu pracy, wynoszącego 10 godzin, w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej. W oce - nie kontrolujących najczęstszą przyczyną występowania tych naruszeń jest niedostateczna znajomość przepisów dotyczących czasu pracy kierowców, wynikających z usta - wy o czasie pracy kierowców oraz świadomość niskich kar za powyższe naruszenie. Wnioski Analiza nieprawidłowości stwierdzonych podczas kon- troli prowadzonych w 2025 r. wykazała analogiczne wyniki do lat ubiegłych. Na podstawie zgromadzonych informacji, można stwierdzić, że zarówno pracodawcy, jak i kontrolujący inspektorzy pracy, wskazują na takie same przyczyny powstawania naruszeń, jak w ubiegłych okresach sprawozdawczych. W przypadku większych przedsiębiorstw, tj. zatrudniających powyżej 50 pracowni - ków, za nadzór nad przestrzeganiem przepisów z zakresie czasu pracy, w tym czasu jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków odpowiadają pracownicy spe - cjalnie przeszkoleni w tym kierunku lub wynajęte wyspe- cjalizowane firmy zewnętrzne, dlatego też wyższy odsetek naruszeń ujawniono w przedsiębiorstwach małych i śred - nich (gdzie stan zatrudnienia waha się od 1 do 49 osób), w których często sami pracodawcy lub pracownicy zatrud - nieni na innych stanowiskach odpowiadają za rozliczanie czasu pracy kierowców. Zdaniem inspektorów pracy głównymi przyczynami powstania naruszeń są: −zmniejszająca się konkurencyjność polskich firm trans - portowych, pociągająca za sobą konieczność obniża- nia kosztów prowadzonej działalności, a co za tym idzie świadome działanie zmierzające do realizacji zadań prze - wozowych przy jak najniższym nakładzie finansowym; konsekwencją jest uwzględnianie w kosztach prowadzo - nej działalności nakładanych przez organy kontrolne kar, które w przypadku dużych firm, są zbyt niskie; −powierzanie obowiązków rozliczania czasu pracy kie - rowców i nadzoru nad transportem słabo wykwa- lifikowanym pracownikom, zwłaszcza w firmach zatrudniających od 1 do 49 osób, lub w przypadku zle - cenia pełnienia tych zadań firmom zewnętrznym – brak właściwego przepływu informacji pomiędzy przedsiębior - cą a firmą; −brak dostatecznej wiedzy przedsiębiorców, w zakre- sie ich uprawnień dotyczących żądania zwrotu od kie- rowców wydruków z tachografów, które są niezbędne przy uwzględnieniu wyjaśnień okoliczności powstałych naruszeń; −nieprzykładanie wagi przez przedsiębiorców do właściwej organizacji pracy kierowców i ich szkolenia; − nieprawidłowości w ustalaniu wynagrodzenia przez pra - codawców, gdzie faktyczna płaca kierowcy jest uzależ- niona od liczby przejechanych kilometrów. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r., z uwa - gi na odnotowaną liczbę naruszeń przepisów, które w spo- sób bezpośredni i negatywny przekładają się na sytuację pracowników, uzasadniają potrzebę kontynuowania kontro - li przestrzegania przepisów w tym zakresie. Zasadne jest także prowadzenie działań prewencyjnych w obszarze firm transportowych, w szczególności tych niewielkich, gdzie widoczny jest brak fachowej wiedzy. Poradnictwo i działalność prewencyjno-edukacyjna, które są oprócz prowadzenia kontroli i stosowania środków prawnych istotnym elementem czynności podejmowanych przez inspektorów pracy, mają zna - czący wpływ na wyeliminowanie tych uchybień, których przyczyną nie są względy ekonomiczne. Ponadto wyniki przeprowadzonych kontroli potwierdzają konieczność wprowadzenia zmian legislacyjnych postu- lowanych także w latach ubiegłych tj.: −uproszczenie przepisów dotyczących wynagrodze - nia kierowców poprzez wprowadzenie możliwo- ści odprowadzania składek do ZUS oraz podatku PIT od kwoty wynagrodzenia kierowcy pomniejszonego o wirtualne diety, bez konieczności porównywania z prze - ciętnym wynagrodzeniem; −dokonanie zmiany przepisów definiujących podróż służ - bową, w obecnym stanie prawnym brak jest możliwości naliczenia kierowcy w transporcie międzynarodowym świadczeń z tytułu podróży służbowej na odcinku kra - jowym za czas od wyjazdu z miejscowości, w której znajduje się siedziba pracodawcy do momentu przekro - czenia granicy RP oraz na tym samym odcinku w drodze powrotnej (należy zauważyć, że czas przejazdu kierowcy przez terytorium Polski od wyjazdu z siedziby do momen - tu przekroczenia granicy może trwać nawet kilka dni, bowiem przedsiębiorcy często dokonują tzw. częściowych załadunków na terenie całego kraju); podobnie rzecz się ma w przypadku kierowców wykonujących przewozy dwustronne (bilateralne); −wprowadzenie możliwości wypłacania ryczałtu za dyżu- ry, analogicznie do rozwiązań przewidujących ryczałt za godziny nadliczbowe oraz ryczałt za pracę w porze nocnej; −zwiększenie wysokości kary nakładanej na pracodawcę w przypadku niepoddania się lub uniemożliwienia prze - prowadzenia kontroli w całości lub w części – dotychcza- sowa kara w wysokości 12 000 złotych jest zbyt niska w stosunku do charakteru przewinienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 106 ROZDZIAŁ 7 7.4. Przestrzeganie w placówkach handlowych przepisów o czasie pracy oraz o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni Czas pracy Zakres kontroli W związku z tym, że od wielu lat nieprawidłowości związa- ne z planowaniem, zarządzaniem i rejestrowaniem czasu pracy stanowią największą grupę uchybień w placówkach handlowych, w 2025 r. problematyka ta była przedmiotem czynności kontrolnych. Kontroli w tym zakresie poddano łącznie 424 pla- cówki handlowe, w tym 95 wielkopowierzchniowych (powyżej 300 m 2 powierzchni sprzedaży). Mniejszych sklepów skontrolowano 329. W skontrolowanych sklepach wielkopowierzchniowych pracę świadczyło 8518 osób, w tym 88% na podstawie stosunku pracy, w mniejszych sklepach skala zatrudnienia niepracowni - czego była nieco wyższa (81% z 2205 osób świadczą- cych pracę). Diagnoza Już od lat obserwuje się różnice skali nieprawidłowości występujących w wielkopowierzchniowych placówkach handlowych, w porównaniu do mniejszych sklepów. Wyniki kontroli wskazują, że skala naruszeń przepi - sów w mniejszych placówkach handlowych jest znacząca. W sklepach wielkopowierzchniowych podstawowym uchy - bieniem jest niewłaściwe prowadzenie ewidencji czasu pracy (dla 22,5% pracowników), zaś jej nieprowadzenie ujawniono tylko wobec 1,4% osób. Natomiast w małych pla - cówkach nie prowadzono ewidencji dla ponad 7% pracowni- ków, a nieprawidłowo sporządzano ją dla ponad 23,3%. Odsetek sklepów, w których stwierdzono naruszenia przepisów o czasie pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek sklepów skontrolowanych w danym zakresie, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Prowadzenie ewidencji czasu pracy 24,042,923,746,232,645,3 Ustalanie rozkładu czasu pracy pracownika 13,928,77,332,411,636,3 Wypłata wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych 22,537,920,032,423,934,9 Poinformowanie pracownika o obowiązującym go rozkładzie czasu pracy 12,524,95,825,97,532,4 Wypłata dodatkowego wyna- grodzenia za pracę w porze nocnej -22,0-8,26,820,5 Jednokrotne zatrudnianie w dobie roboczej 17,517,011,314,611,414,6 Zapewnienie dnia wolnego z tytułu pięciodniowego tygo- dnia pracy 16,616,11,911,111,812,5 Zapewnienie odpoczynku dobowego 4,57,05,84,37,610,6 Rekompensata pracy w niedzielę i święto innym dniem wolnym lub wynagro- dzeniem 3,83,95,04,18,810,3 Zapewnienie odpoczynku tygodniowego 4,52,23,81,76,62,2 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 107 w 2024 r. i 27,7% w 2023 r.). Nieprawidłowości dotyczyły 1567 pracowników, 820 zatrudnionych na innej podstawie niż stosunek pracy oraz 36 osób świadczących pracę bez żadnej umowy – nielegalnie. W 34 kontrolach (wobec 6 w 2024 r. i 44 w 2023 r.) ujaw - niono przypadki nieodpłatnego powierzania wykonywania pracy w handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem (art. 4 ustawy o ograniczaniu handlu w niedzie- le i święta oraz w niektóre inne dni). Naruszenia te wyni- kały z powierzania pracy członkom rodziny, którzy nie mieszczą się w katalogu osób wyszczególnionych w art. 6 ust. 4 ustawy (przedsiębiorca prowadzący handel osobiście może korzystać z nieodpłatnej pomocy jedynie małżonka, dzieci własnych, dzieci małżonka, dzieci przyspo - sobionych, rodziców, macochy, ojczyma, rodzeństwa, wnu- ków, dziadków). Skala naruszania zakazu powierzania pracownikom pra - cy w handlu lub czynności związanych z handlem jest nadal wysoka i wynika głównie z nieprawidłowego korzystania z wyjątku określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ogra- niczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni . W 2 sprawach, w których przedsiębiorca powoływał się na wyżej wskazany wyjątek, Główny Inspektor Pracy skierował do Prokuratora Generalnego wniosek o wniesie - nie kasacji od wyroków uniewinniających przedsiębior- ców od zarzutu popełnienia wykroczeń z art. 10 ustawy o ograniczeniu handlu (...). W obu przypadkach Sąd Najwyż - szy uznał zasadność wniesionych kasacji. Wnioski 70% placówek handlowych, w których podjęto kontrolę lub przeprowadzono czynności rozpoznawcze, nie prowadziło handlu w niedzielę lub nie naruszało zakazu powierza - nia pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta oraz niektóre inne dni. Sytuacja taka miała miejsce pomimo tego, że dobór sklepów do kon - troli następował dzięki sygnałom o nieprawidłowościach. Mając powyższe na uwadze, działania kontrolne należy Zwraca uwagę również wysoki poziom nieprawidło - wości w obszarze ustalania (tworzenia harmonogramów pracy i informowania o nich pracowników z odpowiednim wyprzedzeniem) i rejestrowania czasu pracy, Są to kwestie formalne, ale warunkujące prawidłowe naliczenie i wypła - cenie wynagrodzenia za pracę. Brak lub nieprawidłowa dokumentacja w tym zakresie utrudnia lub uniemożliwia dokonanie ustalenia rzeczywistego czasu pracy pracownika oraz należnego mu wynagrodzenia. Zauważalne jest nato - miast, że uchybienia w zakresie zapewnienia odpoczynku czy dnia wolnego z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy występują w znacznie mniejszym nasileniu. W placówkach sieci o scentralizowanym systemie zarzą - dzania i wyposażonych w nowoczesne rozwiązania infor- matyczne służące planowaniu i rejestracji czasu pracy naruszenia przepisów o czasie pracy występują sporadycz - nie. Jest to wynikiem wyeliminowania błędów przy sporzą- dzaniu rozkładów czasu pracy oraz ścisłego (czasem co do minuty) ewidencjonowania czasu pracy i innych zdarzeń mających znaczenie z perspektywy stosunku pracy. Wnioski Przestrzeganie przepisów o czasie pracy stanowi jeden z filarów wspierających bezpieczeństwo i higienę pracy. Dlatego też zagadnienia te powinny być monitorowane, celem wychwycenia ewentualnych czynników wpływa - jących na skalę nieprawidłowości. Jednak ze wzglę- du na powtarzalność – na przestrzeni ostatnich 10 lat – zarówno rodzaju, jak i rozkładu nieprawidłowości w placów - kach wielkopowierzchniowych i mniejszych, nie jest koniecz- ne prowadzenie kontroli ukierunkowanych na badanie tej problematyki; za wystarczające należy uznać dokonywanie oceny w tym zakresie w toku rutynowo podejmowanych działań, a także kontroli podejmowanych w wyniku skarg. Ograniczenie handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni Zakres kontroli Inspektorzy pracy przeprowadzili 2198 kontroli przestrze- gania przepisów dotyczących powierzania pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta oraz niektóre inne dni. Ponadto – bez podejmowania czyn - ności kontrolnych – ustalono, że 236 sklepów nie prowa- dziło handlu w dni objęte ograniczeniami wynikającymi z ustawy z dnia 10 marca 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni . Łącznie działania kontrolne i rozpoznawcze objęły 2434 sklepy (wobec 2231 w 2024 r.). Prowadzone były działania plano - we, ale większość kontroli była wynikiem skarg i wniosków oraz innego rodzaju informacji napływających do okręgo - wych inspektoratów pracy. Diagnoza Spośród skontrolowanych 185 sklepów wielkopowierzch- niowych naruszenia stwierdzono w 41,1% (w 2024 r. w 63,5%, w 2023 r. 64,9%). Przepisów o ograniczeniu handlu nie przestrzegano w 32,5% mniejszych sklepów (31,2% Naruszanie zakazu powierzania pracownikom lub zatrudnionym pracy w handlu lub przy wykonywaniu czynności związanych z handlem w latach 2023-2025 202320242025 29,8 32,9 33,2 odsetek k ontr oli, w kt ór y c h s twier dzono nieprawidłowości SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 108 ROZDZIAŁ 7 ukierunkować na placówki, wobec których wpłynęły skargi lub sygnały medialne, wskazujące na wysokie prawdopo - dobieństwo wystąpienia nieprawidłowości. 7.5. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych Zakres kontroli W 2025 r. przeprowadzono 493 kontrole przestrzegania przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych (w 2024 r. – 478 kontroli). Kontrolowani pracodawcy zatrudniali ponad 10,6 tys. pracowników, w tym 9,6 tys. osób na podstawie sto - sunku pracy, z czego 2311 to pracownicy młodociani. Najwięcej kontroli – blisko 62% przeprowadzono u pra - codawców zatrudniających do 9 pracowników oraz u praco- dawców zatrudniających od 10 do 49 osób – 31% kontroli. Inspektorzy pracy najczęściej kontrolowali podmioty działa - jące w takich branżach, jak: handel i naprawy – 162 kontrole, pozostała działalność usługowa – 148 kontroli, przetwórstwo przemysłowe – 77 kontroli oraz zakwaterowanie i usługi gastronomiczne – 47 kontroli. Taka struktura podmiotów kon - trolowanych utrzymuje się na przestrzeni ostatnich 10 lat. Diagnoza Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. pozwala- ją na stwierdzenie, iż nieprawidłowości w zakresie prze- strzegania przepisów prawa pracy przy zatrudnianiu młodocianych, mają charakter powtarzalny. Podobnie, jak w ubiegłych latach, najwięcej nieprawidłowości dotyczyło braku udzielenia informacji przedstawicielom usta- wowym młodocianego o ryzyku zawodowym oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami , co ujawniono w 316 kontrolach (w 2024 r. – 309 kontroli). Istotną grupę nieprawidłowości w zakresie zatrudniania pracowników młodocianych stanowią uchybienia w zakre - sie opracowywania wykazów stanowisk i rodzajów prac wzbronionych oraz dozwolonych dla celów przygo - towania zawodowego. Niedopełnienie obowiązku pro- wadzenia wykazu prac wzbronionych stwierdzono w 217 kontrolach (w 2024 r. – w 209 kontrolach). W nieco mniejszej liczbie kontroli (182), ujawniono, że pracodawcy nie opraco - wali wykazu prac dozwolonych dla potrzeb odbycia przygo- towania zawodowego. Pracodawcy nagminnie naruszają obowiązek pro - wadzenia różnego rodzaju ewidencji związanych z zatrudnianiem pracowników młodocianych . Pod- czas 86 kontroli (w 2024 r. – 89 kontroli) stwierdzono brak prowadzenia ewidencji (lub ewidencja ta prowadzona była nierzetelnie) czasu pracy przy pracach wzbronionych, a dozwolonych w celu odbycia przygotowania zawodowe - go. Nieprowadzenie takiej ewidencji uniemożliwia ocenę stopnia narażenia na występowanie warunków wykonywa - nia pracy stwarzających największe zagrożenie dla zdro- wia młodocianych pracowników. Ponadto, przeprowadzone kontrole potwierdziły niewyko - nywanie obowiązku właściwego przygotowania młodocia- nych do pracy, polegające na dopuszczeniu pracowników młodocianych do pracy bez szkolenia wstępnego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. W roku 2025 nieprzepro - wadzanie instruktażu ogólnego stwierdzono podczas 124 kontroli a instruktażu stanowiskowego podczas 121 kontro - li (w 2024 r. odpowiednio 114 i 109), a także bez wstępnych badań profilaktycznych w 167 kontrolach (w 2024 r. – 148). W 2025 r., podobnie jak w poprzednich latach, najczęściej występującymi nieprawidłowościami przy zatrudnianiu pra - cowników młodocianych było nieprzestrzeganie przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Brak odpo- wiednich badań lekarskich oraz szkoleń bhp w przypadku młodocianych jest szczególnie niebezpieczny i może powo - dować ogromne koszty społeczne. Pracodawcy wciąż nieprawidłowo sporządzają doku - mentację z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy młodo- cianych, w tym wykaz prac wzbronionych młodocianym czy też ocenę ryzyka zawodowego na danym stanowisku pracy uwzględniającą warunki zatrudnienia takiego pracownika, a także wymagane ewidencje. Wnioski Nadal pozostaje aktualny postulat zmiany przepisów art. 201 Kodeksu pracy , który dotyczy badań lekar- skich pracowników młodocianych, poprzez dostosowa- nie go do wymogów przepisów Konwencji MOP nr 77 i 78 stanowiących, że młodociany poniżej 18 lat powinien pod - legać badaniom lekarskim w odstępach nie dłuższych niż rok. Zmiana redakcyjna powinna również objąć art. 193 Kodeksu pracy , poprzez określenie formy, w jakiej ewiden- cja pracowników młodocianych ma być prowadzona. Mając na względzie wyniki kontroli z 2025 r., ale również lat ubiegłych, należy stwierdzić, że celowe jest kontynu - owanie czynności kontrolnych, szczególnie u pracodawców z branż, w których stwierdzono najwięcej nieprawidłowości. Uzasadnione jest również prowadzenie dalszej współpracy z organami i instytucjami zajmującymi się sprawami zatrud - niania młodocianych w celu podnoszenia świadomości prawnej pracodawców i ograniczania liczby naruszeń prawa pracy (kuratoria, szkoły, hufce pracy, urzędy pracy, organiza - cje rzemieślnicze i organy kontroli). Ważne pozostaje także prowadzenie szkoleń z zakre- su prawnej ochrony pracy młodocianych, w których uczestniczyliby pracodawcy. Należy kontynuować współ- pracę ze szkołami uczącymi młodzież odbywającą przygo- towanie zawodowe, w ramach której organizowane będą spotkania z uczniami, rodzicami oraz opiekunami uczniów będących pracownikami młodocianymi, celem uświada - miania ich o przysługujących uprawnieniach i obowiązkach w omawianym zakresie. Szeroko zakrojona działalność pro - mocyjno-prewencyjna niewątpliwie przyczynia się do popra- wy warunków pracy pracowników młodocianych. Wydawanie zezwoleń na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci W 2025 r. wydano 2628 zezwoleń na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16. roku życia. W stosunku do 2024 r. i 2023 r., nastą - pił nieznaczny spadek liczby wydanych zezwoleń, bowiem SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 109 w ubiegłych latach wydano: w 2024 r. – 2743 zezwolenia, a w 2023 r. – 2689 zezwoleń. Większość podmiotów, które wystąpiły z wnioskami o udzielenie zezwolenia prowadziło działalność artystycz- ną i reklamową. Sporadycznie składano wnioski o wydanie zezwolenia na pracę dzieci w zakresie działalności sportowej. Podmioty prowadzące działalność artystyczną występo - wały z wnioskami o udzielenie zezwolenia na udział dzieci w spektaklach teatralnych lub operowych, a także udział w zdjęciach lub nagraniach do filmu. Natomiast podmioty prowadzące działalność reklamową występowały z wnio - skami o udział dzieci w nagraniach filmowych, reklamo- wych, lektorskich oraz sesjach fotograficznych. W związku z wnioskami, które wpłynęły w 2025 r. inspek - torzy pracy przed wydaniem decyzji dokonywali ustaleń uwzględniających spełnienie przez wnioskodawców wyma - gań formalnoprawnych określonych w art. 304 5 § 4 Kodek- su pracy, tj. posiadanie: −orzeczeń lekarskich stwierdzających brak przeciwwska - zań do wykonywania przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych; −opinii poradni psychologiczno-pedagogicznych dotyczą - cych braku przeciwwskazań do wykonywania przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych; −opinii dyrektorów szkół, do których uczęszczają dzieci, dotyczących możliwości wypełniania przez dzieci tych obowiązków w czasie wykonywania przez nie pracy lub innych zajęć zarobkowych; −pisemnych zgód przedstawicieli ustawowych lub opieku - nów dzieci na wykonywanie przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych. W niektórych przypadkach wydanie decyzji poprze - dzały kontrole, w trakcie których dokonywano dodatkowo sprawdzenia pod kątem uwarunkowań wykonywania zajęć przez dzieci. Zakresem kontroli inspektorzy obejmowali m.in. zagadnienia związane ze spełnieniem przez podmioty zatrudniające wymagań bezpieczeństwa i higieny przy organizacji pracy dzieci, a w szczególności: −ocenę warunków organizacyjno-technicznych i uświada - miania ich o ewentualnych zagrożeniach występujących na scenie oraz w studiu nagrań i zapleczu (zaplecze sce - niczne, pomieszczenie techniczne telewizji, podorkiestrze na scenie); −zapewnienie dzieciom warunków socjalnych i higienicz - no-sanitarnych (indywidualna garderoba z zapleczem higieniczno-sanitarnym); −ustalenie czy praca nie powodowała zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego dzieci; −ocenę zapewnienia bieżącej opieki nad dziećmi w czasie realizacji ich zadań (stały opiekun dziecka i inspicjent). Jeśli inspektorzy nie stwierdzili nieprawidłowości w sfe- rze zarówno formalnej, jak i w sferze faktycznego zapew- nienia dzieciom bezpiecznych i higienicznych warunków ich pracy, wówczas wydawano decyzje pozytywne (w 2025 r. wydano 2628 decyzje). Nie wszystkie złożone wnioski zawierały niezbędne dokumenty (np. orzeczenie lekarskie o braku przeciwwska - zań do wykonywania pracy przez dziecko czy opinia porad- ni psychologiczno-pedagogicznej), toteż inspektorzy pracy wydali w 2025 r. 4 decyzje odmawiające wydania zezwole - nia na pracę dzieci. Informacja na temat wydanych zezwoleń na wykonywa- nie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci zawar - ta została w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 110 ROZDZIAŁ 7 8 Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Rozdział Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 113 8. Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 8.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z występowaniem w środowisku pracy czynników fizycznych, biologicznych i chemicznych 8.1.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami fizycznymi (hałas, drgania mechaniczne, mikroklimat) Hałas Celem kontroli było ustalenie, czy pracodawcy prawi- dłowo identyfikują zagrożenia związane z hałasem oraz podejmują skuteczne działania ograniczające narażenie pracowników. Dobór podmiotów do kontroli koncentrował się na profilu działalności, stosowanych technologiach i parku maszynowym związanych z możliwością występo - wania istotnego narażenia na hałas. Kontrolą objęto w szczególności: wykonywanie badań i pomiarów hałasu, prowadzenie wymaganej doku - mentacji, ocenę ryzyka zawodowego, informowanie pracowników o zagrożeniach, programy działań organi - zacyjno-technicznych, stosowanie środków ochrony indy- widualnej oraz kierowanie pracowników na profilaktyczne badania lekarskie. W takim zakresie przeprowadzono 278 kontroli w 272 podmiotach, w których pracę świadczyło łącznie ponad 32,7 tys. osób, w tym 31,1 tys. na podstawie stosunku pra - cy. Dominowały zakłady małe i średnie, stanowiąc 88,8% ogółu. Najczęściej kontrolowano podmioty przetwórstwa przemysłowego, zwłaszcza z branż obróbki metali, drewna, tworzyw sztucznych oraz produkcji materiałów budowlanych. Diagnoza Nieprawidłowości stwierdzono podczas 209 kontro- li, co stanowi 75,2% ogółu. Oznacza to, że naruszenia przepisów dotyczących ochrony pracowników przed hała - sem miały charakter powszechny. Uchybienia występo- wały we wszystkich grupach wielkościowych, przy czym najwyższy odsetek stwierdzono w najmniejszych zakła - dach – 88,7% kontroli. Najpoważniejsze problemy dotyczyły oceny ryzy- ka zawodowego i badań oraz pomiarów hałasu. Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka stwierdzono w ponad połowie skontrolowanych podmiotów, w których badano to zagadnienie, a w co trzecim zagrożenia związa - ne z hałasem nie zostały w tej ocenie właściwie uwzględ- nione. Nieprawidłowości dotyczące badań i pomiarów tego czynnika szkodliwego dla zdrowia ujawniono w 34,0% pod - miotów, a uchybienia w zakresie udostępniania pracowni- kom wyników tych badań i pomiarów – w 13,1%. Znaczna skala naruszeń dotyczyła także działań pro- filaktycznych i organizacyjnych. W 36,6% kontroli nie zapewniono prawidłowego opracowania lub realizacji pro - gramów działań organizacyjno-technicznych ogranicza- jących narażenia na hałas. Nieprawidłowości w zakresie ujmowania zagrożeń związanych z hałasem w programach szkoleń stwierdzono w 27,2% kontroli. Istotne uchybienia dotyczyły również profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników. W co czwartym skiero- waniu na badania lekarskie nie zamieszczono informacji Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na hałas odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości programy szkoleń w dziedzinie bhp program działań organizacyjno-technicznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia ocena ryzyka zawodowego badania lekarskie okresowe A B C D szkolenia bhp G badania lekarskie wstępne H skierowania na prolaktyczne badania lekarskie F wyposażenie w środki ochrony indywidualnej I udostępnianie pracownikom wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia J E 55 37 34 33 27 26 24 20 14 13 BACDEFGHIJ o występowaniu hałasu na stanowisku pracy, w 26,6% kon- troli stwierdzono nieprawidłowości dotyczące badań okre- sowych, a w co piątej kontroli – wyposażenia pracowników w środki ochrony indywidualnej. Analiza danych z kontroli wskazuje, że przyczyny nie- prawidłowości to przede wszystkim formalne traktowanie oceny ryzyka i innej dokumentacji bhp, ograniczanie kosz - tów badań i pomiarów czynników szkodliwych, brak środ- ków na nowoczesne rozwiązania techniczne ograniczające narażenie na hałas oraz niewystarczające wykorzystanie wyników badań przy organizacji pracy i w profilaktycznej ochronie zdrowia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 114 ROZDZIAŁ 8 Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na drgania mechaniczne odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości program działań organizacyjno-technicznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń ocena ryzyka zawodowego badania lekarskie okresowe A B C D programy szkoleń w dziedzinie bhp G skierowania na prolaktyczne badania lekarskie H wyposażenie w środki ochrony indywidualnej F szkolenie bhp I wskazanie przez pracodawcę czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary J E 56,3 BACDEFGHIJ 45,6 36,8 36,4 30,0 29,6 23,4 20,3 12,7 26,9 Drgania mechaniczne Celem 81 kontroli w 77 podmiotach było ustalenie, czy pracodawcy prawidłowo identyfikują narażenie na drga - nia mechaniczne oraz czy podejmują działania ograni- czające ryzyko zawodowe związane z takim narażeniem. Kontrole zrealizowano w zakładach, w których wykony - wano prace powodujące narażenie na drgania miejscowe lub ogólne, a ich zakres obejmował podobne aspekty, jak w przypadku hałasu, czyli badania i pomiary czynników szkodliwych, ocenę ryzyka zawodowego, szkolenia bhp, informowanie pracowników o zagrożeniach, profilaktycz - ne badania lekarskie oraz wyposażenie w środki ochrony indywidualnej. Struktura kontroli według wielkości zatrudnienia w zakła - dach przedstawiała się następująco: do 9 pracujących – 12,3%, od 10 do 49 – 33,3%, od 50 do 249 – 34,6%, 250 i więcej – 19,8%. Największe zakłady stanowiły niespełna 1/5 skontrolowanych jednostek, ale skupiały prawie 13 tys. z 17,2 osób świadczących pracę, tj. 74,8% ogółu. Diagnoza Wyniki kontroli wskazują, że poziom przestrzegania przepisów dotyczących ochrony pracowników przed drganiami mechanicznymi nadal jest niezadowalają - cy. Najczęściej stwierdzane uchybienia dotyczyły podstawowych elementów systemu zarządzania ryzykiem . Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowego ujawniono w 56,3% zbadanych przypadków. Oznacza to, że w ponad połowie objętych oceną przypad - ków pracodawcy nie zapewnili prawidłowego rozpoznania zagrożeń albo nie powiązali oceny ryzyka z rzeczywisty - mi warunkami pracy. Wysoka skala naruszeń dotyczyła również badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia – nie- prawidłowości stwierdzono w 45,6% przypadków. Dodat- kowo w 12,7% przypadków nieprawidłowo wskazano czynniki szkodliwe, dla których należało wykonywać bada - nia i pomiary. Dane te potwierdzają, że część pracodaw- ców ma trudności zarówno z prawidłowym typowaniem stanowisk do pomiarów, jak i z wykorzystywaniem ich wyników w działaniach profilaktycznych. Istotne problemy ujawniono także w zakresie działań organizacyjnych dotyczących pracowników. Nieprawidło - wości w profilaktycznych badaniach lekarskich okreso- wych stwierdzono w prawie co trzecim skontrolowanym podmiocie, w badaniach wstępnych w 11,8%, a w wypo - sażeniu pracowników w środki ochrony indywidualnej przed drganiami mechanicznymi w 29,6% przypadków. W obszarze przygotowania pracowników do bezpiecz- nej pracy uchybienia dotyczyły programów szkoleń bhp – 26,9%, instruktażu stanowiskowego – 23,4%, szkoleń okresowych – 20,3% oraz instruktażu ogólnego – 14,5%. Relatywnie rzadziej występowały nieprawidłowości w informowaniu pracowników o ryzyku zawodowym i zasa - dach ochrony – 6,4% przypadków, udostępnianiu wyników badań i pomiarów – 6,9% oraz w stosowaniu przydzielonych środków ochrony indywidualnej – 7,7%. Nie zmienia to jed - nak faktu, że uchybienia w tych obszarach ograniczają sku- teczność działań ochronnych. Analiza wykazała, że naruszenia mają swoje źródło w traktowaniu bhp jedynie jako wymogu formalnego. Doku - mentacja nie nadąża za realnymi procesami, a wyniki pomiarów środowiskowych nie są uwzględniane przy oce - nie ryzyka zawodowego. Mikroklimat zimny i gorący Kolejnymi czynnikami środowiska pracy w grupie szko- dliwych są mikroklimat gorący i zimny. Głównym celem kontroli związanych z tymi czynnikami było zapewnienie bezpieczeństwa pracy oraz zwiększenie stopnia przestrze - gania przepisów obowiązujących w tym zakresie. Podczas kontroli szczególną uwagę zwracano na stoso - wanie bezpiecznych metod pracy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 69 kontroli w 67 podmiotach, w których pracownicy wykonywali pra- cę w warunkach mikroklimatu gorącego lub w warunkach mikroklimatu zimnego. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 115 w co piątym zakładzie inspektorzy stwierdzili nieprawi- dłowości w skierowaniach pracowników na profilaktyczne badania lekarskie Stosunkowo częściej nieprawidłowości stwierdzano w małych zakładach pracy, zatrudniających do 9 pracow - ników. Pracodawcy zazwyczaj wykazywali chęć i wolę współpracy w zakresie wypełnienia ciążących na nich obowiązków i usunięcia wskazanych braków czy uchybień. Większość nieprawidłowości została przez pracodawców usunięta przed końcem okresu sprawozdawczego. 8.1.2. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami biologicznymi Celem kontroli w odniesieniu do szkodliwych czynników bio- logicznych w miejscu pracy była ocena stanu przestrzega- nia przepisów regulujących ochronę zdrowia pracowników narażonych na działanie tych czynników, w szczególności w zakresie identyfikacji zagrożeń, przeprowadzania i aktu - alizacji oceny ryzyka zawodowego, stosowania środków zapobiegawczych oraz organizacyjnych, a także przygoto - wania pracowników do wykonywania pracy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 185 kon- troli, z czego 67 odnosiło się do sektora publicznego (36,2%). Najwięcej kontroli zrealizowano w zakładach zatrudniających od 10 do 49 pracowników (38,9% ogółu), najmniej zaś w mikroprzedsiębiorstwach do 9 osób (tylko 4,9%). Kontrole realizowane w ramach tematu objęły pod - mioty o zróżnicowanym profilu działalności, co pozwo- liło na ocenę zagrożeń biologicznych w odmiennych środowiskach pracy. Ogółem w skontrolowanych zakładach pracę świad- czyło 14,2 tys. pracowników. Były to głównie średnie i duże zakłady pracy zatrudniające powyżej 49 pracow - ników (71%). Praca w mikroklimacie gorącym związana była najczę- ściej z produkcją wyrobów piekarniczych oraz produkcją wyrobów szklanych, stalowych i żeliwnych. Natomiast praca w mikroklimacie zimnym dotyczyła głównie sprzedaży, produkcji i magazynowania towarów mrożonych, produkcji wyrobów spożywczych m.in. z mięsa oraz przetwórstwa mleka. Diagnoza Zidentyfikowane problemy dotyczyły w szczególności prze- prowadzenia badań i pomiarów mikroklimatu gorącego lub zimnego, właściwego zabezpieczenia i oznakowania miejsc niebezpiecznych, zapewnienia pracownikom odpowiednich pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, a także napojów i posiłków profilaktycznych. Skala naruszeń przepisów w zakresie szkoleń bhp oraz badań lekarskich była podobna w zakładach zatrudniają - cych pracowników w warunkach mikroklimatu gorącego i zimnego, np. w co czwartym skontrolowanym zakładzie pracodawcy nie uwzględnili w programach szkoleń, a tak - że przy ocenie ryzyka zawodowego, zagadnień związa- nych z narażeniem na ten czynnik szkodliwy. Natomiast Nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów szczególnych dotyczących zatrudniania pracowników w warunkach mikroklimatu gorącego Nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów szczególnych dotyczących zatrudniania pracowników w warunkach mikroklimatu zimnego Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne magazynowanie i składowanie szkolenia w dziedzinie bhp obiekty i pomieszczenia pracy maszyny i urządzenia techniczne ocena ryzyka zawodowego odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 62 53 50 41 41 magazynowanie i składowanie szkolenia w dziedzinie bhp obiekty i pomieszczenia pracy środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze ocena ryzyka zawodowego odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 49 43 40 34 34 odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE okresowe szkolenie bhp ocena ryzyka zawodowego szkodliwe czynniki biologiczne w ocenie ryzyka zawodowego skierowania na prolaktyczne badania lekarskie wstępne szkolenie bhp – instruktaż stanowiskowy A B C D E wstępne szkolenie bhp – instruktaż ogólny odzież i obuwie robocze F G środki ochrony indywidualnejH FG H 59,8 50,6 42,7 31,7 28,0 20,7 16,6 6,7 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 116 ROZDZIAŁ 8 Charakter wykonywanej pracy w poszczególnych podmiotach determinował rodzaj i natężenie naraże- nia na szkodliwe czynniki biologiczne. W kontrolowa- nych środowiskach pracy występowało w szczególności narażenie na czynniki: −pochodzenia ludzkiego, związane z bezpośrednim kon - taktem z innymi osobami (pracownicy opieki, personel usługowy, obsługa klientów i czytelników), −pochodzenia zwierzęcego, charakterystyczne dla działal - ności weterynaryjnej, −związane z materiałami i surowcami, w tym pyły orga - niczne, pleśnie, grzyby i mikroorganizmy występujące w środowiskach produkcyjnych, magazynowych oraz archiwalnych, −wynikające z kontaktów pośrednich, w szczególno - ści poprzez powierzchnie robocze, przedmioty użytko- we, materiały biblioteczne, odpady, worki typu big-bag, a także elementy infrastruktury technicznej. Diagnoza Analiza wyników z kontroli wykazała również znaczne zróżnicowanie poziomu podejścia do systemów zarządza - nia bezpieczeństwem i higieną pracy w zakresie zagrożeń biologicznych. W części kontrolowanych podmiotów iden - tyfikacja zagrożeń biologicznych oraz stosowane środki profilaktyczne miały charakter systemowy i udokumen - towany, natomiast w innych przypadkach stwierdzano rozbieżności pomiędzy posiadaną dokumentacją, a fak - tyczną organizacją pracy lub praktyką stosowaną przez pracowników. W 83 przypadkach (50,6%) pracodawcy nie zamieści - li w skierowaniu na badania lekarskie informacji na temat występowania na stanowisku pracy szkodliwych czynników biologicznych. Najczęściej występujące nieprawidłowości dotyczy - ły niedostatecznej identyfikacji zagrożeń biologicznych w dokumentacji pracodawców. Stwierdzano przypadki, w których: −czynniki biologiczne nie były wskazywane w skierowa - niach na badania lekarskie, pomimo faktycznego wystę- powania narażenia; −w ocenach ryzyka zawodowego nie uwzględniono nie - których czynności wykonywanych przez pracowników, m.in. czynności związanych z bezpośrednim lub pośred - nim kontaktem z potencjalnym źródłem czynników biologicznych; −zagrożenia biologiczne były opisane w sposób ogólniko - wy, bez wskazania ich źródła, dróg przenoszenia oraz możliwych skutków zdrowotnych; −brak środków ochrony indywidualnej przeznaczo - nych do ochrony przed czynnikami biologicznymi lub ich niestosowanie; −brak zasad dotyczących prania, czyszczenia i przecho - wywania odzieży roboczej mającej kontakt z czynnikami biologicznymi; −brak oznakowania stref, pomieszczeń lub stanowisk pra - cy, w których występuje narażenie biologiczne; −brak procedur postępowania z materiałami potencjalnie skażonymi biologicznie. 8.1.3. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami chemicznymi Kontrole dotyczyły bezpieczeństwa i higieny pracy w narażeniu na substancje chemiczne i ich mieszaniny w zakładach pracy nie należących do branży chemicznej. Miały one na celu wzmocnienie ochrony zdrowia osób pracujących poprzez podnoszenie poziomu świadomości narażenia zawodowego na szkodliwe czynniki chemiczne w środowisku pracy. W 2025 r. skontrolowano 242 podmioty, w których występowały substancje chemiczne i ich mieszaniny. Pra - cowało w nich ponad 20 tys. osób, w tym niemal 17 tys. zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Najwięcej skontrolowanych zakładów to zakłady małe, zatrudniają - ce od 10 do 49 osób (39% podmiotów) i mikroprzedsiębior- stwa – do 9 osób (30% podmiotów). Diagnoza Stwierdzane uchybienia w zapewnianiu bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wynikały z nieprawidłowo przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego. Ponad połowa kontroli ujawniła błędy w ocenie ryzyka, w tym nie - uwzględnianie wszystkich istotnych czynników ryzyka oraz nieokreślanie właściwych środków zapobiegających ryzy - ku. Pomimo długiego okresu obowiązywania przepisów w tym zakresie 10% kontrolowanych nie dokonało oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy. Na powyższe wpływał brak sporządzania okresowych analiz stanu bhp zawierających wnioski dotyczące jego poprawy stwierdzony podczas 27% kontroli oraz konsul - tacji z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkich działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pra - cy (24% kontroli). Uchybienia w tym zakresie prowadzi- ły do braku skutecznego informowania pracujących o zagadnieniach bhp istotnych z uwagi na specyfikę zakładu pracy stosującego substancje i mieszaniny che - miczne. Ponadto brak opracowanych programów szkoleń bhp (24%) oraz prowadzenie szkoleń zgodnie z programa - mi nieuwzględniającymi zagrożeń chemicznych nie sprzyja- ło rzetelnemu przekazywaniu pracownikom informacji. Nieprawidłowości związane z przestrzeganiem obo- wiązku wykonywania badań i pomiarów czynników Nieprawidłowości dotyczące badań i pomiarów chemicznych czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy brak wykonanych badań i pomiarów nieprawidłowe wytypowanie do badań i pomiarów udostępnienie pracownikom wyników badań i pomiarów odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 24 14 12 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 117 szkodliwych na stanowiskach pracy stwierdzono w 42% podmiotów. W 24% kontrolowanych podmiotów nie przeprowadzono badań i pomiarów czynników szkodli - wych dla zdrowia, co wiązało się z ich niewytypowa- niem przez pracodawcę. W co ósmym zakładzie nie poinformowano pracowników narażonych na oddziały - wanie czynników chemicznych o aktualnych wynikach badań i pomiarów. Przestrzeganie przepisów dotyczących szkodliwych czynników chemicznych w środowisku pracy wpły - wa na poziom ochrony zdrowia pracujących. Nieprawi- dłowości dotyczące profilaktycznych badań lekarskich z zakresu medycyny pracy stwierdzono zarówno w przypadku badań wstępnych, jak i okresowych badań lekarskich pracowników, co wynikało m.in. z braku wska - zywania w skierowaniu na badanie lekarskie wszystkich czynników szkodliwych dla zdrowia występujących na sta - nowisku pracy. Nieprawidłowości dotyczące środków ochrony indy- widualnej (stwierdzone w 35% skontrolowanych zakła- dów pracy), wskazują na brak właściwej ochrony zdrowia pracujących w narażeniu na substancje chemiczne i ich mieszaniny. Uchybienia wiązały się z nieprzydzieleniem środków zapewniających właściwą ochronę (20%), jak też brakiem wyposażenia pracujących w te środki (15%). Pracodawcy nie wywiązywali się także z obowiązku zapewnienia skutecznej ochrony zbiorowej dla pracują- cych w pomieszczeniach pracy – brak lub niesprawną wen- tylację stwierdzono w 16% skontrolowanych podmiotów. Większość nieprawidłowości na stanowiskach pra- cy wynikała z uchybień formalnych, które skutkowały brakiem właściwej informacji o zagrożeniach, sposobach ochrony i postępowaniu w sytuacjach awaryjnych. W 42% skontrolowanych podmiotów nie opracowano instrukcji bhp postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdro- wia lub instrukcje zawierały nieprawidłowe zapisy (20%). W konsekwencji niekiedy niewłaściwe wykonywanie prac z chemikaliami powodowało bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia pracujących. Prawie co trzeci kontrolowa - ny pracodawca nie sporządził wykazu prac szczegól- nie niebezpiecznych z czynnikami chemicznymi i nie określił szczegółowych wymagań przy ich wykonywaniu. Duża liczba nieprawidłowości wiązała się również z magazynowaniem czynników chemicznych (41% kon - trolowanych podmiotów). W 30% przeprowadzonych kon- troli stwierdzono, że magazyny i miejsca składowania lub przechowywania substancji i mieszanin chemicznych nie były dostosowane do rodzaju składowanych materia - łów. Wynikało to ze źle opracowanych instrukcji maga- zynowania (12%) oraz niewłaściwej organizacji miejsc magazynowania. Nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób pracujących w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki chemiczne odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości uwzględnienie w programach szkoleń zagadnień związanych z narażeniem pracowników na działanie czynników chemicznych karty charakterystyki stosowanych substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń czynnikami chemicznymi spis stosowanych substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie zamieszczenie w skierowaniu na badania lekarskie informacji o występowaniu na stanowisku pracy czynników chemicznych A B C D badania lekarskie wstępne G H badania lekarskie okresowe F oznakowanie opakowań, zbiorników, pojemników, instalacji E 53 BACDEFGH 37 35 32 30 28 2424 Wnioski Analiza wyników przeprowadzonych kontroli w zakresie narażenia na szkodliwe czynniki środowiska pracy jedno - znacznie wskazuje na potrzebę intensyfikacji działań nadzorczych i prewencyjnych, szczególnie w obsza - rze drgań mechanicznych. To właśnie tu odnotowuje się największą skalę naruszeń dotyczących rzetelności badań, pomiarów oraz oceny ryzyka zawodowego, które stanowią fundament dla pozostałych procesów ochron - nych, takich jak szkolenia czy dobór właściwych środ- ków ochrony indywidualnej. Skuteczna ochrona zdrowia wymaga zatem odejścia od formalnego traktowania obo - wiązków na rzecz praktycznego wykorzystywania wyników pomiarów w codziennej organizacji pracy. W odniesieniu do mikroklimatu gorącego i zimnego, cykliczne kontrole przynoszą wymierne efekty w postaci spadku wskaźnika nieprawidłowości i wzrostu świadomości pracodawców. Niemniej jednak, wciąż identyfikowane są bra - ki w znajomości ogólnych przepisów bhp, co uzasadnia dal- sze prowadzenie działań edukacyjnych. W środowiskach narażonych na czynniki biologicz- ne, kluczowe znaczenie ma egzekwowanie właściwej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 118 ROZDZIAŁ 8 organizacji pracy poprzez stanowcze środki prawne, które wymuszają na podmiotach kontrolowanych większą dba - łość o bezpieczeństwo procesów. Niepokojąca sytuacja występuje w obszarze czynni- ków chemicznych, szczególnie w małych zakładach spoza branży chemicznej, gdzie poziom ochrony zdrowia pracowników pozostaje niedostateczny. Wymaga to konty - nuacji nadzoru nad tą grupą podmiotów oraz promowania nowoczesnych rozwiązań technicznych ograniczających ekspozycję u źródła. Niezbędne jest przy tym zacieśnienie współpracy pracodawców z jednostkami medycyny pracy oraz laboratoriami wykonującymi pomiary, aby dokumento - wanie narażenia było zgodne ze stanem faktycznym. Istotnym elementem poprawy bezpieczeństwa oka- zuje się sprawność korygowania uchybień już w trak- cie trwania czynności kontrolnych. Wysoka skuteczność decyzji ustnych dotyczących kwestii formalno-organiza - cyjnych potwierdza gotowość pracodawców do bieżącej poprawy warunków pracy. Suma zastosowanych środków prawnych, od wystąpień po postępowania w sprawach o wykroczenia, pozwala na trwałe wzmocnienie standar - dów bezpieczeństwa i higieny pracy we wszystkich bada- nych obszarach szkodliwości środowiskowej. 8.2. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnością Zakres kontroli Do zakresu działalności Państwowej Inspekcji Pracy w obszarze dotyczącym warunków zatrudniania osób z niepełnosprawnością należy prowadzenie kontroli planowych na otwartym rynku pracy oraz w zakładach pracy zapewniających warunki pracy chronionej, a tak - że kontroli na wnioski składane przez pracodawców, organizatorów lub starostów, związane z zamiarem uzyskania statusu prowadzącego zakład pracy chro - nionej lub statusu prowadzącego zakład aktywności zawodowej oraz w związku ze staraniem się podmio - tów o refundację dodatkowych kosztów przystosowania lub kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla osoby z niepełnosprawnością. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 907 kontroli w 710 podmiotach zatrudniających osoby z niepełnospraw- nością. W skontrolowanych zakładach pracę świadczyło 92,0 tys. osób, w tym na podstawie stosunku pracy zatrud - nionych było 71,1 tys. pracowników. Zakłady zapewniające warunki pracy chronionej – kontrole zaplanowane w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej W 163 zakładach pracy chronionej oraz w 32 zakładach aktywności zawodowej inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 249 planowych kontroli. W skontrolowanych zakładach pracy chronionej i zakła- dach aktywności zawodowej zatrudnionych było 22,3 tys. osób z niepełnosprawnością, w tym ponad 18 tys. osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Działalność zakładów naj - częściej związana była z usługami administrowania (38%) i z przetwórstwem przemysłowym (30%). Zakłady otwartego rynku pracy – kontrole zaplanowane Inspektorzy pracy przeprowadzili 135 kontroli warunków pracy osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w 132 zakła - dach pracy na otwartym rynku pracy. W skontrolowanych przez inspektorów pracy zakładach zatrudnionych było nie - mal 18,5 tys. pracowników, w tym 17,1 tys. na podstawie stosunku pracy. Większość skontrolowanych zakładów otwartego rynku pracy stanowiły podmioty małe, zatrudniające do 49 pra - cowników (58%) i średnie – od 50 do 249 pracowników (30%). Przedsiębiorstwa te prowadziły najczęściej działal - ność w zakresie przetwórstwa przemysłowego (27%) oraz handlu i napraw (19%). Kontrole przeprowadzane na wniosek pracodawcy, organizatora, starosty Inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 534 kontro- le na wniosek 440 pracodawców. Najwięcej kontroli prze- prowadzono u pracodawców otwartego rynku pracy organizujących stanowiska pracy dla osób z niepełnospraw - nością – stanowiły one 72% kontroli. O zwrot kosztów naj- częściej ubiegali się pracodawcy prowadzący mikro i małe przedsiębiorstwa – do 49 zatrudnionych (66%). Prowadzona przez tych pracodawców działalność najczęściej związa - na była z przetwórstwem przemysłowym (22%), usługami administrowania (16%) oraz handlem i naprawami (16%). Diagnoza Zakłady zapewniające warunki chronione – kontrole zaplanowane w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej Nieprawidłowości dotyczące zatrudniania osób z niepeł- nosprawnością, skutkujące zastosowaniem środków praw- nych, stwierdzono podczas: −80% kontroli u pracodawców posiadających status zakła - du pracy chronionej, −86% kontroli u pracodawców posiadających status zakła - du aktywności zawodowej. Najczęściej stwierdzane w tych zakładach pracy niepra- widłowości z zakresu prawnej ochrony pracy dotyczyły: −urlopów wypoczynkowych – nieudzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w któ - rym nabyli do niego prawo oraz nieudzielania urlopów niewykorzystanych w roku kalendarzowym, w którym pracownicy nabyli do niego prawo najpóźniej do 30 wrze - śnia następnego roku kalendarzowego; −ewidencji czasu pracy – niewłaściwego ewidencjonowa- nia czasu pracy, nierejestrowania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy; −stosunku pracy – przekazywania pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 119 Zakłady otwartego rynku pracy – kontrole zaplanowane Naruszenia przepisów dotyczące zatrudniania osób z niepełnosprawnością w zakładach otwartego rynku pra - cy, skutkujące zastosowaniem środków prawnych, stwier- dzono w 79% kontroli. Nieprawidłowości z zakresu prawnej ochrony pracy dotyczyły najczęściej: −ewidencji czasu pracy – niewłaściwego ewidencjonowa- nia czasu pracy, nierejestrowania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy; −stosunku pracy – przekazywania pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. Kontrole związane z badaniem skarg osób z niepełnosprawnością W 2025 r. osoby z niepełnosprawnością zgłosiły 290 skarg na pracodawców, wskazując 331 przedmio- tów skargowych. W związku ze złożonymi skargami inspektorzy pracy przeprowadzili 66 kontroli. W wyni- ku weryfikacji otrzymanych zgłoszeń 68 z nich uznanych zostało za zasadne, 134 – za bezzasadne, natomiast w 82 przypadkach nie było możliwości zweryfikowania zasadności skargi, a pozostałe sprawy w czasie sporzą - dzania sprawozdania były w toku. Najczęściej zgłaszane przez pracowników nieprawidło - wości dotyczyły: −urlopów wypoczynkowych – nieudzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w któ - rym nabyli prawo, urlopu dodatkowego z tytułu niepeł- nosprawności w stopniu znacznym lub umiarkowanym; −wynagrodzenia za pracę – niewypłacenia wynagrodze - nia, niewypłacenia wynagrodzenia za pracę w godzi- nach nadliczbowych i/lub dodatku do wynagrodzenia z tytułu pracy w nadgodzinach, nieterminowego wypła - cenia wynagrodzenia, wypłacenia wynagrodzenia w wysokości niższej niż to wynika z umowy o pracę; −czasu pracy – zatrudniania pracowników niepełno - sprawnych w czasie przekraczającym obowiązujący wymiar; −mobbingu. Techniczne bezpieczeństwo pracy – odsetek kontroli w zakładach otwartego rynku pracy, w których stwierdzono nieprawidłowości obiekty i pomieszczenia pracy wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 30 29 28 25 21 19 15 Techniczne bezpieczeństwo pracy – odsetek kontroli w zakładach zapewniających warunki pracy chronionej, w których stwierdzono nieprawidłowości A B C D E F G H środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe obiekty i pomieszczenia pracy pomieszczenia higieniczno-sanitarne utrudnienia funkcjonowania i miejsca niebezpieczne zakłady aktywności zawodowej zakłady pracy chronionej 15 ABCDEF GH odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości 26 13 24 41 24 14 23 14 23 4 22 13 18 11 18 22 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 120 ROZDZIAŁ 8 Działalność prewencyjna na rzecz poprawy warunków pracy osób z niepełnosprawnością W 2025 r. inspektorzy pracy prowadzili szkolenia i webi- naria dotyczące aktywizacji osób z niepełnosprawno- ścią na rynku pracy oraz warunków ich zatrudniania, uczestniczyli także w kampaniach społecznych, konfe - rencjach oraz audycjach poświęconych zagadnieniom związanym z zatrudnianiem osób z niepełnospraw - nością, prowadzili stoiska informacyjno-promocyjne w ramach targów pracy i innych wydarzeń poświęconych aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Ponad - to w inspektoratach pracy prowadzone były dyżury telefoniczne. Na uwagę zasługuje organizowana cyklicznie od ponad dekady przez Okręgowy Inspektorat Pra - cy w Bydgoszczy wspólnie z Kujawsko-Pomorskim Oddziałem Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych konferencja „Osoba z niepeł- nosprawnością w zatrudnieniu”. Głównym celem tej inicjatywy jest budowanie świadomości społecznej oraz promowanie działań wspierających aktywność osób z niepełnosprawnością na rynku pracy. Organizowana w 2025 r. przy współpracy z Uniwersytetem Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy XIII edycja tego wydarzenia poświęcona była roli sportu w procesie aktywizacji zawo - dowej osób z niepełnosprawnością. Ponadto w 2025 r.: −Okręgowy Inspektorat Pracy w Gdańsku we współpra - cy z Oddziałem Pomorskim Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zorganizował konferencję pod tytułem „Zatrudnianie osób z niepełno - sprawnościami” – spotkanie miało na celu przybliżenie problematyki zatrudniania osób z niepełnosprawnościami; −Okręgowy Inspektorat Pracy w Olsztynie we współpra - cy z Oddziałem Warmińsko-Mazurskim Państwowe- go Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z inicjatywy Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, zorga - nizował konferencję poświęconą zagadnieniom dostęp- ności i równego traktowania w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami. Wnioski Kontrole warunków zatrudniania osób z niepełnospraw- nością przeprowadzone przez inspektorów pracy w 2025 r. wykazały wiele nieprawidłowości zarówno dotyczących zagadnień stosunku pracy, jak i technicz - nego bezpieczeństwa pracy. Znaczna część z nich obejmowała zagadnienia zwią- zane ze stanem technicznym budynków, instalacji oraz maszyn i urządzeń technicznych. Podkreślić należy, że wyeliminowanie każdej wskazanej przez inspektorów pracy podczas kontroli nieprawidłowości, Kontrole przeprowadzone na wniosek pracodawcy, organizatora, starosty Pracodawca Liczba kontroli / liczba jednostek organizacyjnych Uwagi Ubiegający się o nadanie statusu zakładu pracy chronionej 27 kontroli/ 21 podmiotów Wydano 21 decyzji w sprawie spełnienia warunków uprawniających do nadania statusu – w tym 19 decyzji pozytywnych Posiadający status zakładu pracy chronionej, tworzący nowe oddziały lub inne jednostki organizacyjne 65 kontroli/ 42 podmioty Wydano 63 decyzje w sprawie spełnienia warunków uprawniających do rozszerzenia statusu – w tym 61 decyzji pozytywnych Posiadający status zakładu pracy chronionej i organizujący stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych 25 kontroli/ 20 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 26 stanowisk dla 27 osób z niepełnosprawnością, w tym 12 osób z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 ust. 6 lub art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie ze środków PFRON Ubiegający się o nadanie statusu zakładu aktywności zawodowej 4 kontrole/ 4 podmioty Wydano 4 decyzje w sprawie spełnienia warunków uprawniających do nadania statusu – wszystkie wydane decyzje były pozytywne Posiadający status zakładu aktywności zawodowej, tworzący nowe oddziały lub inne jednostki organizacyjne 25 kontroli/ 18 podmiotów Wydano 18 decyzji w sprawie spełnienia warunków uprawniających do rozszerzenia statusu – wszystkie wydane decyzje były pozytywne Posiadający status zakładu aktywności zawodowej i organizujący stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych 6 kontroli/ 6 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 8 stanowisk pracy dla 9 osób z niepełnosprawnością, w tym 1 osoby z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie wyposażenia stanowiska pracy ze środków PFRON Nieposiadający statusu zakładu pracy chronionej i nieubiegający się o jego nadanie, ale organizujący stanowiska pracy dla osób z niepełnosprawnością (tzw. otwarty rynek pracy) 382 kontrole/ 329 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 379 stanowisk dla 403 osób z niepełnosprawnością, w tym 151 osób z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 ust. 6 lub art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie ze środków PFRON *ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 121 m.in. poprzez wypłatę pracownikom zaległych wyna- grodzeń, udzielenie należnych urlopów czy zapewnienie odpowiedniego zabezpieczenia maszyn i urządzeń oraz doprowadzenie pomieszczeń pracy i pomieszczeń higienicz - nosanitarnych do właściwego stanu technicznego, przyczyni- ło się do poprawy istniejących warunków zatrudnienia i przede wszystkim do poprawy bezpieczeństwa w zakładach pracy. Wyniki kontroli przeprowadzonych w zakładach zatrudnia- jących osoby z niepełnosprawnością wskazują na potrzebę: ●kontynuowania kontroli warunków pracy osób z niepełno - sprawnością, zarówno na chronionym jak i na otwartym rynku pracy; ●kontynuowania działań mających na celu zwiększanie świadomości pracodawców oraz osób z niepełnospraw - nością chcących podjąć zatrudnienie, a także uczniów i studentów oraz opiekunów osób z niepełnosprawnością w zakresie zagadnień związanych z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnością, w tym wymagań w odniesie - niu do obiektów i pomieszczeń, a także właściwej organi- zacji stanowisk pracy; ●prowadzenia przez właściwe organy działań mają - cych na celu podnoszenie świadomości pracodawców oraz osób z niepełnosprawnością w zakresie możli - wości i zasad ubiegania się i korzystania z turnusów rehabilitacyjnych; ●prowadzenia przez właściwe organy działań mają - cych na celu zwiększanie świadomości pracodawców w zakresie możliwości i zasad ubiegania się o różne formy wsparcia finansowego przy zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami. Aktualne pozostają propozycje Państwowej Inspekcji Pracy skierowane w roku 2018 i w roku 2021 do Mini - stra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – o zmianę przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i spo- łecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych , poprzez zmianę odstępstwa od stosowania skróconych norm czasu pracy, jak też wprowadzenie obowiązku ponownego wystąpienia przez właściwy organ do Pań - stwowej Inspekcji Pracy o wydanie opinii każdorazowo w przypadku zmiany osoby niepełnosprawnej zatrud - nionej na refundowanym stanowisku pracy. W dalszym ciągu aktualny pozostaje również wniosek legislacyjny dotyczący potrzeby wprowadzenia w Kodeksie pracy obowiązku kierowania pracownika na profilaktyczne badania lekarskie po przedstawieniu pracodawcy orze - czenia potwierdzającego niepełnosprawność lub orze- czenia potwierdzającego niepełnosprawność w stopniu wyższym niż dotychczasowy. 8.3. Nadzór rynku – kontrole wyrobów w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi i innymi oraz wydawanie opinii na wniosek organów celnych Zakres kontroli W roku 2025 inspektorzy pracy przeprowadzili 874 kon- trole z zakresu nadzoru rynku w 608 podmiotach, których celem była ocena spełnienia przez produkty wymagań dyrektyw nowego podejścia i rozporządzeń UE. Inspek - torzy pracy sprawdzili produkty należące do 9 sektorów dotyczących użytkowanych przez pracodawców maszyn i innych urządzeń technicznych oraz środków ochrony indywidualnej. Diagnoza W roku sprawozdawczym kontrolami objęto 907 produktów. Ujawniono wady w przypadku 63% (572) z nich, przy czym wymagań zasadniczych nie spełniało 42% (382 produkty). Wyniki kontroli z podziałem wg dyrektyw i rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Dyrektywa / rozporządzenie (UE) Liczba kontrolowanych wyrobów* Liczba wyrobów, do których zgłoszono zastrzeżenia* Dyrektywy 2014/29/UE, 2009/105/WE, 87/404/EWG proste zbiorniki ciśnieniowe SPVD77 Dyrektywa 89/686/EWG, rozporządzenie (UE) 2016/425 środki ochrony indywidualnej PPE15435 Dyrektywy 2009/142/WE, 90/396/EWG, rozporządzenie (UE) 2016/426 urządzenia spalające paliwa gazowe GAD 63 Dyrektywy 2014/34/UE, 94/9/WE urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem ATEX 11 Dyrektywy 2014/33/UE, 95/16/WE dźwigi i ich elementy bezpieczeństwa LIFT10 Dyrektywy 2014/68/UE, 97/23/WE urządzenia ciśnieniowe PED3226 Dyrektywy 2006/42/WE, 98/37/WE maszyny MD709511 Dyrektywa 2000/14/WE urządzenia używane na zewnątrz pomieszczeń w zakresie emisji hałasu do środowiska NOISE 4932 Dyrektywy 2014/35/UE, 2006/95/WE, 73/23/EWG sprzęt elektryczny niskonapięciowy LVD213139 * niektóre spośród kontrolowanych produktów podlegały wymaganiom kilku przepisów sektorowych Zastrzec należy, iż dane z tabeli nie powinny być wprost sumowane, gdyż niektóre spośród kontrolowanych produktów podlegały wymaganiom kilku przepisów sektorowych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 122 ROZDZIAŁ 8 W roku sprawozdawczym kontrolami proaktywnymi objęto maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych oraz obuwie ochronne. Maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych Przeprowadzono kontrole 116 m as z yn, o różnym stopniu zaawansowania układów sterowania, m.in. wtryskarek, wytłaczarek, kalandrów, obrabiarek oraz urządzeń do recy - klingu tworzyw sztucznych. O doborze produktów do kon- troli decydowali inspektorzy pracy, m.in. w przypadkach podejrzenia wad lub niezgodności maszyn, które ujawniane były podczas kontroli z innych obszarów, również w zakre - sie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ujawniono niezgodności w odniesieniu do 55 urzą- dzeń (47% kontrolowanych), przy czym wymagań zasad- niczych, wpływających bezpośrednio na bezpieczeństwo użytkowników nie spełniało 46 maszyn (niespełna 40%). Zidentyfikowano niezgodności, które: −w 28 przypadkach związane były z niewłaściwą tre - ścią instrukcji użytkowania – instrukcje nie zawiera- ły m.in. rysunków, schematów, opisów i objaśnień niezbędnych do bezpiecznego użytkowania, konserwacji i naprawy urządzeń, wszystkich wymaganych informacji dotyczących stanowisk, które mogą zajmować operato - rzy, ostrzeżeń dotyczących niedozwolonych sposobów użytkowania; −w 27 przypadkach dotyczyły budowy i wykonania urzą - dzeń m.in. niewłaściwego wykonania osłon, braku wyma- ganej niezawodności urządzeń ochronnych wynikających z ich nieprawidłowego montażu; −w 23 przypadkach dotyczyły nieprzekazania deklaracji zgodności przez producenta; −w przypadku 21 urządzeń związane były z brakiem ozna - kowania wymaganymi informacjami umożliwiającymi identyfikację produktów, piktogramami i znakami bezpie - czeństwa, a w 14 przypadkach oznakowanie to było nie- prawidłowe, niepełne lub nietrwałe; −w 14 przypadkach dotyczyły nieoznakowania urządzeń znakiem CE, a w 3 przypadkach oznakowanie to nie było prawidłowe w zakresie wymaganych proporcji i techniki wykonania; −również w 14 przypadkach dotyczyły braku wymaganych instrukcji, które nie zostały dołączone do maszyn; −w 11 przypadkach dotyczyły nieprawidłowo sporządzo - nych deklaracji zgodności, m.in. w zakresie opisu i danych identyfikacyjnych urządzeń. Działania podejmowane przez inspektorów pracy zmie - rzały do eliminowania ujawnionych wad kontrolowanych maszyn. Kontrole skoncentrowane były na sprawdzeniu skuteczności działania osłon i innych urządzeń ochronnych mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo obsługi oraz sprawdzenie skuteczności elementów bezpieczeństwa zainstalowanych w zintegrowanych układach sterowania zespołów maszyn. Identyfikowano przypadki wadliwego działania takich elementów, a także niezgodności polega - jące na braku udokumentowanej oceny zgodności ciągów technologicznych po dokonaniu integracji pojedynczych maszyn w zespoły urządzeń. Zidentyfikowane niezgodności, w większości przypadków usuwane były przez podmioty odpowiedzialne w drodze działań naprawczych, podejmowa - nych dobrowolnie jeszcze w czasie trwania kontroli. Taki spo- sób postępowania, w ocenie inspektorów pracy, pozostaje najbardziej wymiernym rozwiązaniem pozwalającym na eli - minację niezgodności produktów w zakresie nadzoru rynku lub wycofanie wadliwych produktów z obrotu lub użytku. Obuwie ochronne Inspektorzy pracy przeprowadzili kontrolę 139 par róż- nego rodzaju obuwia ochronnego, chroniącego przed czynnikami fizycznymi i chemicznymi w środowisku pracy. Zakwestionowanych zostało 26 par obuwia ochron- nego (niespełna 19%), przy czym w zakresie wymagań zasadniczych niezgodności dotyczyły 20 par (14%). Ujawnione niezgodności: −w 12 przypadkach wiązały się z niezapewnieniem wyma - ganej treści oraz polskiej wersji językowej instrukcji użyt- kowania. Przedstawione inspektorom pracy instrukcje nie zawierały informacji dotyczących klasy ochrony, sposobu przechowywania i konserwacji. W niektórych przypad - kach nie wskazano ograniczeń w stosowaniu i daty pro- dukcji. Brakowało także informacji dotyczących doboru i dopasowania obuwia; −w przypadku 9 par wiązały się z niezapewnieniem wyma - ganej instrukcji użytkowania; −w 7 przypadkach dotyczyły niedołączenia do obuwia ochronnego deklaracji zgodności, w 6 przypadkach dekla - racja zgodności nie zawierała danych dotyczących produ- centa, możliwości jednoznacznej identyfikacji produktu, a w niektórych przypadkach była niespójna z oznakowa - niem obuwia i dołączoną instrukcją; −w 6 przypadkach obuwie zostało niewłaściwie oznakowa - ne w zakresie zastosowanych materiałów, klas ochrony i dodatkowych właściwości, a w przypadku 2 par brako - wało wymaganego oznakowania; −w 1 przypadku obuwie zostało nieprawidłowo oznakowa - ne znakiem CE – oznakowanie naniesione zostało w spo- sób nietrwały. Kontrolami objęto obuwie ochronne o różnej konstruk - cji – m.in. buty, półbuty, trzewiki, sandały w większości dostępnych klas ochrony i przeznaczenia. Wyniki kontroli wskazują, iż produkty wprowadzone do obrotu przez zna - nych producentów, dominujących na rynku, najczęściej nie były kwestionowane przez inspektorów pracy, a ewentualne uchybienia dotyczyły wymagań formalnych. Zidentyfiko- wane niezgodności w większości przypadków doty- czyły obuwia ochronnego wprowadzonego na rynek przez pośredników , którzy na co dzień nie prowadzą dystrybucji środków ochrony indywidualnej. Najczęściej było to obuwie importowane. Pozostałe 165 produktów (154 maszyny i inne urzą- dzenia techniczne oraz 11 środków ochrony indy- widualnej) poddano ocenie w ramach zadań stałych Państwowej Inspekcji Pracy. Uwagi wniesiono do 137 (blisko 89%) produktów – w tym 130 to maszyny i inne urządzenia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 123 Znaczny odsetek wad wyrobów ujawniony w czasie takich kontroli wynika z faktu, że były to kontrole interwen - cyjne, wszczynane po otrzymaniu informacji o podejrzeniu wad wskazanych wyrobów. W sytuacjach, gdy wyniki kontroli były negatywne, inspektorzy pracy podejmowali działania proporcjonal - ne do stwierdzanych niezgodności i zagrożeń generowa- nych przez zakwestionowane wyroby. Jeśli niezgodności nie powodowały poważnego zagrożenia występowa - no do podmiotów odpowiedzialnych o usunięcie ujawnio- nych niezgodności albo wycofanie produktów z obrotu lub z użytku w wyznaczonym terminie. W wyniku podjętych działań naprawczych podmioty odpowiedzialne wyeliminowały niezgodności dotyczące 193 produktów – 172 maszyny i inne urządzenia tech - niczne oraz 21 środków ochrony indywidualnej. W sytuacjach, gdy podmioty odpowiedzialne za zakwe- stionowane produkty nie podejmowały działań napraw- czych albo działania te nie były skuteczne w zakresie eliminowania ryzyka stwarzanego przez te produkty, dokumentację z kontroli przekazywano właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy w celu wszczęcia postę - powania administracyjnego. W roku sprawozdawczym prowadzonych było 16 postępowań, 14 dotyczyło maszyn i innych urządzeń technicznych oraz 2 w sto - sunku do środków ochrony indywidualnej. Według stanu na dzień 28 lutego 2026 r. 6 postępowań zostało umorzonych, a 10 pozostawało w toku. Wobec podmiotu gospodarczego, który wprowa- dził do obrotu koszulę trudnopalną okręgowy inspektor pracy nałożył administracyjną karę pieniężną na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku . Koszula ta nie spełnia- ła deklarowanych właściwości ochronnych, kluczowych dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkownikom. W sytuacjach, gdy użytkownikom dostarczono maszyny, które stwarzały zagrożenie, zawiadamiano właściwe proku - ratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W 2025 r. skierowano 2 takie zawiadomienia, dotyczące linii do cięcia wzdłużnego blach oraz urządzenia do formowania termicz - nego. Według stanu na dzień 28.02.2026 r. sprawy były jesz- cze procedowane. Jeśli podmioty odpowiedzialne za zakwestionowa - ne wyroby miały siedzibę w innym niż Polska kraju Unii Europejskiej, a podejmowane przez inspektorów pracy działania nie przynosiły wymiernych efektów, informacje o wadach wyrobów przekazywane były do właściwych organów nadzoru rynku w UE. W roku 2025 skiero- wano do Czech, Niemiec, Belgii, Słowenii, Łotwy i Hiszpanii wnioski o wzajemną pomoc w spra - wie 8 wyrobów. Wnioski dotyczyły odpowiednio dwóch maszyn formujących, systemu chroniącego przed upadkiem z wysokości, linii produkcyjnej do wydmu - chu folii termoplastycznej, centrum obróbczego CNC, wielopiły, linii podajnika włókien oraz prasy mechanicz - nej. W sytuacjach, gdy zakwestionowane urządzenia stwarzały zagrożenie, inspektorzy pracy kierowali do pra - codawców środki prawne w celu wyeliminowania ryzyka związanego z ich użytkowaniem. Kontrole prowadzone na wniosek urzędów celnych związane z wydawaniem opinii w sprawie spełnia - nia przez importowane produkty mających zastoso- wanie wymagań Realizując zadania z zakresu nadzoru rynku inspektorzy pracy prowadzą kontrole związane z wydawaniem opi- nii na wniosek organów celno-skarbowych w sprawie spełniania wymagań przez wyroby importowane z krajów trzecich, tj. spoza państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (UE/EOG). Procedura zatrzy - mania produktów na cle uruchamiana jest w sytuacjach, gdy zachodzą przesłanki wskazujące na podejrzenie nie - spełnienia przez te produkty wymagań. Opinie wydawa- ne są na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniającego dyrektywę 2004/42/WE oraz rozpo- rządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011 , a także regulacji sektorowych dla danego rodzaju produktów. W roku sprawozdawczym do okręgowych inspektora - tów pracy wpłynęły wnioski organów celno-skarbowych dotyczące 502 zatrzymanych wyrobów. Inspektorzy pracy po przeprowadzeniu kontroli wydali opinie dotyczące 487 produktów (484 maszyn i innych urządzeń technicz - nych oraz 3 środków ochrony indywidualnej). W 15 przy- padkach brak było przesłanek do wydania opinii, gdyż wnioski dotyczyły asortymentu nieobjętego właściwością rzeczową organów Państwowej Inspekcji Pracy. W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami opinie dotyczące 322 produktów (66%) były negatywne (320 maszyn i innych urządzeń technicznych oraz 2 środki ochrony indywidualnej). W efekcie podjętych działań wadliwe produk - ty nie zostały dopuszczone do obrotu albo zostały dopusz- czone po usunięciu wszystkich stwierdzonych niezgodności. Najliczniejszą grupę wyrobów w stosunku do któ - rych inspektorzy pracy wydali opinie, stanowiły maszyny. Zakwestionowane produkty w znacznej liczbie pochodziły z Azji, głównie z Chin, w mniejszej liczbie również z Wielkiej Brytanii, Turcji, USA, Ukrainy i innych państw. Liczba produktów opiniowanych WyszczególnienieLiczba Wnioski o wydanie opinii502 Wydane opinie487 Opinie negatywne322 Opinie pozytywne165 Brak przesłanek do wydania opinii15 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 124 ROZDZIAŁ 8 Realizowane przez inspektorów pracy kontrole nadal wskazują na brak znajomości obowiązujących w UE przepi - sów sektorowych dotyczących wymagań dla poszczególnych grup produktów albo na świadome ignorowanie mających zastosowanie wymagań przez importerów. Pozorne oszczęd - ności w tym zakresie polegające na zakupie tańszych urzą- dzeń, niejednokrotnie nieprzeznaczonych na rynek UE, szybko weryfikowane są przez organy Krajowej Administracji Skarbowej, co finalnie wiąże się z koniecznością poniesienia znacznych środków na dostosowanie urządzeń do wyma - gań systemu oceny zgodności i nadzoru rynku albo skutkuje zawróceniem produktów na granicy. Wnioski Kontrole przeprowadzone w 2025 r. w zakresie nadzoru ryn- ku pozwoliły na wyeliminowanie niezgodności produk- tów w 8 sektorach pozostających w kompetencjach organów Państwowej Inspekcji Pracy . Najwięcej nie- zgodności ujawniono w czasie kontroli maszyn, co w ocenie inspektorów pracy wiązało się nie tylko z nieznajomością lub lekceważeniem wymagań przepisów sektorowych, ale także z brakiem udokumentowanej oceny zgodności zespołów maszyn zestawianych w zakładach pracy. Odno - towano przypadki świadomego ignorowania wymagań obowiązujących przepisów przy eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych, również w zakresie bezpie - czeństwa i ochrony zdrowia. Kontrole prowadzone przez inspektorów pracy w zakre - sie nadzoru rynku w dalszym ciągu będą skoncentrowa- ne na wybranych grupach maszyn oraz środkach ochrony indywidualnej. Do oceny typowane będą grupy produktów mające decydujący wpływ na bezpieczeństwo i ochro - nę zdrowia w zakładach pracy. Kontynuować będziemy kontrole prowadzone na wniosek organów celnych oraz szeroko rozumiane poradnictwo w zakresie przepisów dotyczących nadzoru rynku, w szczególności wymagań przepisów w poszczególnych sektorach, gdzie występują istotne zagrożenia dla użytkowników. Na efektywność kontroli prowadzonych przez inspek - torów pracy w zakresie nadzoru rynku bezpośredni wpływ ma skomplikowany stan legislacyjny w tym obsza - rze. Nadal nie zakończona została reforma zapoczątko- wana zmianami przepisów w 2014 r. i 2016 r. w zakresie dostosowania podejścia sektorowego do tzw. nowych ram prawnych. Zakończenie reformy pozwoli w przyszło - ści na jednolite podejście do wszystkich grup produktów kontrolowanych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie nadzoru rynku. 9 Zadania w zakresie legalności zatrudnienia Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 127 Nielegalne zatrudnienie i nielegalna inna praca zarobkowa w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo Liczba osób objętych kontrolą Liczba osób nielegalnie zatrudnionych lub wykonujących nielegalnie inną pracę zarobkową 202320242025202320242025 Dolnośląskie9263888998941010906859 Kujawsko-pomorskie591858617421679698582 Lubelskie7510741910 516897812860 Lubuskie624351415456647516377 Łódzkie713577858654894994921 Małopolskie780472866482167314211310 Mazowieckie504044327503857887959 Opolskie397737034091682563548 Podkarpackie768273648663753748591 Podlaskie768769208455525494425 Pomorskie8758917615 796838897969 Śląskie19 09417 92920 604304728372271 Świętokrzyskie404638044134637476463 Warmińsko-mazurskie266022132133354369249 Wielkopolskie12 135956513 817143813611471 Zachodniopomorskie509646935137807646678 Ogółem120 048112 180138 75615 73814 62513 533 9. Zadania w zakresie legalności zatrudnienia 9.1. Legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich Zakres kontroli W roku 2025 inspektorzy pracy przeprowadzili ponad 24,2 tys. kontroli (w 2023 r. – 20,8 tys., w 2024 r. – 20,0 tys.), podczas których badali legalność zatrudnienia i innej pra - cy zarobkowej obywateli polskich. Skontrolowano prawie 22,7 tys. podmiotów (w 2023 r. – 20,0 tys., w 2024 r. – 19,1 tys.). Kontrole ukierunkowane były na ujawnianie przypadków: −powierzania pracownikom pracy bez zawarcia umowy o pracę w formie pisemnej lub bez potwierdzenia warun - ków umowy o pracę na piśmie w wymaganym terminie; −niedopełnienia obowiązku dokonania zgłoszenia do ubez - pieczeń społecznych osób pracujących; −tzw. wypłat pod stołem, tj. przypadków, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagrodzenia i innych świad - czeń ze stosunku pracy nie zostały opłacone skład- ki na ubezpieczenia społeczne ani zaliczka na podatek dochodowy. Ponadto kontrolowano realizację obowiązków dotyczą - cych zatrudniania i wypłacania wynagrodzeń pracownikom uchylającym się od wykonania obowiązku alimentacyjnego (dłużnicy alimentacyjni). Diagnoza W roku sprawozdawczym inspektorzy pracy skontrolo- wali legalność zatrudnienia 138,8 tys. osób (w 2024 r. – 112,2 tys., w 2023 r. – 120 tys.). W stosunku do prawie 13,6 tys. osób stwierdzono nielegalne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową (w 2024 r. – 14,6 tys., w 2023 r. – 15,7 tys. osób uznano za osoby wykonujące pracę nielegalnie). Stwierdzone przez inspektorów pracy nieprawidłowości dotyczyły: −braku albo nieterminowego potwierdzenia na piśmie rodzaju i warunków zawartej z pracownikiem umowy o pracę – 2241 przypadków, co stanowi 2,2% ogółu osób, których legalność zatrudnienia była weryfikowana w toku kontroli; −braku albo nieterminowego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zarówno pracowników, jak i osób świad - czących usługi na podstawie umów cywilnoprawnych – 13 553 przypadki, tj. 9,8% ogółu osób objętych kontrolą w tym zakresie. Największy odsetek osób poddanych kontroli w danym województwie, w stosunku do których stwierdzono niele- galne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową, wykazano w województwach: małopolskim – 20,2%, opol - skim – 13,4%, zachodniopomorskim – 13,2%, mazowieckim – 12,8%. Najmniejszy odsetek odnotowano w wojewódz - twie podlaskim – 5,0%. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 128 ROZDZIAŁ 9 Biorąc pod uwagę liczbę osób objętych kontrolą w danej branży, największą skalę nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej inspektorzy pracy odno - towali w następujących sektorach gospodarki: pozosta- ła działalność usługowa – 14,1%, usługi administrowania – 13,3%, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne – 12,8%, budownictwo – 12,3%. W 2025 r. inspektorzy pracy kontrolowali również zagad - nienia dotyczące deklarowania właściwym organom wszystkich świadczeń ze stosunku pracy . Na ponad 4,5 tys. kontroli oraz ponad 34,4 tys. zbadanych osób w tym zakresie, nieprawidłowości stwierdzono podczas 273 kon - troli, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagro- dzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne oraz zalicz - ka na podatek dochodowy na łączną kwotę ponad 1,8 mln zł. Analogicznie jak w latach poprzednich, w następstwie prowadzonych czynności kontrolnych z zakresu legal - ności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej inspektorzy pracy kierowali do właściwych organów powiadomie- nia o wynikach kontroli przeprowadzonych samodziel- nie przez Państwową Inspekcję Pracy, w tym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – 1043, Krajowej Administracji Skarbowej – 499. Ponadto w ramach współpracy z inny - mi służbami krajowymi inspektorzy pracy realizowali kon- trole na wniosek organu współdziałającego lub kontrole wspólne. Wnioski w tych sprawach najczęściej kierowane były przez: Zakład Ubezpieczeń Społecznych – 278, Krajo - wą Administrację Skarbową – 274. Wnioski Zjawisko nielegalnego zatrudniania i wykonywania niele- galnej innej pracy zarobkowej nadal stanowi istotny pro- blem społeczno-ekonomiczny. Niedoskonałość przepisów prawnych, które są łatwe do obejścia przez nieuczciwie Nielegalne zatrudnienie i nielegalna inna praca zarobkowa w latach 2023-2025 (wg wybranych sekcji PKD) Sekcja PKD Liczba osób objętych kontrolą Liczba osób nielegalnie zatrudnionych lub wykonujących nielegalnie inną pracę zarobkową 202320242025202320242025 Ogółem, w tym:120 048112 180138 75615 73814 62513 533 C. Przetwórstwo przemysłowe24 26420 71927 323246320761596 F.Budownictwo16 58914 25815 204242620241864 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodo- wych, włączając motocykle 31 03029 54233 551406439013330 H. Transport i gospodarka magazynowa 642171819319105511151030 I.Działalność związana z zakwa- terowaniem i usługami gastro- nomicznymi 10 57910 90111 870177315811513 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 57565555878010389911169 działające podmioty – przy różnym stopniu akceptacji społecznej, niestety ułatwia to wysoce niepokojące zjawi - sko. Mając to na uwadze konieczne jest wprowadzenie niezbędnych zmian, które w pełni uporządkowałyby rynek pracy w kwestii legalności zatrudnienia i sku - tecznie zminimalizowały negatywne skutki obecnych regulacji prawnych . W 2025 r. uchylona została usta- wa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy , a w życie weszła ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnie- nia . Zmianie uległa m.in. definicja nielegalnego zatrud- nienia i nielegalnej innej pracy zarobkowej. Ograniczenie przez ustawodawcę rzeczonej definicji o zapis dotyczą - cy podjęcia przez bezrobotnego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności bez powiadomienia o tym wła - ściwego powiatowego urzędu pracy należy ocenić pozy- tywnie. Obecnie definicja nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej zawiera dwa elementy, tj. zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdze - nia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy o pracę i jej warunków oraz niezgłoszenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do obo - wiązkowych ubezpieczeń społecznych. Brak objęcia definicją osób świadczących pracę na pod - stawie umów cywilnoprawnych w zakresie analogicznym, jak w przypadku osób zatrudnionych na podstawie umów o pra - cę, a także obowiązujący wciąż 7-dniowy termin na zgło- szenie pracobiorcy do ubezpieczeń społecznych skutkuje tym, że inspektorzy pracy w trakcie prowadzonych kontroli spotykali się i będą się spotykać z naruszeniami przepisów oraz łatwością ich obejścia, co wskazuje na fakt, że dal - sze zmiany przepisów w tym zakresie są niezbędne, aby skutecznie walczyć z nielegalnym zatrudnieniem. Regula - cje prawne, które nie są dostosowane do obecnego rynku pracy, a także coraz większa świadomość przedsiębiorców w tym jak łatwe są one do ominięcia (wskazane powyżej: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 129 7-dniowy termin na zgłoszenie pracobiorcy do ubezpieczeń społecznych i brak obowiązku zawierania umów cywilno - prawnych w formie pisemnej), przy zainteresowaniu obu stron nielegalną pracą, umożliwiają praktycznie bez żad - nych konsekwencji prowadzenie takich praktyk. Powyż- sze od lat jest wskazywane przez inspektorów pracy jako główna bariera mająca wpływ na skuteczność prowadzo - nych kontroli w zakresie legalności zatrudnienia. Postulat zmiany przepisów w tym zakresie jest również od lat zgła - szany przez Państwową Inspekcję Pracy w corocznych sprawozdaniach. Kolejną kwestią mającą duży wpływ na ujawnianie pracy na czarno jest sam sposób prowadzenia czyn - ności kontrolnych, a dokładniej zaangażowane w nią środki. Inspektorzy pracy powinni dysponować wypo- sażeniem umożliwiającym im natychmiastową (online) weryfikację sprawdzanych w trakcie kontroli osób , zarówno w bazie ZUS w zakresie zgłoszenia do ubezpie - czeń społecznych, jak i w bazie ewidencji ludności PESEL. Brak uprawnień takich jak możliwość prowadzenia wstępnych czynności rozpoznawczych czy też możliwość korzystania z instytucji pomocy prawnej np. w przypadku prowadzenia postępowania kontrolnego, gdzie materiał dowodowy opiera się w znacznej mierze na zeznaniach świadków i wskazanym byłoby przesłuchanie świadka zamieszkałego w innym okręgu, tj. będącego poza wła - ściwością miejscową organu prowadzącego postępowanie kontrolne – są w dalszym ciągu problemami zgłaszanymi przez inspektorów pracy. Rozwiązanie tej kwestii w zna - czący sposób mogłoby przyczynić się do zwiększenia sku- teczności prowadzonych postępowań oraz do zmniejszenia istniejących naruszeń, pozostających póki co w szarej stre - fie działań części przedsiębiorców. Są to największe, choć nie jedyne trudności, jakie napoty- kają inspektorzy pracy. Z drugiej strony mamy do czynienia z podmiotami powierzającymi pracę. Praktyki utrudniania czynności kontrolnych stosowane przez przedsiębior - ców to m.in.: nieokazywanie wszystkich dokumentów niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w wyzna - czonych przez inspektora pracy terminach czy funkcjo- nowanie biur wirtualnych, jak również utrudniony kontakt z przedsiębiorcą. Niezmiennie, jako główne przyczyny nielegalnego zatrudnienia lub wykonywania nielegalnej innej pracy zarobkowej, wskazywane są wysokie koszty zatrudnie - nia i prowadzenia działalności gospodarczej oraz chęć minimalizacji tych kosztów. Minimalizacja owych kosztów przekłada się jednocześnie na zwiększenie konkurencyj - ności na rynku np. w zakresie ceny oferowanych usług, a co za tym idzie eliminację konkurencji, w tym podmio - tów działających legalnie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że niskie kary oraz brak ich uzależnienia od liczby osób nielegalnie świadczących pracę (jak to ma miejsce w przypadku nielegalnego powierzenia pracy cudzoziem - com) nie pełnią funkcji odstraszającej, a w konsekwencji nie przyczyniają się do zmniejszenia występowania zjawiska pracy na czarno. Uzależnienie wysokości nakładanych kar od liczby osób nielegalnie świadczących pracę, zapewne przyczyniłoby się do tego, że proceder ten stałby się mniej opłacalny . Natomiast wśród przyczyn leżących po stronie pra- cobiorców należy wymienić niską świadomość prawną – głównie wśród osób o niskich kwalifikacjach zawodo - wych, a także przymus ekonomiczny. Osoby lepiej przy- gotowane zawodowo, osoby uczące się lub absolwenci szkół, okres pracy na czarno traktują jako stan przejściowy, w niektórych przypadkach akceptowany. Odrębną katego - rią są osoby w ogóle nie zainteresowane legalną pracą. Ich celem jest chęć uzyskania wyższego zarobku bądź potrzeba ukrycia dochodów przed właściwymi organami, z uwagi na ciążące na nich tytuły egzekucyjne oraz możli - wość korzystania z różnych form wsparcia ze strony insty- tucji publicznych. Wśród postulatów Państwowej Inspekcji Pracy nie- zmiennie należy wskazać konieczność: ●wprowadzenia obowiązku zgłoszenia do ZUS każ - dej pracującej osoby fizycznej przed jej dopuszcze- niem do pracy/świadczenia usług. Stan prawny, który pozwala na dokonanie tej czynności w ciągu 7 dni dzia - ła na korzyść nieuczciwych podmiotów i skutecznie utrudnia, a w wielu przypadkach uniemożliwia walkę z nielegalnym zatrudnieniem; ●wprowadzenia obowiązku zawierania umów cywilnopraw - nych w celu wykonywania pracy zarobkowej w formie pisemnej przed dopuszczeniem do pracy, jak ma to miej - sce w przypadku powierzenia pracy cudzoziemcom; ●umożliwienia ukarania osoby odpowiedzialnej za niezgło - szenie do ZUS danych osoby podlegającej obowiązkowe- mu ubezpieczeniu społecznemu w ramach postępowania wykroczeniowego (tj. spenalizowania przedmiotowego czynu jako wykroczenie); ●uzależnienia wysokości kary od ilości ujawnionych osób, nielegalnie wykonujących pracę. Niezbędnym ułatwieniem pracy organu kontrolnego jest również udostępnienie inspektorom pracy bezpośredniego (online) dostępu do baz danych ZUS w zakresie potwier - dzenia zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, który umożliwiałby taką weryfikację w miejscu oraz podczas pro - wadzonych czynności kontrolnych. 9.2. Świadczenie usług agencji zatrudnienia, powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej oraz outsourcing Przestrzeganie przez agencje zatrudnienia prze- pisów regulujących warunki prowadzenia agencji zatrudnienia Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 439 kontroli w 416 podmiotach (w 2024 r. – 516 kontroli w 488 podmio- tach, a w 2023 r. – 513 kontroli w 492 podmiotach), obejmu- jących w szczególności badanie dopełnienia obowiązków: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 130 ROZDZIAŁ 9 dokonania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia działalno- ści, której prowadzenie jest uzależnione od uzyskania wpi- su do tego rejestru oraz prowadzenia agencji zatrudnienia zgodnie z ustawowymi warunkami określonymi w ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia , która z dniem 1 czerwca 2025 r. zastąpiła ustawę o promocji zatrudnie- nia i instytucjach rynku pracy . Czynnościami kontrolnymi objęto zarówno podmioty prowadzone przez krajowe osoby fizyczne i prawne, jak i przez przedsiębiorców zagranicznych, w tym obywateli tzw. państw trzecich . Większość czynności kontrolnych, zrealizowanych w agencjach prowadzonych przez cudzo - ziemców spoza UE, dotyczyła podmiotów prowadzonych przez obywateli Ukrainy (72 agencje). W okresie sprawozdawczym czynności kontrolne obję - ły przede wszystkim podmioty świadczące dwa rodza- je usług, tj. pracy tymczasowej oraz pośrednictwa pracy , co do których – zgodnie z przepisami ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia – utrzymano obo- wiązek posiadania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia. Jednocześnie rozszerzono zakres usług pośrednictwa pracy wymagających uzyskania wpisu do rejestru o dzia - łanie polegające na gromadzeniu w postaci dokumentu elektronicznego i udostępnianiu informacji o wolnych i poszukiwanych miejscach pracy za pośrednictwem systemów teleinformatycznych . W okresie sprawozdawczym przeważały kontro- le prowadzone w agencjach zatrudniających do 9 pra- cowników (30%) oraz od 50 do 249 pracowników (27%). Z kolei w agencjach zatrudniających od 10 do 49 pra - cowników przeprowadzono 23% kontroli, zaś najmniej (20%) w dużych agencjach o zatrudnieniu powyżej 250 pracowników. Największą liczbę kontroli zrealizowano na terenie województw: dolnośląskiego (63 kontrole), mazowieckie- go (54) oraz śląskiego (49). Kontrole agencji zatrudnienia (wg rodzaju świadczonych usług) Rodzaj działalności Liczba kontroli Praca tymczasowa293 - na rzecz cudzoziemców (art. 305 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia) 62 Pośrednictwo pracy, w tym:128 - na rzecz cudzoziemców (art. 305 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia) 17 Doradztwo personalne*43 Poradnictwo zawodowe*34 *Dane z kontroli przeprowadzonych w okresie obowiązywania ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. do 30.05.2025 r. Kontrole agencji zatrudnienia w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Dolnośląskie583531635 Kujawsko-pomorskie19116-202 Lubelskie19316-171 Lubuskie12391174 Łódzkie322333273 Małopolskie30-373294 Mazowieckie7118726545 Opolskie30-273191 Podkarpackie17-19-162 Podlaskie12-14-151 Pomorskie487549394 Śląskie8187711496 Świętokrzyskie10111371 Warmińsko- -mazurskie 11510210- Wielkopolskie424406379 Zachodnio-pomorskie211282202 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 131 Diagnoza Nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania agencji zatrudnienia wykazano w 260 kontrolach (59%), w 2024 r. – w 326 kontrolach (63%), a w 2023 r. – w 329 kontrolach (64%). Nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia, tj. bez wymaganego wpisu do rejestru agencji zatrudnienia ujawniono w 50 podmiotach, co stanowi 12% skontro- lowanych przedsiębiorstw (w 2024 r. w 50 podmiotach – 10% skontrolowanych, w 2023 r. w 56 – 11%). Nielegal - ne świadczenie usług agencji zatrudnienia dotyczyło pra- cy tymczasowej (42) oraz pośrednictwa pracy (7, w tym 4 – kierowanie cudzoziemców do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej do podmiotów prowadzących działal - ność na terytorium RP, 1 – kierowanie osób do pracy za gra- nicą u pracodawców zagranicznych, 2 – gromadzenie i udostępnianie informacji o wolnych i poszukiwanych miejscach pracy za pośrednictwem systemów teleinfor - matycznych), doradztwa personalnego (1) i poradnictwa zawodowego (1). W ramach czynności kontrolnych ujaw - niano podmioty świadczące nielegalnie jedną lub więcej usług objętych działalnością regulowaną wymagającą wpisu do rejestru agencji zatrudnienia. Nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia obejmowało sytuacje, w których podmioty nie posia- dały wpisu do rejestru, także w przypadku świadcze- nia usługi outsourcingu/leasingu będącego w praktyce pracą tymczasową, oraz kontynuowały działalność pomimo wykreślenia z rejestru agencji zatrudnienia . W ocenie inspektorów pracy, główne przyczyny stwier - dzanych nieprawidłowości, poza nieznajomością prze- pisów, to: −celowe naruszanie przepisów przez osoby prowadzące agencje zatrudnienia podyktowane kwestiami ekonomicz - nymi – osiągane zyski przewyższają ewentualne kary zwią- zane z naruszaniem obowiązujących regulacji prawnych; − presja ekonomiczna wywierana przez kontrahenta agencji zatrudnienia, w wyniku której oferuje ona inne usługi aniżeli pracę tymczasową z pominięciem istnienia jej ustawowych przesłanek, z uwagi na chęć pozyskania kontraktu; − minimalizacja kosztów prowadzenia działalności gospo- darczej poprzez odstąpienie od realizacji części obowiązków związanych z prowadzeniem usług agencji zatrudnienia. Najwięcej podmiotów, w których stwierdzono nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia ujawniono w woje - wództwach: wielkopolskim (9) oraz śląskim (6). W 2025 r. do najczęściej stwierdzanych w agencjach zatrudnienia uchybień zaliczyć można: −niezamieszczanie w dokumentach, ogłoszeniach i ofertach numeru wpisu do rejestru oraz niewskazywa- nie, że określona propozycja pracy stanowi ofertę pra- cy tymczasowej – 97 agencji (w 2024 r. – 101 agencji, w 2023 r. – 103 agencje); −nieprzestrzeganie obowiązku przedstawienia marszał - kowi województwa corocznej, pełnej informacji o dzia- łalności agencji zatrudnienia – 67 agencji (w 2024 r. – 86 agencji, w 2023 r – 99 agencji); −naruszenie obowiązku posiadania lokalu, w któ- rym są świadczone usługi agencji zatrudnienia – 24, w tym w zakresie niezapewnienia możliwości bezpośredniego kontaktu z przedstawicielami agencji – 5 agencji oraz przechowywania w lokalu wymaganych dokumentów – 9 a gencji (w 2024 r. – 41 agencji, w 2023 r. – 35 agencji); −niedopełnienie obowiązku poinformowania marszał- ka województwa o zmianie danych, zawieszeniu albo wznowieniu działalności gospodarczej – w 12 agencjach (w 2024 r. w 17 agencjach, w 2023 r. – w 31 agencjach). W toku kontroli szczególną uwagę zwracano na egze- kwowanie przepisów dotyczących kierowania osób do pra- cy za granicą u pracodawców zagranicznych. W 2025 r. spośród skontrolowanych agencji, 24 podmioty świadczy- ły usługę pośrednictwa pracy polegającą na kierowa- niu osób do pracy za granicą. W roku sprawozdawczym w 11 podmiotach stwier- dzono naruszenia związane z kierowaniem osób do pra- cy za granicą, w szczególności: − w 6 agencjach ujawniono uchybienia w zakresie zawiera- nia pisemnych umów z osobami kierowanymi do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych, w tym w 1 agen - cji nie dopełniono obowiązku zawarcia pisemnej umowy z osobą kierowaną do pracy za granicą; −w 5 agencjach stwierdzono nieprzestrzeganie przepi- sów dotyczących zawierania pisemnych umów z praco- dawcami zagranicznymi, do których kierowano osoby do pracy za granicą, z czego w 2 agencjach nie dopełnio- no obowiązku zawarcia pisemnej umowy z pracodawcą zagranicznym. W 2025 r. spośród skontrolowanych agencji 62 pod- mioty świadczyły usługę pośrednictwa pracy polegającą na kierowaniu osób, w tym także cudzoziem- ców, do pracy w podmiotach prowadzących działal- ność na terytorium Polski. Nieprawidłowości dotyczące kierowania cudzoziemców z państw spoza UE do zatrud - nienia lub innej pracy zarobkowej do podmiotów prowadzących działalność na terytorium RP wyka - zano w niespełna połowie świadczących tę usługę, tj. 25 podmiotach świadczących usługi w tym zakresie, w szczególności: −w 10 agencjach nie był przestrzegany obowiązek przed- stawienia cudzoziemcowi, przed podpisaniem umowy, jej pisemnego tłumaczenia na język zrozumiały dla cudzoziemc a; − 9 agencji nie zawarło pisemnych umów z cudzoziem- cami kierowanymi do podmiotów prowadzących działal- ność na terytorium RP, a w 7 agencjach umowy te nie spełniały wymogów przewidzianych w przepisach prawa; − 8 agencji nie przekazywało cudzoziemcom oraz podmio- tom, do których agencja kieruje cudzoziemców pisemnych informacji m.in. o zasadach dotyczących wjazdu, pobytu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 132 ROZDZIAŁ 9 i pracy cudzoziemców na terytorium RP, a w 3 stwierdzo- no uchybienia w tym zakresie; −w 8 agencjach nie prowadzono wykazów cudzoziemców kierowanych do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz wykazów podmiotów, do których kierowano cudzo - ziemców, a w 6 agencjach wykazy te były prowadzone nierzetelnie; −w 7 agencjach nie prowadzono wykazu podmiotów, do któ- rych są kierowani cudzoziemcy do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy w 61 przy- padkach powiadomiła marszałków województw lub dyrektorów wojewódzkich urzędów pracy o naruszeniach warunków prowadzenia agencji zatrudnienia. W następ - stwie powiadomień skierowanych przez inspektorów pracy w roku sprawozdawczym 9 agencji zatrudnienia zostało wykreślonych z rejestru podmiotów prowadzą- cych agencje zatrudnienia, a 15 wykreśleń dokonano w następstwie powiadomień z lat 2023-2024. Łącznie z Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia w 2025 r. wykreślono 24 agencje (w 2024 r. – 38 agencje, w 2023 r. – 33 agencje). Wnioski Kontrole przeprowadzone w 2025 r. miały złożony cha- rakter, w szczególności z uwagi na zmiany w obowiązu- jących przepisach prawa, obejmujące wejście w życie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która zastąpiła w całości stosowaną dotychczas ustawę o pro - mocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nowa usta- wa opiera się w głównej mierze na dotychczasowych przepisach. Wprowadzone modyfikacje objęły swoim zakresem w szczególności: zasady prowadzenia reje - stru agencji zatrudnienia, warunki które muszą spełniać podmioty prowadzące agencje zatrudnienia, zasady świadczenia usług na rzecz cudzoziemców , których praca wymaga zezwolenia na pracę lub oświadcze - nia o powierzeniu pracy oraz podwyższenie wysoko- ści grzywien za naruszenia przepisów przez agencje zatrudnienia. Rezultaty przeprowadzonych kontroli wskazują na utrzy- mujące się negatywne zjawisko świadczenia usług agencji zatrudnienia bez wymaganego wpi - su do rejestru. Często w przypadku takich podmiotów ujawniano, że naruszenie zostało stwierdzone w wyniku kontroli po raz kolejny. Dotyczyło to najczęściej podmio- tów prowadzących usługi pracy tymczasowej, w szcze- gólności usługi outsourcingowe świadczone w warunkach charakterystycznych dla pracy tymczasowej. Co więcej, wobec niektórych podmiotów zapadały nawet prawomoc - ne wyroki sądu, jednakże nie miało to wpływu na konty- nuowanie przez nie działalności. Co prawda, wysokość grzywny za wykroczenie polegające na prowadzeniu agencji zatrudnienia bez wymaganego wpisu, zarówno w świetle uchylonej, jak i nowej ustawy jest wysoka (górna granica ustawowego zagrożenia to 100 000 zł), jednak nie przekłada się to na wysokość grzywien orzekanych przez sądy (orzeczone grzywny oscylują zazwyczaj w granicach dolnej granicy ustawowego zagrożenia). Nowa ustawa w znacznej części uwzględniła postu - laty zmian w przepisach regulujących działalność agencji zatrudnienia zgłaszane przez inspekcję pracy na przestrze - ni ostatnich lat. Jednakże w celu ograniczenia stwier- dzanych nieprawidłowości należy wskazać na potrzebę kontynuowania działań na rzecz eliminowania negatyw- nych zjawisk związanych ze świadczeniem usług agencji zatrudnienia w szczególności poprzez: ● monitorowanie rynku agencji zatrudnienia i ukierun- kowanie działalności kontrolno-nadzorczej na eliminację zjawiska nielegalnego prowadzenia usług pracy tymcza - sowej i pośrednictwa pracy; ● prowadzenie działań prewencyjnych i informacyj- nych – utrzymanie i rozwijanie działań edukacyjnych, w tym także obejmujących podmioty prowadzone przez cudzoziemców, co może przyczynić się do ograniczenia nieprawidłowości wynikających z nieznajomości lub błęd - nej interpretacji przepisów; ●zacieśnienie współpracy z innymi organami, w szcze- gólności odpowiedzialnymi za legalizację pobytu i pracy cudzoziemców oraz instytucjami kontrolnymi (ZUS, KAS i marszałkami województw), w celu lepszego monitorin - gu podmiotów świadczących usługi agencji zatrudnienia i eliminowania z rynku tych, których celem jest wyłącznie obchodzenie przepisów prawa lub jego naruszanie. Ponadto nadal aktualne pozostają wnioski obejmujące m.in.: ●wprowadzenie obowiązku odbycia przez osoby zamie - rzające prowadzić agencję zatrudnienia szkolenia w zakresie warunków świadczenia usług agencji zatrudnienia jako obligatoryjnego warunku uzyskania wpisu do KRAZ. Zasadnym jest również zapewnienie możliwości korzystania ze szkoleń aktualizujących i utrwalających wiedzę z tego zakresu oraz zagwaran - towanie – na etapie rejestracji działalności gospodar- czej w CEIDG lub KRS – uzyskania informacji przez podmiot zamierzający prowadzić agencję zatrudnie - nia, że wskazany rodzaj działalności stanowi dzia- łalność regulowaną, wymagającą wpisu do rejestru agencji zatrudnienia; ●zapewnienie możliwości prowadzenia postępowania mandatowego przez inspektora pracy z tytułu wykro- czeń związanych z naruszeniem przepisów o świadczeniu usług agencji zatrudnienia. Powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej – agencje pracy tymczasowej Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 210 kontro- li w agencjach pracy tymczasowej w 191 podmiotach (w 2024 r. – 237, a w 2023 r. – 247) w zakresie przestrzega - nia przepisów ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 133 pracowników tymczasowych, jak również Kodeksu pracy i przepisów wykonawczych, wydanych na jego podstawie. W skontrolowanych agencjach pracy tymczaso - wej świadczyło pracę 83,4 tys. osób, w tym 38,9 tys. (46%) na podstawie stosunku pracy (w 2024 r. – 46%, a w 2023 r. – 44%). Najczęściej zakresem kontroli obejmowano agencje pracy tymczasowej zatrudniające od 50 do 249 pracowni - ków (33%) oraz podmioty zatrudniające 250 osób i powyżej (32%), a także podmioty od 10 do 49 osób (22%). Najwięcej skontrolowanych agencji prowadziło działal - ność na terenie województw: dolnośląskiego (31), ślą- skiego (27) oraz mazowieckiego (25). Diagnoza Nieprawidłowości stwierdzono w 95,8% podmiotów objętych kontrolą (w 2024 r. – 94%, a w 2023 r. – 96%), w tym w 63,8% podmiotów dotyczyły one nieprzestrze - gania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych . W zakresie egzekwowania przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły rozpoczęcia pracy tymczasowej, jej przebie- gu oraz zakończenia jej wykonywania. W szczególno- ści stwierdzono w: −11 agencjach – nieprawidłowości w zakresie zawierania umów o pracę tymczasową, dotyczące 16 pracowników tymczasowych; −21 agencjach – naruszenia przepisów polegające na zawie - raniu umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycz- nych dla stosunku pracy, dotyczące 219 osób; −28 agencjach – uchybienia dotyczące wypłaty wynagro - dzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy wobec 117 pracowników; −31 agencjach – uchybienia dotyczące wypłacenia wyna - grodzenia osobom wykonującym pracę tymczasową na podstawie umów prawa cywilnego wobec 77 osób; −12 agencjach – nieprzestrzeganie przepisów w zakre- sie udzielania pracownikom tymczasowym urlopów wypoczynkowych, ustalania wynagrodzenia za czas Kontrole agencji pracy tymczasowej w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Dolnośląskie302918292717312917 Kujawsko- pomorskie 121281010613124 Lubelskie888111444 Lubuskie431---653 Łódzkie282820252522202015 Małopolskie9931616812126 Mazowieckie181813281913252422 Opolskie212118121111654 Podkarpackie643664333 Podlaskie131291010910106 Pomorskie232071716614137 Śląskie292920323225272721 Świętokrzyskie766988533 Warmińsko- mazurskie 321333544 Wielkopolskie252524272724171613 Zachodnio- pomorskie 111111121111121211 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 134 ROZDZIAŁ 9 urlopu lub wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewy- korzystany urlop w stosunku do 14 osób; −20 agencjach – naruszenia przepisów związanych z wydawaniem świadectw pracy pracownikom tymcza - sowym, dotyczące 24 pracowników; −16 agencjach – nieprawidłowości dotyczące przepro - wadzania profilaktycznych badań lekarskich wobec 127 pracowników. Ponadto stwierdzono w: −44 agencjach – niedopełnienie obowiązków w zakresie uzgodnienia przez agencję pracy tymczasowej z praco - dawcą użytkownikiem na piśmie warunków zatrudnienia pracowników tymczasowych (nieprawidłowości te doty - czyły 58 osób), a w przypadku 18 agencji stwierdzono brak uzgodnień zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy agencją i pracodawcą użytkowni - kiem (nieprawidłowości te dotyczyły 40 osób); −21 agencjach – brak zawiadomienia na piśmie (75 osób) o warunkach zatrudnienia wynikających z uzgodnień pomiędzy agencją a pracodawcą użytkownikiem przed zawarciem umowy, a w przypadku 18 agencji stwier - dzono uchybienia w zakresie udzielenia pracownikom tymczasowym informacji o uzgodnieniach z pracodawcą użytkownikiem (62 osoby); −18 agencjach – brak przekazania (199 pracownikom tymczasowym) w postaci papierowej lub elektronicznej wymaganych informacji umożliwiających bezpośredni kontakt z przedstawicielami agencji, a w 10 agencjach stwierdzono uchybienia w zakresie przekazania pełnej informacji lub w terminie późniejszym niż 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę (24 osoby); −11 agencjach – skierowanie (120 osób) do wykonywa - nia prac niezgodnych z definicją pracy tymczasowej zawartą w art. 2 pkt 3 ustawy o zatrudnianiu pracowni- ków tymczasowych ; −6 agencjach – skierowanie (wbrew obowiązującym prze - pisom) osób świadczących pracę tymczasową do wyko- nywania pracy szczególnie niebezpiecznej na rzecz pracodawcy użytkownika; −42 agencjach – uchybienia w zakresie wydawania zaświadczeń potwierdzających okres wykonywania pracy tymczasowej na rzecz danego pracodawcy użyt - kownika osobom skierowanym do wykonywania takiej pracy na podstawie umowy prawa cywilnego (nieprawi - dłowości te dotyczyły 136 osób). Agencje pracy tymczasowej – naruszenia przepisów w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek kontroli, podczas których stwierdzono naruszenie przepisów 202320242025 Nieprawidłowości w zakresie uzgodnienia zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy agencją i pracodawcą użytkownikiem 26,729,129,6 Brak zawiadomienia osoby, której ma być powierzona praca tymczasowa, o treści uzgodnień między agencją i pracodawcą użytkownikiem, dotyczących warunków wykonywania pracy lub niewłaściwe zawiadomienie 6,812,618,0 Nieprawidłowości dotyczące wydawania osobom skierowanym do wykonywania pracy tymczasowej na podstawie umowy prawa cywilnego zaświadczeń potwierdzających okres wykonywania takiej pracy na rzecz danego pracodawcy użytkownika 19,819,420,0 Nieprawidłowości w zakresie wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy (z wyjątkiem należności związanych z urlopami wypoczynkowymi) 14,514,313,3 Zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy 6,06,710,0 W 2025 r. naruszenie maksymalnego okresu wyko- nywania pracy tymczasowej dla danego pracodawcy użytkownika stwierdzono w 9 agencjach (4,7% skontro- lowanych podmiotów), łącznie w stosunku do 59 osób (w 2024 r. – w 18 agencjach – 8,2% w odniesieniu do 58 osób, w 2023 r. – w 10 agencjach – 4,3% w odniesie - niu do 111 osób). Najpoważniejszy i utrzymujący się od lat problem sektora pracy tymczasowej nadal stanowi praktyka zastępowania pracy tymczasowej outsourcingiem , pomimo że świad- czona usługa opiera się wyłącznie na udostępnianiu personelu. Przeprowadzone postępowania kontrolne potwierdzają, że stosowana jest ona zarówno przez pod - mioty posiadające wpis do rejestru agencji zatrudnienia, jak i podmioty działające w sposób nielegalny, a jej celem jest obejście obowiązujących przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych . Ponadto, podobnie jak w latach ubiegłych, utrzymują się pozostałe negatywne zjawiska związane z omija - niem obowiązujących przepisów prawa, w szczególności: −nadużywanie umów cywilnoprawnych zawiera- nych w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 135 −wykorzystywanie pracy tymczasowej jako stałego ele- mentu organizacji pracy i polityki kadrowej, czemu sprzyja brak sankcji za powierzanie pracy tymczasowej w sytuacji, gdy nie są spełnione przesłanki wynikające z jej ustawowej definicji. Spośród trudności towarzyszących realizowanym postępowaniom kontrolnym należy wskazać na pro - blemy w równoczesnym prowadzeniu działań kon- trolnych ze względu na zlokalizowanie na terenie różnych województw podmiotów udostępniających osoby do pracy oraz korzystających z ich usług w ramach pracy tymczasowej, a także w procesie nieprawidłowego outsourcingu. W zdecydowanej większości podmioty świadczące usługę pracy tymczasowej powierzają wykonywanie pracy – w szczególności cudzoziemcom – na podstawie umów cywilnoprawnych. Weryfikacja sposobu wykonywania pracy pod kątem zawarcia umowy zlecenia w warunkach umowy o pracę w odniesieniu do cudzoziemców w więk - szości przypadków jest utrudniona, gdyż wymaga przesłu- chań, a cudzoziemcy zwykle nie posługują się językiem polskim. Dodatkowo, osoby świadczące pracę na pod - stawie umów prawa cywilnego, z obawy przed jej utratą, często nie informują inspektora pracy o rzeczywistym sposobie wykonywania pracy, gdyż cywilnoprawna forma zatrudnienia umożliwia im wykonywanie pracy w zwięk - szonej liczbie godzin. Ponadto, kontrolujący zauważa- ją, że cudzoziemcy bardzo często nie są świadomi różnic pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi. Cywilnoprawna forma zatrudnienia pozostaje kon- kurencyjna w stosunku do umów o pracę, z tożsa- mych powodów jak w przypadku korzystania z tego typu umów przy standardowych, dwustronnych rela - cjach pomiędzy podmiotem powierzającym pracę a pracobiorcą. Ponadto, taka praktyka uczestników rynku pracy wynika m.in. z braku konieczności dosto - sowania warunków wynagradzania takich osób do tych, które pracodawca użytkownik stosuje wobec własnych pracowników. Na wybór tej podstawy wykonywania pracy tymczasowej w znacznej mierze wpływają pod - mioty korzystające z usług agencji zatrudnienia, a za wykroczenie polegające na zawarciu umowy cywilnoprawnej w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę odpowiada jedynie agencja pracy tymczasowej. Należy podkreślić, że obowiązujące regulacje prawne niesłusznie różnicują odpowiedzialność wykroczeniową agencji zatrudnienia i pracodawców użytkowników ze względu na podstawę wykonywania pracy tymczasowej. Przepisy karne obejmują jedynie wykroczenia popełnione przeciwko prawom pracowników tymczasowych, czyli osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę tymczasową. Wykroczenia te nie doty - czą natomiast osób wykonujących pracę tymczasową w ramach umów cywilnoprawnych, co uniemożliwia inspektorom pracy stosowanie sankcji w przypadku nie - przestrzegania tak istotnych warunków wykonywania pra- cy tymczasowej, jak np. maksymalne okresy świadczenia takiej pracy czy zakaz powierzania prac szczególnie niebezpiecznych. Natomiast jako pozytywną zmianę należy wska- zać na nowo wprowadzone regulacje prawne zawarte w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP, umożliwiające sankcjonowanie świadczenia niepra- widłowego outsourcingu. Przewidują one odpowie- dzialność wykroczeniową za powierzanie pracy cudzoziemcowi na podstawie stosunku pracy lub na innej podstawie i kierowanie go do wykonywania pracy na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu, na innej podstawie niż umowa przewidująca wykonywanie pra - cy tymczasowej. Dotychczas podmioty świadczące usługę outsourcingu, która w rzeczywistości nie polegała na realizacji określo - nych prac, a jedynie na udostępnianiu osób do pracy, zabezpieczały się przed odpowiedzialnością uzyskując wpis do rejestru agencji zatrudnienia i unikały konsekwen - cji związanych z nadużyciami. Powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej – pracodawcy użytkownicy W 2025 r. realizowano kontrole także u pracodawców użytkowników korzystających z usług agencji pracy tymczasowej. Przeprowadzono 189 kontroli u 182 pracodawców użyt - kowników (w 2024 r. – 184 kontrole, a w 2023 r. – 247 kontroli). Najwięcej kontroli przeprowadzono w podmiotach o zatrudnieniu od 50 do 249 pracowników (40%), w pod - miotach powyżej 250 pracowników (39%) oraz w podmio- tach od 10 do 49 pracowników (14%). Pracownicy tymczasowi najczęściej wykonywali pra - cę u pracodawców użytkowników należących do sektora prywatnego – 180 podmiotów (99% skontrolowanych), wśród których zdecydowanie dominowała własność pry - watna krajowa (96 podmiotów – 53%). W podmiotach o wła- sności prywatnej krajowej pracę świadczyło 42,1 tys. osób (53% pracowników tymczasowych zatrudnionych w sekto - rze prywatnym). Natomiast u skontrolowanych 70 zagra- nicznych pracodawców użytkowników pracę wykonywało ponad 34,3 tys. osób (43%). Pracodawcy użytkownicy prowadzili działalność gospo - darczą głównie w pięciu sekcjach gospodarki narodowej: przetwórstwie przemysłowym (63% objętych kontrolą), transporcie i gospodarce magazynowej (11%), usługach administrowania (9%), handlu i naprawach (8%), zakwate - rowaniu i usługach gastronomicznych (4%). Najwięcej podmiotów objętych kontrolami działa - ło na terenie województwa śląskiego (25), dolnośląskie- go (24) oraz mazowieckiego i pomorskiego (po 17). SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 136 ROZDZIAŁ 9 Kontrole pracodawców użytkowników w latach 2023-2025 (wg wybranych sekcji PKD) Sekcja PKD 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych C.Przetwórstwo przemy- słowe 154103936211880 F.Budownictwo1086322 G.Handel hurtowy i deta- liczny; naprawa pojazdów samochodowych, włącza- jąc motocykle 301928161510 H.Transport i gospodarka magazynowa 21111592114 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usłu- gami gastronomicznymi 5310777 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 961371711 Kontrole pracodawców użytkowników w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Liczba kontroli Liczba kontro- li, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Dolnośląskie282022132414 Kujawsko-pomorskie12583107 Lubelskie886595 Lubuskie8-4-83 Łódzkie17131171110 Małopolskie148107105 Mazowieckie2611179177 Opolskie131010796 Podkarpackie1097765 Podlaskie764355 Pomorskie24101761711 Śląskie332528242519 Świętokrzyskie655254 Warmińsko- -mazurskie 975375 Wielkopolskie221721161513 Zachodnio-pomorskie10795118 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 137 Diagnoza Naruszenia przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , w tym unormowań dotyczących bezpie- czeństwa i higieny pracy, stwierdzono podczas 67,2% kontroli (w 2024 r. – 63,6%, a w 2023 r. – 65,2%). Ujawniono, m.in., że: −36 podmiotów – nie przestrzegało obowiązku prowa- dzenia ewidencji osób wykonujących pracę tymcza- sową na podstawie umowy o pracę oraz umowy prawa cywilnego (nieprawidłowości dotyczyły 424 osób); −34 pracodawców użytkowników – nie dopełniło obowiąz - ków dokonania na piśmie uzgodnień z agencją pracy tymczasowej, dotyczących warunków zatrudnienia pra - cowników tymczasowych (nieprawidłowości dotyczyły 58 osób), a w przypadku 18 pracodawców użytkowników stwierdzono niedokonanie tych uzgodnień (33 osoby); −31 podmiotów – nie dopełniło obowiązków informacyj - nych, dotyczących m.in. przekazania agencji pracy tym- czasowej pisemnej informacji o wynagrodzeniu za pracę, której wykonywanie miało być powierzone pracownikowi tymczasowemu oraz o warunkach wykonywania pracy tymczasowej w aspekcie bezpieczeństwa i higieny pracy (nieprawidłowości dotyczyły 49 osób); −16 pracodawców użytkowników – naruszyło przepisy dotyczące maksymalnego okresu korzystania z pracy tej samej osoby wykonującej pracę tymczasową (nieprawi - dłowości dotyczyły 129 osób); −13 pracodawców użytkowników – naruszyło przepisy o czasie pracy względem 40 pracowników tymczasowych. Ponadto w 91 podmiotach, w których zakresem kon- troli objęto pracowników własnych oraz pracowników tymczasowych, wykazano nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym również w stosunku do pracowników tymczasowych . Najczęściej stwierdzono naruszanie przez pracodaw- ców użytkowników obowiązków w stosunku do pracowni- ków tymczasowych w zakresie: −szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy – w 30 podmiotach; −przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego oraz infor - mowania o nim pracowników – w 27 podmiotach; −dostarczenia pracownikom tymczasowym odzieży i obu- wia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej – w 23 podmiotach. Niezmienne pozostają przyczyny stwierdzanych naru- szeń, wśród których, poza niedostateczną znajomością przepisów regulujących zatrudnienie tymczasowe , należy wymienić przede wszystkim dążenie pracodaw- ców użytkowników do obniżenia kosztów prowadzo- nej działalności gospodarczej związanych z zatrudnianiem pracowników własnych. Doświadczenia kontrolne wskazu - ją także na występowanie presji ekonomicznej ze stro- ny pracodawców użytkowników, towarzyszącej ustalaniu warunków kontraktu z agencją zatrudnienia, której efektem niejednokrotnie było stwierdzenie naruszeń obowiązują - cych przepisów poprzez stosowanie: − outsourcingu będącego w praktyce pracą tymczasową; −pracy tymczasowej pomimo niewystępowania jej ustawo- wych przesłanek; −umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycz - nych dla pracy tymczasowej. Powodem korzystania przez pracodawców użytkow - ników z personelu zewnętrznego jest przede wszyst- kim przejęcie przez agencję pracy tymczasowej procesu Pracodawcy użytkownicy - naruszenia przepisów w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenie przepisów 202320242025 Nieuzgodnienie zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy pracodawcą użytkownikiem i agencją zatrudnienia 27,124,427,5 Niedopełnienie obowiązków informacyjnych wobec agencji zatrudnienia (at. 9 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu pracowników tymczasowych) 19,015,716,4 Brak ewidencji osób wykonujących pracę tymczasową na podstawie umowy o pracę oraz umowy prawa cywilnego lub niewłaściwe prowadzenie ewidencji 27,126,619,0 Nieprzestrzeganie przepisów o czasie pracy 9,312,56,8 Niezapewnienie pracownikom odpowiednich szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy 9,315,215,8 Niedostarczenie pracownikom tymczasowym odzieży, obuwia roboczego lub środków ochrony indywidualnej 16,215,712,1 Nieprzeprowadzenie lub niewłaściwe przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego 9,311,914,2 Traktowanie pracowników tymczasowych w sposób mniej korzystny w porównaniu z pra- cownikami zatrudnionymi przez pracodawcę użytkownika 4,42,14,2 Nieprzekazywanie organiza- cjom związkowym informacji o zamiarze powierzenia pracy tymczasowej 2,43,25,3 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 138 ROZDZIAŁ 9 związanego z rekrutacją pracowników, w tym cudzo- ziemców do pracy, służące ewentualnemu uzupełnieniu potrzeb kadrowych. Poza obywatelami Ukrainy, na rynku pracy pojawia się coraz więcej cudzoziemców pocho - dzących z różnych kierunków geograficznych (np. Afryka czy Ameryka Południowa). Wówczas, na agencji pracy tymczasowej ciążą obowiązki związane z powierzeniem pracy oraz procesem legalizacji ich zatrudnienia, co obniża koszty pracodawców generowane w przypadku bezpośred - niego zatrudnienia obcokrajowców. Z kolei w następstwie utrzymującej się tendencji korzystania z zewnętrznego personelu w kontrolowa - nych zakładach pracę wykonują zarówno pracownicy stali, tymczasowi , jak też wykonujący pracę w ramach outsourcingu , nierzadko wykonujący ten sam rodzaj pracy na tych samych stanowiskach i liniach produkcyj - nych. Te rozwiązania wskazują, że u danego pracodawcy istnieje zapotrzebowanie na pracę stałą, a poszukiwanie niższych kosztów pracy skutkuje m.in. rezygnacją ze stałe - go zatrudnienia czy pracy tymczasowej. Obserwowanym efektem tych praktyk jest zastępowanie pracy tymcza- sowej outsourcingiem. Kontrolujący zwracają też uwagę na model stoso- wania pracy tymczasowej naprzemiennie z usługą outsourcingu , celem omijania czasowego ograniczenia wykonywania pracy tymczasowej. Wówczas po upływie maksymalnego okresu wykonywania pracy tymczasowej, w odniesieniu do tego samego pracownika tymczasowego lub osoby skierowanej do pracodawcy użytkownika przez agencję zatrudnienia na podstawie umowy cywilnopraw - nej następuje kierowanie w ramach usługi outsourcingo- wej. W tym celu w zakładzie pracy pozoruje się przede wszystkim wydzielenie procesów technologicznych lub produkcyjnych, a także nadzór przedstawicieli podmiotu zewnętrznego. W rzeczywistości jednak, warunki świad - czenia pracy przez personel firm zewnętrznych są charak- terystyczne dla pracy tymczasowej. Praktyka podmiotów kontrolowanych wskazuje na nie- dostateczną ochronę osób wykonujących pracę tym- czasową na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym cudzoziemców, którzy najczęściej wykonują pracę na tej podstawie. Kontrolujący zauważają, że pracodawca użyt - kownik osiąga finansowe korzyści z korzystania z pracy osób skierowanych z agencji zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych i jest to dla niego bardziej opła - calna forma zatrudnienia niż umowa o pracę tymczasową. Wynikają one przede wszystkim z możliwości ustalania przez agencje zatrudnienia wynagrodzenia zlecenio - biorców w sposób niezależny od obowiązujących przepisów wewnątrzzakładowych u pracodawcy użyt- kownika. Dodatkowo, zleceniobiorców wynagradza się tylko za czas faktycznie przepracowany, bez konieczno - ści wypłaty świadczeń pieniężnych związanych ze sto- sunkiem pracy jak np. dodatku za pracę w porze nocnej lub za pracę w godzinach nadliczbowych. Korzystanie z umów cywilnoprawnych umożliwia także niestosowanie przepisów ochronnych dotyczących czasu pracy, takich jak przestrzeganie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy oraz odpoczynków dobowych i tygodniowych. Obec - nie obowiązujące regulacje prawne powodują, że korzy- ści ze stosowania umów prawa cywilnego wobec osób skierowanych z firm zewnętrznych są niewspółmiernie wyższe niż ryzyko negatywnych konsekwencji. U niektórych pracodawców użytkowników obserwowa- no zjawisko wieloletniego korzystania z usług agen- cji pracy tymczasowej, stwierdzano również przypadki podmiotów, w których liczba osób wykonujących pracę tymczasową wielokrotnie przewyższała liczbę pracow - ników etatowych pracodawcy użytkownika, pomimo braku przesłanek uzasadniających jej stosowanie. Powyższe wskazuje na brak subsydiarnego charak - teru pracy tymczasowej, która z zasady powinna być stosowana w ograniczonym zakresie, tylko w celu wykonywania tych prac, które ze swej istoty charaktery - zują się tymczasowością i brakiem zapotrzebowa- nia na pracę stałą. W przypadku części pracodawców użytkowników stwier - dzono, że zatrudnienie tymczasowe umożliwiło uzyskanie zatrudnienia stałego osobom wykonującym pracę tymcza- sową u pracodawców użytkowników. Zapewniono im moż- liwość kontynuacji pracy po upływie okresu wykonywania pracy tymczasowej, w ramach stosunku prawnego zawarte - go bezpośrednio z pracodawcą użytkownikiem. Jednakże, w dalszym ciągu część pracodawców użytkowników traktuje korzystanie z pracy osoby skierowanej do pracy tymczaso - wej jako metodę sprawdzenia pracownika przed zatrudnie- niem bezpośrednio przez danego pracodawcę użytkownika. Wnioski Sytuacja na rynku pracy wskazuje, że tylko skoordynowa- ne działania instytucjonalne i legislacyjne mogą ograniczyć systemowy charakter naruszeń i przywrócić pracy tymcza - sowej jej rzeczywiście uzupełniającą, a nie zastępczą rolę wobec zatrudnienia etatowego. Najistotniejsze propozycje obejmują: ● wprowadzenie uprawnienia umożliwiającego fak- tyczną kontrolę warunków pracy przez agencje pra- cy tymczasowej, w szczególności pod kątem zgodności zawartych umów z rzeczywistym sposobem wykonywania pracy, a jednocześnie ocenę przestrzegania przez praco - dawcę użytkownika innych obowiązków, w tym respekto- wanie zakazu powierzania wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych; ● wykluczenie możliwości powierzania pracy tymcza- sowej na podstawie umów cywilnoprawnych, względ- nie wprowadzenie sankcji za naruszanie przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych tak- że w stosunku do osób świadczących pracę tymczasową na podstawie umów prawa cywilnego; ●wprowadzenie odpowiedzialności wykroczeniowej pra- codawcy użytkownika z tytułu powierzania pracy tymcza- sowej na podstawie umowy cywilnoprawnej w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 139 ●sformułowanie w ustawie wyraźnego zakazu stosowa- nia pracy tymczasowej w przypadku niespełnienia przesłanek zawartych w definicji pracy tymczasowej, w szczególności w związku z realizacją rzeczywistego zapotrzebowania na pracę stałą; ● ustalenie odpowiedzialności za niedokonanie na piśmie uzgodnień zawieranych pomiędzy agencją pracy tymcza - sowej a pracodawcą użytkownikiem; ● wprowadzenie do katalogu obowiązkowych uzgod- nień dokonywanych między agencją pracy tymczasowej a pracodawcą użytkownikiem podstawy wykonywania pracy tymczasowej , tj. rodzaju umowy, na podsta- wie której osoby skierowane będą wykonywały pracę tymczasową. Stosowanie praktyk związanych z korzystaniem z konstrukcji „outsourcingu/leasingu pracowniczego” Zakres kontroli W roku sprawozdawczym przeprowadzono 297 kontroli w 288 podmiotach (w 2024 r. – 227 kontroli, a w 2023 r. – 203 kontrole) w zakresie obchodzenia przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez ofero - wanie usług outsourcingu noszącego cechy pracy tymcza- sowej oraz korzystanie z takich usług. Wśród podmiotów objętych kontrolą znajdowały się agencje zatrudnienia świadczące usługi outsourcingu, pod - mioty nieposiadające wpisu do rejestru agencji zatrudnie- nia, a także podmioty korzystające z usług outsourcingu. Czynnościami kontrolnymi badającymi outsourcing objęto: 9 55 agencji zatrudnienia, z czego 49 świadczyło usługę pracy tymczasowej; 9 99 podmiotów nieposiadających wpisu do Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia, które oferowały usługi outsourcingu; 9 143 podmioty korzystające z usług outsourcingu. Pracę w kontrolowanych podmiotach świadczyło ponad 85,8 tys. osób, w tym prawie 55,2 tys. na podstawie stosun - ku pracy (64,2%). Najczęściej kontrolowano podmioty zatrudniają- ce od 50 do 249 pracowników – 119 kontroli (40% wszystkich przeprowadzonych kontroli), w dalszej kolej - ności podmioty o zatrudnieniu 250 i powyżej – 72 kon- trole (24,2%) oraz zatrudniające od 10 do 49 osób – 70 kontroli (23,5%). Wśród kontrolowanych podmiotów oferujących usługi outsourcingu i nieposiadających wpisu do Krajowego Reje - stru Agencji Zatrudnienia dominowały podmioty z branży przetwórstwa przemysłowego (38 kontrole) oraz pod- mioty świadczące usługi administrowania (35 kontroli), natomiast w przypadku podmiotów korzystających z usług outsourcingu największą liczbę kontroli (87) zrealizowano w podmiotach prowadzących działalność w branży prze- twórstwa przemysłowego. Najwięcej kontroli dotyczących obchodzenia przepi - sów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez oferowanie usług noszących cechy pracy tym- czasowej odnotowano w województwach: mazowieckim (37 kontroli), śląskim (34), oraz w kujawsko-pomorskim i wielkopolskim (po 31) . Diagnoza W 2025 r. usługi outsourcingu będące w praktyce pra- cą tymczasową stwierdzono w ramach 144 kontroli – 48,5% (w 2024 r. – 38,3%, a w 2023 r. – 43,3%), z czego: 9 75 kontroli przeprowadzono w podmiotach świadczących usługi outsourcingu w stosunku do 5377 osób; 9 69 kontroli przeprowadzono w podmiotach korzystających z usług outsourcingu w stosunku do 1399 osób. Do najistotniejszych, identyfikowanych od lat, przyczyn udostępniania oraz korzystania z personelu w ramach usług outsourcingowych z pominięciem obowiązujących przepisów regulujących pracę tymczasową, należą: unika - nie respektowania obowiązków wynikających z przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, elastyczna polityka kadrowa oraz przesłanki ekonomiczne, skutkujące m.in. narzucaniem przez kontrahentów agencji zatrud- nienia ekonomicznie korzystnych dla nich warunków współpracy w zakresie rodzaju umowy zawieranej z agen- cją zatrudnienia i rodzaju usług świadczonych na jej pod- stawie bez względu na rzeczywisty sposób organizacji i wykonywania pracy. Ponadto, analogicznie jak w przy - padku pracy tymczasowej, formalności i obowiązki zwią- zane z zatrudnieniem, w szczególności cudzoziemców, leżą po stronie podmiotu powierzającego pracę. Wśród kontrolowanych podmiotów świadczących usługi outsourcingu , podobnie jak w ubiegłych latach, przeważały podmioty nieposiadające wpisu do reje- stru agencji zatrudnienia, uprawniającego do świadczenia usług pracy tymczasowej. Przedsiębiorcy nie przestrzegają w takiej sytuacji zarówno obostrzeń prawnych dotyczących wymagań związanych z prowadzeniem agencji zatrudnie - nia, jak i samych regulacji dotyczących pracy tymczaso- wej. Przeprowadzone kontrole potwierdzają, że podmioty decydują się na korzystanie z outsourcingu m.in. w celu uniknięcia posiadania statusu pracodawcy użytkownika, obawiając się podlegania ustawowym obowiązkom okre - ślonym w ustawie o zatrudnianiu pracowników tymczaso- wych i związaną z tym odpowiedzialnością prawną. W praktyce organów kontrolnych często spotykane jest również oferowanie usług outsourcingu przez agen - cje pracy tymczasowej, co związane jest niewątpliwie z istniejącym zapotrzebowaniem ze strony podmiotów zamawiających takie usługi. Wówczas, agencje zatrud - nienia, poza usługami objętymi działalnością regulo- waną, często świadczą także usługi outsourcingowe lub wyłącznie takie usługi. W takich przypadkach nie zawierają umów o pracę tymczasową i nie świadczą usług w tym zakresie, natomiast zatrudnieni pracowni - cy i zleceniobiorcy wykonują pracę w ramach zawartych umów outsourcingowych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 140 ROZDZIAŁ 9 Poza kontrolą podmiotu oferującego usługi, komplek- sowa ocena obejścia przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , wymaga przeprowadzenia również kontroli w podmiotach korzystających z tego rodzaju usług . Wynika to przede wszystkim z możliwo- ści zbadania rzeczywistego sposobu wykonywania pracy, w tym pod kątem nadzoru pełnionego w procesie świadcze - nia usługi oraz przedmiotu zawartej umowy, który w kwestio- nowanych przypadkach stanowi udostępnianie personelu. Doświadczenia kontrolne inspektorów pracy wskazu - ją, że pozorność usługi outsourcingu przejawia się przede wszystkim w zakresie: − postanowień umowy wiążącej strony, które nie wska- zują na omijanie regulacji prawnych dotyczących pracy tymczasowej, natomiast ustalenia stanu faktycznego potwierdzają, że rzeczywistym przedmiotem usługi jest udostępnienie pracowników innym podmiotom; − nadzoru poprzez stworzenie stanowiska tzw. koordyna- tora, rekrutowanego często spomiędzy pracowników pod- miotu zewnętrznego, podczas gdy polecenia związane z wykonywaniem zadań są wydawane przez kierownictwo podmiotu korzystającego z outsourcingu; − wyodrębnienia w zakładzie pracy określonego pro- cesu produkcyjnego, pomimo że czynności objęte usłu- gą wykonywane są także przez pracowników podmiotu zamawiającego, w tym także na tych samych stanowi - skach pracy lub przy tych samych rodzajach prac; − wskazywania przez podmioty świadczące usługi outso- urcingu w KRS lub w CEIDG jako przeważającej działal- ności produkcyjnej lub usługowej, celem wykazania prowadzenia wyspecjalizowanej działalności. Występu - je to w połączeniu z wydzielaniem w zakładach pracy będących odbiorcami usług składników majątkowych, choć rzeczywista usługa polega wyłącznie na udostęp - nianiu personelu. Nowe przepisy zawarte w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP (obowiązujące od 1 czerwca 2025 r.) sankcjonują nielegalne udostępnianie pracowników będących cudzoziemcami przez podmioty świadczące usługi outsourcingowe. Regulacja ta wychodzi naprzeciw oczekiwaniom zawar- tym w naszych postulatach, wnoszącym o objęcie odpo- wiedzialnością karną podmiotów świadczących usługi udostępniania lub wynajmu pracowników noszących cechy pracy tymczasowej z pominięciem przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , nawet jeże- li posiadają one wpis do rejestru agencji zatrudnienia jako agencja pracy tymczasowej. Inspektorzy pracy uzyskali zatem podstawę prawną do wyciągnięcia konsekwencji wobec podmiotu będącego agencją zatrudnienia wpisa - ną do KRAZ, który kieruje pracowników lub zleceniobior- ców do świadczenia usług na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu tj. w warunkach wskazujących na pracę tymczasową. Przed wejściem w życie nowej ustawy, w przypadkach stwierdzenia omijania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez stosowanie usług outsourcingowych będących w praktyce pracą tym - czasową, możliwe było zastosowanie odpowiedzial- ności wyłącznie wobec podmiotu działającego bez wymaganego wpisu do rejestru. Niemniej jednak należy zauważyć, że wprowadzone sankcje dotyczą jedynie podmiotów powierzających pracę cudzoziemcom , nie obejmując swoim zakresem obywateli polskich. W praktyce outsourcing prowadzi często do przekazy- wania cudzoziemców pomiędzy podmiotami powiąza- nymi ze sobą, zlokalizowanymi na terenie różnych województw. Utrudnia to wskazanie osób faktycznie odpowiedzialnych za powierzanie pracy cudzoziemcom oraz objęcie odpowiedzialnością wszystkich podmiotów uczestniczących w tym procesie. W modelu przekazy - wania cudzoziemców do pracy w innych podmiotach opartym na korzystaniu z usług podwykonawców, tzw. łańcuchów podwykonawców, inny podmiot zawiera umowę z kontrahentem będącym w praktyce najczęściej zakładem produkcyjnym a inny, będący podwykonawcą, powierza pracę cudzoziemcom. Wnioski W ocenie inspektorów pracy zjawisko niezgodnego z prawem stosowania outsourcingu w dalszym ciągu pozostaje najpoważniejszym oraz najtrudniejszym pro- blemem dotyczącym pracy tymczasowej. Z punktu widzenia działalności kontrolnej Państwowej Inspekcji Pracy istotna jest skuteczność oddziaływania przepi- sów prawa, a zarazem ich charakter odstraszający przed obchodzeniem przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, zarówno w stosunku do obywateli pol- skich, jak i cudzoziemców. Wątpliwości zgłaszane przez inspektorów pracy w zakre - sie stosowania nowych przepisów ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na tery - torium Rzeczypospolitej Polskiej, które mają na celu elimi- nowanie przypadków niedozwolonego zastępowania pracy tymczasowej cudzoziemców usługą outsourcingu, wska - zują przede wszystkim na konieczność doprecyzowania tych przepisów. Dotyczy to w szczególności odpowiedzial - ności osób fizycznych działających w imieniu podmiotów korzystających z usług udostępniania pracowników, nie- związanych żadnym stosunkiem prawnym z osobą kie- rowaną do pracy. Jednocześnie zasadne jest zapewnienie możliwości stosowania tych przepisów także w odniesie - niu do podmiotów oferujących takie usługi, w tym agencji zatrudnienia, bez względu na obywatelstwo osób kiero- wanych do pracy. Z kolei ujawniane praktyki podmiotów, oparte na stoso - waniu wielopoziomowych struktur, skłaniają do rozważenia wprowadzenia rozwiązań umożliwiających ponoszenie odpo- wiedzialności przez osoby fizyczne działające w imie- niu wszystkich podmiotów uczestniczących w procesie kierowania osób do wykonywania pracy na rzecz i pod kie- rownictwem innego podmiotu, na innej podstawie niż umo- wa przewidująca wykonywanie pracy tymczasowej, które SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 141 nie są związane z tymi podmiotami umową o pracę lub umo- wą cywilnoprawną. Ponadto zjawisko wykorzystywania modelu kierowania pracowników do pracy na rzecz i pod kierownictwem inne - go podmiotu, z pominięciem regulacji prawnych dotyczących pracy tymczasowej, wskazuje, że niezbędne jest: ●wprowadzenie zmian zmniejszających przewagę ekono - miczną outsourcingu w zestawieniu z kosztami stosowania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymcza - sowych – z dotychczasowych doświadczeń i obserwacji wynika, że zsynchronizowane wprowadzenie zmian prze- pisów prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i prawa pracy wpłynęłoby pozytywnie na rynek pracy i spowodowało wyeliminowanie na szerszą skalę przyczy - ny naruszeń; ●zacieśnienie współpracy między PIP, ZUS i KAS oraz wpro - wadzenie możliwości realizacji wspólnych czynności kon- trolnych przez te służby w odniesieniu do podmiotów, które stosują optymalizację kosztów prowadzonej działalności biznesowej poprzez niedozwolone praktyki outsourcingu. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 142 ROZDZIAŁ 9 10 Poradnictwo prawne i techniczne Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 10 145 W 2025 r. dominowały porady telefoniczne (73,6%) i osobiste (22,7%). Z porad pisemnych skorzystało 2,2% osób, a za pośrednictwem e-maila - 1,5%. W roku sprawozdawczym, podobnie jak w latach ubie - głych, najliczniejszą grupę korzystających z porad stanowili pracownicy – w tym byli pracownicy oraz osoby z niepełno - sprawnością. Udzielono im blisko 289,6 tys. porad, co sta- nowiło ok. 63% ogółu podmiotów objętych poradnictwem. Drugą co do wielkości grupę stanowili pracodawcy, którym udzielono 125,8 tys. porad (ok. 27%). Z poradnictwa prawnego korzystali również cudzoziem - cy (11 059 porad), związki zawodowe (1 558 porad), a także inne podmioty – m.in. osoby ubiegające się o zatrudnienie, organy samorządu terytorialnego, społeczni inspektorzy pracy czy rolnicy (łącznie ponad 34,3 tys. porad). W porównaniu z rokiem 2024 widoczny jest spadek liczby porad we wszystkich głównych grupach odbiorców. Najbardziej zauważalne zmniejszenie dotyczy pracow - ników (spadek z 340,5 tys. do 289,6 tys.) oraz pracodaw- ców (z 165,5 tys. do 125,8 tys.). Spadła również liczba porad udzielonych cudzoziemcom oraz organizacjom związkowym. Zmniejszenie liczby udzielonych porad może wyni - kać z kilku czynników. W ostatnich latach obserwujemy wzrost świadomości prawnej zarówno pracowników, jak i pracodawców, szczególnie w zakresie podstawo- wych uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy. Coraz częściej sprawy kadrowe prowadzo - ne są przez wykwalifikowaną i dobrze przygotowaną kadrę, która samodzielnie rozstrzyga typowe wątpliwości interpre - tacyjne. Istotne znaczenie ma także szeroka dostępność materiałów edukacyjnych opracowywanych przez Pań- stwową Inspekcję Pracy i publikowanych na stronie inter- netowej oraz w mediach społecznościowych. Przystępne wyjaśnienia, komunikaty i odpowiedzi na najczęściej poja - wiające się pytania pozwalają wielu osobom uzyskać potrzebne informacje bez konieczności bezpośredniego kontaktu z prawnikami. Ponadto, zmniejszenie liczby udzielonych porad można interpretować nie tylko jako efekt rosnącej świa - domości prawnej uczestników rynku pracy, lecz tak- że jako rezultat stabilizacji przepisów po okresie intensywnych zmian legislacyjnych w latach wcze- śniejszych. W 2024 r. wiele zapytań dotyczyło nowych regulacji, co naturalnie zwiększało liczbę udzielanych wyjaśnień. W 2025 r., gdy część zagadnień została już utrwalona w praktyce, potrzeba indywidualnych konsul - tacji mogła stać się mniejsza. Podobnie jak w latach ubiegłych, pytania kierowa - ne do Państwowej Inspekcji Pracy koncentrowały się przede wszystkim wokół podstawowych zagadnień prawa pracy. Najczęściej dotyczyły one nawiązywania i rozwią - zywania stosunku pracy, zasad wypłaty wynagrodzenia, organizacji i rozliczania czasu pracy, urlopów wypoczyn - kowych, uprawnień związanych z rodzicielstwem, a także kwestii legalności zatrudniania cudzoziemców. Od 2025 r. 24 grudnia został wprowadzony jako usta- wowy dzień wolny od pracy. Zmiana ta wywołała liczne Liczba udzielonych porad w latach 2023-2025 w 2025 r. - 794 771 w 2023 r. - 868 121 w 2024 r. - 920 333 Poza siedzibą OIP (podczas czynności kontrolnych) Główny Inspektorat Pracy Okręgowe Inspektoraty Pracy 198 254 332 454 264 063 254 514 358 812 307 007 307 742 204 412 355 967 10. Poradnictwo prawne i techniczne Państwowa Inspekcja Pracy nieustannie dąży do poprawy bezpieczeństwa i przestrzegania prawa pracy. W 2025 r. udzielono łącznie 794,8 tys. porad prawnych i technicz- nych, z czego 332,5 tys. miało miejsce podczas kontroli. Wśród nich znalazło się 175,2 tys. porad technicznych oraz 194,1 tys. porad prawnych, w tym ponad 36,8 tys. dotyczących legalności zatrudnienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 146 ROZDZIAŁ 10 Forma udzielonych porad w latach 2023-2025 340 372 443 897 396 412 10 060 9 498 10 276 104 769 101 521 99 292 6 605 7 116 6 174 telefoniczna pisemna e-mail osobista Porada 2025 2024 2023 pytania dotyczące prawidłowej organizacji czasu pracy, w szczególności w zakładach stosujących systemy równo - ważne, zmianowe oraz pracę w ruchu ciągłym. Pracodaw- cy zwracali się o wyjaśnienie, w jaki sposób uwzględnić nowy dzień wolny przy ustalaniu wymiaru czasu pracy w okresach rozliczeniowych oraz jak prawidłowo planować grafiki na grudzień. Wątpliwości dotyczyły także zasad rekompensaty w przypadku dopuszczalnej pracy w tym dniu – m.in. prawa do innego dnia wolnego albo dodat - ku do wynagrodzenia – oraz wpływu zmiany na rozliczanie Podmioty zgłaszające się po porady w latach 2023-2025* Podmioty202320242025 Pracownicy (w tym byli pracownicy oraz niepełnosprawni) 304 724340 473289 564 Pracodawcy151 587165 482125 800 Cudzoziemcy14 10612 66211 059 Związki zawodowe1 88118101 558 Inne39 85641 09434 336 * z wyłączeniem porad udzielonych podczas kontroli Tematyka porad w latach 2023-2025* Tematyka porad202320242025 Stosunek pracy150 216150 843124 261 Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia 75 49081 91467 742 Czas pracy47 57948 07144 369 Urlopy pracownicze36 79440 42931 128 Uprawnienia pracowników związane z rodziciel- stwem 23 79221 13917 496 Legalność zatrudnienia14 21212 4399 939 Inne164 071206 686167 382 * z wyłączeniem porad udzielonych podczas kontroli SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 10 147 nadgodzin i pracę w godzinach nadliczbowych. Pojawiały się również pytania o sytuację pracowników handlu, służ - by zdrowia czy transportu, gdzie wykonywanie pracy w dni ustawowo wolne jest dopuszczalne na zasadach określo - nych w przepisach. Od marca 2025 r. rodzice dzieci urodzonych przedwcze - śnie lub wymagających długotrwałej hospitalizacji uzyskali prawo do dodatkowego, płatnego urlopu macierzyń- skiego w wymiarze od 8. do 15. tygodni, w zależno- ści od spełnienia ustawowych przesłanek. Nowe regulacje wzbudziły wiele pytań praktycznych, w szczególności dotyczących zasad ustalania prawa do urlopu, sposobu obliczania jego wymiaru oraz wymaganej dokumentacji medycznej potwierdzającej okres hospitalizacji dziecka. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy oczekiwali dopre - cyzowania zasad składania wniosków oraz terminów ich rozpatrywania. W związku z obowiązkiem implementacji przepisów unij- nych dotyczących przejrzystości wynagrodzeń, znaczą- co wzrosła liczba zapytań pracodawców w tym zakresie. Dotyczyły one przede wszystkim obowiązku publikowania w ogłoszeniach o pracę informacji o proponowanym pozio - mie wynagrodzenia lub jego przedziale (tzw. widełek pła- cowych), a także stosowania neutralnych płciowo nazw stanowisk i zapewnienia niedyskryminujących procedur rekrutacyjnych. Wiele wątpliwości budził również zakaz pozyskiwania od kandydatów informacji o dotychczasowym wynagrodzeniu. W obszarze problematyki stosunku pracy znaczną część zapytań stanowiły nadal kwestie związane z roz- wiązaniem umowy o pracę. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy mieli trudności z rozróżnianiem poszczegól - nych trybów zakończenia zatrudnienia, w szczególności wypowiedzenia umowy o pracę, rozwiązania umowy bez wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron. Zdarzały się przypadki, w których pracownicy, dążąc do natychmiastowego zakończenia zatrudnienia, powoływali się na art. 55 §1 1 Kodeksu pra- cy, mimo że w danej sytuacji nie występowały przesłanki w postaci ciężkiego naruszenia podstawowych obowiąz - ków przez pracodawcę. Po stronie pracodawców powtarzały się natomiast uchybienia o charakterze formalnym, w szczególności brak wskazania przyczyny wypowiedzenia umowy o pra - cę zawartej na czas określony lub pomijanie pouczenia o prawie odwołania do sądu pracy. Podobnie jak w latach ubiegłych, liczne pytania dotyczyły również możliwości rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w sytu - acji długotrwałej nieobecności pracownika spowodowanej chorobą. Wiele wątpliwości pojawiało się także w odniesie - niu do treści zawartych w świadectwach pracy, zasad ich prostowania oraz sposobów dochodzenia prawa do ich wydania w sytuacjach, gdy pracodawca zaprzestał działal - ności albo brak było realnej możliwości skierowania spra- wy na drogę sądową. Istotną grupę zagadnień stanowiły sprawy związa- ne z wynagrodzeniem za pracę. Najczęściej zgła- szano opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia oraz innych świadczeń pieniężnych, a także ich nieuzasad - nione obniżanie. Pracownicy pytali o możliwość docho- dzenia roszczeń, w tym także odzyskania należności w toku kontroli inspektora pracy. Wiele zapytań odnosiło się również do prawa do odprawy pieniężnej w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika. Powracającym zagadnieniem było także pra - widłowe ustalanie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz możliwość uwzględniania w jego wysokości określo - nych składników płacowych, takich jak premie lub dodatki. Znaczną część porad stanowiły również sprawy doty - czące niewypłaconego wynagrodzenia z tytułu umów cywilnoprawnych. Zleceniobiorcy często nie byli świa- domi regulacji dotyczących minimalnej stawki godzino- wej ani zasad dokumentowania liczby przepracowanych godzin. W związku z tym, udzielane wyjaśnienia obejmo - wały zarówno omówienie przepisów ustawy o minimal- nym wynagrodzeniu za pracę , jak i wskazanie zakresu kompetencji kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy w tym obszarze. Niezmiennie dużym zainteresowaniem cieszyła się tak - że problematyka czasu pracy. Pytania dotyczyły przede wszystkim zasad wprowadzania zmian w harmonogra - mach czasu pracy, rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych oraz udzielania dni wolnych wynikających z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. W przypadku pracowników z niepełnosprawnością wątpliwości odnosi - ły się głównie do obowiązujących norm czasu pracy oraz przysługujących im dodatkowych przerw. Zgłaszano także pytania dotyczące rozliczania podróży służbowych, orga - nizowania szkoleń w dniach wolnych od pracy, a także szczególnych regulacji dotyczących kierowców oraz pra - cowników sektora ochrony zdrowia. Kolejną grupę zagadnień stanowiły kwestie związane z urlopami wypoczynkowymi. Najczęściej pytano o termin wykorzystania urlopu zaległego oraz o możliwość jedno - stronnego udzielenia urlopu przez pracodawcę. Wątpliwości dotyczyły również ustalania wymiaru urlopu w przypadku zmiany wymiaru etatu, powrotu pracownika z urlopu zwią - zanego z rodzicielstwem czy zmiany pracodawcy w trak- cie roku kalendarzowego. Po wprowadzeniu do Kodeksu pracy urlopu opiekuńczego pojawiły się ponadto pyta- nia dotyczące kręgu osób uprawnionych do skorzystania z tego uprawnienia, warunków jego udzielania oraz możli - wości weryfikacji przez pracodawcę okoliczności wskaza- nych we wniosku pracownika. W 2025 r. odnotowano spadek liczby porad udziela- nych cudzoziemcom, wśród których najliczniejszą grupę nadal stanowili obywatele Ukrainy. Pytania koncentrowały się przede wszystkim wokół legalności zatrudnienia, pro - cedur uzyskiwania zezwoleń na pracę oraz kart pobytu, SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 148 ROZDZIAŁ 10 a także możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu niewy- płaconego wynagrodzenia. Podsumowanie Działalność Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie porad- nictwa prawnego pozostaje jednym z istotnych elemen- tów realizacji ustawowych zadań inspekcji, przyczyniając się do upowszechniania wiedzy o prawie pracy oraz wspie - rania prawidłowego stosowania przepisów przez strony stosunku pracy. Udzielane bezpłatnie porady umożliwiają zarówno pra- cownikom, jak i pracodawcom, wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych, rozwiązanie bieżących problemów związanych z zatrudnieniem oraz zapobieganie naru - szeniom przepisów prawa pracy. W tym wymiarze poradnictwo PIP pełni ważną funkcję prewencyjną, wzmacniając ochronę praw pracowniczych oraz sprzy - jając budowaniu kultury przestrzegania prawa w środo- wisku pracy. W 2025 r. odnotowano spadek liczby udzielonych porad. Coraz większą rolę odgrywa dostęp do przystępnych mate - riałów edukacyjnych oraz informacji publikowanych przez Państwową Inspekcję Pracy w internecie, np. na stronie urzędu czy w mediach społecznościowych. Pracownicy i pracodawcy częściej korzystają z dostępnych online wyja - śnień, poradników i odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, co pozwala im samodzielnie rozwiązać część pro - blemów bez konieczności bezpośredniego kontaktu z oso- bą udzielającą porad prawnych. Na mniejszą liczbę zapytań mógł mieć wpływ względ - nie stabilny stan przepisów prawa pracy w 2025 r. W analizowanym okresie nie wprowadzono tak szerokich i systemowych zmian legislacyjnych jak w latach wcześniejszych , kiedy nowelizacje Kodeksu pracy oraz wdrażanie regulacji unijnych generowały liczne wątpliwo - ści interpretacyjne. Ograniczona liczba nowych regula- cji mogła zatem sprzyjać stabilizacji praktyki stosowania prawa i w konsekwencji zmniejszyć potrzebę korzystania z indywidualnych porad prawnych. Jednocześnie należy zauważyć rosnące znaczenie alternatywnych form upowszechniania wiedzy o pra - wie pracy. Obejmują one różnorodne działania informa- cyjne i edukacyjne, w tym szkolenia, kampanie społeczne, programy prewencyjne oraz inicjatywy promujące bez - pieczne i zgodne z prawem warunki zatrudnienia. Przed- stawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczą także w audycjach radiowych i programach telewizyjnych oraz prowadzą punkty konsultacyjne podczas wydarzeń skiero - wanych do pracowników i pracodawców. Istotnym uzupełnieniem tych działań jest przygotowywa - nie nowoczesnych materiałów edukacyjnych, takich jak krótkie filmy instruktażowe, webinary czy podcasty poświę - cone zagadnieniom prawa pracy. Materiały te publikowa- ne są na stronie internetowej urzędu, w serwisie YouTube oraz w mediach społecznościowych, w tym na platformach „X”, Instagram, Facebook i LinkedIn, co umożliwia dotarcie z rzetelną informacją do szerokiego grona odbiorców. W konsekwencji działalność informacyjna i edu- kacyjna Państwowej Inspekcji Pracy coraz częściej wykracza poza tradycyjne formy poradnictwa, stając się ważnym narzędziem kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa . Rozwijanie tych form komuni- kacji sprzyja nie tylko łatwiejszemu dostępowi do wiedzy o prawie pracy, lecz także wzmacnia profilaktyczną rolę inspekcji. W dłuższej perspektywie działania te mogą przy - czyniać się do ograniczenia liczby naruszeń przepisów prawa pracy, a tym samym do budowania bardziej przejrzy - stych i stabilnych relacji na rynku pracy. 11 Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 151 11. Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia 11.1. Pozostałe programy prewencyjne i edukacyjno-informacyjne Państwowej Inspekcji Pracy 11.1.1. Program edukacyjny „Kultura bezpieczeństwa” Rozpoczęcie życia zawodowego bywa trudnym momentem dla młodych ludzi, dlatego też Państwowa Inspekcja Pra - cy od wielu lat wychodzi z ofertą ułatwienia im podejmo- wania świadomych wyborów co do pełnienia określonych ról na rynku pracy. W związku z brakiem dedykowanego przedmiotu w szkołach średnich pomagamy przygotować młodzież do wejścia na rynek pracy. Edukujemy młode pokolenie m.in. w zakresie: legalności zatrudnienia, praw - nej ochrony pracy oraz najbardziej kluczowych zagrożeń występujących w środowisku pracy. Temu celowi służy ogólnopolski program pn. „Kultura bezpieczeństwa”, któ - ry zakłada współpracę m.in.: ze szkołami ponadpodsta- wowymi, uczelniami, kuratoriami oświaty, komendami powiatowymi Policji czy Ochotniczymi Hufcami Pracy. Prowadzimy podstawową edukację z zakresu prawa pra - cy. Szkolenia uczniów realizowane są w formie hybrydo- wej: zarówno online, co zapewnia wysoką dostępność oraz stacjonarnie. W roku 2025 zajęcia prowadziło prze - szło 1,6 tys. nauczycieli w ponad 500 placówkach oświa- towych. Liczba uczniów, którzy uczestniczyli w zajęciach prowadzonych samodzielnie przez nauczycieli przeszko - lonych przez ekspertów PIP, wyniosła ponad 72,4 tys. W spotkaniach z pracownikami naszego urzędu wzięło udział prawie 26 tys. uczniów, w tym w działaniach popu- laryzujących podejmowanie zatrudnienia zgodnie z pra- wem – ponad 4,5 tys. W realizacji programu uczestniczą nie tylko szkoły branżowe i placówki oświatowe o profilu ogólnokształcącym, ale również ośrodki szkolno-wycho - wawcze zajmujące się młodzieżą niepełnosprawną (cykl szkoleń pn. „Ochrona zatrudnienia osób z niepełnospraw - nościami”) oraz placówki wychowawcze dla młodzieży zagrożonej niedostosowaniem społecznym. Program edukacyjny realizowany był również na uczel - niach wyższych takich jak: Uniwersytet Gdański, Akademia Tarnowska, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie, Politechnika Śląska, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu czy Politechnika Opolska. W spo - tkaniach ekspertów inspekcji ze studentami wzięło udział ponad 2,8 tys. osób. W działaniach popularyzacyj- nych łącznie w całej Polsce wzięło udział około 10,2 tys. studentów . Szkolenia i wykłady z młodzieżą uzupełniły telefoniczne dyżury eksperckie (np. dla młodych pracowników podejmu - jących prace sezonowe), konkursy (np. konkurs plastyczny pn. „Bezpieczna praca, szczęśliwy dom” czy konkurs wie - dzy w ramach projektu edukacyjnego „Start w dorosłość”), webinaria (np. cykl webinariów edukacyjnych pn. „Prawo pracy w 45 minut”, „Moja pierwsza praca – przepisy, które warto znać”), organizacja Dni Otwartych Drzwi w inspek - toratach, plenerowe wydarzenia edukacyjne (np. „Dzień z Państwową Inspekcją Pracy”) oraz różnego rodzaju akcje letnie organizowane przez okręgowe inspektoraty pracy. W wakacje, aby dotrzeć z przekazem do młodych ludzi, nasz urząd organizował liczne stoiska informacyjno-pro - mocyjne, np. w Parku Śląskim w Chorzowie, gdzie udzie- lano informacji o obowiązujących przepisach związanych z podejmowaniem pierwszej pracy i pracą wakacyjną. Aktywnie wspieraliśmy także inicjatywy podjęte przez Hufce Pracy, np. podczas gry terenowej dla mło - dzieży pn. „Poznaj Hufiec w Akcji” w Olkuszu, w której Szkolenie dla stypendystów Fundacji „Dzieło Nowego Tysiąclecia” w Myczkowcach Dyżur eksperta w Okręgowym Inspektoracie Pracy w Szczecinie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 152 ROZDZIAŁ 11 nastoletni uczestnicy mieli okazję sprawdzić swoją wiedzę m.in. z zakresu bhp. Z kolei w województwie warmińsko - -mazurskim, w ramach działań skierowanych do młodego odbiorcy, realizowana była kampania informacyjno-prewen - cyjna pn. „Patent na pierwszą pracę”. Dzięki niej młodzi ludzie mogli zapoznać się z przepisami prawa pracy przy zatrudnieniu, w szczególności z uprawnieniami i obowiąz - kami związanymi z określonymi rodzajami umów, czasem pracy, wynagrodzeniem oraz zagrożeniami zawodowymi, które mogą wystąpić podczas pracy. Latem, w miejsco - wościach turystycznych takich jak: Ostróda, Giżycko czy Mikołajki, zorganizowano mobilne stoiska poradnictwa prawnego, na których inspektorzy pracy dzielili się wie - dzą z młodymi ludźmi. Edukacja dla młodzieży przybie- rała bardzo atrakcyjne formy podczas festynów, pikników (np. stoisko PIP nad Jeziorem Tarnobrzeskim na pikniku wakacyjnym pod hasłem „Kręci mnie bezpieczeństwo w lecie”) czy festiwali muzycznych takich jak: RAP STACJA FESTIWAL 2025, Połczyn Fest czy Pol’and’Rock Festival. Nowatorskim pomysłem, w ramach realizacji progra - mu edukacyjnego „Kultura bezpieczeństwa”, był również udział inspektorów pracy oraz pracowników merytorycznych z Kielc w wakacyjnych spotkaniach z młodzieżą zagrożo - ną niedostosowaniem społecznym w placówkach wycho- wawczych. W 2025 r. rozpoczęto realizację projektu edukacyjno-profilaktycznego pn. „Kompas Pracy” , skierowanego do młodzieży z placówek opiekuńczo-wycho - wawczych województwa świętokrzyskiego, w celu zapew- nienia osobom opuszczającym te placówki wiedzy, umiejętności i wsparcia, które umożliwią im bezpieczne i świadome wejście na rynek pracy. Za warte wyróżnienia działanie, upowszechniające wiedzę z zakresu prawa pra - cy i bhp, należy uznać także współpracę urzędu ze Stowa- rzyszeniem Sursum Corda w ramach akcji „Legalna praca poprzez edukację”. Przygotowano video-lekcję o zasadach podejmowania pracy przez młodocianych. Odbiorcą były placówki edukacyjne w całym kraju. Ważnym elementem szerzenia idei „Kultury bezpieczeństwa” był także projekt informacyjny pn. „Pierwsza praca – pierwszy krok”, realizo - wany na terenie województwa śląskiego. Jego celem było rozpowszechnienie obowiązujących przepisów dotyczących m.in. powierzania pracy sezonowej, zatrudniania młodo - cianych, legalności zatrudnienia, zawierania umów o pra- cę, a także kwestii dotyczących wynagrodzenia za pracę z tytułu umów o pracę i umów cywilnoprawnych. Idea pro - gramu „Kultura bezpieczeństwa” była również realizowana poprzez udział przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy w licznych targach. Inspektorzy pracy w 2025 r. wzięli udział m.in. w Akademickich Targach Pracy na Politechnice Wro - cławskiej, w Inżynierskich Targach Pracy i Przedsiębiorczo- ści zorganizowanych przez Politechnikę Śląską w Gliwicach, Targach Pracy UWM w Olsztynie czy Targach Pracy organi - zowanych przez powiatowe urzędy pracy. Podczas realizacji programu odbiorcom przekazywano publikacje PIP m.in.: „Praca w wakacje”, „Moja pierwsza pra - ca”, „Praca zdalna” – łącznie ponad 26,4 tys. sztuk. Inicjatywy podejmowane podczas Programu propago - wane były w mediach (np. w Radiu Eska, w Radiu Katowice, w Radiu Plus, w Radiu Kielce, w Radiu Lublin, w Telewizji Starachowice). Informacje o wydarzeniach dla młodzieży były także publikowane za pośrednictwem mediów spo - łecznościowych takich jak: YouTube, twitter.com/x czy facebook.pl (np. rolka promocyjna nagrana przy współpra - cy z Operą i Filharmonią Podlaską – w Europejskim Cen- trum Sztuki im. Stanisława Moniuszki w Białymstoku). Program „Kultura bezpieczeństwa’ na stałe wpisał się do programu działania placówek edukacyjnych. Każdego roku przybywają nowe szkoły, które realizują zajęcia eduka - cyjne pod egidą „Kultury bezpieczeństwa”, do czego w znacz- nym stopniu przyczynia się ogólnopolski konkurs wiedzy dla młodzieży pn. „Poznaj swoje prawa w pracy” organizowany m.in. pod honorowym patronatem Minister Edukacji. 11.1.2. Program edukacyjny „Bezpieczny warsztat szkolny” Idea programu edukacyjno-prewencyjnego PIP „Bezpieczny warsztat szkolny” W trosce o bezpieczeństwo pracowników młodocianych podczas nauki zawodu w warsztatach szkolnych i pracow - niach praktycznej nauki zawodu Główny Inspektor Pracy zainicjował program edukacyjno-profilaktyczny pn. „Bez - pieczny warsztat szkolny”. Działania programowe były realizowane w okresie marzec – grudzień 2025 r. przez okręgowe inspektoraty Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki na Pol’and’Rock Festival w ramach promocji programu edukacyjnego pn. „Kultura bezpieczeństwa” Targi Pracy zorganizowane przez Powiatowy Urząd Pracy oraz Zespół Szkół Technicznych w Leżajsku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 153 pracy we współpracy z wojewódzkimi kuratorami oświaty oraz dyrektorami i nauczycielami pracującymi w szkołach, w których funkcjonują miejsca praktycznej nauki zawodu. Głównym celem naszych działań było wyelimino - wanie zagrożeń związanych z obsługą maszyn wyko- rzystywanych w procesie edukacyjnym. Realizacja programu ma również służyć podniesieniu poziomu bezpie - czeństwa zajęć lekcyjnych i znajomości przepisów i zasad bhp w tych placówkach. Do osiągnięcia wskazanych wyżej celów posłużyły szkolenia oraz doradztwo prawne i techniczne adreso - wane do dyrekcji i pracowników szkół . W każdym OIP został wyznaczony koordynator, który odpowiadał za kon - takty ze szkołami biorącymi udział w programie i prowa- dził konsultacje w zakresie zorganizowania bezpiecznych warsztatów szkolnych. Realizacja programu – współpraca PIP ze szkołami Inspektorzy pracy, opierając się na informacjach z wojewódzkich kuratoriów oświaty oraz na własnej wie - dzy i doświadczeniu, wyselekcjonowali w każdym woje- wództwie te szkoły, w których warsztatach i pracowniach praktycznej nauki zawodu są eksploatowane maszyny zaliczane do niebezpiecznych, tj. z ręcznym podawaniem i odbieraniem materiału. W porozumieniu z dyrekcjami szkół ustalono harmo - nogramy szkoleń dla osób odpowiedzialnych za bezpie- czeństwo uczniów podczas praktycznej nauki zawodu. Ponadto, szkoły zostały wyposażone w specjalistycz - ne publikacje, jak „Użytkowanie maszyn. Minimalne wymagania dotyczące bhp” oraz „Lista kontrolna”, przy - gotowana specjalnie dla warsztatów i pracowni szkol- nych. Na podstawie przekazanych materiałów szkoły biorące udział w programie przeprowadziły samodziel - ne kontrole maszyn wykorzystywanych w procesie kształcenia. Następnie inspektorzy pracy byli zapraszani przez dyrektorów do przeprowadzenia końcowego przeglądu bezpieczeństwa warsztatów i pracowni szkolnych. Podczas weryfikacji zmian wprowadzonych w szkołach korzystano z raportów dokumentujących działania podjęte przez szko - ły w wyniku samodzielnych kontroli. Ujawnione nieprawidłowości Nieprawidłowości zidentyfikowane przez inspektorów pra - cy w warsztatach szkolnych dotyczyły znaczącej grupy maszyn, przede wszystkim obrabiarek służących do obrób - ki metali skrawaniem z ręcznym podawaniem i odbiorem materiału. W tej grupie maszyn stwarzających wysokie zagrożenie dla operatorów skontrolowano m.in. tokarki uni - wersalne, szlifierki stołowe dwutarczowe, szlifierki kamie- niowe (ostrzałki), wiertarki stołowe i wiertarki kadłubowe oraz frezarki górnowrzecionowe. Najczęściej ujawniane nieprawidłowości dotyczyły możliwości wystąpienia ryzyka bezpośredniego kontak - tu z ruchomymi częściami maszyn, który mógł skutkować wypadkiem. Często w maszynach i urządzeniach brakowa - ło osłon lub innych urządzeń ochronnych, które zapobiegają dostępowi do strefy zagrożenia lub urządzeń zatrzymują - cych ruch części niebezpiecznych. Ponadto, w wielu przy- padkach wskazano, że wokół maszyn nie było wyznaczonej i właściwie oznakowanej strefy niebezpiecznej. Inspektorzy pracy stwierdzali również, że stan instala- cji i eksploatowanych urządzeń elektrycznych stwarzał dla pracowników szkoły i uczniów zagrożenie porażenia prą - dem elektrycznym. W trakcie kontroli odnotowano także nieliczne przypadki braku wymaganego oświetlenia elek - trycznego w sytuacji, gdy oświetlenie światłem dziennym nie było wystarczające. „Bezpieczny warsztat szkolny” – informacje o szkoleniach WyszczególnienieLiczba Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli przepro- wadzone przez OIP-y w ramach programu 47 Przeszkoleni dyrektorzy i nauczyciele525 Szkolenia dla uczniów, którzy korzystają z warsztatów szkolnych 9 dane wg stanu na dzień 31.12.2025 r. „Bezpieczny warsztat szkolny” – wyniki realizacji programu w szkołach posiadających warsztaty szkolne i pracownie praktycznej nauki zawodu WyszczególnienieLiczba Szkoły prowadzące warsztaty szkolne (z uwzględnieniem informacji przekazanych przez wojewódzkie kuratoria oświaty) 1365 Szkoły prowadzące warsztaty szkolne zakwalifikowane do udziału w programie 183 Szkoły, które przekazały raport po dokonaniu samodzielnej kontroli warsztatu szkolnego 134 Szkoły, które zaprosiły inspektora pracy na przegląd warsztatu szkolnego po zmia- nach poprawiających bezpieczeństwo pracy 97 Szkoły, w których przegląd warsztatu szkol- nego został przeprowadzony z wynikiem pozytywnym 97 Maszyny używane w szkolnych warsztatach, które objęto przeglądem zakończonym wynikiem pozytywnym 983 Uczniowie korzystający w roku szkolnym 2025-2026 z maszyn dostosowanych do wymogów bezpieczeństwa w wyniku audytów 5511 dane wg stanu na dzień 31.12.2025 r. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 154 ROZDZIAŁ 11 W części skontrolowanych maszyn przyciski sterują- ce były niewłaściwie opisane i oznakowane, zdarzało się również, że nie było wyłączników awaryjnych lub były one niesprawne. Brakowało także informacji o wadliwie działają - cych układach sterowania np. uruchomienie maszyny było możliwe inaczej niż przez odpowiedni element sterowniczy. Niekiedy maszyny uruchamiały się samoczynnie po zaniku energii i ponownym przywróceniu zasilania, co stwarzało zagrożenie wypadkowe. 11.1.3. Program prewencyjny „Zdobądź Dyplom PIP” Program „Zdobądź Dyplom PIP”, przeznaczony jest dla mikro- i małych pracodawców, zatrudniają - cych do 20 osób. Jego celem jest wspieranie wskazanych podmiotów w doprowadzeniu zakładów pracy do funkcjo - nowania zgodnego z przepisami prawa pracy i pomaganie w zapewnieniu trwałej poprawy warunków pracy, szczegól - nie w branżach, w których występują znaczące zagroże- nia wypadkowe. W takich zakładach występuje najwięcej nieprawidłowości w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy, co wynika z niewielkiej wiedzy tych pracodawców z zakresu prawnej ochrony pracy, jak i technicznego bez - pieczeństwa pracy. Generuje to problemy z identyfikacją zagrożeń zawodowych i doborem efektywnych środków przeciwdziałania tym zagrożeniom. Program opiera się na zasadzie samokontroli warun- ków pracy, oznaczającej bezpośrednie zaangażowanie pracodawców w prowadzenie działań korygujących braki i uchybienia w przestrzeganiu prawa. Przynosi to trwalsze efekty, dzięki nabywaniu przez pracodawców uczestniczą - cych w programie praktycznych umiejętności w zakresie oceny warunków pracy w zakładzie i skutecznego przeciw - działania występującym zagrożeniom. Najważniejszym etapem programu jest specjalistycz- ne szkolenie, podczas którego przekazywana jest pod- stawowa wiedza z zakresu obowiązujących regulacji prawnych, pozwalających zapewnić bezpieczną pracę. Uczymy pracodawców korzystania z publikacji „Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy. Lista kon - trolna z komentarzem”, która umożliwia przeprowadzenie samokontroli. Uczestnicy szkolenia są informowani, że udział w programie jest dobrowolny, pomoc ze strony inspekto - rów pracy obejmuje doradztwo i wsparcie na etapie samo- kontroli warunków pracy i korygowania stwierdzonych nieprawidłowości, a także w trybie konsultacyjnym ustalane jest, w jakim terminie pracodawcy mają dostosować swój zakład do obowiązujących przepisów. Samodzielna korekta nieprawidłowości powoduje wzrost zaangażowania pracodawców w poprawę warunków pracy, zwiększają się również ich kompetencje w organizowaniu Laureaci programu prewencyjnego „Zdobądź Dyplom PIP” w OIP w Rzeszowie Oznakowane maszyny tablicą informującą o wyłączeniu z eksploatacji oraz o zabezpieczeniu w sposób trwały przed możliwością uruchomienia – realizacja zalecenia inspektora pracy Obrabiarka po zamontowaniu osłony wrzeciona i uchwytu narzędziowego – dostosowanie maszyny do zaleceń inspektora pracy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 155 bezpiecznych miejsc pracy oraz zdolność do samodziel- nego rozwiązywania problemów z obszaru bhp. Po etapie samokontroli u uczestników przeprowadzana jest kontrola sprawdzająca , której pozytywny wynik zapewnia przyzna- nie pracodawcy Dyplomu Państwowej Inspekcji Pracy. W roku sprawozdawczym okręgowe inspektoraty pra - cy przeprowadziły 66 szkoleń (stacjonarnych i zdalnych). W programie wzięły udział zakłady z następujących branż: budowlanej (w tym stolarki budowlanej), gastronomicznej, stolarskiej (w tym stolarstwa meblowego), usług księgo - wych, handlu detalicznego i hurtowego, napraw pojazdów samochodowych i motocykli, kosmetycznej (w tym salony urody i gabinety medycyny estetycznej), branży produkcyj - nej, sportu i turystyki, telekomunikacji, gospodarki odpa- dami, opieki zdrowotnej i pomocy społecznej, doradztwa podatkowego, usług hotelarskich, usług kurierskich, usług leśnych (ZUL), a także jednostki samorządowe i samorzą - dowe jednostki kultury. „Zdobądź Dyplom PIP” daje pracodawcom możli - wość weryfikacji stanu bezpieczeństwa pracy w zakła- dzie, jego stabilizacji lub jej zapewnienia na wyższym poziomie, przy praktycznym wsparciu inspektorów pracy w działaniach dostosowawczych, a także budowaniu i uak - tualnianiu wiedzy na specjalnych szkoleniach wprowadza- jących do programu. Dla pracodawców najsilniejszą motywacją skłaniają - cą do przystąpienia do programu są: możliwość uzyskania bezpłatnej diagnozy stanu przestrzegania prawnego i tech - nicznego bezpieczeństwa pracy w zakładzie, zapoznanie się z aktualnymi przepisami prawa pracy i bhp, zdobycie prak - tycznej wiedzy o zasadach organizacji bezpiecznych stano- wisk pracy, a także skorzystanie z porad inspektorów pracy. Kolejny rok realizacji programu „Zdobądź Dyplom PIP” potwierdził jego skuteczność we wspieraniu pracodawców w poprawie warunków pracy i kształtowaniu kultury bezpie - czeństwa w najmniejszych zakładach pracy. Zrealizowane działania naprawcze i dostosowawcze przyniosły nie tylko poprawę stanu bezpieczeństwa pracy, ale również uświadomiły konsekwencje zaniedbań w tym obszarze. Najwięcej trudności w realizacji programu przyspa - rza rekrutacja pracodawców. Właściciele małych firm nie mogą pozwolić sobie na pozostawienie pracowników bez nadzoru, dlatego trudno im udać się do miasta wojewódz - kiego na szkolenie i zadeklarować pełne zaangażowanie w program prewencyjny. Należy rozważyć unowocześnie - nie narzędzi wspierających program, którymi są lista kon- trolna i wydawnictwa inspekcyjne przygotowane dla konkretnych branż, przy wykorzystaniu dostępnych obec - nie rozwiązań technologicznych, które zapewniłyby szyb- ki dostęp do aktualnych przepisów z ich omówieniem oraz do list kontrolnych wspierających zmiany koniecz - ne do przeprowadzenia w zakładach pracy. Program „Zdobądź Dyplom PIP”, prowadzony nie - przerwanie od 2000 roku został ukończony z sukcesem, potwierdzonym przyznaniem Dyplomu PIP, przez blisko 10 tysięcy pracodawców. Zaangażowanie pracodawców nagradzane jest corocznie podczas gal podsumowujących działalność prewencyjno – promocyjną okręgów. 11.1.4. Program profilaktyczny „Prewencja zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy” Wyzwania współczesnego świata pracy to także czynniki psychospołeczne: stres, mobbing i dyskryminacja. Niewielka świadomość znaczenia tych zjawisk dla zachowania zdrowia w pracy skutkuje pojawiającymi się problemami zdrowot - nymi, absencjami w pracy oraz fluktuacją kadr. W związku z tym w 2025 r. przygotowaliśmy dla pracodawców i pracow - ników program prewencyjny pozwalający przeanalizować skalę tych zjawisk w swoim zakładzie pracy, dzięki przekaza - nym narzędziom diagnostycznym i wsparciu eksperckiemu psychologów zatrudnionych w naszym urzędzie. Edukacja oraz praktyczne szkolenia umożliwiły firmom m.in. wdroże - nie skutecznej profilaktyki antymobbingowej i zbudowanie kultury pracy opartej na dobrostanie pracowników. Przystąpienie do realizacji programu poprzedziła kampania informacyjna w mediach społecznościowych Gala podsumowująca działania prewencyjne OIP w Poznaniu, w Sali Sesyjnej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu, 20 listopada 2025 r. Wyniki realizacji programu „Zdobądź Dyplom PIP” WyszczególnienieLiczba Szkolenia ogółem 149 Uczestniczący w szkoleniach pracodawcy i przedsiębiorcy 4756 Przeszkoleni cudzoziemcy529 Stoiska, punkty informacyjne66 Konferencje, seminaria, spotkania itp.49 Egzemplarze wydawnictw wykorzystanych do realizacji programu 4297 Doniesienia w mediach lokalnych i regionalnych (inspirowane przez OIP) 57 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 156 ROZDZIAŁ 11 i na stronach internetowych okręgów, promująca wie- dzę o zagrożeniach psychospołecznych oraz informująca o naborze do programu. Jego uczestników rekrutowaliśmy poprzez zaproszenia e-mailowe. Część z nich stanowiły bezpośrednie zgłoszenia firm, które – zachęcone pozytyw - nymi rekomendacjami z poprzednich edycji – potwierdziły wysokie zainteresowanie programem. W okręgowych inspektoratach pracy podjęto działania wobec prawie 22 tys. podmiotów, w tym ponad 15 tys. pracowników i ponad 1,6 tys. pracodawców, a także 16 organizacji zrzeszających pracodawców, 408 organiza - cji związkowych oraz 199 Społecznych Inspektorów Pracy (SIP). Ponadto w program zaangażowało się prawie 370 przedstawicieli służby bhp, 160 przedstawicieli służb mun - durowych i medycznych oraz 89 przedstawicieli samorządu i 11 osób reprezentujących prokuraturę i sądy. Naszą ofertę skierowaliśmy także do uczniów i studentów, z których prawie tysiąc mogło zapoznać się z ofertą inspekcji, oraz do przedstawicieli 32 placówek naukowo-badawczych. W 2025 r. zrealizowano 308 szkoleń dla ponad 15 tys. osób , koncentrując się na identyfikacji zagrożeń psycho- społecznych oraz ustawowych obowiązkach pracodawców w zakresie przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji. Program wyposażył uczestników w techniki redukcji stre - su i zarządzania czasem, a także w praktyczne procedury reagowania na nieprawidłowości, w tym zasady prowadze - nia poufnych dochodzeń wewnętrznych w przypadku wystą- pienia przedmiotowych zjawisk. Działania te skutecznie wsparły budowę kultury organizacyjnej opartej na sza - cunku i profesjonalnych politykach antymobbingowych. Szkolenia prowadzono w formie stacjonarnej w siedzibach pracodawców, a także online. Koordynatorzy programu wspierali przedsiębior - ców w ocenie stresogenności cech pracy przy uży- ciu Skali Ryzyka Psychospołecznego (narzędzia opracowanego przez Instytut Medycyny Pracy). Proces ten opiera się na analizie ankiet przekazywanych do Głównego Inspektoratu Pracy, na podstawie których ekspert opraco - wuje konkretne propozycje działań naprawczych. Program przynosi wymierne efekty w obszarze profilakty - ki zdrowia psychicznego. W 2025 r. badaniem objęto prawie 1,6 tys. pracowników z 35 przedsiębiorstw, co pozwo- liło na skuteczną identyfikację źródeł stresu i wdrożenie dedykowanych rozwiązań prewencyjnych. W 2025 r. zrealizowaliśmy ogólnopolski cykl konferen- cji we wszystkich województwach, poświęcony analizie orzecznictwa oraz metodom przeciwdziałania mobbingo - wi. Przedsięwzięcie zostało objęte patronatem honorowym Zaproszenie do programu Szkolenie. Mobbing, dyskryminacja, molestowanie Badanie stresu narzędziem SRP SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 157 Wicemarszałek Sejmu pani Moniki Wielichowskiej oraz Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pani Agnieszki Dziemianowicz-Bąk. W merytorycznej dyskusji nad popra - wą standardów pracy wzięli udział Główny Inspektor Pra- cy oraz liczni przedstawiciele środowisk sądowniczych i naukowych. Panele dyskusyjne, zorganizowane podczas tych wydarzeń, stały się platformą wymiany doświadczeń mię - dzy pracodawcami a przedstawicielami załogi. Pozwoliły na wypracowanie skutecznych strategii antymobbingo - wych. Debaty koncentrowały się na dwóch filarach: rede- finicji mobbingu w Kodeksie pracy oraz rozszerzeniu uprawnień kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy. Ini - cjatywa ta nie tylko pozwoliła na wielowymiarową diagno- zę zagrożeń psychospołecznych, lecz także wyznaczyła nowe standardy relacji w układzie pracodawcy – strona społeczna. Podczas grudniowej konferencji zorganizowanej w Sejmie pn. ,,Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” podsumowaliśmy ogólnopolskie wydarzenia poświęcone problematyce mobbingu i skutecznym metodom przeciw - działania temu zjawisku. Ukoronowaniem całorocznych działań w obszarze pre- wencji zagrożeń psychospołecznych było przygotowanie publikacji pt. ,,Prezentacja dobrych praktyk w zakresie prewencji zagrożeń psychospołecznych. Poradnik dla pracodawców”. Koordynatorzy programu z okręgowych inspektoratów pracy aktywnie zaangażowali się w rekru - tację firm, które w 2025 r. podzieliły się swoimi spraw- dzonymi praktykami z zakresu przeciwdziałania tym zagrożeniom. Na podstawie zebranych doświadczeń 50 przedsiębiorstw przeprowadziliśmy szczegółową anali - zę przekazanych dobrych praktyk i opracowaliśmy porad- nik stanowiący empiryczny fundament prewencji zagrożeń psychospołecznych. W trakcie realizacji programu, podczas zorganizowa - nych wydarzeń, przygotowaliśmy stoiska informacyj- ne, na których osoby zainteresowane mogły uzyskać porady prawne, otrzymać broszury, informatory i publikacje związane z tematyką przeciwdziałania stresowi w pracy, mobbingowi i dyskryminacji. Dodatkowo promocję pro - gramu wspierała organizacja dyżurów eksperckich oraz zaangażowanie w działania Stowarzyszenia Antymobbin - gowego OSA, czego efektem było uruchomienie cyklicz- nych dyżurów eksperckich dla osób poszkodowanych. W ramach prowadzonych działań udzielano porad praw - nych w zakresie przeciwdziałania negatywnym zjawiskom psychospołecznym, w tym mobbingowi, dyskryminacji oraz molestowaniu seksualnemu. Ponadto aktywność ta obej - mowała edukację pracowników, ukierunkowaną na rozpo- znawanie wczesnych sygnałów mobbingu oraz innych form przemocy w miejscu pracy. Tematyka zagrożeń psychospołecznych oraz założe - nia programu były szeroko popularyzowane w kanałach informacyjnych okręgowych inspektoratów pracy – na stronie internetowej oraz profilach Facebook, LinkedIn i X. Za pośrednictwem artykułów eksperckich i bieżących komunikatów budowano świadomość w zakresie stresu zawodowego oraz zachęcano do aktywnego udziału w pro - gramie. Strona www.streswpracy.pl służyła jako baza Wystąpienie Głównego Inspektora Pracy podczas konferencji w OIP w Kielcach Konferencja w Sejmie ,,Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” – prezentacja poradnika Współpraca z mediami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 158 ROZDZIAŁ 11 wiedzy, udostępniająca wszystkie wydawnictwa inspekcji dotyczące mobbingu, dyskryminacji oraz stresu. W 2025 r. współpraca z mediami stanowiła ważny filar działań prewencyjnych, umożliwiając dotarcie do sze - rokiego grona odbiorców. Dzięki aktywności Głównego Inspektora Pracy, inspektorów pracy oraz rzeczników prasowych OIP, skutecznie nagłośniono problematykę zagrożeń psychospołecznych. Głównym celem debat i wywiadów była promocja bezpieczeństwa psychicz - nego oraz upowszechnianie praktycznych narzędzi antymobbingowych. W ramach działań prewencyjno-informacyjnych roz- dysponowano prawie 21 tys. egzemplarzy publikacji Państwowej Inspekcji Pracy dotyczących czynników psy- chospołecznych. Materiały te udostępniano uczestnikom szkoleń zarówno w formie papierowej, jak i elektronicz - nej. Pomimo rosnącej popularności formatów cyfrowych, wydawnictwa tradycyjne wciąż stanowią kluczowy ele - ment edukacyjny. Pozostają one niezbędne dla pracow- ników niekorzystających z narzędzi informatycznych oraz osób preferujących klasyczne formy przyswajania wiedzy. 11.1.5. Kampania popularyzująca najnowsze rozwiązania prawa pracy dotyczące rodzicielstwa „Rodzice w pracy” Pracownicy-rodzice zyskali w ostatnim czasie nowe upraw- nienia wynikające ze zmian w Kodeksie pracy. W związku z tym w 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła kampanię „Rodzice w pracy”, żeby przybliżyć i wyjaśnić zasady korzystania z tych rozwiązań, zwiększając świa- domość przepisów prawa pracy oraz edukując w zakresie uprawnień rodzicielskich. Działania kierowano do pracują - cych matek i ojców oraz do pracodawców, a Państwowa Inspekcja Pracy pomagała lepiej zrozumieć praktyczne znaczenie nowych regulacji. Na stronie internetowej pip.gov.pl uruchomiono pod- stronę kampanii „Rodzice w pracy”, która stanowiła źró- dło informacji o kampanii i uprawnieniach rodzicielskich, zachęcając pracowników i pracodawców do zapozna - nia się z dostępnymi rozwiązaniami. Strona zachęca- ła do udziału w szkoleniach prowadzonych przez okręgowe inspektoraty pracy oraz kierowała do przygotowanych materiałów merytorycznych, publikacji, a także nagrań edukacyjnych i treści informacyjnych. Publikacje PIP popularyzujące najnowsze rozwiązania prawa pracy dotyczące rodzicielstwa Podstrona kampanii „Rodzice w pracy” na pip.gov.pl SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 159 ●udział ekspertów Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kra- kowie w konferencji „Working Mum Summit” organizowa- nej przez Fundację „Rodzic w Mieście”. Realizacja kampanii „Rodzice w pracy” potwierdziła zapotrzebowanie pracowników i pracodawców na wiedzę dotyczącą uprawnień pracowniczych związanych z rodziciel - stwem. Prowadzone szkolenia, webinaria, konferencje oraz inne formy przekazywania informacji spotkały się z dużym zainteresowaniem uczestników, a dla wielu z nich bezpo - średni kontakt z ekspertem PIP stanowił okazję do zdobycia nowych informacji lub uporządkowania i ugruntowania wie - dzy. Podczas spotkań najczęściej zadawano pytania doty- czące możliwości wykonywania pracy w trakcie korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowaw - czego, zasad korzystania z dziewięciotygodniowej części urlopu rodzicielskiego oraz stosowania elastycznej organi - zacji czasu pracy. Kampania „Rodzice w pracy” została zakończo- na w 2025 r., jednak działania informacyjne będą kontynuowane. 11.1.6. Pozostałe działania prewencyjno- promocyjne Państwowej Inspekcji Pracy Oprócz inicjatyw przewidzianych w Programie działa- nia na 2025 r. przygotowaliśmy szereg wydarzeń, wyni- kających z bieżących oczekiwań partnerów społecznych i instytucjonalnych oraz pojawiających się możliwości przekazania odbiorcom wiedzy i informacji prewencyj - no-edukacyjnych. Wydarzenia te służyły popularyzacji prawa pracy, kształtowaniu właściwych postaw sprzyja - jących bezpiecznemu wykonywaniu pracy oraz zapobie- ganiu zagrożeniom zawodowym i wypadkowym. Oprócz szkoleń z zakresu prawa pracy, w tym bhp, organizowa - liśmy warsztaty, udzielaliśmy porad na stoiskach infor- macyjnych, a także publikowaliśmy treści dotyczące ochrony pracy w środkach masowego przekazu. Eksperci z okręgowych inspektoratów pracy uczestniczyli w tar - gach i konferencjach, jak również w posiedzeniach spe- cjalnych zespołów partnerskich. Opracowaliśmy nowe publikacje: „Prawo pracy dla rodziców”, „Prawna ochrona stosunku pracy kobiet w ciąży” oraz „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców” . Materiały w przystępny sposób wyjaśniają zasa- dy korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem, ochronę zatrudnienia oraz obowiązki pracodawców wobec pracowników-rodziców. Publikacje udostępniliśmy w for - mie elektronicznej, a także przekazywaliśmy w wersji dru- kowanej uczestnikom szkoleń, seminariów, konferencji oraz wydarzeń informacyjnych organizowanych w ramach kampanii. Informacje o zmianach przepisów oraz materiały edukacyjne upowszechnialiśmy także w mediach społecz - nościowych, w szczególności na profilach LinkedIn, Face- book, Instagram, Youtube oraz X. Okręgowe inspektoraty pracy wykorzystywały własne profile w serwisie Facebook, do informowania o wyda - rzeniach w toku kampanii, do których zaliczyć można szkolenia, spotkania informacyjne, poradnictwo prawne oraz webinaria. Na dotarcie do pracodawców i pracow - ników z wielu branż pozwoliła współpraca z partnerami lokalnymi, w tym m.in. z oddziałami Zakładu Ubezpie - czeń Społecznych, urzędami pracy, jednostkami samo- rządu terytorialnego, placówkami ochrony zdrowia oraz szkołami rodzenia. W 2025 r. objęliśmy swoimi działania - mi 5,8 tys. odbiorców, w tym ponad 1,6 tys. pracowni- ków i ponad 1,1 tys. pracodawców. Przeprowadziliśmy 93 szkolenia dla ponad 3,3 tys. uczestników. Poniższe przykłady ilustrują różnorodne formy realizacji kampa- nii na poziomie lokalnym: ●spotkanie informacyjne dla pracodawców zorganizo- wane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszo- wie we współpracy z Powiatowym Urzędem Pracy w Dębicy oraz Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie; ●webinar „To Twoje prawo! Uprawnienia pracownicze związane z rodzicielstwem” zorganizowany przez Okrę - gowy Inspektorat Pracy w Gdańsku w ramach wydarzenia „Marzec na Obcasach 2025”; ●dyżury eksperta Okręgowego Inspektoratu Pracy w Byd - goszczy dla czytelników lokalnej prasy („Gazeta Pomor- ska”, „Express Bydgoski”, „Nowości – Dziennik Toruński”); ●szkolenie dla pracowników Politechniki Opolskiej, któ - rzy również mieli okazję do zadawania pytań i wymiany doświadczeń; ●konferencja „Pracownicze uprawnienia rodzicielskie – kierunek zmian w przepisach prawa pracy i ubez - pieczeń społecznych”, organizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego; ●Dni Otwarte Okręgowego Inspektoratu Pracy w Szcze - cinie połączone z festynem rodzinnym dla mieszkańców miasta; ●webinarium „Rodzice w pracy. Uprawnienia pracownicze, podatkowe i ubezpieczeniowe”, zorganizowane w ramach Olsztyńskiego Forum Administracji dla Biznesu z udzia - łem Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie, Zakła- du Ubezpieczeń Społecznych oraz Izby Administracji Skarbowej; Szkolenie dla pracowników Politechniki Opolskiej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 160 ROZDZIAŁ 11 W roku sprawozdawczym szczególnie ważna dla Pań- stwowej Inspekcji Pracy była aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych . Samodzielnie bądź z part- nerami społecznymi organizowaliśmy liczne konferencje, warsztaty i szkolenia poświęcone różnym zagadnieniom dotyczącym zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. Główne obszary problemowe to skuteczne przeciwdzia - łanie dyskryminacji, dodatkowe uprawnienia pracownika niepełnosprawnego wynikające ze stosunku pracy, mecha - nizmy dofinansowania wynagrodzeń i składek na ubezpie- czenia społeczne, efektywne formy aktywizacji zawodowej i wsparcia w poszukiwaniu pracy, a także praktyczne aspek - ty funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej i zakła- dów pracy chronionej. Przykładem, dobrze ilustrującym nasze zaangażowanie, jest konferencja „Osoba z niepełnosprawnością w zatrud - nieniu. Przez sport do aktywizacji zawodowej”, która odby- ła się we wrześniu 2025 r. w Bydgoszczy. Organizatorami tego wydarzenia byli Okręgowy Inspektorat Pracy w Byd - goszczy, Kujawsko-Pomorski Oddział Państwowego Fun- duszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w Toruniu oraz Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Konferencja zgromadziła przedstawicieli różnych środo - wisk: ekspertów i naukowców, praktyków oraz osoby, które dzieliły się własnymi doświadczeniami z innymi uczestnika - mi. Poza zaplanowanymi wystąpieniami odbył się również panel dyskusyjny. Wydarzenie tłumaczono na polski język migowy, trans - mitowano online, a jego zapis jest dostępny w sieci. Można także wskazać udział Okręgowego Inspektora- tu Pracy w Rzeszowie w realizacji jubileuszowej XX edy- cji Konkursu LODOŁAMACZE 2025, której inicjatorem jest Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepeł - nosprawnych. Ta inicjatywa ma na celu uhonorowanie pracodawców zatrudniających osoby niepełnospraw - ne, a także instytucji i osób zaangażowanych w łama- nie stereotypów, uprzedzeń, a przede wszystkim lodów obojętności na los osób z niepełnosprawnością, zwłasz - cza na rynku pracy. Okręgowe inspektoraty pracy uczestniczyły także w regionalnych i lokalnych targach pracy dla osób niepełno - sprawnych. Przykładem może być XII edycja Targów Pra- cy dla Osób z Niepełnosprawnościami zorganizowanych w Białymstoku przez Fundację Aktywizacja przy udziale Okręgowego Inspektoratu Pracy w Białymstoku. Okręgowe inspektoraty pracy systematycznie organizo - wały stoiska informacyjne podczas różnych imprez i wyda- rzeń adresowanych do osób niepełnosprawnych oraz prowadziły cieszące się dużą popularnością telefoniczne dyżury ekspertów. W roku sprawozdawczym okręgowe inspektoraty pracy przeprowadziły 711 szkoleń dla różnych podmiotów, ponad szkolenia wynikające z programów prewencyjnych uję - tych w Programie działania na 2025 r. W szkoleniach tych wzięło udział ponad 5,6 tys. pracowników, ponad 3 tys. społecznych inspektorów pracy, 2,3 tys. pracodawcó w oraz 1,8 tys. przedstawicieli służby bhp. Przy realizacji tych zadań okręgowe inspektoraty pracy współpracowały z takimi instytucjami jak: Straż Granicz - na, Państwowa Inspekcja Sanitarna, Policja, wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy, Zakład Ubezpieczeń Społecz - nych, Najwyższa Izba Kontroli, Instytut Pamięci Narodowej, Lasy Państwowe, Krajowa Administracja Skarbowa, Ogól - nopolskie Stowarzyszenie Pracowników Służby BHP, orga- nizacje związkowe, organizacje pracodawców i jednostki samorządu terytorialnego. Jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Pracy aktywnie uczestniczyły w różnych wydarzeniach kultu - ralnych i edukacyjnych organizowanych przez regionalne władze samorządowe oraz lokalne stowarzyszenia i funda - cje. Wydarzeń takich odnotowaliśmy w 2025 r. prawie 3, 2 tys. Wzięło w nich udział prawie 10 tys. osób . Osoby kontaktujące się z przedstawicielami urzę - du i odwiedzające stoiska informacyjne mogły skorzy- stać z bezpłatnych porad prawnych i uzyskać informacje na temat przepisów prawa pracy, w tym bhp, a także legal - ności zatrudnienia. Działania prewencyjno-promocyjne realizowane przez okręgowe inspektoraty pracy w 2025 r. charakteryzo- wały się dużą różnorodnością form, szerokim zakresem merytorycznym oraz znacznym zasięgiem oddziaływania. Panel dyskusyjny „Bezpieczna budowa – czy to możliwe?” z udziałem Marcina Staneckiego – Głównego Inspektora Pracy, podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich BUDMA 2025 w Poznaniu Informacja OIP w Katowicach o telefonicznym dyżurze ekspertów dla osób z niepełnosprawnością SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 161 Działania podejmowane lokalnie są dostosowane do spe- cyfiki regionu i potrzeb pracodawców oraz pracowników konkretnych branż. Pracodawcy i pracownicy najbardziej interesowali się zmianami w przepisach prawa pracy, w tym m.in.: urlopa - mi rodzicielskimi, uprawnieniami organizacji związkowych oraz zadaniami społecznych inspektorów pracy. Podsumowując, należy stwierdzić, że dostrzegamy potrzebę kontynuowania działalności szkoleniowej i dorad - czej w możliwie najszerszym ujęciu – ze względu na wciąż obserwowaną niedostateczną znajomość aktualnych prze - pisów prawa pracy i bhp, a w szczególności nieświadomość odpowiedzialności występującej w momencie powierzania pracy innym osobom. Informacje zwrotne od uczestników potwierdzają konieczność organizacji działań edukacyj - nych, w tym szkoleń, szczególnie w zakresie zmieniających się regulacji prawnych. Tego rodzaju inicjatywy wpływają na poziom przestrze - gania przepisów oraz poprawę warunków pracy, jednocze- śnie budując wizerunek inspekcji jako instytucji eksperckiej, przyjaznej i otwartej, wychodzącej naprzeciw potrzebom rynku pracy, wspierającej pracowników i pracodawców w zwiększeniu praworządności podczas zatrudniania. 11.2. Konkursy i nagrody Głównego Inspektora Pracy 11.2.1. Konkurs „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej” Od 1994 r. organizujemy ogólnopolski konkurs pn. „Pra- codawca – organizator pracy bezpiecznej”, którego celem jest promocja najlepiej zarządzanych firm pod kątem bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wdrożenia ponad - standardowych rozwiązań w dziedzinie ochrony pracy. Firmy te stanowią wzór pracodawców przyjaznych pracow - nikom, budujących wizerunek miejsca pracy, w którym well- being i work-life balance rzeczywiście istnieją. W XXXII edycji naszego prestiżowego konkursu udział wzięło 148 pracodawców w 3 kategoriach, uwzględniają- cych wielkość zatrudnienia – zakłady pracy do 49 zatrud- nionych – 40 uczestników, zakłady pracy od 50 do 249 zatrudnionych – 63 oraz zatrudniające powyżej 249 osób – 45. Zwycięzcy etapów regionalnych stanęli w szranki w etapie ogólnopolskim, do którego zakwalifikowało się 39 firm. Ocenie podlegały w szczególności ponadstan - dardowe rozwiązania techniczne i organizacyjne, skutku- jące poprawą bezpieczeństwa pracy. Na uroczystej gali w Zamku Królewskim w Warszawie Główny Inspektor Pra - cy Marcin Stanecki uhonorował statuetką MECUM TUTIS- SIMUS IBIS 9 najlepszych pracodawców. W I kategorii nagrodzono 3 firmy : EwiKor Construction Sp. z o.o., Spół- dzielnię Pszczelarską APIS w Lublinie oraz spółkę SCHRA- NER POLSKA. W II kategorii honorowe statuetki trafiły d o: Holcim Polska S.A., Knauf Bełchatów Sp. z o.o. Fabry- ki z Opola, a także do firmy Aalberts hydronic flow control Sp. z o.o. z siedzibą w Lesznie. W III kategorii laur zwy- cięstwa uzyskały trzy spółki: Grupa Żywiec, Hamilton Sundstrand Poland oraz Akzo Nobel Decorative Paints. Wyrazem szczególnego uznania dla firm, które wygrają daną edycję konkursu, jest umieszczenie ich na prestiżowej „Złotej Liście Pracodawców” Państwowej Inspekcji Pracy. 11.2.2. Nagroda im. Haliny Krahelskiej 2025 W dniu 26 listopada 2025 r. podczas uroczystości wrę- czania nagród w konkursach Państwowej Inspekcji Pra- cy na Zamku Królewskim w Warszawie wręczono Nagrody Głównego Inspektora Pracy im. Haliny Krahelskiej, jedne z najważniejszych wyróżnień w obszarze ochrony pracy w Polsce. Nagroda przyznawana jest osobom i instytu - cjom za wybitne osiągnięcia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, prewencji zagrożeń zawodowych, nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy oraz wdrażania nowator - skich rozwiązań technicznych służących poprawie warun- ków pracy. W roku sprawozdawczym wyróżnionych zostało 11 l au- reatów reprezentujących różnorodne środowiska zaan- gażowane w działania na rzecz ochrony pracy. W gronie wyróżnionych znaleźli się przedstawiciele organizacji pra - codawców i związków zawodowych, środowiska naukowe- go oraz instytucji publicznych, w tym ekonomiści, prawnicy i liderzy organizacji branżowych. Laureaci Nagrody im. Haliny Krahelskiej Gala rozdania nagród w konkursie Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej na Zamku Królewskim SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 162 ROZDZIAŁ 11 Nagrody wręczyli Główny Inspektor Pracy Marcin Sta- necki oraz Wicemarszałkini Sejmu Monika Wielichowska. 11.2.3. Konkurs „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy” Konkurs „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pra- cy” to inicjatywa promująca zaangażowanie oraz skuteczność społecznych inspektorów pracy w dzia - łaniach na rzecz poprawy bezpieczeństwa i ochrony praw pracowników. Konkurs – oprócz promocji budowa - nia wysokich standardów przestrzegania prawa pracy, a w szczególności bezpieczeństwa pracy – stanowi for - mę uznania dla osób pełniących tę odpowiedzialną funk- cję społeczną i podkreśla znaczenie ich roli w systemie ochrony pracy. Oceny zgłoszonych kandydatów dokonują zespoły eksperckie złożone z przedstawicieli Państwowej Inspek - cji Pracy oraz reprezentatywnych central związkowych w Polsce: ●Forum Związków Zawodowych, ●Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, ●Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych. W 2025 r. – po analizie 27 wniosków – Kapituła wyło - niła 16 kandydatów do wyróżnień Głównego Inspektora Pracy. Uroczyste podsumowanie konkursu oraz wręczenie nagród odbyło się 26 listopada 2025 r. na Zamku Królew - skim w Warszawie. Nagrody główne w konkursie „Najaktywniejszy Spo- łeczny Inspektor Pracy” otrzymali: 1. Mirosław Listewnik, branżowy społeczny inspektor pracy, Zakład Linii Kolejowych w Gdyni, 2. Marian Kowalski, zakładowy społeczny inspektor pracy, PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A., 3. Małgorzata Łuczyńska, zakładowy społeczny inspek- tor pracy, SAINT-GOBAIN INNOVATIVE MATERIALS POLSKA Sp. z o.o., Oddział Sekurit Transport Division w Żarach. 11.2.4. Konkurs wiedzy o prawie pracy i bhp dla uczniów szkół ponadpodstawowych „Poznaj swoje prawa w pracy” Państwowa Inspekcja Pracy od 12 lat organizuje kon- kurs pn. „Poznaj swoje prawa w pracy” dla uczniów szkół ponadpodstawowych, którzy jednocześnie uczestniczą w programie edukacyjnym „Kultura bezpieczeństwa”. W roku szkolnym 2024/2025 do I etapu konkursu objętego honorowym patronatem Minister Edukacji zgłoszono bli - sko 10 tysięcy uczniów z 421 placówek edukacyjnych. Konkurs popularyzuje wśród młodych osób wiedzę doty - czącą przepisów prawnej ochrony pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia. Udział w nim pozwala młodzieży dostrzec różnice pomiędzy zatrudnie - niem pracowniczym a innymi formami podejmowania pra- cy, a także przyczynia się do upowszechniania idei kultury bezpieczeństwa pracy, co jest niezwykle istotne w momen - cie wejścia kolejnego pokolenia na rynek pracy. Finał XII edycji konkursu został rozstrzygnięty 15 kwietnia 2025 r. w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Podczas wręczania nagród finalistom Konkursu Główny Inspektor Pracy podkreślił, że jest dumny z tego, że Pań - stwowa Inspekcja Pracy potrafi zmotywować młode osoby Laureaci konkursu „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy” Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki na finale konkursu „Poznaj swoje prawa w pracy” w Centrum Nauki Kopernik Pamiątkowa statuetka SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 163 do zdobywania wiedzy z dziedziny prawa pracy i bhp. Najwyższy wynik na etapie centralnym w turnieju uzy- skał Maksymilian Łoboda z Zespołu Szkół Elektronicz- nych w Lublinie. Drugie miejsce zajęła Faustyna Budzik z Zespołu Szkół im. ks. dra Jana Zwierza w Ropczycach. Trzecie miejsce zdobyła Natalia Kowalik z Zespołu Szkół nr 2 im. Jana Długosza w Wieluniu. 11.2.5. Konkurs dla pracowników młodocianych zatrudnionych w rzemiośle „Bezpiecznie od startu” Działania prewencyjno – edukacyjne podejmowane przez PIP są skierowane również do osób wchodzących na rynek pracy, w tym pracowników młodocianych uczących się zawodów rzemieślniczych. W grudniu 2025 r. odbył się finał XXIII edycji Ogólnopolskiego Konkursu „Bezpiecz - nie od startu” – prestiżowego wydarzenia promującego wiedzę z zakresu prawa pracy i bezpieczeństwa oraz higie - ny pracy wśród adeptów rzemiosła. Honorowy patronat nad konkursem objęli: Minister Edukacji, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Rzecznik Praw Dziecka oraz Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy. Partnerem merytorycznym wydarzenia została Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie. Konkurs został zorganizowany przez Związek Rzemiosła Polskiego oraz Państwową Inspekcję Pracy. Finał odbył się w siedzibie Związku w Warszawie. Gospodarzami uroczy - stości byli prof. dr hab. Jan Klimek – Prezes Związku Rze- miosła Polskiego oraz Marcin Stanecki – Główny Inspektor Pracy. W wydarzeniu uczestniczyli również przedstawiciele instytucji publicznych i partnerów społecznych, w tym Hen - ryk Kiepura – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji, reprezentantka Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębior - ców oraz Mirosław Flejmer – Zastępca Dyrektora ds. Ope- racyjnych CIOP-PIB. W XXIII edycji udział wzięło 42 uczestników – laure- atów etapów regionalnych, w których zajęli dwa pierwsze miejsca w swoich województwach. Dwuosobowe delegacje, głównie uczniowie II i III roku nauki zawodu, reprezentowały 21 izb rzemieślniczych zrzeszonych w Związku Rzemiosła Polskiego. Zakres konkursu obejmował zagadnienia prawa pracy oraz bhp ujęte w programach nauczania, a także tematykę szkolenia podstawowego, w tym: ●techniczne bezpieczeństwo pracy, ●ergonomię, ●psychologię pracy, ●ochronę przeciwpożarową, ●zasady udzielania pierwszej pomocy. Laureaci – klasyfikacja indywidualna I miejsce – Oliwia Stefanów (Izba Rzemieślnicza w Opolu) II miejsce – Michał Czerniawski (Izba Rzemieślnicza w Opolu) III miejsce – Patryk Naczk (Izba Rzemieślnicza w Słupsku) Laureaci – klasyfikacja drużynowa I miejsce – Opole: Oliwia Stefanów, Michał Czerniawski II miejsce – Rzeszów: Katarzyna Szczęsna, Aleksandra Wityńska III miejsce – Kalisz: Piotr Górecki, Dominik Mądry Zwycięzcy otrzymali nagrody pieniężne, ufundowane przez Głównego Inspektora Pracy, w postaci bonów poda - runkowych Dodatkowo laureaci otrzymali upominki przygo- towane przez patronów i partnerów wydarzenia. Wszyscy uczestnicy oraz ich opiekunowie – mistrzowie szkolący i nauczyciele zawodu – zostali uhonorowani pamiątkowymi dyplomami. Plakat promujący konkurs „Bezpiecznie od startu” Uroczystość rozdania nagród w konkursie „Poznaj swoje prawa w pracy” w Centrum Nauki Kopernik SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 164 ROZDZIAŁ 11 11.2.6. Konkurs „Buduj bezpiecznie” Konkurs „Buduj bezpiecznie” jest wspólną inicjatywą Państwowej Inspekcji Pracy i Porozumienia dla Bezpie - czeństwa w Budownictwie, podkreślającą znaczenie tworzenia wysokich standardów bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób zatrudnionych w tym sektorze. W konkursie, odbywającym się w dwóch etapach – wojewódzkim i centralnym – oceniane są nie tylko spełnianie wymogów obowiązujących przepisów, lecz także ponadstandardowe działania na rzecz bhp, podję - te na konkretnym obiekcie budowlanym, który na koniec września każdego roku na budowach kubaturowych osiągnął stan robót surowy zamknięty lub na budowach liniowych zakończył etap prac konstrukcyjnych. Zgodnie z Regulaminem konkursu przy ocenie budów brano pod uwagę takie kryteria jak: zagospodarowanie terenu budowy, zarządzanie bhp, przyjęte rozwiązania techniczne i organizacyjne zapewniające bezpieczeństwo pracy, wypadkowość oraz ponadstandardowe działa - nia na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy. Spośród zgłoszeń z całego kraju do etapu centralnego konkursu „Buduj bezpiecznie” w 2025 r. zakwalifikowało się 15 budów – finalistów wojewódzkiego etapu konkursu. Trzy budowy uzyskały rekomendację Kapituły Konkursu do nagród w postaci statuetek i dyplomów Głównego Inspek - tora Pracy. Laury najbezpieczniejszych budów w Pol- sce otrzymali: 9I miejsce – SKANSKA S.A. (budowa zgłoszona przez OIP w Warszawie) za budynek usługowo-biurowy „Studio A”. 9II miejsce – POLIMEX Infrastruktura Sp. z o.o. (budo- wa zgłoszona przez OIP w Rzeszowie) za budowę bazy technicznej samolotów na terenie Portu Lotniczego w Jasionce. 9III miejsce – DOMOST Sp. z o.o. (budowa zgłoszona przez OIP w Białymstoku), za budowę przeprawy mosto - wej przez rzekę Bug w miejscowości Granne. Prezydent Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budow- nictwie przyznał nagrodę rzeczową dla firmy PEKABEX Laureaci konkursu „Bezpiecznie od startu” II miejsce I miejsce SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 165 25 tysięcy gospodarstw indywidualnych, w tym 1128 w tegorocznej edycji . Konkurs skierowany był do pełnoletnich rolników ubez- pieczonych w KRUS i przebiegał w trzech etapach: regio- nalnym, wojewódzkim i centralnym. Komisje konkursowe oceniały warunki pracy i bezpie - czeństwo w gospodarstwach. Pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli w wizytacjach 1066 z nich. Za najbezpieczniejsze gospodarstwo w 2025 r. uznano gospodarstwo Anny i Pawła Barczewskich z Wilkszyna (woj. dolnośląskie). Drugie miejsce zajęli Beata i Marcin Maj- nertowie z Kruczyna (woj. wielkopolskie), a trzecie – rodzi- na Wawrzonków z Zasowa (woj. podkarpackie). Nagrodę specjalną Głównego Inspektora Pracy otrzymali Magdalena i Krzysztof Kałużowie z Łowkowic (woj. opolskie). Uroczyste wręczenie nagród odbyło się 22 września 2025 r. w Auli Kryształowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Konkurs ten przyczynia się w istotny sposób do poprawy warunków i bezpieczeństwa pracy, a uczestniczący w nim rolnicy indywidualni mogą liczyć na wsparcie m.in. przed - stawicieli Państwowej Inspekcji Pracy, którzy podczas wizytacji gospodarstw w ramach poszczególnych etapów konkursu, udzielają porad technicznych i prawnych oraz doradzają, w jaki sposób zorganizować gospodarstwa w sposób zgodny z zasadami bhp. 11.2.8. Konkurs „Bezpiecznie na wsi” Specyfika rolnictwa to przenikające się miejsca życia zawodowego i prywatnego. Pracy rolników często towa - rzyszą dzieci – żyjąc i pomagając w gospodarstwie nara- żone są na zagrożenia wypadkowe. Z tego powodu PIP włączyła się w organizację ogólnopolskiego konkursu plastycznego dla uczniów szkół podstawowych z terenów wiejskich „Wioski bez troski” (wcześniej realizowany pod nazwą „Bezpiecznie na wsi”). Organizatorem przedsię - wzięcia jest Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społeczne- go. W 2025 r. odbyła się XV edycja konkursu – pod hasłem „Dobrostan Rolnika”. Celem konkursu jest upowszech - nianie zasad bezpiecznej pracy w gospodarstwie rolnym, promowanie ochrony zdrowia i życia oraz popularyzowanie BET S.A., zgłoszonej przez Okręgowy Inspektorat Pra- cy w Opolu za budowę Zakładu Produkcji Komponen- tów do Akumulatorów Elektrycznych w Nysie. Uroczyste wręczenie nagród laureatom etapu krajowego odbyło się podczas Międzynarodowych Targów Budownic - twa i Architektury BUDMA 2026 w Poznaniu. Główny Inspektor Pracy z laureatami Konkursu 11.2.7. Konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” Konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” to jedno z kluczowych działań prewencyjnych w obszarze bhp w rolnictwie, w którego organizację zaangażowana jest Państwowa Inspekcja Pracy. Jego celem jest promowanie zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwach rolnych oraz zapobieganie wypadkom i chorobom zawodowym rolników. Organizatorami XXII edycji byli: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecz - nego, Państwowa Inspekcja Pracy, Agencja Restruktu- ryzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Konkurs przebiegał pod Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karo - la Nawrockiego. Od 2003 r. konkurs cieszy się niesłab- nącą popularnością – wzięło w nim już udział ponad Wizytacje gospodarstw rolnych w ramach XXII edycji Ogólnokrajowego Konkursu „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” – województwo opolskie III miejsce SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 166 ROZDZIAŁ 11 podstawowych zasad profilaktyki zdrowotnej, przede wszystkim wśród dzieci wiejskich. W tegorocznej edycji konkursu udział wzięło prawie 31,5 tys. dzieci z prawie 2,7 tys. szkół podstawowych z obszarów wiejskich. Do etapu centralnego Wojewódzkie Komisje Konkursowe zakwalifikowały 96 prac plastycznych, spośród których Centralna Komisja Konkursowa wyłoniła 50 najlepszych. Nadesłane prace charakteryzowały się bardzo wyso- kim poziomem artystycznym, pomysłowością oraz orygi- nalnym podejściem do tematu. Konkurs stanowi istotny element działań prewencyjnych, sprzyjający kształto - waniu wśród najmłodszych właściwych postaw i bez- piecznych zachowań związanych z pracą oraz życiem w gospodarstwie rolnym. Dzięki udziałowi w konkursie dzieci zwracają uwagę na sposób pracy swoich rodzi - ców i wspólnie tworzą bezpieczniejsze miejsce pracy i życia. Uroczysta gala podsumowująca finał Konkursu odbyła się 18 czerwca 2025 r. w Auli Kryształowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. 11.3. Działalność wydawnicza Państwowej Inspekcji Pracy Niezależnie od rozwoju technologii wydawnictwa tra- dycyjne wciąż są podstawą edukacji. To główne źródło wiedzy dla osób, które nie korzystają z narzędzi informa - tycznych oraz wolą klasyczne formy przyswajania wie- dzy. Wychodząc im naprzeciw, inspekcja pracy od wielu lat kontynuuje działalność wydawniczą. Nasze publikacje rozdajemy na szkoleniach, targach, konferencjach i pod - czas innych wydarzeń. Od lat cieszą się one niezmiennym zainteresowaniem. W 2025 r. zaktualizowano 25 tytułów, a nowych ukazało się 6 . Wśród nowości wydawniczych 2025 r. znalazły się ulotki: „Bezpieczeństwo pracy żurawi wieżowych i szyb - komontujących”, „Złote zasady Wizji Zero”, „Uprawnienia pracowników powołanych do służby wojskowej” oraz broszury: „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców”, „Prawna ochrona stosunku pracy kobiet w okresie ciąży” i „Piotrek i Patryk. Bezpieczni na wsi”. Jak co roku zaktualizowano najważniejsze wydaw - nictwo z zakresu prawa pracy „Prawo pracy. Informator dla pracodawców” oraz kompendium wiedzy o zasadach bezpiecznej pracy „ABC BHP”. W ramach działań prewencyjnych w rolnictwie wzno - wiono następujące tytuły: „Bądź bezpieczny w gospodar- stwie”, „Przygoda na wsi”, „Bezpiecznie na wsi”. Warto także przywołać publikację „Lista kontrolna z komenta - rzem.BHP w indywidualnych gospodarstwach rolnych”, która pomaga przygotować gospodarstwa na kontrolę wynikającą z bycia beneficjentem środków w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE. Ogółem nakład publikacji Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. wyniósł 295 tys. Wszystkie wydawnictwa Państwowej Inspekcji Pra- cy są dostępne w wersji elektronicznej do pobrania na stro- nie internetowej urzędu pod adresem www.pip.gov.pl. Dystrybucja publikacji odbywa się również za pośrednic - twem okręgowych inspektoratów pracy. Prace konkursowe finału regionalnego w OIP w Rzeszowie 12 Działalność krajowa i międzynarodowa Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 169 12. Działalność krajowa i międzyna- rodowa 12.1. Współpraca krajowa Mając na względzie skuteczne realizowanie zadań ustawo- wych, Państwowa Inspekcja Pracy w roku 2025 zrealizowa- ła szereg znaczących zadań programowych, jak i zaleceń i wniosków formułowanych podczas debat parlamentarnych, posiedzeń Rady Ochrony Pracy, Komisji do Spraw Kontro - li Państwowej i Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Sku- teczna realizacja zadań urzędu bazowała na potencjale i zasobach inspekcji pracy oraz aktywnym współdziałaniu z organami administracji publicznej, jednostkami samorzą - du terytorialnego wszystkich szczebli, organami nadzoru i kontroli warunków pracy, instytucjami działającymi w sfe - rze ochrony pracy oraz placówkami naukowo-badawczymi. Wypracowane w 2025 r. pozytywne relacje z tymi podmio - tami i wieloaspektowa współpraca oparte były na realizacji skonkretyzowanych zadań programowych oraz interwencyj - nym reagowaniu na sygnały dotyczące naruszania przepi- sów prawa. Państwowa Inspekcja Pracy skierowała do właściwych organów i urzędów prawie 13,9 tys. powiadomień o wyni- kach kontroli. Ponadto na wniosek zainteresowanych stron przeprowadzono ponad 3, 1 tys. kontroli, a wspólnie z inny- mi organami 700. Szczegółowe informacje na ten temat zawarte zosta- ły w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . 12.1.1. Współpraca z Parlamentem Komisje Sejmowe i Senackie W okresie sprawozdawczym przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli w 28 posiedzeniach komisji senackich, sejmowych i podkomisji, rozpatrujących opra - cowania dotyczące warunków pracy oraz przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności w posiedzeniach: ●Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, podczas któ- rych przedstawiono m.in. informacje z zakresu: −postulatów de lege ferenda Głównego Inspektora Pra - cy zmierzających do zwiększenia skuteczności działań kontrolnych PIP; −współpracy międzynarodowej PIP w świetle polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej oraz Przewod - nictwa Polski w Grupie Wyszehradzkiej; −konkursów PIP jako instrumentu kształtowania kultury bezpieczeństwa; −zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy w świetle działań nadzorczo-kontrolnych oraz prewen - cyjnych PIP; −nowoczesnych metod promocji zagadnień ochrony pracy; −działań kontrolnych i informacyjnych realizowanych przez PIP na rzecz ochrony pracowników mobilnych; −przestrzegania praw pracowniczych osób z niepeł- nosprawnościami. ●Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, w tym również Podkomisji stałej do spraw rynku pracy, Podkomisji stałej do spraw przedsiębiorczości oraz Podkomisji stałej do spraw aktywizacji społecznej i zawodowej osób starszych , w trakcie których dyskutowano na tematy takie jak: −założenia rządowych projektów ustaw: o rynku pracy i służbach zatrudnienia oraz o warunkach dopuszczal - ności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; −przepisy dotyczące ochrony przedemerytalnej: skut - ki obecnych regulacji ochrony przedemerytalnej, przeciwdziałanie praktyce zwalniania tuż przed okre - sem ochronnym, możliwość dobrowolnej rezygnacji z ochrony przez pracownika, uelastycznienie zatrud - niania osób w wieku 60+; −wdrożenie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednic- twem platform ; −wpływ polityki demograficznej i migracyjnej pań - stwa na rynek pracy; −projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządze- nie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy . Rada Ochrony Pracy W 2025 r., podczas plenarnych posiedzeń Rady Ochrony Pracy przy Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawio - no informacje Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące wyni- ków działalności urzędu. Do zaprezentowanych tematów należały: −działania na rzecz promowania bezpieczeństwa w śro - dowisku pracy; −wpływ pracy zdalnej na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym; −Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pra - cy w 2024 roku; −warunki pracy oraz ich kontrola na budowach strategicznych; −zapewnianie odpowiednich warunków pracy i kontroli w nowych sektorach gospodarki (e-commerce, praca platformowa, zarządzanie algorytmiczne); −Program działania Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r. Zalecenia i wnioski Rady Ochrony Pracy formułowane w stanowiskach odnoszących się do sprawozdań z dzia - łalności Państwowej Inspekcji Pracy, jak również innych zagadnień będących przedmiotem obrad Rady, znajdują odzwierciedlenie w realizowanych przez urząd działaniach nadzorczo-kontrolnych oraz prewencyjnych. Rada Dialogu Społecznego W roku sprawozdawczym Główny Inspektor Pracy, jako reprezentant Państwowej Inspekcji Pracy z głosem dorad - czym, uczestniczył w 4 posiedzeniach plenarnych Rady Dialogu Społecznego, w tym również, na zaprosze- nie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w posiedzeniu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 170 ROZDZIAŁ 12 Ogólnopolska konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” w Sejmie RP plenarnym, które odbyło się 15 października 2025 r. w Pała- cu Prezydenckim. Ponadto przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy brali udział w 5 posiedzeniach Zespołu problemowego Rady Dialogu Społecznego do spraw prawa pracy. 12.1.2. Współpraca z partnerami instytucjonalnymi Rok 2025 przyniósł intensyfikację współpracy między instytucjami odpowiedzialnymi za politykę pracy, prawo pracy oraz bezpieczeństwo i higienę pracy. Nowe wyzwa - nia w obszarze zarówno technicznej, jak i prawnej ochrony pracowników wymagały ścisłej koordynacji działań eks - pertów z różnych instytucji. Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie uczestniczyła w tych pracach, wnosząc perspek - tywę organu nadzoru oraz praktyczne doświadczenia wyni- kające z kontroli i analizy skarg pracowniczych. Zespół roboczy złożony z przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Spo - łecznej, Ministerstwa Sprawiedliwości, Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Urzędu Zamówień Publicznych i Głów - nego Urzędu Statystycznego omawiał kwestie dotyczące wdrożenia dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie wzmoc- nienia zasady równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn . Celem prac było nie tylko przygotowanie projektu implemen - tacji dyrektywy, ale również kompleksowa analiza skutków ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych jej wprowadze - nia. Dyskusje koncentrowały się na stworzeniu systemowych podstaw do wartościowania stanowisk pracy, ujednoliceniu kryteriów porównywania wynagrodzeń oraz określeniu narzę - dzi służących monitorowaniu i egzekwowaniu zasady równej płacy za tę samą lub równowartościową pracę. Omawiano również kierunki przyszłych regulacji krajowych jeszcze przed formalnym przedstawieniem projektów ustaw. Szczególną uwagę poświęcono potrzebie wypracowania nowych narzędzi dla PIP w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji płacowej oraz zapewnienia przejrzystości struktury wynagrodzeń. Ważną płaszczyzną do realizacji ustawowych działań Państwowej Inspekcji Pracy była kontynuacja współpra- cy z organami nadzoru i kontroli warunków pracy. W ramach wcześniej zawartych porozumień Główny Inspek - tor Pracy i Prezes Wyższego Urzędu Górniczego podpisa- li porozumienie aktualizujące dotychczasowy dokument w sprawie współdziałania, mając na względzie skutecz - ną realizację zadań ustawowych w zakresie zapewnienia przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Istotnym aspektem współpracy będzie udział przed - stawicieli nadzoru górniczego w szkoleniach specjalistycz- nych prowadzonych przez inspektorów pracy. Podpisane w marcu 2025 r. porozumienie o współpra- cy Państwowej Inspekcji Pracy z Fundacją Share the Care obejmuje działania informacyjne i promocyjne z obsza- ru prawa pracy, wspierające zarówno pracowników, jak i pra- codawców w lepszym rozumieniu uprawnień rodzicielskich. Fundacja została również partnerem kampanii informacyjnej Państwowej Inspekcji Pracy „Rodzice w pracy” dotyczącej uprawnień rodzicielskich pracowników. W lipcu 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy zawarła porozumienie z Wydziałem Inżynierii Lądowej Poli- techniki Warszawskiej. Przewiduje ono podjęcie wspól- nych działań w obszarze edukacji i badań naukowych oraz wymiany doświadczeń w zakresie bezpieczeństwa pracy w budownictwie. Rok 2025 był w Państwowej Inspekcji Pracy rokiem szcze - gólnego zaangażowania w tematykę zagrożeń psychospo- łecznych i przeciwdziałania mobbingowi. Już na początku roku Główny Inspektor Pracy zapowiedział, że skala zgłasza - nych problemów, a także wyniki prowadzonych dotychczas kontroli wskazują na konieczność zintensyfikowania działań edukacyjnych w tym obszarze. Tym samym rozpoczął się ogólnopolski cykl konferencji poświęconych przeciwdziała - niu mobbingowi, organizowanych we wszystkich okręgowych inspektoratach pracy w kraju. Spotkania miały charakter otwarty – uczestniczyli w nich zarówno eksperci prawa pracy, jak i psychologowie i praktycy, przedstawiciele strony spo - łecznej – pracodawców i pracowników oraz instytucje i orga- nizacje zajmujące się rynkiem pracy. Podczas każdej konferencji omawiano aktualne wyzwa - nia związane ze zjawiskiem mobbingu, prezentowano dobre praktyki oraz edukowano pracodawców w zakresie budo - wania zdrowego środowiska pracy. Państwowa Inspekcja Pracy gromadziła doświadczenia, a także rekomendacje dotyczące skutecznych metod minimalizowania ryzyka mob - bingu w zakładach pracy. Debaty te pozwoliły nie tylko szerzyć wiedzę, lecz także budować realną świadomość problemu wśród pracodawców i pracowników, doprowadza - jąc do lepszego zrozumienia mechanizmów przemocy psy- chicznej w miejscu pracy i jej skutków dla organizacji. Kulminacją całorocznej inicjatywy była ogólnopolska konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie”, któ - ra odbyła się 8 grudnia 2025 r. w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej. Wydarzenie to zostało zorganizowane przez Pań - stwową Inspekcję Pracy we współpracy z Wicemarszałki- nią Sejmu Moniką Wielichowską. Stanowiło ono formalne podsumowanie rozmów prowadzonych w ramach cyklu konferencji. Na spotkaniu zaprezentowano efekty wielo - miesięcznej pracy PIP, w tym zebrane przykłady dobrych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 171 praktyk, analizy przypadków oraz rekomendacje dotyczące przeciwdziałania mobbingowi w zakładach pracy. Konferencja w Sejmie zakończyła się panelem dyskusyj - nym z udziałem przedstawicieli świata nauki, organizacji pra- codawców oraz związków zawodowych, podczas którego omówiono praktyczne sposoby przeciwdziałania mobbingo - wi oraz odpowiedzialność pracodawców za tworzenie środo- wiska wolnego od przemocy psychicznej. Było to wydarzenie o wymiarze nie tylko eksperckim, ale również symbolicznym – wskazywało bowiem, że problem mobbingu jest w Polsce poważnie traktowany i wymaga zarówno działań legislacyj - nych, jak i szerokiej współpracy instytucjonalnej. W ten sposób zakończył się pierwszy w historii PIP tak szeroko zakrojony, ogólnopolski cykl konferencji poświę - conych mobbingowi, którego efektem było nie tylko zwięk- szenie świadomości społecznej, ale także wypracowanie konkretnych propozycji przeciwdziałania temu zjawisku. 12.1.3. Współdziałanie na poziomie ogólnopolskim Rok 2025 obfitował w liczne wydarzenia, w których Główny Inspektor Pracy reprezentował Państwową Inspekcję Pra - cy, podkreślając znaczenie bezpieczeństwa pracy, rozwoju nowoczesnych rozwiązań wspierających rynek pracy oraz konieczność dostosowania regulacji prawnych do wyzwań współczesności. Wybrane przykłady aktywności w tym obszarze opisano poniżej. 6 lutego 2025 r. w siedzibie Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kielcach miało miejsce otwarcie Akademii Bez- pieczeństwa Pracy. Główny Inspektor Pracy, jako gość honorowy zaakcentował wagę podnoszenia wiedzy o bez - pieczeństwie i higienie pracy, a sama Akademia otworzyła cykl szkoleń dedykowanych służbom bhp regionu święto - krzyskiego, będący wspólną inicjatywą PIP oraz Ogólnopol- skiego Stowarzyszenia Pracowników Służby BHP. 14 marca 2025 r. Główny Inspektor Pracy wraz z Mini - strem Rolnictwa i Rozwoju Wsi otworzyli jubileuszowe XXX Między narodowe Targi Techniki Rolniczej AGRO- TECH w Kielcach. Szef inspekcji podkreślił ogromny poten- cjał targów jako przestrzeni sprzyjającej edukacji i promocji bezpiecznych praktyk w rolnictwie oraz rosnącej roli działań prewencyjnych kierowanych do rolników. Podczas wyda - rzenia pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy prowadzili liczne konsultacje oraz akcje informacyjne, wzmacniające świadomość bezpieczeństwa w gospodarstwach rolnych. Również w marcu 2025 r. Główny Inspektor Pracy uczest - niczył w roli panelisty w jednej z debat podczas Ogólno- polskiej Konferencji „Nowe prawo imigracyjne 2025”. Wpisując się w szerszą dyskusję o potrzebie uporządkowa - nia zasad dostępu cudzoziemców do polskiego rynku pra- cy, szef PIP zwrócił uwagę na konieczność wzmocnienia instrumentów prawnych oraz zwiększenia wysokości grzy - wien za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców. W kwietniu 2025 r. odbyło się Europejskie Forum Nowych Idei , w ramach którego Główny Inspektor Pracy wziął udział w panelu dyskusyjnym poświęconym poszuki - waniu nowego modelu organizacji pracy. Panel ten koncen- trował się na kierunkach rozwoju rynku pracy w kontekście dynamicznych zmian demograficznych, wpływu technologii – w tym rosnącej roli sztucznej inteligencji – oraz praktyk elastycznego zatrudnienia. Dyskusja podkreślała koniecz - ność dostosowania systemów pracy do nowych warunków społecznych i gospodarczych. W kwietniu 2025 r. Główny Inspektor Pracy brał udział w Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach, jednym z kluczowych wydarzeń gospodarczych w Europie Środkowej. W rozmowie przeprowadzonej przez dziennikar - kę PulsHR.pl omówił kierunki reform Państwowej Inspekcji Pracy, rolę urzędu w obliczu nowych regulacji oraz wyzwa - nia związane z dynamicznie zmieniającym się rynkiem pracy. Wskazywał na potrzebę wzmocnienia nadzoru, sku - teczniejszej kontroli oraz dopasowania instrumentów praw- nych do realiów współczesnej gospodarki. Szef inspekcji pracy był gościem na konferencji „Równi w domu – równi w pracy” , zorganizowanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundację Share the Care. W swoim wystąpieniu podkreślił znaczenie wdrożenia dyrek - tywy work-life balance oraz konieczność praktycznego sto- sowania przepisów dotyczących urlopów rodzicielskich, elastycznej organizacji pracy i pracy zdalnej. Wyraził rów - nież uznanie dla kampanii wspierających równość rodziciel- ską i zaznaczył, że Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie włącza się w działania edukacyjne na rzecz pracowników i pracodawców, m.in. poprzez inicjatywę „Rodzice w pracy”. W maju 2025 r. Główny Inspektor Pracy uczestniczył tak - że w Polskim Kongresie Gospodarczym, podczas któ- rego omawiano wejście w życie ustawy regulującej warunki dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na tery - torium RP. Dyskutowano o roli nowych przepisów w ochronie rynku pracy przed niekontrolowanym napływem pracowni - ków z państw trzecich oraz w przeciwdziałaniu naruszeniom praw osób zatrudnianych. Marcin Stanecki podkreślał zna - czenie skutecznych mechanizmów nadzoru i konieczność jednoznacznych regulacji, gwarantujących ochronę zarówno pracowników polskich, jak i cudzoziemców. We wrześniu 2025 r. w Warszawie odbyło się VII Ogólno- polskie Forum Służby BHP, na którym Główny Inspektor Pracy wygłosił wykład pt. „Zmieniające się oblicze bezpie - czeństwa pracy – z wykorzystaniem narzędzi AI”. Wska- zał na rosnący potencjał sztucznej inteligencji w procesach oceny ryzyka zawodowego, monitorowania warunków pracy oraz projektowania skuteczniejszych rozwiązań prewencyj - nych. Zwrócił też uwagę na konieczność adaptacji instytucji oraz pracodawców do cyfrowej transformacji, która coraz sil - niej przenika obszar bezpieczeństwa pracy. Na przełomie września i października 2025 r. odbył się IX Krajowy Kongres Sekretarzy, podczas którego Główny Inspektor Pracy uczestniczył w panelu dyskusyjnym dotyczącym nowoczesnych rozwiązań w obszarze prawa pracy w jednostkach samorządu terytorialnego. Przedmio - tem rozmów były zagadnienia związane z efektywnością skróconego tygodnia pracy, systemami wynagradzania i motywowania pracowników, jawnością płac oraz wartościo - waniem stanowisk pracy. Dyskutowano również o wpływie unijnych dyrektyw na proces rekrutacji, w tym na sposób for - mułowania ogłoszeń o pracę. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 172 ROZDZIAŁ 12 12.1.4. Inicjatywy realizowane na poziomie regionalnym Okręgowe inspektoraty pracy kontynuowały i inicjowały współpracę z partnerami instytucjonalnymi, zawierając porozumienia i wzmacniając tym samym realizację misji urzędu. Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach oraz Oddział Terenowy Urzędu Dozoru Technicznego w Kato - wicach podpisali porozumienie w sprawie ustalenia zasad współdziałania na szczeblu terenowym. Głównym założe - niem było współdziałanie stron obejmujące wymianę infor- macji i doświadczeń oraz działalność szkoleniową w celu podnoszenia kwalifikacji pracowników urzędów. Podobne porozumienia zostały zawarte z krakowskim Odziałem Urzędu Dozoru Technicznego, a ich sygnatariu - szami były Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach i Okrę- gowy Inspektorat Pracy w Krakowie. Uroczystość podpisania obu dokumentów miała miejsce podczas lutowej konfe- rencji „Razem dla bezpieczeństwa”, zorganizowanej w krakowskiej siedzibie UDT. Celem porozumień było zacie - śnienie współpracy pomiędzy instytucjami odpowiedzialny- mi za nadzór techniczny i bezpieczeństwo pracy, a także wymiana doświadczeń i najlepszych praktyk w zakresie pre - wencji wypadków oraz poprawy warunków pracy. Porozumienie o wzajemnej, ściślejszej współpracy w zakresie prowadzonych kontroli zostało zawarte między Okręgowym Inspektoratem Pracy w Opolu a Wojewódz - kim Inspektoratem Transportu Drogowego w Opolu. Istot- nym elementem porozumienia jest prowadzenie wspólnych szkoleń na rzecz pracodawców i pracowników z branży transportowej oraz realizacja wspólnych przedsięwzięć prewencyjno-promocyjnych. Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach oraz Instytut Nauk Prawnych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kiel - cach zorganizowały wspólnie konferencję promującą prze- pisy prawa pracy dotyczące rodzicielstwa pt. „Pracownicze uprawnienia rodzicielskie – kierunek zmian w przepi- sach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych”. Konferen- cja stanowiąca element ogólnopolskiej kampanii Państwowej Inspekcji Pracy „Rodzice w pracy” była szansą na zdobycie praktycznej wiedzy o uprawnieniach rodzicielskich przewi - dzianych w Kodeksie pracy oraz o korzyściach, jakie przyno- szą one zarówno pracownikom, jak i pracodawcom. Inicjatywą wpisującą się w długofalową politykę poprawy bezpieczeństwa pracy była inauguracja Śląskiej Strategii Ograniczania Wypadków przy Pracy na lata 2025–2027 . W ramach Strategii przewidziano intensywną współpra - cę z partnerami społecznymi, pracodawcami, związkami zawodowymi oraz mediami. Działania będą koncentrować się w głównej mierze na trzech branżach szczególnie nara - żonych na wypadki przy pracy w województwie śląskim – górniczej, budowlanej oraz przetwórstwa przemysłowego. Strategia obejmie również działania praktyczne, takie jak symulacje zagrożeń obrazujące realne ryzyka związane z wykonywaniem pracy oraz promowanie dobrych praktyk i rozwiązań w zakresie bhp. Odpowiedzią na obecne wyzwania i dynamikę zmian zachodzących w środowisku pracy, a w szczególności coraz większą potrzebę poszukiwania skutecznych rozwiązań kształtujących bezpieczne warunki pracy, była ogólnopolska konferencja naukowo-techniczna „Nowoczesne rozwią- zania w BHP” pod patronatem m.in. Głównego Inspektora Pracy, Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Dozoru Technicznego, Wyższego Urzędu Górniczego. Dyskusje zgromadzonych w Ośrodku Szkolenia PIP praktyków, przedstawicieli świata nauki oraz reprezentantów urzędów i instytucji nadzorczych koncentrowały się na kluczowych wyzwaniach związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. Omawiano innowacyjne rozwiązania techniczne i organizacyjne, które poprawiają ergonomię oraz bezpieczeństwo w środowisku pracy, z naci - skiem na wykorzystanie nowoczesnych technologii, w tym sztucznej inteligencji i robotyzacji. We wrześniu i październiku 2025 r. lubelski i krakowski okręgowy inspektorat pracy podjęły inicjatywy ukierunkowa - ne na intensyfikację regionalnej współpracy na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Podpisane w Lublinie i Krako - wie porozumienia z tamtejszymi oddziałami Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) mają charakter społeczny i edukacyjny, wspierający włącze - nie społeczne i zawodowe osób z niepełnosprawnościami. Oba dokumenty określają ramowe zasady współdziałania pomiędzy regionalnymi jednostkami PIP i PFRON w Lublinie i Krakowie w zakresie podnoszenia świadomości społecznej, wymiany dobrych praktyk w zatrudnianiu osób z niepełno - sprawnościami oraz ich popularyzacji wśród pracodawców, a także współorganizowania spotkań szkoleniowych oraz wydarzeń naukowych i edukacyjnych. 24 listopada 2025 r. zostało podpisane porozumie - nie o współpracy pomiędzy Uniwersytetem Ekonomicz- nym we Wrocławiu a Okręgowym Inspektoratem Pracy we Wrocławiu. Porozumienie zakłada zbudowanie kom - plementarnej płaszczyzny współpracy pomiędzy obie- ma instytucjami w celu wypracowania efektywnych rozwiązań promujących koncepcje ochrony pracy poprzez badania, analizy i kształcenie. W zakresie działań uwzględniono również oczekiwania partnerów z otoczenia społeczno-gospodarczego. Z zamiarem podjęcia długofalowych i systematycznych działań w obszarze edukacji, prewencji oraz popularyzacji wiedzy z zakresu prawa pracy i bhp, Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie i Rektor Uniwersytetu Rolniczego w Krako - wie podpisali 23 grudnia 2025 r. porozumienie o współpracy pomiędzy uczelnią a krakowskim OIP. Kładąc nacisk na spe - cyfikę pracy w rolnictwie, strony porozumienia zaplanowały m.in.: organizację konferencji, seminariów i szkoleń, wymia - nę wiedzy eksperckiej i doświadczeń, realizację wspólnych inicjatyw informacyjnych i promocyjnych, bieżącą wymianę informacji o zagrożeniach w procesach pracy oraz sposo - bach ich ograniczania. 12.1.5. Współpraca z partnerami społecznymi Doświadczenia Państwowej Inspekcji Pracy pokazują jak istotne dla poprawy warunków pracy są dialog, wymia - na informacji oraz wszelkie konsultacje z partnerami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 173 społecznymi. Buduje to zaufanie i dobre relacje z poszcze- gólnymi grupami społecznymi. Dlatego Główny Inspektor Pracy w roku sprawozdaw - czym zaprosił przedstawicieli reprezentatywnych organiza- cji związkowych oraz organizacji pracodawców i Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców do prac zespołów kon- sultacyjnych, których celem jest wypracowanie metod kon- troli w obszarze przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Uczestnicy powołanych zespołów konsul - tacyjnych poproszeni zostali o opinię, analizę i uwagi na temat narzędzi wspierających przedsiębiorców – w diagnozowaniu stosunku pracy oraz Państwową Inspekcję Pracy – w prowa - dzeniu działalności kontrolnej w tym zakresie. Wypracowanie odpowiednich narzędzi ułatwi ocenę charakteru prawnego umów zawartych przez podmioty powierzające pracę z osobami świadczącymi pracę i pozwo - li na zminimalizowanie ryzyka finansowego i prawnego zwią- zanego z nieprawidłową kwalifikacją umowy. Przedmiotowe konsultacje stanowią dla Państwowej Inspekcji Pracy ważny element dialogu z przedstawicielami pracowników i praco - dawców w kontekście nowego ustawodawstwa oraz inten- sywnie zmieniających się potrzeb rynku pracy. W roku sprawozdawczym duże znaczenie miała współ - praca z partnerami społecznymi w ramach organizowanych, zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, licznych przedsięwzięć o charakterze prewencyjnym, w tym konferen - cji, seminariów, różnego rodzaju debat i spotkań tematycz- nych. Aktywne zaangażowanie partnerów we wspomniane inicjatywy stanowiło cenne wsparcie dla urzędu w kontekście realizacji bieżących zadań ustawowych i programowych. 12.1.6. Współpraca ze Strażą Graniczną W czerwcu 2025 r. na terenie województwa warmińsko-ma- zurskiego odbyły się dwa wydarzenia z udziałem Głównego Inspektora Pracy oraz przedstawicieli Okręgowego Inspek - toratu Pracy w Olsztynie. Pierwszym z nich była wizyta studyjna w Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzy - nie. Odbyło się tam spotkanie Głównego Inspektora Pra- cy z Komendantem Centrum Szkolenia SG. Spotkanie miało na celu zapoznanie się z zadaniami realizowanymi przez jednostkę. Omówiono także zasady wspólnego zinte - growanego modelu analizy ryzyka, którego elementy mogą być zastosowane przez organy Państwowej Inspekcji Pra - cy do klasyfikacji podmiotów podlegających kontroli. Drugim punktem wizyty była siedziba Warmińsko-Ma - zurskiego Oddziału Straży Granicznej. Główny Inspek- tor Pracy spotkał się tam z Komendantem Oddziału. Podczas spotkania omówiono dotychczasową współ - pracę Państwowej Inspekcji Pracy i Straży Granicznej, w szczególności w kontekście nowych regulacji dotyczą - cych powierzania cudzoziemcom pracy oraz legalności ich zatrudnienia. Główny Inspektor Pracy zapoznał się rów - nież z działalnością i zasadami funkcjonowania placó- wek SG w Sępopolu i Bezledach, które realizują kontrole legalności zatrudnienia cudzoziemców. Z kolei w październiku 2025 r. na terenie województwa lubuskiego odbyło się szkolenie pn. „Kontrola legalności zatrudnienia cudzoziemców – bieżące problemy i tren - dy”, zorganizowane przez Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy we Wrocławiu i Okręgowy Inspektorat Pra - cy w Zielonej Górze. W szkoleniu uczestniczyli inspekto- rzy pracy i nadinspektorzy z sekcji legalności zatrudnienia wszystkich okręgowych inspektoratów pracy oraz przed - stawiciele Głównego Inspektoratu Pracy. W październiku 2025 r. w Ośrodku Szkoleń Specjalistycz - nych Straży Granicznej w Lubaniu odbyła się narada szkole- niowa Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy, której organizacja wynika z zapisów porozumienia Komendanta Głównego Straży Granicznej i Głównego Inspektora Pracy z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie zasad współdziałania Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy. Poza stronami porozumienia, w spotkaniu uczestniczy- li także przedstawiciele Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zaangażowani w obszarze dotyczącym dostępu cudzoziemców do kra - jowego rynku pracy. Ponadto, w 2025 r. zorganizowano 14 spotkań robo - czych ze Strażą Graniczną na poziomie okręgowych inspektoratów pracy. 12.1.7. Współpraca z prokuraturą i sądami W ramach porozumienia pomiędzy Głównym Inspekto- rem Pracy a Prokuratorem Krajowym inspektorzy pracy i prokuratorzy współpracowali przy ustalaniu okoliczności i przyczyn śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków przy pracy oraz prowadzeniu postępowań przygotowaw - czych wszczętych na podstawie zawiadomień inspektorów pracy o szczególnie nagannych praktykach pracodawców wyczerpujących znamiona przestępstw przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową. W ramach tej współpracy inspektorzy pracy przepro - wadzali kontrole na wniosek prokuratury, udostępniali dokumentację z kontroli, a także byli przesłuchiwani w cha - rakterze świadków w postępowaniach prowadzonych przez prokuraturę lub pod jej nadzorem. Organizowane były spotkania inspektorów pracy oraz prokuratorów, na których wymieniano się doświadczenia - mi w zakresie prowadzenia postępowania w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową i omawiano aktualne problemy związane z toczącymi się postępowaniami. Konsultowano się także w kwestiach związanych z badaniem przyczyn i ustalaniem przebiegu wypadków przy pracy. Organizowane były rów - nież, prowadzone przez prokuratorów, szkolenia dla inspek- torów pracy. Współdziałanie z przedstawicielami wymiaru sprawie - dliwości polegało głównie na udostępnianiu na wniosek sądów dokumentacji z kontroli oraz udzielaniu informacji o wynikach kontroli. Dotyczyło to najczęściej przypadków związanych z łamaniem praw pracowniczych, jak również z wydaniem dokumentacji z badania przyczyn i okoliczno - ści wypadków przy pracy. Inspektorzy pracy występowali także przed sądami w charakterze oskarżycieli publicznych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 174 ROZDZIAŁ 12 w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika i byli przesłuchiwani w charakterze świadków na okoliczność ustaleń dokonanych w toku kontroli. Ponadto zorganizowano kilka szkoleń dla sędziów i pracowników sądów dotyczących w szczególności profilaktyki wypadkowej oraz zagadnień mobbingu i dyskryminacji. Spośród wspólnych spotkań i szkoleń inspektorów pracy oraz prokuratorów i sędziów w 2025 r. warto wyróżnić: −szkolenie dla inspektorów pracy ze wszystkich jednostek organizacyjnych PIP „Prawnokarne aspekty współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z Prokuraturą” z udziałem prokuratora Prokuratury Okręgowej w Olsztynie, zorga - nizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Olszty- nie (czerwiec 2025 r.); −szkolenie zorganizowane w Prokuraturze Regionalnej w Gdańsku w ramach programu profilaktycznego „Pre - wencja zagrożeń psychospołecznych w środowisku pra- cy” (kwiecień 2025 r.); −spotkanie kierownictwa Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie z przedstawicielami Prokuratury Okręgowej w Olsztynie, którego przedmiotem było omówienie pro - pozycji wspólnych działań i dalszej współpracy pomię- dzy Prokuraturą oraz Państwową Inspekcją Pracy (marzec 2025 r.); −spotkanie przedstawicieli Prokuratury i Państwowej Inspekcji Pracy w Prokuraturze Okręgowej w Koninie (czerwiec 2025 r.); −szkolenia dla sędziów i pracowników Sądu Rejono - wego w Siedlcach na temat profilaktyki wypadkowej oraz zagadnień dotyczących mobbingu i dyskrymina - cji przeprowadzone w kwietniu, maju i wrześniu 2025 r. przez inspektorów pracy z OIP w Warszawie Oddziału w Siedlcach. Bieżąca wymiana informacji, jak również wspólne spotka - nia i szkolenia inspektorów pracy z sędziami i prokuratorami służą wzajemnej wymianie doświadczeń oraz przyczyniają się do skuteczniejszej walki ze zjawiskiem przestępczości w zatrudnieniu. 12.2. Współpraca międzynarodowa W ramach współpracy międzynarodowej w 2025 r. dzia- łania Państwowej Inspekcji Pracy koncentrowały się, w głównej mierze, na aktualnych zjawiskach w obszarze zatrudnienia, takich jak: transgraniczna mobilność pracow - ników, delegowanie kierowców w transporcie drogowym, rozwój pracy zdalnej i platformowej, rozwój nowych tech - nologii w środowisku pracy, nowe możliwości techniczne wspierające prowadzenie kontroli (drony, kontrole zdalne). Udział kierownictwa i ekspertów PIP w międzynarodowych wydarzeniach, pracach unijnych grup roboczych i innych gremiów, umożliwiał wymianę wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk. Natomiast organizacja dwóch ważnych wydarzeń międzynarodowych w ramach prezydencji Pol - ski w Radzie UE oraz w Grupie Wyszehradzkiej ukazała urząd jako nowoczesny, bogaty w doświadczenia, sprawny i skuteczny. 12.2.1. Posiedzenie plenarne i Dzień Tematyczny SLIC w Warszawie W maju 2025 r., w ramach prezydencji RP w Radzie Unii Europejskiej, Państwowa Inspekcja Pracy zorganizowała w Warszawie 87. Posiedzenie plenarne i Dzień Tema- tyczny Komitetu SLIC. Państwowa Inspekcja Pracy jest członkiem Komitetu Wyższych Inspektorów Pracy (SLIC), który skupia przedstawicieli szczebla kierowniczego inspekcji pracy ze wszystkich 27 państw należących do UE oraz z krajów EFTA. Podczas spotkania plenarnego podsumowano bieżącą działalność Komitetu, przyjęto m.in.: roczny raport z działania SLIC za 2024 r., podręcznik dotyczący Programu wymiany inspektorów pracy, publikację na temat promowania wspól - nych standardów SLIC w szkoleniach inspektorów pracy ds. bhp, przewodnik dla inspektorów pracy dotyczący zdro - wia i bezpieczeństwa w nurkowaniu zawodowym oraz prze- wodnik dla inspektorów w zakresie czynników biologicznych. Konferencja Dnia Tematycznego, której gospoda - rzem był Główny Inspektor Pracy, poświęcona była dobrym praktykom w działalności kontrolnej inspek - cji pracy w latach 2014-2023, które zaprezentowano zarówno w formie wystąpień i prezentacji, jak również w postaci anglojęzycznej publikacji pn. Kodeks dobrych praktyk SLIC 2025 oraz strony internetowej o tej samej nazwie. Celem projektu było zebranie podstawowych zagadnień dotyczących przygotowania i organizacji, prowadzenia i monitorowania przebiegu, a także oceny efektywności działań kontrolnych i informacyjnych oraz zobrazowanie ich poprzez konkretne przykłady. Zadanie zostało zrealizowane przez Państwową Inspekcję Pracy dzięki zaangażowaniu inspekcji pracy państw członkow - skich, które podzieliły się swoimi doświadczeniami, odpo- wiadając na przekazane im uprzednio ankiety. Celem konferencji było przedstawienie największej moż - liwej różnorodności projektów przekazanych do Państwowej Inspekcji Pracy przez państwa członkowskie, z uwzględ - nieniem położenia geograficznego, wielkości kraju oraz podziału na tradycyjne i nowe czynniki szkodliwe. Ponadto wszystkie dobre praktyki krajowych inspektoratów pracy Uczestnicy 87. Posiedzenia Komitetu SLIC w Warszawie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 175 działalności dydaktycznej oraz nad problemami z pozyska- niem kandydatów na inspektorów pracy. Rozmowy potwier- dziły potrzebę wzajemnych spotkań i wymiany doświadczeń, a także zacieśniania współpracy międzynarodowej. W roku sprawozdawczym zastępca członka SLIC z ramie - nia PIP reprezentował urząd na 88. posiedzeniu Komitetu w Danii, na którym przyjęto: przewodnik do kampanii SLIC, przewodnik na temat szkoleń dla szkoleniowców, przewod - nik na temat cyfryzacji i użytkowania maszyn wykorzy- stujących sztuczną inteligencję, opinię SLIC o możliwych problemach egzekwowania przepisów bhp w odniesie - niu do artystów i pracowników sektora kultury oraz sek- tora kreatywnego. Przedmiotem dyskusji w grupach były istotne aspekty egzekwowania przepisów bhp zgodnie z art. 2 ust. 2 dyrektywy ramowej 89/391/EWG. Towarzy - szący posiedzeniu plenarnemu Dzień Tematyczny odbył się pod hasłem „Pogłębianie wiedzy na temat efektów dzia - łań pozakontrolnych z uwzględnieniem zaktualizowanego Kodeksu dobrych praktyk SLIC w działalności pozakon- trolnej inspektoratów pracy”. Eksperci Państwowej Inspekcji Pracy kontynuowali dzia- łania w stałych grupach roboczych SLIC do spraw: strategii, nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia zawodowego (EMEX), bhp pracowników mobilnych, czyn - ników biologicznych (BIOLEX), dyrektywy narzędziowej (MACHEX), chorób o długim okresie utajenia wywołanych narażeniem na substancje chemiczne, ogólnych aspektów egzekwowania prawa (GEA). Grupa Robocza GEA pracowała m.in. nad standarda - mi szkoleń dla inspektorów, stosowaniem nowych tech- nologii w działalności inspekcji pracy oraz nową strukturą strony internetowej SLIC. Grupa Robocza ds. bhp pracow - ników mobilnych zajmowała się przygotowaniem broszu- ry i plakatu powiązanych z przewodnikiem dotyczącym bhp pracowników mobilnych w sektorze budowlanym oraz formularzem IMI dotyczącym pracowników delego - wanych w kontekście wymiany informacji o wypadkach przy pracy. Grupa Robocza MACHEX podjęła się analizy wpływu transformacji energetycznej na bezpieczeństwo i higienę pracy, w szczególności w aspekcie użytkowania maszyn i urządzeń roboczych, oraz dyskutowała na temat zostały zebrane na ogólnodostępnej, anglojęzycznej stronie internetowej slicgoodpractices.eu. Zarówno Kodeks dobrych praktyk SLIC 2025, jak i strona internetowa, poza ich walorem informacyjnym, edukacyjnym i promocyjnym w ujęciu długofalowym, sta - nowiły materiał pomocniczy do dyskusji przeprowadzonych w grupach w drugiej części konferencji, których celem była identyfikacja dobrych praktyk na etapie przygotowywania, realizacji i oceny kampanii kontrolnych krajowych inspekto - ratów pracy. Wnioski i rekomendacje zebrane podczas konferencji Dnia Tematycznego w Warszawie mają wymiar ogólnoeu - ropejski i, wsparte przejrzystymi informacjami zgromadzo- nymi w publikacjach poświęconych Kodeksowi dobrych praktyk SLIC (broszura i strona internetowa), mogą sta- nowić inspirację dla wszystkich urzędów inspekcji pracy w UE w kontekście skutecznego i efektywnego projektowa - nia, wdrażania i ewaluacji strategii i kampanii kontrolnych realizowanych na rzecz bezpiecznych warunków pracy pra - cowników w całej Europie. 12.2.2. Spotkanie szefów inspekcji pracy państw Grupy Wyszehradzkiej we Wrocławiu W związku z przewodnictwem Polski w Grupie Wyszeh- radzkiej w okresie sprawozdawczym, w czerwcu 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy była gospodarzem spo - tkania szefów służb inspekcji pracy z Czech, Słowacji, Węgier i Polski. Wydarzenie odbyło się w Ośrodku Szko - lenia PIP we Wrocławiu, a jego tematem przewodnim była wymiana doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie budowania systemu szkoleń wewnętrznych w inspekcji, zarówno dla kandydatów do pracy w urzędzie, jak również dla doświadczonych inspektorów pracy w ramach szkoleń doskonalących. Spotkanie we Wrocławiu wykazało wiele podobieństw pomiędzy poszczególnymi, krajowymi systemami kształce - nia kadry inspektorskiej, zakładającymi konieczność odbycia szkoleń teoretycznych (w formule stacjonarnej i/lub zdalnej) i praktycznych, pod opieką kierowników lub mentorów, oraz uzyskania pozytywnych wyników z egzaminów końcowych. Dyskutowano również nad różnymi sposobami finansowania Spotkanie Szefów Inspekcji Pracy z krajów V4 we Wrocławiu Kodeks dobrych praktyk SLIC – strona internetowa SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 176 ROZDZIAŁ 12 technologii związanych z transformacją energetyczną, jak również sektorów gospodarki w największym stopniu dotkniętych takimi procesami. Grupa Robocza ds. Strategii przygotowała zestawienie rocznych danych statystycznych z raportów przygotowywanych przez krajowe inspekcje pracy dla SLIC. Przedstawiciel PIP uczestniczył w spotka - niu Grupy Roboczej ds. kampanii SLIC „Wypadki przy pra- cy” oraz w seminarium kończącym tę kampanię. Ponadto polska inspekcja pracy dołączyła również do nowej Grupy Roboczej SLIC do spraw kampanii azbesto - wej. Ta ogólnoeuropejska inicjatywa obejmie szkolenie dla inspektorów pracy na temat nowej dyrektywy UE i nowych wytycznych SLIC dotyczących bhp przy pracach w nara - żeniu na azbest, egzekwowanie wspomnianych przepisów poprzez prowadzenie kontroli przez inspekcje pracy państw członkowskich (w 2027 r.) oraz omówienie wyników z prze - prowadzonych kontroli. W 2025 r. w systemie wymiany informacji KSS (ang. Knowledge Sharing Site) pojawiło się 35 pytań, w tym 5 z grup roboczych Komitetu SLIC. Podobnie jak w latach ubiegłych, Państwowa Inspekcja Pracy udzielała termino - wych odpowiedzi na wszystkie pytania, pozostając jednym z najbardziej aktywnych i zaangażowanych uczestników forum. Zdecydowana większość zamieszczanych pytań dotyczyła kwestii związanych z technicznym bezpieczeń - stwem pracy. Chociaż wśród zamieszczanych pytań nie zabrakło zagadnień związanych z nowymi technologia - mi i zagrożeniami (cyfryzacja, e-mobilność czy wyzwa- nia związane z transformacją ekologiczną), najczęściej poruszano problematykę zagrożeń związanych z azbe - stem. Od lat jest to jeden z priorytetowych obszarów działa- nia europejskich inspekcji pracy. W roku sprawozdawczym urząd zamieścił w systemie 3 zapytania dotyczące: krze - mionki krystalicznej, segmentacji przedsiębiorstw w celu oceny prawdopodobieństwa wystąpienia nieprawidłowo - ści oraz przekształcania przez inspektorów pracy umów cywilnoprawnych / B2B w etat. Na ww. pytania udało się pozyskać odpowiedzi odpowiednio z 22, 17 oraz 18 państw członkowskich UE. W 2025 r. w dalszym ciągu przedstawiciele inspekcji zaangażowani byli w działania Grup Współpracy Admi- nistracyjnej ADCO. Grupa ADCO dyrektywy ds. maszyn omawiała na swoich spotkaniach przewodnik do nowego rozporządzenia w sprawie maszyn, nieprawidłowości doty - czące ręcznych laserowych urządzeń do spawania czy kontenerów z urządzeniami chłodniczymi. Na spotkaniach Grupy ADCO do spraw środków ochrony indywidualnej oma - wiano m.in. zagadnienia dotyczące środków ochrony indy- widualnej chroniących przed falami elektromagnetycznymi, instrukcji producenta i informacji dla użytkowników środków ochrony indywidualnej, antywibracyjnych rękawic roboczych oraz ochrony oczu i twarzy przed zagrożeniami biologiczny - mi. Grupa ADCO ds. urządzeń ciśnieniowych dyskutowa- ła na przykład na temat zespołów urządzeń ciśnieniowych oraz kampanii nadzoru rynku dotyczącej gaśnic sprzedawa - nych przez Internet. W roku sprawozdawczym polska inspekcja pracy współ- pracowała w szerokim zakresie z Europejskim Urzędem ds. Pracy (ELA) , m.in. w związku z członkostwem w Grupie Roboczej ds. Inspekcji, na której posiedzeniach omawiano aktualne informacje w zakresie zmian legislacyjnych i insty - tucjonalnych na szczeblu krajowym, raport statystyczny dotyczący uzgodnionych i wspólnych kontroli transgranicz - nych w 2024 r., zaktualizowane wzory dokumentów (raport pokontrolny, opis przypadku, porozumienie) oraz nowy schemat działań w ramach kontroli, możliwość zgłaszania inicjatyw przez organizacje partnerów społecznych, trwa - jące i planowane kontrole transgraniczne, działania ELA w dziedzinie transportu drogowego, raport na temat dele - gowania obywateli państw trzecich, czy tworzenie aplika- cji do bezpiecznej wymiany informacji w zakresie wspólnych i uzgodnionych kontroli transgranicznych. Natomiast pod - czas spotkania innej grupy roboczej ELA – Europejskiej Plat- formy ds. przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (UDW), przedstawiciel PIP uczestniczył w opracowaniu przyszłe - go planu pracy Platformy, a także w działaniach przygoto- wawczych do jubileuszu dziesięciolecia działalności tego gremium. Istotne było również zaangażowanie eksperta PIP w prace Podgrupy Platformy UDW ds. przygotowania kampanii informacyjnej promującej pracę zarejestrowaną, której realizacja przewidziana jest na 2026 r. Urząd prze - kazał wkład do ulotki tworzonej na potrzeby kampanii ułatwiającej różnym grupom pracowników dostęp do infor - macji i wsparcia ze strony właściwych instytucji krajowych, w tym PIP. Ponadto ekspert PIP uczestniczył w Forum ELA. Kolejnym obszarem działalności Urzędu ELA jest promowanie i wspieranie współpracy pomiędzy krajowy - mi ośrodkami szkolenia inspekcji pracy. Przedstawicielka Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy reprezen - towała urząd podczas spotkań poświęconych inicjatywom ELA dotyczącym szkoleń w zakresie mobilności pracowni - ków w UE. Dzięki wsparciu Urzędu ELA, inspektorzy PIP uczest- niczyli, jako obserwatorzy, we wspólnych kontrolach transgranicznych : w Bułgarii w sektorze budownictwa – nakierowanej na weryfikację legalności zatrudnienia pra - cujących tam cudzoziemców (co umożliwia m.in. centralny elektroniczny rejestr umów o pracę); na budowie na Łotwie w ramach tygodnia działań poświęconego zagadnie - niu wynagrodzeń; w Niemczech w sektorze transportu Wspólna kontrola w sektorze transportu drogowego w Niemczech SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 177 przedstawicieli zagranicznych placówek dyplomatycznych: Chorwacji, Iraku, Uzbekistanu i USA. Dzięki współpracy międzynarodowej oraz wymianie doświadczeń i dobrych praktyk z krajowymi inspektoratami pracy z państw członkowskich UE, Państwowa Inspekcja Pracy ma możliwość pozyskiwania informacji dotyczących różnych obszarów swojej działalności i dokonywania analizy porównawczej służącej optymalizacji metod pracy polskich inspektorów pracy i stosowanych narzędzi. Jednakże nie - jednokrotnie to rozwiązania stosowane przez polski urząd, ugruntowane ogromnym doświadczeniem i holistycznym podejściem, stanowią nieocenione źródło wiedzy dla part - nerów zagranicznych, w tym organizacji i instytucji między- narodowych, którzy coraz częściej kierują do PIP inicjatywy dotyczące wzajemnej współpracy. 12.3. Działania komunikacyjne i wizerunkowe PIP W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy rozwijała aktywność informacyjną i działania wizerunkowe. W tym celu wykorzy - stywane były wszystkie tradycyjne media, a także nowo- czesne kanały komunikacji masowej, takie jak Facebook, X, LinkedIn czy YouTube. Dzięki temu możliwe stało się dotarcie do masowego odbiorcy niezależnie od jego wieku i miejsca zamieszkania. Materiały informacyjne umożliwiły bezpośredni kontakt z dziennikarzami oraz szybkie przeka - zywanie informacji o działalności urzędu, wynikach podej- mowanych działań kontrolno-nadzorczych i kampaniach prewencyjno-promocyjnych. Działalność informacyjna Biura Informacji, działają - cego w Głównym Inspektoracie Pracy, wspierana przez profesjonalnych pracowników okręgowych inspektoratów pracy oddelegowanych do współpracy z mediami, pozwoli - ła na szerokie rozpowszechnienie rozwiązań poprawiających warunki pracy, a także budowanie pozytywnego wizerunku urzędu jako instytucji otwartej, cieszącej się wysokim zaufa - niem społecznym, doradzającej zarówno zatrudnionym, jak i pracodawcom. Przykładem jest skoordynowana akcja informacyjna w mediach, wspierająca cykl konferencji organizowanych w 2025 r. przez Państwową Inspekcję Pracy w całej Polsce o tematyce zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy. Liczne publikacje prasowe, treści publikowane w mediach społecznościowych, wywiady oraz informacje o dyżurach poradniczych rozpowszechniane za pośrednictwem lokal - nych mediów służyły promowaniu i wskazywaniu dobrych praktyk w stosowaniu obowiązujących przepisów. W 2025 r. dziennikarze najczęściej interesowali się refor- mą Państwowej Inspekcji Pracy, zainicjowaną w związku z realizacją tzw. kamieni milowych Krajowego Planu Odbu - dowy. Główny Inspektor Pracy był, w związku z tym, czę- stym gościem mediów ogólnopolskich i lokalnych. Pracom nad projektem ustawy reformującej inspekcję towarzyszyła stała kampania informacyjna prowadzona we wszystkich kanałach kontaktu z masowym odbiorcą, jakimi dysponuje Państwowa Inspekcja Pracy. Zwiększone zainteresowanie mediów reformą pozwoliło na wskazywanie i promowanie drogowego, gdzie sprawdzano formy zatrudnienia kierow - ców, wymaganą dokumentację, prawidłowość załadunku towaru i kwestie legalności pracy kierowców. Podczas wizyty studyjnej delegata PIP w litewskiej inspekcji pracy omawiano: wykorzystanie dronów jako narzę - dzia wspomagającego skuteczniejsze kontrole w miejscu pracy oraz ugruntowaną współpracę pomiędzy agencjami publicznymi na poziomie krajowym i regionalnym w ramach Centrum Oceny Ryzyka i Centrów Wspólnych Operacji, a także model współpracy na wysokim szczeblu, prowadzo - nej w Centrum Współpracy Międzyinstytucjonalnej. W ramach działalności Europejskiej Platformy ds. przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (UDW) odbyła się wizyta studyjna delegacji Państwowej Inspekcji Pracy w Norwegii, której tematami były: centra współpra - cy międzyinstytucjonalnej norweskich służb kontrolnych i innych organów administracji, krajowe centra zwalczania przestępstw związanych z pracą, wymiana informacji pomię - dzy nimi, ogólne podejście Norweskiego Urzędu Inspekcji Pracy i praktyki operacyjne w zakresie zwalczania nielegal - nych praktyk na rynku pracy. Z kolei podczas seminarium Europejskiego Urzędu ds. Pracy , skierowanego do pracodawców niemieckich pod hasłem „Praktyka delegowania pracowników w Europie – jak delegować do Austrii, Holandii, Polski i Danii”, eksperci Państwowej inspekcji Pracy wyjaśnili obowiązujące zasady i procedury w obszarze delegowania pracowników na tery - t o r i u m R P. Ekspert inspekcji uczestniczył również w spotkaniu analitycznym platformy EMPACT (jest to sieć ana- lityków z inspektoratów pracy i policji z państw człon- kowskich UE oraz wybranych krajów sąsiadujących, działających na rzecz usprawnienia wymiany najlepszych praktyk i wzmocnienia partnerstwa), które w 2025 r. dotyczy - ło wyzysku pracowników z państw trzecich, ryzyka handlu ludźmi z perspektywy łańcuchów kontraktowania, wzorców rekrutacji, wyzysku pracowników sezonowych, a także roz - wiązywania problemu wyzysku i realizowanych projektów prewencyjnych. W roku sprawozdawczym pracownicy urzędu byli w dalszym ciągu zaangażowani w realizację programu IMI-Prove, mającego na celu poprawę funkcjonowania Systemu Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) dzięki dopracowaniu pytań we wnioskach o infor - macje dotyczące delegowania (sekcje A i B) oraz wyja- śnień do tych pytań. Ciekawą inicjatywą była też wizyta studyjna mołdaw- skich inspektorów pracy w Ośrodku Szkolenia Pań- stwowej Inspekcji Pracy w ramach projektu Rady Europy „Poprawa praw pracowniczych w Republice Mołdawii”. W programie wydarzenia ujęto zarówno prelekcje z zakresu organizacji, roli i zadań PIP, wybranych zagadnień w zakresie kontroli pracy nierejestrowanej, w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy czy działalności dydaktyczno-szkoleniowej urzędu, jak również wizyty kontrolne, w których inspektorzy pracy z Mołdawii uczestniczyli w charakterze obserwatorów. Ponadto w roku sprawozdawczym Państwowa Inspek - cja Pracy zorganizowała spotkania informacyjne dla SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 178 ROZDZIAŁ 12 dodatkowych ważnych tematów z zakresu bezpieczeństwa pracy i warunków jej świadczenia. Duży wpływ na zwiększenie liczby osób zainteresowanych przekazem medialnym Państwowej Inspekcji Pracy miała stała obecność Głównego Inspektora Pracy w materiałach tworzonych i publikowanych w mediach społecznościowych. Osobiste zaangażowanie szefa inspekcji pracy znacząco zwiększyło zasięgi oraz przyciągnęło odbiorców, wzmac - niając jednocześnie wiarygodność przekazywanych treści i budując pozytywny wizerunek Państwowej Inspekcji Pracy jako instytucji otwartej na dialog i potrzeby rynku pracy. Wszystkie materiały audio/video wykorzystywane w komunikacji zewnętrznej zostały zrealizowane przy wykorzystaniu własnych środków technicznych obsługi - wanych przez pracowników Państwowej Inspekcji Pracy. Warte podkreślenia są działania prowadzone przez Biuro Informacji i rzecznika prasowego w Głównym Inspektoracie Pracy, których celem było podniesienie rozpoznawalności Państwowej Inspekcji Pracy, zwiększenie wiedzy na temat zadań realizowanych przez urząd oraz promowanie zna - jomości prawa pracy wśród zatrudnionych i pracodawców. Działania były ukierunkowane na zwiększenie atrakcyjności i komunikatywności treści publikowanych na stronie inter - netowej urzędu pip.gov.pl, a także w pięciu platformach społecznościowych Facebook, Instagram, LinkedIn, YouTub e oraz X. Publikowane za pośrednictwem Internetu treści zosta - ły dostosowane do specyfiki poszczególnych platform i ich wymogów technicznych, a także przygotowane dla zróżnico - wanych grup użytkowników. Nowym elementem komunikacji stały się krótkie materiały wideo (tzw. rolki), których celem było przekazywanie wiedzy z zakresu prawa pracy w przy - stępnej formie. Jednym z wiodących kanałów komunikacji stał się uru - chomiony w maju 2025 r. profil Głównego Inspektora- tu Pracy na Facebooku. Dzięki regularnym publikacjom merytorycznym oraz materiałom wideo, profil osiągnął wysokie zasięgi. Publikowane na nim treści zostały wyświe - tlone ponad 5 mln razy – w sposób organiczny, bez wyko- rzystania płatnych reklam. Łączna liczba wyświetleń materiałów na wszystkich platformach urzędu wynio - sła 7,2 mln. Szczególnym zainteresowaniem we wszystkich mediach społecznościowych cieszyły się rolki z udziałem Główne- go Inspektora Pracy Marcina Staneckiego, łączące eks- percki komentarz z przystępną formą przekazu. Obecność szefa inspekcji pracy w materiałach znacząco zwiększała zasięgi i zaangażowanie odbiorców, wzmacniała wiarygod - ność treści oraz wizerunek Państwowej Inspekcji Pracy jako instytucji otwartej na nowe formy przekazu i dialog społeczny. Posty, które cieszyły się największą popularno- ścią na Facebooku, to m.in.: 1. „Pracownik wybiera, kiedy odbierze wolne za 1 listo- pada?” (rolka) – 423,8 tys. wyświetleń, 2244 reakcje, 208 udostępnień; 2. Konferencja o mobbingu (post) – 415,5 tys. wyświetleń, 481 reakcji, 160 udostępnień. Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się także rolki z udziałem Głównego Inspektora Pracy: „Urlop na żąda - nie” – 325,5 tys. wyświetleń, 2343 reakcje, 174 udostęp- nień; „Krwiodawca ma zawsze prawo do 2 dni wolnego?” – 267,9 tys. wyświetleń, 1739 reakcji, 217 udostępnień oraz „35 dni urlopu wypoczynkowego?” – 218,8 tys. wyświetleń, 1000 reakcji, 80 udostępnień. W 2025 r. wyraźnie wzrosło także zainteresowanie aktu - alnościami zamieszczanymi na stronie internetowej Pań- stwowej Inspekcji Pracy. Publikacje prezentowały działania i inicjatywy urzędu, a także wyjaśniały zmiany w przepisach i ich praktyczne znaczenie. Zanotowaliśmy przeszło 220 tys. wyświetleń tych treści, z którymi zapoznało się ponad 120 tys. unikalnych użytkowników korzystających ze strony urzędu. W porównaniu do 2024 r. oznacza to wzrost o 83,2% w liczbie wyświetleń oraz o 146,6%, jeśli chodzi o liczbę użytkowników odwiedzających stronę pip.gov.pl. Największym zainteresowaniem cieszyły się artykuły dotyczące aktualnych zmian w przepisach oraz zagad - nień praktycznych. Najczęściej czytanymi tekstami były: 1. „Jakie uprawnienia ma pracownik – członek komisji wyborczej?” (24 318 wyświetleń, 18 905 użytkowników); 2. „Wigilia po raz pierwszy wolna od pracy. Ale nie dla wszystkich” (21 654 wyświetlenia, 17 728 użytkowników). Wśród najczęściej wybieranych znalazły się również artykuły o zasiłkach po stracie ciąży (8553 wyświetlenia, 5702 użytkowników), zatrudnianiu cudzoziemców i sank - cjach za naruszenia prawa pracy (7154 wyświetlenia, 4685 użytkowników) oraz wyjaśnienie zasad wypłaty dodatkowe - go wynagrodzenia rocznego „trzynastki” (3788 wyświetleń, 3197 użytkowników). Wzrostowi zainteresowania stroną internetową urzędu sprzyjała lepsza ekspozycja treści publikowanych na stronie głównej oraz zwiększona liczba wejść bezpośrednio z wyszu - kiwarek internetowych, jak również odniesienia do tych publi- kacji z mediów społecznościowych urzędu. Konkurs dla dziennikarzy i influencerów – Salus Publica W 2025 r. Główny Inspektor Pracy wręczył nagrody dla dziennikarzy i influencerów w kolejnej edycji konkursu Salus Publica, zapoczątkowanego w 1989 r. Nagrody przyznane zostały przedstawicielom mediów popularyzu - jących problematykę prawa pracy i bezpieczeństwa pracy. W 2025 r. statuetki Salus Publica odebrali: −Magdalena Bukowiecka – „Gazeta Olsztyńska”, −Mateusz Jussis – podcast „Prawo po pracy”, −Karolina Kropiwiec – Polska Agencja Prasowa, −Jolanta Ojczyk – Busines Insider, −Elżbieta Samsel-Czerniawska – Radio Zachód, −Magdalena Sitek – Radio Kielce. 12.4. Działalność Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu utrzymał w 2025 r. kluczową rolę w obszarze przygotowania, doskonalenia i wspierania SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 179 kadr inspekcji – nie tylko przyszłych inspektorów, lecz tak- że doświadczonych pracowników, realizujących zadania kontrolne i prewencyjne w całej Polsce. W Ośrodku pro - jektowane są programy szkoleń, a doświadczenia z prak- tyki kontrolnej łączone są z wiedzą ekspercką i dorobkiem naukowym. Tym samym wrocławska jednostka nie tylko przekazuje wiedzę, lecz także aktywnie ją współtworzy, współpracując z organizacjami naukowymi, uczelniami oraz partnerami społecznymi, co widać choćby w licznych konfe - rencjach i seminariach organizowanych każdego roku. Nie można pominąć również znaczenia Ośrodka dla spój - ności i wysokiej jakości działań Państwowej Inspekcji Pracy w skali kraju. Jako jednostka odpowiedzialna za przygoto - wanie zawodowe inspektorów pracy, Ośrodek zapewnia jednolite standardy wiedzy i umiejętności, co przekłada się na efektywność i wiarygodność działań kontrolnych. Cen - tralizacja procesu szkoleniowego gwarantuje, że wszystkie osoby rozpoczynające pracę w inspekcji pracy przechodzą przez ten sam rygorystyczny proces przygotowawczy, a póź - niejszy udział w szkoleniach doskonalących, umożliwia stałe aktualizowanie wiedzy i kompetencji, zgodnie ze zmieniają - cymi się przepisami i warunkami pracy. Rok 2025 był dla Ośrodka okresem intensywnej aktyw - ności, obejmującej zarówno działania szkoleniowe, jak i szeroko rozumianą współpracę instytucjonalną. W ciągu dwunastu miesięcy zrealizowano 163 wydarzenia, w któ- rych uczestniczyło łącznie 6547 osób. Najważniejszym obszarem działalności pozostawało przygotowanie zawodo - we inspektorów pracy. W Ośrodku odbywały się wszystkie kluczowe etapy aplikacji inspektorskiej dla kolejnych rocz- ników – od zajęć teoretycznych, przez egzaminy wewnętrz- ne, aż po egzaminy państwowe. W 2025 r. proces ten objął osiem edycji, od 88. do 95., obejmując 215 uczestników przy - gotowujących się do wykonywania obowiązków kontrolnych w zakładach pracy w całym kraju. Aplikacja inspektorska pozostaje jednym z najbardziej wymagających i jednocze - śnie kluczowych elementów funkcjonowania całego syste- mu ochrony pracy, a jej realizacja we wrocławskim Ośrodku stanowi gwarancję, że nowo mianowani inspektorzy posia - dają zarówno odpowiednią wiedzę, jak i przygotowanie praktyczne. Drugim obszarem, który w 2025 r. miał szczególnie duże znaczenie, były szkolenia i narady organizowane dla pracowników Państwowej Inspekcji Pracy. W ramach Pla - nu Szkoleń Centralnych przeprowadzono 125 wydarzeń obejmujących 4545 uczestników . Szkolenia dotyczyły szerokiego spektrum zagadnień – od prawa pracy i metod kontroli, poprzez nowoczesne formy nadzoru nad warunkami pracy, aż po tematy związane z zagrożeniami psychospo - łecznymi, zrównoważonym rozwojem i wpływem transfor- macji technologicznej na środowisko pracy. Ośrodek jako centrum kompetencyjne, odpowiadał nie tylko za ich organi - zację, lecz także za rozwijanie bazy wykładowców, co od lat stanowi jeden z jego strategicznych atutów. W istotny sposób rozwijana była również współpraca z partnerami społecznymi . Jednostka przeprowadziła sześć szkoleń dedykowanych organizacjom związkowym i przedstawicielom społecznej inspekcji pracy, gromadząc merytorycznego kadr PIP. Od ponad siedmiu dekad pozo - staje on centralną jednostką edukacyjną Państwowej Inspekcji Pracy. W funkcjonowaniu urzędu Ośrodek zajmu - je miejsce szczególne – jest jednostką, która od lat stano- wi fundament profesjonalnego przygotowania kadr nadzoru nad warunkami pracy. Jego misja wykracza daleko poza klasyczne rozumienie działalności dydaktycznej. Peł - ni on równocześnie rolę centrum eksperckiego, laboratorium wymiany doświadczeń oraz instytucji kształtującej standar - dy ochrony pracy na poziomie krajowym. Jego działalność sięga 1950 roku, kiedy powołano pierwszą wyspecjalizowa - ną instytucję przygotowującą kadry nadzoru nad warunka- mi pracy w Polsce. Od tego czasu Ośrodek, mieszczący się przy ul. Mikołaja Kopernika 5 we Wrocławiu, realizując zada - nia określone w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oraz regulaminie nadawanym przez Głównego Inspektora Pracy, umacnia się jako jeden z filarów systemu kształcenia zawodowego Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z obo - wiązującymi przepisami odpowiada za szkolenie inspekto- rów pracy, doskonalenie zawodowe pracowników inspekcji, a także za upowszechnianie wiedzy o prawnej ochronie pracy i bezpieczeństwie pracy. Ośrodek wpisuje się w wie - loletnią tradycję państwowego nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy i jej technicznego bezpieczeństwa, stale rozwi - jając nowe formy i metody nauczania dostosowane do zmie- niającej się rzeczywistości gospodarczej. Patronem Ośrodka jest profesor Jan Rosner – wybitny znawca prawa pracy i zasad ochrony pracy, którego doro - bek naukowy i wkład w rozwój tej dziedziny sprawiły, że jego imię stało się symbolem wysokich standardów merytorycz - nych i dydaktycznych. W duchu tych tradycji Ośrodek nie tylko szkoli kolejne pokolenia inspektorów pracy, ale także aktywnie uczestniczy w kształtowaniu kultury bezpieczeń - stwa, rozwijaniu dialogu społecznego oraz upowszech- nianiu wiedzy o zagrożeniach zawodowych i prawie pracy. Szczególną cechą Ośrodka pozostaje połączenie tradycji i nowoczesności. Z jednej strony pozostaje on wierny dorob - kowi patrona, z drugiej strony, dzięki stałemu dostosowy- waniu programów i metod szkolenia do nowych realiów rynku pracy, zmian technologicznych oraz przemian spo - łecznych, Ośrodek odpowiada na współczesne wyzwania. W jego misję trwale wpisana jest troska o jakość kształcenia Gmach Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 180 ROZDZIAŁ 12 260 uczestników. Spotkania te poświęcone były przede wszystkim praktycznym aspektom prawa pracy, zasa - dom działania SIP oraz metodom identyfikacji zagrożeń w miejscu pracy. Ośrodek realizował także obowiązki usta - wowe dotyczące szkolenia społecznych inspektorów pra- cy, co obejmuje zagadnienia kontroli warunków pracy, udział w zespołach powypadkowych oraz stosowanie dostępnych narzędzi prawnych, istotnych dla skutecznego nadzoru spo - łecznego nad bezpieczeństwem pracy. Na uwagę zasługuje rola Ośrodka jako instytucji reprezentującej Państwową Inspekcję Pracy w kon - taktach międzynarodowych oraz wymianie doświadczeń z zagranicznymi instytucjami nadzoru nad warunkami pracy. Spotkania te – w tym wizyty studyjne oraz udział Ośrodka w wydarzeniach międzynarodowych – sprzyjają przenikaniu najlepszych praktyk i standardów, wzmacniając jakość kra - jowego systemu ochrony pracy. Wrocławski Ośrodek, jako jednostka o ugruntowanym prestiżu, stanowi naturalne miej - sce dla organizacji tego typu wymiany, która podnosi poziom profesjonalizmu polskiej inspekcji pracy i ułatwia adaptację rozwiązań stosowanych w innych krajach. W 2025 r. przed - stawiciele Ośrodka brali udział w organizowanym przez ELA spotkaniu jednostek szkoleniowych krajowych organów będących odpowiednikiem PIP, Ośrodek zaś był gospo - darzem spotkania przedstawicieli inspekcji pracy państw Grupy Wyszehradzkiej oraz współorganizatorem wizyty delegacji Ministerstwa Pracy i Ochrony Socjalnej, Państwo - wej Inspekcji Pracy Republiki Mołdawii oraz przedstawicieli Rady Europy. Ważnym polem aktywności były również konferencje tematyczne , które wzbudziły zainteresowanie 553 uczest- ników stacjonarnych. W 2025 r. Ośrodek zorganizował takie wydarzenia jak konferencja „Czas pracy a czas wolny”, spo - tkanie poświęcone hałasowi w środowisku pracy, a także konferencje dotyczące zagrożeń psychospołecznych, ergo - nomii pracy w kontekście zmian demograficznych oraz kon- ferencję z okazji 50-lecia Kodeksu pracy. Wydarzenia te stały się forum wymiany wiedzy między przedstawicielami nauki, praktykami z różnych branż oraz pracownikami instytucji publicznych, podkreślając ekspercki charakter Ośrodka w obszarze bezpieczeństwa i prawa pracy. Wrocławski Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy, dzięki odpowiednio wykwalifikowanej kadrze, szero - kiej bazie dydaktycznej i długoletniej tradycji, pełni dzisiaj funkcję nowoczesnego centrum edukacji i dialogu w zakresie bezpieczeństwa pracy. Jego działalność w 2025 r. potwier - dza, że jest on nie tylko jednostką szkoleniową, lecz tak- że miejscem, w którym rozwija się wiedza o ochronie pracy, tworzy przestrzeń do współpracy różnych środowisk i gdzie wzmacnia się zdolności Państwowej Inspekcji Pra - cy do reagowania na wyzwania współczesnego rynku pra- cy. Ośrodek konsekwentnie zachowuje i rozwija swoją rolę instytucji łączącej tradycję z nowoczesnością – co wpisu - je się zarówno w oczekiwania ustawodawcy, jak i realne potrzeby szeroko rozumianej ochrony pracy w Polsce. Szczegółowe dane o działalności Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu zawarte zostały w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym. 13 Wnioski legislacyjne oraz opiniowanie projektów aktów prawnych Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 13 183 13. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy oraz opiniowanie projektów aktów prawnych 13.1. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy Główny Inspektor Pracy, realizując swoje uprawnienia określone w art. 18 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, skierował do właści - wych ministrów 16 wniosków legislacyjnych. Do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skie- rowano następujące wnioski: ●wniosek o podjęcie działań legislacyjnych mających na celu nowelizację art. 205 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) poprzez zmianę tego przepisu, polegającą na nałoże - niu na pracodawcę obowiązku udzielenia zaliczkowego urlopu wypoczynkowego w okresie ferii szkolnych na wnio - sek młodocianego oraz art. 205 § 4 Kodeksu pracy poprzez usunięcie z tego przepisu sformułowania „ucznia szkoły dla pracujących”. Obecnie art. 205 § 3 Kodeksu pracy przewi - duje, że młodocianemu uczęszczającemu do szkoły urlopu należy udzielić w okresie ferii szkolnych, natomiast mło - docianemu, który nie nabył prawa do urlopu, pracodawca może – na jego wniosek – udzielić urlopu zaliczkowo. Prak - tyka kontrolna pokazuje jednak, że pracodawcy nierzadko odmawiają udzielenia płatnego urlopu zaliczkowego w cza - sie ferii, skłaniając młodocianych do korzystania z urlopów bezpłatnych w okresie wakacyjnym. Zmiany wymaga rów - nież art. 205 § 4 Kodeksu pracy, który obecnie uzależnia obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego w okresie ferii szkolnych od statusu „ucznia szkoły dla pracujących”. Ani Kodeks pracy, ani Prawo oświatowe nie definiują tego pojęcia, co powoduje trudności interpretacyjne – także w praktyce inspektorskiej. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że rozpoczęcie ewentualnych prac dotyczących zmian przepisów w zakresie udzielania zaliczkowego urlopu wypoczynkowego młodocianym musi zostać poprzedzone dokonaniem pełnej oceny skutków wprowadzenia zmia - ny obecnych rozwiązań m.in. na sektor finansów publicz- nych, na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców oraz na rynek pracy. Ministerstwo nie wyklucza zmian w postulowanym zakresie, jednak ewentualne zmiany w tym zakresie muszą ustąpić obecnie realizowanym, priorytetowym działaniom legislacyj - nym prowadzonym w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; ●wniosek o doprecyzowanie pojęcia „przygotowa - nie do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy bez wypo- wiedzenia”. Pojęcie to zostało wprowadzone do Kodeksu pracy nowelizacją ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmia - nie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 641), jednak nie zostało zdefiniowane w sposób pozwalający na jednolite stosowanie przepisów i zapewniający realną skuteczność ochrony pracowniczej. W obecnym brzmieniu zakazy wynikające z art. 29 4 § 1, art. 177 § 1 pkt 1 oraz art. 188 1 § 7 Kodeksu pracy mogą mieć charakter iluzoryczny. Bez ustawowego doprecyzo - wania nie sposób precyzyjnie określić obowiązku powstrzy- mania się od określonych czynności i wskazać granic dopuszczalnego postępowania pracodawcy. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że wszystkie przedstawione we wniosku postulaty zosta- ną poddane szczegółowej analizie; ●wniosek o zmianę rozporządzenia Ministra Pracy i Poli- tyki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposo- bu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównaw - czych do wynagrodzenia oraz innych należności prze- widzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 2017 r. poz. 927) w związku z koniecznością określenia sposobu obliczania wynagrodzenia ustalonego w stałej miesięcznej staw - ce, za przepracowaną część miesiąca, jeżeli nieobecność pracownika w danym miesiącu wynikała z niezdolno - ści do pracy spowodowanej chorobą, jednak za okres nie- obecności pracownik nie otrzymał wynagrodzenia określonego w art. 92 Kodeksu pracy, ani zasiłku z ubez - pieczenia społecznego (z uwagi na okres wyczekiwania). Ponadto wniesiono o określenie w Kodeksie pracy terminu wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy w razie rozwiązania stosunku pracy, wprowadzenie obowiązku pisemnego potwierdzania wypłaty wynagro - dzenia za pracę „do rąk własnych” oraz zagwarantowanie pracownikom dodatku za pracę w godzinach nadliczbo - wych co najmniej w wysokości stawki godzinowej wynikają- cej z minimalnego wynagrodzenia za pracę. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że celem obecnie obowiązujących regulacji jest, aby wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy były trak - towane jako zabezpieczenie w przypadku choroby, a nie jako motywacja podjęcia zatrudnienia jedynie w celu otrzymania dodatkowych świadczeń. Okres wyczekiwania ma z zało - żenia eliminować takie przypadki. Odnośnie do określe- nia w Kodeksie pracy terminu wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, Ministerstwo wska - zało na procedowany w tym czasie projekt nowelizacji Kodeksu pracy (druk 1601), mający na celu m.in. powiąza - nie terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z terminem wypłaty wynagrodzenia u danego pracodawcy określonym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy, dodając jedno - cześnie, że w toku prac Rządowego Zespołu ds. Deregulacji, powołanego w marcu 2025 r. nie zgłaszano potrzeby zmian w zakresie wypłaty wynagrodzenia lub innych niż ekwiwa - lent za urlop świadczeń ze stosunku pracy w przypadku roz- wiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. W zakresie braku obowiązku potwierdzania przez pracowników otrzymania wynagrodzenia „do rąk własnych”, wskazano, że pracodaw - ca może uregulować tę kwestię w regulaminie pracy zgod- nie z art. 104 – 104 2 Kodeksu pracy. W kwestii wysokości dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, Ministerstwo SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 184 ROZDZIAŁ 13 poinformowało, że aktualnie trwają prace legislacyjne nad nowelizacją ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, które przewidują zmianę zakresu składnikowego minimal - nego wynagrodzenia za pracę i nieuwzględnianie dodatku funkcyjnego, innych dodatków oraz premii i nagród przy obli - czaniu wysokości wynagrodzenia pracownika. Tym samym wynagrodzenie pracownika stanowiące podstawę obliczenia dodatku co do zasady powinno odpowiadać wynagrodzeniu minimalnemu; ●wniosek o uregulowanie w Kodeksie pracy zasad zmiany rozkładów czasu pracy (przesłanki, tryb i terminy informo - wania pracowników o zmianach) oraz wprowadzenie obo- wiązku przechowywania rozkładów czasu pracy. Obecnie brak jest przepisu nakładającego na pracodawcę obowią - zek przechowywania indywidualnych rozkładów czasu pracy, co utrudnia, a niekiedy uniemożliwia weryfikację spełnienia obowiązku z art. 129 § 3 Kodeksu pracy oraz prawidłową weryfikację przestrzegania przepisów o czasie pracy w toku kontroli. Wprowadzenie określonych przepi - sami wymogów co do okresu i sposobu przechowywania rozkładów (w tym w postaci elektronicznej) pozwoli na ujed - nolicenie praktyki i zwiększy pewność dowodową po obu stronach stosunku pracy. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący zmian w ustawie z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. z 2025 r. poz. 236, z późn. zm.), mających na celu poprawę stanu przestrzegania przepisów regulujących zatrudnienie tym - czasowe oraz zapewnienie wyższego poziomu ochrony praw osób wykonujących pracę tymczasową, poprzez rezygnację z możliwości powierzania pracy tymczaso - wej na podstawie umów cywilnoprawnych. Wskazano również potrzebę szerszej interwencji wobec pozornego outsourcingu noszącego cechy pracy tymczasowej. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo wskaza - ło, że dostrzega zasadność analizy zgłoszonego postulatu nowelizacji ustawy, z zastrzeżeniem, iż każda zmiana usta - wy powinna być poprzedzona dokonaniem oceny skutków wprowadzenia takiej zmiany, w szczególności na konkuren - cyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjono- wanie przedsiębiorców oraz na rynek pracy. Z odpowiedzi wynika również, że zmiany z zakresu prawa pracy powinny być również poddane dyskusji, m.in. z partnerami społecz - nymi, tj. przedstawicielami reprezentatywnych organizacji pracodawców i związków zawodowych w Radzie Dialogu Społecznego. Z uwagi na powyższe, a także na aktualnie prowadzone w resorcie prace legislacyjne, ewentualne dzia - łania w postulowanym zakresie będą mogły zostać podjęte w najbliższym możliwym terminie; ●wniosek dotyczący nowelizacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrud - nianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913) obejmujący m.in. uchylenie odstępstwa od skróconych norm czasu pracy dla osób zatrudnionych przy pilnowa - niu, obowiązek każdorazowego ponownego wystąpienia przez właściwy organ do Państwowej Inspekcji Pracy o opinię w razie zmiany osoby niepełnosprawnej zatrudnio - nej na refundowanym stanowisku pracy oraz doprecyzowa- nie zakresu obiektów i pomieszczeń podlegających ocenie. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący uzupełnienia art. 229 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) o wyraźny obowiązek kierowania pracownika na kontrolne badania lekarskie w każdym przypadku przedstawienia orzeczenia o niepełnospraw - ności albo orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu wyższym niż dotychczasowy. Celem jest zapewnienie skuteczniejszej ochrony zdrowia pracowników z niepeł - nosprawnościami i dostosowanie warunków pracy do ich aktualnych możliwości zdrowotnych. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący uwzględnienia czynników psychospo - łecznych w definicji środowiska pracy zawartej w rozporzą- dzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. Nr 169 poz. 1650), w celu objęcia oceną ryzyka m.in. obciążenia psychicznego, presji czasu, izolacji społecznej oraz skutków cyfryzacji i zarzą - dzania algorytmicznego. Zmiana ta odpowiada aktualnym wyzwaniom organizacyjnym i technologicznym oraz przeło - ży się na poprawę zdrowia i funkcjonowania pracowników. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo przychyliło się do postulowanej zmiany i zadeklarowało chęć podjęcia prac nad zmianą przepisów podczas najbliższej nowelizacji rozporządzenia; ●wniosek dotyczący uwzględnienia zagadnień obejmujących psychospołeczne czynniki ryzyka w ramowych programach szkoleń, stanowiących załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w spra - wie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pra- cy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1327) w części dotyczącej metod identyfikacji, analizy i oceny zagrożeń oraz oceny ryzyka związanego z zagrożeniami w środowisku pracy. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformo - wało, że w ramach realizacji, od 2026 r., VII etapu pro- gramu wieloletniego pn. Rządowy Program Poprawy Bezpieczeństwa i Warunków Pracy, przewidziano opraco - wanie projektów nowych programów szkoleniowych dosto- sowanych do potrzeb zmieniającego się świata pracy. W związku z powyższym po opracowaniu nowych progra - mów szkoleniowych zapadnie decyzja co do wprowadze- nia ewentualnych zmian w przepisach przedmiotowego rozporządzenia. Do Ministra Finansów i Gospodarki skierowano nastę- pujący wniosek: ●wniosek o zmianę przepisów rozporządzenia Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 22 październi - ka 2018 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze żurawi wieżowych i szybkomontujących SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 13 185 (Dz.U. z 2018 r. poz. 2147), w tym przez zastąpienie pojęcia „pracodawca” pojęciem „organizator pracy”, aby jednoznacznie przypisać obowiązki bhp podmiotowi fak - tycznie organizującemu pracę, także w przypadku, gdy praca wykonywana jest na innej podstawie niż stosunek pracy, dodanie wymogu posiadania przez hakowych i sygnalistów dodatkowych uprawnień kwalifikacyjnych, wprowadzenie elektronicznej karty czasu pracy operatora i wyposażenie kabiny żurawia w urządzenia rejestrujące rzeczywisty czas pracy (na wzór tachografów stosowa - nych w transporcie drogowym). Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Rozwoju i Technologii skierowano nastę- pujące wnioski: ●wniosek o rozważenie zmian legislacyjnych porządku - jących odpowiedzialność za bezpieczeństwo i ochronę zdrowia na budowach oraz zapewniających spójność regulacji między ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. – Pra - wo budowlane (Dz.U. z 2025 r. poz. 418, z późn. zm.), ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil - ny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, z późn. zm.) oraz ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) w szczególno - ści poprzez ujednolicenie definicji inwestora, przypisanie inwestorowi odpowiedzialności za stan bhp na budo - wach oraz wzmocnienie roli koordynatora Bezpieczeń- stwa i Ochrony Zdrowia (BIOZ) zgodnie z dyrektywą 92/57/EWG (w tym rozdzielenie funkcji koordynatora BIOZ od funkcji projektanta lub kierownika budowy, wpro - wadzenie wymogu posiadania przez koordynatora BIOZ wykształcenia kierunkowego w zakresie budownictwa). W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że popiera działania mające na celu wzrost poziomu bezpieczeństwa pracy w budownictwie, jednak wskazane w rozpatrywanej petycji propozycje rodzą wątpliwości w kon - tekście specyfiki uregulowań ustawy Prawo budowlane oraz generują potencjalnie nowe obciążenia dla inwestorów. Dla - tego też aktualnie brak jest podstaw do uwzględnienia roz- patrywanej petycji w przepisach ustawy Prawo budowlane; ●wniosek dotyczący nowelizacji § 10 rozporządzenia Mini - stra Gospodarki z dnia 6 września 1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych (Dz.U. Nr 75 poz. 846 z późn. zm.), w zakresie obowiązku szkolenia pra - cowników z ratownictwa chemicznego. Obecny przepis nie określa szczegółowych zasad przeprowadzania w zakła - dzie szkolenia w zakresie ratownictwa chemicznego ani nie wskazuje jaki powinien być jego zakres i jakie kwalifikacje powinna mieć osoba przeprowadzająca takie szkolenie. Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Infrastruktury skierowano następujące wnioski: ●wniosek dotyczący dostosowania i uzupełnienia przepi- sów rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 października 1993 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w oczyszczalniach ścieków (Dz.U. Nr 96 poz. 438) do aktualnie stosowanych w gospo - darce ściekowej rozwiązań technicznych i technologicznych (m.in. systemy detekcji gazów, wentylacja, aktualizacja przestarzałych wymagań). Praktyka kontrolna potwierdza znaczący wzrost zaawansowania technicznego stosowa - nych instalacji i systemów sterowania, ale także ujawnia nowe kategorie zagrożeń, których obowiązujące przepisy nie uwzględniają. W konsekwencji wskazane jest podjęcie inicjatywy legislacyjnej ukierunkowanej na kompleksową modernizację przepisów, z uwzględnieniem nowoczesnych technologii, metod pracy oraz dostępnych na rynku syste - mów zabezpieczeń i aparatury pomiarowej. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek o nowelizację rozporządzenia Ministra Komuni- kacji oraz Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 10 lutego 1977 r. w sprawie bezpieczeń - stwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót drogowych i mostowych (Dz.U. Nr 7 poz. 30) poprzez dostosowanie poszczególnych przepisów do aktualnie stosowanych technologii wykonywania prac drogowych oraz uchylenie przepisów nieprzystających do dzisiejszych realiów lub dotyczących spraw uregulowanych innymi aktami praw - nymi. Nowelizacja rozporządzenia lub wydanie nowego rozporządzenia w tym zakresie zwiększy bezpieczeństwo i higienę pracy przy budowie, remoncie i utrzymaniu dróg oraz mostów, a także usprawni egzekwowanie przepisów. Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Zdrowia skierowano następujące wnioski: ●wniosek o zmianę przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomia - rów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 949) w odniesieniu do badań i pomiarów czynników chemicznych, poprzez doprecy - zowanie zapisów odnoszących się do typowania czyn- ników szkodliwych do badań i pomiarów, czasookresów wykonywania kolejnych badań i pomiarów, warunków, w których możliwe jest odstąpienie od badań i pomiarów, zmianę okresu przechowywania przez pracodawcę wyni - ków badań i pomiarów czynników szkodliwych, dodanie załącznika określającego wykaz pracowników zatrudnio - nych w warunkach przekroczenia wartości dopuszczal- nych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. W odpowiedzi Ministerstwo poinformowało o przekazaniu wniosku do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecz - nej, celem uzyskania opinii w przedmiotowej sprawie. Opinia MRPiPS w ślad za opinią CIOP-PIB potwierdziła zasadność wszystkich postulatów zawartych we wniosku legislacyjnym; ●wniosek o podjęcie prac legislacyjnych w zakresie zmia - ny rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 19 czerwca 1996 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy przygotowywaniu, podawaniu i prze - chowywaniu leków cytostatycznych w zakładach opie- ki zdrowotnej (Dz.U. Nr 80 poz. 376, z późn. zm.), mających na celu rozszerzenie ochrony na wszystkie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 186 ROZDZIAŁ 13 osoby pracujące w narażeniu na substancje czynne leków cytostatycznych, a także dostosowanie przepisów rozpo - rządzenia do obecnej wiedzy naukowej, technicznej oraz praktyki. Brak odpowiedzi na wniosek. 13.2. Opiniowanie projektów aktów prawnych W 2025 r. zaopiniowano ogółem 60 projektów aktów prawnych , tj.: ●34 ustawy (m.in. projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym fundu - szu świadczeń socjalnych, projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, projekt ustawy o wzmocnieniu stosowa - nia prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości, projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy oby - watelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na tery- torium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, projekt ustawy o nadzorze nad spełnianiem wymagań dotyczą - cych produktów); ● 24 rozporządzenia, w tym: 911 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (m.in. rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higie - ny pracy, rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej); 96 Ministra Finansów i Gospodarki; 91 Ministra Rozwoju i Technologii; 91 Ministra Zdrowia; 95 Rady Ministrów; ● 2 inne. 14 Podsumowanie i priorytety na rok 2026 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 189 14. Podsumowanie i priorytety na rok 2026 Rok 2025 był dla Państwowej Inspekcji Pracy okresem intensywnych działań nadzorczych, ewolucji metod kontrol - nych oraz pogłębienia systemowej współpracy z partnerami społecznymi i instytucjonalnymi. W obliczu dynamicznych przemian gospodarczych, zwiększonego udziału cudzo - ziemców w krajowym rynku pracy oraz postępującej auto- matyzacji i robotyzacji procesów wytwórczych, inspekcja stanęła przed wyzwaniem jednoczesnego reagowa - nia na doraźne zagrożenia oraz wzmacniania fundamentów kultury bezpieczeństwa. Analiza wyników kontroli, szczegó - łowe badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz efekty szeroko zakrojonych działań prewencyjnych pro - wadzonych w 2025 r. jednoznacznie potwierdzają, że Pań- stwowa Inspekcja Pracy skutecznie realizowała swoją misję, koncentrując uwagę na sektorach o najwyższym poziomie ryzyka zawodowego, a jednocześnie rozwijając innowacyj - ne narzędzia służące trwałej poprawie standardów ochrony zdrowia i życia pracujących. Skuteczność w badaniu wypadków przy pracy jako fundament prewencji Jednym z kluczowych i najbardziej wymagających obsza- rów działalności inspekcji w 2025 r. pozostawało badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Inspekto - rzy pracy zbadali w tym okresie przyczyny 1918 wypad- ków zgłoszonych do urzędu, w których poszkodowanych zostało łącznie 2140 osób. Tragiczny bilans tych zdarzeń obejmuje 649 osób, które doznały ciężkich obrażeń cia - ła oraz 203 osoby, które w wyniku wypadków poniosły śmierć. Te dane są alarmujące i rzetelna analiza każdego z tych zdarzeń pozwoliła na sformułowanie precyzyjnych wniosków dotyczących systemowych niedomagań w orga - nizacji pracy. Poszkodowani, którzy ponieśli śmierć lub doznali ciężkiego urazu w badanych w latach 2023-2025 wypadkach, stanowili średnio 40% ogółu poszkodowa - nych, co wskazuje na utrzymującą się znaczną liczbę zda- rzeń wypadkowych o najcięższych skutkach w sektorach objętych nadzorem. Szczególną uwagę w procesie analitycznym skiero- wano na strukturę demograficzną poszkodowanych oraz ich doświadczenie zawodowe. Największą grupę ofiar wypadków stanowiły osoby w wieku od 30 do 49 lat, a więc pracownicy znajdujący się w pełni aktywności zawodowej, stanowiący o sile nabywczej i potencjale polskiej gospodarki. Równocześnie niezwykle istotnym sygnałem dla działań prewencyjnych pozostaje wysoki odsetek poszkodowanych o stażu pracy nieprzekracza- jącym jednego roku. Potwierdza to diagnozę, że w wie- lu przedsiębiorstwach proces adaptacji zawodowej oraz instruktaż stanowiskowy są realizowane w sposób powierzchowny, niezapewniający nowo zatrudnionym pracownikom wystarczającej wiedzy o zagrożeniach. Sukcesem inspekcji w tym zakresie było nie tylko wska- zanie winnych, lecz także wypracowanie konkretnych zaleceń profilaktycznych, które po wdrożeniu przez pracodawców pozwoliły na zabezpieczenie pozosta- łych członków załóg przed powtórzeniem się podobnych scenariuszy. Strategiczne podejście do przemysłu – Program „Wizja Zero” W ramach realizacji strategii Unii Europejskiej dotyczą- cej bezpieczeństwa i higieny pracy, Państwowa Inspek- cja Pracy w 2025 r. kontynuowała priorytetowy program „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero”. W pierwszym pełnym roku realizacji przedsięwzięcia przeprowadzono 771 kontroli w 765 podmiotach gospodarczych, w których świadczy - ło pracę łącznie 107 tys. osób. Działania te koncentrowa- ły się na kompleksowej weryfikacji stanu technicznego maszyn, urządzeń oraz instalacji energetycznych. Najwyż - szy poziom naruszeń stwarzających bezpośrednie zagro- żenie dla życia pracowników zidentyfikowano w obszarze eksploatacji maszyn. Nieprawidłowości dotyczące braku lub niesprawności osłon i urządzeń ochronnych wystąpiły w 61% kontrolowanych zakładów, a uchybienia w elemen - tach sterowniczych bezpośrednio wpływających na bezpie- czeństwo stwierdzono w 31% jednostek. Kluczowym elementem skuteczności inspekcji w tym obszarze było stosowanie decyzji z rygorem natychmia- stowej wykonalności. W sytuacjach, gdzie stan tech- niczny maszyn lub brak zabezpieczeń stwarzał realne i bezpośrednie ryzyko ciężkiego urazu bądź śmierci, inspektorzy nie ograniczali się do zaleceń terminowych, lecz wydawali nakazy natychmiastowego wstrzyma- nia eksploatacji. Te zdecydowane kroki prawne pełni- ły rolę „bezpiecznika”, fizycznie usuwając zagrożenie, które w każdej chwili mogło sprowokować tragedię. Eliminacja rażących zaniedbań technicznych, takich jak celowe blokowanie wyłączników bezpieczeństwa czy demontaż kurtyn świetlnych, była możliwa dzięki bezkompromisowemu egzekwowaniu prawa, co ura- towało zdrowie i życie wielu pracowników, szczególnie w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw. Ponad- to, w 43% zakładów ujawniono błędy w oznakowaniu miejsc niebezpiecznych, co stało się impulsem do wdro- żenia systemowych rozwiązań w zakresie logistyki wewnątrzzakładowej. Integralnym dopełnieniem prowadzonych kontroli sta- ły się działania prewencyjno-edukacyjne realizowane pod hasłem „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Ich celem jest wsparcie pracodawców w skutecznym zapobieganiu wypadkom, ze szczególnym uwzględnie- niem zdarzeń o charakterze powtarzalnym. Ponieważ analiza sektorowa od lat wskazuje ten obszar jako gene- rujący znaczną liczbę wypadków ogółem i wypadków ciężkich, aktywność inspektorów poszerzono o popu- laryzację standardów odpowiedzialnego zarządzania bezpieczeństwem. W ramach tej trzyletniej kampanii, Państwowa Inspek- cja Pracy dąży do zwiększenia świadomości zagrożeń oraz zainicjowania wymiernych zmian w przedsiębior- stwach. Kluczowe znaczenie ma tutaj transfer wiedzy: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 190 ROZDZIAŁ 14 pracodawcy i pracownicy są informowani o wnioskach płynących z postępowań powypadkowych oraz analiz przyczyn i okoliczności realnych zdarzeń. Poprzez wielokierunkowe działania medialne oraz udział w programie „Prewencja wypadkowa”, którego filarem są specjalistyczne szkolenia, inspekcja inspiru- je osoby decyzyjne do wyjścia poza schemat napraw doraźnych. Działania te mają na celu budowanie bez- piecznego środowiska pracy, w którym eliminacja ryzyk staje się trwałym elementem kultury organizacyjnej, a nie tylko reakcją na wydane nakazy. Budownictwo pod szczególnym nadzorem – nowa formuła kontroli Sektor budowlany w 2025 r. pozostawał obszarem najbar- dziej intensywnej aktywności Państwowej Inspekcji Pracy. Przyjmując nowe założenia wynikające z wieloletnich ana - liz, Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła 7854 kon- trole robót budowlanych u 6431 pracodawców, obejmując bezpośrednim nadzorem niemal 40 tys. osób. Kluczowym osiągnięciem było przekroczenie założonych planów ilo - ściowych – skontrolowano 1243 place budowy w ramach kontroli kompleksowych i specjalistycznych, wobec pla - nowanych 1000 lokalizacji. Innowacją o strategicznym znaczeniu było wprowadzenie kontroli specjalistycz - nych na wstępnym etapie realizacji inwestycji. Pozwoli- ły one na wykrycie błędów w planach bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ) oraz w organizacji placów budów jeszcze przed wystąpieniem realnych zagrożeń podczas prac wysokiego ryzyka. Szczególne znaczenie w codziennej praktyce inspektorskiej na budowach miały decyzje ustne. Instrument ten okazał się niezwykle skuteczny w walce z powszechnym lekceważeniem procedur bezpieczeń- stwa. Inspektorzy wielokrotnie odnotowywali przypadki, w których pracodawcy dysponowali odpowiednimi środ- kami ochrony zbiorowej lub indywidualnej, takimi jak balustrady, siatki ochronne czy szelki bezpieczeństwa, jednak z nich nie korzystali. Często niezbędny sprzęt znajdował się na terenie placu budowy, lecz pozostawał niezamontowany lub niewydany pracownikom do czasu pojawienia się kontroli. Dopiero stanowcza interwencja inspektora i wydanie decyzji ustnej wymuszały natych- miastową zmianę postawy i aktywowanie dostępnych zasobów. Pokazuje to, że skuteczny nadzór Państwo- wej Inspekcji Pracy jest niezbędnym katalizatorem bezpieczeństwa, zmieniającym potencjalnie dostępne środki w realną ochronę życia. W ramach kontroli kom- pleksowych wydano ponad 25 tys. decyzji nakazowych, z czego aż 20 tys. dotyczyło eliminacji bezpośrednich zagrożeń życia i zdrowia. Walka z czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy potraktowa- ła priorytetowo ograniczanie zagrożeń wynikających z występowania w środowisku pracy czynników fizycznych, w tym w szczególności hałasu. 278 kontroli w zakładach przetwórstwa przemysłowego ujawniło, że naruszenia prze - pisów dotyczących ochrony przed hałasem mają charakter powszechny i występują w ponad 75% skontrolowanych podmiotów. Najpoważniejszym problemem pozostaje for - malne, a nie merytoryczne traktowanie oceny ryzyka zawo- dowego – w co trzecim zakładzie zagrożenia związane z hałasem nie zostały w tej ocenie właściwie uwzględnio - ne, co uniemożliwiało dobór skutecznych środków ochrony. Sukcesem inspekcji było wymuszenie na pracodawcach przeprowadzenia rzetelnych pomiarów oraz opracowanie realnych programów działań organizacyjno-technicznych w 36% przypadków, gdzie wcześniej takie działania były pomijane. W obszarze czynników chemicznych i biologicz- nych działania kontrolne pozwoliły na zidentyfikowanie branż, w których ekspozycja pracowników na substan- cje kancerogenne i mutagenne wymaga natychmia- stowej interwencji. Inspektorzy pracy koncentrowali się na weryfikacji kart charakterystyki substancji oraz zapewnieniu odpowiedniej wentylacji stanowiskowej. Dzięki nakazom z rygorem natychmiastowej wykonal- ności, w wielu zakładach przerwano pracę w warun- kach przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymuszając wprowadzenie nowoczesnych systemów hermetyzacji procesów technologicznych. Bezpośrednio przełożyło się to na usunięcie zagrożeń chemicznych, które w przypadku długotrwałej eks- pozycji prowadzą do nieodwracalnej utraty zdrowia. Działania te były wspierane poradnictwem w zakresie przepisów dotyczących nadzoru rynku maszyn i środ- ków ochrony indywidualnej. Priorytety strategiczne na rok 2026 Wyciągając wnioski z działań prowadzonych w 2025 r., Państwowa Inspekcja Pracy wyznaczyła ambitne prioryte - ty na rok 2026, które są naturalną kontynuacją skutecz- nych strategii przy jednoczesnym uwzględnieniu nowych wyzwań. Centralnym punktem pozostanie drugi rok reali - zacji programu „Wizja Zero” w przemyśle, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa przy obsłudze maszyn i urządzeń technicznych. Inspekcja planuje jeszcze szer - sze wykorzystanie instrumentu decyzji o natychmiastowej wykonalności wobec podmiotów rażąco lekceważących zasady bezpieczeństwa technicznego, traktując to jako naj - skuteczniejszą formę profilaktyki wypadkowej. W sektorze budowlanym priorytetem na 2026 rok będzie upowszechnienie formuły kontroli specjalistycznych na eta - pie przygotowania inwestycji, aby eliminować zagrożenia u samego źródła. Jednocześnie kontynuowana będzie strategia błyskawicznych interwencji na małych budowach, gdzie decyzje ustne będą kluczowym narzędziem wymu - szania na pracodawcach stosowania środków ochrony, którymi dysponują. Inspekcja postawi na demaskowanie pozornych działań bhp i egzekwowanie realnej ochrony na każdym stanowisku pracy. Równocześnie wzmocniony zostanie nadzór nad dynamicznie zmieniającymi się zagro - żeniami na placach budowy, w tym nad pracami prowadzo- nymi w sąsiedztwie linii energetycznych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 191 Nowym wyzwaniem na 2026 r. będzie intensyfikacja nadzoru nad pracą w warunkach narażenia na ekstremal- ne czynniki klimatyczne, co jest odpowiedzią na coraz częstsze fale upałów. Inspekcja planuje opracowanie wytycznych dla pracodawców, dotyczących organiza- cji pracy w mikroklimacie gorącym oraz weryfikację zapewnienia pracownikom odpowiedniej ilości napojów i przerw regeneracyjnych. W zakresie higieny pracy priorytetem stanie się również problematyka czynników rakotwórczych w procesach spawania i obróbki termicz- nej, gdzie planowane są skoordynowane działania kon- trolne we współpracy z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Rok 2026 będzie również czasem dalszej cyfryzacji procesów kontrolnych oraz rozwoju e-porad- nictwa, przy jednoczesnym zachowaniu bezkompromi- sowości w eliminowaniu zagrożeń bezpośrednich. Podsumowując, działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. stworzyły solidny fundament dla dalszej poprawy kultury bezpieczeństwa w Polsce. Skuteczne połączenie rygorystycznego nadzoru, opartego na natychmiasto- wej wykonalności decyzji, z długofalowymi działaniami prewencyjnymi pozwoliło na realne ograniczenie liczby wypadków i poprawę warunków pracy tysięcy osób. Prio- rytety na rok 2026 pozwolą inspekcji na jeszcze skutecz- niejsze pełnienie roli gwaranta ochrony życia ludzkiego, pokazując, że interwencja inspektora jest często ostat- nią barierą chroniącą pracownika przed tragicznym wypadkiem. W obszarze prawnej ochrony pracy najczęściej naru- szanymi przepisami pozostają te dotyczące czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze sto- sunku pracy. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. potwierdzają, że obszary te wymagają dalszego, sys- tematycznego nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy – zarówno ze względu na skalę naruszeń, jak i ich bez- pośredni wpływ na sytuację pracowników. W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pra- cy koncentrowała się również na weryfikacji prawidło- wości zawierania umów cywilnoprawnych (szczególnie w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy) oraz na przestrzeganiu przepisów o minimalnej staw- ce godzinowej. Inspektorzy pracy kontrolowali ponadto respektowanie przepisów dotyczących pracy zdalnej, uprawnień pracowniczych związanych z rodzicielstwem, wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci do ukończenia 16. roku życia, oraz eme- rytur pomostowych. Analizie poddano także zagadnie- nia mobbingu, dyskryminacji i nierównego traktowania, w szczególności w ramach badania skarg i wniosków kierowanych do Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynę- ło 51,4 tys. skarg, w których skarżący wskazali prawie 87,9 tys. problemów. Kontrole zainicjowane skargami stanowiły blisko 40% ogółu kontroli. Struktura przed- miotowa skarg pozostaje zbliżona do lat ubiegłych – najczęściej zgłaszano nieprawidłowości dotyczące wypłaty wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pieniężnych, stosunku pracy, czasu pracy, przygotowa- nia do pracy oraz legalności zatrudnienia i innej pra- cy zarobkowej. W wyniku kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg inspektorzy pracy wyegzekwowali ponad 78 mln zł należnych wynagrodzeń i innych świad- czeń pieniężnych na rzecz 21 tys. osób. W obszarze wynagrodzeń i innych świadczeń ze sto- sunku pracy odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwe- stie płacowe, utrzymuje się na wysokim poziomie. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 14,3 tys. takich kontroli w ponad 13,1 tys. podmiotów. Największy odsetek nieprawidłowości w odniesieniu do całkowitej liczby kontroli, dotyczył niewypłacenia ekwiwalentu pie- niężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, bra- ku rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych oraz nieterminowej wypłaty wynagrodzenia za pracę. Rzadziej odnotowano naruszenia związane z wypłatą dodatku za pracę w porze nocnej, wynagrodzenia w pra- widłowej wysokości, wynagrodzenia za urlop wypoczyn- kowy oraz wynagrodzenia w wysokości co najmniej równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. W związ- ku ze stwierdzonymi naruszeniami inspektorzy pracy wydali 6,0 tys. decyzji nakazujących wypłatę wynagro- dzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy na łączną kwotę 218,8 mln zł dla 39,0 tys. pracowników. W zakresie przestrzegania przepisów o czasie pracy kontrole wykazały, podobnie jak w latach poprzednich, utrzymywanie się licznych nieprawidłowości w orga- nizacji i rozliczaniu czasu pracy. W 2025 r. przepro- wadzono 17 805 kontroli w tym zakresie, a naruszenia stwierdzono u 9155 pracodawców. W ramach kontroli kompleksowych najwięcej nieprawidłowości dotyczyło prowadzenia ewidencji czasu pracy, ustalania rozkła- dów czasu pracy, zapewnienia dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodnio- wego tygodnia pracy oraz informowania pracowników o obowiązujących ich rozkładach czasu pracy. Istotną grupę uchybień stanowiły również naruszenia dotyczące nieprzestrzegania doby pracowniczej (czyli zatrudniania pracownika dwa razy w tej samej dobie), zapewnienia odpoczynku dobowego i tygodniowego, rekompensaty pracy w niedziele i święta, zapewnienia niedzieli wol- nej od pracy co najmniej raz na cztery tygodnie, a tak- że przestrzegania przepisów o pracy w porze nocnej oraz limitów pracy nadliczbowej. Skala i charakter tych naruszeń wskazują, że w części zakładów pracy nie- prawidłowości w obszarze czasu pracy wynikają nie tylko z jednostkowych błędów, lecz także z utrwalonych modeli organizacji pracy. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych pozostawały jednym z istot- nych obszarów działalności Państwowej Inspekcji Pra- cy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili w tym zakresie 8492 kontrole, podczas których zweryfikowano 48 675 umów cywilnoprawnych. Zakwestionowano spo- śród nich 2119, tj. 4,3% umów objętych kontrolą. Najwię- cej przypadków zastępowania stosunku pracy umowami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 192 ROZDZIAŁ 14 cywilnoprawnymi stwierdzono w handlu i naprawach, usługach administrowania oraz przetwórstwie prze- mysłowym. Przyczyny tych naruszeń pozostają zbliżo- ne do obserwowanych w poprzednich latach i wynikają zarówno z niewystarczającej znajomości przepisów, jak i z dążenia do redukcji kosztów zatrudnienia. W zakresie minimalnej stawki godzinowej nieprawi- dłowości stwierdzono w trakcie 3985 kontroli. Dotyczyły one również 3985 osób, a łączna kwota zaległych należ- ności wyniosła ponad 8,4 mln zł. Wskazuje to na potrze- bę dalszego monitorowania podmiotów korzystających z pracy osób wykonujących zlecenia lub świadczących usługi, zwłaszcza w branżach, w których skala tego rodzaju naruszeń pozostaje największa. W zakresie wydawania zezwoleń na wykonywa- nie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzie- ci do ukończenia 16. roku życia w 2025 r. wydano 2628 zezwoleń. Wnioski dotyczyły przede wszystkim działal- ności artystycznej i reklamowej. Przed wydaniem decy- zji inspektorzy pracy weryfikowali spełnienie wymagań formalnoprawnych oraz – w uzasadnionych przypad- kach – warunki, w jakich dzieci miały świadczyć pracę. Sprawdzono w szczególności zapewnienie im bezpie- czeństwa, opieki oraz odpowiednich warunków socjal- nych i higieniczno-sanitarnych. Kontrole przeprowadzone w 2025 r. wskazują, że stan przestrzegania przepisów z zakresu prawnej ochrony pracy w kluczowych obszarach nie odbiega zasadni- czo od tendencji obserwowanych w poprzednich latach. Wciąż najistotniejsze są naruszenia dotyczące wyna- grodzeń, czasu pracy oraz prawidłowości stosowania cywilnoprawnych podstaw zatrudnienia. Z tego względu działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2026 r. powinny koncentrować się przede wszystkim na tych zagadnie- niach, przy jednoczesnej kontynuacji u badania skarg i wniosków oraz działań prewencyjno-informacyjnych. Priorytetem na 2026 r. będzie również przygotowa- nie Państwowej Inspekcji Pracy do stosowania nowych instrumentów prawnych mających na celu skuteczniej - sze egzekwowanie przepisów prawa pracy – w tym w obszarze przeciwdziałania pozornemu zatrudnieniu cywilnoprawnemu . Istotne pozostanie także monito- rowanie zagadnień, których znaczenie może wzrastać wraz ze zmianami legislacyjnymi i społecznymi. Doty- czy to w szczególności: transparentności wynagrodzeń, równego traktowania, przeciwdziałania mobbingowi, pracy zdalnej oraz ochrony pracowników korzystających z uprawnień rodzicielskich. W 2025 r. nastąpiły istotne zmiany przepisów mają- cych wpływ na postępowania kontrolne realizowane przez inspektorów pracy w obszarze legalności zatrud- nienia. Uchylona została ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a w życie weszły ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia regulująca m.in. prowa- dzenie usług agencji zatrudnienia oraz ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powie- rzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypo- spolitej Polskiej. Kontrole prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy z zakresu legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich wskazują, że zjawisko nielegalnego zatrudniania i nielegalnego wykonywania innej pracy zarobkowej nadal stanowi istotny problem społeczno-ekonomiczny . Wyniki kontroli pokazują jed- nak, że skala ujawnianych nieprawidłowości sukcesyw- nie zmniejsza się. W ostatnim roku sprawozdawczym (w ujęciu trzyletnim) stwierdzono najniższy odsetek osób nielegalnie zatrudnionych lub nielegalnie wykonu- jących inną pracę zarobkową. Dotychczasowe ustalenia wskazują jednak, że pod- mioty kontrolowane nieprzerwanie stosują niedozwolo- ne praktyki, które mają na celu obchodzenie przepisów z zakresu legalności zatrudnienia. Głównymi przyczy- nami takich działań są przede wszystkim wysokie kosz- ty pracy i prowadzenia działalności gospodarczej oraz chęć minimalizacji tych kosztów. Powyższe przekłada się na większą konkurencyjność takich podmiotów kosz- tem podmiotów działających legalnie. W obszarze legalności zatrudnienia i innej pra- cy zarobkowej obywateli polskich zmianie uległa m.in. definicja nielegalnego zatrudnienia i nielegalnej innej pracy zarobkowej , która obecnie zawiera dwa elementy, tj. zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodza- ju zawartej umowy o pracę i jej warunków oraz niezgło- szenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do obowiązkowego ubezpieczenia społecz- nego. Mając na uwadze fakt, że wśród podmiotów powierzających pracę jest coraz większa świadomość oraz potencjalna łatwość omijania przepisów, koniecz- ne jest wprowadzenie dalszych zmian i wyeliminowanie z systemu prawnego przepisów, które sprzyjają popeł- nianiu nadużyć przez nieuczciwych przedsiębiorców. Obowiązujący obecnie 7-dniowy termin zgłoszenia pracobiorców do ubezpieczenia społecznego, a tak- że brak obowiązku zawierania umów cywilnoprawnych w celu wykonywania pracy zarobkowej w formie pisem- nej przed dopuszczeniem do pracy – jak ma to miejsce w przypadku powierzenia pracy cudzoziemcom – skut- kuje tym, że inspektorzy pracy w trakcie kontroli wciąż obserwują naruszenia przepisów w tym zakresie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że niskie kary i brak ich uzależnienia od liczby osób nielegalnie świadczących pracę – jak to ma miejsce w przypadku cudzoziemców – nie pełnią funkcji odstraszającej, a w konsekwencji nie przyczyniają się do zmniejszenia zjawiska pracy na czar- no. Zatem chcąc walczyć z nielegalną pracą, trzeba mieć na uwadze, że przepisy prawa nie mogą sprzyjać podmiotom, które są zainteresowane funkcjonowaniem w szarej strefie i ułatwiać im tę praktykę. Niezbędne jest podjęcie działań ukierunkowanych na nieuczciwych przedsiębiorców, które sprawią, że nielegalne zatrud - nienie przestanie się im opłacać. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 193 Istotnym elementem przeciwdziałania pracy nie- rejestrowanej jest usuwanie barier, jakie inspektorzy pracy spotykają w swojej pracy oraz wyposażanie ich w środki, zarówno prawne, jak i techniczne będą- ce realną pomocą w walce z nielegalnym zatrudnie- niem i nielegalną inną pracą zarobkową. Inspektorzy pracy powinni dysponować wyposażeniem umożli- wiającym im natychmiastową (online) weryfikację sprawdzanych w trakcie kontroli osób , w tym mieć dostęp do bazy danych ZUS w zakresie zgłosze- nia do ubezpieczeń społecznych. Kolejnym istotnym obszarem, w którym prowadzono działania kontrolne, była legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo- ziemców. Nowa ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczy- pospolitej Polskiej, której celem jest ograniczenie wystę- pujących nadużyć i usprawnienie procedur dotyczących powierzania pracy cudzoziemcom wprowadziła wiele rozwiązań, o które postulowaliśmy w ubiegłych latach. Szczególnie istotne z perspektywy inspekcji jest pod- wyższenie kwot grzywien za wykroczenia dotyczące nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców (maksymal- nie do 50 tys. zł) oraz wprowadzenie zasady wymierza- nia kary grzywny za jednego cudzoziemca w kwocie nie niższej 3 tys. zł, a także nowe przesłanki odmowy uzy- skania dokumentu legalizującego pracę w sytuacji utrudniania lub udaremniania przeprowadzenia kontroli przez podmiot powierzający pracę cudzoziemcom. Wyniki kontroli legalności zatrudnienia cudzoziem- ców wskazują, że stan przestrzegania przepisów przez podmioty powierzające pracę cudzoziemcom jest nadal niezadowalający. W trakcie kontroli stwierdzano niepra- widłowości związane z powierzaniem pracy cudzoziem- com, np. bez żadnego dokumentu legalizującego pracę lub niezgodnie z warunkami wskazanymi w dokumen- tach legalizujących pracę cudzoziemców. Ujawniano również nowe zjawiska obchodzenia przepisów zwią- zanych z koniecznością uzyskiwania zezwoleń na pra- cę, np. zawieranie z cudzoziemcami umów na próbę bez zapewnienia im wynagrodzenia za ten okres czy też przedstawianie przez cudzoziemców fałszy- wych lub wątpliwych pod względem autentyczności zaświadczeń o posiadaniu statusu studenta studiów stacjonarnych. Na bazie doświadczeń kontrolnych z lat ubie- głych wdrożono nowe podejście do kontroli pole- gające na typowaniu do realizacji kompleksowych działań kontrolnych wybranych podmiotów o złożonej strukturze korzystających z pracy wielu cudzoziemców. W 2025 r. skontrolowano zakłady pracy, na terenie któ- rych, w tym także w ramach wielopoziomowych struk- tur podwykonawczych, wykonywali pracę cudzoziemcy. Dotyczyło to przedsiębiorstw o znaczeniu strategicznym i dużych inwestycji istotnych dla kraju czy regionu reali- zowanych w ramach współpracy wielu podmiotów. Prze- prowadzone kontrole ujawniły szereg nieprawidłowości, a ich skala w porównaniu do rutynowych kontroli była nieporównywalnie większa. Działania te będą kontynu- owane również w roku 2026. Pomimo, iż nadal najliczniejszą grupą objętych kontrolami cudzoziemców stanowili obywatele Ukra- iny, na rynku polskim coraz liczniej pojawiają się cudzo- ziemcy z państw Azji Centralnej i Środkowej, Ameryki Południowej oraz Afryki, którzy często świadczą pracę w Polsce przy braku znajomości języka polskiego oraz wiedzy z zakresu prawa. Wdrożenie systemu wymiany danych pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakła- dem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administra- cją Skarbową, pozwoli inspektorom pracy na typowanie podmiotów zatrudniających cudzoziemców, w szcze- gólności obcokrajowców z państw o podwyższonym ryzyku nielegalnej migracji, już na etapie planowania kontroli. Kontrole realizowane w agencjach zatrudnienia, w tym agencjach pracy tymczasowej oraz u pracodaw - ców użytkowników korzystających z ich usług, wymaga- ły szczególnego zaangażowania Państwowej Inspekcji Pracy w dostosowanie, a zarazem udoskonalenie metod kontroli w związku z wejściem w życie nowych przepi- sów regulujących prowadzenie usług agencji zatrudnie- nia oraz warunków dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP. W działaniach kontrolnych szczególną uwagę ukie- runkowano zatem na ocenę przestrzegania nowych obowiązków podmiotów prowadzących usługi agen- cji zatrudnienia, w szczególności związanych z usłu- gami na rzecz cudzoziemców, których praca wymaga zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy, jak również na egzekwowaniu nowych przepisów umożliwiających sankcjonowanie stosowania nieprawi- dłowego outsourcingu. Z praktyki kontrolnej wynika, że mechanizm ten dotyczy przede wszystkim cudzoziemców udostęp- nianych na podstawie umów prawa cywilnego innym podmiotom, w których praca jest wykonywana na ich rzecz i pod ich kierownictwem, pozbawiających ich w nieuprawniony sposób należytej ochrony prawnej. Niedozwolone praktyki przedsiębiorców powierzają- cych pracę cudzoziemcom w takim modelu doprowa- dziły do wprowadzenia nowych sankcji w przepisach regulujących wykonywanie pracy przez cudzoziem- ców na terenie RP, dając tym samym nowe narzędzia organom kontrolnym PIP do przeciwdziałania naduży- ciom na rynku pracy. Doświadczenia kontrolne zdobyte po wejściu w życie nowych regulacji prawnych ukazują, jednakże na potrzebę ich doprecyzowania , zarówno w odniesieniu do obywa- teli polskich i cudzoziemców, jak również na konieczność zapewnienia możliwości ich stosowania w stosunku do pod - miotów korzystających z takich usług. Ograniczenie nie- dozwolonych praktyk polegających na świadczeniu usług outsourcingu będącego pracą tymczasową i korzystaniu z tych usług wymaga zaangażowania także innych organów jak ZUS, KAS oraz zacieśnienia współpracy poprzez możli - wość prowadzenia wspólnych działań kontrolnych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 194 ROZDZIAŁ 14 W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pracy skoncentrowała się szczególnie na ujawnianiu agencji zatrudniania działających nielegalnie , ze szczególnym uwzględnieniem zmian jakie miały miejsce w połowie roku, ograniczających prowadzenie działalności regu- lowanej do dwóch usług, tj. pośrednictwa pracy oraz pracy tymczasowej. W tym kontekście należy wska- zać, że nadal istotnym problemem pozostaje działalność podmiotów zamieszczających nieuczciwe oferty pracy i rekrutujących cudzoziemców z państw trzecich, która jest prowadzona wyłącznie w cyberprzestrzeni. Pro- ceder ten wiąże się z pobieraniem od cudzoziemców wysokich opłat, w tym za wydanie zezwolenia na pracę, jednakże narzędzia kontroli i nadzoru jakimi dysponuje nasz urząd, nie pozwalają na skuteczne prowadzenie kontroli i przeciwdziałanie tym zjawiskom . Nieprawidłowości w przestrzeganiu przepisów z zakre- su pracy tymczasowej wiążą się z niedostateczną ochroną praw osób świadczących tego rodzaju pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, za których naruszenie nie grożą sankcje. Podstawowym priorytetem urzędu w 2026 r. pozosta- je kontynuowanie monitorowania przestrzegania prawa w obszarze legalności zatrudnienia obywateli polskich oraz cudzoziemców, a także prowadzenia działalności agencji zatrudnienia pod kątem ujawniania podmiotów świadczących usługi w sposób nielegalny lub wbrew ustawowym warunkom oraz badanie powierzania i wyko- nywania pracy tymczasowej zgodnie z przepisami prawa. W ramach działalności prewencyjno-promocyjnej Państwowa Inspekcja Pracy w 2025 r. rozpoczęła realizację nowych strategii, zaplanowanych do końca 2027 r., będących odpowiedzią na unijne działania zwią- zane z zapobieganiem wypadkom przy pracy w sektorze przemysłowym „Wizja Zero” oraz ochroną pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, muta- gennych lub reprotoksycznych (CMR), w tym przeciwdzia- łaniem negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy. Strategiczne znaczenie w roku sprawozdawczym mia- ły również działania towarzyszące kontrolom ogranicza- nia zagrożeń ze strony czynników CMR, w tym azbestu. Przybrały one formę działań informacyjno-edukacyj- nych pn. „Ekspozycja pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środo - wisku pracy”. Program skierowany był do pracodaw- ców, przedstawicieli służb bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników odpowiedzialnych za nadzór nad procesami technologicznymi oraz pracowników nara- żonych na substancje o działaniu rakotwórczym, muta- gennym i reprotoksycznym. Jego celem było wsparcie merytoryczne odbiorców poprzez szkolenia, wyposa- żenie w materiały edukacyjne oraz ekspercką pomoc inspektorów pracy, co powinno skutkować zwiększe- niem świadomości zagrożeń zdrowotnych w obliczu cho- rób nowotworowych pochodzenia zawodowego, dzięki ograniczeniu ekspozycji pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne. W 2025 r. prowadziliśmy również działania pre- wencyjno – promocyjne, które na stałe wpisały się w naszą działalność i są bardzo dobrze odbierane przez uczestników rynku pracy. Należą do nich progra- my prewencyjne (np. „Zdobądź Dyplom PIP”) i konkursy dla najbardziej zaangażowanych pracodawców i osób wpływających na ochronę pracy w swoich zakładach (np. „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej”, czy „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy”). Przepro- wadziliśmy we wszystkich kluczowych zagadnieniach dla ochrony pracy ponad dwa tysiące szkoleń, w tym dla uczniów i studentów (np. program edukacyjny „Kultura bezpieczeństwa”) i zorganizowaliśmy dziesiątki konfe- rencji upowszechniających przepisy oraz omawiających zagadnienia związane z koniecznością zapewniania bezpiecznych i zdrowych miejsc pracy. Działania prewencyjne i edukacyjne, synergicznie wspie- rające kontrole, zaplanowane zarówno w okresie trzyletnim, jak i bieżące, będą kontynuowane, ponieważ umożliwia- ją dotarcie do wielu odbiorców i aktywnie włączają pra- codawców, ich służby oraz pracowników w budowanie wysokiej kultury pracy, z poszanowaniem obowiązujących przepisów, dzięki czemu rośnie praworządność i świado- mość konieczności zarządzania bezpieczeństwem i higie- ną pracy w firmie w taki sam sposób, jak każdą inną sferą działalności przedsiębiorstw i zakładów pracy. Dodat- kowo – mając na względzie wyposażenie inspektorów pracy w nowe możliwości oddziaływania na nieprawidło- wo zawarte umowy cywilnoprawne, na 2026 rok zapla- nowaliśmy kampanię informacyjną, poświęconą prawnej ochronie pracy „Bezpieczni na etacie”. Będzie to inicjaty- wa skierowana w szczególności do młodych osób, wkra- czających na rynek pracy, a jej celem będzie pokazanie różnic między zatrudnieniem pracowniczym, a zatrudnie- niem na podstawie umów cywilnoprawnych, by osoby roz- poczynające karierę zawodową świadomie decydowały się na określone rozwiązania prawne. 15 Działalność PIP w ujęciu statystycznym Rozdział 15 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 197 3,4 tys. 201,6 tys. 117,0 tys. 11,3 tys. 992 odbiorców działań prewencyjnych dzieci, młodzieży i studentów przeszkolonych w ramach działań PIP rolników indywidualnych, którzy uzyskali wsparcie merytoryczne PIP pracodawców uczestniczących w programach prewencyjnych PIP 15. Działalność PIP w ujęciu statystycznym 15.1. Najważniejsze dane z działalności PIP liczba przeprowadzonych kontroli wyświetleń materiałów na wszystkich platformach urzędu liczba skontrolowanych podmiotów liczba osób pracujących w skontrolowanych podmiotach 57,4 tys. 7,2 mln 214,0 tys. 6,0 tys. 226,0 tys. 13,3 tys. 46,3 tys. 3,6 mln osób miało kontakt ze spotami telewizyjnymi i radiowymi kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” 5,9 mln egzemplarzy publikacji PIP 295 tys. liczba decyzji BHP liczba decyzji płacowych liczba wniosków w wystąpieniach liczba poleceń szkoleń z różnych branż kliknięć w banery i inne formy reklamy kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie ” w Internecie 608,5 tys. DZIAŁANIA KONTROLNO-NADZORCZE DZIAŁANIA PREWENCYJNE 24,4 tys.12,9 tys. pracodawcówpracowników SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 198 ROZDZIAŁ 15 15.2. Podstawowe dane z działalności kontrolno-nadzorczej PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Liczba kontroli 61 695 61 942 57 414 Skontrolowane podmioty 49 67749 82146 341 Osoby pracujące w skontrolowanych podmiotach 3 567 8253 771 5293 614 684 Wydane decyzje dotyczące bhp, w tym: 230 366232 320213 981 wstrzymania prac 626864314572 wstrzymania eksploatacji maszyn 861983717776 skierowania do innych prac 368240162984 liczba osób skierowanych do innych prac 807386756413 Decyzje nakazujące wypłatę świadczeń 466359836004 na kwotę w zł 90,2 mln214,1 mln218,8 mln Wnioski w wystąpieniach 246 008246 653225 968 Polecenia ustne 14 92714 30013 276 Mandaty karne 17 19717 84915 856 łączna kwota nałożonych mandatów w zł 22,1 mln23,3 mln22,5 mln Wnioski o ukaranie do sądu 106310191094 Środki oddziaływania wychowawczego 804385648214 Zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa 711756713 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 199 15.4. Struktura kontroli PIP w latach 2023-2025 (wg wielkości zatrudnienia) Wielkość zatrudnienia 202320242025 Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Ogółem, w tym zakłady o zatrudnieniu: 61 695 61 942 57 414 1 - 9 37 68761,037 71260,934 23359,6 10 - 49 14 17423,014 20522,913 30123,2 50 - 249 615810,0647410,5627210,9 250 i powyżej36766,035515,736086,3 15.3.Struktura kontroli wg PKD za lata 2023-2025 PKD 202320242025 Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Ogółem 61 695 61 94257 414 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo878 1,4848 1,4 8701,5 B.Górnictwo i wydobywanie281 0,5273 0,4 2700,5 C.Przetwórstwo przemysłowe10 163 16,59625 15,5 952716,6 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyza- cyjnych 206 0,3216 0,3 1810,3 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 724 1,2665 1,1 7501,3 F.Budownictwo13 952 22,613 777 22,2 11 42119,9 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samocho- dowych, włączając motocykle 13 550 22,013 724 22,2 13 03122,7 H.Transport i gospodarka magazynowa4138 6,74438 7,2 42317,4 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastro- nomicznymi 3348 5,43325 5,4 32075,6 J.Informacja i komunikacja706 1,1761 1,2 6441,1 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa355 0,6355 0,6 3490,6 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości712 1,2723 1,2 7481,3 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna2036 3,32015 3,3 19693,4 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 3463 5,63528 5,7 32475,7 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenie społeczne 695 1,11211 2,0 9791,7 P.Edukacja1754 2,81793 2,9 18503,2 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna1735 2,81714 2,8 15392,7 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją684 1,1821 1,3 7421,3 S.Pozostała działalność usługowa2300 3,72113 3,4 18493,2 T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospo- darstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby - ----- U.Organizacje i zespoły eksterytorialne- -2- 1- X.Działalność nieokreślona1 -15-9- SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 200 ROZDZIAŁ 15 4572 2984 213 981 15.5. Wybrane Decyzje dotyczące BHP 15.6. Decyzje dotyczące bhp w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Decyzje dotyczące bhp ogółem, w tym: 230 366 232 320 213 981 z ustalonym terminem wykonalności (art. 11 pkt 1 ustawy o PIP) 139 103137 866127 539 z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kpa) 69 80272 70268 009 wstrzymania prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP)626864314572 skierowania do innych prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) 368240162984 wstrzymania eksploatacji maszyn (art. 11 pkt 3 ustawy o PIP) 861983717776 ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (art. 11 pkt 6 ustawy o PIP) 456489440 nakazania wykonania badań i pomiarów (art. 11 pkt 6a ustawy o PIP) 144812431394 12 235 1 182 263 376 519 6413 28 854 1741 15 971 127 539 68 009 liczba osób, których dotyczyły decyzje liczba decyzji 7776 440 1394 z ustalonym terminem wykonalności (art. 11 pkt 1 ustawy o PIP) z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 KPA) kategorie wybranych decyzji Decyzje BHP OGÓŁEM wybrane decyzje BHP wstrzymania eksploatacji maszyn (art. 11 pkt 3 ustawy o PIP) wstrzymania prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (art. 11 pkt 6 ustawy o PIP) skierowania do innych prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) nakazania wykonania badań i pomiarów (art. 11 pkt 6a ustawy o PIP) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 201 15.7. Decyzje płacowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Decyzje wydane Liczba decyzji wydanych 4,7 tys. 6,0 tys. 6,0 tys. Liczba pracowników, których te decyzje dotyczyły 31,7 tys.38,2 tys.39,0 tys. Kwota należności do wypłacenia pracownikom wskazana w decyzjach inspektorów pracy 90,2 mln zł 214,1 mln zł 218,8 mln zł Decyzje zrealizowane Liczba decyzji zrealizowanych 2,2 tys. 2,7 tys. 2,5 tys. Liczba pracowników, których dotyczyły decyzje zrealizowane 14,1 tys.14,0 tys. 17, 9 tys. Kwota należności wypłaconych 28,4 mln zł 84,0 mln zł 90,9 mln zł Decyzje zrealizowane częściowo Liczba decyzji zrealizowanych częściowo 70 118 96 Liczba pracowników, których te decyzje dotyczyły 3831,1 tys.0,8 tys. Kwota należności wypłaconych1,6 mln zł12,9 mln zł4,1 mln zł Łączna kwota należności wypłaco- nych pracownikom w wyniku realizacji decyzji 30 mln zł97 mln zł95 mln zł 15.8. Wnioski i polecenia w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Wystąpienia 44 319 43 756 40 914 Wnioski w wystąpieniach 246 008246 653225 968 Polecenia 14 92714 30013 276 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 202 ROZDZIAŁ 15 15.9. Wykroczenia przeciwko prawom pracownika w latach 2023-2025 Wykroczenia ogółem 2023 20242025 50 98153 99748 550 WyszczególnienieLiczbaOdsetek LiczbaOdsetek LiczbaOdsetek Art. 281 § 1 pkt 1 Kp zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawarta umowa o pracę 592 1,25661,0 595 1,2 Art. 281 § 1 pkt 2 Kp niepotwierdzenie na piśmie zawartej z pracow- nikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy 10602,114882,814032,9 Art. 281 § 1 pkt 5 Kp naruszenie przepisów o czasie pracy lub przepisów o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych 32606,432146,028455,9 Art. 281 § 1 pkt 6 lub 6a Kp nieprowadzenie lub nieprzechowywa- nie dokumentacji w sprawach związa- nych ze stosunkiem pracy 12422,412202,311952,5 Art. 282 § 1 pkt 1 Kp niewypłacenie w ustalonym terminie wyna- grodzenia za pracę lub innego świadczenia, dokonanie bezpodstawnego zaniżenia lub potrącenia 916118,0914116,9883318,2 Art. 282 § 1 pkt 2 Kp nieudzielenie urlopu wypoczynkowego lub obniżenie wymiaru urlopu 5571,15981,14600,9 Art. 282 § 1 pkt 3 Kp niewydanie świadectwa pracy 22664,422804,222254,6 Art. 283 § 1 Kp nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bhp 23 40145,925 65847,522 66146,7 Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy 50239,950249,334647,1 Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę 10882,112302,311862,4 Pozostałe20364,035786,636837,6 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 203 15.10. Sankcje zastosowane w związku ze stwierdzonymi wykroczeniami w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 2023 20242025 LiczbaOdsetekLiczbaOdsetekLiczbaOdsetek Mandaty 17 197 65,4 17 849 65,1 15 856 63,0 Środki oddziaływania wychowawczego804330,6856431,2821432,6 Wnioski do sądu10634,010193,710944,4 15.11. Grzywny nałożone przez sądy i inspektorów pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Kwota grzywien orzeczonych przez sądy ogółem 2,3 mln zł2,4 mln zł 3,3 mln zł średnia wysokość grzywny 2,6 tys. zł średnia wysokość grzywny 2,9 tys. zł średnia wysokość grzywny 3,7 tys. zł Kwota grzywien nałożonych przez inspektorów pracy w drodze mandatów karnych ogółem 22,1 mln zł23,3 mln zł22,5 mln zł średnia wysokość mandatu 1,3 tys. zł średnia wysokość mandatu 1,3 tys. zł średnia wysokość mandatu 1,4 tys. zł 15.12. Rozstrzygnięcia wniosków do sądu w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Sprawcy wykroczeń ukarani karą grzywny 908846898 Sprawcy wykroczeń ukarani karą nagany1367 Osoby skazane na karę ograniczenia wolności--- Osoby uznane za winne z odstąpieniem od wymierzenia kary9913 Osoby uniewinnione332921 Odmowa wszczęcia postępowania101511 Umorzenie postępowania13155 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 204 ROZDZIAŁ 15 15.15. Wnioski do ZUS o podwyższenie składki na ubezpieczenie wypadkowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Wnioski do ZUS 69 86 88 Według sekcji PKD Budownictwo 59 70 65 Przetwórstwo przemysłowe2717 Pozostałe 8 9 6 Według wielkości zatrudnienia 1-9 pracowników 54 71 63 10-49 pracowników12919 50-249 pracowników354 250 pracowników i powyżej-12 15.13. Zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zawiadomień 711 756 713 Postępowania wszczęte195450437 Odmowa wszczęcia postępowania5613251 Umorzenie postępowania133176168 Zawieszenie postępowania183219 Akty oskarżenia skierowane do sądu 63 80 85 Liczba wyroków skazujących na: karę pozbawienia wolności z zawieszeniem wykonania kary - - - karę ograniczenia wolności 321 karę grzywny 17188 (na łączna kwotę 56,2 tys. zł) (na łączna kwotę 79,1 tys. zł) (na łączna kwotę 40,2 tys. zł) 15.14. Zakres przedmiotowy zawiadomień prokuratury w latach 2023-2025 (odsetek zawiadomień) Wyszczególnienie202320242025 Art. 225 § 2 Kk udaremnianie lub utrudnianie inspektorom wykonania czynności służbowych 50,3 51,3 47,1 Art. 270, 271 Kk i 271a Kk fałszowanie dokumentów i poświadczanie nieprawdy 10,69,56,2 Art. 219 Kk niezgłaszanie wymaganych danych albo zgłaszanie nieprawdziwych danych dot. ubezpieczeń społecznych 11,512,613,7 Art. 218 § 1a Kk złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracowników 8,98,811,6 Art. 220 § 1 Kk narażanie pracowników na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia 5,63,83,3 Pozostałe13,114,018,1 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 205 15.16. Spory zbiorowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zgłoszonych sporów 308 243 220 Liczba zgłoszonych żądań537586534 Liczba zawartych porozumień816246 15.17. Spory zbiorowe wg PKD w latach 2023-2025 Rodzaj działalności Liczba zgłoszonych sporów zbiorowych 202320242025 B.Górnictwo i wydobywanie6-8 C.Przetwórstwo przemysłowe807360 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 422235 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 17186 F.Budownictwo772 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 998 H.Transport i gospodarka magazynowa371713 J.Informacja i komunikacja46- K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa374 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości2-- M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna657 N.Działalność w zakresie usług administrowania i dzia- łalność wspierająca 13115 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiąz- kowe zabezpieczenia społeczne 252935 P.Edukacja768 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna452219 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją356 S.Pozostała działalność usługowa264 Ogółem308243220 15.18. Spory zbiorowe wg przedmiotu zgłaszanych żądań w latach 2023-2025 Przedmiot zgłaszanych żądań202320242025 Warunki pracy 73 119 81 Warunki płacy388395306 Świadczenia socjalne192841 Prawa i wolności związkowe322617 Inne, wykraczające poza definicję sporu zbiorowego251889 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 206 ROZDZIAŁ 15 15.19. Zakładowe układy zbiorowe pracy i protokoły dodatkowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zarejestrowanych zakładowych układów zbiorowych pracy 46 29 45 Liczba zarejestrowanych protokołów dodatkowych1094979789 Ogólna liczba zgłoszonych wniosków o rejestrację zakładowych układów zbiorowych pracy, protokołów dodatkowych, porozumień i informacji 155113631118 Liczba wpisanych do rejestru informacji o zawarciu porozumienia o zawieszeniu stosowa- nia układu w przypadku trudności finansowych pracodawcy 214525 15.20. Zarejestrowane zakładowe układy zbiorowe pracy wg sekcji pkd i liczba osób nimi objętych w latach 2023-2025 Nazwa sekcji PKD Liczba układówLiczba osób 202320242025202320242025 B.Górnictwo i wydobywanie 1 --167-- C.Przetwórstwo przemysłowe9511381318904123 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyj- nych 814303471559 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 7461035470682 F.Budownictwo1121441006162 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodo- wych, włączając motocykle 2445093801932 H.Transport i gospodarka magazynowa31534001031171 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa--2--871 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości7451100300411 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna43310051936514 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca -31-35090 O. Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 1-1172-127 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna32-2118146- R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją-1--174- S.Pozostała działalność usługowa--1--206 Ogółem46294516 497682610 848 15.21. Decyzje dotyczące wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci w latach 2023-2025 Rok Liczba decyzji Decyzje pozytywne Decyzje negatywne 2023 2689 2686 3 2024274327385 2025263226284 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 207 15.22. Wybrane efekty kontroli PIP w latach 2023-2025 Nieprawidłowości wyeliminowane wskutek działań inspektorów PIP Liczba osób pracujących w skontrolowanych zakładach, dla których wyegzekwowano poprawę (likwidację naruszeń prawa) 202320242025 Bezpieczeństwo i higiena pracy Brak lub nieaktualne badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia 72,5 tys.74,2 tys.67,9 tys. Nieprawidłowości dotyczące środków ochrony indywidualnej39,0 tys.39,7 tys26,1 tys. Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowego148,7 tys.126,9 tys.120,1 tys. Niewłaściwie przeprowadzone szkolenia pracowników lub ich brak73,3 tys.90,7 tys.127,9 tys. Brak lub niewłaściwie przeprowadzone badania lekarskie 19,8 tys.21,1 tys. 19,4 tys. Prawna ochrona pracy Brak potwierdzenia na piśmie zawarcia umowy o pracę 5,2 tys. 2,7 tys.1,9 tys. Nieprawidłowo sporządzona umowa o pracę11,2 tys.9,1 tys.7,9 tys. Zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawarta umowa o pracę 2,6 tys.3,2 tys.3,2 tys. Nieprawidłowości przy rozwiązywaniu umów o pracę2,5 tys.2,5 tys.3,5 tys. Niewydanie świadectwa pracy4,7 tys.2,9 tys.2,1 tys. Zatrudnianie pracowników powyżej dopuszczalnej liczby godzin nadliczbowych1,5 tys.4,9 tys.2,5 tys. Nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy40,5 tys.32,1 tys.29,5 tys. Zatrudnianie pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okre- sie rozliczeniowym 11,5 tys.11,1 tys.11,0 tys. Zatrudnianie pracowników z naruszeniem przepisów o 11-godzinnym odpoczynku dobowym 7,0 tys.1,4 tys.1,4 tys. Zatrudnianie pracowników z naruszeniem przepisów o 35-godzinnym odpoczynku tygodniowym 1,1 tys.1,1 tys.1,4 tys. Nieudzielenie urlopu wypoczynkowego z upływem 30 września następnego roku8,0 tys.9,6 tys.6,7 tys. Niezgłoszenie do ubezpieczenia społecznego7,4 tys.6,8 tys.4,9 tys. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 208 ROZDZIAŁ 15 W wyniku działań inspektorów pracy : 48,5 tys. 158,4 mln zł wypłacono należności z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na kwotę wypłacono świadczenia ze stosunku pracy na kwotę zlikwidowano bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia osób pracujących w kontrolowanych zakładach pracowników otrzymało wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy 76,2 tys. 2,6 mln zł 4,3 tys. pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dot. minimalnej stawki godzinowej) otrzymało należności zł zł 2025 52,4 tys. 44,5 tys. 158,8 mln zł 71,3 mln zł należności z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na kwotę świadczenia ze stosunku pracy na kwotę zlikwidowano bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia osób pracujących w kontrolowanych zakładach pracowników otrzymało wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy 77,6 tys. 72,3 tys. 4,2 tys. 4,6 tys. pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dot. minimalnej stawki godzinowej) otrzymało należności zł zł 2024 2023 1,7 mln zł 1,2 mln zł 15.23. Wyniki działań inspektorów pracy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 209 15.24. Realizacja środków prawnych płacowych w latach 2023-2025 Środek prawny 202320242025 Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Decyzje14 49229 972 582,22 zł14 88997 366 858,22 zł18 72794 931 973,08 zł Wnioski13 69511 679 156,95 zł18 49517 438 300,27 zł15 00018 243 089,47 zł Polecenia16 32429 599 800,65 zł17 47036 555 200,91 zł14 79445 191 331,45 zł Ogółem44 51171 251 539,82 zł50 854151 360 359,40 zł48 521158 366 394,00 zł 15.25. Należności wyegzekwowane w latach 2023-2025 na rzecz osób pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dotyczące minimalnej stawki godzinowej) Wyszczególnienie Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana 202346041 171 180 zł 202441901 722 339 zł 202542622 570 099 zł 15.26. Egzekucja administracyjna prowadzona przez organa PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba pracodawców, którzy nie wykonali decyzji inspektorów pracy 539 523 482 Liczba niewykonanych decyzji235022152477 Liczba wystawionych upomnień649615599 Liczba nałożonych grzywien w celu przymuszenia214160180 Liczba pracodawców, których dotyczyły grzywny w celu przymuszenia148110110 Kwota nałożonych grzywien w celu przymuszenia949 tys. zł964 tys. zł1167 tys. zł Kwota wpłacona z tytułu nałożonych grzywien w celu przymuszenia220 tys. zł193 tys. zł302 tys. zł Liczba decyzji o nałożeniu kar pieniężnych na podstawie ustawy o transporcie drogowym543513525 Wyegzekwowana kwota kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o transporcie drogowym 2018 tys. zł1535 tys. zł2073 tys. zł Wyegzekwowana kwota grzywien administracyjnych i kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o delegowaniu pracowników 326 tys. zł206 tys. zł674 tys. zł SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 210 ROZDZIAŁ 15 15.27. Delegowanie pracowników na terytorium RP w latach 2023-2025 wg oświadczeń pracodawców zagranicznych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Liczba przesłanych oświadczeń o delegowaniu na terytorium RP 17 06111 77115 39811 09919 29713 950 Liczba podmiotów zagranicznych delegujących pracowników na terytorium RP 207717822168180729092277 Liczba państw, z których delegowano pracowników na terytorium RP 6628612668 26 Liczba pracowników delegowanych na terytorium RP 30 61019 48030 95522 04529 87118 928 15.28. Pracownicy delegowani na terytorium RP w latach 2023-2025 wg oświadczeń pracodawców zagranicznych Państwo delegujące na terytorium RP202320242025 Niemcy10 86611 6009787 Ukraina597438512903 Białoruś20561646939 Włochy173021182244 Austria14271054949 Bułgaria10491853129 Republika Korei9598662207 Hiszpania849743852 Czechy84011631025 Wielka Brytania635563700 Stany Zjednoczone Ameryki Północnej533444768 Chiny485203872 Indie296423813 Słowacja26379184 Pozostałe kraje264843495499 15.29. Wnioski IMI skierowane do PIP w latach 2023-2025 – ze względu na typ wniosku Typ wniosku Liczba wniosków 202320242025 Wniosek o informacje dotyczące delegowania 355290327 Wniosek o informacje dotyczące warunków pracy351219 Wniosek o informacje dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa12511 Wniosek o egzekucję kary lub grzywny5367128 Wniosek dotyczący powiadomienia o decyzji457830 Wniosek o wysłanie usługodawcy dokumentów113216 Wniosek w trybie pilnym dotyczący prowadzenia działalności395334 Ogółem568537565 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 211 15.30. Sprawy objęte współpracą w systemie IMI wg państwa wnioskującego o informacje PaństwoLiczba spraw ogółemSprawy z inicjatywy UE/EOGSprawy wysłane przez PIP Belgia1661651 Austria 118118- Luksemburg7171- Dania3838- Niemcy34304 Francja33321 Holandia31301 Łotwa2424- Estonia1919- Słowenia13121 Litwa1212- Pozostałe państwa17143 Ogółem57656511 15.31. Wnioski o wzajemną pomoc w Elektronicznym Systemie Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) - moduł transport, które wpłynęły do Głównego Inspektoratu Pracy PaństwoLiczba wniosków Niemcy21 Dania14 Francja4 Austria3 Belgia3 Słowenia3 Holandia2 Włochy1 Ogółem51 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 212 ROZDZIAŁ 15 15.32. Współdziałanie PIP z organami administracji publicznej, organami nadzoru nad warunkami pracy oraz innymi instytucjami działającymi w sferze ochrony pracy w latach 2023-2025 (wybrane dane liczbowe) Wyszczególnienie Kontrole wspólne Kontrole na wniosek organu współdziałającego Zawiadomienia o wynikach kontroli przeprowadzonych przez PIP 202320242025202320242025202320242025 Prokuratura 443695744229244195 Zakład Ubezpieczeń Społecznych 6465955774771785+69*1805+122*1661+263* Wojewoda781090114138129514711339 Najwyższa Izba Kontroli---312312 KAS - Krajowa Administracja Skarbowa 833387480435693763763 Urzędy Górnicze224134111118 Urząd Dozoru Technicznego7212948618570524 Transportowy Dozór Techniczny---231101111 Urząd Transportu Kolejowego---2542117 Państwowa Inspekcja Sanitarna36128111692132170148 Inspekcja Ochrony Środowiska111293429263731 Państwowy Nadzór Budowlany42318271589135125 Inspekcja Transportu Drogowego4-3121613182618 Straż Pożarna216396415852 Policja173212312238257244363349407 Urząd Celno-Skarbowy151159237331393405506 Straż Graniczna196193284653842121012921149 Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy 11-1315565058 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ---9851393 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ---232758825908 Marszałek Województwa1-11286829973 Starosta / Prezydent Miasta11-1049185332351308 Wójt / Burmistrz---774344128 Wojewódzki Urząd Pracy---374130304336 Powiatowy Urząd Pracy32-315325336337392345 * informacje o nieprawidłowościach dot. formularza ZUS IWA SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 213 15.33. Podsumowanie działalności szkoleniowej OS PIP aplikacje inspektorskie szkolenia dla partnerów społecznych inne szkolenia i wydarzenia Liczba wydarzeń Typ wydarzeń Wybrane zagadnienia 2025 Sąd Rejonowy Wrocław-Śródmieście, „Dyskryminacja w stosunku pracy” OSPSBHP, „Bezpieczeństwo prac magazynowych\" Ministerstwo Aktywów Państwowych, „Mobbing i dyskryminacja” OS PIP „Zagrożenia psychospołeczne” Działalność OS PIP w 2025 r. 125 1 17 8 prawo pracy legalność zatrudnienia bezpieczeństwo pracy i ochrona zdrowia metodyka kontroli inspektora pracy 215 szkolenia i narady dla pracowników PIP szkolenia rzeczoznawców BHP bhp konferencje \"Czas pracy a czas wolny\" \"Czy słyszałeś, że hałas szkodzi?\" \"Współczesne zagrożenia psychospołeczne\" \"50 lat Kodeksu Pracy i co dalej?\" \"Integracja osób z niepełnosprawnością. Mit czy prawda?\" \"Ergonomia pracy w kontekście postępujących zmian demogracznych\" SIP - Tauron Dystrybucja S.A OZZ Inicjatywa Pracownicza ZZ Pracowników Valeo Forum Związków Zawodowych Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych NSZZ Solidarność 6 6 260 4545 533 215 965 9 Liczba uczestników SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 214 ROZDZIAŁ 15 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1,2,3,4,6,6a,7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.34. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg okręgowych inspektoratów pracy) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) w tym: ogółem 1) wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. OIP Białystok 2333 11 315 204 162 421 43 - 1752 9485 377 2. OIP Bydgoszcz 2625 8619 172 69 400 382 - 1871 9302 955 3. OIP Gdańsk 4222 10 965 89 85 174 329 - 2902 16 199 956 4. OIP Katowice 7053 31 193 457 304 611 825 - 5996 35 139 2059 5. OIP Kielce 1610 6492 117 185 362 104 - 1194 6831 571 6. OIP Kraków 3919 19 943 549 234 725 448 1 3029 19 010 1379 7. OIP Lublin 2936 11 645 268 198 476 240 - 2164 11 403 869 8. OIP Łódź 4321 14 489 289 199 628 607 - 3072 17 088 898 9. OIP Olsztyn 2214 9547 198 165 435 104 - 1369 6608 383 10. OIP Opole 1579 7521 121 42 246 194 - 1193 7180 390 11. OIP Poznań 5149 25 487 410 403 1002 712 - 3866 24 186 1403 12. OIP Rzeszów 3649 14 544 242 171 501 273 - 2566 13 097 560 13. OIP Szczecin 2554 5888 100 50 297 181 - 1699 8076 441 14. OIP Warszawa 6349 20 234 848 315 581 1178 - 3816 20 766 554 15. OIP Wrocław 5248 15 667 356 275 573 303 - 3289 16 440 977 16. OIP Zielona Góra 1653 6528 152 127 344 81 - 1136 5158 504 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 215 15.35. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg sekcji gospodarki narodowej PKD) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) w tym: ogółem 1) wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 870 4381 32 60 145 34 - 684 3723 142 2. B.Górnictwo i wydobywanie 270 2251 15 15 82 63 - 194 881 84 3. C.Przetwórstwo przemysłowe 9527 53 291 653 508 2914 1990 1 7350 39 929 2384 4. D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w ener-gię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 181 725 10 6 15 13 - 117 431 20 5. E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 750 3740 42 23 107 71 - 534 2948 184 6. F.Budownictwo 11 421 61 509 3390 2050 3542 536 - 6186 29 644 1657 7. G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 13 031 48 309 163 134 490 892 - 9370 53 286 3035 8. H.Transport i gospodarka magazynowa 4231 7266 47 34 75 1058 - 3331 20 287 1324 9. I.Działalność związana z zakwaterowa-niem i usługami gastronomicznymi 3207 10 070 14 9 60 171 - 2602 15 861 948 10. J.Informacja i komunikacja 644 953 6 5 21 115 - 464 2473 140 11. K.Działalność finansowa i ubezpiecze-niowa 349 582 3 3 4 25 - 275 1524 68 12. L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 748 2252 36 23 71 30 - 544 3061 204 13. M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 1969 4981 62 39 104 307 - 1470 8268 464 14. N.Działalność w zakresie usług admini-strowania i działalność wspierająca 3247 4441 75 59 72 258 - 2362 11 260 692 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 216 ROZDZIAŁ 15 1) łączna liczba decyzji wydanych przez inspektorów pracy na podstawie art. 11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji wydanych przez okręgowego inspektora pracy na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień skierowanych przez inspektora pracy na podstawie art. 11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń skierowanych przez inspektora pracy na podstawie art. 11 pkt 8 ustawy o PIP 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 15. O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenie społeczne 979 1342 1 1 4 18 - 591 2593 195 16. P.Edukacja 1850 4162 3 1 26 174 - 1462 8535 482 17. Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 1539 2869 3 2 6 132 - 1265 7645 506 18. R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 742 1915 5 5 19 34 - 579 3241 180 19. S.Pozostała działalność usługowa 1849 5029 11 6 18 83 - 1528 10 354 567 20. T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby - - - - - - - - - - 21. U.Organizacje i zespoły eksterytorialne 1 - - - - - - - - - 22. X.Działalność nieokreślona 9 9 1 1 1 0 - 6 24 - SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 217 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji okręgowych inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.36. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg wielkości zatrudnienia) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) ogółem 1) w tym: wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym zakłady o zatrudnieniu: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. 1 - 9 34 233 133 325 3594 2349 4661 2501 1 23 234 129 612 7077 2. 10 - 49 13 301 55 817 651 427 1911 2197 - 10 115 61 264 3903 3. 50 - 249 6272 22 420 251 148 951 1095 - 4862 24 104 1619 4 250 i powyżej 3608 8515 76 60 253 211 - 2703 10 988 677 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 218 ROZDZIAŁ 15 a) sektor publiczny obejmuje podmioty stanowiące własność państwową, jednostek samorządu terytorialnego oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora publicznego b) sektor prywatny obejmuje podmioty gospodarki stanowiące własność prywatną krajową, zagraniczną oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora prywatnego c) sektor mieszany zrównoważony obejmuje własność mieszaną między sektorami z takim samym udziałem własności sektora publicznego i prywatnego 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji okręgowych inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.37. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - kontrole i środki prawne (wg form własności) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) ogółem 1) w tym: wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. Sektor publiczny a) ogółem, w tym własność: 4500 11 811 39 34 212 191 - 3341 16 773 1172 1. państwowa 1303 2875 13 8 58 47 - 790 3394 212 2. samorządowa 3046 8326 20 20 123 65 - 2446 12 963 833 3. mieszana 151 610 6 6 31 79 - 105 416 127 2. Sektor prywatny b) ogółem, w tym własność: 52 211 205 694 4458 2919 7495 5791 1 37 086 206 879 12 005 1. prywatna krajowa 45 699 183 050 3988 2695 6718 5171 1 32 516 184 852 10 795 2. prywatna zagraniczna 3986 12 557 271 141 402 323 - 2818 13 422 758 3. prywatna mieszana 2526 10 087 199 83 375 297 - 1752 8605 452 3. Sektor mieszany zrównoważony c) 2 3 - - - - - - - - 4. Nieokreślona własność 701 2569 75 31 69 22 - 487 2316 99 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 219 Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. OIP Białystok 2099 1417 77 605 560 24 360 26 2. OIP Bydgoszcz 1998 1361 120 517 678 46 336 44 3. OIP Gdańsk 3583 2070 495 1018 915 97 677 27 4. OIP Katowice 4310 3368 326 616 1844 127 470 67 5. OIP Kielce 1832 1313 102 417 491 33 243 46 6. OIP Kraków 3502 2055 308 1139 1231 70 830 75 7. OIP Lublin 2143 1553 107 483 745 55 316 14 8. OIP Łódź 4753 3283 65 1405 1299 31 847 41 9. OIP Olsztyn 1977 1336 263 378 649 66 274 11 10. OIP Opole 1787 1162 114 511 418 19 265 36 11. OIP Poznań 5152 3611 650 891 2156 187 692 75 12. OIP Rzeszów 2333 1388 123 822 735 40 559 28 13. OIP Szczecin 2026 1088 237 701 519 63 407 70 14. OIP Warszawa 6699 4831 575 1293 2134 121 822 110 15 OIP Wrocław 2988 1718 204 1066 1045 76 873 20 16. OIP Zielona Góra 1368 909 86 373 437 39 243 23 15.38. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg okręgowych inspektoratów pracy) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 220 ROZDZIAŁ 15 15.39. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg sekcji gospodarki narodowej PKD) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 592 398 58 136 201 12 92 4 2. B.Górnictwo i wydobywanie 235 191 6 38 126 4 24 - 3. C.Przetwórstwo przemysłowe 8210 5544 693 1973 2794 188 1346 111 4. D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 94 61 1 32 42 1 21 4 5. E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpada-mi oraz działalność związana z rekultywacją 505 315 29 161 153 13 108 11 6. F.Budownictwo 13 013 10 129 674 2210 5071 176 1484 153 7. G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 9248 5558 778 2912 2702 244 1946 120 8. H.Transport i gospodarka magazynowa 4165 2917 401 847 1392 125 581 70 9. I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 3173 2129 283 761 929 60 510 59 10. J.Informacja i komunikacja 486 316 37 133 157 8 100 12 11. K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 216 101 11 104 48 6 66 4 12. L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 537 352 19 166 155 9 113 14 13. M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 1643 1080 116 447 484 38 292 29 14. N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 2436 1488 449 499 744 110 369 86 15. O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obo-wiązkowe zabezpieczenie społeczne 236 65 29 142 33 9 97 1 16. P.Edukacja 826 340 55 431 175 25 294 6 17. Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 1045 552 109 384 232 38 264 12 18. R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 392 163 16 213 80 5 127 3 19. S.Pozostała działalność usługowa 1479 749 88 642 329 23 379 10 20. T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świad-czące usługi na własne potrzeby - - - - - - - - 21. U.Organizacje i zespoły eksterytorialne - - - - - - - - 22. X.Działalność nieokreślona 19 15 - 4 9 - 1 4 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 221 15.40. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg wielkości zatrudnienia) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym zakłady o zatrudnieniu: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. 1 - 9 31 992 21 822 2464 7706 10 578 713 5093 590 2. 10 - 49 11 075 7366 951 2758 3420 240 1821 74 3. 50 - 249 3839 2312 306 1221 1224 87 861 23 4 250 i powyżej 1644 963 131 550 634 54 439 26 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 222 ROZDZIAŁ 15 a) sektor publiczny obejmuje podmioty stanowiące własność państwową, jednostek samorządu terytorialnego oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora publicznego b) sektor prywatny obejmuje podmioty gospodarki stanowiące własność prywatną krajową, zagraniczną oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora prywatnego c) sektor mieszany zrównoważony obejmuje własność mieszaną między sektorami z takim samym udziałem własności sektora publicznego i prywatnego 15.41. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg form własności) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. Sektor publiczny a) ogółem, w tym własność: 1610 643 102 865 352 46 595 15 1. państwowa 417 230 33 154 127 16 114 6 2. samorządowa 1118 369 61 688 201 24 466 6 3. mieszana 75 44 8 23 24 6 15 3 2. Sektor prywatny b) ogółem, w tym własność: 46 361 31 438 3698 11 225 15 324 1031 7515 689 1. prywatna krajowa 41 427 28 161 3213 10 053 13 566 881 6679 594 2. prywatna zagraniczna 2985 2021 259 705 1069 69 511 63 3. prywatna mieszana 1949 1256 226 467 689 81 325 32 3. Sektor mieszany zrównoważony c) - - - - - - - - 4. Nieokreślona własność 579 382 52 145 180 17 104 9 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 223 15.42. Podmioty gospodarcze działające w Polsce w latach 2024-2025 (wg PKD) Wyszczególnienie (sekcje PKD) Podmioty, na rzecz których jest świadczona praca (na podstawie umowy o pracę, umów cywilnoprawnych) Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą niezatrudniające pracowników 2024202520242025 Ogółem769 572767 794 1 381 6911 410 385 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo8518857171037104 B.Górnictwo i wydobywanie11581143575571 C.Przetwórstwo przemysłowe88 50387 089 103 265102 253 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimaty- zacyjnych 1 34413279921032 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 4989505022792166 F.Budownictwo118 018118 538 223 972224 662 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 176 073166 655 199 108184 850 H.Transport i gospodarka magazynowa56 07156 008 69 11568 172 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 35 27935 646 25 83125 957 J.Informacja i komunikacja16 00815 713 163 994170 952 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa10 52310 460 28 26328 282 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości15 69816 773 29 98731 896 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna61 06460 658 208 985217 179 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 27 31028 037 51 13053 591 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 68086844424438 P.Edukacja36 73637 431 41 92745 505 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna38 08738 657 111 406117 414 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją12 14412 425 17 73518 303 S.Pozostała działalność usługowa48 74554 105 90 577105 164 T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby 11 -- U.Organizacje i zespoły eksterytorialne134138 1414 X.Działalność nieokreślona6361652550094880 Źródło: Zestawienie na podstawie danych ZUS o liczbie aktywnych płatników opłacających składki na ubezpiecznie społeczne oraz Fundusz Pracy (stan na 31 grudnia 2025 r.) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 224 ROZDZIAŁ 15 Wyszczególnienie (sekcje PKD) Liczba poszkodowanych w wypadkach Lata Ogółemśmiertelnychciężkichlekkich w liczbach bezwzględnych Ogółem 202368 66316833168 164 202467 00025045966 291 202566 73318948666 058 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 202378275770 2024838228808 20257871311763 B.Górnictwo i wydobywanie 202321761672153 202423111982284 2025205716112030 C.Przetwórstwo przemysłowe 202322 0792914321 907 202420 9723919420 739 202521 1503720520 908 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klima- tyzacyjnych 202351923514 202452064510 202545164441 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 20232197992179 2024218116172148 202521316202105 F.Budownictwo 2023359639353522 2024344259793304 2025323344883101 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samocho- dowych, włączając motocykle 2023888313278843 2024920913369160 202510 067144810 005 H.Transport i gospodarka magazynowa 2023617629386109 2024597536295910 2025567627235626 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 20231021121018 20241068-91059 20251058151052 J.Informacja i komunikacja 202338712384 202437212369 202539013386 *Dane GUS: Wypadki przy pracy w 2025 roku - dane wstępne 15.43. Poszkodowani w wypadkach przy pracy w latach 2023-2025* w sekcjach gospodarki narodowej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 225 15.43. Poszkodowani w wypadkach przy pracy w latach 2023-2025* w sekcjach gospodarki narodowej Wyszczególnienie (sekcje PKD) Lata Liczba poszkodowanych w wypadkach Ogółem śmiertelnych ciężkich lekkich w liczbach bezwzględnych K.Działalność finansowa i ubezpiecze- niowa 2023477-2475 202450813504 2025484-2482 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 20236001-599 202463214627 202561012607 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 202397234965 202410661111054 2025942411927 N.Działalność w zakresie usług admini- strowania i działalność wspierająca 202326876182663 2024250020162464 202521396272106 O.Administracja publiczna i obrona narodowa, obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 202329134132896 202427045142685 20252816552806 P.Edukacja 20234483374473 202442642124250 20254090384079 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 202374521107441 20247324577312 20257605467595 R.Działalność związana z kulturą, rozryw- ką i rekreacją 202371933713 2024689-4685 2025623-4619 S.Pozostała działalność usługowa 202354413540 202442542419 202542413420 * Dane GUS: Wypadki przy pracy w 2025 roku - dane wstępne SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 226 ROZDZIAŁ 15 15.44. Zasoby kadrowe Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Rok Liczba pracowników Państwowej Inspekcji Pracy Ogółem w tym: GIPOIP OS PIP we Wrocławiu Ogółem, w tym: 20232 6782372 38457 20242 6992362 40756 20252 7592432 45957 pracownicy na kierowniczych stanowiskach poza głównymi księgowymi 20232928-1 20243331-2 20253129-2 kierownicze stanowiska inspektorskie (OIP + Z-cy OIP) 202346-46- 202448-48- 202550-50- nadinspektorzy pracy - kierow- nicy oddziałów 202343-43- 202442-42- 202543-43- pozostałe stanowiska inspek- torskie 20231 474-1 474- 20241 463-1 463- 20251 579-1 579- stanowiska podinspektorskie 2023111-111- 2024104-104- 202557-57- pracownicy merytoryczni niewykonujący czynności kontrolnych 202343713728713 202447013432214 202544914429312 pracownicy ds. ewidencjono- wania i analizowania działal- ności inspektorów pracy 2023155271226 2024154271225 2025159281265 służby finansowe, w tym główni księgowi 20238212664 20248211674 20258411694 pracownicy administracyjni 20232663222212 20242673222510 20252733023013 pracownicy obsługi 20233511321 20243611421 20253411221 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 227 15.45. Struktura wieku, wykształcenia oraz staż pracowników PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych WIEK do 30 lat1304,81345,01505,4 31-40 lat50018,749418,349117,8 41-50 lat 97736,595435,394834,4 51-60 lat80330,085631,789132,3 od 61 lat26810,02619,727910,1 WYKSZTAŁCENIE Wyższe, w tym:252994,4255394,6262095 prawnicze72627,175027,876727,8 administracyjne2489,22388,82468,9 techniczne95535,793734,793834,0 inne specjalności60022,462823,366924,3 Pomaturalne271,0261,0260,9 Średnie1094,11074,01023,7 Zawodowe100,490,370,3 Podstawowe30,140,140,1 STAŻ PRACY W PIP do 10 lat91134,099736,91 06938,7 11-20 lat 83331,177128,670625,6 21-30 lat78529,377228,676627,8 od 31 lat1495,61595,92187,9 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 228 ROZDZIAŁ 15 15.46. Ustawy określające kompetencje organów PIP (stan prawny na dzień 31.12.2025 r.) 1. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.); 2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.); 3. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691); 4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.); 5. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2025 r. poz. 734, z późn. zm.); 6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.); 7. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.); 8. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.); 9. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2025 r. poz. 911, z późn. zm.); 10. Ustawa z dnia 1 grudnia 1961 r. o izbach morskich (Dz. U. z 2020 r. poz. 159); 11. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026 r. poz. 268, z późn. zm.); 12. Ustawa z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 567, z późn. zm.); 13. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2025 r. poz. 636, z późn. zm.); 14. Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 367, z późn. zm.); 15. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 437); 16. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 549); 17. Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 425, z późn. zm.); 18. Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2026 r. poz. 457); 19. Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288, z późn. zm.); 20. Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1799, z późn. zm.); 21. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2026 r. poz. 43, z późn. zm.); 22. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 437, z późn. zm.); 23. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.); 24. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.); 25. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 81); 26. Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2026 r. poz. 90); 2 7. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 1); 28. Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 18); 29. Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. z 2022 r. poz. 546); 30. Ustawa z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (Dz. U. z 2025 r. poz. 1094); 31. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1490, z późn. zm.); 32. Ustawa z dnia 5 kwietnia 2002 r. o europejskich radach zakładowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1832); 33. Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2378); 34. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2023 r. poz. 215, z późn. zm.); 35. Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773); 36. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1644, z późn. zm.); 3 7. Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 236); 38. Ustawa z dnia 17 października 2003 r. o wykonywaniu prac podwodnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 612); 39. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 2026 r. poz. 477); 40. Ustawa z dnia 4 marca 2005 r. o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 583); 41. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz. U. poz. 550, z późn. zm.); 42. Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 186); 43. Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń (Dz. U. poz. 1076, z późn. zm.); 44. Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o spółdzielni europejskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 438); 45. Ustawa z dnia 29 sierpnia 2007 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622); 46. Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696); 47. Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1816); SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 229 48. Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 529); 49. Ustawa z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1567); 50. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.); 51. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu (Dz. U. z 2026 r. poz. 102); 52. Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o produktach biobójczych (Dz. U. z 2021 r. poz. 24, z późn. zm.); 53. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2025 r. poz. 568); 54. Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2026 r. poz. 110, z późn. zm.). 55. Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 1682); 56. Ustawa z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego pracowników wykonujących zawody medyczne zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2139); 5 7. Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni (Dz. U. z 2025 r. p oz. 301); 58. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.); 59. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 30, z późn. zm.); 60. Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 192); 61. Ustawa z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. z 2023 r. p oz. 174 3); 62. Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o pracy na statkach rybackich (Dz. U. z 2025 r. poz. 1463); 63. Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2025 r. 764, z późn. zm.); 64. Ustawa z dnia 27 listopada 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia w okresie ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii kadr medycznych (Dz. U. poz. 2401, z późn. zm.); 65. Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337, z późn. zm.); 66. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1620); 6 7. Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1741, z późn. zm.); 68. Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o uczestnictwie pracowników w spółce powstałej w wyniku transgranicznego przekształcenia, połączenia lub podziału spółek (Dz. U. poz. 1784); 69. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o delegowaniu kierowców w transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 797); 70. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620, z późn. zm.); 71. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 621, z późn. zm.); 72. Ustawa z dnia 28 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz. U. poz. 1661). 2025\r\n\r\nSUMMARY TO EVALUATE:\r\nTitle: NLI Report 2025: The State of Workplace Safety and Legality\r\nSummary: The National Labour Inspectorate summarizes 2025, during which it conducted over 57,000 inspections. Inspectors recovered PLN 95 million in back pay for employees and eliminated tens of thousands of immediate life-threatening hazards. The report highlights persistent problems with wage payments, working time, and illegal employment, especially of foreigners, and announces new powers to combat bogus civil law contracts.\r\nKey Points: Wages and Working Time: Inspectors recovered PLN 95 million in back pay for 48,500 workers, and irregularities in working time records were found in nearly half of the inspected companies., Safety on Construction Sites and in Industry: Over 32,000 orders were issued to immediately halt work due to a direct threat to life, mainly on construction sites and with machinery., Fight Against Illegal Employment: Nearly 6,000 foreigners were found working illegally, and from 2026, inspectors will have the power to convert bogus civil law contracts into employment contracts., Protection Against Mobbing and Discrimination: The NLI conducted a nationwide campaign and inspections, responding to nearly 4,000 complaints about mobbing and discrimination in the workplace.\r\n\r\nEVALUATION RULES:\r\n1. Check all NUMBERS, DATES, and AMOUNTS in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n2. Check all NAMES, ORGANIZATIONS, and PLACES in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n3. Check all specific LEGAL ACTIONS. If that mechanism is not present in SOURCE -> is_valid: false.\r\n\r\nIMPORTANT: Abstract concepts (e.g. \"transparency\", \"trust\") are allowed as conclusions.\r\n\r\nOUTPUT (JSON):\r\n{\r\n \"is_valid\": true/false,\r\n \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\r\n}\r\n\r\nFORMATTING REQUIREMENTS:\r\n1. Respond ONLY with a raw JSON object.\r\n2. DO NOT use Markdown code blocks.\r\n3. DO NOT add any introductions or explanations before or after the JSON.\r\n4. The JSON must be valid and ready to parse.\r\n\r\n", "ai_response_raw": "{\n \"is_valid\": false,\n \"issue\": \"fabricated_entity\"\n}" }, { "timestamp": "2026-07-04T16:17:37.550Z", "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_2773/text/index.html", "model": "deepseek-v4-pro", "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 2773 Warszawa, 29 czerwca 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Główny Inspektor Pracy UNP: GIP-26-222217 GIP-GG.0410.2.2026.1 Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, wypełniając dyspozycję art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, przekazuję - Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku. Sprawozdanie przedstawia rezultaty działań kontrolno-nadzorczych i prewencyjnych Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. Jest jednocześnie bogatym źródłem wiedzy o stanie praworządności w stosunkach pracy w naszym kraju. Dokument obrazuje wymierne efekty działań Państwowej Inspekcji Pracy wyrażające się wyeliminowaniem zagrożeń dla zdrowia i życia zatrudnionych, poprawą warunków zatrudnienia i przestrzegania prawa pracy w kontrolowanych zakładach. Z poważaniem Marcin Stanecki /-/ podpisano elektronicznie Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku SPRAWOZDANIE Warszawa 2026 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 SPIS TREŚCI 5 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie – organizacja i kompetencje PIP 15 2. Priorytety, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna 21 2.1. Realizacja celów urzędu 21 2.2. Działania przygotowawcze do realizacji Krajowego Planu Odbudowy 22 2.3. Przygotowanie do wdrożenia reformy PIP 23 3. Badanie skarg i wniosków 27 4. Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy 39 5. Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 47 5.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero 47 5.2. Strategia kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska 55 5.3. Działania kontrolno-nadzorcze w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców 62 6. Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach 73 6.1. Budownictwo – nadzór i kontrola sektora budowlanego, w tym ograniczanie zagrożeń zawodowych oraz bezpośrednich zagrożeń dla życia osób pracujących 73 6.2. Górnictwo – ograniczanie zagrożeń wypadkowych i ocena przestrzegania prawa pracy w sektorze górnictwa podziemnego i odkrywkowego 80 6.3. Wymagania bezpieczeństwa w zakresie eksploatacji kogeneracyjnych źródeł wytwórczych pracujących na system dystrybucji energii elektrycznej 85 6.4. Rolnictwo – ograniczanie zagrożeń chorobowych i wypadkowych w zakładach rolnych 86 6.5. Leśnictwo – zapewnianie przez pracodawców zakładów usług leśnych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym bezpieczna organizacja prac szczególnie niebezpiecznych 89 7. Wybrane zagadnienia w zakresie prawnej ochrony pracy 95 7.1. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych 95 7.2. Czas pracy oraz wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy 98 7.3. Egzekwowanie przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i czasu odpoczynku (działania w ramach Krajowej Strategii Kontroli) oraz czasu pracy kierowców 104 7.4. Przestrzeganie w placówkach handlowych przepisów o czasie pracy oraz o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni 106 7.5. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych 108 8. Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 113 8.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z występowaniem w środowisku pracy czynników fizycznych, biologicznych i chemicznych 113 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 6 SPIS TREŚCI 8.2. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnością 118 8.3. Nadzór rynku – kontrole wyrobów w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi i innymi oraz wydawanie opinii na wniosek organów celnych 121 9. Zadania w zakresie legalności zatrudnienia 127 9.1. Legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich 127 9.2. Świadczenie usług agencji zatrudnienia, powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej oraz outsourcing 129 10. Poradnictwo prawne i techniczne 145 11. Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia 151 11.1. Pozostałe programy prewencyjne i edukacyjno-informacyjne Państwowej Inspekcji Pracy 151 11.2. Konkursy i nagrody Głównego Inspektora Pracy 161 11.3. Działalność wydawnicza Państwowej Inspekcji Pracy 166 12. Działalność krajowa i międzynarodowa 169 12.1. Współpraca krajowa 169 12.2. Współpraca międzynarodowa 174 12.3. Działania komunikacyjne i wizerunkowe PIP 177 12.4. Działalność Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy 178 13. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy oraz opiniowanie projektów aktów prawnych 183 13.1. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy 183 13.2. Opiniowanie projektów aktów prawnych 186 14. Podsumowanie i priorytety na rok 2026 189 15. Działalność PIP w ujęciu statystycznym 197 Szanowni Państwo! Marcin Stanecki Główny Inspektor Pracy Państwowa Inspekcja Pracy wykonuje kilkadziesiąt zadań powierzonych przez ustawodawcę. Gdybym miał je ustawić w kolejności pod względem rangi, za- wsze na pierwszym miejscu umieściłbym ochronę życia i zdrowia pracowników. Tragiczne skutki śmiertelnych i ciężkich wypadków przy pracy są nieodwracalne, a szkody społeczne i rodzinne związane z tymi zdarzeniami – nieakceptowalne. Dlatego kwestie bezpieczeństwa są naszym priorytetem, na którym koncentrujemy się podczas działań. W 2025 roku inspektorki i inspektorzy pracy zbadali okoliczności i przyczyny 1918 wypadków przy pracy, w których poszkodowanych zostało 2140 osób. To wciąż za dużo, dlatego naszym celem jest, by w najbliższych latach doprowadzić do sytu- acji, gdy w wypadku przy pracy nie zginie żaden pracownik. Realizujemy program „Wizja Zero”. Jest on dostępny dla każdego pracownika i pra- codawcy, niezależnie od branży. To nowoczesne podejście do zapobiegania wypad- kom przy pracy oraz chorobom zawodowym. Jego elementem jest kampania obej- mująca szczególnym nadzorem place budów. Sektor ten niezmiennie znajduje się w centrum zainteresowania inspektorek i inspektorów pracy z powodu dużej licz- by zagrożeń wypadkowych i zawodowych. Realizowane w latach 2022–2025 kom- pleksowe działania Państwowej Inspekcji Pracy to połączenie działań kontrolnych i promocji bezpiecznej pracy. Przyczyniły się one do zmniejszenia prawie o połowę liczby ofiar najpoważniejszych wypadków śmiertelnych w branży budowlanej. Kadra inspektorska reaguje na wszelkie sygnały, jakie przekazują nam pracowni- cy narażeni nie tylko na niebezpieczeństwo w pracy, lecz także na skutki łamania prawa pracy. W odpowiedzi na skargi przeprowadziliśmy ponad 20 tys. kontroli, co stanowi prawie połowę naszych interwencji u pracodawców w 2025 roku. Poziom przestrzegania przepisów prawa pracy nadal jest niezadowalający. Świad- czy o tym liczba ujawnianych nieprawidłowości dotyczących czasu pracy. Inspek- torki i inspektorzy pracy w 2025 roku przeprowadzili ok. 18 tys. kontroli w tym zakresie. Nieprawidłowości stwierdzono u ponad 9 tys. pracodawców. Pokazuje to, że czas pracy nie jest wyłącznie parametrem organizacyjnym – jest barometrem kondycji całego środowiska pracy. Zwracamy też baczną uwagę na zagrożenia psychofizyczne, np. mobbing czy dys- kryminację, na które narażeni są pracownicy. Takie zagadnienia były przedmiotem prawie 4 tys. skarg napływających do Państwowej Inspekcji Pracy. Chcąc im prze- ciwdziałać, prowadzimy szeroką kampanię wśród pracodawców i pracowników, aby uświadomić wszystkim wagę zdrowej atmosfery w pracy, która ma przełożenie nie tylko na dobrostan zatrudnionych, ale także na bezpieczeństwo ich pracy. Mimo ogromnego zaangażowania inspektorek i inspektorów pracy, ograniczone zasoby kadrowe i finansowe Inspekcji Pracy mogą być powodem uczucia niedosy- tu. Mamy bowiem świadomość, jak wielu pracowników liczy na nasze wsparcie podczas codziennej pracy. Mam nadzieję, że nowe uprawnienia inspektorów, jakie nada im wprowadzana w 2026 roku reforma Państwowej Inspekcji Pracy, pozwolą na zwiększenie skuteczności naszych działań, kampanii społecznych i programów prewencyjnych. Marcin Stanecki Główny Inspektor Pracy Wprowadzenie 1 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 1 15 Warszawa Radom Kutno Sieradz Wałbrzych Konin Piła Leszno Legnica Kłodzko Jelenia Góra Piotrków Tryb. Ostrów Wlkp. Skierniewice Biała Podl. Chełm Krosno Tarnów Nowy Sącz Tarnobrzeg Przemyśl Zamość Siedlce Elbląg Łomża Ełk Słupsk Koszalin Gdynia Starogard Gdański Suwałki Płock Ciechanów Ostrołęka Lublin Rzeszów Kraków Katowice Okręgowe Inspektoraty Pracy Oddziały OIP OIP Katowice 1. Bielsko-Biała 2. Częstochowa 3. Rybnik 4. Gliwice 5. Zawiercie Opole Poznań Bydgoszcz Toruń Włocławek Wejherowo Grudziądz Szczecin Gdańsk Zielona Góra Gorzów Wlkp. Wrocław Łódź 2 1 3 4 5 Kielce Białystok Olsztyn Struktura terytorialna Państwowej Inspekcji Pracy 1. Wprowadzenie – organizacja i kompetencje PIP Ochrona pracy stanowi jedną z podstawowych wartości konstytucyjnych Rzeczypospolitej Polskiej, znajdującą swoje umocowanie w przepisach Konstytucji RP, w szcze - gólności w art. 24, zgodnie z którym praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej, a państwo spra - wuje nadzór nad warunkami jej wykonywania. Realizacja tego artykułu w praktyce odbywa się m.in. poprzez funk - cjonowanie wyspecjalizowanych organów państwowych powołanych do nadzoru i kontroli przestrzegania przepi - sów prawa pracy, wśród których kluczowym jest Państwo- wa Inspekcja Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy, działająca na pod- stawie ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.), jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególno- ści przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w usta- wie. Ustawodawca wyposażył ją w szczególny status ustrojowy, polegający na podporządkowaniu Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej, co odróżnia ją od organów administracji rządowej oraz stanowi gwarancję jej nieza- leżności. Nadzór nad nią, w zakresie określonym w usta- wie, sprawuje Rada Ochrony Pracy, powoływana przez Marszałka Sejmu RP. Strukturę organizacyjną Państwowej Inspekcji Pracy tworzą: Główny Inspektorat Pracy, 16 okręgowych inspek- toratów pracy, w ramach których funkcjonują 43 oddzia- ły, oraz Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu. Państwową Inspekcją Pracy kieruje Główny Inspektor Pracy, powoły- wany przez Marszałka Sejmu RP. Okręgowi inspektorzy pracy kierują działalnością okręgowych inspektoratów pracy oraz nadzorują działalność inspektorów pracy. Z kolei Ośrodkiem Szkolenia kieruje dyrektor. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 16 ROZDZIAŁ 1 Misją Państwowej Inspekcji Pracy jest skuteczne egzekwowanie przepisów prawa pracy, w tym bezpie- czeństwa i higieny pracy, poprzez efektywne i ukierunko- wane kontrole oraz działania prewencyjne, zmierzające do ograniczenia zagrożeń wypadkowych i poszanowa- nia prawa pracy. Zakres działania Państwowej Inspekcji Pracy został określony w szczególności w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy . Do jej podstawowych zadań należy nadzór oraz kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących stosunku pra- cy, wynagrodzenia za pracę, czasu pracy, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, a także zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych. Szczególne znaczenie mają kontrole przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, któ- rych celem jest zapobieganie zagrożeniom dla życia i zdrowia pracowników. Ponadto, do innych istotnych zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy także kontrola legalności zatrud- nienia oraz innej pracy zarobkowej, w tym przeciwdzia- łanie zjawiskom nielegalnego zatrudnienia, powierzania pracy cudzoziemcom oraz nadużywania cywilnopraw- nych form zatrudnienia w sytuacjach, w których wła- ściwy jest stosunek pracy. W tym zakresie działalność Inspekcji wpisuje się w realizację zasady ochrony pracy oraz zapewnienia równej konkurencji na rynku pracy. Należy jednak zauważyć, że szereg zadań wykonywa- nych przez Państwową Inspekcję Pracy ustawodawca określił w innych ustawach. Kontroli Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. pod- legali w szczególności pracodawcy, a w zakresie bez- pieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia także niebędący pracodawcami przedsiębiorcy i inne jednostki organizacyjne, na rzecz których jest świad- czona praca przez osoby fizyczne, w tym przez osoby wykonujące na własny rachunek działalność gospodar- czą, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy. Szczegółowy katalog podmiotów, które są objęte kontro- lami, oraz zakres tych kontroli określony jest w art. 13 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy została wyposażona w kompetencje o charakterze kontrolnym, nadzorczym oraz prewencyjnym. Inspektorzy pracy są uprawnieni do przeprowadzania czynności kontrolnych wobec pod- miotów, na rzecz których jest wykonywana praca przez osoby fizyczne, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy, oraz do stosowania środków prawnych w przy- padku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pra- cy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia. Przysługuje im prawo żądania dokumentów, informacji oraz wyjaśnień, a także przesłuchiwania osób w związ- ku z przeprowadzaną kontrolą. W przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów pra- wa pracy organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą stosować przewidziane prawem środki prawne, w tym wydawać decyzje administracyjne (m.in. nakazy usu- nięcia stwierdzonych uchybień, wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę czy wstrzymania prac lub dzia- łalności w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracowników), kierować wystąpienia lub wydawać polecenia, a także kierować wnioski o ukara- nie do sądów lub nakładać grzywny w drodze mandatu karnego. Kompetencje te mają na celu zapewnienie sku- teczności działań Inspekcji oraz realnego oddziaływania na podmioty naruszające przepisy prawa pracy. Obok funkcji kontrolnej Państwowa Inspekcja Pracy realizuje również zadania o charakterze prewencyjnym. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy, chętnie korzysta- ją z bezpłatnego poradnictwa prawnego i technicznego, bezpośrednio w siedzibach jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy, telefonicznie oraz pisemnie (w tym również za pomocą poczty elektronicznej). Pora- dy udzielane są również podczas przeprowadzanych kontroli. Działania prewencyjne, promocyjne i edukacyjne mają na celu w szczególności wsparcie procesu kształ- towania kultury bezpieczeństwa, tworzenia zdrowych i bezpiecznych warunków pracy w polskich przedsiębior- stwach oraz promowania standardów zgodnych z obo- wiązującym porządkiem prawnym. W 2025 r. ustawodawca wprowadził szereg zmian legislacyjnych , które istotnie wpłynęły na kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy rozszerzyły zakres jej działania, w szczególności poprzez nałoże- nie nowych obowiązków kontrolnych oraz wzmocnienie instrumentów prawnych służących egzekwowaniu prze- strzegania prawa. Na mocy ustawy z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rol - nej na lata 2023-2027 (Dz.U. poz. 321) w art. 10 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy dodano pkt 15e, zgodnie z którym od dnia 15 marca 2025 r. do zadań Inspekcji należy kontrola przestrzegania wymogów warunkowości społecznej w rozumieniu art. 2 pkt 31a ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicz- nym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2024 r. poz. 1741, z późn. zm.). Zgodnie z doda- nym w tej ustawie art. 105a, Państwowa Inspekcja Pra- cy przeprowadza kontrolę przestrzegania wymogów warunkowości społecznej, zgodnie z przepisami ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w oparciu o przekazany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnic- twa wykaz rolników, którzy w poprzednim roku złożyli wnioski o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1, 3 i 4 tej ustawy, i którzy są pracodawcami albo nie będąc pracodawcami są przedsiębiorcami albo innymi jednostkami organizacyjnymi, o których mowa w art. 13 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nie później niż do dnia 31 października każdego roku Pań- stwowa Inspekcja Pracy przekazuje Agencji informacje SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 1 17 o rolnikach, którzy zostali poddani kontroli przestrze- gania wymogów warunkowości społecznej, zawiera- jące m.in. informacje o niezgodnościach z wymogami warunkowości społecznej stwierdzonych u rolnika, któ- ry został poddany kontroli przestrzegania wymogów warunkowości społecznej, niezbędne do ustalenia wysokości kary administracyjnej, jeżeli w wyniku prze- prowadzonej kontroli przestrzegania wymogów warun- kowości społecznej w decyzjach wymienionych w art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pra- cy orzeczono o nakazach lub zakazach. Z dniem 1 czerwca 2025 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. poz. 620, z późn. zm.) i ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierza - nia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. poz. 621, z późn. zm.), które zmodyfikowały szereg kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy w zakre- sie legalności zatrudnienia i powierzania innej pracy zarobkowej obywatelom polskim, legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej i wykonywania pracy przez cudzoziemców oraz badania zgodności z prawem świadczenia usług agencji zatrudnienia. Przede wszyst- kim, na mocy ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia depenalizowano wykroczenia za niepowiadomienie przez bezrobotnego właściwego powiatowego urzędu pracy o podjęciu przez niego zatrudnienia, innej pracy zarob- kowej lub działalności gospodarczej, w związku z czym uchylone zostały przepisy art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. b i art. 14 ust. 2 pkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku czego pozbawiono Państwową Inspekcję Pracy upraw- nień dotyczących kontroli bezrobotnych w ww. zakresie oraz uprawnień do korzystania z danych zgromadzonych w rejestrze bezrobotnych. Ustawą o rynku pracy i służ- bach zatrudnienia uchylono art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. c usta- wy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku czego do jej zadań nie należy już kontrola przestrzegania obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy. Ponadto ww. usta- wa zniosła obowiązek wydawania certyfikatów upraw- niających do świadczenia usług agencji zatrudnienia w zakresie poradnictwa zawodowego oraz doradztwa personalnego, w efekcie czego kontroli Państwowej Inspekcji Pracy będą podlegały tylko podmioty świadczą- ce usługi pośrednictwa pracy oraz pracy tymczasowej. Jednocześnie zmianie uległ art. 37 ust. 3 pkt 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy , który nałożył obowiązek na okręgowych inspektorów pracy do niezwłocznego powiadamiania wojewody o stwierdzonych przypadkach naruszenia obowiązków, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. d i f ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, przez podmiot, któremu udzielono akredytacji do prowadzenia pośrednictwa pracy w ramach sieci EURES, określonej w przepisach o rynku pracy i służbach zatrudnienia, z wyłączeniem stwierdzenia naruszenia przez ten pod- miot warunku, o którym mowa w art. 306 ust. 3 (obowią- zek posiadania lokalu służącego do świadczenia usług) ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Istotną zmianą dokonaną ustawą o warunkach dopusz- czalności powierzania pracy cudzoziemcom na teryto- rium Rzeczypospolitej Polskiej było wyłączenie z dniem 1 czerwca 2025 r. obowiązku zawiadamiania o zamia- rze wszczęcia kontroli w przypadku, gdy jest ona prze- prowadzana przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie legalności zatrudnienia, innej pracy zarobko- wej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców. Ponadto wzmocniono kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w obszarze egzekwowania przepisów, zwłaszcza dotyczących zatrudniania cudzoziemców. Na skutek nowelizacji art. 10 ust. 1 pkt 15 ustawy o Pań- stwowej Inspekcji Pracy i art. 17 § 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.), roz- szerzono katalog wykroczeń ściganych przez Państwową Inspekcję Pracy oraz w których inspektor pracy bierze udział w charakterze oskarżyciela publicznego, obejmu- jąc nim przepisy obu nowych ustaw oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.). Z dniem 13 grudnia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. poz. 1661), która wprowadziła nowe zadania dla inspektorów pracy, tj.: ●prawo występowania do sądu pracy z wnioskiem o usta- lenie, czy treść układu zbiorowego pracy jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa lub czy układ został zawarty zgodnie z przepisami o jego zawie - raniu (art. 22 ust. 1); ●rozszerzenie formuły prawnej powództw wnoszonych o ustalenie istnienia stosunku pracy o treść tego stosunku (art. 39 pkt 1 ustawy zmieniający art. 63 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.); ●prawo do prowadzenia dochodzeń oraz wnoszenia i popierania aktu oskarżenia przez inspektora pracy w try - bie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.) w postępowaniach dotyczących przestępstw, o których mowa w art. 38 ust. 1 ustawy (art. 38 ust. 4 ustawy); ●występowanie inspektora pracy w roli oskarżyciela publicznego w postępowaniach dotyczących nowych wykroczeń przewidzianych w art. 38 ust. 2 ustawy (art. 38 ust. 3 ustawy i art. 17 § 2 ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia ) Jednocześnie, w związku z rezygnacją z procedu- ry rejestracyjnej układów zbiorowych pracy, zniesiono obowiązek rejestrowania przez okręgowych inspek- torów pracy oraz wcześniejszej weryfikacji treści zakładowych układów zbiorowych pracy oraz poro- zumień o stosowaniu zakładowych układów zbioro- wych pracy, a także protokołów dodatkowych do tych układów i porozumień, jak również dokonywania wpi- sów do rejestru informacji dotyczących tych układów i porozumień. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 18 ROZDZIAŁ 1 Ponadto w 2025 r. uchwalono i opublikowano dwie istotne ustawy mające wpływ na działalność Państwo- wej Inspekcji Pracy. Ustawą z dnia z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie nie- których ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywa - nia prawa gospodarczego (Dz.U. poz. 769) wprowadzono w ustawie z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.) obowiązek pro - wadzenia kontroli zgodnie z okresowym planem kontroli po uprzednim dokonaniu okresowej oceny prawdopodo - bieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania dzia- łalności gospodarczej (kontrola planowa). Na mocy tego przepisu Państwowa Inspekcja Pracy została zobowią - zana do opracowania klasyfikacji podmiotów ze względu na ryzyko wystąpienia naruszeń prawa pracy i zagrożeń bhp. Jednocześnie ww. ustawą dodano w ustawie o Pań - stwowej Inspekcji Pracy art. 37b, na podstawie którego do kontroli legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców nie stosuje się art. 47 ust. 1a ustawy – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym organ kontroli zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ten organ informację o zasadach umożliwiających przy - pisanie przedsiębiorców do właściwej dla nich kategorii ryzyka, oraz art. 55a ww. ustawy, czyli przepisu regulują - cego częstotliwość przeprowadzania kontroli. Powyższe zmiany weszły w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. Drugą ustawą, która nałożyła na Państwową Inspek- cję Pracy nowe zadania, jest ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz nie - których innych ustaw (Dz.U. poz. 1847). Dodano prze- pisy, na podstawie których, w przypadku przebudowy lub zmiany sposobu użytkowania istniejących obiek- tów budowlanych, rozwiązania zamienne w stosun- ku do wymagań w zakresie ochrony bezpieczeństwa i higieny pracy – stosuje się na podstawie zgody wła- ściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wydanej w porozumieniu z właściwym okrę- gowym inspektorem pracy – bez wymogu uzyskiwania zgody na odstępstwo. Przepisy te wejdą w życie z dniem 20 września 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy współdziała z wielo- ma organami i instytucjami, zarówno krajowymi, jak i międzynarodowymi. W szczególności współpracuje ze związkami zawodowymi, organizacjami pracodaw- ców, organami samorządu załogi, radami pracowni- ków, społeczną inspekcją pracy, publicznymi służbami zatrudnienia, podmiotem, o którym mowa w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu nie- których przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. z 2025 r. poz. 1452, z późn. zm.), tj. członkiem Rady Ministrów, sekretarzem stanu, podsekretarzem stanu albo Pełnomocnikiem Rządu do Spraw Równości wykonującym zadania dotyczące realizacji zasady równego traktowania, oraz z organami administracji państwowej, w szczególności z organami nadzoru i kontroli nad warunkami pracy oraz organa- mi Krajowej Administracji Skarbowej, a także z Policją, Strażą Graniczną, Zakładem Ubezpieczeń Społecz- nych, organami samorządu terytorialnego i Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Współpraca ta służy zwiększeniu efektywności działań kontrolnych oraz zapewnieniu kompleksowej ochrony uczestników stosunków pracy. W PIP zatrudnionych było – wg stanu na dzień 31.12.2025 r. – 2759 osób. Spośród pracowni- ków Inspekcji 95% posiada wykształcenie wyższe. Na stanowiskach inspektorskich pracowało 1579 osób, na stanowisku nadinspektora pracy – kierownika oddzia- łu – 43 pracowników, 50 osób zajmowało kierownicze stanowiska inspektorskie (okręgowi inspektorzy pra- cy i zastępcy okręgowych inspektorów pracy), ponad- to w Głównym Inspektoracie Pracy zatrudnionych było 12 osób nadzorujących czynności kontrolne. W roku sprawozdawczym, po ukończeniu wielomiesięcznej aplikacji i złożeniu z wynikiem pozytywnym egzami- nu państwowego, rekordowa liczba 156 osób uzyskała uprawnienia inspektora pracy. Szczegółowe dane o stanie osobowym PIP i Ośrod- ka Szkolenia PIP we Wrocławiu zawarte zostały w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym. 2 Prio r y tet y, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 2 21 2. Priorytety, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna 2.1. Realizacja celów urzędu W 2025 r., podobnie jak w latach ubiegłych, urząd w ramach zobowiązań wynikających z wdrożenia kontroli zarządczej jako główny cel strategiczny realizował zadania określone w Programie działania Państwowej Inspekcji Pracy. Ten obszar obejmował dążenie do poprawy przestrzegania pra - wa pracy w kontrolowanych podmiotach zarówno poprzez działania kontrolno-nadzorcze, jak i prewencyjno-promocyj - ne, przy zapewnieniu sprawnego funkcjonowania urzędu. Jednocześnie zgodnie z obowiązującymi procedurami wewnętrznymi (Zarządzenie nr 8/16 Głównego Inspektora Pracy zmieniające Zarządzenie w sprawie kontroli zarząd - czej w Państwowej Inspekcji Pracy) zdefiniowane zostały dodatkowe cele strategiczne, wynikające z priorytetowych kierunków działania instytucji, jak również zachodzących zmian na rynku pracy. Wśród wyznaczonych przez Główne - go Inspektora Pracy celów, których realizacja była szczegól- nie ważna w sferze zarządczej, znalazło się przygotowanie urzędu do nowych zadań wynikających z projektowanych przepisów prawa. W tym obszarze urząd dostosowywał działania zarządcze do stanu prac nad projektowa - nymi przepisami, planując rozwiązania organizacyj- ne mające na celu wdrożenie nowych regulacji, w tym m.in. opracowanie wewnętrznych procedur i jednolitych zasad prowadzenia kontroli w zakresie realizacji obowiąz - ków wynikających z poszczególnych ustaw, organizowa- nie szkoleń przygotowujących do realizacji nowych zadań, tworzenie wytycznych zmierzających do zapewnienia jed - nolitej interpretacji przepisów, czy opracowanie materiałów informacyjnych dla odbiorców zewnętrznych – zarówno pracowników, jak i pracodawców – w zakresie obowiązków wynikających z poszczególnych ustaw. Usprawnienie funkcjonowania urzędu w obszarze organi - zacyjno-zarządczym – to kolejny cel realizowany w ramach kontroli zarządczej, zmierzający do wzmocnienia Pań - stwowej Inspekcji Pracy poprzez usprawnienie jej funk- cjonowania w obszarze wewnątrzorganizacyjnym. Proces usprawniania funkcjonowania instytucji poprzedziło dokonanie kompleksowej diagnozy obszarów wymagają - cych zmiany, sygnalizowanych podczas licznych spotkań z pracownikami, w tym przedstawicielami organizacji związ - kowych działających w poszczególnych jednostkach orga- nizacyjnych urzędu, dedykowanych poszczególnym obszarom zespołów roboczych. Kierujący jednostkami organizacyjnymi zobowiązani zostali do wdrożenia sze - regu działań naprawczo-usprawniających, pozostających w ich kompetencjach zarządczych. Niezależnie od dzia - łań na szczeblu jednostek, w ramach powołanych przez Głównego Inspektora Pracy zespołów roboczych opraco - wane zostały rekomendacje rozwiązań w 4 zidentyfi- kowanych obszarach wewnętrznych wymagających usprawniających działań zarządczych , tj. funkcjonowa- nie gospodarki samochodowej w urzędzie, zasady doko- nywania ocen inspektorów pracy, sposób gromadzenia danych z działalności nadzorczo-kontrolnej i prewen - cyjnej oraz rozpatrywanie skarg i wniosków wpływają- cych do urzędu. W ramach działalności zespołu ds. oceniania inspek- torów pracy, powołanego do opracowania rozwiązań organizacyjnych zmierzających do usprawnienia działania inspekcji, powstało Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie określenia terminu i trybu dokonywania okresowych ocen kwalifikacyjnych pracowników Pań - stwowej Inspekcji Pracy wykonujących czynności kontrol- ne za lata 2022-2024. Wprowadzone rozwiązania zmieniają podejście do niektórych aspektów aktywności inspektorów pracy, pozwalając na większe zobiektywizowanie ocen, jak również rozszerzają skalę ocen. Określono także założenia i priorytety dla unormowań dotyczących oceniania inspek - torów pracy w kolejnych okresach trzyletnich. Zespół opra- cował i wdrożył nowe Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie bieżącego nadzoru nad działalnością kontrolną pracowników wykonujących czynności kontro- lne , w którym zmieniono zasady oceniania dokumentacji kontrolnych inspektorów pracy. Wynikiem prac zespołu ds. gromadzenia danych statystycznych było opracowanie założeń spójnego sys- temu zbierania informacji statystycznych z działalności kontrolno – nadzorczej Państwowej Inspekcji Pracy. Dzięki projektowanym zmianom będzie możliwe znaczące odcią - żenie inspektora przy wprowadzaniu informacji liczbowych przy jednoczesnej poprawie ich jakości. Zespół ds. rozpatrywania skarg i wniosków opracował projekt Zarządzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie przyjmowania, rozpatrywania i zała - twiania skarg i wniosków oraz udzielania porad w jed- nostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy mają na celu uproszczenie procedur rozpatry wania skarg i wniosków oraz skrócenie cza - su ich załatwiania bez uszczerbku dla rozpoznania merytorycznego. Natomiast w wyniku prac zespołu ds. gospodarki samochodowej powstało nowe Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie wykorzystania służbowych samochodów w jednostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy . Istotnym celem strategicznym w kontekście rosnącej skali zagrożeń w obszarze cyberbezpieczeństwa było przygotowanie urzędu do spełnienia wymogów nowe- lizowanej ustawy o krajowym systemie cyberbezpie- czeństwa, implementującej dyrektywę NIS2. Działania, które podejmowane były w ramach realizacji tego celu zmierzają do zapewnienia bezpiecznej pracy, zabezpiecze - nia danych i informacji przetwarzanych przez pracowników Państwowej Inspekcji Pracy, umożliwiając tym samym pra - widłową realizację ustawowych zadań instytucji. Wpisują się jednocześnie w realizowany przez urząd kompleksowy program modernizacji , obejmujący rozwój infrastruktury teleinformatycznej, budowę narzędzi analitycznych, cyfry - zację procesów kontrolnych oraz wzmacnianie cyberbez- pieczeństwa. Istotnym elementem tych działań jest projekt SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 22 ROZDZIAŁ 2 „Cyberbezpieczny Rząd” finansowany ze środków europej- skich w ramach Krajowego Planu Odbudowy i ukierunko- wany na zwiększenie odporności cyfrowej i podnoszenie kompetencji pracowników. Przyznany 30 marca 2025 r. przez Centrum Projektów Polska Cyfrowa przy NASK grant dla Państwowej Inspekcji Pracy stanowił waż - ny krok w kierunku poprawy cyberbezpieczeństwa w urzędzie . Od 4 lipca 2025 r. Państwowa Inspekcja Pra- cy, po podpisaniu obustronnego porozumienia z Centrum Projektów Polska Cyfrowa, rozpoczęła realizację projektu, w ramach którego jednym z zadań w obszarze organiza - cyjnym jest opracowanie, wdrożenie, przegląd i aktualiza- cja dokumentacji Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI), audyt SZBI, audyt zgodności Krajowych Ram Interoperacyjności i zapisów ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz finalnie aktualizacja polityki bezpieczeństwa informacji w Państwowej Inspekcji Pracy. Wdrożenie systemu elektronicznego zarządzania dokumentacją z działalności nadzorczo-kontrolnej orga- nów Państwowej Inspekcji Pracy stanowiło kolejny cel strategiczny urzędu realizowany w 2025 r. Dla jego osią - gnięcia w roku sprawozdawczym podjęto szereg działań o charakterze organizacyjnym i technicznym, w tym m.in. przeprowadzono testy wdrożeniowe integracji systemów Navigator i SEOD. Istotnym działaniem w tym zakresie było odpowiednie przygotowanie jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy do nowego schematu obiegu dokumentów oraz organizacji pracy punktów kancelaryj - nych lub sekcji zajmujących się dokumentacjami pokon- trolnymi. Zorganizowane zostały dedykowane szkolenia praktyczne w formule warsztatowej dla inspektorów pracy oraz pracowników administracyjnych z zakresu prowadze - nia spraw oraz archiwizacji dokumentacji w modelu EZD. Realizacja celów strategicznych podlega sys- tematycznemu i kompleksowemu monitorowaniu na poziomie kierownictwa Państwowej Inspekcji Pracy oraz właściwych komórek organizacyjnych Głównego Inspekto - ratu Pracy i okręgowych inspektoratów pracy. Monitoring obejmuje bieżącą ocenę postępu prac, analizę stopnia realizacji zaplanowanych działań oraz weryfikację osiąga - nia zakładanych rezultatów. W ramach prowadzonego nadzoru na bieżąco wdra - żane były mechanizmy kontrolne oraz działania korygują- ce, mające na celu eliminowanie ewentualnych trudności lub opóźnień w realizacji poszczególnych zadań. Analizie podlegały w szczególności: stan zaawansowania realizacji działań przypisanych do poszczególnych celów strategicz - nych, ich zgodność z przyjętymi harmonogramami oraz efektywność zastosowanych rozwiązań organizacyjnych i systemowych. Wnioski uzyskane z monitoringu stanowiły podsta - wę do podejmowania decyzji zarządczych, aktualizacji planów działania oraz wprowadzania niezbędnych uspraw - nień. Zapewniło to utrzymanie spójności realizowanych przedsięwzięć z przyjętymi kierunkami rozwoju Państwowej Inspekcji Pracy oraz skuteczne osiągnięcie wyznaczonych celów strategicznych. 2.2. Działania przygotowawcze do realizacji Krajowego Planu Odbudowy W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy prowadziła inten- sywne działania przygotowawcze i wdrożeniowe związane z realizacją reformy A4.7 w ramach Krajowego Planu Odbu - dowy. W tym celu powołano wewnętrzne zespoły eksperc- kie, które pod nadzorem kierownictwa urzędu realizowały zadania niewymagające zmian legislacyjnych. Kluczowym efektem prac było opracowanie projektu „Wieloletniej strategii budowania potencjału i popra - wy warunków pracy Państwowej Inspekcji Pracy”, obejmującej działania w obszarze kadrowym, szkolenio - wym, organizacyjnym oraz technologicznym. W ramach prac nad strategią zidentyfikowano i zaproponowano kompleksowe rozwiązania służące ograniczeniu proble - mu nieobsadzonych wakatów, w tym rozwój nowocze- snych metod rekrutacji, współpracę z instytucjami rynku pracy i uczelniami, działania wizerunkowe oraz wdrażanie rozwiązań z zakresu work-life balance i systemów moty - wacyjnych. Przygotowano również założenia dotyczące profesjonalizacji kadr, planowania ścieżek kariery oraz działań retencyjnych. W 2025 r. opracowano także założenia systemowego podejścia do rozwoju kompetencji pracowników. Przygoto - wano plan budowy zintegrowanego systemu szkolenio- wego, obejmującego rozwój kompetencji merytorycznych, cyfrowych i analitycznych, wdrożenie nowoczesnych form kształcenia oraz narzędzi zarządzania wiedzą. Zapla - nowano szereg szkoleń przygotowujących kadrę do sto- sowania nowych przepisów, realizacji kontroli w nowych warunkach oraz wykorzystania narzędzi informatycznych i analitycznych. Istotnym obszarem działań było przygotowanie kon- cepcji wdrożenia nowoczesnych narzędzi informa- tycznych wspierających proces kontrolny. W wyniku prac zespołów opracowano założenia budowy komplek - sowego systemu analitycznego oraz tzw. cyfrowego asystenta inspektora, umożliwiającego planowanie kon - troli na podstawie analizy ryzyka, dostępu do danych o podmiotach kontrolowanych, automatyzacji działań kontrolnych oraz integracji z systemami zewnętrznymi. Przyjęto etapowy model realizacji tego przedsięwzię - cia, zakładający w pierwszej kolejności wykorzystanie zasobów wewnętrznych, a następnie rozwój współpracy z innymi instytucjami. W 2025 r. prowadzono również zaawansowane pra- ce nad opracowaniem metod zarządzania oraz narzę- dzi oceny ryzyka. Na podstawie dostępnych danych opracowano wstępny model punktowej oceny ryzyka dla podmiotów znajdujących się w zasobach PIP, obejmują - cy blisko 830 tys. podmiotów. Ustalono zasady dalszej klasyfikacji ryzyka oraz rozpoczęto prace nad przygoto - waniem informacji dla przedsiębiorców dotyczącej zasad przypisywania do kategorii ryzyka. Jednocześnie wypraco - wano koncepcję docelowego modelu analizy ryzyka, opar- tego na współpracy z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową oraz wykorzystaniu ich SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 2 23 systemów analitycznych. Przyjęto także, że zarządzanie ryzykiem będzie realizowane w oparciu o cykl PDCA. W obszarze współpracy międzyinstytucjonalnej podjęto działania przygotowawcze do utworzenia wspólnej gru- py zadaniowej ds. oceny ryzyka z udziałem Państwo- wej Inspekcji Pracy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Krajowej Administracji Skarbowej. W 2025 r. rozpoczęto spotkania robocze z ZUS oraz analizy możliwości wykorzy - stania istniejących narzędzi analitycznych. Równolegle pro- wadzono prace nad uruchomieniem systemu elektronicznej wymiany danych – podpisano list intencyjny z ZUS, okre - ślono zakres danych oraz opracowano koncepcję architek- tury technicznej, w tym model połączenia online. W zakresie infrastruktury informatycznej i bezpie - czeństwa podjęto działania przygotowawcze do prze- prowadzenia audytu systemów bezpieczeństwa, w tym wdrożono system klasy SIEM oraz rozpoczęto procedurę zakupu usług SOC. W 2025 r. przygotowano również założenia do Zarzą- dzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie metod i standardów zarządzania kontrolami , obejmującego m.in. wykorzystanie analizy ryzyka oraz danych zewnętrznych w planowaniu i realizacji kontroli. W obszarze finansowym przygotowano projekt budżetu Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r., zakładający jego istotne zwiększenie w stosunku do roku 2025, co stanowiło element wzmacniania zdolności instytucjonalnych urzędu. 2.3. Przygotowanie do wdrożenia reformy PIP W związku z przyjęciem kamienia milowego AG71 „Wejście w życie reformy Państwowej Inspekcji Pracy i reformy Kodeksu pracy” w ramach reformy A.4.7 „Ogra - niczenie segmentacji rynku pracy” zawartej w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), który zakłada wzmocnienie Państwowej Inspekcji Pracy poprzez m in. uprawnienie Państwowej Inspekcji Pracy do wyda- wania decyzji administracyjnych o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę , Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polity- ki Społecznej, w ramach powołanego w tym celu Zespołu, podjęło prace nad zmianami legislacyjnymi w tym obszarze. Przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli dwukrotnie w spotkaniach Zespołu na zaproszenie Prze - wodniczącego. Niezależnie od tego, w ramach roboczych kontaktów Państwowa Inspekcja Pracy przedstawiała m.in. dane oraz analizy dotyczące skali zjawiska zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla sto - sunku pracy a także wcześniej wypracowane w urzędzie propozycje zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, z których niektóre zostały uwzględnione w przygotowanym przez Ministerstwo projekcie ustawy. W ramach rządowe - go procesu legislacyjnego Państwowa Inspekcja Pracy uczestniczyła, na tych samych zasadach jak inne podmioty, w konsultowaniu projektu ustawy o zmianie ustawy o Pań- stwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw , w ramach którego zgłaszała propozycje i uwagi. Równolegle do trwającego procesu legislacyjnego (w 2025 r. zostały opracowane i zamieszczone na stronach Rządowego Centrum Legislacji trzy wersje projektu ustawy, kolejne trzy zostały przedstawione w 2026 r.) urząd przy - gotowywał się do wdrożenia nowych rozwiązań wynikają- cych z projektu ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy . Powołane zostały zespoły robocze, m.in. Zespół do spraw wypracowania zasad postępowania kontrolnego dotyczącego decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy oraz Zespół do spraw wypracowania zasad prowadzenia kontroli w sposób zdalny. Do zadań pierwszego zespołu należało wypraco - wanie zasad postępowania kontrolnego dotyczącego decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy, w tym przygotowanie wytycznych dla inspektorów pracy, proce - dur i metodyki działań kontrolnych, procedur postępowania w przypadku odwołania, koniecznych zmian w systemie informatycznym związanych z wydawaniem decyzji stwier - dzających istnienie stosunku pracy oraz opracowanie wzorów stosownych druków. Zespół przygotował wstępne wersje tych dokumentów, jak również materiał pomocni - czy dla inspektorów pracy – z uwzględnieniem orzecznic- twa – dotyczący cech stosunku pracy, które powinny być szczegółowo oceniane przez inspektorów w czasie kontro - li, materiały pomocnicze opracowane dla potrzeb szkoleń inspektorów pracy, którzy będą prowadzili kontrolę prawi - dłowości zawierania umów cywilnoprawnych (wzór protoko- łu kontroli, decyzji, wystąpienia, pozwu o ustalenie stosunku pracy, zawiadomienie o niewniesieniu wniosku o ukaranie i in.). Materiały te podlegały modyfikacji w związku z kolejny - mi zmianami wprowadzanymi do projektu ustawy w ramach rządowego procesu legislacyjnego. Ponadto przygotowa - ne zostały materiały pomocnicze (tzw. listy samokontro- li) ułatwiające weryfikację przez podmioty zatrudniające (zwłaszcza małych przedsiębiorców) prawidłowości umów zawartych z osobami świadczącymi pracę. Zespół do spraw kontroli zdalnych miał za zadanie wypracowanie zasad prowadzenia kontroli w sposób zdal - ny, w tym przygotowanie wytycznych dla inspektorów pra- cy, procedur i metodyki działań kontrolnych, koniecznych zmian w systemie informatycznym związanych z prowa - dzeniem i rozliczaniem takich kontroli oraz opracowanie wzorów stosownych druków, a także wdrożenie procedu - ry bezpiecznej weryfikacji tożsamości inspektorów pracy i przedstawicieli podmiotu kontrolowanego. Ponadto w ramach Zespołu ds. reformy Państwowej Inspekcji Pracy na bieżąco analizowano kolejne wer - sje projektu ustawy oraz zgłaszano uwagi i propozycje zmian do tych projektów. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 24 ROZDZIAŁ 2 3 Badanie skarg i wniosków Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 27 i samorządowe. Przedmiotem skarg najczęściej są naru- szenia przepisów prawa pracy, w tym przepisów bezpie- czeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń oraz legalności zatrudnie - nia, które – co do zasady – dotyczą bezpośrednio osoby wnoszącej skargę. 3. Badanie skarg i wniosków Rozpatrywanie i załatwianie skarg to bardzo istotne zada- nie Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. kontrole zainicjo- wane skargami stanowiły prawie 40% ogółu kontroli. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 51,4 tys. skarg, w których skarżący wskazali prawie 87,9 tys. problemów. Najwięcej skarg skierowano do Okręgowych Inspek - toratów Pracy: w Warszawie – 9,8 tys.,w Katowicach – 5,8 tys. i w Poznaniu – 5,2 tys. Skargi zgłaszane są do Państwowej Inspekcji Pracy przede wszystkim przez pracowników i byłych pracowni - ków, ale także przez osoby wykonujące pracę na podsta- wie umów cywilnoprawnych albo nieposiadające żadnej umowy, przez osoby z niepełnosprawnościami, cudzoziem - ców oraz przez związki zawodowe, instytucje państwowe Liczba skarg zgłoszonych do PIP w latach 2023-2025 2024 2025 2023 liczba skarg 43 851 51 435 43 365 Liczba skarg – wg okręgowych inspektoratów pracy od 1500 do 2999 od 2999 do 4999 5000 i powyżej OIP Szczecin OIP Bydgoszcz OIP Olsztyn OIP Gdańsk OIP Białystok OIP Warszawa OIP Lublin OIP Zielona Góra OIP Opole OIP Katowice OIP Kraków OIP Rzeszów OIP Kielce OIP Łódź OIP Poznań OIP Wrocław 2482 2745 1460 3368 1031 9826 1689 1312 4672 1046 5863 4052 1807 1270 3104 5277 do 1499 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 28 ROZDZIAŁ 3 Średnia Liczba skarg przypadających na inspektora pracy w latach 2023-2025 2025 2023 2024 liczba skarg przypadających na inspektora pracy 31,8 28,7 29,3 Odsetek skarg zgłoszonych przez cudzoziemców – wg obywatelstwa 62,8 13,0 24,2 Ukraina Białoruś pozostałe (55 państw) Statystyka skarg pracowniczych w latach 2023-2025 RokLiczba skarg ogółem Liczba problemów skargowych w tym niemożliwych do ustalenia uznanych za zasadne uznanych za bezzasadne 2023 43 36575 69325 02625 51322 711 202443 85178 56123 83225 68324 703 202551 43587 88028 95626 15226 965 Liczba cudzoziemców zgłaszających skargi w latach 2023-2025 202420252023 3042 3107 3434 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 29 Podmioty zgłaszające skargi w latach 2023-2025 anonim były pracownik pracownik 2025 2024 2023 20 727 12 551 7575 19 580 20 228 12 784 7979 9960 18 701 cudzoziemiec 3107 3434 3042 osoba trzecia 2730 2982 3592 zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej 2668 2730 3164 pracownik bez umowy 852 865 1184 związek zawodowy 1035 866 1154 instytucja 2204 2641 2824 Warto podkreślić, iż zgłaszane skargi ułatwiają identyfi- kację podmiotów i obszarów, w których występują narusze- nia przepisów prawa, co pozwala na wytypowanie tematyki wymagającej uwzględnienia w działalności kontrolnej Pań - stwowej Inspekcji Pracy – celem poprawy przestrzegania przepisów prawa pracy w Polsce. Odnosząc się do podmiotów zgłaszających skargi, wskazać należy, iż największą liczbę osób składających skargi stanowią corocznie pracownicy i byli pracownicy (w 2025 r. to odpowiednio – 19 580 i 18 701 osób). Warto zaznaczyć, że w 2025 r. – mimo wyższej niż w 2024 r. ogólnej liczby skarg – spadła liczba cudzoziem - ców składających skargi. Struktura przedmiotowa składanych skarg pozostaje nie - zmienna. Najczęściej zgłaszane były nieprawidłowości zwią- zane z wypłatą wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pieniężnych, w dalszej kolejności – uchybienia dotyczące sto - sunku pracy, czasu pracy i warunków pracy oraz naruszenia z zakresu legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Przedmiotem zgłaszanych skarg w zakresie dotyczą - cym wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy były najczęściej: −niewypłacanie lub nieterminowe wypłacanie wynagro - dzenia za pracę; −wypłacanie wynagrodzenia za pracę w wysokości niższej niż wynika to z umowy o pracę albo z przepisów o mini - malnym wynagrodzeniu za pracę; −niewypłacanie lub obniżanie ekwiwalentu pieniężne - go za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz wyna- grodzenia za urlop wypoczynkowy; −niewypłacanie lub obniżanie wynagrodzenia za pracę i/lub dodatku do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych; −niewypłacanie lub obniżanie należnych dodatków wcho - dzących w skład wynagrodzenia za pracę. Odnosząc się zaś do zagadnień z zakresu stosunku pracy , skargi najczęściej wskazywały na: −brak potwierdzenia na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 30 ROZDZIAŁ 3 −niewydanie lub nieterminowe wydanie świadectwa pracy oraz kwestionowanie jego treści; −zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach, w któ - rych zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę. Z kolei przedmiotem skarg z zakresu bhp były najczęściej: −niedostosowanie obiektów, pomieszczeń pracy do wyma- gań pod względem wysokości, powierzchni i kubatury w zależności od stosowanych technologii, rodzaju wyko - nywanych prac oraz liczby pracowników i czasu ich przebywania; −brak pomieszczeń higieniczno-sanitarnych lub niespełnia - nie wymagań w zakresie usytuowania, rodzaju i wielkości pomieszczeń higieniczno-sanitarnych; −brak lub nieodpowiedni dobór środków ochrony indywidu - alnej, w szczególności odzieży ochronnej, sprzętu chro- niącego przed upadkiem z wysokości, ochrony głowy i układu oddechowego; −brak lub niewłaściwie przeprowadzone szkolenia wstępne w zakresie instruktażu ogólnego oraz stanowiskowego; −niedostarczenie przez pracodawcę odzieży i obuwia robo - czego oraz inne nieprawidłowości związane z odzieżą i obuwiem roboczym. Natomiast nieprawidłowości z zakresu czasu pracy w skargach najczęściej dotyczyły: −nieprowadzenia lub nierzetelnego prowadzenia ewidencji czasu pracy (braku odzwierciedlania w ewidencji faktycz - nie przepracowanego czasu pracy, niewykazywania pra- cy w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej); −naruszania prawa do odpoczynku dobowego i tygodniowego; −nieprawidłowego tworzenia rozkładów czasu pracy; −zatrudniania pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym. Przedmiotem skarg z zakresu legalności zatrudnienia były najczęściej: −niezgłoszenie bądź nieterminowe zgłoszenie do ubezpie - czenia społecznego osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową; −niedopełnienie obowiązku opłacania bądź nieterminowe opłacanie składek na Fundusz Pracy; −powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi bez zawarcia umowy w formie pisemnej; powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi nieposiadającemu wymaganego zezwolenia na pracę, ewentualnie zezwo - lenia na pobyt czasowy i pracę. Przedmiotem prawie 3,8 tys. skarg były zagadnienia dotyczące dyskryminacji w zatrudnieniu, molestowa- nia i mobbingu, przy czym mobbing zgłaszany był ponad 2,6 tys. razy a dyskryminacja ponad 1 tys. W przypadku skarg dot. mobbingu i dyskryminacji podjęte czynności kon - trolne pozwoliły ustalić, że odpowiednio 5% i 7% z nich było Problematyka najczęściej zgłaszanych skarg w latach 2023-2025 czas pracy stosunek pracy wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia przygotowanie do pracy legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej dyskryminacja, mobbing, molestowanie obiekty i pomieszczenia pracy liczba skarg 27 979 13 004 4024 3603 3556 202520242023 28 186 29 154 13 660 15 625 4259 4627 4092 3869 3893 3733 2422 2675 3789 3207 2670 2798 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 31 zasadnych, 23% i 34% uznano za bezzasadne a w pozosta- łych przypadkach postępowanie dowodowe prowadzone w trakcie kontroli nie pozwoliło na zweryfikowanie zarzutów podniesionych przez skarżących, tym samym rozstrzygnię - cie sporu między stronami co do zaistnienia mobbingu lub dyskryminacji było w wyłącznej gestii sądu. Skargi na dyskryminację w latach 2023-2025 2023 659 2024 742 Dynamika skarg na dyskryminację w latach 2023-2025 2025 1078 Powody dyskryminacji wskazywane w skargach w 2025 r. : rasa, pochodzenie etniczne, narodowość niepełnosprawność przynależność związkowa wiek płeć 25% 19% 16% 17% 14% 9% inne, np. wyznanie, religia, przekonania polityczne, forma zatrudnienia 16% Zarzuty podnoszone w skargach dot. dyskryminacji w 2025 r.: nawiązywanie lub rozwiązywanie stosunku pracy kształtowanie innych warunków zatrudnienia typowanie do udziału w szkoleniach podnoszących kwalikacje zawodowe awansowanie lub przyznawanie innych świadczeń kształtowanie wynagrodzenia za pracę 2% 12% 24% 46% SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 32 ROZDZIAŁ 3 W 2025 r. przeprowadzono 1173 kontrole ukierunko- wane na zbadanie skarg, w których poruszono pro- blem mobbingu, rozpoznając przy tym, w jaki sposób pracodawcy realizują obowiązek przeciwdziałania temu zjawisku. Jedynie połowa skarżących wyraziła pisem - ną zgodę na ujawnienie, że kontrola przeprowadzana jest w następstwie skargi, a zaledwie co piąty skorzystał z wewnątrzzakładowej procedury postępowania opraco - wanej na wypadek wystąpienia zjawiska dyskryminacji. W przypadku złożonej struktury organizacyjnej pracodawcy bądź w przypadku jednostek publicznych podległych pod inne podmioty, pracownicy nierzadko dokonywali zgłoszeń niejako na zewnątrz, poszukując ochrony w jednostkach nadrzędnych względem tej, w której są zatrudnieni. Często miało to miejsce wówczas, gdy zachowania niepożądane pochodziły bezpośrednio od reprezentanta pracodawcy bądź, gdy w ocenie zgłaszającego u pracodawcy dane zachowania były akceptowane. W trakcie kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg dotyczących mobbingu jedynie 45% pracodawców (spośród tych, którym inspektor pracy przedstawił taką propozycję) wyraziło zgodę na przeprowadzenie rozpo - znania zjawiska mobbingu w oparciu o anonimową ankie- tę do badania środowiska pracy (odmowę motywowano wskazując na m.in. trudności organizacyjne, zakłócenie normalnego toku pracy, czy inne bariery w postaci małych sal konferencyjnych, dużej liczby pracowników, pracę zmianową). Z ustaleń poczynionych przez kontrolujących wyni- ka, że dominującymi formami przeciwdziałania mob- bingowi wprowadzanymi przez pracodawców jest opracowanie polityki przeciwdziałania mobbingo- wi oraz procedury postępowania (rozpatrywania skarg) na wypadek wystąpienia zjawiska mobbingu . Rzadziej spotykane są szkolenia przedmiotowe dla kadry zarządzającej albo pracowników bądź wyznaczanie oso- by pełnomocnika ds. przeciwdziałania mobbingowi. W trakcie przeprowadzanych kontroli inspektorzy pracy odnotowali także inne sposoby przeciwdziałania mobbingowi przez pracodawców, np.: powołanie komi - sji antymobbingowej; wprowadzenie kodeksu etycznego określającego zasady zachowania w pracy; wprowadze - nie wewnętrznych badań ankietowych w zakładzie pra- cy z zachowaniem anonimowości uczestników badania; możliwość telefonicznego zgłoszenia mobbingu na spe - cjalnie wyznaczony numer telefonu; badanie przez pod- miot zewnętrzny satysfakcji z pracy pracowników w firmie; dokonywanie okresowej samooceny na globalnej platfor - mie danych umożliwiającej ocenę standardów pracy, któ- ra zapewnia przejrzystość oraz umożliwia monitorowanie niezgodności z jednoczesnym minimalizowaniem ryzyka związanego z nieetycznymi praktykami; prewencyjne two - rzenie dróg komunikacji, za pomocą których pracownicy przedstawiają wszelkie uwagi i zastrzeżenia związane z zatrudnieniem w podmiocie oraz zgłaszają przypadki niewłaściwych zachowań, w tym organizację nieformal - nych spotkań dyskusyjnych, których celem jest otwarta wymiana opinii, omawianie problemów w zespole, sygna - lizowanie nadużyć, wyjaśnianie konfliktów czy oczyszcza- nie atmosfery poprzez swobodną rozmowę z udziałem mediatora lub przedstawiciela HR. Wynagradzanie kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości W 2025 r. rozpoczęto realizację pilotażowego tematu skar- gowego, którego celem było m.in. rozpoznanie, w jaki sposób pracodawcy realizują obowiązek przeciwdziałania dyskryminacji wynikający z art. 94 pkt 2b Kodeksu pra - cy. Kontrole zaliczone do tematu realizowano w następ- stwie skarg dotyczących nierównego wynagradzania kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jed - nakowej wartości, a tych w roku sprawozdawczym wpły- nęło zaledwie 24. Należy oczekiwać wzrostu liczby skarg Liczba przedmiotów skargowych dot. dyskryminacji, molestowania i mobbingu zgłoszonych w latach 2023-2025 2024 2025 2422 2023 3789 2675 Formy przeciwdziałania mobbingowi przez pracodawców, u których przeprowadzono kontrole skargowe dotyczące mobbingu w latach 2023-2025 Badane zagadnienie Odsetek kontroli 202320242025 Opracowanie polityki prze- ciwdziałania mobbingowi 56,255,061,0 Opracowanie procedury postępowania (rozpatrywania skarg) na wypadek wystąpie - nia zjawiska mobbingu 55,153,459,3 Szkolenia (wykłady, warsz- taty) dla kadry zarządzającej 24,025,030,6 Szkolenia (wykłady, warsztaty) dla pracowników 23,224,828,7 Wyznaczenie osoby pełno- mocnika ds. przeciwdziała- nia mobbingowi 21,522,023,3 Inne formy przeciwdziałania mobbingowi 16,215,722,8 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 33 z tego zakresu po wejściu w życie przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz usta- wy – Kodeks postępowania cywilnego (nr druku 2289), jak również projektu ustawy o wzmocnieniu stosowa- nia prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości , wdrażającego do polskiego porządku prawne- go dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/970 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej war- tości za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania . Przestrzeganie przepisów prawa przy zatrudnia- niu pracowników w formie zdalnej W następstwie zgłoszonych do Państwowej Inspek- cji Pracy skarg dotyczących zatrudniania pracowników w formie zdalnej, inspektorzy pracy przeprowadzili 50 kon- troli w 50 podmiotach. Połowa przeprowadzonych kontroli wykazała nieprawidłowości związane z przestrzeganiem przepisów prawa przy zatrudnianiu pracowników w tej for - mie. Kontrolowane w tym zakresie były w większości duże zakłady, zatrudniające powyżej 50 pracowników – sta - nowiły one 74% wszystkich skontrolowanych podmiotów. Natomiast biorąc pod uwagę branżę, w której działa dany podmiot, najwięcej kontroli przeprowadzono u pracodaw - ców prowadzących działalność profesjonalną oraz w zakre- sie przetwórstwa przemysłowego. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły: −niewypłacania lub nieprawidłowego wypłacania ekwiwa - lentu pieniężnego albo ryczałtu celem pokrycia kosztów związanych z wykonywaniem pracy zdalnej; −niepokrywania kosztów energii elektrycznej oraz usług telekomunikacyjnych niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej; −nieuwzględnienia wniosku pracownika należącego do gru - py uprzywilejowanej na mocy art. 67 19 § 6 i 7 Kp o wyko- nywanie pracy zdalnej; −nieokreślenia zasad wykonywania pracy zdalnej w poro - zumieniu z org. związkową/ymi, w regulaminie lub w poro- zumieniu zawartym z pracownikiem; −niezapewnienia materiałów i narzędzi pracy, w tym urzą - dzeń technicznych, niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej; −korzystania z pracy zdalnej wykonywanej okazjonalnie (w toku kontroli ujawniono praktykę polegającą na prze - kraczaniu ustawowego limitu dni pracy zdalnej okazjonal- nej, pracodawca tłumaczył to tym, że stosowanie pracy zdalnej okazjonalnej, jako mniej sformalizowanej i nie - wymagającej od pracodawcy partycypacji w kosztach jej wykonywania, jest dla niego korzystniejsze niż udzielanie pracy zdalnej na ogólnych zasadach). Najczęściej stwierdzaną nieprawidłowością z zakre - su bezpieczeństwa i higieny pracy był brak stosow- nych oświadczeń o zapoznaniu się pracownika z oceną ryzyka zawodowego, informacją zawierającą zasady bez- pieczeństwa i higieny pracy, a także zobowiązaniu się pra- cownika do przestrzegania zawartych w nich zasad oraz oświadczeń zawierających potwierdzenie pracowni - ka, że na stanowisku pracy zdalnej w miejscu przez niego wskazanym i uzgodnionym z pracodawcą są zapewnione bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Pracodawcy zapo - minali także o wynikającym z art. 67 31 § 5 Kodeksu pracy obowiązku opracowania informacji zawierającej zasady bezpiecznego i higienicznego wykonywania pracy zdalnej. Ponadto inspektorzy pracy w toku kontroli często stwier - dzali brak rozszerzenia zakresu informacji o warunkach zatrudnienia, wydanej na podstawie art. 29 § 3 Kp, dla pra - cowników, z którymi uzgodniono wykonywanie pracy zdal- nej przy zawieraniu umowy o pracę oraz brak przekazania pracownikom, z którymi uzgodniono wykonywanie pracy zdalnej w trakcie zatrudnienia albo wydano polecenie pracy zdalnej, informacji określonej w art. 67 21 § 1 Kp najpóźniej w dniu rozpoczęcia wykonywania pracy zdalnej. Podczas kontroli potwierdzono zasadność 29 zarzutów skargowych . Wyniki kontroli z zakresu przestrzegania przepisów prawa przy zatrudnianiu pracowników w formie zdalnej nie wskazują na dużą skalę ujawnionych naruszeń bądź ich rażący charakter. Poza przypadkami niewypłacania świadczeń związanych z pracą zdalną stwierdzano przede wszystkim naruszenia o charakterze formalnym. Należy podkreślić, że pracodawcy dostrzegli wie- le korzyści takiego modelu organizacji pracy i chęt- nie korzystają z dostępnych rozwiązań. Wśród nich wymieniane są: zredukowanie kosztów utrzymania sta - nowisk pracy, możliwość zatrudniania specjalistów bez względu na ich miejsce zamieszkania, zmniejszenie kosztów mediów, zadowolenie pracowników. Zauważa - ne są jednak także wady pracy zdalnej, takie jak np.: trud- ności w monitorowaniu wydajności pracowników, problemy z integracją zespołu oraz komunikacją online; konieczność inwestowania w odpowiednią infrastrukturę IT oraz zabez - pieczenie danych. Dlatego też część pracodawców decy- duje się na powrót do tradycyjnego modelu pracy bądź ograniczanie wymiaru pracy zdalnej. Preferowany jest model hybrydowy, polegający na częściowym świadczeniu pracy z domu, a częściowo z biura. Problematyka pracy zdalnej jest bardzo rzadkim przedmiotem skarg pracowników . W praktyce praca taka jest dość często postrzegana jako przywilej – być może wpływa to na mniejszą gotowość do zgłaszania nieprawidłowości. Przestrzeganie przepisów dotyczących pracowni- czych planów kapitałowych W 2025 r. przeprowadzono 107 kontroli dotyczących przestrzegania przepisów o pracowniczych planach kapi - tałowych (PPK). Wszystkie kontrole inicjowane były skar- gami pracowników (w 2024 r. – 138 kontroli skargowych). W skontrolowanych jednostkach pracę świadczyło 21,9 tys. osób, w tym blisko 17 tys. pracowników na podstawie sto - sunku pracy. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 34 ROZDZIAŁ 3 Najwięcej kontroli przeprowadzono w podmiotach zatrudniających od 10 do 49 osób – 40 kontroli. Ponad - to 26 kontroli przeprowadzono w podmiotach zatrud- niających od 50 do 249 osób, 10 kontroli – w zakładach powyżej 250 osób oraz 31 kontroli w podmiotach zatrudnia - jących do 9 osób. 102 kontrole dotyczyły sektora prywat- nego, z czego 77 kontroli przeprowadzono w jednostkach prywatnych krajowych, 15 – w jednostkach prywatnych zagranicznych. Skargi zbadane przez inspektorów pracy dotyczyły: −nieprawidłowości w zakresie dokonywania wpłat do PPK (88 skarg); −niezawarcia umowy o prowadzenie PPK w imieniu i na rzecz osoby zatrudnionej (19 skarg); −nieprawidłowości w zakresie zawierania umowy o zarzą - dzanie (13 skarg); −niezgłoszenia danych wymaganych ustawą o PPK bądź zgłoszenia nieprawdziwych danych (11 skarg). Skargi związane z niezapewnieniem właściwej temperatury w miejscu pracy W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 515 skarg związanych z niezapewnieniem właściwej tempe- ratury w miejscu pracy. W toku czynności prowadzonych Liczba skarg zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 dotyczących zbyt wysokiej temperatury w miejscu pracy zasadnebezzasadneniemożliwe do ustalenia Liczba skarg ogółem: 100 2023 15 47 38 Liczba skarg ogółem: 136 2024 25 72 39 Liczba skarg ogółem: 117 2025 21 506 64 32 Liczba skarg zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 dotyczących zbyt niskiej temperatury w miejscu pracy zasadnebezzasadneniemożliwe do ustalenia Liczba skarg ogółem: 319 2023 119 121 79 Liczba skarg ogółem: 293 2024 110 119 64 Liczba skarg ogółem: 398 2025 141 170 87 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 35 ogółu kontroli. W toku kontroli inspektorzy pracy potwier- dzili zasadność prawie 30% podniesionych zarzutów, a 30,7% z nich uznano za bezzasadne. Za pomocą dostępnych inspektorom pracy środków dowodowych nie można było zweryfikować 33% zarzutów zawartych w skargach. Kontrole były realizowane u pracodawców działających w sektorze publicznym (2417 kontroli) i prywatnym (20 089 kontroli; 271 kontroli – własność nieokreślona). Najwięcej kontroli skargowych przeprowadzono u pracodawców pro - wadzących działalność w następujących branżach: handel i naprawy, przetwórstwo przemysłowe i budownictwo. Wymiernym efektem podjętych przez inspektorów pra- cy działań jest wypłacenie pracownikom należnych wyna- grodzeń i innych świadczeń pieniężnych. W wyniku kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg w 2025 r. inspek - torzy pracy wyegzekwowali ponad 78 mln zł na rzecz 21 tys. osób . przez inspektorów pracy za zasadne uznano 1/3 zgło- szeń, a niemal połowa uznana została za bezzasad- ne. Na podstawie otrzymanych zgłoszeń inspektorzy pracy przeprowadzili 434 kontrole w 138 podmiotach, w wyniku których wydali 96 decyzji, z czego aż 60 sta - nowiły decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności. W wyniku przeprowadzonych kontroli na pracodawców nałożono 24 mandaty karne na łączną kwotę niemal 30 tys. zł. W związku z wejściem w życie w dniu 25 grudnia 2024 r. przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów , inspektorzy pracy przeprowadzili w 2025 r. 31 kontroli wskutek zgłoszonych skarg. Kontrole skargowe W związku ze złożonymi skargami, które wpłynęły do Pań- stwowej Inspekcji Pracy w 2025 r., inspektorzy pracy prze- prowadzili prawie 22,8 tys. kontroli, co stanowiło 39,7% Kontrole w następstwie skarg – działania inspektorów pracy środków wychowawczych 1809 wnioski o ukaranie do sądu 274 zawiadomień do prokuratury 41 wniosków w wystąpieniach 22 180 poleceń 2967 decyzji 11 431 wykroczeń 9751 W następstwie skarg, inspektorzy pracy ujawnili nieprawidłowości: mandaty karne 4373 decyzji bhp 8541 decyzji płacowych 2890 zł na kwotę 6,2 mln zł zł wydali: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 36 ROZDZIAŁ 3 Należy również zaznaczyć, że podczas prowadzonych kontroli inspektorzy pracy udzielili pracodawcom: −49 956 porad technicznych; −57 788 porad dotyczących prawnej ochrony pracy; −16 293 porad dotyczących legalności zatrudnienia. Wnioski W 2025 r. zauważalnie wzrosła liczba skarg kierowa- nych do Państwowej Inspekcji Pracy. Na taki stan rzeczy może mieć wpływ zarówno aktualna sytuacja gospodarcza, w szczególności na rynku pracy, jak również upowszech - nienie się różnych form komunikacji elektronicznej, z wyko- rzystaniem podpisów elektronicznych, co ułatwiło sposób i formę kierowania skarg i wniosków przez strony. Podobnie jak w latach ubiegłych, najliczniejszą grupę skarg stanowiły te dotyczące naruszeń w zakresie wypłacania wynagrodzeń za pracę i innych świad - czeń pieniężnych. W tym zakresie przeważającym przed- miotem skarg było niewypłacenie wynagrodzenia za pracę, nieterminowe wypłacanie wynagrodzenia albo wypła - ta wynagrodzenia w wysokości zaniżonej, a także nie- wypłacanie należności z tytułu umowy cywilnoprawnej oraz wypłacanie przyjmującemu zlecenie lub świadczą - cemu usługi za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenia w wysokości niższej niż obowiązująca minimalna stawka godzinowa. Znaczna licz - ba kontroli potwierdza wskazywane w skargach zarzuty. W dalszym ciągu wiele skarg zgłaszają osoby zatrud - nione na podstawie umów cywilnoprawnych bądź bez żadnej umowy (w tym cudzoziemcy). Wzrost w tym zakre - sie odzwierciedla skalę nieprawidłowości występujących w związku z zatrudnianiem na podstawie umów cywilno - prawnych; należy jednak zauważyć, że wiele zgłaszanych nieprawidłowości wykracza poza zakres kompetencji Pań - stwowej Inspekcji Pracy. Wskazać należy, że wśród tych spraw większość należała do zakresu właściwości rzeczo - wej ZUS, urzędów skarbowych oraz Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W 2025 r. znacznie wzrosła liczba zagadnień skar- gowych dotyczących dyskryminacji oraz mobbingu. Należy oczekiwać, że wraz z wejściem w życie w poło- wie 2026 roku procedowanych przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, nastąpi wzrost liczby skarg doty - czących mobbingu, zważywszy, że nowelizacja „ma na celu uporządkowanie definicji deliktów prawa pracy związanych z występowaniem różnych form przemocy w miejscu pracy w sposób, który poprawi informacyjną funkcję przepisów oraz zapewni ich lepsze rozumienie zarówno przez praco - dawców, którzy już dzisiaj są adresatami szeregu obowiąz- ków związanych z zapewnieniem ochrony godności oraz innych dóbr osobistych pracowników, jak i pracowników”. Jak prognozuje projektodawca „proponowana regulacja pozwoli z jednej strony precyzyjnie diagnozować zachowa - nia bezprawne, a z drugiej strony odróżnić je od zachowań, które mieszczą się we właściwych lub dopuszczalnych relacjach pracowniczych”. Zachętą do dochodzenia rosz - czeń może być także zadośćuczynienie dla pracownika, który doznał mobbingu, w wysokości nie niższej niż sze - ściokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Podobnie, prawdopodobnym skutkiem wejścia w życie przepisów ww. projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, może być wzrost liczby skarg dotyczących dyskrymina - cji z uwagi na m.in. zdefiniowanie roszczeń w przypadku naruszenia zasady równego traktowania jako kompensacji szkody majątkowej w formie odszkodowania lub krzywdy niematerialnej, jako zadośćuczynienia, z jednoczesnym zróżnicowaniem ich wysokości w przypadku spraw dyskry - minacyjnych względem tego, czy naruszenie takie miało charakter incydentalny czy wielokrotny. Nie bez znacze - nia będzie także fakt określenia minimalnej wysokości zadośćuczynienia w przypadku wielokrotnego naruszenia zasady równego traktowania na poziomie nie niższym niż trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustala - nego na podstawie odrębnych przepisów. Statystyka kontroli skargowych na tle ogólnej liczby kontroli w latach 2023-2025 Rok Liczba kontroli ogółem Liczba kontroli skargowych Odsetek 202361 69521 30634,5 202461 94221 48434,7 202557 41422 77739,6 Liczba kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg w latach 2023-2025 – wg wybranych sekcji PKD PKD202320242025 Handel i naprawy 438747625234 Budownictwo358433113846 Przetwórstwo przemysłowe 339738214590 Usługi administrowania351731782986 Transport i gospodarka magazynowa 310735953535 Zakwaterowanie i usługi gastronomiczne 146716091754 4 Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 39 * Dla porównania, statystyki GUS dostarczają danych o zgłoszonych (w danym okresie/roku) wypadkach przy pracy oraz o osobach poszkodowanych w tych wypad- kach. PIP natomiast bada wypadki zgłoszone (śmiertelne, ciężkie, zbiorowe oraz katastrofy i zdarzenia potencjalnie wypadkowe), które decyzją Okręgowego Inspek- tora Pracy zostały zakwalifikowane do badania okoliczności i przyczyn (Okręgowy Inspektor Pracy dokonuje wyznaczenia inspektora, którego zadaniem będzie zbadanie zdarzenia). PIP bada również nagłe przypadki medyczne, wypadki komunikacyjne oraz wypadki podczas pracy zdalnej jeżeli z ustaleń wstępnych wynika wprost, że miało miejsce naruszenie przepisów bhp lub uprawnień poszkodowanych do świadczeń. Liczba poszkodowanych w wypadkach przy pracy i wypadków przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w latach 2023-2025 we wszystkich sektorach gospodarki narodowej Rok kontroli wypadku Liczba zbadanych wypadków Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertel- nym z ciężkimi obrażenia- mi ciała 2023 Ogółem19232161250667 w tym: zbioro- wych 1764143942 2024 Ogółem19322183225603 w tym: zbioro- wych 1564072236 2025 Ogółem19182140203649 w tym: zbioro- wych 1543762434 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani ogółem w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. - wg sekcji PKD pozostałe budownictwo transport i gospodarka magazynowa 2023 2022 2021 przetwórstwo przemysłowe górnictwo i wydobywanie dostawa wody; gospodarka ściekami i odpadami; rekultywacja handel i naprawy administrowanie i działalność wspierająca rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 226 56 69 84 738 540 201 123 103 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku 4. Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Corocznie organy Państwowej Inspekcji Pracy realizu- ją kontrole związane z badaniem okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ich celem jest przede wszystkim wskazanie konkretnych nieprawidłowości, które dopro - wadziły do wypadku oraz wskazanie pracodawcom koniecznych działań, ukierunkowanych na poprawę stanu warunków pracy pozostałym pracownikom lub poszkodo - wanym po ich powrocie do pracy i uniknięcie podobnego zdarzenia w przyszłości. Inspektorzy pracy w 2025 r. zba - dali okoliczności i przyczyny 1918 wypadków przy pracy zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy*. W wypadkach poszkodowanych zostało 2140 osób, w tym 649 dozna- ło ciężkich obrażeń ciała, a 203 poniosły śmierć. Poszkodowani, którzy ponieśli śmierć lub doznali ciężkiego urazu w zbadanych w latach 2023-2025 wypadkach przy pracy, stanowili średnio 40,0% z ogółu poszkodowanych (w 2025 r. – 39,8%; w 2024 r. – 37,9%; w 2023 r. – 42,4%). Liczba poszkodowanych, w tym śmiertelnie i ciężko, w wypadkach zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. – wg województw Wyszczególnie- nie Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażenia- mi ciała Ogółem 2140203649 w tym województwa: Dolnośląskie111933 Kujawsko-pomorskie1121046 Lubelskie 911134 Lubuskie 40316 Łódzkie 1511447 Małopolskie 1281065 Mazowieckie3403887 Opolskie59528 Podkarpackie89819 Podlaskie 119924 Pomorskie 93951 Śląskie 3972564 Świętokrzyskie46816 Warmińsko-mazurskie 1001319 Wielkopolskie 2082478 Zachodniopomorskie 56722 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Sektory gospodarki, w których zatrudnieni byli poszkodowani w wypadkach przy pracy Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r., najczęściej pracowali w zakładach: przetwórstwa przemysłowego – 34,5% (w 2024 r. – 33,2%; w 2023 r. – 34,5%), budowlanych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 40 ROZDZIAŁ 4 najliczniejsza grupa poszkodowanych to osoby w wieku 40-49 lat oraz osoby w wieku 30-39 lat. Wśród poszkodo- wanych śmiertelnie najliczniejszą grupę w 2025 r. stanowiły osoby w wieku 50-59 lat oraz 40-49 lat (w latach 2023-2024 były to osoby w wieku 50-59 lat). Wśród osób, które dozna - ły ciężkich obrażeń ciała wskutek wypadków przy pracy zbadanych w 2025 r. najliczniej reprezentowani byli poszko - dowani w przedziale wiekowym 30-39 lat (w 2024 r. oraz w 2023 r. dominowały osoby w wieku 40-49 lat). Staż pracy na zajmowanym stanowisku w zakładzie Nie zmienił się – na przestrzeni ostatnich 3 lat – udział poszkodowanych ze względu na staż pracy w zakładzie, w którym ulegli oni wypadkowi. W wypadkach zbadanych w latach 2023-2025 odsetek poszkodowanych pracu- jących do 1 roku w danym zakładzie wynosił 39,4% (dla porównania, staż od 1 roku do 2 lat wyniósł średnio 19,8%, a dla 9 lat i więcej – 18,7%). Obywatelstwo Dane z kontroli dotyczących badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy zrealizowanych w 2025 r. wskazują, że poszkodowani w wypadkach to głównie obywa - tele polscy. Natomiast wśród obcokrajowców najliczniejsza – 25,2% (w 2024 r. – 23,3%, w 2023 r. – 24,4%) oraz han- dlowych i zajmujących się naprawami – 9,4% (w 2024 r. – 9,4%, w 2023 r. – 8,4%). Podstawa świadczenia pracy przez poszkodowa- nych w wypadkach przy pracy Grupą dominującą wśród poszkodowanych ogółem w wypadkach przy pracy skontrolowanych w 2025 r. byli pracownicy – 81,4%. Pozostali poszkodowani (18,6%) wykonywali pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (w tym na podstawie umowy zlecenia objętej ubez- pieczeniem wypadkowym lub pozostawali w samozatrud- nieniu). W liczbie zgłoszonych i zbadanych wypadków osób świadczących pracę na innej podstawie niż umowa o pracę i podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu najliczniej- szą grupą byli zleceniobiorcy, stanowiąc 85,2% ogółu poszkodowanych niepracujących w ramach stosunku pracy (w kontrolach z 2024 r. było to 83,0%, a z 2023 r. – 88,3%). Najczęstszym miejscem świadczenia pracy przez zlece - niobiorców w momencie wypadku były: produkcja prze- mysłowa – 42,1% ogółu zleceniobiorców (samo miejsce produkcji to 27,6%) oraz budowy (dominowały obiekty w budowie oraz obiekty rozbierane, burzone, remontowane) – 35,3%. Wśród wydarzeń powodujących wypadki domino - wały: upadki poszkodowanych z wysokości – na niż- szy poziom (97 zleceniobiorców); ruchy ciała bez wysiłku fizycznego, prowadzące na ogół do urazu wewnętrzne - go – (54 osoby) – głównie w wyniku pochwycenia przez maszynę lub element maszyny ; uszkodzenie, rozerwanie, pęknięcie, ześlizgnięcie, upadek, załamanie się czynnika (52 osoby) – przede wszystkim wskutek uderzenia przez spadający z góry czynnik oraz wciągnięcia poszkodowa- nego w dół ; utrata kontroli nad maszyną, materiałem obra- bianym lub obsługiwanym sprzętem ruchomym (46 osób); wyrzut, wyciek, emisja substancji szkodliwych (15 osób); obecność w strefie zagrożenia (9 osób). Wiek poszkodowanych w wypadkach przy pracy Analizując wiek poszkodowanych ogółem w wypadkach związanych z pracą, można zauważyć, że odsetek poszko - dowanych we wskazanych przedziałach wiekowych w ciągu ostatnich 3 lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Nadal Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych w latach 2023-2025 przez inspektorów pracy – wg stażu pracy w zakładzie Do 1 rokuOd 1 roku do 2 lat9 lat i więcej średnia 2024 2023 2025 39,4 39,6 38,8 39,8 19,8 19,3 19,7 18,7 17,9 21,3 16,9 20,4 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani w zbadanych w latach 2023-2025 przez PIP wypadkach przy pracy – wg podstawy świadczenia pracy innej niż stosunek pracy Rok badania wypadku Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażeniami ciała 202340272129 202438963126 202539948119 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani ogółem w wypadkach przy pracy zbadanych w latach 2023-2025 przez inspektorów pracy – wg wieku poszkodowanych 202320242025 ODSETEK POSZKODOWANYCH poniżej 19 lat 20-29 lat 30-39 lat 40-49 lat 50-59 lat 60 lat i więcej 2,3 15,7 24,1 25,8 22,2 9,9 2,8 15,8 22,9 25,6 22,7 10,2 15,3 24,9 26,3 20,2 11,2 2,1 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 41 grupa pochodziła spoza krajów UE (12,4% poszkodowa- nych). Dominowały wśród nich osoby narodowości ukra- ińskiej – 192 osoby (w 2024 r. – 186; w 2023 r. – 172), z których 14 poniosło śmierć (w 2024 r. – 23; w 2023 r. – 12), a 68 doznało ciężkich obrażeń ciała (w 2024 r. – 58; w 2023 r. – 65). Najwięcej obywateli Ukrainy, poszkodowa - nych w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy, wykonywało pracę w zawodach: robotnicy budow- lani robót stanu surowego i pokrewni (np. cieśla, cieśla szalunkowy, murarz); robotnicy wykonujący prace pro- ste w górnictwie i budownictwie (głównie – pomocniczy robotnik budowlany); robotnicy wykonujący prace proste w przemyśle (głównie pakowacz ręczny, pozostali robotni- cy wykonujący prace proste w przemyśle); kowale, ślusa- rze i pokrewni (ślusarz, pozostali ustawiacze i operatorzy obrabiarek do metali i pokrewni); elektrycy budowlani, elektromechanicy i elektromonterzy; robotnicy w prze - twórstwie spożywczym i pokrewni (głównie pozostali klasyfikatorzy żywności i pokrewni); operatorzy maszyn i urządzeń do produkcji wyrobów spożywczych i pokrewni (operator urządzeń do przetwórstwa mięsa, pozostali operatorzy maszyn do produkcji wyrobów spo - żywczych i pokrewni); robotnicy wykonujący prace pro- ste w transporcie i proste prace magazynowe (robotnik magazynowy). Do wypadków tych dochodziło najczęściej wsku- tek: pochwycenia lub odrzucenia osoby przez maszynę lub element maszyny; upadku osoby z wysokości – na niższy poziom; utraty kontroli nad maszyną, materiałem obrabianym lub obsługiwanym sprzętem ruchomym; uderzenia poszko - dowanego przez spadający z góry przedmiot. Grupa 23 poszkodowanych z „innych krajów spoza Unii Europejskiej” to obywatele: Argentyny, Azerbejdżanu, Ban- gladeszu, Etiopii, Indonezji, Kirgistanu, Republiki Korei, Kazachstanu, Sri Lanki, Mołdawii, Nepalu, Rosji, Rwandy, Tadżykistanu, Turcji, Ugandy. Śmiertelnie poszkodowani w wypadkach przy pra- cy (w odniesieniu do całej gospodarki) Wśród poszkodowanych śmiertelnie w zbadanych w 2025 r. wypadkach przy pracy dominowały osoby pracujące w sek- torze budowlanym – 34,0% ogółu poszkodowanych śmiertelnie (w 2024 r. – 29,8%; w 2023 r. – 37,6%). Następną, co do liczebności, była grupa poszkodowa - nych pracujących w zakładach: −przemysłowych (w 2025 r. – 19,7%, w 2024 r. – 16,0%, w 2023 r. – 17,2%); −transportowych i magazynowych (w 2025 r. – 11,3%, w 2024 r. – 8,4%, w 2023 r. – 8,4%); −rolniczych oraz zajmujących się gospodarką leśną (w 2025 r. – 7,4%, w 2024 r. – 10,7%, w 2023 r. – 7,6%); −górniczych i wydobywczych (w 2025 r. – 5,4%, w 2024 r. – 7,6%, w 2023 r. – 4,0%); −handlowych i zajmujących się naprawami (w 2025 r. – 5,0%, w 2024 r. – 6,7%, w 2023 r. – 6,8%); −usług administrowania i działalności wspierającej (w 2025 r. – 3,4%, w 2024 r. – 5,8%, w 2023 r. – 5,6%); −działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej (w 2025 r. – 3,0%, w 2024 r. – 1,3%, w 2023 r. – 1,2%). Analiza miejsc zaistnienia wypadków ze skutkiem śmiertelnym dla poszkodowanych w wypadkach przy pracy zbadanych w 2025 r. pozwala wskazać, że były to głównie: −teren budowy (obiekt nowy; rozbierany, burzony, remonto - wany) – 29,6% ogółu poszkodowanych śmiertelnie; −miejsca produkcji przemysłowej (miejsce produkcji; kon - serwacji i napraw; magazynowania) – 29,1% (dominuje miejsce produkcji – 16,3% oraz miejsce magazynowania – 7,4%); −miejsca i środki komunikacji publicznej – 14,3% (dominują tereny komunikacji publicznej); −tereny: leśne, zielone; miejsca upraw i hodowli – 7,9%; −pod ziemią (kopalnie) – 3,9%; −inne miejsca (np. teren: zbiornika do gromadzenia wody do celów ppoż.; rozdzielni głównej 6 kV, komory utwardzania przy produkcji betonu i wyrobów betonowych, podstacji trakcyjnej, przy energetycznym betonowym słu - pie zlokalizowanym na linii energetycznej SN o napięciu 15kV) – 3,4%. Do wypadków ze skutkiem śmiertelnym dochodziło naj - częściej wskutek: − upadku z wysokości, np. podczas sprawdzania zamo- cowania rynny; przy wykonywaniu pracy (bez stosowa- nia środków ochrony indywidualnej chroniących przed Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych w 2025 r. przez inspektorów pracy – wg narodowości poszkodowanych Wyszczególnienie Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażeniami ciała Ogółem, w tym:2140203649 obywatele z krajów UE2-1 obywatele spoza krajów UE, w tym: 2651899 obywatele Ukrainy1921468 obywatele Białorusi1515 obywatele Kolumbii11-5 obywatele Gruzji821 obywatele Uzbekistanu7-6 obywatele Indii5-2 obywatele Filipin4-2 inni23110 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 42 ROZDZIAŁ 4 upadkiem z wysokości); z podestu roboczego rusztowania (podczas montażu parapetu okna); z wysokości trzeciego podestu roboczego; w trakcie podawania cegieł do współ - pracownika; podczas podczepiania do haka wciągarki pustego wiaderka; z drabiny przystawnej na posadzkę wznoszonego budynku (podczas wykonywania prac cie - sielskich); z łyżki koparki podczas odcinania pasków mocowania kabli; z kosza znajdującego się na widłach ładowarki teleskopowej na betonowe podłoże; z dachu podczas przechodzenia z rusztowania na więźbę dachową; podczas wykonywania prac na krawędzi dachu dwuspado - wego; przez otwór technologiczny na niższą kondygnację (47 poszkodowanych – 23,2%); − uszkodzenia, rozerwania, pęknięcia, ześlizgnięcia, załamania się czynnika , w tym podczas: ścinki wierzby doszło do zawieszenia się gałęzi i upadku z wysokości około 1,2 m na pracownika; transportu ręcznego mate - riałów doszło do uderzenia w głowę pracownika spada- jącą z wysokości około 10 m cegłą odspojoną od ściany Poszkodowani ze skutkiem śmiertelnym w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. - wg sekcji PKD pozostałe budownictwo transport i gospodarka magazynowa przetwórstwo przemysłowe górnictwo i wydobywanie dostawa wody; gospodarka ściekami i odpadami; rekultywacja handel i naprawy administrowanie i działalność wspierająca rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 22 10 7 6 69 40 23 15 11 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku • Wady konstrukcyjne lub niewłaściwe rozwiązania techniczne i ergonomiczne czynnika materialnego (nieprawidłowości projektowo- -konstrukcyjne czynnika materialnego) – 89,8 %; • Niewłaściwe wykonanie czynnika materialnego –4,3 %; • Wady materiałowe czynnika materialnego – 4,3 %; • Niewłaściwy stan czynnika materialnego – 1,6 %. 15,7% PRZYCZYNY WYPADKÓW PRZY PRACY ZBADANYCH PRZEZ PIP Przyczyny wypadków przy pracy zbadanych przez PIP w 2025 r. 40,7% 43,6% • Nieprawidłowe zachowanie się pracownika – 52,1%; • Niewłaściwe samowolne zachowanie się pracownika – 23,5%; • Brak lub niewłaściwe posługiwanie się czynni - kiem materialnym przez pracownika – 11, 3%; • Nieprawidłowości w stosowaniu sprzętu ochronnego przez pracownika – 8,3%; • Stan psychofizyczny pracow - nika, niezapewniający bezpiecz- nego wykonywania pracy – 4,8%. • Niewłaściwa ogólna organizacja pracy – 78,9%; • Niewłaściwa organizacja stanowiska pracy – 13,3 %; • Niewłaściwa eksploatacja czynnika materialnego – 7, 8%. Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 43 remontowanej kamienicy; przemieszczania się w wykopie pracownik został uderzony przez spadającą do wykopu rurę o średnicy 800 mm i długości 36 m i wadze około 1600 kg (36 poszkodowanych – 17,7%); −utraty kontroli nad maszyną, narzędziem, środ- kiem transportu lub obsługiwanym sprzętem ruchomym – np. podczas transportu szyn kolejkowych doszło do utraty kontroli nad podwieszanym wózkiem transportowym, co doprowadziło do uderzenia pra - cownika transportowanymi szynami w głowę; podczas odbioru odpadów jeden z ładowaczy, stojąc za śmie - ciarką, został do niej przygnieciony przez samochód osobowy, który wjechał w tył pojazdu; podczas trans - portu ręcznego (w pięcioosobowym zespole) elek- trycznej prasy krawędziowej o masie 2500 kg – przy korzystaniu z wózka jezdniowego doszło do utraty sta - teczności maszyny i przygniecenia jednego z mężczyzn przez upadającą maszynę; pracownik został potrącony/ przygnieciony przez samowolnie staczający się pojazd wraz z przyczepą, na której załadowana była koparka (27 po szkodowanych – 13,3%). Wypadki podczas pracy zdalnej Do Państwowej Inspekcji Pracy pracodawcy zgłosili 12 zdarzeń wypadkowych, zaistniałych w 2025 r., podczas wykonywania pracy zdalnej. W wypadkach tych poszkodo - wanych zostało 12 osób, w tym 2 doznały ciężkich obra- żeń ciała, 9 poniosło śmierć, a jedna osoba doznała lekkich obrażeń ciała. Spośród 12 zdarzeń wypadkowych, dla których prowa - dzone były postępowania powypadkowe przez zespoły powypadkowe powołane przez pracodawców, 4 nie zosta- ły uznane za wypadki przy pracy. Powodem takiej decyzji był brak przyczyny zewnętrznej zdarzenia lub brak związku zaistniałego zdarzenia z pracą. Podstawą świadczenia pracy poszkodowanych w wypadkach podczas wykonywania pracy zdalnej była umowa o pracę. Wnioski do ZUS o podwyższenie składki wypadkowej Inspektorzy pracy w 2025 r. w 89 przypadkach wystąpi- li do ZUS z wnioskami o podwyższenie o 100% skład- ki na ubezpieczenie wypadkowe. Wnioski dotyczyły tych płatników składek, u których w dwóch kolejnych kontrolach stwierdzono rażące naruszenie przepisów bhp. Najwięcej takich sytuacji inspektorzy pracy stwierdzili u pracodawców w województwie wielkopolskim (21 wniosków). We wnio - skach kierowanych do ZUS dominowali przedsiębiorcy prowadzący działalność budowlaną – 66 podmiotów, następnie przedsiębiorcy z przetwórstwa przemysłowe- go – 17 podmiotów. Podsumowanie Analizy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy potwierdza - ją, że – podobnie jak w latach ubiegłych – przetwórstwo przemysłowe oraz budownictwo pozostają najbardziej niebezpiecznymi sektorami gospodarki, w których docho - dzi do największej liczby wypadków przy pracy o najpoważ- niejszych skutkach dla poszkodowanych. Dane te stały się kluczowym argumentem za kontynuacją i intensyfikacją działań nadzorczych w tych obszarach. W ramach realizacji strategii Unii Europejskiej dotyczącej bezpieczeństwa i higieny pracy, sektor przetwórstwa prze - mysłowego został objęty w latach 2025-2027 programem „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sek- torze przemysłowym – Wizja Zero”. Obecnie realizujemy drugi rok tej strategii, koncentrując się na: ●weryfikacji przestrzegania przepisów prawa pra - cy, ze szczególnym uwzględnieniem technicznego bezpie- czeństwa maszyn i urządzeń; ●kontroli wdrażania działań eliminujących nieprawidłowości, które mogą skutkować wypadkami; ●propagowaniu kultury bezpieczeństwa opartej na całkowi - tej eliminacji zdarzeń urazowych. Uzupełnieniem kontroli jest kampania edukacyjna „Bez- pieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Ma ona na celu zwiększenie zaangażowania pracodawców w budowanie bezpiecznych warunków pracy poprzez prawidłowe zarzą - dzanie bhp, rzetelną ocenę ryzyka zawodowego oraz sku- teczną prewencję zdrowotną. Równolegle Państwowa Inspekcja Pracy kontynuuje prio - rytetowe działania w sektorze budowlanym. Od 2025 r. kontrole w budownictwie prowadzone są w zmienionej for - mule, która pozwala na jeszcze skuteczniejsze reagowa- nie na dynamicznie zmieniające się zagrożenia na placach budowy. Nowe podejście jest ukierunkowane na natychmia - stowe eliminowanie bezpośrednich zagrożeń życia i zdro- wia oraz głębszą analizę systemowych przyczyn uchybień w zakresie ochrony pracy. W oparciu o doświadczenia kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy oraz analizę przyczyn wypadków przy pra - cy osób świadczących pracę na innej podstawie niż stosu- nek pracy, Główny Inspektor Pracy wystąpi z wnioskiem o podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do noweli- zacji rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecz- nej z dnia 23 stycznia 2022 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypad- kowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporzą- dzenia , poprzez wprowadzenie obowiązku wskazywania w karcie wypadku wniosków i zalecanych środków profi - laktycznych, także w odniesieniu do osób niebędących pracownikami. W ocenie Państwowej Inspekcji Pracy obecne przepisy nie zapewniają wystarczającego poziomu działań prewen - cyjnych wobec osób wykonujących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy. Obowiązujący wzór karty wypad - ku koncentruje się głównie na opisie zdarzenia i jego kwa- lifikacji prawnej, nie przewidując obowiązku formułowania wniosków oraz środków zapobiegawczych. W praktyce ogranicza to możliwość eliminowania przyczyn wypadków i przeciwdziałania podobnym zdarzeniom w przyszłości. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 44 ROZDZIAŁ 4 Zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy wprowadzenie obo- wiązku zamieszczania w karcie wypadku wniosków i środków profilaktycznych wzmocni prewencyjny charak - ter postępowań powypadkowych oraz przyczyni się do podniesienia standardów bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę poza stosunkiem pracy. Jednocześnie, w związku z doświadczeniami wynikają- cymi ze stosowania przepisów dotyczących postępowań powypadkowych, zasadne wydaje się przeprowadzenie przeglądu rozporządzenia w sprawie ustalania okolicz- ności i przyczyn wypadków przy pracy – dotyczy ono wypadków pracowniczych. W praktyce kontrolnej PIP identyfikowane są zagadnienia wymagające dalszej analizy i ewentualnego doprecyzowania, dotyczą- ce m.in. obowiązków stron postępowania powypad- kowego; sposobu realizacji obowiązku zapoznania poszkodowanego z protokołem powypadkowym np. w sytuacji, gdy jest nieprzytomny; trudności w uzy- skiwaniu informacji o rodzaju urazu poszkodowanego czy zakresu uprawnień inspektora pracy określonych w § 15 rozporządzenia. Kwestie te mają charakter przy- kładowy i będą przedmiotem dalszych prac analitycz- nych oraz konsultacyjnych. 5 Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 47 Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas realizacji kontroli w ramach strategii „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero” odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE A B C D E F G stan techniczny dróg, przejść komunikacyjnych i ramp wykaz prac szczególnie niebezpiecznych osłony i inne urządzenia ochronne zabezpieczenie lub oznakowanie miejsc niebezpiecznych ocena ryzyka zawodowego badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych F G 61 51 43 33 32 31 29 5. Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 5.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero 5.1.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero – kontrole Zakres kontroli Celem kontroli była weryfikacja przestrzegania obowią- zujących przepisów prawa pracy, w szczególności bez- pieczeństwa i higieny pracy w zakładach zajmujących się działalnością przemysłową. Kontrole były ukierunkowa - ne na ograniczenie zagrożeń wypadkowych. Zakres kontroli obejmował kompleksową analizę warun - ków pracy w zakładzie, poprzedzoną oceną informacji o zaistniałych wypadkach przy pracy, chorobach zawodo - wych oraz narażeniu pracowników na czynniki szkodliwe i niebezpieczne. Kontroli podlegała ocena przygotowania pracowników do pracy, terminowości i zakresu prowadzo - nych badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, organizacji pracy i stanowisk pracy, stanu techniczne - go maszyn, urządzeń, a także urządzeń i instalacji ener- getycznych, warunków panujących w pomieszczeniach pracy, sposobów realizowania transportu wewnętrznego oraz magazynowania. Inspektorzy pracy zwracali uwa - gę na prace szczególnie niebezpieczne, z uwzględnieniem zapewnienia właściwego nadzoru nad ich wykonywaniem. W trakcie kontroli analizie podlegała dokumentacja powy - padkowa oraz ocena ryzyka zawodowego. Przeprowadzono 771 kontroli w 765 podmiotach, w któ- rych świadczyło pracę 107 tys. osób, w tym 103 tys. osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Były to małe zakłady zatrudniające od 10 do 49 pracowników (41%), średnie od 50 do 249 osób (39%), duże o zatrudnieniu 250 pracowników i więcej (13%) oraz mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 9 osób (7%). Diagnoza Najwyższy poziom naruszeń stwarzających bezpośred- nie zagrożenie dla zdrowia i życia miał miejsce w trakcie eksploatacji maszyn i urządzeń technicznych. Nie- prawidłowości dotyczące osłon i innych urządzeń ochron- nych wystąpiły w 61% zakładów, elementów sterowniczych wpływających na bezpieczeństwo w 31% zakładów, urzą - dzeń do uruchamiania oraz całkowitego lub awaryjnego zatrzymywania maszyny w 22% zakładów. Nieprawidło - wości dotyczące instrukcji obsługi maszyn stwierdzono w 23% zakładów. Charakterystycznym przykładem były liczne maszyny, w których zdemontowano osłony, wyłącz - niki krańcowe, blokady lub kurtyny świetlne, pozostawiając swobodny dostęp do pił, frezów, wałów, mieszadeł, noży, kół pasowych. Ujawniono też maszyny z uszkodzonymi lub celowo zablokowanymi urządzeniami bezpieczeń - stwa, jak blokady osłon, maty naciskowe, fotokomórki czy urządzenia ryglujące, co pozwalało pracownikowi wejść lub sięgnąć kończynami do strefy niebezpiecznej przy pracują - cym mechanizmie. Szczególnie rażące były przypadki obejścia fabrycznych zabezpieczeń maszyn. Przykładem mogą być eksploato - wane liczne pilarki, traki, strugarki, frezarki, wiertarki, prasy i mieszalniki, w których można było uruchomić napęd przy otwartej osłonie lub sięgnąć ręką do strefy ruchu narzędzia. Szczególnie dużo nieprawidłowości stwierdzono w małych i średnich zakładach, w nich właśnie inspektorzy pracy wydali największą liczbę decyzji natychmiastowego wstrzy - mania eksploatacji maszyn, których dalsze użytkowanie oznaczałoby zagrożenie dla zdrowia pracowników. Ta k że urządzenia i instalacje energetyczne stano- wiły istotny obszar zagrożeń. Nieprawidłowości dotyczące ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym wystą - piły w 23% zakładów, badań i pomiarów skuteczności tej ochrony w 22% zakładów, a właściwej eksploatacji urzą - dzeń i instalacji w 31% zakładów. Ujawniano zarówno brak aktualnych pomiarów, jak i doraźne, prowizoryczne zasila - nie urządzeń, uszkodzone przedłużacze, otwarte rozdziel- nice, dostęp do części czynnych pod napięciem czy brak zabezpieczeń w strefach zagrożenia wybuchem. Stwier - dzono eksploatację maszyn z połączeniami przewodów umożliwiającymi bezpośredni dotyk części przewodzących prąd po wyrwaniu zadławień z obudowy. W 43% kontrolowanych zakładów występowały nieprawi - dłowości w zabezpieczeniu lub oznakowaniu miejsc nie- bezpiecznych, a w 20% nie zapewniono właściwego stanu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 48 ROZDZIAŁ 5 technicznego obiektów i pomieszczeń pracy. W praktyce zagrożenia te prowadziły do licznych potknięć, poślizgnięć, kolizji i wpadnięć do otworów technologicznych. Stwierdzono niezabezpieczone studnie, zagłębienia przy obrabiarkach, otwory technologiczne w posadzkach oraz brak osłon lub barierek przy różnicach poziomów. Nieprawidłowości dotyczące wykazu prac szczególnie niebezpiecznych stwierdzono w 29% zakładów, a nieopra- cowanie szczegółowych wymagań przy wykonywaniu tych prac w 27%. Pozostałe nieprawidłowości w tym zakresie, dotyczyły niezapewnienia: −odpowiednich środków zabezpieczających (14% zakładów); −bezpośredniego nadzoru nad wykonywaniem prac szcze - gólnie niebezpiecznych (12% zakładów); −instruktażu przed rozpoczęciem prowadzenia prac szcze - gólnie niebezpiecznych (12% zakładów). Rażącym przykładem lekkomyślności było nieuwzględ - nienie, w wykazie prac szczególnie niebezpiecznych, pra- cy na wysokości przy użyciu rusztowania, mimo że właśnie podczas takiej pracy doszło już wcześniej w kontrolowanym podmiocie do wypadku polegającego na upadku z wysoko - ści trzech metrów. Instrukcje bhp dotyczące procesów technologicznych i prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi były niepra - widłowe w 24% zakładów. Często pracodawcy ograniczali się do ogólnego powielenia wymogów z rozporządzenia, bez odniesienia do rzeczywiście wykonywanych prac. Nieprawidłowości w organizacji prac transportowych przy użyciu urządzeń mechanicznych wystąpiły w 16% zakładów, w instrukcjach ruchu na drogach wewnątrzzakła - dowych w 24%, a w stanie dróg, przejść i ramp w 33%. W magazynowaniu i składowaniu brak odpo- wiednich instrukcji dotyczył 24% zakładów, a brak informacji o dopuszczalnym obciążeniu podłóg, stro - pów i urządzeń do składowania aż 39%. Charaktery- stycznym przykładem było ręczne przemieszczanie bardzo ciężkich elementów lub opakowań bez odpowied - niego sprzętu, co prowadziło do urazów układu mięśniowo- -szkieletowego, przygnieceń i uderzeń. Drugim przykładem było składowanie materiałów poza wyznaczonymi miejsca - mi, w świetle dróg transportowych i komunikacyjnych, bez zabezpieczenia przed przemieszczeniem, co zwiększało ryzyko kolizji, wyślizgnięć i przygnieceń. W zakresie czynników szkodliwych, niebezpiecz- nych i uciążliwych szczególnie niepokojący był stan badań i pomiarów środowiska pracy. Nieprawidłowości w samym wskazaniu czynników szkodliwych, dla których należy wykonywać badania i pomiary, wystąpiły w 11% zakładów, natomiast w zakresie przeprowadzania badań i pomia - rów czynników szkodliwych już w 32% zakładów. Oznacza to, że znaczna część pracodawców nie dysponowała aktu - alną wiedzą o poziomie narażenia pracowników na hałas, pyły, drgania czy czynniki chemiczne, a przez to nie mogła właściwie oszacować ryzyka zawodowego ani dobrać sku - tecznych środków profilaktycznych. Dużym problemem była niska jakość i nieaktualność oce- ny ryzyka zawodowego. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w 51% zakładów, przy czym brak oceny dotyczył 5% stanowisk, a uchybienia 20% stanowisk. Dane te poka - zują, że wielu pracodawców nadal traktuje ocenę ryzyka jako dokument tworzony jednorazowo, często według wzorów ogólnych, bez rzeczywistego odniesienia do konkretnych czynności, stosowanych maszyn, materiałów, organizacji stanowiska i rzeczywistych zagrożeń. Przykładem może być ocena ryzyka sporządzona dla stanowiska pracownika pro - dukcji, w której opis stanowiska był ogólny i nie korespon- dował z faktycznie wykonywanymi czynnościami, ani nie obejmował maszyn i urządzeń obsługiwanych przez pracow - nika. Takie podejście powodowało pomijanie zagrożeń fak- tycznie występujących na stanowisku pracy. W kontrolowanych podmiotach w latach 2022-2024 odnotowano łącznie 5099 wypadków przy pracy, w któ- rych 73 osoby odniosły ciężkie obrażenia ciała, a 12 osób poniosło śmierć. Inspektorzy pracy poddali analizie 2789 dokumenta- cji powypadkowych, a także dokumenty oceny ryzyka zawodowego sporządzone dla stanowisk pracy, na których zatrudnieni byli pracownicy poszkodowani w wypadkach. W 4% zakładów pracodawcy nie prowadzili rejestru wypadków, natomiast w co dziesiątym stwierdzono uchybie - nia w tym zakresie. Nieprawidłowości dotyczące sporządza- nia dokumentacji powypadkowej wystąpiły w 21% zakładów, przy czym uchybienia odnotowano w co dziesiątej analizo - wanej dokumentacji. Nieprawidłowe ustalenia okoliczności Wypadki przy pracy – analiza dokumentacji powypadkowej i dokumentacji oceny ryzyka zawodowego odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości nieustalenie wszystkich okoliczności wypadku określenie w protokole powypadkowym środków i wniosków pro laktycznych nieustalenie wszystkich przyczyn wypadku przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego dla zidenty kowanych zagrożeń po zaistnieniu wypadku, w tym zagrożeń którego(ych) aktywizacja doprowadziła do wypadku uaktualnienie oceny ryzyka zawodowego po zaistnieniu wypadku identy kacja zagrożenia(ń), którego(ych) aktywizacja doprowadziła do wypadku A B C D sporządzenie dokumentacji wypadkowej G H F zebranie aktualnych informacji potrzebnych do oceny ryzyka zawodowego E 39 38 2828 25 22 21 20 BACDEFGH SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 49 wypadków stwierdzono w 25% zakładów. Błędne ustalenie przyczyn wypadków wystąpiło w 38% zakładów. Jednym z najpoważniejszych problemów było nieprawi- dłowe ustalanie przyczyn wypadków. Zespoły powypad- kowe często myliły przyczynę wypadku z samym zdarzeniem powodującym uraz lub z odchyleniem od sta - nu normalnego. Często w określeniu przyczyn wypadku pomijano przyczyny techniczne i organizacyjne. Przykładem może być wypadek związany z wybuchem acetylenu podczas transportu butli z gazem technicznym, w którym jako przyczynę wskazano sam wybuch, pomijając m.in. niewłaściwą organizację pracy, brak instrukcji trans - portu, brak zabezpieczenia zaworów oraz nieuwzględnienie atmosfery wybuchowej w ocenie ryzyka. W innym przy - padku, dotyczącym obsługi rębaka, zespół powypadkowy nie ustalił rzeczywistych przyczyn zdarzenia, a dodatkowo zamieścił niezgodny z przepisami wniosek, że brak wcze - śniejszych podobnych zdarzeń zwalniał pracownika z obo- wiązku stosowania okularów ochronnych. Nieprawidłowości w zakresie określania w proto- kole powypadkowym środków i wniosków profilak- tycznych odnotowano w 28% zakładów. W tym obszarze zespoły ograniczały się do omówienia wypadku przy pra - cy, ponownego przeszkolenia poszkodowanego. W znacz- nej części protokołów powypadkowych inspektorzy pracy stwierdzili określenie środków profilaktycznych nieade - kwatnych do przyczyny wypadku. Kolejnym problemem było niezastosowanie przez pracodawcę środków i wniosków profilaktycznych w praktyce, które stwierdzono w 17% zakładów. Jednym z przykładów, w związku ze śmiertelnym wypadkiem pra - cownika, było nieopracowanie szczegółowej instrukcji wymiany filtrów na wieży suszarniczej z wyszczególnie - niem i wskazaniem miejsca składowania zużytych filtrów. Pracodawca do czasu zakończenia kontroli nie opracował takiej instrukcji. Niezadowalający był również poziom powiązania postępowania powypadkowego z oceną ryzyka zawodowego . Nieprawidłowości w dokumentowaniu oceny ryzyka związanej z wypadkami wystąpiły w 9% zakładów. Brak zebrania aktualnych informacji niezbęd - nych do oceny ryzyka stwierdzono w 20% zakładów. Niezidentyfikowanie wszystkich zagrożeń, których aktywizacja doprowadziła do wypadku, ujawnio - no w 22% zakładów. W co piątym przypadku stwier- dzono brak aktualizacji oceny ryzyka po zaistnieniu wypadku (dotyczyło to 39% zakładów). W 16% zakła - dów pracodawcy nie informowali pracowników o ryzy- ku po wypadku (dotyczyło to 5% objętych badaniem pracowników), a w kolejnych 16% nie zapewniano udzia - łu osób organizujących pracę w procesie oceny ryzyka. Wskazuje to, że etap działań po wypadku, kluczowy dla zapobiegania podobnym zdarzeniom w przyszłości, był najsłabszym elementem systemu. Potwierdzają to rów - nież przykłady. W jednym przypadku po śmiertelnym wypadku zbiorowym związanym z eksplozją gazu, pra- codawca co prawda opracował instrukcję transportu substancji niebezpiecznych, jednak nie zaktualizował oceny ryzyka o zagrożenie mogące wywołać wybuch. Na podobnym poziomie utrzymywały się nieprawidło- wości dotyczące spójności środków profilaktycznych wynikających z oceny ryzyka zawodowego i proto - kołów powypadkowych. Brak uwzględnienia w zaktuali- zowanej ocenie ryzyka środków określonych w protokole powypadkowym stwierdzono w 26% zakładów. Brak spój - ności wdrożonych środków wynikających z oceny ryzyka zawodowego ze środkami i wnioskami z protokołu powy - padkowego ujawniono w co piątym zakładzie. W praktyce oznaczało to, że nawet jeśli oba dokumenty były formalnie sporządzone, zawierały różne lub niespójne działania pro - filaktyczne. Przykładem było nieuwzględnianie w ocenie ryzyka zaleceń dotyczących montażu zabezpieczeń tech - nicznych przy drzwiach, transporterach czy maszynach, mimo że zostały one wskazane jako konieczne. Innym przykładem było ograniczanie działań profilaktycznych jedynie do omówienia zdarzenia z pracownikami, bez wprowadzania zmian technicznych lub organizacyjnych wskazanych w dokumentacji powypadkowej. Zadania w zakresie nadzoru i kontroli stanu bhp naj- częściej wykonywali specjaliści spoza zakładu, rzadziej etatowa służba bhp, a jeszcze rzadziej pracodawca lub pracownik zatrudniony przy innej pracy. Powierzanie zadań służby bhp głównie podmiotom zewnętrznym (choć nie stanowi naruszenia prawa), może ograniczać skuteczność i znajomość realnych warunków pracy. Najczęstszym uchy - bieniem był brak sporządzania okresowych analiz stanu bhp, co stwierdzono w 35% zakładów. Charakterystycznym przykładem była analiza stanu bhp zawierająca pustą tabe - lę dotyczącą narażenia na czynniki szkodliwe, bez wartości narażenia, bez wniosków i bez planu poprawy warunków pracy. W co piątym zakładzie pracodawcy nie konsultowali z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkich działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. W stosunku do czterech pracodawców, z uwagi na stwier - dzone rażące naruszenia przepisów bhp, inspektorzy pracy skierowali wnioski do ZUS o podwyższenie składki na ubez - pieczenie wypadkowe. Wszystkie zostały uwzględnione i ZUS wydał decyzje o podwyższeniu o 100% wysokości sto - py procentowej składki. Wnioski Wnioski wskazują na dużą skalę nieprawidłowości w obsza- rze ekspolatacji maszyn i urządzeń, zwłaszcza w zakre- sie braku osłon i urządzeń ochronnych, w szczególności w zakładach małych i średnich, w branżach z przewagą maszyn starszego typu. Wysoki odsetek nieprawidłowości w ocenie ryzyka zawodowego i w dokumentacji powypad - kowej dowodzi, że oba te obszary nadal są przez wie- lu pracodawców traktowane formalnie, a nie jako realne narzędzia prewencji. Problemem pozostaje niewystar- czająca jakość działań służby bhp, zwłaszcza w zakre- sie corocznych analiz stanu bhp, kontroli warunków pracy i rzetelnego uczestnictwa w badaniu przyczyn wypadków. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 50 ROZDZIAŁ 5 Nieprawidłowości związane z postępowaniem powypad- kowym, brakiem ponownej oceny ryzyka po wypadku oraz niespójnością środków profilaktycznych mają bezpośredni związek ze stanem bezpieczeństwa pracy, ponieważ unie - możliwiają trwałe usuwanie przyczyn zdarzeń i sprzyjają powtarzalności wypadków. Dzięki zdecydowanym działa - niom kontrolnym inspektorów pracy wdrożono środki profilaktyczne, których pracodawcy wcześniej nie wprowa - dzili, co istotnie przyczyniło się do poprawy stanu bhp, wła- ściwego prowadzenia postępowań powypadkowych oraz realnego ograniczenia ryzyka występowania podobnych wypadków w przyszłości. Z przeprowadzonych kontroli wynika również, że część poszkodowanych w wypadkach to osoby zatrudnione na innej podstawie niż stosunek pracy. W takich przypadkach płat - nicy składek sporządzają kartę wypadku. Obecnie jednak dokument ten nie obejmuje kwestii formułowania wniosków i środków profilaktycznych, co w praktyce prowadzi do pomi - jania wniosków profilaktycznych oraz ogranicza skuteczność działań zapobiegających podobnym zdarzeniom w przyszło - ści. Dlatego, dostrzegając problem braku skutecznej i peł- nej ochrony w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, zasadne wydaje się rozszerzenie obowiązków pracodawcy (określonych w art. 304 Kodeksu pracy) w zakresie bhp wobec tych osób. Rozszerzenie to powinno obejmować obowiązek wskazywania wniosków i zalecanych środków profilaktycz - nych w karcie wypadku w odniesieniu do osób niebędących pracownikami w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W świetle wyników kontroli zasadne jest kontynu- owanie i wzmacnianie działań kontrolnych ukierun- kowanych na zakłady o wysokiej wypadkowości oraz na podmioty, w których wcześniej stwierdzono poważne naruszenia . Kontrole powinny w szczególności obejmować ocenę stanu technicznego maszyn, jakość oce - ny ryzyka zawodowego oraz sposób prowadzenia postępo- wań powypadkowych. Niezbędne jest także utrzymanie i rozszerzanie działań prewencyjno-szkoleniowych kierowanych do pracodawców, kadry kierowniczej i służby bhp, zwłaszcza w zakresie: właściwej identyfikacji zagro - żeń, metod badania wypadków, organizacji prac szcze- gólnie niebezpiecznych oraz praktycznego powiązania oceny ryzyka zawodowego z dokumentacją powypadkową. Pozwoli to na ograniczenie liczby wypadków przy pracy w przyszłości. 5.1.2. Kampania „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” oraz program „Prewencja wypadkowa” W 2025 r. rozpoczęliśmy 3-letnią kampanię „Bezpieczeń- stwo pracy zależy od Ciebie”, która jest elementem strategii „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja ZERO”. Ma ona na celu uświadomienie pracodawcom i osobom odpowiedzial - nym za bezpieczeństwo konieczność bezpośredniego zaangażowania się w sprawy zarządzania bhp oraz zachę - cenie do uczestnictwa pracowników w działaniach słu- żących zwiększaniu poziomu bezpieczeństwa pracy. Działaniami o charakterze prewencyjnym, promocyjnym i edukacyjnym inspekcja pracy zamierza: ●inspirować do zmiany postaw, popularyzując wzorce kultu - rowe bezpieczeństwa pracy i odpowiedzialności za wyko- nywane zadania; ●wskazywać na tragiczne konsekwencje nieprzestrzega - nia przepisów bhp i nieodpowiedzialnych, zachowań oraz upowszechniać ku przestrodze wnioski z analiz wypadków przy pracy; ●zachęcać pracodawców i pracowników do podnoszenia poziomu kultury technicznej i organizacyjnej w miejscu pra - cy i inspirować do dzielenia się „dobrymi praktykami”. Hasłem kampanii „Włącz tryb bezpieczny” zapra- szamy wszystkich zainteresowanych do włączenia się w działania i wspólne realizowanie przedsięwzięć na rzecz poprawy bezpieczeństwa pracy i ograniczenia ryzyka wypadków przy pracy. Informacje o kampanii, organizowanych wydarzeniach i szkoleniach, a także publikacje tematyczne, można zna - leźć na stronie www.bhpnatak.pl, za pośrednictwem której przez najbliższe 2 lata będą promowane działania z obszaru prewencji wypadkowej. Inspekcja pracy nieodpłatnie udo - stępnia na tej stronie pracodawcom plakaty – prace z kon- kursu zwiększającego świadomość zagrożeń wypadkowych i sposobów ich ograniczania – które mogą zostać wykorzy - stane do prowadzenia akcji promujących kulturę bezpie- czeństwa. W 2025 r. z możliwości takiej skorzystały firmy Plakat kampanii adresowany do pracodawców SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 51 ERGIS S.A. Odział w Oławie oraz ALSTAL Grupa Budowla- na sp. z o.o. sp. k. W 2025 r. działaniami pozakontrolnymi objęliśmy ponad 7, 8 tys. podmiotów, w tym: prawie 4 tys. pracodawców, ponad 1,1 tys. pracowników, ponad 800 przedstawicieli służby bhp oraz blisko 700 społecznych inspektorów pra - cy. Nasze działania to przede wszystkim szkolenia organi- zowane przez okręgowe inspektoraty pracy, konferencje i seminaria (w liczbie 157) o tematyce związanej z prewencją wypadkową w miejscu pracy, prawidłowym prowadzeniem postępowań powypadkowych oraz zarządzaniem ryzykiem zawodowym. Poniżej kilka przykładów takich wydarzeń: 95 marca 2025 r. – konferencja pt.: „Bezpieczeństwo pracy a innowacyjne technologie w przemyśle” zorganizowana przez OIP Katowice na 21 Międzynaro - dowych Targach Bezpieczeństwa, Higieny Pracy oraz Ochrony Przeciwpożarowej BHP 2025. Podczas wyda - rzenia podejmowano m.in. tematy związane z zarzą- dzaniem ryzykiem w dobie cyfryzacji oraz rolą sztucznej inteligencji w prognozowaniu i zapobieganiu wypadkom przy pracy; 924 kwietnia 2025 r. – OIP Zielona Góra we współpra - cy z Akademią im. Jakuba Paradyża w Gorzowie Wiel- kopolskim zorganizował konferencję pt.: „Bezpieczna eksploatacja maszyn a wypadki przy pracy” , na któ- rej podejmowano m.in. tematy związane z oceną ryzyka zawodowego związanego z eksploatacją maszyn, naj - częstszych przyczyn wypadków przy pracy podczas pra- cy przy maszynach, systemów bezpieczeństwa stanowisk zrobotyzowanych i linii produkcyjnych, a także wpływu modernizacji i utrzymania maszyn na ich bezpieczeństwo; 923 maja 2025 r. – OIP Kielce wspólnie z Politechniką Świętokrzyską oraz Fundacją Kultura Bezpieczeństwa zorganizował konferencję „Zapobieganie wypadkom w przemyśle i budownictwo – wizja zero” . Na terenie uczelni odbyły się wykłady, warsztaty i pokazy, które przy - bliżyły słuchaczom wiedzę z zakresu najnowocześniej- szych rozwiązań dotyczących prewencji wypadkowej; 93 czerwca 2025 r. – konferencja „Wizja Zero – zapo- bieganie wypadkom przy pracach magazynowych”, która odbyła się podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich ITM. W trakcie wydarzenia omówiono m.in. zagadnienia związane z bezpieczeństwem pracy w maga - zynach, w tym obsługi suwnic, układnic oraz regałów prze- suwnych. Przedstawiono również najnowsze rozwiązania technologiczne minimalizujące ryzyko wypadków przy pra - cach magazynowych, a także przykłady wypadków przy pracy, zbadanych przez inspektorów pracy; 92 września 2025 r. podczas Forum BHP, OIP Warszawa zorganizował wspólnie z ZUS oraz Centrum Medycznym Puławska konferencję „Wypadek przy pracy i co dalej? Procedury, badania, świadczenia” . Podczas wydarze- nia uczestnicy mogli uzyskać wiedzę na temat badania okoliczności i przyczyn wypadków, prowadzenia postępo - wań powypadkowych, roli profilaktycznych badań lekar- skich oraz świadczeń przysługujących z ubezpieczenia wypadkowego. Kampania promowana była także podczas innych wydarzeń. Przykładowo w dziesięciu zakładach pracy z województwa świętokrzyskiego zorganizowano Tydzień Bezpieczeństwa Pracy w Przemyśle, pod hasłem „Wypadek to nie przypadek” . W trakcie wydarzenia odbywały się szkolenia dotyczące prowadzenia postępo - wań powypadkowych, a także ćwiczenia p.poż. i pokazy ratownictwa prowadzone przez przedstawicieli Państwowej Straży Pożarnej oraz zakładowych służb bhp. Tygodniowi bezpieczeństwa towarzyszyła akcja promocyjna w Interne - cie i mediach społecznościowych. Ważnym działaniem związanym z kampanią jest także program „Prewencja wypadkowa”, którego celem jest wspieranie małych i średnich firm w działaniach na rzecz ograniczenia zagrożeń wypadkowych. Do udziału zaprasza - ni są pracodawcy prowadzący przedsiębiorstwa działające w branżach o podwyższonym wskaźniku wypadkowości oraz takie, w których w ostatnich latach miała miejsce zwiększona liczba wypadków przy pracy (typowani na podstawie danych ZUS-IWA). Oprócz praktycznej wiedzy uczestnicy otrzymują merytoryczną pomoc inspektorów pracy przy wdrażaniu ele - mentów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy oraz przy eliminowaniu nieprawidłowości. Na bezpłatnych szkole - niach organizowanych w okręgowych inspektoratach pracy pracodawcom przekazywana jest wiedza o: −identyfikacji zagrożeń w zakładzie pracy; −roli współdziałania pracodawcy z pracownikami w proce - sie eliminacji i ograniczenia ryzyka zawodowego; −prawidłowym dokumentowaniu wyników oceny ryzyka; −zasadach szacowania ryzyka zawodowego; −ustalaniu przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy; −eliminowaniu ich powtarzalności. Uczestnicy programu otrzymują również bezpłatne mate - riały wspomagające ich w realizacji działań naprawczych w firmie, w tym: dwie listy kontrolne „Prewencja wypadko - wa. Lista kontrolna z komentarzem”, „Ocena ryzyka zawo- dowego. Lista kontrolna z komentarzem” oraz broszurę „Wypadek przy pracy. Poradnik pracodawcy”. Pracodawcy, którzy zrealizują w swoich firmach działania na rzecz popra - wy bezpieczeństwa pracy i oceny ryzyka zawodowego, a także przejdą pozytywną weryfikację podjętych działań, Konferencja Państwowej Inspekcji Pracy na Międzynarodowych Targach Poznańskich ITM SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 52 ROZDZIAŁ 5 otrzymują od Państwowej Inspekcji Pracy zaświadczenie o ukończeniu programu prewencyjnego. W 2025 r. w okrę - gowych inspektoratach pracy zorganizowano 187 szkoleń dla pracodawców , w których uczestniczyło łącznie ponad Materiały wspomagające realizację programu „Prewencja wypadkowa” 1,6 tys. pracodawców i ich przedstawicieli. Liczba uczestników szkoleń wskazuje na realne zainteresowanie tematyką bezpieczeństwa pracy i potrzebę podnoszenia kompetencji w tym zakresie. Efektem prowadzonych działań szkoleniowych było przy- stąpienie do programu 569 pracodawców. Oznacza to, że więcej niż co trzeci uczestnik szkoleń zdecydował się na podjęcie konkretnych działań zmierzających do popra - wy bezpieczeństwa w swoim zakładzie pracy. Jest to wyraź- ny sygnał, że działania edukacyjne skutecznie motywowały pracodawców do wdrażania zmian organizacyjnych i tech - nicznych w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy. Istotnym elementem realizacji programu była także współpraca z pracodawcami w zakresie diagnozowania zagrożeń i oceny poziomu bezpieczeństwa pracy. W ramach programu 276 pracodawców przesłało do okręgowych inspektoratów pracy ankiety specjalistyczne, które pozwoliły na identyfikację najczęstszych problemów i obsza - rów wymagających poprawy. Był to ważny krok umożliwia- jący dopasowanie działań naprawczych do rzeczywistych potrzeb zdiagnozowanych w zakładach pracy. Kolejnym etapem była weryfikacja efektów wykona - nych działań naprawczych. W tym celu przeprowadzono 323 kontrole, z których 208 zakończyło się wyni - kiem pozytywnym. Jako sukces programu należy uznać fakt, że niemal dwie trzecie skontrolowanych podmiotów – uczestników programu, skutecznie wdrożyło działania poprawiające bezpieczeństwo pracy oraz ograniczające zagrożenia wypadkowe. Liczba ta potwierdza, że program nie miał charakteru wyłącznie informacyjnego, ale prowa - dził do rzeczywistych, mierzalnych zmian w organizacji pra- cy oraz zwiększenia poziomu bezpieczeństwa pracy. ●W związku z promocją kampanii okręgowe inspektora- ty pracy organizowały również stoiska informacyj- no-konsultacyjne oraz dyżury ekspertów, podczas których udzielaliśmy zainteresowanym informacji i porad z zakresu prewencji wypadkowej oraz oceny ryzyka zawo - dowego. Przykładowo OIP Bydgoszcz uruchomił punkt poradnictwa na Centralnych Targach Maszyn, Urządzeń i Sprzętu Rolniczego eRobocze SHOW w Lubieniu Kujaw - skim. OIP Gdańsk zorganizował stoisko informacyjno- -poradnicze na V Dniach Bezpieczeństwa Pracy i Ochrony Zdrowia na Uniwersytecie Gdańskim. OIP Katowice zorga - nizował 6 dyżurów telefonicznych, podczas których praco- dawcy z województwa śląskiego mogli uzyskać wsparcie z zakresu obowiązujących standardów bezpieczeństwa, a także uzyskać informacje dotyczące eliminowania zagrożeń w miejscu pracy i wdrażania rozwiązań sprzyja - jących tworzeniu zdrowych i bezpiecznych warunków pra- cy. Od kwietnia do czerwca 2025 r. w OIP Zielona Góra SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 53 funkcjonowały porady telefoniczne dla pracodawców zwią- zane z realizacją programu „Prewencja wypadkowa”. Narzędziem promocji kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” oraz programu „Prewencja wypadkowa” były również bezpłatne materiały i publikacje wykorzysty - wane podczas szkoleń, konferencji, seminariów, spotkań z pracodawcami, targów branżowych, a także podczas kontroli przeprowadzanych przez inspektorów. Na potrzeby kampanii opracowano nową ulotkę pt.: „Wizja ZERO. Zdrowa i bezpieczna praca”. Łącznie wykorzystano 10 400 egzem- plarzy publikacji Państwowej Inspekcji Pracy, z czego 7109 egzemplarzy przekazano bezpośrednio w związku z realizacją programu „Prewencja wypadkowa”. Materia - ły te stanowiły praktyczne wsparcie dla pracodawców, pomagając im wdrażać zasady oceny ryzyka zawodowego i eliminować zagrożenia. W przygotowaniu jest również broszura dotycząca prze - ciwdziałania wypadkom przy pracy w przemyśle w oparciu o zasady Wizji ZERO. Będzie ona wykorzystana jako narzę - dzie pomocnicze kampanii w ciągu kolejnych 2 lat. Działania prowadzone na terenie całego kraju wspierane były kampanią medialną za pośrednictwem telewizji, radia oraz Internetu, finansowaną i realizowaną w 2025 r. ze środ - ków Państwowej Inspekcji Pracy. Przygotowaliśmy m.in. spot telewizyjny, dwa spoty radiowe oraz bannery wykorzystywa - ne w promocji prowadzonej w Internecie. Kampanię medialną rozpoczęliśmy 27 sierpnia od działań prowadzonych w Internecie. Bannery emitowane były na por - talach pośrednictwa pracy pracuj.pl, rocketjobs.pl, indeed.pl i olx.pl praca, dzięki czemu możliwe było dotarcie do osób aktywnie szukających zatrudnienia. Do promocji wyko - rzystano również sieć Google Ads (GDN) oraz platformę zakupu reklam DV360, co pozwoliło na precyzyjny dobór odbiorców przekazu, zbudowanie szerokiego zasięgu kam - panii i dotarcie do pracowników oraz pracodawców w miej- scach w Internecie, które odwiedzają na co dzień – od portali informacyjnych, przez serwisy branżowe, po aplikacje mobil - ne. Ponadto, w kampanii wykorzystana została wyszukiwar- ka internetowa, gdzie promowano specjalnie przygotowane reklamy tekstowe wyświetlane użytkownikom w wynikach wyszukiwania Google po wpisaniu określonych słów kluczo - wych. Dało to możliwość zaadresowania przekazu do osób aktywnie poszukujących informacji m.in. o bezpieczeń - stwie pracy, przepisach bhp, szkoleniach czy warunkach zatrudnienia. Wszystkie wykorzystane narzędzia kierowały internautów na stronę kampanii www.bhpnatak.pl. Do 7 paź - dziernika kampania wygenerowała prawie 11 mln wyświe- tleń reklam, a także odnotowano prawie 610 tys. kliknięć internautów w bannery i inne formy reklamy . Kolejną odsłoną kampanii medialnej była zaplanowa - na na okres 6.10. – 23.11.2025 r. w 32 stacjach radiowych emisja dwóch spotów – jednego skierowanego do praco - dawców, a drugiego do pracowników. Ta forma promo- cji prowadzona była m.in. w ogólnopolskich rozgłośniach RMF FM, Radio ZET oraz wybranych regionalnych stacjach RMF MAXX, Polskiego Radia, Radia Plus, Radia Złote Przeboje, Radio ESKA oraz Meloradia. W sumie w czasie kampanii radiowej wyemitowano 855 spotów, w tym 613 do pracowników i 242 do pracodawców. W przypadku pierwszego spotu osiągnięto wskaźnik dotarcia na poziomie 56,6%, co przełożyło się na ok. 2,73 mln słuchaczy z gru - py docelowej. W grupie pracodawców osiągnięto wskaźnik 40,9%, co odpowiada dotarciu na poziomie 1,59 mln osób. Działania w Internecie i radiu wzmocnione zostały kam - panią telewizyjną. W listopadzie i grudniu 30-sekundowy spot został wyemitowany ponad 4,8 tys. razy w 162 Harmonogram dyżurów telefonicznych w OIP Zielona Góra Ulotka „Wizja ZERO. Zdrowa i bezpieczna praca” Banner internetowy kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 54 ROZDZIAŁ 5 stacjach telewizyjnych, w tym ogólnopolskich kanałach TVP1, TVP2, Polsat oraz stacjach tematycznych grupy TVP, Polsat i TVN. Dzięki emisji telewizyjnej przekaz kampanii dotarł do 2,75 mln osób z zakładanej grupy odbiorców. Promocja kampanii i jej przesłania prowadzona była rów - nież na zasadach non-profit w okręgowych inspektoratach pracy. W 2025 r. w lokalnych i regionalnych mediach (tele - wizji, radiu, Internecie i prasie) ukazały się 143 informa- cje dotyczące m.in. organizowanych przez inspekcję pracy szkoleń, konferencji, seminariów, a także działań prowadzo - nych przez inspektorów pracy. Wnioski Doświadczenia wynikające z pierwszego roku realiza- cji kampanii wskazują, że wśród jej adresatów występu- je zapotrzebowanie na szkolenia z zakresu zarządzania bezpieczeństwem pracy i prewencji wypadkowej. Doty - czy to przede wszystkim małych i średnich przedsiębiorstw, gdzie tego rodzaju wiedza kształtuje się na niskim poziomie. Wielu pracodawców bagatelizuje przeprowadzenie i stoso - wanie oceny ryzyka zawodowego, jako narzędzia codzien- nego usprawniania procesów pracy pod kątem bhp. Udział w programie „Prewencja wypadkowa” dla części pracodaw - ców jest motywacją do podjęcia wysiłku i zaangażowania podległych pracowników, ale również niezbędnych zaso - bów finansowych w zwiększenie poziomu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia. Pracodawcy najczęściej uczest - niczą w programie w celu: dostosowania warunków pra- cy panujących w zakładzie do obowiązujących przepisów bhp, przeprowadzenia reorganizacji zakładu, opracowania lub dokonania aktualizacji oceny ryzyka zawodowego oraz skorzystania z bezpłatnej, fachowej wiedzy inspektorów pracy. Największe trudności stwarza pracodawcom właściwe wdrożenie procedur bezpieczeństwa opra- cowanych na podstawie dokonanej oceny ryzyka zawodo- wego. Jako główną przyczynę tych problemów wskazywali oni niedostateczną wiedzę osób kierujących pracownikami (pomimo ciągłych szkoleń prowadzonych przez istniejące w zakładach komórki służby bhp). Skutkuje to niedoinformo - waniem pracowników o zagrożeniach występujących na ich stanowiskach pracy, co w sposób bezpośredni może przy - czynić się do wystąpienia wypadków przy pracy. Program „Prewencja wypadkowa” spotkał się z real - nym zainteresowaniem pracodawców i przyniósł wymierne efekty – prawie 35% uczestników programu przeszło kon- trolę Państwowej Inspekcji Pracy z wynikiem pozytywnym. Pokazuje to, że działania edukacyjne skutecznie przekładają się na konkretne zmiany organizacyjne i techniczne przynaj - mniej w części zakładów pracy. Program nie tylko zwiększa świadomość zagrożeń, lecz także skutecznie wspiera proces wdrażania praktycznych rozwiązań prewencyjnych. Jednocześnie widoczna jest rola działań informacyjnych i popularyzatorskich. Ponad 150 wydarzeń edukacyj - nych oraz ponad 10 tysięcy przekazanych publikacji wskazują na szeroki zakres oddziaływania programu. Szczególne znaczenie ma także aktywność medialna, która pozwala dotrzeć do pracodawców niezależ - nie od ich bezpośredniego udziału w szkoleniach czy konferencjach. Analiza danych pokazuje również, że proces poprawy bezpieczeństwa pracy ma charakter etapowy. Nie wszy - scy uczestnicy szkoleń decydują się na wdrożenie progra- mu, a tylko część z nich kończy go z pełnym sukcesem. Wynika to z faktu, że wdrożenie skutecznych rozwiązań prewencyjnych wymaga zaangażowania organizacyjnego, finansowego oraz zmiany podejścia do zarządzania bezpie - czeństwem pracy. Program „Prewencja wypadkowa” w 2025 r. stanowił kompleksowe narzędzie wspierające pracodawców w poprawie bezpieczeństwa pracy . Jego realizacja objęła kilka tysięcy przedsiębiorstw na etapie informowa - nia, ponad półtora tysiąca uczestników szkoleń oraz setki podmiotów, które podjęły konkretne działania naprawcze. O potencjalnym zainteresowaniu obiorców programem „Prewencja wypadkowa” świadczą wyniki badania zreali - zowanego w 2025 r. na zlecenie Państwowej Inspekcji Pra- cy na grupie N=411 pracodawców – osób odpowiedzialnych w firmach za podejmowanie kluczowych decyzji w obszarze bhp. Na pytanie dotyczące chęci udziału w programie, któ - rego głównym celem jest dostarczenie wiedzy dotyczącej prawidłowego określania przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy, a także sporządzania prawidłowej oceny ryzyka zawodowego jako kluczowego elementu zarządzania bez - pieczeństwem i prewencji wypadkowej, 61% pracodawców odpowiedziało twierdząco. Odsetek ten jest jeszcze wyższy wśród pracodawców prowadzących działalność w wybra - nych sektorach – działalność w zakresie administrowania i działalność wspierająca (82%), opieka zdrowotna i pomoc społeczna (79%), przetwórstwo przemysłowe objęte kam - panią (67%), działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi (65%). Z doświadczeń inspekcji pracy wynika również, że część z pracodawców nie przystępuje do programu lub rezy - gnuje po udziale w szkoleniu. Jednym z powodów jest obawa przed kontrolą inspektora pracy i ujawnieniem nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy występujących w zakładzie pracy, co może skutko - wać sankcją. We wspomnianych badaniach 21% praco- dawców stwierdziło, że nie jest zainteresowana udziałem Kadr ze spotu telewizyjnego PIP SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 55 w programie „Prewencja wypadkowa” wskazując jako przy- czyny brak czasu lub nadmiar obowiązków, postrzeganie programu jako skierowanego do innych firm, małą skalę lub specyfikę firmy, a także spełnianie już przez firmę wszystkich wymogów bhp. Biorąc pod uwagę doświadczenia z realizacji kampanii i programu prewencyjnego celowe jest kontynu - owanie działań zachęcających pracodawców do realnego zaangażowania się w podniesienie poziomu bezpieczeń - stwa pracy. Najważniejszym efektem programu było nie tylko zwiększenie wiedzy pracodawców, lecz tak - że wdrożenie realnych zmian w zakładach pracy, cze- go potwierdzeniem jest liczba przeprowadzonych kontroli zakończonych wynikiem pozytywnym. Skala działań edu - kacyjnych, liczba uczestników oraz szeroki zakres działań informacyjnych i kontrolnych wskazują, że program stanowi skuteczne narzędzie wspierające pracodawców w zarzą - dzaniu bezpieczeństwem pracy. Coraz większą rolę w dzia- łaniach prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy odgrywają aktywne działania promocyjne, w szczególności realizowane za pośrednictwem Internetu oraz mediów spo - łecznościowych, adresowane do pracodawców, zachęca- jące do udziału w Programie. W badaniach społecznych 78% pracodawców wskazuje Internet, a 59% telewizję jako na miejsca, gdzie powinny być prowadzone kampa - nie informacyjne. Promocja bezpieczeństwa pracy powinna również podkreślać prewencyjną rolę Państwowej Inspekcji Pracy i przełamywać funkcjonujący wśród pracodawców ste - reotyp inspekcji pracy jako instytucji sankcyjnej, realizującej jedynie działania kontrolne i nadzorcze. 5.2. Strategia kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska Nowotwory pochodzenia zawodowego stanowią w Unii Europejskiej jedno z największych wyzwań w zakresie ochrony zdrowia. Trzyletnia „Strategia PIP na lata 2025- 2027” ma na celu skuteczniejszą ochronę zdrowia osób pracujących w narażeniu na substancje i mieszaniny rako - twórcze, mutagenne i reprotoksyczne oraz na pył azbe- stu. Obejmuje ona dwa bloki zagadnień, dedykowanych odrębnym grupom czynników szkodliwych dla zdrowia, dla których nowelizowano w ostatnim okresie przepisy dyrek - tyw UE w związku z przyjętymi priorytetami wzmacniania ochrony zdrowia w miejscu pracy. Przyjęta strategia wpisu - je się w europejskie działania na rzecz walki z rakiem. Jest ona wynikiem ewaluacji realizacji Programu działania PIP, uwzględniającego w latach poprzednich realizację „Strate - gii kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska” oraz odpowiedzią na nowelizowane w UE przepisy. W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy – realizując „Stra - tegię w chemii...” – przeprowadziła 473 kontrole w 398 podmiotach. Dotyczyły one przepisów w zakresie bezpie - czeństwa i higieny pracy w odniesieniu do rakotwórczego azbestu oraz zaklasyfikowanych jako stwarzające szcze - gólne zagrożenie dla zdrowia substancji chemicznych i ich mieszanin o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. 5.2.1. Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych (CMR) Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali przestrze- ganie przez pracodawców przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy na podstawie klasyfikacji substancji i mie - szanin chemicznych, jak też wykazu procesów techno- logicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. Warunki pracy osób pracujących w środowisku pracy, gdzie występowały czynniki rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne skontrolowano u 288 pracodaw- ców (zatrudniających ponad 41 tys. osób, z czego blisko 36 tys. na podstawie stosunku pracy). W większości doty - czyło to zakładów należących do sekcji PKD – przetwór- stwa przemysłowego (62%). Kontrolami objęto zarówno zakłady stosujące substancje chemiczne i ich mieszaniny o działaniu rakotwórczym, muta - gennym lub reprotoksycznym (CMR) (z ang. carcinogenic (C), mutagenic (M), reprotoxic (R) ), jak i 10 zakładów, w któ- rych występowało promieniowanie jonizujące (dot. 323 pra- cowników, w tym 194 kobiet) oraz procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. W niektórych zakładach stwierdzono przypadki występo - wania więcej niż jednego z wymienionych zagrożeń. Diagnoza Kontrole wykazały, że 48% pracodawców nie przeka- zało do właściwego OIP „Informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwór - czym lub mutagennym”, pomimo istnienia obowiązku prawnego. Stwierdzono nieprowadzenie rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kon - takcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym (w 42% skontrolowanych podmiotów), a co piąty pracodawca spo - rządził go nieprawidłowo. Uchybienia w zakresie prowa- dzenia rejestrów pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym dotyczyły 17% praco - dawców, a 39% skontrolowanych nie zrealizowało tego obowiązku w ogóle. Kontrole wykazały, że pracodawcy nie przywiązują dostatecznej wagi do zapewnienia zgodnej z przepisami częstotliwości wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Nieterminowe przeprowadzenie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 56 ROZDZIAŁ 5 reprotoksycznym stwierdzono w 49% zakładów. Skontrolo- wano 299 substancji, a w przypadku 108 stwierdzono brak wskazanych badań, co dotyczyło 973 pracowników. Na podstawie kontroli Państwowej Inspekcji Pracy moż- na uznać, że wymagane są zmiany w rozporządzeniu Mini- stra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (Dz.U. z 2024 r. p o z . 112 6 ) , obejmujące wprowadzenie obowiązku przeka- zywania przez pracodawcę w formie elektronicznej „Infor- macji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu Kontrole PIP w zakresie substancji chemicznych i ich mieszanin (CMR) Liczba skontrolowanych substancji/ mieszanin Rodzaj substancji/ mieszanin Liczba zakładów substancja chemiczna o działaniu rakotwór- czym i/lub mutagennym i/lub reprotoksycznym mieszanina o działaniu reprotoksycznym mieszanina o działaniu rakotwórczym i/lub mutagennym i/lub reprotoksycz- nym substancja chemiczna o działaniu reprotoksycznym Liczba pracowników* *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie 46 365 200 42 73 95 64 23 ogółem: 123 kobiet: 11 ogółem: 1001 kobiet: 319 ogółem: 722 kobiet: 278 ogółem: 2233 kobiet: 613 *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 57 Podział objętych kontrolą zakładów w zależności od rodzaju procesu technologicznego, w którym dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym prace związane z narażeniem na pył drewna prace związane z narażeniem na pyły, dymy i aerozole tworzące się podczas wypalania i elektroranowania surówek miedziowo-niklowych prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla prace związane z narażeniem przez skórę na działanie olejów mineralnych użytych wcześniej w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania w celu smarowania i schładzania części ruchomych silnika prace związane z narażeniem na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, obecne w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych Liczba pracowników* *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie Liczba zakładów Rodzaj procesu technologicznego 35 113 42 17 5 1 ogółem: 55 kobiet: 1 ogółem: 4 kobiet: 0 ogółem: 151 kobiet: 0 ogółem: 477 kobiet: 13 ogółem: 1095 kobiet: 145 ogółem: 550 kobiet: 15 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 58 ROZDZIAŁ 5 rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym” tyl- ko do jednej instytucji prowadzącej Centralny rejestr danych o narażeniu na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czyn - niki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym - z ustanowionym dostę - pem do tego rejestru dla właściwych organów nadzoru i kon- troli nad warunkami pracy. Przyczyni się to do odciążenia pracodawców od dublowania obowiązków informacyjnych i pozwoli na funkcjonowanie jednej (ujednoliconej) bazy pracodawców, u których takie zagrożenia występują. Dodat - kowo wyeliminuje to problem różnic w informacjach przeka- zanych do uprawnionych organów kontrolnych. Obecnie prowadzone są prace nad wprowadzeniem elek - tronicznego systemu zgłaszania informacji. 5.2.2. Przeciwdziałanie negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy Zakres kontroli Drugim obszarem działań strategicznych w 2025 r. były kon- trole w zakresie ochrony zdrowia pracowników przed skut- kami narażenia na działanie pyłu azbestu w miejscu pracy. Wpisują się one w strategiczne cele UE dotyczące prioryte - tów bhp na lata 2021-2027, określające działania ochronne dotyczące azbestu jako kluczowe i niezbędne do popra - wy zdrowia i ochrony pracowników w najbliższych latach. Nadzór i kontrola prac usuwania i zabezpieczania wyro - bów azbestowych mają wpływ na zmniejszenie zarówno ekspozycji zawodowej, jak też środowiskowej na pył azbe - stu, co jednocześnie wypełnia założenia rządowego „Pro- gramu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032”. Kontrole prac usuwania i zabezpieczania wyrobów zawierających azbest przeprowadzano zarówno w oparciu o zgłoszenia nieprawidłowości przy ich wykonywaniu, jak również weryfikowano wypełnianie przepisów bhp po otrzy - maniu informacji o planowanym wykonywaniu wymienio- nych prac. Inspektorzy pracy przeprowadzili 183 kontrole w 110 podmiotach zajmujących się usuwaniem lub zabez - pieczaniem wyrobów zawierających azbest. Wśród nich najliczniejszą grupę (91%) stanowiły mikroprzedsiębior - stwa zatrudniające do 9 osób. Kontrolowani przedsiębiorcy zatrudniali 1,5 tys. osób, z czego blisko 1,4 tys. na podsta - wie stosunku pracy. Diagnoza Kontrolowane prace usuwania wyrobów zawierających azbest zaliczały się do szczególnie niebezpiecznych, gdyż wykonywane były zwykle na wysokości, a azbest jest Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli zakładów, w których występuje narażenie na działanie CMR odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE wskazanie przez pracodawcę czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub substancji reprotoksycznej, dla których wykonuje się badania i pomiary zapoznanie się z warunkami pracy pracowników przez lekarza sprawującego prolaktyczną opiekę nad pracownikami nadzór i kontrola stanu bhp informowanie pracowników o ryzyku zawodowym występującym przy wykonywaniu prac z CMR rejestr czynników szkodliwych dla zdrowia A B C D E F informowanie pracowników narażonych na oddziaływanie czynników rakotwórczych lub mutagennych lub substancji reprotoksycznej w środowisku pracy o wynikach ich pomiarów F 33 26 25 23 21 14 Nieprawidłowości dotyczące naruszenia przepisów bhp w zakresie narażenia na działanie CMR odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożenia CMR przekazywanie do OIP informacji o CMR rejestr pracowników narażonych na działanie CMR rejestr prac w kontakcie z CMR terminowe wykonywanie badań i pomiarów czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub substancji reprotoksycznej A B C D E 70 63 56 52 49 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 59 zaklasyfikowany jako czynnik szkodliwy środowiska pra- cy. Najczęściej wyroby zawierające azbest były usuwane z pokryć dachowych. Podkreślić należy, że aż w wyniku 78% kontroli inspektorzy kierowali do pracodawców środki prawne regulujące stwierdzone nieprawidło - wości, co wskazuje na istotność podejmowanych działań w celu ochrony życia i zdrowia osób wykonujących wymie - nione prace. Niepokoi brak dokonywania zgłoszenia do właściwe - go okręgowego inspektora pracy zamiaru przeprowa- dzenia prac polegających na zabezpieczeniu lub usunięciu wyrobów zawierających azbest z miejsca, obiektu, urządzenia budowlanego lub instalacji przemysło - wej, a także z terenu prac (14% kontroli) lub nieterminowe zgłaszanie takich prac (10%) – głównie po przewidzianym terminie. Zgłoszeń dokonywano dla wielu lokalizacji, wska - zując te same daty planowanych prac, co stanowiło spore utrudnienie realizacji kontroli PIP w zakresie prac usuwania azbestu. Zgłoszenia nie zawsze zawierały informacje doty - czące oceny stanu wyrobów zawierających azbest, a podczas kontroli stwierdzano również brak zapoznania pracujących z informacjami w tym zakresie. Planu pracy określającego metody pracy oraz środ- ki zapobiegawcze minimalizujące ryzyko zawodowe nie opracował co szósty pracodawca. Nie sporządzano także wymaganej oceny ryzyka zawodowego (5%), a opraco - wane dokumentacje zawierały uchybienia (18% kontroli). Wpływało to na nieprawidłową organizację stanowisk i pro- cesów pracy, powodując zagrożenia dla życia i zdrowia pracujących. Pracodawcy nie wydzielali strefy wykonywania prac demontażu wyrobów azbestowych (11% kontroli), a uchy- bienia dla wydzielonych stref dotyczyły 16% kontroli. Nie zapewniano informacji o zagrożeniach poprzez wła - ściwe oznakowanie stref (24% kontroli). Inspektorzy pracy w 12% kontroli odnotowali brak utrzy - mywania wyrobów azbestowych w stanie wilgotnym przez cały czas pracy, co skutkowało ich pyleniem. Tym bardziej niepokoi nieprzestrzeganie przepisów bhp dotyczących wyposażania oraz stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej zabezpieczających przed szkodliwym pyłem azbestu. Brak takiego wyposa - żenia stwierdzono w 11% kontroli, a u 22% kontrolowanych przedsiębiorców nie wszyscy pracownicy stosowali środki ochrony indywidualnej. Nieprawidłowości stwierdzano również po usunięciu wyrobów azbestowych – podczas ich czasowego maga- zynowania i składowania w miejscu prowadzenia prac – dotyczyło to prawie co szóstej kontroli. Nie zapewniano szczelnego i trwałego pakowania odpadów azbestowych oraz oznakowania ich znakiem informującym o zawartości azbestu. Najwięcej nieprawidłowości inspektorzy pracy stwierdzali w podmiotach, które nie specjalizowały się w usuwaniu azbestu . Zbliżający się termin usunięcia azbestu z terenu Polski, wyznaczony na rok 2032, skutkuje większą liczbą nowych podmiotów zajmujących się usuwa - niem azbestu. W firmach niewyspecjalizowanych występowała zwy - kle duża rotacja osób pracujących często dorywczo i bez doświadczenia, co skutkuje niskim poziomem świadomości zagrożeń i ich wpływu na zdrowie. Z kolei krótki czas prowa - dzenia prac oraz pośpiech wymuszony kolejnymi zlecenia- mi sprzyja niedostatecznemu nadzorowi pracodawców nad wykonywanymi pracami. Zgłaszanie wcześniej planowanych prac powinno skutko - wać świadomością ewentualnej kontroli, a w związku z tym spełnieniem wymagań przepisów bhp, czego nie potwier - dzają kontrole. Alarmujący jest niemal całkowity brak wie- dzy na temat chorób azbestozależnych nabywa- nych zawodowo, podczas gdy programy szkoleń nie zawsze uwzględniają ten obowiązek. Brak lub nieprawidło - wości dotyczące szkoleń w dziedzinie bhp, które powinny uwzględniać informacje w zakresie bezpiecznego usuwa - nia wyrobów zawierających azbest dotyczyły 17% kontroli. Występowały także uchybienia dotyczące profilaktycznych badań lekarskich – w skierowaniach na badania lekarskie nie wskazywano informacji o pracy prowadzonej w naraże - niu na azbest. W 2025 r. kontynuowano współpracę z innymi organami nadzoru nad warunkami pracy (Państwowa Inspekcja Sanitarna) oraz instytucjami zajmującymi się problematyką azbestową (Instytut Medycyny Pracy), Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli usuwania wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych i przemysłowych odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE A B C D E F G H plan pracy usuwania wyrobów zawierających azbest uprzątnięcie terenu wykonywania prac z odpadów zawierających azbest oraz oczyszczenie z pyłu azbestu nawilżanie wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy pakowanie i oznakowanie odpadów azbestowych zgłoszenie prac do PIP wydzielenie strefy wykonywania prac oznakowanie strefy prac ostrzeżeniem \"Uwaga! Zagrożenie azbestem\" składowanie odpadów azbestowych plan pracy usuwania wyrobów zawierających azbest uprzątnięcie terenu wykonywania prac z odpadów zawierających azbest oraz oczyszczenie z pyłu azbestu nawilżanie wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy pakowanie i oznakowanie odpadów azbestowych zgłoszenie prac do PIP wydzielenie strefy wykonywania prac oznakowanie strefy prac ostrzeżeniem \"Uwaga! Zagrożenie azbestem\" składowanie odpadów azbestowych F G H 31 2424 24 16 15 12 A B C D E F G H 26 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 60 ROZDZIAŁ 5 zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, w tym z urzędami gmin, na terenie których wykonywano prace związane z usuwaniem wyrobów azbestowych. Wnioski Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. w ramach „Strategii w chemii – kontrola, która chroni zdrowie” nadal wskazują na liczne nieprawidłowości w zakre - sie bhp z chemicznymi czynnikami środowiska pracy. Istotne dla zdrowia zagrożenia potwierdzają wagę wła - ściwych działań pracodawców w tym obszarze, szcze- gólnie w aspekcie odpowiedniej ochrony pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub substancji reprotoksycznych oraz skutecznego przeciwdziałania negatywnym skutkom zdro - wotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy. Zmiany przepisów, dotyczących azbestu oraz substan - cji i mieszanin chemicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, w szczególności zmie - niające się wartości dopuszczalnego narażenia w miejscu pracy, wskazują na konieczność podejmowania działań nadzorczo-kontrolnych. Inspekcja pracy w dwóch kolej - nych latach będzie kontynuowała przewidzianą na lata 2025–2027 strategię pt. „Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych oraz przeciw - działanie negatywnym skutkom zdrowotnym związa- nym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy” , co powinno przyczynić się do podnoszenia świadomości w zakresie efektywniejszej ochrony osób pracujących i środowiska przed narażeniem na wywołu - jące nowotwory chemiczne czynniki szkodliwe, będące wytworem pracy człowieka (rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne substancje i ich mieszaniny) oraz pocho - dzenia naturalnego (azbest). Analiza wyników kontroli Państwowej Inspekcji Pracy wskazuje na potrzebę: ●wprowadzenia nowych przepisów o azbeście (w trakcie procesu legislacyjnego); ●znowelizowania przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagen- nym lub reprotoksycznym w środowisku pracy. 5.2.3. Działania informacyjno-edukacyjne „Ekspozycja pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy” Dążąc do zwiększenia gotowości do reagowania na bie- żące i przyszłe problemy zdrowotne pracowników (jeden z filarów Strategicznych Ram Unii Europejskiej dotyczą - cych bhp na lata 2021-2027) zdecydowaliśmy o wsparciu działań kontrolnych dotyczących czynników chemicznych w środowisku pracy programem prewencyjnym ograni - czającym ekspozycję pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy. W 2025 r. w ramach programu prowadziliśmy działa - nia informacyjno-edukacyjne poświęcone zagadnieniom bezpiecznej pracy z substancjami chemicznymi. Program skierowany był do pracodawców, przedstawicieli służb bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników odpowie - dzialnych za nadzór nad procesami technologicznymi oraz pracowników narażonych na substancje o działaniu rako - twórczym, mutagennym i reprotoksycznym (tzw. substan- cje CMR). Naszym celem było zwiększenie świadomości zagrożeń zdrowotnych w obliczu chorób nowotworowych pochodzenia zawodowego, wsparcie pracodawców w prawi - dłowym wypełnianiu obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz upowszechnianie praktycznych rozwiązań ogra - niczających ryzyko zawodowe. Program realizowały wszystkie okręgi i na początku 2025 r. do prawie 400 pracodawców skierowano zaprosze - nia do udziału w szkoleniach i spotkaniach informacyjnych, Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli zakładów, w których występuje narażenie na działanie CMR i azbest Wyszczególnienie Odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości CMRazbest Profilaktyczne badania lekarskie wstępne 16 17 Profilaktyczne badania lekarskie okresowe 209 Szkolenia bhp oparte o program zapewniający informacje o narażeniu 4617 Wyposażenie pracowników w środki ochrony indywidualnej przed czynnikami chemicznymi 1211 Stosowanie przez pracowników przydzielonych środków ochrony indywidualnej 629 Grafika z zaproszeniem do udziału w programie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 61 otwierając tym samym możliwość włączenia się w program zarówno dużym przedsiębiorstwom, jak i podmiotom z sek - tora małych i średnich firm. W ciągu roku przeprowadzono 52 szkolenia oraz warsztaty , w których uczestniczyło ponad 600 pra- codawców i ich przedstawicieli. Zakres tematyczny szkoleń koncentrował się na identyfikacji czynników che - micznych w środowisku pracy, prawidłowym sporządzaniu i aktualizowaniu oceny ryzyka zawodowego, obowiązkach dokumentacyjnych pracodawcy, zasadach prowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych oraz właści - wym doborze i stosowaniu środków ochrony indywidual- nej. Szczególnie wyeksponowano zagadnienia związane z substancjami CMR oraz nowe regulacje prawne w tym obszarze. Spotkania miały charakter maksymalnie prak - tyczny – analizowano konkretne przypadki z zakładów pracy, omawiano najczęściej występujące nieprawidło - wości oraz wskazywano możliwe sposoby ich eliminacji. Uzupełnieniem szkoleń było zorganizowanie 11 konfe- rencji i seminariów tematycznych, które umożliwiały pogłębioną analizę wybranych zagadnień specjalistycz - nych z dziedziny bezpieczeństwa chemicznego. Podczas tych wydarzeń omawiano m.in. bezpieczne postępowanie z cytostatykami w podmiotach leczniczych, zagrożenia chemiczne występujące w rolnictwie, a także problemy związane z usuwaniem i unieszkodliwianiem azbestu. Spotkania te sprzyjały wymianie doświadczeń pomiędzy pracodawcami, służbami bhp oraz ekspertami i pozwala - ły na dyskusję nad praktycznymi trudnościami interpreta- cyjnymi związanymi z przepisami krajowymi i unijnymi. Równolegle m.in. podczas wydarzeń branżowych, targów i konferencji prowadziliśmy działania o charakterze informa - cyjnym. Uruchomiliśmy 37 stoisk, na których inspektorzy pracy udzielali porad oraz wyjaśniali wątpliwości dotyczące stosowania przepisów w konkretnych sytuacjach zawodo - wych. W trakcie realizacji programu przekazaliśmy osobom zainteresowanym b li s ko 7,3 tys. egzemplarzy publikacji dotyczących obowiązków pracodawców, zasad prowadze- nia badań i pomiarów, bezpiecznego stosowania produktów biobójczych oraz ograniczania zagrożeń chemicznymi czyn - nikami środowiska pracy w różnych sektorach gospodarki. Zainteresowanie tymi materiałami potwierdziło, że przystęp- nie opracowane publikacje nadal stanowią ważne narzędzie wspierające budowanie kultury bezpieczeństwa w zakła - dach pracy. W mediach ukazało się ponad 90 informacji promu- jących temat bezpieczeństwa chemicznego w zakła- dach pracy. Szeroki zasięg informacyjny działań przyczynił się do zwiększenia rozpoznawalności programu i wzmocnie - nia siły przekazu prewencyjnego. Podsumowując, zagadnienia związane z ekspozy - cją na czynniki chemiczne pozostają istotnym i aktual- nym problemem w wielu branżach, ponieważ substancje i mieszaniny chemiczne są powszechnie wykorzystywane w zakładach produkcyjnych. Są nieodzownym elementem licznych procesów technologicznych, warunkujących także rozwój technologiczny, jednak ich niewłaściwe stosowanie może prowadzić do poważnych, często nieodwracalnych skutków zdrowotnych, w tym wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Szkolenia i konsultacje potwierdziły, że praco - dawcy potrzebują praktycznego wsparcia w prawidłowym sporządzaniu oceny ryzyka zawodowego, prowadzeniu dokumentacji oraz interpretacji złożonych regulacji dotyczą - cych substancji CMR. Bezpośredni kontakt z inspektorami pracy, możliwość zadawania pytań oraz omawiania rzeczywistych problemów organizacyjnych sprzyjały budowaniu zaufania i zwiększały gotowość pracodawców do wprowadzania zmian w zakła - dach pracy. Wysoka frekwencja na szkoleniach, aktywność uczestników podczas spotkań oraz duże zainteresowanie Konferencja „Niebezpieczne substancje – bezpieczni ludzie. Praktyka, prawo, prewencja”, OIP w Rzeszowie Stoisko informacyjne podczas festiwalu „RAP STACJA 2025” Grafika z zaproszeniem do obejrzenia filmu edukacyjnego SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 62 ROZDZIAŁ 5 materiałami edukacyjnymi świadczą o dużej potrzebie kon- tynuowania działań związanych z prewencją zagrożeń chemicznych . Przemawiają za tym również dynamiczne zmiany legislacyjne, wprowadzanie wciąż nowych substancji i mieszanin chemicznych do obrotu oraz rozwój technologii przemysłowych. 5.3. Działania kontrolno-nadzorcze w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców 5.3.1. Podmioty i inwestycje pod szczególnym nadzorem Zakres kontroli W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy podjęła komplekso- we działania nadzorczo-kontrolne w przedsiębiorstwach o znaczeniu strategicznym i w dużych inwestycjach istot - nych dla państwa lub regionu, w szczególności realizują- cych model współpracy wielu podmiotów korzystających z pracy cudzoziemców. Celem kontroli było zbadanie sta - nu przestrzegania przepisów prawa z zakresu legalności zatrudnienia cudzoziemców, technicznego bezpieczeń - stwa pracy oraz prawnej ochrony pracy, w szczególno- ści wobec cudzoziemców pracujących w nietypowych, elastycznych formach zatrudnienia i pracy zarobkowej. Z uwagi na kompleksowy charakter, kontrole były reali - zowane przez zespoły inspektorów specjalizujących się w zagadnieniach z zakresu legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo - ziemców, jak również związanych z profilem działalności danego podmiotu lub inwestycji. Inspektorzy pracy objęli nadzorem 26 podmiotów lub inwestycji , w ramach których przeprowadzono 155 kontro- li. Sprawdzono legalność powierzenia pracy prawie 1,7 tys. cudzoziemcom będących obywatelami 27 państw, w tym z Azji Środkowej i Ameryki Łacińskiej. Najliczniejszą grupą objętych kontrolą cudzoziemców stanowili obywatele Ukra - iny – 735 cudzoziemców, a następnie obywatele Filipin (355), Indii (170) i Gruzji (107). Diagnoza W toku przedmiotowych kontroli o charakterze komplek- sowym wykazano powierzenie nielegalnej pracy 737 cudzoziemcom , co stanowi 44,2% objętych kontrolą cudzoziemców z państw trzecich. Najliczniejszą grupę cudzoziemców nielegalnie zatrudnionych stanowili obywatele Ukrainy – 276 osób, tj . 37, 6 % obywateli tego państwa objętych kon- trolą. W dalszej kolejności wykazano nielegalne zatrud- nienie obywateli: Indii (134), Filipin (132), Gruzji (62) i Indonezji (34). Inspektorzy pracy najczęściej stwierdzali brak wymaganego zezwolenia na pracę (w 56% ujaw- nionych przypadków powierzenia nielegalnej pracy cudzoziemcom). Wnioski W 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, wykaza- no, że najwięcej przypadków nielegalnej pracy cudzoziemców wynikało z braku posiadania odpowiedniego dokumentu legalizującego ich pracę , np. zezwolenia na pracę, oświad- czenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi oraz powierzania pracy na warunkach innych niż określone w tych dokumen - tach, w szczególności w zakresie zaniżania/zawyżania licz- by godzin pracy cudzoziemców zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych. Istotnym problemem w ustaleniu zgodności warun - ków pracy z dokumentem legalizującym pracę stanowi- ło nieprowadzenie przez podmioty zatrudniające cudzoziemców na podstawie umów cywilnopraw - nych wykazów (ewidencji) przepracowanych godzin. Niewypełnienie tego obowiązku nie jest obecnie objęte sankcją wykroczeniową, a prowadzenie ewidencji w for - mie wymagającej wykazania liczby godzin wykonanych przez zleceniobiorcę w każdym dniu świadczenia przez niego usługi – nie jest obecnie wymagane przepisami prawa jako bezwzględny wymóg. Do spełnienia warunku ewidencjonowania liczby godzin zlecenia w obecnym sta - nie prawnym wystarczy bowiem podanie przez przedsię- biorcę do kontroli zbiorczej liczby godzin wykonanej pracy w danym miesiącu usługi. W dalszym ciągu obserwujemy praktyki mające na celu obchodzenie przepisów prawa o konieczności uzy- skania wymaganych zezwoleń na pracę lub oświad- czeń o powierzeniu pracy. W toku kontroli ujawniano przypadki tzw. testowania cudzoziemców, np. w formie bezpłatnych szkoleń będących w rzeczywistości faktycz - nym powierzeniem pracy cudzoziemcom, bez zapewnie- nia im za ten okres należnego wynagrodzenia. Nowym zjawiskiem, sygnalizowanym przez inspektorów pracy, było posługiwanie się sfałszowanymi lub budzącymi wątpliwość co do ich autentyczności, zaświadczeniami o przyjęciu na studia stacjonarne, które miały potwierdzać prawo do wykonywania pracy bez konieczności uzyska - nia zezwolenia na pracę, również w sytuacjach, gdy dany cudzoziemiec świadczy pracę w liczbie godzin przekracza - jących kilkaset godzin w miesiącu, a uczelnia znajduje się poza województwem miejsca pracy. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że niezbęd - ne jest skoncentrowanie działań na podmiotach, w których ryzyko wystąpienia nieprawidłowości w zakresie zatrud - nienia cudzoziemców jest największe. W 2025 r., obok kontroli planowych lub skargowych, inspekcja prowadzi - ła dodatkowo czynności kontrolno-nadzorcze w wyty- powanych podmiotach i inwestycjach o znaczeniu strategicznym , w których stosowane są struktury wie- lopoziomowego podwykonawstwa, kierujące cudzoziem- ców do świadczenia pracy w ramach pracy tymczasowej lub outsourcingu. W toku tych kontroli występowały pro - blemy, mające wpływ na efektywność i szybkość działania inspektorów pracy, np. trudności z uzyskaniem podstawo - wych dokumentów dotyczących legalnego pobytu i pracy, SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 63 brak bezpośredniego dostępu do baz danych dotyczą- cych cudzoziemców w zakresie zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i dokumentów legalizujących pobyt obco - krajowców, jak również bariera językowa w kontaktach z cudzoziemcami. Zdecydowanie większą skuteczność odniosły kontrole o charakterze kompleksowym, podczas których ujawnio - no 44,2% przypadków nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcom, podczas gdy wykrywalność tej nieprawi - dłowości podczas rutynowych kontroli prowadzonych w podmiotach wyniosła 19,7%. W 2025 r. weszły w życie nowe uregulowania doty- czące zatrudnienia cudzoziemców, mające na celu ogra- niczenie występujących nadużyć i usprawnienie procedur uzyskania dokumentów legalizujących pracę. W ustawie z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczy - pospolitej Polskiej uwzględniono większość zgłaszanych postulatów, w szczególności wzmocnienie sankcji z tytu - łu nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców. W nowym stanie prawnym podwyższono nie tylko wysokość kary grzywny za wykroczenia dotyczące nielegalnego zatrud - nienia cudzoziemców (maksymalnie do 50 tys. zł), lecz także – do 10 tys. zł – maksymalną wysokość mandatu, jaki może nałożyć inspektor pracy za tego rodzaju wykro - czenia. Został także spełniony nasz bardzo istotny postu- lat związany z uzależnieniem wysokości nakładanych kar od liczby cudzoziemców, którym dany podmiot powie - rzył nielegalną pracę. W dalszym ciągu pozostaje jednak aktualny nasz poprzedni wniosek dotyczący wprowadzenia obowiązku zgłaszania do ubezpieczeń społecznych wszystkich pra - cujących osób fizycznych przed dopuszczaniem do pracy, w tym wszystkich cudzoziemców bez względu na podsta - wę zatrudnienia oraz wpisanie tego obowiązku do definicji nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcowi. Pozosta - łe nasze postulaty mają na celu zapewnienie ochrony praw cudzoziemców, tj. wprowadzenie uregulowań prawnych zobowiązujących podmioty do zawierania umów zapew - niających co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę cudzoziemcom migrującym do Polski, co pozwoli im na realne utrzymanie się na terytorium RP oraz wyłącze - nie możliwości wypłaty świadczeń w postaci gotówkowej w przypadku cudzoziemców. Celowe pozostaje dalsze wzmacnianie współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z innymi organami, w szcze - gólności w zakresie wymiany danych niezbędnych zarów- no do przygotowania, jak i skutecznego prowadzenia postępowań kontrolnych, co stanowi kluczowy element działań o charakterze systemowym na rzecz zapo - biegania nieprawidłowościom z obszaru zatrudniania cudzoziemców. Widzimy także potrzebę prowadzenia działań o charak - terze promocyjnym i prewencyjnym, które będą zmierza- ły do propagowania zatrudniania cudzoziemców zgodnie z przepisami prawa oraz warunkami świadczonej pracy, a także do uświadomienia skutków prawnych naruszania polskich regulacji zarówno cudzoziemcom, jak i zatrudnia - jącym ich przedsiębiorcom. 5.3.2. Legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 7,1 tys. kontro- li legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzo- ziemców. Sprawdzono legalność powierzenia pracy 29,6 tys. cudzoziemcom , w tym prawie 4 tys. wykonują- cym pracę na podstawie oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi, 0,2 tys. pracującym na podstawie zezwo - lenia na pracę sezonową oraz 14,3 tys. cudzoziemców, dla których złożono powiadomienia o podjęciu pracy do powia - towego urzędu pracy. Kontrolą objęto obywateli 115 państw, w tym 90 państw trzecich, tj. państw spoza obszaru UE/EOG i Szwajcarii. Podobnie jak w latach poprzednich, najlicz - niejszą grupę objętych kontrolą cudzoziemców stanowi- li obywatele Ukrainy – 20,1 tys., tj. 68,3% sprawdzonych cudzoziemców z państw trzecich (w 2024 r. – 26,8 tys. – 73%, w 2023 r. – 26,6 tys. – 75,6%). W dalszej kolejności kontrolą objęto obywateli Białorusi (2581 – 8,8%), Gruzji (939 – 3,2%), Filipin (848 – 2,9%), Indii (604 – 2,1%) oraz Kolumbii (593 – 2%) . W 2025 r. najwięcej cudzoziemców, których legalność zatrudnienia była weryfikowana, świadczyło pracę w woje - wództwach: wielkopolskim i pomorskim – po 3,4 tys., mazowieckim – 3,2 tys., śląskim – 2,6 tys. oraz dolnoślą - skim – 2,4 tys. Kontrolowani cudzoziemcy najczęściej wykonywali pra - cę w następujących sekcjach gospodarki: przetwórstwie przemysłowym – 21,8%, budownictwie – 18,6%, usługach administrowania i działalności wspierającej (w tym agen - cjach zatrudnienia i agencjach ochrony mienia) – 16,0% oraz transporcie – 12,8%. Kontrole legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba kontroli ogółem 913887237102 Liczba wszystkich cudzoziem- ców objętych kontrolą 39 40336 90229 592 Liczba objętych kontrolą obywateli państw trzecich 39 16436 73129 397 – w tym obywateli Ukrainy29 61026 80820 091 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 64 ROZDZIAŁ 5 Diagnoza W roku sprawozdawczym powierzenie cudzoziemcowi nielegalnego wykonywania pracy stwierdzono w czasie 2535 kontroli, tj. w trakcie 35,7% kontroli prowadzonych w zakresie legalności zatrudnienia cudzoziemców. Wykazano powierzenie nielegalnej pracy 5827 cudzo- ziemcom, co stanowi 19,8% objętych kontrolą cudzoziem- ców z państw trzecich (w 2024 r. było to 7192 cudzoziemców – 19,6%, w 2023 r. – 6667 cudzoziemców – 17%). Najliczniejszą grupę cudzoziemców nielegalnie zatrudnio - nych stanowili obywatele Ukrainy – 3807 osób, tj. 19% obywateli tego państwa objętych kontrolą (w 2024 r. – 17,8%, w 2023 r. – 16%). W dalszej kolejności wykazano nielegalne zatrudnienie obywateli: Białorusi (371 cudzoziemców), Gruzji (280), Filipin (253), Kolumbii (235) i Indii (221). W toku kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców inspektorzy pracy najczęściej stwierdzali brak wyma- ganego zezwolenia na pracę (w 68,6% ujawnionych przypadków powierzenia nielegalnej pracy cudzoziem - com, w 2024 r. – w 69%, w 2023 r. – w 64%). Sytuacje takie miały miejsce, gdy cudzoziemcy świadczyli pracę, nie posiadając odpowiedniego dokumentu legalizującego pracę (np. zezwolenia na pracę, oświadczenia o powie - rzeniu pracy) lub niezgodnie z warunkami określonymi w tym dokumencie, zaś w przypadku obywateli Ukrainy pracujących na podstawie powiadomień o podjęciu pracy składanych do powiatowych urzędów pracy, również gdy podmiot powierzający im pracę nie złożył powiadomie - nia we właściwym terminie bądź powierzył pracę w wymia- rze czasu pracy niższym lub liczbie godzin mniejszej niż zostały wskazane w powiadomieniu oraz za wynagro - dzeniem niższym niż ustalone według stawki określonej w powiadomieniu. Cudzoziemcy objęci kontrolą (wg województw) zachodnio- pomorskie kujawsko- pomorskie warmińsko- mazurskie pomorskie podlaskie mazowieckie lubelskie lubuskie dolnośląskie opolskie śląskie małopolskie podkarpackie świętokrzyskie łódzkie wielkopolskie 1777 1419 530 3373 1571 3206 1221 1763 2350 1092 2577 1717 817 709 2030 3440 od 1500 do 1999 od 2000 do 2999 3000 i powyżej od 1000 do 1499 do 999 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 65 Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę 3807 371 280 253 235 221 660 Ukraina Białoruś Kolumbia Filipiny Gruzja Indie pozostałe (44 państwa) Liczba cudzoziemców nielegalnie wykonujących pracę w latach 2023-2025 (wg wybranych obywatelstw) Państwo 202320242025 Objęci kontrolą Nielegalna praca Objęci kontrolą Nielegalna praca Objęci kontrolą Nielegalna praca Ukraina 29 610 4747 26 808 4783 20 092 3807 Białoruś380058136055032581371 Gruzja10573361087231939280 Filipiny539129566265848253 Kolumbia15447662476593235 Indie513115638221604221 Mołdawia42410042611137982 Uzbekistan244772616126269 Indonezja2391222577015568 Bangladesz249393505641967 Nepal143192419325262 Wietnam175301241523342 Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę (wg województw) od 200 do 399 od 400 do 599 600 i powyżej do 199 zachodnio- pomorskie kujawsko- pomorskie warmińsko- mazurskie pomorskie podlaskie mazowieckie lubelskie lubuskie opolskie śląskie małopolskie podkarpackie świętokrzyskie łódzkie wielkopolskie 428 222 61 531 262 747 120 135 753 210 591 308 109 122 435 793 dolnośląskie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 66 ROZDZIAŁ 5 Największy odsetek nielegalnie pracujących cudzoziem- ców w danym województwie w stosunku do ogólnej liczby obcokrajowców objętych w nim kontrolą stwierdzono w woje - wództwach: dolnośląskim (32%), zachodniopomorskim (24%), mazowieckim, śląskim i wielkopolskim (po 23%), oraz łódzkim (21%). Największą liczbę cudzoziemców, którym została powie - rzona nielegalna praca, wykazano w podmiotach prowadzą- cych działalność w następujących sektorach gospodarczych: budownictwie (23% nielegalnie zatrudnionych), usługach administrowania i działalności wspierającej, obejmującej również agencje pracy tymczasowej (20%) oraz przetwór - stwie przemysłowym (15%). Niezależnie od legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzoziemców, inspektorzy pracy objęli kontro- lami przestrzeganie praw pracowniczych obcokrajowców. Stwierdzono nieprzestrzeganie przepisów dotyczących technicznego bezpieczeństwa pracy w odniesieniu do 25,4% badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 24,1%, w 2023 r. – 30%). Legalność zatrudnienia cudzoziemców w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Brak wymaganego zezwolenia na pracę 428249963996 Powierzenie pracy na innym stanowisku lub na innych warunkach niż określone w zezwoleniu na pracę 169714601250 Brak wymaganych umów o pracę lub umów cywilno- prawnych 793763611 Podstawa pobytu na tery- torium RP nieuprawniająca do wykonywania pracy 546529 Nielegalny pobyt na terytorium RP 92821 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 67 W zakresie prawnej ochrony pracy wykazano naruszenia przepisów prawa wobec 10,5% badanych obcokrajowców (w 2024 r. – 8,7%, w 2023 r. – 11,8%). Ujawnione w toku kontroli nieprawidłowości dotyczyły w szczególności: −braku lub nieprawidłowego wypłacenia wynagrodzenia oraz innych świadczeń związanych z pracą – 2398 przy - padków, tj. 11,8% badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 2498, 10,3%; w 2023 r. – 2842, 17,5%); −niezgodności zastosowania umowy cywilnoprawnej z warunkami świadczenia pracy – 1071 przypadków, tj. 8,9% ogółu badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 471, 3,3%; w 2023 r. – 181, 5%,). Ponadto stwierdzono brak lub nieterminowe zgłosze - nie do ubezpieczeń społecznych – 3612 przypadków, tj. 13,5% kontrolowanych cudzoziemców (w 2024 r. – 4798, 14,5%; w 2023 r. – 2197, 25,6%). Realizując zadania związane z kontrolą legalności zatrudnienia cudzoziemców, Państwowa Inspekcja Pra- cy współpracuje z innymi organami i właściwymi służbami , w szczególności ze Strażą Graniczną, wojewo- dami, powiatowymi urzędami pracy oraz Zakładem Ubez- pieczeń Społecznych. W roku sprawozdawczym w ramach działań obejmu - jących legalność zatrudnienia cudzoziemców inspektorzy pracy przeprowadzili 286 wspólnych kontroli ze Stra- żą Graniczną oraz 42 kontrole na wniosek tej forma- cji. Do Straży Granicznej skierowano 1149 powiadomień o ujawnionych przez inspekcję przypadkach nielegalnego wykonywania pracy przez cudzoziemców. W 2025 r. współpraca z wojewodami obejmowała skierowanie do tych organów 1339 powiadomień doty - czących w szczególności przypadków nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców. Przeprowadzono także 138 kontroli na wniosek urzędów wojewódzkich. 5.3.3. Kampania „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” W 2025 r. zrealizowaliśmy ogólnopolską kampanię infor- macyjno-edukacyjną „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” , skierowaną zarówno do cudzoziemców podejmują- cych pracę w Polsce, jak i do pracodawców oraz przedsię- biorców oferujących im zatrudnienie. Celem kampanii było nie tylko upowszechnienie wiedzy o zasadach legalnego zatrudniania, lecz także przede wszystkim zapewnienie realnego, dostępnego wsparcia ze strony inspektorów pra - cy w prawidłowym stosowaniu przepisów. Działania kon- centrowały się na: 9przekazywaniu rzetelnych informacji dotyczących legalne - go podejmowania pracy w Polsce oraz praw i obowiązków związanych z zatrudnianiem cudzoziemców; 9wskazywaniu praktycznych rozwiązań umożliwiających eli - minowanie nieprawidłowości; 9promowaniu legalnego zatrudnienia jako standardu bez - piecznego i odpowiedzialnego rynku pracy. Kompleksowe i nowoczesne działania informacyjne Kampania miała charakter wieloaspektowy i była reali- zowana w formule łączącej edukację, doradztwo oraz komunikację medialną. Obejmowała szkolenia, konferen - cje, seminaria, eksperckie dyżury telefoniczne, stoiska informacyjne podczas targów pracy oraz szeroko zakro - joną współpracę z mediami, w tym aktywność w mediach społecznościowych. Dzięki tak zróżnicowanym formom przekazu skutecznie dotarliśmy do odbiorców o różnych potrzebach – zarówno do dużych przedsiębiorców, jak Dane liczbowe dotyczące realizacji Kampanii „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” WyszczególnienieLiczba Szkolenia ogółem 149 Uczestniczący w szkoleniach pracodawcy i przedsiębiorcy 4756 Przeszkoleni cudzoziemcy529 Stoiska, punkty informacyjne66 Konferencje, seminaria, spotkania itp.49 Egzemplarze wydawnictw wykorzystanych do realizacji programu 4297 Doniesienia w mediach lokalnych i regionalnych (inspirowane przez OIP) 57 Karta „Zatrudnianie cudzoziemców” SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 68 ROZDZIAŁ 5 i do mniejszych podmiotów oraz cudzoziemców rozpoczy- nających pracę lub naukę w Polsce. Szkolenia – wiedza i praktyka Trzon kampanii stanowiły szkolenia i spotkania informa- cyjne, podczas których omawiano w szczególności nowe przepisy obowiązujące od 1 czerwca 2025 r., ich praktycz - ne konsekwencje dla pracodawców oraz zasady prawidło- wego dokumentowania i weryfikacji uprawnień pobytowych i pracowniczych cudzoziemców. Wydarzenia miały charak - ter interaktywny. Oprócz przekazu merytorycznego istotną rolę odgrywały rozbudowane sesje pytań i odpowiedzi, analiza rzeczywistych przypadków oraz ujednolicanie inter - pretacji przepisów. Takie podejście pozwalało nie tylko przekazać wiedzę, ale również rozwiązać konkretne proble - my zgłaszane przez uczestników. Wysoka frekwencja oraz aktywność odbiorców potwierdzały, że Państwowa Inspek - cja Pracy jest postrzegana jako wiarygodne źródło wiedzy z obszaru prawa pracy i partner wspierający prawidłowe wdrażanie przepisów. Współpraca międzyinstytucjonalna – spójne wspar- cie państwa Realizacja kampanii była możliwa dzięki ścisłej współpra- cy z instytucjami państwowymi i samorządowymi, w tym z wojewódzkimi i powiatowymi urzędami pracy, urzęda - mi marszałkowskimi, oddziałami Straży Granicznej oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tak szerokie partnerstwo instytucjonalne umożliwi - ło dotarcie do zróżnicowanych środowisk oraz zapewniło spójność przekazywanych informacji. Państwowa Inspekcja Pracy występowała w tej współpracy jako podmiot integru - jący wiedzę i zapewniający jednolitą wykładnię przepisów w praktyce. Bezpośredni kontakt i dostępność Duże zainteresowanie tematyką legalnego zatrudniania cudzoziemców było widoczne również poza salami szko - leniowymi. Podczas targów pracy i wydarzeń otwartych, m.in. w Katowicach, Olsztynie, Opolu, Poznaniu i Rzeszowie, pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy prowadzili punkty informacyjne, udzielając indywidualnych porad w bezpo - średnim kontakcie z pracodawcami i cudzoziemcami. Uzu- pełnieniem działań stacjonarnych były eksperckie dyżury telefoniczne, prowadzone zarówno w języku polskim, jak i ukraińskim. Takie rozwiązanie znacząco zwiększyło dostępność urzędu i pozwoliło na szybkie wyjaśnianie wąt - pliwości bez konieczności osobistej wizyty. Nowoczesna komunikacja i obecność w mediach Istotnym elementem kampanii była współpraca z mediami lokalnymi oraz aktywna obecność w mediach społeczno - ściowych. W przystępnej, a zarazem precyzyjnej formie, przedstawiano zasady legalnego zatrudniania cudzoziem - ców oraz najczęstsze błędy interpretacyjne. Działania te pozwoliły dotrzeć do szerokiego grona odbiorców, w tym do pracodawców, którzy nie uczestniczyli w wydarzeniach stacjonarnych. Komunikacja popularyzator - ska stanowiła nowoczesne uzupełnienie klasycznych form edukacyjnych i wzmacniała efekt prewencyjny. Najciekawsze przypadki współpracy Jednym z ciekawszych przedsięwzięć realizowanych w ramach współpracy międzyinstytucjonalnej był projekt ESCAPE TRUCK , przygotowany wspólnie z Fundacją Reshape z Królestwa Niderlandów, policją holenderską, Komendą Główną Policji, Strażą Graniczną, Uniwer - sytetem Wrocławskim (Centrum Badań nad Handlem Ludźmi) oraz Ambasadą Królestwa Niderlandów w Pol - sce. Projekt miał wymiar edukacyjny i społeczny – jego celem było zwiększenie świadomości zagrożeń zwią - zanych z handlem ludźmi oraz przekazanie praktycznej wiedzy, jak rozpoznawać niebezpieczne sytuacje i sku - tecznie im przeciwdziałać. Zaproszeni przedstawiciele instytucji i służb prezentowali problem z perspektywy własnych doświadczeń, co pozwoliło uczestnikom spoj - rzeć na zjawisko w sposób wieloaspektowy i realistyczny. Organizatorami przedsięwzięcia były OIP w Łodzi i w Zie - lonej Górze. Na stoiskach inspekcji udzielano porad praw- nych z legalności zatrudnienia. Konferencja pn. „Legalna praca – wspólna korzyść. Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” zorganizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Lublinie Strona internetowa kampanii SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 69 Kampania w Internecie Działania realizowane przez okręgowe inspektoraty pracy zostały wzmocnione profesjonalnie zaplanowaną kampa - nią medialną w Internecie. Przez 49 dni emitowano krótkie, przystępne filmy informacyjne w serwisach YouTube, Face - book i Instagram, a także prowadzono działania promocyjne w sieci reklamowej Google Ads. Skala zasięgu potwierdza skuteczność przyjętej strategii komunikacyjnej. Materia - ły w serwisie YouTube osiągnęły ponad 1,1 mln obejrzeń, podobnie na Facebooku i Instagramie – ponad 1 mln obej - rzeń oraz ponad 62 tys. kliknięć z przekierowaniem na stronę kampanii cudzoziemcywpracy.pip.gov.pl. Dodatkowo kam - pania wygenerowała ponad 307 tys. kliknięć w sieci rekla- mowej GDN. Wszystkie wskaźniki (liczby obejrzeń i kliknięć) przekroczyły założone cele – odpowiednio na poziomie 104,9%, 102,4%, 100,1%, 101,8% oraz 100,1% planu. Zidentyfikowane potrzeby i efekty W trakcie kampanii najczęściej zgłaszane wątpliwości dotyczyły: −właściwego doboru podstawy prawnej zatrudnienia; −zasad stosowania trybu powiadomień wobec obywateli Ukrainy; −dopuszczalnych zmian warunków pracy; −obowiązków dokumentacyjnych pracodawców. Powtarzalność tych zagadnień potwierdziła skalę zapo - trzebowania na jasne, jednolite i praktyczne wyjaśnienia. Uczestnicy wielokrotnie wskazywali na potrzebę kon - tynuacji działań edukacyjnych, podkreślając ich realną przydatność w codziennej praktyce. Zaobserwowano rów - nież, że cudzoziemcy coraz częściej postrzegają legalne zatrudnienie jako gwarancję bezpieczeństwa i stabilno - ści na terytorium Polski. Banery kampanii w Internecie Podsumowanie Kampania „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” miała cha- rakter kompleksowy, interaktywny i odpowiadający na rzeczy- wiste potrzeby rynku pracy. Poza wzrostem poziomu wiedzy przyczyniła się do ograniczenia ryzyka błędów popełnianych podczas powierzania pracy, ujednolicenia wykładni przepisów oraz wzmocnienia kultury legalności zatrudnienia. Państwo- wa Inspekcja Pracy podczas realizacji kampanii była postrzegana nie tylko jako organ kontrolny, lecz także jako nowoczesny i dostępny urząd – partner merytorycz - ny, który pomaga pracodawcom bezpiecznie poruszać się w złożonym systemie prawnym, a cudzoziemcom zapewnia wsparcie i poczucie ochrony ich praw. Dzięki tej inicjatywie wzmacniane jest zaufanie społeczne, wspiera - na integracja cudzoziemców, a także budowa nowoczesnego, odpowiedzialnego i zgodnego z prawem rynku pracy w Pol - sce. W roku 2026 kampania jest kontynuowana jako program prewencyjny pod tą samą nazwą. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 70 ROZDZIAŁ 5 6 Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 73 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli kompleksowych decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 5650 20 004 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 16 222 1426 1191 629 536 6. Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach 6.1. Budownictwo – nadzór i kontrola sektora budowlanego, w tym ograniczanie zagrożeń zawodowych oraz bezpośrednich zagrożeń dla życia osób pracujących Zakres kontroli W roku 2025 Państwowa Inspekcja Pracy przyjęła nowe założenia do kontroli sektora budowlanego, wynikające z analiz wyników kontroli z lat poprzednich. Priorytetem jest zwiększenie skuteczności oddziały - wania Państwowej Inspekcji Pracy zarówno na podmioty realizujące prace budowlane jak i uczestników procesu budowlanego. Osiągnięcie celu zaplanowano poprzez reali - zację czynności kontrolno-nadzorczych w branży budowla- nej oraz szeroko rozumiane działania prewencyjne, w tym informacyjno-edukacyjne kierowane do uczestników proce - su budowlanego. Podstawowym założeniem ilościowym na 2025 r. było objęcie kontrolami kompleksowymi w zakresie technicz - nego bezpieczeństwa pracy 1000 placów budów; założe- nie to zostało zrealizowane – łącznie skontrolowano 1243 place budowy w ramach kontroli kompleksowych oraz specjalistycznych. W sumie przeprowadzono 7854 kontrole robót budow- lanych u 6431 pracodawców. Przy robotach budowlanych pracowało prawie 40 tys. osób (dane liczbowe na dzień roz - poczęcia kontroli). Większość robót była związana z budową, przebudową lub remontem obiektów kubaturowych, w tym budynków – 89% kontroli. Pozostałe kontrole przeprowadzone były u przedsiębiorców realizujących roboty na: −obiektach liniowych – drogowo-mostowych – 5% kontroli; −obiektach liniowych – sieci infrastruktury technicznej – 3% kontroli; −innych obiektach budowlanych – 3% kontroli. Ze względu na rodzaj inwestycji budowlanej najwięk - sza liczba kontroli dotyczyła obiektów nowobudowanych – 70%, następnie obiektów przebudowywanych, rozbudo - wywanych lub remontowanych – 29% oraz rozbiórek obiek- tów – 1%. W 2025 r. kontrole sektora budowlanego pod wzglę- dem prawidłowości realizacji robót budowlanych podzie- lono na cztery rodzaje, biorąc pod uwagę sposób oddziaływania: 9kontrole kompleksowe budów w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy; 9kontrole specjalistyczne na wstępnym etapie budowy; 9kontrole ukierunkowane na likwidację bezpośrednich zagrożeń na małych budowach (do ok. 20 pracujących); 9pozostałe. Kompleksowe kontrole placów budowy w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy były zasadniczym kie - runkiem działań w sektorze budowlanym. Pierwsza kontro- la budowy obejmowała pełen zakres tematyczny. Ponowna kontrola placu budowy i jej zakres wynikały ze stwierdzo - nego stanu faktycznego. W ramach działań kompleksowych na budowach prze - prowadzono łącznie 3440 kontroli, z których: −2543 to kontrole planowe; −706 to kontrole rozpoczęte w wyniku czynności interwen - cyjnych lub skargowych; −191 kontroli na budowach zostało zainicjowanych wypad - kiem przy pracy. Kompleksowe podejście na placach budowy pozwoli - ło na uzyskanie pełniejszego obrazu stanu bezpieczeń- stwa pracy na budowie, gdyż ocenie podlegały wszystkie zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy występujące na kontrolowanym etapie budowy. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 74 ROZDZIAŁ 6 W celu eliminacji nieprawidłowości, w tym stanowiących bezpośrednie zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi, podczas kontroli kompleksowych inspektorzy pracy wydali łącznie ponad 25,6 tys. decyzji nakazowych, w tym 20 tys. decyzji związanych było z bezpośrednimi zagrożeniami. Kontrole kompleksowe w większości przeprowadzo- no w podmiotach zatrudniających do 9 osób pracu- jących na budowie – 2846 kontroli, co stanowi blisko 83% oraz małych zatrudniających do 50 osób – 530 kontroli (ok. 15%). Kontrolami obejmowano zarówno generalnych wykonawców, jak i firmy podwykonawcze. Nową inicjatywą w 2025 r. były kontrole specjalistycz- ne, podejmowane na wstępnym etapie realizacji budowy, ukierunkowane na analizę założeń, uwarunkowań i przy - jętych rozwiązań w procesie przygotowania i organizacji budowy. Istotne na tym etapie było ujawnienie i wskazanie nieprawidłowości, które mają bezpośrednie przełoże - nie na bezpieczeństwo prac podczas realizacji dalszych etapów budowy. Działaniami w tym obszarze objęci zostali nie tylko wykonawcy robót, lecz także uczestni - cy procesu budowlanego. Tego typu kontrole były pilo- tażowymi w zadaniach Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. i powiązane zostały z szerokim oddziaływaniem prewencyjno-doradczym zarówno na uczestników proce - su budowlanego, jak i samych wykonawców robót. Przeprowadzono 356 kontroli, tj. powyżej zakładanych 10% w stosunku do liczby kontroli kompleksowych. Na tym etapie realizacji inwestycji budowlanej najczę - ściej kwestionowano zagadnienia związane z zagospo- darowaniem terenu budowy oraz dokumenty dotyczące organizacji bezpiecznej pracy. Ocenie poddano również opracowane na budowie plany BIOZ oraz ogólną organi - zację procesów budowlanych wynikającą z obowiązków uczestników procesu budowlanego. Kontrole prowadzone na wstępnym etapie budowy - odsetek kontroli, w których wystąpiły nieprawidłowości w wybranych zagadnieniach odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości wyznaczenie i oznakowanie dróg komunikacyjnych instrukcja pracy żurawia w warunkach kolizyjnych wykaz prac szczególnie niebezpiecznych wyznaczenie składowisk materiałów i wyrobów zabezpieczenie i oznakowanie stref i miejsc niebezpiecznych pomieszczenia higieniczno-sanitarne A B C D instrukcja bezpiecznego wykonywania robót budowlanych G J instrukcja bezpieczeństwa prac transportowych w obszarze pracy żurawia F instrukcja ewakuacji z kabiny żurawia H I plan BIOZ K zabezpieczenie terenu budowy przed dostępem osób nieupoważnionych E ABCDEFGH I J K 57 41 36 31 30 28 24 19 35 27 6 Analiza wyników wskazuje na istotny obszar aktywności kontrolnej, który wykracza poza standardowe formy dzia - łania i koncentruje się na szeroko rozumianej organizacji budowy zarówno w aspekcie technicznym, związanym z zagospodarowaniem terenu budowy, jak i organizacyjnym w zakresie przygotowania dokumentacji. Tak przyjęta strategia pozwoliła na zidentyfikowanie błę - dów popełnianych przez projektantów i kierowników budowy w informacjach oraz planach BIOZ jeszcze przed rozpoczę - ciem najbardziej ryzykownych prac. Jest to moment kry- tyczny, ponieważ zaniedbania powstałe na tym poziomie przygotowań stają się w późniejszych fazach realizacji inwestycji niezwykle trudne, a czasem wręcz niemożli - we do usunięcia. W 2025 r. kontynuowano kontrole ukierunkowa- ne na likwidację bezpośrednich zagrożeń na małych budowach , prowadząc je na bieżąco, przez cały rok. Łącznie przeprowadzono 2086 kontroli, w tym zde- cydowaną większość, tj. 1925, w podmiotach zatrudniają- cych do 9 pracowników, co stanowi 92%. Działania kontrolne były podejmowane najczęściej wskutek widocznych, rażących nieprawidłowości, stwarzających bez - pośrednie ryzyko wypadku przy pracy. Najczęściej były to pra- ce na wysokości, np. wykonywane bez zabezpieczeń przed upadkiem oraz prace, przy których pracujący nie stosowali wymaganych środków ochrony indywidualnej, np. hełmów ochronnych. Inspektorzy pracy, wpływając na poprawę bezpieczeń - stwa pracy, wydali łącznie 13,2 tys. decyzji nakazowych dotyczących poprawy stanu bezpieczeństwa i higieny pra - cy, w tym 10,7 tys. decyzji dotyczyło eliminacji bezpośred- nich zagrożeń życia i zdrowia pracujących. Pozostałe kontrole dotyczyły prac budowlanych, których nie można było zakwalifikować w planowanych zakresach tak kontroli kompleksowych, jak i ukierunkowanych tylko na bez - pośrednie zagrożenia, a ich podjęcie było konieczne. Przede wszystkim związane były z występowaniem zagrożeń w miej - scach publicznych podczas wykonywania robót budowlanych lub z koniecznością podjęcia interwencji przez inspektora pracy, na wniosek osób trzecich czy też instytucji publicznych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 75 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na pozostałych budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 3047 7148 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 5234 661 659 484 110 Przeprowadzono 1973 kontrole interwencyjne róż- nego rodzaju i podobnie jak w pozostałych obszarach objętych kontrolami, większość dotyczyła podmiotów zatrudniających do 9 osób – 1731 kontroli (ok. 88%). Najwięcej interwencji inspektorskich i zgłoszeń zwią - zanych było z nieprawidłowościami przy wykonywaniu prac na wysokości oraz nieprawidłowym zagospodarowa - niem i zabezpieczeniem terenu robót, a także z niestosowa- niem przez pracowników środków ochrony indywidualnej, zwłaszcza hełmów ochronnych. Inspektorzy pracy, eliminując zagrożenia stwierdza - ne podczas kontroli, wydali 10,2 tys. decyzji nakazowych, w tym 7,1 tys. dotyczących bezpośrednich zagrożeń życia i zdrowia pracowników. Podsumowanie W 2025 r. kontrole sektora budowlanego koncen- trowały się na ograniczaniu zagrożeń wypadkowych, w szczególności w zakresie zagadnień dotyczących prac skutkujących bezpośrednimi zagrożeniami dla zdrowia i życia pracujących. Podczas kontroli badano stan bezpieczeństwa pracy w 9 blokach zagadnień: 9organizacja i przygotowanie budowy – zagadnienie bada - no w 6006 kontrolach; 9przygotowanie do pracy – zagadnienie badano w 6754 kontrolach; 9stanowiska pracy – zagadnienie badano w 6123 kontrolach; Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na małych budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 2487 10 709 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące prace 6835 1351 1169 1042 312 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 76 ROZDZIAŁ 6 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na wszystkich budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 14 068 42 702 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 32 207 3604 3485 2220 1186 9roboty ziemne – zagadnienie badano w 1404 kontrolach; 9prace na wysokości – zagadnienie badano w 3777 kontrolach; 9rusztowania – zagadnienie badano w 3320 kontrolach; 9maszyny i urządzenia techniczne – zagadnienie badano w 2986 kontrolach; 9urządzenia i instalacje elektryczne – zagadnienie badano w 3908 kontrolach; 9prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych lub szko - dliwych – zagadnienie badano w 225 kontrolach. W pierwszej grupie kontrolowanych zagadnień – doty - czącej organizacji i zagospodarowania budowy – najwięcej nieprawidłowości wystąpiło przy: zabezpie- czaniu miejsc i stref niebezpiecznych, wyznaczaniu dróg komunikacyjnych, zabezpieczaniu terenu budowy oraz składowaniu materiałów, a także opracowaniu instrukcji bezpiecznego wykonywania robót budowlanych. W bloku zagadnień związanych z przygotowaniem pracujących do pracy wyróżniały się trzy nieprawi- dłowości, tj. dotyczące stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej, dopuszczania pracują - cych do pracy bez profilaktycznych badań lekarskich oraz dopuszczania pracowników do pracy na budowach bez uprzedniego instruktażu stanowiskowego. W grupie obejmującej stanowiska pracy dominujące nieprawidłowości dotyczyły przejść i dojść do stanowisk pracy (76%). Natomiast wśród zagadnień związanych z robota- mi ziemnymi nieprawidłowości występowały głównie przy zabezpieczaniu ścian wykopów (ponad połowa), a co czwarta wydana decyzja dotyczyła składowania urobku. Kontrole bezpieczeństwa związanego z praca- mi na wysokości (z wyłączeniem rusztowań) wyka- zały jedną dominującą nieprawidłowość dotyczącą zabezpieczania stanowisk pracy środkami ochrony Rodzaj dominujących nieprawidłowości przy organizacji i zagospodarowaniu budowy odsetek nieprawidłowości w danej grupie zagadnień instrukcja bezpiecznego wykonywania prac budowlanych drogi komunikacyjne zabezpieczenie terenu budowy strefy i miejsca niebezpieczne składowanie i magazynowanie A B C D E A BC D E 24 14 12 10 16 Rodzaj dominujących nieprawidłowości w przygotowaniu pracujących do pracy odsetek nieprawidłowości w danej grupie zagadnień dodatkowe kwalikacje prolaktyczne badania lekarskie instruktaż stanowiskowy na budowie środki ochrony indywidualnej A B C D A BC D 39 16 9 24 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 77 zbiorowej, której dotyczyło 84% wydawanych decyzji związanych z pracami na wysokości. Pozostałe nie przekraczały 10%. W grupie zagadnień związanych z bezpieczną eksplo- atacją rusztowań ponad połowa wydanych decyzji doty- czyła nieprawidłowości w zakresie balustrad ochronnych. Znaczącym uchybieniem było dopuszczanie do prac z rusz - towań, które nie zostały wcześniej sprawdzone i dopusz- czone do eksploatacji (27%). W zakresie eksploatacji maszyn i urządzeń technicz- nych na budowie ponad połowa nieprawidłowości dotyczy- ła braku lub niewłaściwej instrukcji obsługi. Kolejną grupą zagadnień było nieprawidłowe wyposażanie kabin żurawi wieżowych (19%). Kontrola zagadnień związanych z występowaniem zagrożeń podczas eksploatacji instalacji i urządzeń elek- trycznych wykazała, że ponad połowa nieprawidłowości związana była z zabezpieczaniem przewodów elektrycz - nych przed uszkodzeniami. Podejmowane przez inspektorów działania nadzorcze skutkowały poprawą bezpieczeństwa pracy, choć nie- jednokrotnie krótkotrwałą i jednostkową – odnoszącą się tylko do danego miejsca wykonywania prac, szczególnie w małych podmiotach. Kontrole nie zawsze przekładały się na zmiany w świadomości pracodawców, osób kierują - cych pracownikami, a także samych pracujących, w sposób istotnie wpływający na kulturę bezpieczeństwa. Świadczy o tym liczba i charakter decyzji nakazowych kierowanych przez inspektorów pracy do osób odpowiedzialnych za bez - pieczeństwo pracy przy robotach budowlanych. Problem ten jest dla Państwowej Inspekcji Pracy widocz - ny i dlatego podejmowane są różne działania pozakontrolne Porównanie wyników kontroli z lat 2024 i 2025 kontroli 1243 1308 decyzji ogółem 56 770 56 078 decyzji z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kpa) 32 207 35 104 decyzji wstrzymania prac 3604 4828 mandatów karnych 2025 2024 5127,05 tys. zł 7,5 tys. zł łączna kwota nałożonych mandatów zł decyzji wstrzymania eksploatacji maszyn 3485 4029 3838 3868 decyzji skierowania pracujących do innych prac 2220 2521 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 78 ROZDZIAŁ 6 za własny wycinek zadań w ramach skomplikowanej sie- ci powiązań umownych. Powyższe wskazuje na istnienie problemu już na etapie przygotowania budowy. Skutecz - ne i bezpieczne przeprowadzenie procesu budowlane- go wymaga starannego planowania na każdym etapie. Należy zatem podkreślić znaczącą rolę projektanta, opracowującego Informację bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ), kierownika budowy, sporządzające - go na jej podstawie plan BIOZ, który stanowi podsta- wowe narzędzie do zarządzania ryzykiem na budowie oraz inwestora będącego dysponentem środków finan - sowych. Mając na względzie powyższe, Państwowa Inspekcja Pracy zainicjowała w 2025 r. w ramach kon - troli specjalistycznych (prowadzonych na wstępnym etapie inwestycji), rożne formy oddziaływania na uczest - ników procesu budowlanego, głównie o charakterze doradczym, co niesie nadzieję na zminimalizowanie wadliwości kluczowego ogniwa w łańcuchu systemu bezpieczeństwa na budowie. Wnioski Wyniki kontroli pokazują, że budownictwo nadal jest jedną z aktywności zawodowych charakteryzujących się wyso - kim stopniem zagrożenia dla zdrowia i życia pracujących. Potwierdzeniem tego jest liczba stwierdzanych niepra - widłowości, ich charakter, jak również poziom wypadko- wości, mierzony częstością zdarzeń i ciężkością skutków. Przeprowadzone kontrole znacząco przyczyniły się do eli - minacji stwierdzonych zagrożeń, w tym zdrowia i życia pra- cowników oraz osób wykonujących takie prace. Zasadne jest zatem kontynuowanie kontroli sektora budowlanego w kolejnym roku na podstawie obecnie wypracowanych i przyjętych założeń. Istotnym elementem systemowego oddziaływania w celu zapewnienia bezpiecznych warunków pracy w sektorze budowlanym jest kontynuowanie kontroli prowadzonych na wstępnym etapie budowy, powiąza - nych z szeroko rozumianą prewencją. Pozwoli to na eli- minację potencjalnych zagrożeń już na początku, co nie tylko poprawi stan bezpieczeństwa, ale wpłynie na kosz- ty prowadzenia budowy przy zachowaniu wymaga- nych procedur podczas jej realizacji. Należy po raz kolejny zaznaczyć, że przepisy odno- szące się do bezpieczeństwa pracujących na budowach w wielu wypadkach straciły swoją aktualność w związ - ku ze zmianą warunków realizacji inwestycji, w tym sto- sowanych technologii. Mnogość tych przepisów i różny okres ich opracowywania powoduje, że w wie - lu sytuacjach są niejednoznaczne i wykluczają się wzajemnie . Dlatego konieczne jest podjęcie przez wła- ściwe ministerstwa prac zmierzających do stworzenia przepisu kompleksowo regulującego zagadnienia doty - czące bezpieczeństwa pracy przy wszelkiego rodzaju pracach budowlanych i na różnego rodzaju inwestycjach budowlanych. o charakterze prewencyjnym, w tym doradczo-informacyj- ne, tak by różnorodnymi środkami jak najlepiej i najsku- teczniej oddziaływać na osoby organizujące procesy pracy w budownictwie. Ujawnione nieprawidłowości, pomimo dużego zaan - gażowania inspektorów pracy, wskazują w dalszym ciągu na niewystarczające zaangażowanie pracodaw - ców w organizację prac w sposób zgodny z przepisami. Przeprowadzone czynności kontrolne wykazały liczne i powtarzalne nieprawidłowości, szczególnie z zakresu organizacji i przygotowania, co rzutuje na odpowiedzial - ność osób zobligowanych do dbałości o bezpieczeństwo pracy. Wykazane uchybienia potwierdzają zasadność reali - zacji kontroli specjalistycznych, prowadzonych na wstęp- nym etapie inwestycji. Kontrole wykazały powtarzalne nieprawidłowości, któ - rych charakter i skala były zbliżone do lat poprzednich. W takich przypadkach, gdy naruszanie przez pracodaw - cę przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy było rażące i stwierdzane podczas dwóch kolejnych kontroli, inspekto - rzy pracy kierowali do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioski o podwyższenie o 100% składki na ubezpie- czenie wypadkowe. W roku 2025 skierowano 63 takie wnioski . Tym samym należy podkreślić, że organy Państwowej Inspekcji Pracy stosowały wszelkie dostęp - ne środki oddziaływania prawnego w celu skuteczniej- szego wpływu na zachowania i sposób postępowania pracodawców. Zauważalne jest znaczne rozdrobnienie podmiotów reali- zujących roboty budowlane. Niezależnie od wielkości inwestycji roboty te wykonywane są w przeważającej większości przez podmioty mikro, tj. zatrudniające do 9 osób. W efekcie nawet na dużych budowach zapew - nienie jednolitych standardów bezpieczeństwa staje się wyzwaniem, ponieważ każdy z wykonawców odpowiada Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli w całym sektorze budowlanym odsetek kontroli,w których badano zagadnienie i stwierdzono nieprawidłowości rusztowania praca na wysokości (bez rusztowań) organizacja i przygotowanie budowy A B C maszyny i urządzenia techniczne F przygotowanie do pracy G stanowiska pracy H urządzenia i instalacje elektryczne D roboty ziemne E ABCDEFGH 73 71 65 42 40 38 54 22 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 79 Program informacyjno-edukacyjny „Budowa. STOP wypadkom!” Program „Budowa. STOP wypadkom!” synergicznie uzupeł- nia działania kontrolno-nadzorcze w sektorze budownictwa. Jest ukierunkowany na zwiększanie wiedzy i świadomości uczestników procesu budowlanego w zakresie eliminowa - nia nieprawidłowości, mogących skutkować wypadkami przy pracy. Inspektorzy pracy przekazują osobom organi - zującym pracę i odpowiedzialnym za bhp wiedzę o zagro- żeniach na budowach i wskazują sposoby ich ograniczania. Dzięki propagowaniu informacji dotyczących organizowa - nia pracy w bezpieczny sposób i przestrzeganiu przyjętych rozwiązań – prawnych i wynikających ze stosowanych tech - nologii prac – dążymy do zmiany powszechnych niebez- piecznych metod pracy i upowszechniamy dobre praktyki. Podstawowym działaniem są szkolenia prowadzone dla pracodawców i przedsiębiorców branży budowlanej oraz osób zatrudnionych na budowach . Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom odbiorców, szkolenia najczęściej prowadzone są bezpośrednio na placach budowy, dzięki czemu obejmują możliwie największą liczbę zainteresowa - nych, a ich zakres tematyczny jest maksymalnie dostoso- wany do specyfiki i etapu konkretnej budowy. W całym kraju w 2025 r. inspektorzy pracy przeprowa - dzili 376 szkoleń. Zagadnienia ujęte w programie wynikały z potrzeb kierownictwa budowy oraz z wyników przeglądów stanowisk pracy dokonanych przez organy inspekcyjne. Uczestniczyło w nich prawie 6,6 tys. osób, w tym ponad 2,7 tys. pracowników, ponad 1,8 tys. pracodawców oraz 470 przedstawicieli służby bhp. Oprócz wiedzy przekaza - nej podczas szkoleń uczestnicy otrzymali pakiet wydaw- nictw specjalistycznych. Wśród odbiorców szkoleń uwzględniliśmy również stu - dentów i uczniów szkół o profilu budowlanym. W roku spra- wozdawczym przeszkoliliśmy ponad 1,5 tys. przyszłej kadry sektora budownictwa . Oprócz tego na uczelniach technicznych zorganizowaliśmy 21 konferencji i semina - riów, na których omówione zostały zagadnienia bezpośred- nio wpływające na poziom bezpieczeństwa na polskich placach budowy. Ciekawym przykładem działania ze śro - dowiskami naukowymi jest realizowany od 2015 r. program pn. „Akademia bezpieczeństwa w budownictwie” , skierowany do studentów ostatnich lat Wydziału Budow - nictwa i Nauk o Środowisku Politechniki Białostockiej, jak również współpraca z Politechniką Krakowską, pole - gająca na aktywnym uczestnictwie naszych ekspertów w „Dniach Lądowca” – cyklicznym wydarzeniu organizo- wanym przez samorząd studencki dla studentów Wydziału Inżynierii Lądowej. Doświadczenia 3-letniej „Strategii dla bezpieczeństwa w budownictwie” pokazały konieczność maksymalnego zaangażowania inwestorów i generalnych wykonawców w działania służące zapewnieniu wysokiego poziomu bez - pieczeństwa pracy na realizowanych inwestycjach budow- lanych. Dlatego w 2025 r. zorganizowaliśmy prawie 50 spotkań z ponad 60 inwestorami , których celem było – przy braku odpowiedniej legislacji – uczulić ich na konieczność zaplanowania odpowiednich środków finansowych na stworzenie na budowach bezpiecznych miejsc pracy, szczególnie przy zadaniach związanych z pracą na wysokości. Podczas realizacji programu „Budowa. STOP wypad - kom!” w okręgowych inspektoratach pracy podejmowano wiele różnorodnych działań promujących bezpieczeństwo na budowach, wśród których na uwagę zasługuje: 9udział ekspertów OIP w Katowicach w Targach Pracy 2025, które odbyły się na Wydziale Budownictwa Poli - techniki Śląskiej w Gliwicach; wydarzenie skierowane było do studentów i absolwentów kierunków technicz - nych, przede wszystkim budownictwa, ale także inży- nierii środowiska, architektury i elektrotechniki. Podczas wydarzenia inspektorzy pracy udzielali bezpłatnych porad dotyczących: prawa pracy, technicznego bezpieczeństwa pracy, prawidłowej organizacji budowy, zapewnienia nad - zoru i koordynacji prowadzonych prac oraz właściwego przygotowania pracowników do pracy na budowie; 9współpraca inspektorów pracy z Krakowa ze Społeczny - mi Inspektorami Pracy zrzeszonymi w Związku Zawodo- wym „Budowlani”, którzy na wniosek strony społecznej cyklicznie szkolą uczestników z zagadnień organizowania pracy w bezpieczny sposób; 9zorganizowanie konferencji pt. „Jak nisko nie upaść” w auli Wydziału Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowi - ska Politechniki Łódzkiej, dotyczącej zagrożeń podczas prac na wysokości i w wykopach; 9udział w Międzynarodowych Targach Budownictwa i Archi - tektury BUDMA 2025, na których zorganizowano konfe- rencję „Bezpieczna budowa – czy to możliwe?”, z udziałem parlamentarzystów i kierownictwa targów, na której omó - wiono podstawowe problemy z zapewnieniem bezpie- czeństwa pracy na polskich budowach, przedstawiono dobre praktyki dotyczące zarówno prowadzenia kontroli, jak i realizacji samej inwestycji budowlanej, a także nowo - czesne rozwiązania techniczne w indywidualnym sprzęcie chroniącym przed upadkiem z wysokości. Na stoisku Pań - stwowej Inspekcji Pracy przygotowano bezpłatne porady z prawa pracy, w tym bhp i legalności zatrudnienia oraz wydawnictwa dotyczące branży budowlanej, a podczas otwarcia targów Główny Inspektor Pracy wręczył nagrody w konkursie PIP „Buduj bezpiecznie”. W maju 2025 r. odbył się w całej Polsce 12. Tydzień Bezpieczeństwa pod hasłem „Bezpieczeństwo. Tu nie ma miejsca na iluzję”. Jest to wspólne przedsięwzięcie Państwowej Inspekcji Pracy i 17 firm będących sygnatariu - szami Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budownictwie, choć z roku na rok rośnie zainteresowanie tym wydarze - niem także wśród firm niezrzeszonych. Inspektorzy pracy – specjaliści z zakresu budownictwa – prowadzili szkolenia, prelekcje oraz wykłady dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na wybranych budowach. Tematyka szkoleń doty - czyła odpowiedzialności za stan bezpieczeństwa i higie- ny pracy, koordynacji robót budowlanych oraz sposobu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 80 ROZDZIAŁ 6 zabezpieczenia prac budowlanych, a także skutków i przy- czyn zaistniałych dotychczas wypadków w budownictwie. Podczas Tygodnia Bezpieczeństwa przeprowadziliśmy łącznie 119 szkoleń, w których udział wzięło pra- wie 1,8 tys. uczestników. W wydarzeniu wzięło udział 628 firm budowlanych. W trakcie Tygodnia miały miej- sce pokazy bezpiecznego montażu rusztowań, symulacje upadku z wysokości oraz pokazy ratownictwa pożarowego i medycznego. We wszystkich inicjatywach prewencyjno – promocyj - nych, przygotowanych przez Państwową Inspekcję Pra- cy w 2025 r. uczestniczyło prawie 8,5 tys. osób, w tym prawie 3,1 tys. pracowników, ponad 2,3 tys. pracodawców oraz 580 przedstawicieli służby bhp. Zorganizowaliśmy 46 punktów informacyjnych, w których inspektorzy pra- cy udzielali porad prawnych i technicznych. Oprócz wiedzy uczestnicy otrzymali pakiet wydawnictw specjalistycznych. W sumie w 2025 r. do odbiorców Programu trafiło ponad 16 tys. egzemplarzy poradników, ulotek i kart pracy , część z nich w języku ukraińskim. W każdym okręgowym inspektoracie pracy interesariu - sze poprawy poziomu bezpieczeństwa pracy na polskich budowach działają w Wojewódzkich Radach do spraw Bezpieczeństwa Pracy w Budownictwie. Spotkania odby - wają się przynajmniej raz w roku, a wymiana doświad- czeń i efektów działań instytucji, urzędów i stowarzyszeń pozwala omawiać lokalne problemy sektora budowlanego i planować wspólne działania służące wzrostowi poziomu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób aktywnych zawodowo w budownictwie. Dotarcie do maksymalnie możliwej liczby odbiorców było możliwe dzięki współpracy z Polską Izbą Inżynierów Budownictwa, Polskim Związkiem Inżynierów i Techników Budownictwa, Polskim Stowarzyszeniem Dekarzy, Izbą Architektów RP, placówkami edukacyjnymi oraz innymi insty - tucjami i podmiotami działającymi w sektorze budownictwa. W związku z realizacją Programu w mediach ukazało się 526 informacji – 18 wywiadów i programów w tele- wizjach regionalnych, 20 audycji radiowych i 488 donie- sień na portalach internetowych. Podsumowując realizację programu informacyjno-edu- kacyjnego „Budowa. STOP wypadkom!” należy podkre- ślić, że po zakończeniu kampanii prowadzonej w latach 2022-2024 działalność szkoleniowa i doradcza prowa- dzona przez inspektorów pracy stanowi kwintesencję naszych działań pozakontrolnych w sektorze budowla - nym. Są to działania adekwatne do potrzeb i problemów z zakresu bezpiecznych i zdrowych miejsc pracy na pol - skich budowach. Braki wiedzy i świadomości zagrożeń wypadkowych powstających na różnych etapach procesu budowlanego przekładają się na statystyki wypadkowe i liczbę stwierdzanych nieprawidłowości podczas kontroli placów budowy. Kontrola ma na celu stwierdzenie uchy - bień w przestrzeganiu obowiązujących przepisów i sko- rygowanie ich w wyniku wydanych środków prawnych. Pomimo porad udzielanych w trakcie kontroli dopiero działania edukacyjne, prowadzone zarówno dla uczest - ników procesów budowlanych, jak i uczniów i studen- tów mają szansę zbudować świadomość konieczności uwzględniania zagadnień bhp w codziennym funkcjono - waniu placu budowy – od jej przygotowania do momentu zakończenia procesu inwestycyjnego. Dlatego najwięcej szkoleń odbywa się na budowach, a inspektorzy pracy wspierani są wiedzą przez partnerów merytorycznych – inspektorów Nadzoru Budowlanego, Urzędu Dozoru Technicznego i przedstawicieli Porozumienia dla Bezpie - czeństwa w Budownictwie, a w budowaniu świadomości konsekwencji zaniedbań w obszarze bhp pomagają poka - zy ratownictwa Straży Pożarnej i udzielania pierwszej pomocy przez przedstawicieli Ratownictwa Medycznego. 6.2. Górnictwo – ograniczanie zagrożeń wypadkowych i ocena przestrzegania prawa pracy w sektorze górnictwa podziemnego i odkrywkowego Podziemne zakłady górnicze W podziemnych zakładach górniczych inspektorzy pra- cy przeprowadzili 19 kontroli w 19 kopalniach i firmach świadczących usługi dla górnictwa. W podmiotach tych zatrudnionych było 39,2 tys. osób, w tym 38,6 tys. na pod - stawie stosunku pracy. Kontrolą objęto zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące: przygotowania pracowników do pracy, oceny ryzyka zawodowego, nadzoru nad warunkami pracy, środków ochrony indywidualnej i odzieży roboczej, wypad - ków przy pracy oraz przepisów i zasad bhp na stanowiskach pracy. Przedmiotem kontroli było również sprawdzenie sta - nu przestrzegania przepisów prawa pracy dotyczących czasu pracy i wynagrodzeń w zakładach górniczych oraz w firmach świadczących usługi dla górnictwa. Diagnoza W kontrolowanych podziemnych zakładach górniczych w latach 2022-2024 wydarzyło się 1907 wypadków przy pracy , w których 6 osób odniosło ciężkie obrażenia ciała, a 4 osoby poniosły śmierć. Nieprawidłowości w ustalaniu okoliczności wypadków wystąpiły w 4 zakładach (4% analizowanych dokumen - tacji), natomiast w ustalaniu przyczyn – w 12 zakła- dach (13% analizowanych dokumentacji). W praktyce Ewakuacja operatora żurawia na jednej z budów w trakcie Tygodnia Bezpieczeństwa (OIP w Kielcach) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 81 oznaczało to m.in. nieustalenie wszystkich przyczyn zdarzeń, sprowadzanie przyczyn do zachowań pra - cownika bez pełnego uwzględnienia czynników tech- nicznych i organizacyjnych, a także błędną kwalifikację prawną zdarzeń, w tym przypadki nieuznawania wypad - ku za wypadek przy pracy mimo spełnienia przesłanek. Stwierdzano również praktykę niezasadnego przypi - sywania poszkodowanym wyłącznej winy za wypadek, co mogło ograniczać ich uprawnienia. W 4 zakładach wykazano ponadto nieprawidłowości w określaniu w pro - tokołach środków i wniosków profilaktycznych – często były one nieadekwatne do ustalonych przyczyn i miały charakter doraźny, zamiast obejmować działania tech - niczne i organizacyjne eliminujące źródło zagrożenia. Nieprawidłowości związane z aktualizacją oceny ryzyka zawodowego po wypadku stwierdzono w 2 zakładach. Największa skala nieprawidłowości dotyczyła sta- nu dróg przewozowych, dróg dojścia do stanowisk pracy oraz przejść na stanowiska pracy – uchybie- nia stwierdzono w 13 zakładach. Typowe problemy obejmowały: nierówności spągu na drogach dojazdo - wych i przejściach dla ludzi, zastawianie ciągów komu- nikacyjnych materiałami, rurami i kablami, niedbałe Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli podziemnych zakładów górniczych w latach 2024-2025 A B C D E F stan dróg przewozowych, dróg dojścia do stanowisk pracy, oraz przejść na stanowiska pracy stan techniczny maszyn i urządzeń górniczych stan zabezpieczeń stropów i ociosów wyrobisk górniczych oświetlenie stanowisk pracy pod ziemią stan techniczny przenośników i ich systemów zabezpieczeń stan techniczny urządzeń i instalacji energetycznych 2025 2024 15 ABCDEF liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 17 13 16 13 14 12 14 8 12 6 11 8 składowanie elementów w bezpośrednim sąsiedztwie tras przejść, a także niezachowanie wymaganej skrajni przejść, co ograniczało swobodne i bezpieczne prze - mieszczanie się załogi. W 13 zakładach ujawniono nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego podziemnych maszyn i urządzeń górniczych . Do najpoważniejszych należało dopusz- czanie do pracy maszyn bez spełnienia podstawowych warunków bezpiecznej eksploatacji, w tym brak wymaga - nych zabezpieczeń stabilizujących w trakcie wykonywania czynności technologicznych (maszyny wiertniczo-kotwią - cej), a także użytkowanie sprzętu ze znaczącymi usterkami. Stwierdzano przypadki uszkodzeń lub niesprawnych ele - mentów wpływających bezpośrednio na bezpieczeństwo obsługi, takich jak wyłączniki bezpieczeństwa, elementy sterownicze, wyposażenie kabin operatorów, a także braki lub niesprawne oświetlenie maszyn. Szczególnie niepokojące były ustalenia dotyczące zabezpieczenia stropów i ociosów wyrobisk górni- czych – nieprawidłowości stwierdzono aż w 12 zakładach. Ujawniano prowadzenie robót przy niepełnym zabezpie - czeniu stropu, brak obudowy tymczasowej na niezabez- pieczonych odcinkach, pozostawianie pustych przestrzeni między elementami obudowy a górotworem, brak szczel - nego wypełnienia i wykładki oraz brak opinki. Stwierdza- no również wykonywanie obudowy w sposób niezgodny z przyjętą technologią, co pogarszało współpracę obudowy z górotworem i zwiększało ryzyko opadu skał do przestrze - ni roboczej. Do rażących przykładów nieprawidłowości należały sytuacje wymagające wstrzymania robót z uwa - gi na bezpośrednie zagrożenie opadem skał stropowych na pracowników, a także przypadki niesprawnych zabez - pieczeń w rejonach ścian wydobywczych, gdzie ujawniono liczne niesprawne osłony czoła ściany w wielu sekcjach obudowy zmechanizowanej, co groziło niekontrolowanym odspojeniem brył urobku i przygnieceniem pracowników przemieszczających się w przejściu. W 10 zakładach stwierdzono brak zapewnienia ładu i porządku w rejonie stanowisk pracy . Ujawniano poroz- rzucane i niedbale składowane materiały, nagromadze- nie urobku w rejonach urządzeń, składowanie elementów maszyn i materiałów w sposób grożący przemieszczeniem lub utratą stabilności, a także sytuacje, w których pojem - niki z olejem były przechowywane w sposób narażają- cy je na uszkodzenia mechaniczne i zanieczyszczający stanowisko pracy. W rejonach postoju i parkowania maszyn występowały uchybienia porządkowe, w tym pozostawianie materiałów łatwopalnych, co pogarszało stan bezpieczeń - stwa, w tym przeciwpożarowego. Nieprawidłowości w stanie technicznym urządzeń i instalacji elektrycznych stwierdzono w 8 zakładach. Dotyczyły one m.in.: niewłaściwego utrzymania rejonów rozdzielnic elektrycznych (utrudnione dojścia, nagroma - dzenie urobku), braku właściwego przygotowania ociosów i stropu w ich sąsiedztwie, a także prowadzenia i układa - nia przewodów w sposób narażający je na uszkodzenia mechaniczne, w tym pozostawianie przewodów bezpośred - nio na spągu. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 82 ROZDZIAŁ 6 W 6 zakładach odnotowano nieprawidłowości dotyczą- ce stanu technicznego przenośników taśmowych. Obejmowały one uchybienia w rozwiązaniach bezpieczeń - stwa, w tym nieprawidłowości związane z elementami awa- ryjnego zatrzymania (brak lub nieprawidłowy montaż linek awaryjnego zatrzymania). W rejonach urządzeń transpor - towych ujawniano także uchybienia dotyczące zabezpie- czeń przeciwpożarowych, w tym niewłaściwe usytuowanie lub zabudowę agregatu gaśniczego. W 8 zakładach stwierdzono nieprawidłowości w zakre - sie oświetlenia stanowisk pracy pod ziemią, w tym brak lub niesprawne oświetlenie w miejscach postoju maszyn oraz uszkodzenia elementów oświetleniowych sprzę - tu, co ograniczało widoczność. Z analizy zagadnień ochrony radiologicznej pra- cowników narażonych na radon w miejscu pracy wyni- ka, że w kontrolowanych podmiotach nie występuje narażenie na otrzymanie dawki skutecznej (efektywnej) powyżej 1 mSv rocznie. Wszystkie miejsca sklasyfikowa - no jako miejsca bez zagrożenia. W dwóch zakładach nie poinformowano pracowników o aktualnych wynikach badań i pomiarów poziomu stężenia energii potencjalnej alfa krót - kożyciowych produktów rozpadu radonu. Kontrole zagadnień z zakresu prawnej ochrony pra- cy w podziemnych zakładach górniczych ujawniły szereg naruszeń przepisów dotyczących czasu pracy i zasad rekompensaty za pracę nadliczbową. Wybrane nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stwierdzone w podziemnych zakładach górniczych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Niezapewnienie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym874 Niezapewnienie odpowiedniego 11 godzinnego odpoczynku dobowego664 Naruszenie zakazu zatrudniania pracowników świadczących pracę na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia (NDS, NDN) w godzinach nadliczbowych z uwagi na szczególne potrzeby pracodawcy 736 Niezapewnienie odpowiedniego 35 godzinnego odpoczynku tygodniowego867 Niezapewnienie odpoczynku tygodniowego w przypadku zmiany pory wykonywania pracy w związku z przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy - min. 24 godziny 98- Niezapewnienie przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy622 Nieprawidłowa rekompensata z tytułu przekroczenia normy dobowej - brak wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych 223 Nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy223 Najpoważniejsze naruszenia dotyczyły przede wszyst- kim nieprzestrzegania zasad udzielania wymaganego odpoczynku (głównie tygodniowego, ale także dobowe - go), co negatywnie wpływa zarówno na bezpieczeństwo pracowników, jak i na właściwą organizację pracy. Dodat - kowo, wysoka liczba przypadków pracy nadliczbowej w warunkach przekroczeń NDS/NDN wskazuje na ryzyko pogorszenia stanu zdrowia pracowników oraz narażenie ich na działanie czynników szkodliwych ponad dopuszczal - ne limity. Pomimo występowania obszarów o mniejszej skali naru - szeń (np. w zakresie obejmującym obowiązek zapewnienia przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pra - cy czy prowadzenia ewidencji czasu pracy) nie zaobserwo- wano trwałej poprawy w stosunku do lat ubiegłych. Nieprawidłowości w zakresie wypłaty dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych wskazują natomiast na koniecz - ność wzmocnienia nadzoru nad prawidłowym naliczaniem i realizacją świadczeń pracowniczych. Kopalnie odkrywkowe Celem kontroli było sprawdzenie przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących bezpieczeń - stwa i higieny pracy podczas wydobycia, transportu i prze- róbki kopalin w odkrywkowych zakładach górniczych. Kontrole obejmowały w szczególności zagadnienia związane z: przygotowaniem pracowników do pracy, oce - ną ryzyka zawodowego, warunkami środowiska pracy, stosowaniem środków ochrony indywidualnej, stanem tech - nicznym maszyn i urządzeń, organizacją transportu oraz funkcjonowaniem nadzoru nad warunkami pracy. W zakre - sie prawnej ochrony pracy kontrolą objęto zagadnienia dotyczące czasu pracy i wynagrodzeń. Przeprowadzono 90 kontroli w 88 podmiotach, w których świadczyło pracę 6,9 tys. osób, w tym 6,3 tys. osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Były to mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 9 pra- cowników (prawie jedna trzecia), małe zakłady zatrud- niające od 10 do 49 pracowników (niemal połowa), SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 83 średnie zatrudniające od 50 do 249 (16%) oraz duże zakłady zatrudniające od 250 pracowników (3%). Diagnoza Największą skalę nieprawidłowości stwierdzono w obsza- rze technicznego bezpieczeństwa pracy. Nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego przenośników taśmo- wych stwierdzono w 53% zakładów. W trakcie kontroli ujawniono m.in. eksploatację przenośnika taśmowego nie - wyposażonego w urządzenie ochronne zabezpieczające strefę niebezpieczną w miejscu nabiegu taśmy na bęben napinający, eksploatację przenośnika bez osłon przy bęb - nie napędowym oraz silnik elektryczny z uszkodzonym przewodem zasilającym. Stwierdzono także wykonanie otworów w osłonach przenośników w celu umożliwienia smarowania elementów napędowych bez konieczności ich demontażu. Ujawniono również przypadki eksploata - cji przenośników taśmowych z uszkodzonymi elementami konstrukcyjnymi podpór, brak krążników prowadzących taśmę transportową oraz brak zabezpieczenia przejść pod przenośnikami przed spadającym materiałem. Nieprawidłowości dotyczące maszyn i urządzeń do segregacji i rozdrabniania kopaliny stwierdzono w 36% zakładów. Kontrole wykazały m.in. eksploatację urządzeń technologicznych bez wymaganych osłon ele - mentów napędowych oraz brak właściwego utrzymania urządzeń sterowniczych. Ujawniono również przypadki demontażu osłon przenośników taśmowych, które były przechowywane na konstrukcji maszyny, zamiast być zamontowane w miejscu pracy urządzenia. Nieprawidłowości w zakresie maszyn urabiających, ładujących i zwałujących stwierdzono w 27% zakła- dów. Dotyczyły one m.in.: niesprawnych urządzeń sygna- lizacyjnych w koparkach, niesprawnego oświetlenia w kabinie koparki, prowizorycznym zabezpieczeniu pomo - stu części rufowej pogłębiarki przed możliwością wpadnię- cia do wody oraz niewłaściwego wykonywania czynności obsługowo-konserwacyjnych. Nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego transportu kołowego stwierdzono w 8% zakładów. Dotyczyły one przede wszystkim niewłaściwego ozna - kowania dróg transportowych oraz uchybień w organiza- cji ruchu pojazdów technologicznych na terenie zakładu. W jednym z zakładów nie oznakowano znakiem ograni - czenia prędkości drogi prowadzącej do zakładu przerób- czego, na której odbywał się intensywny ruch pojazdów transportujących kruszywo. Nieprawidłowości w zakresie oznakowania i zabez- pieczenia miejsc niebezpiecznych na terenie zakładów górniczych stwierdzono w 35% zakładów. W wielu przy - padkach brakowało oznakowania dróg wewnątrzzakłado- wych oraz znaków ograniczenia prędkości. Stwierdzano także brak oznakowania stref zagrożenia przy wyrobiskach oraz brak oznaczeń elementów konstrukcyjnych znajdują - cych się w ciągach komunikacyjnych. Nieprawidłowości dotyczące instalacji i urządzeń energetycznych stwierdzono w 22% zakładów – w zakre- sie zapewnienia właściwej ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym, a w 17% zakładów w zakresie wykonywania pomiarów potwierdzających skuteczność tej ochrony. W trakcie kontroli ujawniano m.in. brak zabez - pieczenia rozdzielnic elektrycznych przed dostępem osób nieuprawnionych oraz brak opisów zabezpieczeń instalacji elektrycznej, braki w utrzymaniu osprzętu elektrycznego w odpowiednim stanie, w tym brak wymaganego stopnia ochrony gniazd wtykowych. Kontrole wykazały również liczne nieprawidłowości w zakresie występowania czynników szkodliwych w środowisku pracy . W 19% zakładów pracodawcy nie wskazali wszystkich czynników szkodliwych występują - cych na stanowiskach pracy, natomiast w 41% zakładów nie wykonywano wymaganych badań i pomiarów tych czynników. Najczęściej dotyczyło to braku pomiarów hała - su, zapylenia powietrza oraz drgań mechanicznych. Istotnym problemem była również niewłaściwa reali - zacja obowiązków związanych z oceną ryzyka zawo- dowego. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w 32% zakładów. W zakresie informowania pracowników o ryzyku zawodowym nieprawidłowości dotyczyły 12% pra - cowników. Polegały one przede wszystkim na braku spo- rządzenia oceny ryzyka zawodowego dla niektórych stanowisk pracy lub nieuwzględnienia w ocenie wszyst - kich zagrożeń występujących podczas wykonywania pra- cy. W jednym z zakładów nie sporządzono oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska operatora urządzeń sortują - cych i kruszących, a także dla stanowiska obsługi refulera nie uwzględniono zagrożenia utonięciem, mimo że praca była wykonywana na urządzeniu pływającym. Nieprawidłowości w zakresie organizacji służby bez- pieczeństwa i higieny pracy stwierdzono w 13% zakła- dów, przy czym w 9% zakładów stwierdzono brak właściwej Nieprawidłowości w zakresie BHP stwierdzone podczas kontroli odkrywkowych zakładów górniczych w latach 2023-2025 27 28 69 37 30 26 62 44 36 35 22 27 53 20 18 2024 2023 2025 41 zabezpieczenie, oznakowanie miejsc niebezpiecznych na terenie zakładu górniczego stan techniczny maszyn i urządzeń do transportu kopaliny (przenośników taśmowych) stan techniczny maszyn i urządzeń urabiających, ładujących i zwałujących stan techniczny maszyn i urządzeń do segregacji i rozdrabniania kopaliny niewłaściwa eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia 41 30 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 84 ROZDZIAŁ 6 organizacji tej służby. W 24% zakładów nie sporządzano wymaganych analiz stanu bezpieczeństwa i higieny pracy. Kontrole w obszarze prawnej ochrony pracy obej- mowały w szczególności ocenę przestrzegania prze - pisów o czasie pracy, wynagrodzeniach i innych świadczeniach ze stosunku pracy, a także dotyczących prowadzenia dokumentacji pracowniczej i udzielania urlo- pów wypoczynkowych. Poziom przestrzegania przepisów prawa pracy w kon - trolowanych zakładach pozostaje zbliżony do wyników z lat poprzednich. W zdecydowanej większości skontrolowanych podmiotów nie stwierdzono rażących naruszeń przepisów Wybrane nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stwierdzone podczas kontroli odkrywkowych zakładów górniczych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Niezapewnienie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym657 Niezapewnienie odpowiedniego 11 godzinnego odpoczynku dobowego532 Niezapewnienie odpowiedniego 35 godzinnego odpoczynku tygodniowego11- Niezapewnienie odpoczynku tygodniowego w przypadku zmiany pory wykonywania pracy w związku z przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy - min. 24 godziny 1-- Nieprawidłowa rekompensata z tytułu przekroczenia normy dobowej - brak wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych 211 Nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy151020 prawa pracy. Ujawnione uchybienia miały charakter jed- nostkowy i dotyczyły głównie niewłaściwego prowadzenia ewidencji czasu pracy (w tym braku informacji o godzinie rozpoczęcia i zakończenia pracy) oraz nieprzestrzegania zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w poje - dynczych okresach rozliczeniowych. Wnioski Główne przyczyny stwierdzonych nieprawidłowości w pod- ziemnych zakładach górniczych mają charakter systemo- wy. Należą do nich: prowadzenie robót w coraz trudniejszych warunkach geologiczno-górniczych i na większych głęboko - ściach, rosnące zagrożenia naturalne, długie i rozbudowane drogi dojścia i transportu przy jednoczesnym zmniejszaniu zatrudnienia, agresywne środowisko pracy przyspieszające zużycie maszyn i elementów infrastruktury. Kluczową rolę odgrywa także czynnik organizacyjny i ludzki: niedostatecz - na wiedza i umiejętności części pracowników oraz dozoru, rutynowość działań, tolerowanie odstępstw od przepisów, niewłaściwa organizacja pracy wynikająca z pośpiechu i nie - doborów kadrowych, a także niedostateczna komunikacja w strukturach organizacyjnych. Wnioski z diagnozy wskazują na konieczność utrzyma - nia priorytetu działań kontrolno-nadzorczych w obszarze technicznego bezpieczeństwa pracy, w szczególności: zabezpieczenia stropów i ociosów, stanu wyrobisk i dróg komunikacyjnych, organizacji stanowisk pracy oraz stanu technicznego maszyn, urządzeń i instalacji podziemnej infrastruktury technicznej. Skala uchybień w tych obsza - rach generuje najwyższe ryzyko wypadkowe. Szczególnego wzmocnienia wymagają postępowania powypadkowe. Ujawnione uchybienia w ustalaniu okolicz - ności i przyczyn wypadków przy pracy, a także w doborze wniosków profilaktycznych, ograniczają realną możliwość zapobiegania zdarzeniom w przyszłości. Przeprowadzone kontrole w odkrywkowych zakła- dach górniczych wykazały, że stan przestrzegania prze- pisów bezpieczeństwa i higieny pracy, wymaga dalszej poprawy, dlatego zasadne jest kontynuowanie komplekso - wych kontroli, a także prowadzenie działań informacyjnych i szkoleniowych skierowanych do pracodawców oraz osób dozoru. Największa liczba nieprawidłowości, stwarzają - cych bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia, dotyczy- ła eksploatacji maszyn i urządzeń technologicznych bez wymaganych zabezpieczeń. Najbardziej widocznym problemem jest brak właściwe- go nadzoru nad stanem technicznym maszyn i urzą- dzeń, co powoduje, że do pracy dopuszczane są środki techniczne niespełniające minimalnych wymagań bezpie - czeństwa. Braki kompetencyjne przekładają się na błędne decyzje, tolerowanie nieprawidłowości oraz brak skutecz - nego reagowania na zagrożenia. W części przypadków naruszenia przepisów były efektem rutyny zawodowej oraz przyzwolenia na odstępstwa od zasad bezpieczeństwa przez osoby nadzorujące pracę, co prowadzi do utrwalania niewłaściwych praktyk i osłabienia kultury bezpieczeństwa. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 85 6.3. Wymagania bezpieczeństwa w zakresie eksploatacji kogeneracyjnych źródeł wytwórczych pracujących na system dystrybucji energii elektrycznej Zakres kontroli Kontrole przeprowadzono w 34 podmiotach prowa- dzących eksploatację kogeneracyjnych źródeł wytwór- czych, z których moc jest wyprowadzana do systemu dystrybucji energii elektrycznej. Celem tych działań było sprawdzenie wymagań bezpieczeństwa w zakresie prowa - dzenia eksploatacji wskazanych urządzeń energetycznych z uwzględnieniem zagrożeń związanych z możliwością występowania pożarów lub wybuchów na ścieżce gazowej silników kogeneracyjnych oraz porażeń i zwarć łukowych w układzie generatorów, a także urządzeń elektroenerge - tycznych. W przypadku silników zasilanych biogazem lub metanem, dokonano również oceny zagrożenia pożaro - wo-wybuchowego w układach wytwarzania biogazu oraz w stacjach odzysku metanu. W ramach kontroli w powyż - szym zakresie oceniono także zasady organizacji prac eksploatacyjnych, pomocniczych oraz specjalistycznych prac serwisowych w spółkach z obszaru wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej po nowelizacji ustawy Prawo energetyczne . Uwzględniono przy tym zmiany w zasadach organizacji prac wynikające z wejścia w życie rozporządzenia Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych oraz rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posia- dania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploata- cją urządzeń, instalacji i sieci . Kontrolowane podmioty zatrudniały łącznie ponad 7 tys. pracowników, z czego 99% na podstawie stosunku pracy. Kontrolami objęto głównie spółki średniej wielkości, zatrudniające od 50 do 249 pracowników (38%) i duże zakłady z sektora energetycznego zatrudniające powyżej 250 osób (26%). Diagnoza Powtarzalną nieprawidłowością, w dziesięciu skontro- lowanych zakładach, okazały się błędy w dokumen- tach zabezpieczenia przed wybuchem, wynikające z niewystarczającego sprecyzowania parametrów tech - nicznych. W dokumentacji tej nie określono w sposób jednoznaczny cech ochronnych urządzeń elektrycznych pracujących w strefach zagrożenia wybuchem układów kogeneracyjnych, co stanowi naruszenie wymogów zawar - tych w polskiej normie PN-EN 60079-0. Błędy te przełożyły się bezpośrednio na wadliwą treść instrukcji eksploatacji urządzeń energetycznych w układach kogeneracyjnych spalających paliwa gazowe. W dwudziestu dwóch skon - trolowanych zakładach dokumentacja ta nie spełniała wymogów formalnych określonych w § 4 ust. 1 rozporzą- dzenia Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r . Główne uchybienia polegały na pominięciu terminów oraz zakre - sów szczegółowych przeglądów urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym, a także badań ciągłości połączeń wyrównawczych na ścieżkach gazowych, których realiza - cja powinna odpowiadać warunkom technicznym polskiej normy PN-E-05204:1994 dotyczącej ochrony przed elek - trycznością statyczną. Ponadto w instrukcjach eksploatacji źródeł kogeneracyjnych zabrakło procedur regulujących zasady napraw oraz demontażu aparatury energetycznej pracującej w strefach zagrożenia wybuchem. W szesnastu skontrolowanych zakładach inspekto - rzy zidentyfikowali istotny problem interpretacyjny, który bierze swój początek w niejednoznacznej konstrukcji przepisów rozporządzenia Ministra Klimatu i Środo- wiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, insta- lacji i sieci . Trudność dotyczy precyzyjnego określenia zakresu uprawnień niezbędnych do obsługi zespołów sprężarkowych paliw gazowych, w tym gazu ziemnego oraz biogazu, osadzonych w ciągach technologicznych kogeneracyjnych źródeł wytwórczych. Wspomniane roz - porządzenie nie wymienia bowiem tych specyficznych urządzeń w sposób bezpośredni w żadnej z kluczowych kategorii klasyfikacyjnych: nie zostały one ujęte w grupie 2, obejmującej m.in. układy sprężania powietrza i gazów technicznych, ani w grupie 3, dedykowanej stricte paliwom gazowym. Taki stan legislacyjny powoduje, że przypisa - nie odpowiednich kwalifikacji personelu do obsługi tych konkretnych instalacji opiera się na wnioskowaniu pośred - nim, co w praktyce nadzorczej i eksploatacyjnej generuje rozbieżności oraz niepewność co do zakresu wymaga - nych dokumentów potwierdzających uprawnienia. Brak literalnego wskazania zespołów sprężarkowych paliw gazowych w wykazie urządzeń podlegających obowiąz - kowi potwierdzania kwalifikacji sprawia, że podmioty sektora energetycznego zmagają się z wyzwaniem właściwej oceny kompetencji pracowników , co może rzutować na jednolitość stosowania standardów bezpie - czeństwa w obrębie całego kraju. Wnioski Analiza wyników kontroli wskazuje na potrzebę wystąpie- nia Głównego Inspektora Pracy do właściwego ministra o wydanie jednoznacznej interpretacji przepisów w zakresie kwalifikacji wymaganych przy obsłudze zespołów sprężarkowych paliw gazowych. Uzyskanie wiążącego stanowiska jest niezbędne dla zapewnienia spójności działań inspekcyjnych oraz wyeliminowania niepewności podmiotów eksploatujących instalacje koge - neracyjne co do sposobu certyfikacji personelu. Jasne określenie wymagań w tym zakresie pozwoli na zharmo - nizowanie wymogów bezpieczeństwa pracy z realiami technologicznymi współczesnych systemów energetycz - nych. Wyeliminowanie tych niejasności stanowi warunek konieczny dla skutecznego egzekwowania przepisów bhp oraz zapobiegania sytuacjom, w których obsługa klu - czowych elementów infrastruktury gazowej mogłaby być powierzona osobom bez właściwie udokumentowanych kompetencji. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 86 ROZDZIAŁ 6 6.4. Rolnictwo – ograniczanie zagrożeń chorobowych i wypadkowych w zakładach rolnych Od 2025 r. państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polska, zostały zobowiązane do wdrożenia mechanizmu warunkowości społecznej w systemach płatności bezpośrednich . Rozwiązanie to uzależnia uzyskanie wsparcia finansowego od przestrzegania przez przed - siębiorców rolnych przepisów prawa pracy oraz prze- pisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Celem nowych regulacji jest zmotywowanie przedsiębiorców rol - nych do stałej poprawy warunków pracy. Realizując zadania wynikające z ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 –2027, Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła w 2025 r. 80 kontroli na terenie całego kraju. Działania objęły podmioty prowadzące działalność rolniczą (praco - dawców oraz inne jednostki organizacyjne), które w roku poprzednim ubiegały się o pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Łącznie w poddanych ocenie warunkowości społecznej zakładach zatrudnionych było ponad 2,5 tys. osób, z czego 91% pracowało na podstawie umowy o pracę. Pod wzglę - dem wielkości dominowały: −zakłady małe (10-49 pracowników) – 47% kontrolowa - nych podmiotów; −mikroprzedsiębiorstwa (do 9 pracowników) – 32%. W wyniku przeprowadzonych czynności wobec 16 pod - miotów inspektorzy pracy uregulowali nieprawidłowości w zakresie bhp w związku ze stwierdzeniem naruszeń określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Roz- woju Wsi z dnia 14 sierpnia 2025 r. (Dz.U. poz. 1150 z późn. zm.). Najczęściej ujawniane naruszenia (niezgodności z wymo - gami warunkowości) dotyczyły braku zapobiegania zagro- żeniom zawodowym, niewłaściwej organizacji pracy oraz niestosowania koniecznych środków profilaktycznych. Odno - towano nieprawidłowości dotyczące braku zabezpieczenia miejsc niebezpiecznych na terenie gospodarstw, takich jak kanały gnojowe, otwory technologiczne czy laguny. Natomiast wśród powtarzających się nieprawidłowości wskazano: −nieprzeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego lub nie - zapoznanie pracowników z jej wynikami; −nieinformowanie pracowników o istniejących zagroże - niach (w tym o ryzyku przed którym chronią środki ochro- ny indywidualnej) oraz o zasadach ich stosowania; −niezapewnienie pracownikom dostępu do instrukcji obsługi maszyn, zawierających informacje o warunkach użytkowania, sytuacjach nietypowych oraz zasadach bez - piecznej eksploatacji. W zakresie prawa pracy podlegającego ocenie warunkowości społecznej najwięcej nieprawidłowości dotyczyło niepoinformowania pracowników (w formie papie - rowej lub elektronicznej) o warunkach zatrudnienia w ciągu 7 dni od nawiązania stosunku pracy. Uchybienie to ujawnio - no w 6 podmiotach. W pozostałych przypadkach inspektorzy pracy stwier- dzili niezgodności związane z: −brakami formalnymi w treści umów o pracę; −zawieraniem umów na okres próbny z naruszeniem limi - tów czasowych; −brakiem ustalenia systemów i rozkładów czasu pracy. Niezależnie od kontroli warunkowości społecznej w rol- nictwie, działania Państwowej Inspekcji Pracy w tej bran- ży w dalszym ciągu koncentrują się na eliminacji zagrożeń wypadkowych i chorobowych występujących w środowi - sku pracy. W tym zakresie w 2025 r. przeprowadzono 176 kontroli . W poddanych kontroli zakładach zatrudnionych było ponad 4,7 tys. osób, z czego nieco ponad połowa (55%) pracowała na podstawie umowy o pracę. W strukturze kontrolowanych podmiotów przeważały mikroprzedsiębiorstwa (do 9 pracowników), które stanowi - ły 57% ogółu. Z kolei małe zakłady (10–49 pracowników) stanowiły 33%. W odróżnieniu od podmiotów typowanych do kontro - li przez ARiMR (w ramach warunkowości społecznej), zakłady poddane tym kontrolom zostały wybrane przez okręgowe inspektoraty pracy na podstawie analizy ryzyka wystąpienia zdarzeń niebezpiecznych. W wyniku przeprowadzonych działań inspektorzy pra - cy skontrolowali 575 maszyn i urządzeń, stwierdzając, że 13% z nich nie spełnia norm bezpieczeństwa. Do najczęst - szych uchybień pod kątem zagrożeń zawodowych należały: −brak skutecznych osłon wałów przegubowo-teleskopowych w maszynach napędzanych z WOM (wał odbioru mocy); −nieprawidłowe zabezpieczenie przekładni pasowych oraz zębatych; −brak oznakowania elementów sterujących; −brak instrukcji bezpiecznej obsługi maszyn i urządzeń technicznych. Innym częstym zagrożeniem, które wyeliminowali inspektorzy, był brak lub niewłaściwe zabezpieczenie miejsc niebezpiecznych , stwarzających ryzyko upad- ku lub uderzenia o elementy wyposażenia technicznego. Nieprawidłowość ta wystąpiła w 33% zakładów i dotyczyła m.in. braku balustrad ochronnych przy ciągach technolo- gicznych w bazach suszarniczo-magazynowych, nie- zabezpieczonych kanałów przenośników oraz otwartych zbiorników na odchody zwierzęce. W zakresie prawnej ochrony pracy największy pro- blem dotyczył rzetelności w prowadzeniu dokumentacji pracowniczej, w szczególności akt osobowych (38% zakła - dów), przekazywania informacji o warunkach zatrudnienia (25% zakładów) oraz błędów w prowadzeniu ewidencji cza - su pracy (11% zakładów). Należy podkreślić, że rok 2025 był przełomowy dla pol - skiego rolnictwa ze względu na praktyczne zastosowanie zasady warunkowości społecznej. Kontrole potwierdziły sys - temowe problemy małych zakładów i mikroprzedsiębiorstw rolnych, gdzie stopień przestrzegania wymogów bezpie - czeństwa pracy oraz sformalizowania zatrudnienia jest niezadowalający. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 87 Sami inspektorzy pracy jak i branżowe portale rolnicze zauważają, że podmioty rolnicze często nie potrafią samo - dzielnie sporządzić oceny ryzyka zawodowego, która jest dokumentem kluczowym przy planowaniu działań ukie - runkowanych na eliminację zagrożeń w środowisku pracy. Dokumentacja pracownicza prowadzona jest bez należytej staranności, w sposób niekompletny, zdarzają się również przypadki, że nie jest w ogóle prowadzona. Wychodząc naprzeciw tym wyzwaniom Państwowa Inspekcja Pracy, przed rozpoczęciem kontroli w 2026 r., przeprowadzi szeroko zakrojoną działalność prewencyjną, uczestnicząc w szkoleniach z wymogów warunkowości społecznej organizowanych w ośrodkach doradztwa rolni - czego na terenie wszystkich województw. Niezależnie od kontroli wymogów warunkowości spo - łecznej nadal będą prowadzone kontrole w celu prze- ciwdziałania zagrożeniom wypadkowym i chorobowym w zakładach rolnych. Monitorowanie stanu technicznego parku maszynowego oraz bezpieczeństwa procesów pra - cy, niezależnie od unijnych mechanizmów wsparcia, przy- czynia się do wypracowania spójnych standardów ochrony zdrowia w sektorze rolnym. Działania prewencyjno – promocyjne w rolnictwie indywidualnym: „Szanuj życie! Bezpieczna praca w gospodarstwie rolnym” Państwowa Inspekcja Pracy nie prowadzi czynności kon- trolnych w indywidualnych gospodarstwach rolnych nie- pobierających unijnych dopłat bezpośrednich. Dlatego – znając poziom zagrożeń zawodowych i liczbę wypadków rolników indywidualnych – od lat realizuje kompleksowe działania prewencyjne służące poprawie bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia na wsi, bezpośrednio w miejscach wykonywania pracy przez rolników i członków ich rodzin. Najważniejszymi formami oddziaływania na zwiększenie poziomu bhp są: szkolenia kierowane do rolników, uczniów szkół rolniczych i nauczycieli, wizytacje gospodarstw indywidualnych oraz przedsięwzięcia informacyjne upowszechniające zasady bezpiecznego wykonywania pracy. Nasze działania obejmują wszystkie grupy wiekowe – od dzieci po osoby dorosłe pracujące w gospodarstwach. Kluczową sprawą w skutecznym dotarciu do rolników jest współpraca z partnerami instytucjonalnymi, m.in. z Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i Ośrod - kami Doradztwa Rolniczego oraz jednostkami samorządu terytorialnego. Działalność szkoleniowa Szkolenia dla rolników mają na celu podnoszenie świado- mości zagrożeń zawodowych i wypadkowych występują- cych w gospodarstwach rolnych oraz upowszechnianie zasad bezpiecznej organizacji pracy. Podczas spotkań omawiane są m.in. najczęstsze przy- czyny wypadków, bezpieczna obsługa zwierząt, maszyn i urządzeń, ochrona dzieci przebywających w gospodarstwie oraz obowiązujące przepisy z zakresu bhp. Szkolenia mają charakter praktyczny i stanowią istotny element działań prewencyjnych w rolnictwie. Rolnicy otrzymują na szkole - niach wydawnictwa o tematyce bezpieczeństwa pracy w rol- nictwie, w tym najnowszą listę kontrolną z komentarzem „BHP w indywidualnych gospodarstwach rolnych”, która służy także przygotowaniu gospodarstwa na kontrolę wyni - kającą z bycia beneficjentem środków w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE. Dla dzieci i młodzieży prowadzone są wykłady, pokazy maszyn w szkołach o profilu rolniczym oraz konkur - sy i olimpiady wiedzy, często wykorzystujące interaktyw- ne materiały szkoleniowe. W 2025 r. z naszych środków wyprodukowany został edukacyjny film animowany dla najmłodszych „Mali detektywi na tropie bezpieczeństwa”. To opowieść, która uczy zasad bezpieczeństwa przez cie - kawość, obserwację i wspólne wyciąganie wniosków. Szkolenie dla rolników zorganizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Lublinie Liczba szkoleń i prelekcji WyszczególnienieLiczba Liczba szkoleń i prelekcji 591 Łączna liczba uczestników, w tym: 21 983 - rolnicy5573 - uczniowie12 577 - dzieci3312 Szkolenie dla dzieci zorganizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszowie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 88 ROZDZIAŁ 6 Wsparciem merytorycznym w szkoleniach najmłodszych jest również ostatnio wydana broszura „Piotrek i Patryk bez - pieczni na wsi”, która jest opowiadaniem opartym na wyka- zie czynności szczególnie niebezpiecznych, związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, których nie wolno powierzać dzieciom poniżej 16. roku życia. Wizytacje gospodarstw Wizytacje gospodarstw indywidualnych mają charakter pre- wencyjno-doradczy i służą poprawie bezpieczeństwa pracy w rolnictwie. Podczas wizyt inspektorzy wskazują rolnikom zagrożenia występujące w gospodarstwach, tłumaczą spo - soby ich eliminowania oraz udzielają praktycznych porad dotyczących bezpiecznej organizacji prac, obsługi maszyn i ochrony dzieci przebywających na terenie gospodarstwa. Otwór technologiczny ścienny bez zabezpieczenia i zbyt krótka drabina przystawna; specjalista Okręgowego Inspektoratu Pracy w Poznaniu w trakcie wizytacji omawia możliwe do zastosowania rozwiązania dotyczące zabezpieczeń Do najczęściej stwierdzanych nieprawidłowości należą: brak ochrony miejsc pracy na wysokości, brak wyraźne - go rozdzielenia części mieszkalnej od obszaru produk- cyjnego gospodarstwa, niewydzielenie bezpiecznych miejsc do zabawy i wypoczynku dla dzieci, niewłaściwe magazynowanie maszyn oraz środków ochrony roślin, a także użytkowanie niesprawnego technicznie sprzętu rolniczego. Działania promocyjne i popularyzatorskie Wśród działań promocyjnych związanych z rolnictwem, warto wyróżnić przede wszystkim te, które łączą edukację, praktykę i bezpośredni kontakt z rolnikami i ich rodzinami. Najważniejsze wydarzenia obejmowały pokazy bezpiecz - nej pracy maszyn, organizację stref informacyjnych pod- czas targów rolniczych i festynów, a także konkursy dla dzieci i młodzieży o tematyce zagrożeń wypadkowych. Komisje do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie Komisja Głównego Inspektora Pracy ds. Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie pełni istotną rolę opinio - dawczo-doradczą w zakresie poprawy warunków pracy w gospodarstwach rolnych. Do jej zadań należy: analiza zagrożeń występujących w rolnictwie, inicjowanie działań Liczba wizytacji WyszczególnienieLiczba Liczba wizytacji 1389 Łączna liczba uczestników, w tym: 1620 - rolnicy indywidualni1570 Wizytacja w gospodarstwie rolnym Liczba działań popularyzatorskich WyszczególnienieLiczba Liczba działań popularyzatorskich 343 Łączna liczba uczestników, w tym: 5776 - rolnicy indywidualni2853 - uczniowie1089 - dzieci 612 Liczba konkursów174 Łączna liczba uczestników, w tym: 5389 - rolnicy indywidualni870 - uczniowie3735 - dzieci696 Prace Komisji Konkursu Plastycznego – Szanuj życie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 89 prewencyjnych, opiniowanie programów edukacyjnych oraz wspieranie kampanii informacyjnych dotyczących bezpiecznej organizacji pracy. Istotną rolą jest współpraca z przedstawicielami instytucji publicznych, organizacji rol - niczych, środowisk naukowych oraz ekspertami z zakresu bhp. Dzięki temu jest możliwe wypracowanie rekomendacji służących ograniczaniu liczby wypadków w rolnictwie. Na poziomie regionalnym działają Komisje ds. BHP w Rolnictwie przy Okręgowych Inspektorach Pracy. Ich działalność koncentruje się na identyfikowaniu lokalnych problemów i zagrożeń charakterystycznych dla danego regionu, organizowaniu wspólnie z partnerami szkoleń, seminariów i spotkań informacyjnych dla rolników, a także współpracy z samorządami, szkołami rolniczymi oraz insty - tucjami działającymi na rzecz obszarów wiejskich. Komisje stanowią ważne forum wymiany doświadczeń i dobrych praktyk, wspierając realizację działań prewencyjnych i edu - kacyjnych w terenie. 6.5. Leśnictwo – zapewnianie przez pracodawców zakładów usług leśnych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym bezpieczna organizacja prac szczególnie niebezpiecznych Zakres kontroli W 2025 r. temat kontrolny realizowany był na terenie całego kraju i obejmował podmioty prowadzące działal - ność w zakresie gospodarki leśnej. Kontrole obejmowały w szczególności zakłady usług leśnych wykonujące prace związane z: 9pozyskaniem drewna (ścinką i obalaniem drzew); 9zrywką drewna; 9pracami hodowlanymi i pielęgnacyjnymi; 9pracami porządkowymi i ochronnymi. Doboru firm do kontroli dokonano, uwzględniając w pierwszej kolejności zakłady, w których wydarzyły się wypadki przy pracy lub istnieje uzasadnione podejrzenie rażących uchybień w przestrzeganiu obowiązujących prze - pisów prawa pracy, w szczególności bhp. Każda z 239 kontroli była skoncentrowana na oględzinach stanowisk prac leśnych oraz analizie prowadzonej dokumentacji pracowniczej, w szczególno - ści pod względem: 9przygotowania pracowników do pracy; 9przygotowania bezpiecznych stanowisk pracy; 9zapewnienia bezpiecznej organizacji pracy; 9wyposażenia stanowisk pracy w maszyny i urządzenia spełniające wymagania bhp. W 72% skontrolowanych firm zatrudnienie nie przekraczało 9 osób, natomiast 23% podmiotów zatrudniało od 10 do 50 pra - cowników. Łącznie w kontrolowanych ZUL-ach zatrudniano 2586 osób, w tym 2268 na podstawie stosunku pracy. Diagnoza Wyniki kontroli wskazują na utrzymywanie się powtarzal- nych nieprawidłowości w obszarze bezpieczeństwa pracy w sektorze usług leśnych. Inspektorzy pracy w toku kontroli stwierdzili m.in.: − niewłaściwie przeprowadzane szkolenia bhp – brak wiedzy pracodawców o konieczności przeprowadza - nia okresowych szkoleń w zakresie bhp z częstotliwo- ścią co rok, z uwagi na wykonywanie przez nich prac szczególnie niebezpiecznych; − nieudostępnianie pracownikom instrukcji bhp przy wykonywaniu prac związanych z pozyskaniem i zrywką drewna, nieinformowanie ich o zagrożeniach występu - jących przy wykonywaniu tych prac powoduje, że świa- domość wielu pracowników w zakresie bezpieczeństwa i organizacji pracy kształtuje się na dość niskim pozio - mie, co potwierdzają zaistniałe wypadki przy ścince drzew; − niewłaściwe uprawnienia kwalifikacyjne do pracy pilarkami – korzystanie przez pracodawców z tańszych źródeł uzyskania przez pracowników wymaganych kwa - lifikacji niejednokrotnie podyktowane jest znaczną rotacją kadry i krótkimi okresami zatrudnienia pracowników, któ - rym sfinansowano uzyskanie uprawnień. Często wymie- nione uprawnienia nie spełniają wymogów w zakresie tematyki, określonej w rozporządzeniu w sprawie bez- pieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu nie- których prac z zakresu gospodarki leśnej , jak również realizowane bywają w znacznie mniejszej liczbie godzin niż wymagana; − niepoddawanie pracowników szczepieniom ochron- nym przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu oraz badaniom w kierunku boreliozy . Niejednokrotnie pracodawcy korzystają z możliwości niepoddawania pra - cowników takim szczepieniom i badaniom, gdy pracownik składa pisemne oświadczenie o niewyrażeniu chęci pod - dania się im; − brak ocen ryzyka zawodowego lub braki w dokona- nych ocenach – wynikające głównie z niedostatecznej wiedzy w tym zakresie, nieinteresowania się oceną ryzy - ka po jej sporządzeniu, oszczędności w ponoszeniu kosz- tów na bezpieczeństwo i higienę pracy, w tym służbę bhp; − niedostarczenie wymaganych środków ochrony indywidualnej lub brak nadzoru w ich stosowaniu – lekceważenie zagrożeń, brak świadomości w zakresie ograniczania zagrożeń; Rada do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie przy Okręgowym Inspektorze Pracy w Gdańsku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 90 ROZDZIAŁ 6 −brak wykazu prac szczególnie niebezpiecznych – wynikający z niewystarczającej wiedzy pracodawców i niewłaściwej pracy służby bhp; − brak instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy lub ich ograniczona dostępność – zaniechania ze strony pra- codawców, niekorzystanie przez pracowników z instrukcji. Ze względu na dużą wypadkowość w branży leśnej ele - mentem każdej kontroli była również analiza wypadków zaistniałych w kontrolowanych podmiotach w ostatnich latach. W 2025 r. w kontrolowanych podmiotach zareje - strowano 5 wypadków śmiertelnych (4 poszkodowanych pracowników i jedna osoba zatrudniona na innej podstawie) i 3 ciężkie wypadki przy pracy pracowników. Do wypadków dochodziło głównie poprzez uderzenia przez gałęzie lub konary, albo przygniecenia przez ścinane lub obalane drze - wa, co było spowodowane np.: −niekontrolowaniem kierunku obalania drzewa; −stosowaniem niebezpiecznych technik pracy pilarką; −obecnością w strefie niebezpiecznej obejmującej prze - strzeń wokół miejsca dokonywanej ścinki; −pęknięciem pnia i złamania drzewa pod wpływem naprężeń; −nieprawidłowym usuwaniem drzew zawieszonych. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości podczas kontroli prac prowadzonych w związku z pozyskaniem drewna, dotyczące zagadnień bezpośrednio rzutujących na poziom bezpieczeństwa pracy w sektorze leśnictwa w latach 2023-2025 Zagadnienia objęte kontrolą Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Szkolenia w dziedzinie bhp463951 Wyposażenie w środki ochrony indywidualnej, stosowanie ŚOI, sprawność ŚOI464242 Ocena ryzyka zawodowego493441 Obowiązki stron stosunków cywilnoprawnych w zakresie bhp osób świadczących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy (badania lekarskie, szkolenia w dziedzinie bhp, kwalifikacje, stosowanie ŚOI ) 594137 Badania lekarskie313333 Maszyny i urządzenia techniczne252621 Stosowanie bezpiecznych technik pracy, ścinka drzew pilarkami 363218 Właściwa, co najmniej dwuosobowa obsada przy wykonywaniu pozyskiwania, zrywki i załadunku drewna8113 Spełnienie wymagań bhp dotyczących pilarek i/lub urządzeń stosowanych podczas ścinki drzew16148 Transport, w tym organizacja ręcznych prac transportowych i przy użyciu urządzeń mechanicznych867 Przestrzeganie zakazu przebywania osób nieuprawnionych w strefach bezpośredniego zagrożenia334 Zdecydowana większość wypadków dotyczyła ręcznej ścinki pilarką , która nadal stanowi najbardziej niebez- pieczny etap pozyskania drewna. Postępująca mechaniza- cja (harwestery) znacząco ogranicza to ryzyko. Działalność prewencyjna i edukacyjna Wsparciem dla kontroli prowadzonych w sektorze leśnic- twa są inicjatywy prewencyjno-edukacyjne. W minio- nym roku, podobnie jak w ubiegłych latach, w każdym województwie odbywały się spotkania z właściciela - mi zakładów usług leśnych (ZUL) i przedstawicielami nadleśnictw, których celem było omówienie aktualnego poziomu bezpieczeństwa w sektorze prac leśnych oraz najistotniejszych nieprawidłowości ujawnianych w cza - sie kontroli, w tym związanych z likwidacją bezpośred- nich zagrożeń dla życia lub zdrowia. Szczególną uwagę zwrócono na nadzór i organizację prac, obowiązek pro - wadzenia zrywki drewna w obsadzie co najmniej dwu- osobowej i zagrożenia związane z kolejnością cięć. Stosowanie niebezpiecznych technik pracy Wykonanie rzazu ścinającego bez zachowania progu bezpieczeństwa – nie przestrzegano wymogu założenia rzazu ścinającego prostopad- le do strzały, około 1/10 średnicy pnia powyżej dolnej płaszczyzny rzazu podcinającego. Założenie rzazu podcinającego na głębokość przekraczającą 1/3 średnicy pnia w miejscu cięcia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 91 W regionach, w których funkcjonują technika leśne, pro- wadzone są zajęcia z bezpieczeństwa i higieny pracy dla przyszłej kadry Lasów Państwowych i przyszłych pracow - ników ZUL-i. Część szkoleń odbywała się w związku z reali- zacją programu prewencyjnego „Zdobądź Dyplom PIP”. Pracownicy inspekcji aktywnie uczestniczyli też w semina - riach i konkursach promujących bezpieczną pracę drwali. Wnioski Doświadczenia z kontroli pokazują, że branża leśna pozosta- je sektorem o wysokim ryzyku zawodowym, wynikającym z: −pracy pilarkami łańcuchowymi; −warunków atmosferycznych; −trudno dostępnego terenu; −pracy prowadzonej w rozproszeniu; −presji czasowej związanej z realizacją umów. Obecne procedury przetargowe Lasów Państwowych pozwalają na składanie ofert na wiele pakietów jednocze - śnie. W praktyce często wykazywani są ci sami pracownicy i sprzęt, co uniemożliwia wykonywanie usług w kilku miej - scach naraz i prowadzi do powierzania prac podwykonaw- com za stawki godzinowe niepozwalające na zapewnienie podstawowych wymogów bhp. Ujawnione nieprawidłowości świadczą o ciągłym braku skutecznego nadzoru ze strony pracodawców i zlecenio - dawców robót nad wykonywaniem prac. Brak wymaganej liczby pracowników realizujących zadania kadry kierowni - czej niższego stopnia wyklucza możliwość sprawowania skutecznego nadzoru, zwłaszcza w przypadku świadczenia usług na terenie kilku nadleśnictw. Stan usprzętowienia ZUL wzrasta. Dzięki temu zmniej - sza się uciążliwość pracy oraz poprawia bezpieczeństwo przy wykonywaniu prac związanych z pozyskaniem i zrywką drewna, a w konsekwencji zmniejsza liczba zatrudnianych pracowników, najbardziej narażonych na istotne zagro - żenia wypadkowe. Ograniczanie ręcznego pozyskiwania drewna pilarkami na rzecz mechanicznego wykonania prac, skutkuje odciążeniem pracowników oraz odsunięciem pilarza ze strefy niebezpiecznej przy ścinanym i okrzesy - wanym drzewie. Coraz ważniejszym zagadnieniem, wymagającym szcze - gólnej uwagi inspektorów pracy, jest wzrastające wykorzy- stywanie specjalistycznych urządzeń mechanicznych, wymagających posiadania dodatkowych kwalifikacji . Pozytywnie należy ocenić fakt, że kontrole przeprowadzone w tym zakresie w 2025 r., nie wykazały istotnych błędów. Kontrole pokazują, że aktualne pozostają postulaty Pań - stwowej Inspekcji Pracy dotyczące zmian w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2006 r. w spra- wie bhp przy wykonywaniu niektórych prac z zakresu gospodarki leśnej , które wymaga dostosowania przepi- sów do aktualnych realiów wykonywania prac w lesie. W ocenie kontrolujących, po zakończonym procesie pozyskiwania drewna nie ma potrzeby, aby w strefie robo - czej podczas zrywki wykonywanej przy użyciu specjalistycz- nych maszyn samozaładowczych, przebywały osoby inne niż operator, pod warunkiem wyposażenia stanowiska pracy w skuteczny środek łączności (§ 24 i § 26 rozporządzenia). Rozwiązania wymaga kwestia szkoleń pilarzy, zasad uzyskiwania i wzajemnego uznawania uprawnień do obsłu - gi pilarek przy pracach związanych ze ścinką drzew w lesie oraz ścinką drzew przy drogach. Istotne jest również wprowadzenie przepisów regu- lujących obowiązek przeprowadzania badań pro- filaktycznych w kierunku wykrycia boreliozy oraz szczepień przeciwko odkleszczowemu zapaleniu opon mózgowych . Konsekwentna realizacja działań kontrolnych, skutku - je powolną, stopniową poprawą stanu bhp w ZUL, jednak wyniki kontroli, w dalszym ciągu, świadczą o niezadowala - jącym stanie przestrzegania przepisów przez część właści- cieli ZUL, zwłaszcza nowo powstałych, niekontrolowanych dotychczas. Szkolenie w Nadleśnictwie Kędzierzyn-Koźle SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 92 ROZDZIAŁ 6 7 Wybrane zadania w zakresie prawnej ochrony pracy RozdziałRozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 95 7.1.1. Przestrzeganie zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy Diagnoza W 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali 48 675 umów cywilnoprawnych – zakwestionowali 2119 umów zawar- tych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pra- cy (4,4%). Dla porównania, w 2024 r. inspektorzy pracy skontrolowali 38,9 tys. umów cywilnoprawnych – zakwestionowali 1,4 tys. umów (3,6%), a w 2023 r. na skontrolowanych 42,2 tys. umów cywilnoprawnych zakwestionowali 1,9 tys. umów (4,5%). Jak wskazują powyższe dane, odsetek kwestionowanych przez inspektorów pracy umów cywilnoprawnych w stosun - ku do liczby umów poddanych kontroli utrzymuje się na zbli- żonym poziomie. Najwięcej skontrolowanych zostało umów zlecenia – 46 451 (95,4% ogółu skontrolowanych umów cywilno- prawnych), spośród których zakwestionowano 2006 umów (4,3%). Dla porównania, w 2024 r. na skontrolowanych 37,5 tys. umów zlecenia zakwestionowano 1376 umów (3,6%), a w 2023 r. na skontrolowanych 40,7 tys. umów zle - cenia zakwestionowano 1852 umowy (4,5%). Najwięcej przypadków zakwestionowania umów cywilno - prawnych jako zawartych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy stwierdzono w branżach: handlu i napraw (20,7%), usługach administrowania (14,9%) oraz przetwór - stwie przemysłowym (14,3%). Przyczyny ujawnianych błędów w wyborze pozapra - cowniczych form zatrudnienia pozostają zbliżone do tych, które są diagnozowane przez Państwową Inspekcję Pracy i powtarzają się niezmiennie od wielu lat; należy ich upatry - wać, podobnie jak w latach poprzednich, głównie w dwóch obszarach: −niedostatecznej znajomości przepisów prawa regulujących zatrudnianie w ramach umów cywilnoprawnych oraz −próbie minimalizowania kosztów zatrudniania przez pod - mioty zatrudniające. Umowy cywilnoprawne pod wieloma względami wydają się atrakcyjne dla przedsiębiorców, gdyż ich zdaniem mini - malizują nakłady ponoszone na nowo zatrudnionych (w tym Przestrzeganie zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy Wyszczegól- nienie Rodzaj i liczba umów cywilnoprawnych zleceniedzieło pozostałe umowy cywilno- prawne samoza- trudnienie Liczba umów skontrolowa- nych 46 4513444411439 Liczba umów zakwestionowa- nych 200651458 7. Wybrane zagadnienia w zakresie prawnej ochrony pracy 7.1. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 8492 kon- trole (w 2024 r. – 10 047, a w 2023 r. – 10 718), których celem było eliminowanie przypadków zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla stosunku pracy oraz naruszania obowiązku wypłacania osobom przyjmującym zlecenie lub świadczącym usługi na pod - stawie umów, o których mowa w art. 734 i art. 750 Kodek- su cywilnego, wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż wynikająca z wysokości minimalnej stawki godzino - wej – zgodnie z przepisami ustawy o minimalnym wyna- grodzeniu za pracę. Przeprowadzone kontrole miały zarówno charakter planowy, jak i związane były z badaniem skarg w któ- rych poruszano kwestię zawarcia umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę oraz nieprawidłowości w zakre - sie wypłaty minimalnej stawki godzinowej dla osób świad- czących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. W ramach prowadzonych kontroli analizą objęto powtarzalność zawieranych umów cywilnoprawnych, przesłanki zawierania umów innych niż umowa o pra - cę, a także – jeśli było to uzasadnione – porównywano warunki zatrudnienia i obowiązki pracowników oraz osób wykonujących taką samą pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Inspektorzy pracy, podobnie jak w latach poprzed - nich, prowadzili zarówno analizę treści kontrolowanych umów cywilnoprawnych, jak i faktycznego sposobu ich realizacji przez strony, weryfikując poprawność wyboru pozapracowniczych form zatrudnienia względem wystę - pujących we wzajemnych relacjach cech charaktery- stycznych dla stosunku pracy. Kontrolowane podmioty korzystały z pracy 651,9 tys. osób, z czego 315,4 tys. osób (48,4%) wykonywało pra - cę na podstawie stosunku pracy. Najwięcej kontroli przeprowadzono w zakładach zatrudniających do 9 oraz od 10 do 49 pracowników (odpowiednio – 54,8% oraz 29%). Wśród skontrolowanych podmiotów najliczniejszą grupę stanowiły jednostki sektora własności prywatnej (93,5%). Największa liczba skontrolowanych podmiotów prowa - dziła działalność (wg PKD) w zakresie: handlu i napraw – 2361 kontroli (27,8%), przetwórstwa przemysłowego – 1050 (12,4%), zakwaterowania i usług gastronomicz - nych – 1003 (11,8%) oraz budownictwa – 879 (10,3%). Struktura skontrolowanych w 2025 r. podmiotów ze względu na wielkość, własność kontrolowanych pod - miotów, a także rodzaj prowadzonej działalności, jest zbliżona do lat ubiegłych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 96 ROZDZIAŁ 7 eliminują często koszty badań lekarskich, szkoleń w dziedzi- nie bhp, zaopatrzenia w odzież roboczą, czy środki ochrony indywidualnej), ograniczają inne koszty zatrudnienia (brak rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych, brak urlopów wypoczynkowych, w tym ekwiwalentu pieniężne - go za niewykorzystany w naturze urlop wypoczynkowy, mniejsze obciążenia składkami na ubezpieczenie społecz - ne) oraz umożliwiają elastyczną organizację pracy. Według przedsiębiorców znaczącą korzyścią przy zawieraniu umów cywilnoprawnych jest również swoboda przy rozwiązywaniu tych umów. Jako jedną z przyczyn zaistniałych naruszeń przedsię - biorcy wskazywali również chęć krótkotrwałego sprawdzenia umiejętności osób zgłaszających się do pracy (umowa zlece - nie w takim przypadku miała być „umową na okres próbny”) oraz brak na rynku pracy wykwalifikowanych pracowników (najczęściej dotyczy to stanowisk robotniczych), co uniemoż - liwia ich zdaniem stałe zatrudnianie takich osób bez wcze- śniejszego ich przeszkolenia. Warto zaznaczyć, że w 2025 r. inspektorzy pracy skie - rowali do właściwych sądów 31 powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz 48 osób . W 4 przy- padkach wydano wyroki ustalające istnienie stosunku pra- cy między stronami, uwzględniając powództwo inspektora pracy; w 1 przypadku strony zawarły ugodę przed sądem oraz także w 1 przypadku sąd umorzył postępowanie. Pozostałe sprawy zainicjowane powództwami wniesionymi przez inspektorów pracy pozostają w toku. Utrzymująca się od lat tendencja wnoszenia przez inspektorów pracy stosunkowo niewielkiej liczby powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy wynika głównie z fak - tu, że ich wnoszenie z perspektywy Państwowej Inspek- cji Pracy jest uznawane za działanie mało efektywne. Z uzasadnień wyroków wynika bowiem, iż decydujący wpływ na oddalenie powództwa ma w szczególności brak woli osób zarobkujących odnośnie do zmiany dotych - czasowej podstawy prawnej wykonywania pracy. Osoby zatrudniane na podstawie umów cywilnoprawnych często nie są zainteresowane pracą stałą, preferują pracę doryw - czą w oczekiwaniu na lepsze oferty zatrudnienia (w tym również za granicą). W postępowaniach sądowych strona pozwana (pra - codawca) zazwyczaj wnosi o oddalenie powództwa, negując zasadność twierdzeń powoda, jakoby sposób wykonywania umowy wskazywał na pracownicze cechy zatrudnienia; większość pozwanych powołuje się dodat - kowo np. na uzgodnienia stron jeszcze z etapu rekruta- cji, na którym wskazywano na przyszłą cywilnoprawną podstawę zatrudnienia, nie sugerując możliwości zawarcia umowy o pracę. Wskazuje się nierzadko również na posta - nowienia umów lub dodatkowe dokumenty, zgodnie z któ- rymi wykonawca bądź zleceniobiorca oświadcza, że jest w pełni świadomy faktu, iż zawarta umowa nie jest umo - wą o pracę i w związku z tym nie stosuje się do niej prze- pisów prawa pracy; nie rodzi też ona żadnych skutków w zakresie uprawnień pracowniczych. Ponadto wskazuje się, że powód nie był podporządkowany pozwanemu, nie pozostawał w jego dyspozycji, nie wykonywał poleceń przełożonych oraz że miał świadomość zawarcia umowy cywilnoprawnej i na to się godził. Naruszenia przepisów o zawieraniu umów o pracę nie - rzadko związane są również z brakiem umiejętności iden- tyfikacji przez zatrudniających różnic, jakie występują w stosunkach pracy i stosunkach cywilnoprawnych. Defini - cja stosunku pracy, choć wyraźnie określa jego cechy, nadal stwarza wiele problemów interpretacyjnych. Szczególnie problematyczna wydaje się kwestia nadzoru sprawowanego nad zleceniobiorcą, która zdaniem przedsiębiorców przeja - wia się jedynie w bezpośrednim kontakcie z nim i bieżącej kontroli jego pracy. Ponadto przedsiębiorcy uznają, że same postanowienia umowy zlecenia, wykluczające stosowa - nie do danego stosunku prawnego przepisów prawa pracy (w tym np.: zapisy o możliwości zastępowania zleceniobior - cy przez osobę trzecią, o możliwości wykonywania zlecenia w dowolnych godzinach i dniach) decydują jednoznacznie o jej charakterze. Zdaniem inspektorów pracy, nadużywanie zawierania umów cywilnoprawnych wiąże się też z samą postawą zle - ceniobiorców. Osoby posiadające status ucznia czy stu- denta, zdecydowanie częściej decydują się na zawarcie umów cywilnoprawnych. Wynika to często z ich niewiedzy , ale także często z możliwości otrzymania na rękę wyższe - go wynagrodzenia za świadczone zlecenie oraz z niechę- ci do wiązania się z konkretnym przedsiębiorcą na dłuższy okres, np. z powodu możliwości utraty innych świadczeń, niezwiązanych z pracą (np. z pomocy społecznej). Warto pamiętać, że o tym, czy w danym przypadku mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decyduje nie nazwa umowy zawartej między stronami, lecz warunki, w jakich praca jest faktycznie świadczona. Wprawdzie zatrudnienie w warunkach, o których mowa w art. 22 § 1 Kp jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pra - cy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umo- wy, to jednak przepis ten nie wprowadził ani domniemania zawarcia umowy o pracę, ani fikcji prawnej zawarcia umo - wy tego rodzaju. Powyższy pogląd ugruntowany jest zarówno w doktry - nie, jak i orzecznictwie z zakresu prawa pracy – w wyro- ku z dnia 21 stycznia 2021 r. (sygn. akt III PSKP 3/21) Sąd Najwyższy stwierdził, że stosunek pracy jest częścią szer - szego pojęcia zatrudnienia czy pracy za wynagrodzeniem i z art. 22 § 1 i § 1 1 Kp nie wynika domniemanie stosunku pracy w każdej sytuacji, gdy zatrudniony wykonuje osobi - ście pracę zorganizowaną przez zatrudniającego, a nawet przy jego kontroli oraz kierownictwie. O wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia decydują zainteresowane strony (art. 353 1 Kc w związku z art. 300 Kp), kierując się nie tyle przesłanką przedmiotu zobowiązania, ile sposo - bu jego realizacji (wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 r., I PKN 594/99). Rodzaj pracy, choć jest elementem przedmiotowo istotnym stosunku pracy, samodzielnie nie przesądza o charakterze stosunku prawnego. Ta sama praca może być wykonywana zarówno w pracowniczych, jak i niepracowniczych formach zatrudnienia. O tym, czy w danym przypadku mimo zawarcia umowy cywilnoprawnej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 97 w rzeczywistości mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decydują warunki, w jakich praca jest faktycznie wykony - wana, a w szczególności występowanie istotnych cech stosunku pracy, takich jak: podporządkowanie pracowni - ka, obowiązek osobistego świadczenia pracy oraz obcią- żenie podmiotu zatrudniającego ryzykiem prowadzenia działalności. Kontrole przeprowadzone w 2025 r. potwierdziły dotych - czasowe spostrzeżenia, że w praktyce najbardziej efek- tywną formą działania inspektorów pracy wobec łamania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywil - noprawnymi, było kierowanie do pracodawców poleceń i wystąpień o zmianę podstawy prawnej świadczenia pracy. Środki te okazywały się szybsze i skuteczniej - sze od czasochłonnych postępowań sądowych, były jednak niewystarczające, aby skutecznie przeciwdziałać zjawisku nadużywania umowy cywilnoprawnej jako podstawy świad - czenia pracy. Należy tu bowiem mieć na uwadze ich dotych- czasowy niewładczy charakter, a także czasochłonność i obarczenie znacznym ryzykiem nieuwzględnienia przez sąd w przypadku braku współpracy ze strony zainteresowa - nego pracownika. W związku z powyższym od lat zgłaszane były postulaty przyznania organom PIP kompetencji o charakterze wład - czym do samodzielnego ustalania stosunku pracy, co zaowo- cowało ustaleniem – na mocy przepisów ustawy z dnia 11 m a r c a 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw – nowego uprawnie- nia do wydania przez okręgowego inspektora pracy decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy w sytu- acji, kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub kiedy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warun - kach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawar- ta umowa o pracę, przy czym warunkiem wydania decyzji jest uprzednie niewykonanie polecenia wydanego przez inspektora pracy. Przepisy art. 33a ust. 3 i 4 dodane w wyniku ww. nowe - lizacji ustawy o PIP wskazują, że jeżeli okręgowy inspektor pracy stwierdzi, że praca jest wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kp, może wydać ww. decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy (przy czym warun - kiem wydania tej decyzji jest uprzednie niewykonanie polecenia) lub wnieść do sądu powództwo o ustalenie ist - nienia lub treści stosunku pracy. W postępowaniu admini- stracyjnym dotyczącym ww. decyzji, jak wyraźnie wskazał ustawodawca, uwzględnia się wolę stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmie - rza do obejścia prawa. Poszerzono także zakres zadań Głównego Inspek- tora Pracy o nowe uprawnienie wydawania indywi- dualnej interpretacji w zakresie stosowania przepisów prawa pracy dotyczących ustalenia, czy przedstawiony w złożonym wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kp, przy czym w zakresie tych elementów stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłe - go, które w dniu złożenia wniosku są przedmiotem toczą- cego się postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy Państwowej Inspekcji Pracy lub Zakład Ubez- pieczeń Społecznych – interpretacje indywidualne nie będą wydawane. Interpretacje indywidualne będą zamieszczane w Biulety - nie Informacji Publicznej GIP, po usunięciu danych identyfi- kujących wnioskodawcę oraz inne podmioty wskazane w jej treści. Ponadto wydana interpretacja ma być niezwłocznie przekazywana ZUS oraz KAS. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwier - dzić, że każdy przypadek zawarcia umowy cywilno- prawnej będzie oceniany indywidualnie pod kątem ustalenia, czy w rzeczywistości nie jest to umowa o pracę . Organy Państwowej Inspekcji Pracy po wejściu w życie nowelizacji ustawy o PIP, kierując się przepisami prawa regulującymi kwestię stosunku pracy, jak również orzecznictwem sądowym w tym zakresie, będą egzekwo - wać przestrzeganie art. 22 Kp z pełnym wykorzystaniem nowych środków prawnych. 7.1.2. Wypłata minimalnego wynagrodzenia dla osób pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych W 2025 r. kontrolami objęto wypłatę wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż wynikająca z wysokości mini - malnej stawki godzinowej na rzecz 32 733 osób pracują- cych na podstawie umów cywilnoprawnych. Nieprawidłowości w stosowaniu przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z minimal - nej stawki godzinowej stwierdzono w trakcie 3220 kontroli, tj. 38% ogółu przeprowadzonych (w 2024 r. – 34,9% ogó- łu przeprowadzonych, a w 2023 r. – 33% ogółu przeprowa- dzonych) wobec 3985 osób na łączną kwotę ponad 8,4 mln zł, czyli mniej niż w 2024 r., kiedy to 3888 osób było poszko - dowanych na łączną kwotę 13,3 mln zł, a także mniej niż w 2023 r., kiedy to 3766 osób było poszkodowanych na łącz - ną kwotę 21,5 mln zł. Ze względu na wysokość kwot wynagrodzenia wypłaco - nych poniżej stawki minimalnej można stwierdzić, że najwięk- sze nieprawidłowości wystąpiły w branżach: budownictwo (33,1%), usługi administrowania (31,6%) przetwórstwo prze - mysłowe (27,5%). W świetle wyników kontroli przeprowadzonych w latach 2023-2025 można ocenić, że stopień przestrzegania prze - pisów o charakterze formalnym, dotyczących minimalnej stawki godzinowej, jest na zbliżonym poziomie. Większość kontrolowanych prawidłowo stosowała regulacje dotyczące wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wyso - kości minimalnej stawki godzinowej, dopełniając zarówno obowiązków o charakterze formalnym w zakresie treści umów czy dokumentowania liczby godzin wykonywania zle - cenia, jak i dokonując wypłaty wynagrodzenia w stosownej wysokości. Wśród przyczyn stwierdzonych naruszeń należy wymienić: −trudności ekonomiczne kontrolowanych podmiotów, nie - znajomość obowiązujących przepisów lub ich błędną interpretację, a także brak należytej staranności i pomyłki SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 98 ROZDZIAŁ 7 popełniane przez zleceniodawców lub przedstawicieli biur rachunkowo – księgowych rozliczających umowy zlecenia; −lekceważenie przepisów, traktowanie ich jako zbędnej biurokracji; −dążenie zleceniodawców do obniżenia kosztów prowa - dzonej działalności gospodarczej kosztem zleceniobior- ców (np. przez niewykazywanie rzeczywistej liczby godzin wykonywania zlecenia lub świadczenia usług, skutkujące redukcją wysokości zobowiązań publicznych dzięki nieod - prowadzaniu zaliczek na podatek dochodowy oraz skła- dek na ubezpieczenia społeczne od całości należnego wynagrodzenia. Wnioski ●wdrożenie skuteczniejszych narzędzi egzekwowania zaka- zu zastępowania umów o pracę umowami cywilnopraw- nymi (w szczególności decyzji okręgowych inspektorów pracy stwierdzających istnienie stosunku pracy), uzyska - nych na mocy przepisów ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz nie- których innych ustaw; ●zacieśnienie współpracy PIP z ZUS i KAS, w celu pro - wadzenia działań o charakterze systemowym na rzecz eliminowania patologii rynku pracy – z wykorzystaniem nowych możliwości, związanych z wymianą danych, które wprowadziła ww. ustawa nowelizująca ustawę o PIP; ●podejmowanie dalszych działań o charakterze promo - cyjno – prewencyjnym, zmierzających do propagowania form zatrudnienia zgodnych z przepisami prawa oraz warunkami świadczonej pracy, a także do uświadomie - nia skutków prawnych zatrudnienia niepracowniczego zarówno osobom pracującym, jak i zatrudniającym ich przedsiębiorcom. 7.2. Czas pracy oraz wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy 7.2.1. Wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 14,3 tys. kon- troli, w trakcie których stwierdzili naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzenio - we. Kontrolami objęto ponad 13,1 tys. podmiotów. Wskazana liczba kontroli dotycząca problematyki prze - strzegania przepisów w zakresie wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń obejmuje kontrole prowadzone w ramach: Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 Rok Liczba kontroli ogółem Liczba kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepi- sów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe Odsetek 2023 61 695 15 797 25,6 2024 61 942 15 309 24,7 2025 57 414 14 304 24,9 Odsetek nieprawidłowości w stosowaniu przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Niezapewnianie ustalania liczby godzin wykonywania zlecenia lub świadczenia usługi zgodnie z zawartą umową zlecenia (lub informacji zleceniodawcy) i/lub niezapewnianie przedstawiania przez zleceniobiorcę informacji o liczbie godzin wykonywania zlecenia (świadczenia usług), gdy strony nie ustaliły w umowie sposobu ustalania liczby godzin wykonywania zlecenia (naruszenia art. 8b ust. 1-5 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 11,411,7 12,5 Ustalanie w umowie terminu wypłaty wynagrodzenia niezapewniającego wypłaty wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej co najmniej raz w miesiącu lub wypłacanie wynagrodzenia za wykonywanie zlecenia (świadczenie usług) w terminach niezapewniających wypłaty wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej co najmniej raz w miesiącu (naruszenie art. 8a ust. 6 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 9,09,011,6 Ustalenie w umowie wynagrodzenia w sposób niezapewniający przyjmującemu zlecenie lub świadczącemu usługi otrzymania za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenia w wysokości co najmniej minimalnej stawki godzinowej (naruszenie art. 8a ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 5,26,26,6 Niewypłacenie zleceniobiorcy wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej lub jego zaniżenie (naruszenie art. 8a ust. 2 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 2,52,63,2 Nieprzechowywanie przez podmiot, na rzecz którego wykonywano zlecenie lub świadczono usługi, dokumentów określających sposób potwierdzania liczby godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług i/lub dokumentów potwierdzających liczbę godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług (naruszenie art. 8c ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 2,63,14,5 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 99 −realizacji tematu: Przestrzeganie przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świad - czeń ze stosunku pracy (2452 kompleksowe kontrole przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy w 2380 podmiotach zatrudniających łącznie ponad 263 tys. osób, w tym 222 tys. pracowników); −interwencji podejmowanych w następstwie skarg; −pozostałych kontroli planowych, w uprzednio wytypowa - nych podmiotach. Diagnoza Odsetek kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagro - dzeniowe, w stosunku do ogółu przeprowadzonych kontro- li, od lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Do branż, w których najczęściej ujawniano nieprawidło - wości, należą: handel i naprawy (23% ogółu ww. kon- troli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe), przetwórstwo przemysłowe (17%), transport i gospodarka magazynowa (12%), budownictwo (12%), zakwaterowanie i usługi gastronomiczne (7%), a także usługi administro - wania (6%; sekcja ta obejmuje m.in. agencje zatrudnienia Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg wielkości zatrudnienia) Zatrudnienie 202320242025 Do 9 osób805676466896 10 - 49480647164474 50 - 249194620171939 250 i powyżej989930995 i pracy tymczasowej, biura turystyczne, agencje ochrony osób i mienia, firmy zajmujące się sprzątaniem). Prawie połowa kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwe - stie wynagrodzeniowe w 2025 r., została przeprowadzona w podmiotach zatrudniających do 9 osób (48% ogółu ww. kontroli), pozostałe kontrole zrealizowano w podmiotach o zatrudnieniu 10-49 osób (31%), od 50 do 249 osób (14%) oraz 250 osób i więcej (7%). Najwięcej kontroli, w trakcie których stwierdzono narusze - nia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie płacowe, inspektorzy pracy przeprowadzili na terenie województwa śląskiego, wielkopolskiego i mazowieckiego. Informacja na temat uzyskanych efektów w wyniku reali - zacji wydanych środków prawnych dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy zawar - ta została w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . Wyniki kontroli tematycznych, ściśle ukierunkowa - nych na kompleksowe badanie przestrzegania przepi- sów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy przeprowadzonych w 2025 r. (2452 kontrole w ramach realizacji tematu: Prze- strzeganie przepisów dotyczących czasu pracy oraz Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg najliczniej reprezentowanych branż) Wybrane sekcje PKD 202320242025 Handel, naprawy374536073250 Przetwórstwo przemysłowe254824272437 Transport i gospodarka magazynowa 179119361752 Budownictwo212118521670 Zakwaterowanie i usługi gastronomiczne 983969956 Usługi administrowania913886796 Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Śląskie241423742153 Wielkopolskie170916401641 Mazowieckie146314381437 Małopolskie121611031132 Pomorskie117611321091 Dolnośląskie11781069973 Łódzkie892948904 Lubelskie809864795 Podkarpackie797825761 Kujawsko-pomorskie781860713 Podlaskie766659591 Zachodniopomorskie711647575 Warmińsko-mazurskie473421393 Świętokrzyskie553489391 Lubuskie449429380 Opolskie410411374 Ogółem kontroli:15 79715 30914 304 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 100 ROZDZIAŁ 7 wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy ) wykazały, że 40% podmiotów polecających pra- cę w godzinach nadliczbowych naruszyło obowiązek jej należytego wynagrodzenia, przy czym dwukrotnie częściej odnotowywano w tym zakresie całkowity brak wypłaty wynagrodzenia lub dodatku za pracę nadliczbo - wą (29% ogółu podmiotów zobowiązanych do wypłaty) niż uchybienia w zakresie terminowości lub prawidłowej wyso - kości wypłaty z tego tytułu (13%). Wynagrodzenia za godzi- ny nadliczbowe nie otrzymało prawie 12% pracowników, których dokumentację badano pod kątem realizacji przez pracodawcę obowiązku należytej rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych. W przypadku ponad 5% pra - cowników wynagrodzenie to wypłacono nieterminowo albo w zaniżonej wysokości. Ponad połowa pracodawców (55%), na których ciążył obowiązek wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystania przez pracownika przysługujące - go mu urlopu wypoczynkowego w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, nie wywiązała się prawidłowo ze swej powinności. W związku z tym prawie 28% spośród ogółu uprawnionych nie otrzy - mało ww. świadczenia, zaś 18% otrzymało je po terminie płatności lub w niepełnej wysokości. Nieterminową wypłatę wynagrodzenia odnotowano u 29% badanych pracodawców i dotyczyło to niemal co trze - ciego spośród skontrolowanych na tę okoliczność pra- cowników (29%). Mniej liczną grupę stanowili pracodawcy niewypłacający wynagrodzenia w prawidłowej wysokości (20% podmiotów zbadanych w tym zakresie), dopuszczający się nieprawidłowości przy wypłacie wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy (16%) oraz naruszający obowiązek wypłaty dodatku do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej (13%). Naruszenie nakazu wypłaty wynagrodzenia w kwo - cie co najmniej równej wysokości minimalnego wynagrodze- nia stwierdzono u 6% skontrolowanych pracodawców. Wnioski Wyniki kontroli przeprowadzonych na przestrzeni ostatnich lat jednoznacznie wskazują, że skala naruszeń przepi - sów dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świad- czeń ze stosunku pracy, pozostaje niezmienna, podobnie jak katalog przyczyn stwierdzonych nieprawidłowości. Brak zmian legislacyjnych, mimo sygnalizowanej przez Głównego Inspektora Pracy potrzeby modyfikacji dotych - czasowych przepisów, utrwala istniejący stan rzeczy. Stąd też nawet pojedyncze przejawy aktywności ustawodawcy w tym zakresie zasługują na uznanie. Szansy na redukcję nieprawidłowości dotyczących wypłaty ekwiwalentu pie - niężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy można upatrywać w nowelizacji przepisów art. 171 Kodeksu pra - cy, dokonanych ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmia- nie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. poz. 25), na mocy której określono termin jego wypłaty. Nowelizacja sanuje dotychczasową praktykę wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy w terminie wypłaty wynagrodzenia ustalo - nym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy. Praktyka ta pozosta- wała w sprzeczności z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w myśl którego „z dniem rozwiązania stosunku pracy pra - wo pracownika do urlopu wypoczynkowego w naturze Kontrole prowadzone w latach 2023-2025, w których problematyka płacowa była badana w sposób poszerzony - wybrane nieprawidłowości Wyszczególnienie 202320242025 Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Wypłata wynagrodzenia w terminie24 3672122 6752221 13623 Wypłata wynagrodzenia co najmniej równego minimalnemu wynagrodzeniu za pracę 22 931321 471419 9114 Wypłata wynagrodzenia w prawidłowej wysokości 22 3881020 8211118 64012 Wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych 756827754129643229 Dodatkowe wynagrodzenie za pracę w porze nocnej 612513585313510914 Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy917388743870269 Ekwiwalent za urlop wypoczynkowy641047617949540152 * liczba/odsetek kontroli w trakcie których badano dane zagadnienie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 101 przekształca się w prawo do ekwiwalentu pieniężne- go za niewykorzystany urlop. W tym też dniu rozpoczyna bieg termin przedawnienia roszczenia o ekwiwalent pie - niężny za niewykorzystane w naturze, a nieprzedawnione urlopy wypoczynkowe.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2001 r.; sygn. akt I PKN 336/00). Ponadto z zadowoleniem należy odnotować fakt pod- niesienia zarówno dolnej, jak i górnej granicy grzywny za wykroczenia stypizowane w art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, na mocy art. 3 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, co od dawna postulowało środowisko inspektorskie. Zagrożenie karą grzywny od 2000 zł do 60 000 zł (zamiast od 1000 zł do 30 000 zł) daje nadzieję na przynajmniej częściowe wyeliminowa - nie naruszeń przepisów wynagrodzeniowych z obawy przed dotkliwymi następstwami ekonomicznymi w przy - padku ich wykrycia. 7.2.2. Czas pracy Przestrzeganie przepisów o czasie pracy jest integralnym elementem prawidłowego i odpowiedzialnego zarządza - nia zasobami ludzkimi. Ma ono bezpośrednie znaczenie Wszystkie kontrole czasu pracy prowadzone w latach 2023-2025 51% w 2025 r. Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości w latach 2023-2025 Liczba kontroli w latach 2023-2025 Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 10 330 9155 2023 r. 2024 r. 2025 r. 17 805 19 964 21 693 11 260 nie tylko dla celów organizacji procesu pracy, lecz tak- że dla ochrony zdrowia i życia pracowników. Z tego też względu regulacje zawarte w dziale VI Kodeksu pracy stanowiły w 2025 r., podobnie jak w latach ubiegłych, klu - czowy obszar podlegający kontroli i nadzorowi organów Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. przeprowadzono łącznie 17 805 kontro- li w zakresie przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy. Nieprawidłowości stwierdzono u 9155 pracodawców. Wskazana liczba kontroli w zakresie problematyki prze - strzegania przepisów o czasie pracy obejmuje zarówno kontrole planowe (w tym kompleksowe) prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy, jak też interwencje podejmo - wane w następstwie skarg. Kompleksowe kontrole czasu pracy W okresie sprawozdawczym inspektorzy pracy prze- prowadzili 2452 kompleksowe kontrole, ukierun- kowane na tematykę dotyczącą czasu pracy, u 2380 pracodawców. W skontrolowanych podmiotach zatrud- niano łącznie 263,5 tys. osób, w tym 222,1 tys. pra- cowników. Nieprawidłowości stwierdzono u 1596 pracodawców. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 102 ROZDZIAŁ 7 Kontrole kompleksowe miały charakter pogłębiony i systemowy. Obejmowały zarówno ocenę formalnopraw - nej organizacji czasu pracy (w tym wprowadzanie syste- mów, rozkładów i okresów rozliczeniowych czasu pracy, planowanie pracy, prowadzenie ewidencji czasu pracy), jak i weryfikację rzeczywistego czasu pracy zatrudnionych pracowników, w szczególności poprzez ustalenie, czy ewi - dencja czasu pracy była prowadzona rzetelnie, a także czy pracownikom zapewniono: odpoczynek dobowy i tygodnio - wy, co najmniej raz na 4 tygodnie niedzielę wolną od pra- cy oraz przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy w okresie rozliczeniowym. Analizom poddano co najmniej jeden pełny okres rozli - czeniowy czasu pracy, w części podmiotów – kilka nastę- pujących po sobie okresów, w celu identyfikacji zjawisk powtarzalnych. Kontrole skargowe z czasu pracy W skargach skierowanych do Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r., które swym przedmiotem obejmowały naruszenia przepisów o czasie pracy, skarżący wskazali łącznie 4627 zarzutów . W trakcie kontroli potwierdzono zasadność 1503 zgłoszo - nych nieprawidłowości (32%), 1818 (39%) okazało się zarzu- tami bezzasadnymi, w przypadku 946 (20%) nie udało się ustalić, czy wskazana nieprawidłowość wystąpiła, natomiast w odniesieniu do 360 (8%) postępowanie kontrolne pozosta - je w toku. Diagnoza Ustalenia dokonane w toku kontroli kompleksowych wskazują, że naruszenia przepisów o czasie pracy nie mają charakteru incydentalnego, lecz w znacznej mierze Kompleksowe kontrole czasu pracy prowadzone w latach 2023-2025 Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości w latach 2023-2025 Liczba kontroli w latach 2023-2025 Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 1771 1596 65,1% w 2025 r. 2023 r. 2024 r. 2025 r. 2452 2681 1841 2810 Wybrane naruszenia przepisów o czasie pracy zgłoszone w skargach skierowanych do PIP Wyszczególnienie Liczba zgło- szonych przedmiotów skarg Liczba przedmiotów skarg zasadnych w całości Nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy 1014377 Nieprawidłowości związane z two- rzeniem rozkładów czasu pracy 443147 Niezapewnienie co najmniej 11-godzinnego odpoczynku dobowego 343112 Nieudzielenie przerwy wliczanej do czasu pracy 20421 Niezapewnienie co najmniej 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego 16157 Niezapewnienie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy 15876 Niezapewnienie przeciętnie pię- ciodniowego tygodnia pracy 12746 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 103 wynikają ze stosowanych modeli organizacji pracy. Skala i powtarzalność tych nieprawidłowości świadczą o utrwalo - nych u części pracodawców mechanizmach, które sprzyja- ją pojawianiu się tego rodzaju uchybień. W 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, do naj- częściej stwierdzanych naruszeń należało nieprowa- dzenie ewidencji czasu pracy bądź prowadzenie jej w sposób nieprawidłowy lub nierzetelny – ewidencja nie odzwierciedlała rzeczywistego czasu wykonywania pracy, co było efektem działania celowego lub nieumyśl - nych błędów. Nieprawidłowości w tym zakresie wystąpi- ły w 47% podmiotów. U 40% skontrolowanych pracodawców stwierdzono nieprawidłowości o charakterze formalnym, polegają - ce na wadliwym wprowadzeniu lub stosowaniu systemów i rozkładów czasu pracy lub informowania pracowników o obowiązujących ich rozkładach. Ujawniono zarówno przypadki nieterminowego przekazywania pracownikom rozkładów czasu pracy, jak i ich modyfikowania bez zacho - wania zasad przejrzystości i przewidywalności. W podmiotach funkcjonujących w systemach pracy zmianowej oraz w branżach dotkniętych deficytem kadro - wym powtarzającą się kategorią naruszeń było niezapew- nianie pracownikom minimalnych okresów odpoczynku dobowego i tygodniowego – powyższe dotyczyło 14% skontrolowanych pracodawców. Brak odpoczynków, z dużą częstotliwością, związany był także z nieprawidłową organi - zacją pracy, polegającą na dwukrotnym zatrudnianiu pra- cowników w tej samej dobie pracowniczej, co ujawniono u ponad 14% pracodawców. U 19% skontrolowanych pracodawców stwierdzono także nieprawidłowości związane z rekompensowaniem pracy w dniu wolnym od pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. W szcze - gólności pracodawcy nie udzielali za taką pracę innego dnia wolnego w okresie rozliczeniowym lub dokonywali „harmo - nogramowego” przesunięcia, niewynikającego z rzeczywi- stej potrzeby organizacyjnej. Ponadto kontrole wykazały występowanie innych naru - szeń, choć w mniejszym nasileniu niż te wskazane wyżej, takich jak: zatrudnianie pracowników powyżej przeciętnie 48 godzin w tygodniu wraz z godzinami nadliczbowymi w przyjętym i stosowanym okresie rozliczeniowym, czy nie - zapewnienie pracownikom co najmniej raz na 4 tygodnie niedzieli wolnej od pracy. Wnioski Przestrzeganie przepisów o czasie pracy stanowi jeden z priorytetowych obszarów nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy, gdyż jest jednym z kluczowych czynników determi - nujących poziom bezpieczeństwa i higieny pracy. Nieprawidłowa organizacja czasu pracy ma znaczący wpływ na obniżenie kondycji psychospołecznej pracowni - ków, pojawianie się nadmiernego stresu oraz wypalenia zawodowego. W konsekwencji prowadzi do zaburzenia równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pra - cowników, spadku efektywności pracy, a ponadto generuje dodatkowe koszty po stronie pracodawców (straty mate - rialne, odpowiedzialność karno-wykroczeniowa). Pomimo rosnącej świadomości znaczenia regulacji dotyczących czasu pracy, przepisy te stanowiły w 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, najczęściej naruszane unormowania z zakresu prawnej ochrony stosunku pracy. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy dopatrywać się zarów - no w aspekcie organizacyjnym (wielozadaniowość, nie- prawidłowe planowanie rozkładów czasu pracy, niedobory zasobów ludzkich), ekonomicznym (presja kosztowa, reali - zacja terminowych zadań), jak i systemowym (błędne założenia przy tworzeniu aktów wewnątrzzakładowych doty - czące stosowanych systemów, rozkładów i okresów rozlicze- niowych czasu pracy). Z uwagi na powyższe w analizowanym obszarze nie- zbędne jest dalsze – stałe i równoległe – prowa- dzenie przez Państwową Inspekcję Pracy działań o charakterze nadzorczym, prewencyjnym oraz legi - slacyjnym. Skala i powtarzalność stwierdzonych naru- szeń uzasadniają bowiem przyjęcie, że mają one charakter strukturalny i wymagają dalszych reakcji organów Pań - stwowej Inspekcji Pracy, wykraczających poza indywidual- ne interwencje. Nieprawidłowości stwierdzone w wyniku wszystkich oraz kompleksowych kontroli Wyszczególnienie Ogół kontroli Kontrole kompleksowe z czasu pracy Ewidencja czasu pracy (art. 149 Kp)63661123 Ustalenie rozkładu czasu pracy pracownika (art. 129 § 3 Kp) 2990577 Poinformowanie pracownika o obowiązującym go rozkładzie czasu pracy (art. 129 § 3 Kp) 2160372 Zapewnienie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (art. 129 § 1, art. 151 3 Kp) 1517461 Rekompensata pracy w niedzielę, świę- to innym dniem wolnym lub wynagro- dzeniem (art. 151 11 Kp) 427138 Zapewnienie przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy (art. 151 12 Kp) 228100 Zapewnienie odpoczynku dobowego (art. 132 i art. 151 § 2 1 Kp) 593208 Zapewnienie odpoczynku tygodniowe- go (art. 133 i art. 151 § 2 1 Kp) 346116 Jednokrotne zatrudnienie w dobie roboczej (nie dotyczy przerywanego systemu czasu pracy oraz rozkła- du czasu pracy, o którym mowa w art. 140¹ Kp) 1097339 Przestrzeganie przepisów o pracy w porze nocnej (art. 151 7 Kp) 21968 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 104 ROZDZIAŁ 7 Działania kontrolno-nadzorcze powinny być ukierunkowa- ne przede wszystkim na podmioty i sektory o podwyższonym ryzyku naruszeń (np. w branżach obejmujących przemysł, handel, budownictwo czy transport), przy uwzględnieniu wzajemnej korelacji między planowanym a rzeczywistym czasem pracy. Niezbędne jest w tym zakresie również następcze dokonywanie weryfikacji prawidłowości nalicza - nia pracownikom wynagrodzenia oraz innych świadczeń należnych ze stosunku pracy. W obszarze działań prewencyjno-promocyjnych wska - zane jest dalsze wzmacnianie działań informacyjnych i szkoleniowych skierowanych do pracodawców i wyspecja - lizowanej kadry odpowiedzialnej za planowanie i rozliczanie czasu pracy, a także promowanie rozwiązań organizacyjnych zwiększających rzetelne i przejrzyste rejestrowanie czasu wykonywania pracy. Rozpowszechnianie dobrych praktyk w tym zakresie z pewnością ogranicza ryzyko powstawania naruszeń o charakterze systemowym. Z kolei w wymiarze legislacyjnym należy rozważyć wprowadzenie unormowań obligujących pracodaw - ców do przechowywania rozkładów czasu pracy, wyraź- nego nadania im statusu dokumentacji pracowniczej oraz ustanowienia ogólnych reguł umożliwiających dokonywanie modyfikacji rozkładów. 7.3. Egzekwowanie przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i czasu odpoczynku (działania w ramach Krajowej Strategii Kontroli) oraz czasu pracy kierowców Zakres kontroli Zgodnie z Krajową Strategią Kontroli przepisów w zakresie czasu jazdy i czasu postoju, obowiązkowych przerw oraz czasu odpoczynku kierowców na lata 2025-2026, organy kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy zostały zobowią - zane objąć działalnością kontrolną łącznie 804 268 dni pracy kierowców. W okresie sprawozdawczym obejmu - jącym 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali 447 416 dni , co stanowi 55,6% dwuletniego założenia. W 2025 r. w ramach omawianego zagadnienia prze - prowadzono 574 kontrole. Podobnie jak w latach ubie- głych, przeważającą liczbę kontroli przeprowadzono u przedsiębiorców wykonujących międzynarodowy prze - wóz rzeczy – 77,3% skontrolowanych dni pracy kierowców, natomiast przewóz osób stanowił jedynie 1,6%. Najwięk - szą liczbę kontroli przeprowadzono w zakładach pracy zatrudniających od 10 do 49 osób (42% objętych kontro - lami, w ubiegłym roku było to 44%), natomiast najmniejszą grupę skontrolowanych stanowiły zakłady zatrudniające powyżej 250 pracowników, tj. 6,2% (w roku ubiegłym 4%). Kontrole obejmowały swym zakresem zarówno ocenę prawidłowości przestrzegania przez pracodawców przepi - sów wynikających z rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parla- mentu Europejskiego, dotyczących czasu jazdy kierowców, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków a tak - że przepisów ustawy z dnia 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców. Inspektorzy byli zobligowani do sprawdzenia zagadnień związanych z przestrzeganiem dziennego, tygo - dniowego i dwutygodniowego limitu czasu jazdy, zapewnie- nia wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz., zapewnienia odpowiedniego odpoczynku dziennego i tygodniowego, a ponadto prze - strzegania dopuszczalnego dobowego 10-godzinnego czasu pracy, gdy była wykonywana praca w porze nocnej, przestrzegania limitu 48-godzinnego tygodniowego wymia - ru czasu pracy, udzielania przerw w czasie pracy. Tak jak w latach ubiegłych, w większości przypadków kontrole inicjowane były skargami, których tematyka najczęściej dotykała kwestii prawidłowości naliczania i wypłaty kierowcom wynagrodzenia za pracę. Diagnoza W związku ze stwierdzonymi w toku czynności kontrolnych naruszeniami, wynikającymi z załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6.09.2001 r. o transporcie drogowym, inspektorzy Skala naruszeń przepisów rozporządzenia WE nr 561/2006 w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba naruszeń 202320242025 Zapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz. 345930453168 Zapewnienie odpowiedniego odpo- czynku dziennego 270627852426 Przestrzeganie dziennego limitu czasu jazdy 143419221363 Zapewnienie odpowiedniego odpo- czynku tygodniowego 252327325 Przestrzeganie dwutygodniowego limitu czasu jazdy 268229261 Naruszenia przepisów ustawy o czasie pracy kierowców, wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy o transporcie drogowym Wyszczególnienie Liczba naruszeń Odsetek kierowców Przekroczenie maksymalnego czasu pra- cy (10 godzin) w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej 554847 Zapewnienie wymaganej przerwy po 6 godzinach pracy kierowcy (art. 13 ustawy o czasie pracy kierowców) 138219 Przekroczenie dopuszczalnego limitu tygodniowego czasu pracy, przeciętnie 48 godzin łącznie z nadgodzinami w przyjętym okresie rozliczeniowym 2716 Przekroczenie maksymalnego 60-godzin- nego tygodniowego wymiaru czasu pracy (art. 12 ust. 2 ustawy o czasie pracy kie- rowców) 1013 Prowadzenie ewidencji czasu pracy dla celów naliczania wynagrodzenia (art. 25 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców) 44 5 (brak ewidencji stanowi 1) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 105 pracy wydali decyzje o nałożeniu kar administracyjnych, w łącznej wysokości 2 148 150 zł . Łącznie ujawniono 14 225 naruszeń. Skala występowania nieprawidłowości dotyczących cza- su jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków, jest zbliżona do skali z lat ubiegłych. Najczęściej wystę - pującym naruszeniem było niezapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz., które ujawniono w przypadku 35% skon - trolowanych w tym zakresie kierowców (w roku ubiegłym było to 32% kierowców). Ponownie najczęściej ujawnianym naruszeniem prze - pisów ustawy o czasie pracy kierowców było przekrocze- nie maksymalnego czasu pracy, wynoszącego 10 godzin, w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej. W oce - nie kontrolujących najczęstszą przyczyną występowania tych naruszeń jest niedostateczna znajomość przepisów dotyczących czasu pracy kierowców, wynikających z usta - wy o czasie pracy kierowców oraz świadomość niskich kar za powyższe naruszenie. Wnioski Analiza nieprawidłowości stwierdzonych podczas kon- troli prowadzonych w 2025 r. wykazała analogiczne wyniki do lat ubiegłych. Na podstawie zgromadzonych informacji, można stwierdzić, że zarówno pracodawcy, jak i kontrolujący inspektorzy pracy, wskazują na takie same przyczyny powstawania naruszeń, jak w ubiegłych okresach sprawozdawczych. W przypadku większych przedsiębiorstw, tj. zatrudniających powyżej 50 pracowni - ków, za nadzór nad przestrzeganiem przepisów z zakresie czasu pracy, w tym czasu jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków odpowiadają pracownicy spe - cjalnie przeszkoleni w tym kierunku lub wynajęte wyspe- cjalizowane firmy zewnętrzne, dlatego też wyższy odsetek naruszeń ujawniono w przedsiębiorstwach małych i śred - nich (gdzie stan zatrudnienia waha się od 1 do 49 osób), w których często sami pracodawcy lub pracownicy zatrud - nieni na innych stanowiskach odpowiadają za rozliczanie czasu pracy kierowców. Zdaniem inspektorów pracy głównymi przyczynami powstania naruszeń są: −zmniejszająca się konkurencyjność polskich firm trans - portowych, pociągająca za sobą konieczność obniża- nia kosztów prowadzonej działalności, a co za tym idzie świadome działanie zmierzające do realizacji zadań prze - wozowych przy jak najniższym nakładzie finansowym; konsekwencją jest uwzględnianie w kosztach prowadzo - nej działalności nakładanych przez organy kontrolne kar, które w przypadku dużych firm, są zbyt niskie; −powierzanie obowiązków rozliczania czasu pracy kie - rowców i nadzoru nad transportem słabo wykwa- lifikowanym pracownikom, zwłaszcza w firmach zatrudniających od 1 do 49 osób, lub w przypadku zle - cenia pełnienia tych zadań firmom zewnętrznym – brak właściwego przepływu informacji pomiędzy przedsiębior - cą a firmą; −brak dostatecznej wiedzy przedsiębiorców, w zakre- sie ich uprawnień dotyczących żądania zwrotu od kie- rowców wydruków z tachografów, które są niezbędne przy uwzględnieniu wyjaśnień okoliczności powstałych naruszeń; −nieprzykładanie wagi przez przedsiębiorców do właściwej organizacji pracy kierowców i ich szkolenia; − nieprawidłowości w ustalaniu wynagrodzenia przez pra - codawców, gdzie faktyczna płaca kierowcy jest uzależ- niona od liczby przejechanych kilometrów. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r., z uwa - gi na odnotowaną liczbę naruszeń przepisów, które w spo- sób bezpośredni i negatywny przekładają się na sytuację pracowników, uzasadniają potrzebę kontynuowania kontro - li przestrzegania przepisów w tym zakresie. Zasadne jest także prowadzenie działań prewencyjnych w obszarze firm transportowych, w szczególności tych niewielkich, gdzie widoczny jest brak fachowej wiedzy. Poradnictwo i działalność prewencyjno-edukacyjna, które są oprócz prowadzenia kontroli i stosowania środków prawnych istotnym elementem czynności podejmowanych przez inspektorów pracy, mają zna - czący wpływ na wyeliminowanie tych uchybień, których przyczyną nie są względy ekonomiczne. Ponadto wyniki przeprowadzonych kontroli potwierdzają konieczność wprowadzenia zmian legislacyjnych postu- lowanych także w latach ubiegłych tj.: −uproszczenie przepisów dotyczących wynagrodze - nia kierowców poprzez wprowadzenie możliwo- ści odprowadzania składek do ZUS oraz podatku PIT od kwoty wynagrodzenia kierowcy pomniejszonego o wirtualne diety, bez konieczności porównywania z prze - ciętnym wynagrodzeniem; −dokonanie zmiany przepisów definiujących podróż służ - bową, w obecnym stanie prawnym brak jest możliwości naliczenia kierowcy w transporcie międzynarodowym świadczeń z tytułu podróży służbowej na odcinku kra - jowym za czas od wyjazdu z miejscowości, w której znajduje się siedziba pracodawcy do momentu przekro - czenia granicy RP oraz na tym samym odcinku w drodze powrotnej (należy zauważyć, że czas przejazdu kierowcy przez terytorium Polski od wyjazdu z siedziby do momen - tu przekroczenia granicy może trwać nawet kilka dni, bowiem przedsiębiorcy często dokonują tzw. częściowych załadunków na terenie całego kraju); podobnie rzecz się ma w przypadku kierowców wykonujących przewozy dwustronne (bilateralne); −wprowadzenie możliwości wypłacania ryczałtu za dyżu- ry, analogicznie do rozwiązań przewidujących ryczałt za godziny nadliczbowe oraz ryczałt za pracę w porze nocnej; −zwiększenie wysokości kary nakładanej na pracodawcę w przypadku niepoddania się lub uniemożliwienia prze - prowadzenia kontroli w całości lub w części – dotychcza- sowa kara w wysokości 12 000 złotych jest zbyt niska w stosunku do charakteru przewinienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 106 ROZDZIAŁ 7 7.4. Przestrzeganie w placówkach handlowych przepisów o czasie pracy oraz o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni Czas pracy Zakres kontroli W związku z tym, że od wielu lat nieprawidłowości związa- ne z planowaniem, zarządzaniem i rejestrowaniem czasu pracy stanowią największą grupę uchybień w placówkach handlowych, w 2025 r. problematyka ta była przedmiotem czynności kontrolnych. Kontroli w tym zakresie poddano łącznie 424 pla- cówki handlowe, w tym 95 wielkopowierzchniowych (powyżej 300 m 2 powierzchni sprzedaży). Mniejszych sklepów skontrolowano 329. W skontrolowanych sklepach wielkopowierzchniowych pracę świadczyło 8518 osób, w tym 88% na podstawie stosunku pracy, w mniejszych sklepach skala zatrudnienia niepracowni - czego była nieco wyższa (81% z 2205 osób świadczą- cych pracę). Diagnoza Już od lat obserwuje się różnice skali nieprawidłowości występujących w wielkopowierzchniowych placówkach handlowych, w porównaniu do mniejszych sklepów. Wyniki kontroli wskazują, że skala naruszeń przepi - sów w mniejszych placówkach handlowych jest znacząca. W sklepach wielkopowierzchniowych podstawowym uchy - bieniem jest niewłaściwe prowadzenie ewidencji czasu pracy (dla 22,5% pracowników), zaś jej nieprowadzenie ujawniono tylko wobec 1,4% osób. Natomiast w małych pla - cówkach nie prowadzono ewidencji dla ponad 7% pracowni- ków, a nieprawidłowo sporządzano ją dla ponad 23,3%. Odsetek sklepów, w których stwierdzono naruszenia przepisów o czasie pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek sklepów skontrolowanych w danym zakresie, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Prowadzenie ewidencji czasu pracy 24,042,923,746,232,645,3 Ustalanie rozkładu czasu pracy pracownika 13,928,77,332,411,636,3 Wypłata wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych 22,537,920,032,423,934,9 Poinformowanie pracownika o obowiązującym go rozkładzie czasu pracy 12,524,95,825,97,532,4 Wypłata dodatkowego wyna- grodzenia za pracę w porze nocnej -22,0-8,26,820,5 Jednokrotne zatrudnianie w dobie roboczej 17,517,011,314,611,414,6 Zapewnienie dnia wolnego z tytułu pięciodniowego tygo- dnia pracy 16,616,11,911,111,812,5 Zapewnienie odpoczynku dobowego 4,57,05,84,37,610,6 Rekompensata pracy w niedzielę i święto innym dniem wolnym lub wynagro- dzeniem 3,83,95,04,18,810,3 Zapewnienie odpoczynku tygodniowego 4,52,23,81,76,62,2 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 107 w 2024 r. i 27,7% w 2023 r.). Nieprawidłowości dotyczyły 1567 pracowników, 820 zatrudnionych na innej podstawie niż stosunek pracy oraz 36 osób świadczących pracę bez żadnej umowy – nielegalnie. W 34 kontrolach (wobec 6 w 2024 r. i 44 w 2023 r.) ujaw - niono przypadki nieodpłatnego powierzania wykonywania pracy w handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem (art. 4 ustawy o ograniczaniu handlu w niedzie- le i święta oraz w niektóre inne dni). Naruszenia te wyni- kały z powierzania pracy członkom rodziny, którzy nie mieszczą się w katalogu osób wyszczególnionych w art. 6 ust. 4 ustawy (przedsiębiorca prowadzący handel osobiście może korzystać z nieodpłatnej pomocy jedynie małżonka, dzieci własnych, dzieci małżonka, dzieci przyspo - sobionych, rodziców, macochy, ojczyma, rodzeństwa, wnu- ków, dziadków). Skala naruszania zakazu powierzania pracownikom pra - cy w handlu lub czynności związanych z handlem jest nadal wysoka i wynika głównie z nieprawidłowego korzystania z wyjątku określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ogra- niczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni . W 2 sprawach, w których przedsiębiorca powoływał się na wyżej wskazany wyjątek, Główny Inspektor Pracy skierował do Prokuratora Generalnego wniosek o wniesie - nie kasacji od wyroków uniewinniających przedsiębior- ców od zarzutu popełnienia wykroczeń z art. 10 ustawy o ograniczeniu handlu (...). W obu przypadkach Sąd Najwyż - szy uznał zasadność wniesionych kasacji. Wnioski 70% placówek handlowych, w których podjęto kontrolę lub przeprowadzono czynności rozpoznawcze, nie prowadziło handlu w niedzielę lub nie naruszało zakazu powierza - nia pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta oraz niektóre inne dni. Sytuacja taka miała miejsce pomimo tego, że dobór sklepów do kon - troli następował dzięki sygnałom o nieprawidłowościach. Mając powyższe na uwadze, działania kontrolne należy Zwraca uwagę również wysoki poziom nieprawidło - wości w obszarze ustalania (tworzenia harmonogramów pracy i informowania o nich pracowników z odpowiednim wyprzedzeniem) i rejestrowania czasu pracy, Są to kwestie formalne, ale warunkujące prawidłowe naliczenie i wypła - cenie wynagrodzenia za pracę. Brak lub nieprawidłowa dokumentacja w tym zakresie utrudnia lub uniemożliwia dokonanie ustalenia rzeczywistego czasu pracy pracownika oraz należnego mu wynagrodzenia. Zauważalne jest nato - miast, że uchybienia w zakresie zapewnienia odpoczynku czy dnia wolnego z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy występują w znacznie mniejszym nasileniu. W placówkach sieci o scentralizowanym systemie zarzą - dzania i wyposażonych w nowoczesne rozwiązania infor- matyczne służące planowaniu i rejestracji czasu pracy naruszenia przepisów o czasie pracy występują sporadycz - nie. Jest to wynikiem wyeliminowania błędów przy sporzą- dzaniu rozkładów czasu pracy oraz ścisłego (czasem co do minuty) ewidencjonowania czasu pracy i innych zdarzeń mających znaczenie z perspektywy stosunku pracy. Wnioski Przestrzeganie przepisów o czasie pracy stanowi jeden z filarów wspierających bezpieczeństwo i higienę pracy. Dlatego też zagadnienia te powinny być monitorowane, celem wychwycenia ewentualnych czynników wpływa - jących na skalę nieprawidłowości. Jednak ze wzglę- du na powtarzalność – na przestrzeni ostatnich 10 lat – zarówno rodzaju, jak i rozkładu nieprawidłowości w placów - kach wielkopowierzchniowych i mniejszych, nie jest koniecz- ne prowadzenie kontroli ukierunkowanych na badanie tej problematyki; za wystarczające należy uznać dokonywanie oceny w tym zakresie w toku rutynowo podejmowanych działań, a także kontroli podejmowanych w wyniku skarg. Ograniczenie handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni Zakres kontroli Inspektorzy pracy przeprowadzili 2198 kontroli przestrze- gania przepisów dotyczących powierzania pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta oraz niektóre inne dni. Ponadto – bez podejmowania czyn - ności kontrolnych – ustalono, że 236 sklepów nie prowa- dziło handlu w dni objęte ograniczeniami wynikającymi z ustawy z dnia 10 marca 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni . Łącznie działania kontrolne i rozpoznawcze objęły 2434 sklepy (wobec 2231 w 2024 r.). Prowadzone były działania plano - we, ale większość kontroli była wynikiem skarg i wniosków oraz innego rodzaju informacji napływających do okręgo - wych inspektoratów pracy. Diagnoza Spośród skontrolowanych 185 sklepów wielkopowierzch- niowych naruszenia stwierdzono w 41,1% (w 2024 r. w 63,5%, w 2023 r. 64,9%). Przepisów o ograniczeniu handlu nie przestrzegano w 32,5% mniejszych sklepów (31,2% Naruszanie zakazu powierzania pracownikom lub zatrudnionym pracy w handlu lub przy wykonywaniu czynności związanych z handlem w latach 2023-2025 202320242025 29,8 32,9 33,2 odsetek k ontr oli, w kt ór y c h s twier dzono nieprawidłowości SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 108 ROZDZIAŁ 7 ukierunkować na placówki, wobec których wpłynęły skargi lub sygnały medialne, wskazujące na wysokie prawdopo - dobieństwo wystąpienia nieprawidłowości. 7.5. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych Zakres kontroli W 2025 r. przeprowadzono 493 kontrole przestrzegania przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych (w 2024 r. – 478 kontroli). Kontrolowani pracodawcy zatrudniali ponad 10,6 tys. pracowników, w tym 9,6 tys. osób na podstawie sto - sunku pracy, z czego 2311 to pracownicy młodociani. Najwięcej kontroli – blisko 62% przeprowadzono u pra - codawców zatrudniających do 9 pracowników oraz u praco- dawców zatrudniających od 10 do 49 osób – 31% kontroli. Inspektorzy pracy najczęściej kontrolowali podmioty działa - jące w takich branżach, jak: handel i naprawy – 162 kontrole, pozostała działalność usługowa – 148 kontroli, przetwórstwo przemysłowe – 77 kontroli oraz zakwaterowanie i usługi gastronomiczne – 47 kontroli. Taka struktura podmiotów kon - trolowanych utrzymuje się na przestrzeni ostatnich 10 lat. Diagnoza Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. pozwala- ją na stwierdzenie, iż nieprawidłowości w zakresie prze- strzegania przepisów prawa pracy przy zatrudnianiu młodocianych, mają charakter powtarzalny. Podobnie, jak w ubiegłych latach, najwięcej nieprawidłowości dotyczyło braku udzielenia informacji przedstawicielom usta- wowym młodocianego o ryzyku zawodowym oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami , co ujawniono w 316 kontrolach (w 2024 r. – 309 kontroli). Istotną grupę nieprawidłowości w zakresie zatrudniania pracowników młodocianych stanowią uchybienia w zakre - sie opracowywania wykazów stanowisk i rodzajów prac wzbronionych oraz dozwolonych dla celów przygo - towania zawodowego. Niedopełnienie obowiązku pro- wadzenia wykazu prac wzbronionych stwierdzono w 217 kontrolach (w 2024 r. – w 209 kontrolach). W nieco mniejszej liczbie kontroli (182), ujawniono, że pracodawcy nie opraco - wali wykazu prac dozwolonych dla potrzeb odbycia przygo- towania zawodowego. Pracodawcy nagminnie naruszają obowiązek pro - wadzenia różnego rodzaju ewidencji związanych z zatrudnianiem pracowników młodocianych . Pod- czas 86 kontroli (w 2024 r. – 89 kontroli) stwierdzono brak prowadzenia ewidencji (lub ewidencja ta prowadzona była nierzetelnie) czasu pracy przy pracach wzbronionych, a dozwolonych w celu odbycia przygotowania zawodowe - go. Nieprowadzenie takiej ewidencji uniemożliwia ocenę stopnia narażenia na występowanie warunków wykonywa - nia pracy stwarzających największe zagrożenie dla zdro- wia młodocianych pracowników. Ponadto, przeprowadzone kontrole potwierdziły niewyko - nywanie obowiązku właściwego przygotowania młodocia- nych do pracy, polegające na dopuszczeniu pracowników młodocianych do pracy bez szkolenia wstępnego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. W roku 2025 nieprzepro - wadzanie instruktażu ogólnego stwierdzono podczas 124 kontroli a instruktażu stanowiskowego podczas 121 kontro - li (w 2024 r. odpowiednio 114 i 109), a także bez wstępnych badań profilaktycznych w 167 kontrolach (w 2024 r. – 148). W 2025 r., podobnie jak w poprzednich latach, najczęściej występującymi nieprawidłowościami przy zatrudnianiu pra - cowników młodocianych było nieprzestrzeganie przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Brak odpo- wiednich badań lekarskich oraz szkoleń bhp w przypadku młodocianych jest szczególnie niebezpieczny i może powo - dować ogromne koszty społeczne. Pracodawcy wciąż nieprawidłowo sporządzają doku - mentację z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy młodo- cianych, w tym wykaz prac wzbronionych młodocianym czy też ocenę ryzyka zawodowego na danym stanowisku pracy uwzględniającą warunki zatrudnienia takiego pracownika, a także wymagane ewidencje. Wnioski Nadal pozostaje aktualny postulat zmiany przepisów art. 201 Kodeksu pracy , który dotyczy badań lekar- skich pracowników młodocianych, poprzez dostosowa- nie go do wymogów przepisów Konwencji MOP nr 77 i 78 stanowiących, że młodociany poniżej 18 lat powinien pod - legać badaniom lekarskim w odstępach nie dłuższych niż rok. Zmiana redakcyjna powinna również objąć art. 193 Kodeksu pracy , poprzez określenie formy, w jakiej ewiden- cja pracowników młodocianych ma być prowadzona. Mając na względzie wyniki kontroli z 2025 r., ale również lat ubiegłych, należy stwierdzić, że celowe jest kontynu - owanie czynności kontrolnych, szczególnie u pracodawców z branż, w których stwierdzono najwięcej nieprawidłowości. Uzasadnione jest również prowadzenie dalszej współpracy z organami i instytucjami zajmującymi się sprawami zatrud - niania młodocianych w celu podnoszenia świadomości prawnej pracodawców i ograniczania liczby naruszeń prawa pracy (kuratoria, szkoły, hufce pracy, urzędy pracy, organiza - cje rzemieślnicze i organy kontroli). Ważne pozostaje także prowadzenie szkoleń z zakre- su prawnej ochrony pracy młodocianych, w których uczestniczyliby pracodawcy. Należy kontynuować współ- pracę ze szkołami uczącymi młodzież odbywającą przygo- towanie zawodowe, w ramach której organizowane będą spotkania z uczniami, rodzicami oraz opiekunami uczniów będących pracownikami młodocianymi, celem uświada - miania ich o przysługujących uprawnieniach i obowiązkach w omawianym zakresie. Szeroko zakrojona działalność pro - mocyjno-prewencyjna niewątpliwie przyczynia się do popra- wy warunków pracy pracowników młodocianych. Wydawanie zezwoleń na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci W 2025 r. wydano 2628 zezwoleń na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16. roku życia. W stosunku do 2024 r. i 2023 r., nastą - pił nieznaczny spadek liczby wydanych zezwoleń, bowiem SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 109 w ubiegłych latach wydano: w 2024 r. – 2743 zezwolenia, a w 2023 r. – 2689 zezwoleń. Większość podmiotów, które wystąpiły z wnioskami o udzielenie zezwolenia prowadziło działalność artystycz- ną i reklamową. Sporadycznie składano wnioski o wydanie zezwolenia na pracę dzieci w zakresie działalności sportowej. Podmioty prowadzące działalność artystyczną występo - wały z wnioskami o udzielenie zezwolenia na udział dzieci w spektaklach teatralnych lub operowych, a także udział w zdjęciach lub nagraniach do filmu. Natomiast podmioty prowadzące działalność reklamową występowały z wnio - skami o udział dzieci w nagraniach filmowych, reklamo- wych, lektorskich oraz sesjach fotograficznych. W związku z wnioskami, które wpłynęły w 2025 r. inspek - torzy pracy przed wydaniem decyzji dokonywali ustaleń uwzględniających spełnienie przez wnioskodawców wyma - gań formalnoprawnych określonych w art. 304 5 § 4 Kodek- su pracy, tj. posiadanie: −orzeczeń lekarskich stwierdzających brak przeciwwska - zań do wykonywania przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych; −opinii poradni psychologiczno-pedagogicznych dotyczą - cych braku przeciwwskazań do wykonywania przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych; −opinii dyrektorów szkół, do których uczęszczają dzieci, dotyczących możliwości wypełniania przez dzieci tych obowiązków w czasie wykonywania przez nie pracy lub innych zajęć zarobkowych; −pisemnych zgód przedstawicieli ustawowych lub opieku - nów dzieci na wykonywanie przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych. W niektórych przypadkach wydanie decyzji poprze - dzały kontrole, w trakcie których dokonywano dodatkowo sprawdzenia pod kątem uwarunkowań wykonywania zajęć przez dzieci. Zakresem kontroli inspektorzy obejmowali m.in. zagadnienia związane ze spełnieniem przez podmioty zatrudniające wymagań bezpieczeństwa i higieny przy organizacji pracy dzieci, a w szczególności: −ocenę warunków organizacyjno-technicznych i uświada - miania ich o ewentualnych zagrożeniach występujących na scenie oraz w studiu nagrań i zapleczu (zaplecze sce - niczne, pomieszczenie techniczne telewizji, podorkiestrze na scenie); −zapewnienie dzieciom warunków socjalnych i higienicz - no-sanitarnych (indywidualna garderoba z zapleczem higieniczno-sanitarnym); −ustalenie czy praca nie powodowała zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego dzieci; −ocenę zapewnienia bieżącej opieki nad dziećmi w czasie realizacji ich zadań (stały opiekun dziecka i inspicjent). Jeśli inspektorzy nie stwierdzili nieprawidłowości w sfe- rze zarówno formalnej, jak i w sferze faktycznego zapew- nienia dzieciom bezpiecznych i higienicznych warunków ich pracy, wówczas wydawano decyzje pozytywne (w 2025 r. wydano 2628 decyzje). Nie wszystkie złożone wnioski zawierały niezbędne dokumenty (np. orzeczenie lekarskie o braku przeciwwska - zań do wykonywania pracy przez dziecko czy opinia porad- ni psychologiczno-pedagogicznej), toteż inspektorzy pracy wydali w 2025 r. 4 decyzje odmawiające wydania zezwole - nia na pracę dzieci. Informacja na temat wydanych zezwoleń na wykonywa- nie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci zawar - ta została w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 110 ROZDZIAŁ 7 8 Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Rozdział Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 113 8. Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 8.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z występowaniem w środowisku pracy czynników fizycznych, biologicznych i chemicznych 8.1.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami fizycznymi (hałas, drgania mechaniczne, mikroklimat) Hałas Celem kontroli było ustalenie, czy pracodawcy prawi- dłowo identyfikują zagrożenia związane z hałasem oraz podejmują skuteczne działania ograniczające narażenie pracowników. Dobór podmiotów do kontroli koncentrował się na profilu działalności, stosowanych technologiach i parku maszynowym związanych z możliwością występo - wania istotnego narażenia na hałas. Kontrolą objęto w szczególności: wykonywanie badań i pomiarów hałasu, prowadzenie wymaganej doku - mentacji, ocenę ryzyka zawodowego, informowanie pracowników o zagrożeniach, programy działań organi - zacyjno-technicznych, stosowanie środków ochrony indy- widualnej oraz kierowanie pracowników na profilaktyczne badania lekarskie. W takim zakresie przeprowadzono 278 kontroli w 272 podmiotach, w których pracę świadczyło łącznie ponad 32,7 tys. osób, w tym 31,1 tys. na podstawie stosunku pra - cy. Dominowały zakłady małe i średnie, stanowiąc 88,8% ogółu. Najczęściej kontrolowano podmioty przetwórstwa przemysłowego, zwłaszcza z branż obróbki metali, drewna, tworzyw sztucznych oraz produkcji materiałów budowlanych. Diagnoza Nieprawidłowości stwierdzono podczas 209 kontro- li, co stanowi 75,2% ogółu. Oznacza to, że naruszenia przepisów dotyczących ochrony pracowników przed hała - sem miały charakter powszechny. Uchybienia występo- wały we wszystkich grupach wielkościowych, przy czym najwyższy odsetek stwierdzono w najmniejszych zakła - dach – 88,7% kontroli. Najpoważniejsze problemy dotyczyły oceny ryzy- ka zawodowego i badań oraz pomiarów hałasu. Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka stwierdzono w ponad połowie skontrolowanych podmiotów, w których badano to zagadnienie, a w co trzecim zagrożenia związa - ne z hałasem nie zostały w tej ocenie właściwie uwzględ- nione. Nieprawidłowości dotyczące badań i pomiarów tego czynnika szkodliwego dla zdrowia ujawniono w 34,0% pod - miotów, a uchybienia w zakresie udostępniania pracowni- kom wyników tych badań i pomiarów – w 13,1%. Znaczna skala naruszeń dotyczyła także działań pro- filaktycznych i organizacyjnych. W 36,6% kontroli nie zapewniono prawidłowego opracowania lub realizacji pro - gramów działań organizacyjno-technicznych ogranicza- jących narażenia na hałas. Nieprawidłowości w zakresie ujmowania zagrożeń związanych z hałasem w programach szkoleń stwierdzono w 27,2% kontroli. Istotne uchybienia dotyczyły również profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników. W co czwartym skiero- waniu na badania lekarskie nie zamieszczono informacji Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na hałas odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości programy szkoleń w dziedzinie bhp program działań organizacyjno-technicznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia ocena ryzyka zawodowego badania lekarskie okresowe A B C D szkolenia bhp G badania lekarskie wstępne H skierowania na prolaktyczne badania lekarskie F wyposażenie w środki ochrony indywidualnej I udostępnianie pracownikom wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia J E 55 37 34 33 27 26 24 20 14 13 BACDEFGHIJ o występowaniu hałasu na stanowisku pracy, w 26,6% kon- troli stwierdzono nieprawidłowości dotyczące badań okre- sowych, a w co piątej kontroli – wyposażenia pracowników w środki ochrony indywidualnej. Analiza danych z kontroli wskazuje, że przyczyny nie- prawidłowości to przede wszystkim formalne traktowanie oceny ryzyka i innej dokumentacji bhp, ograniczanie kosz - tów badań i pomiarów czynników szkodliwych, brak środ- ków na nowoczesne rozwiązania techniczne ograniczające narażenie na hałas oraz niewystarczające wykorzystanie wyników badań przy organizacji pracy i w profilaktycznej ochronie zdrowia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 114 ROZDZIAŁ 8 Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na drgania mechaniczne odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości program działań organizacyjno-technicznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń ocena ryzyka zawodowego badania lekarskie okresowe A B C D programy szkoleń w dziedzinie bhp G skierowania na prolaktyczne badania lekarskie H wyposażenie w środki ochrony indywidualnej F szkolenie bhp I wskazanie przez pracodawcę czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary J E 56,3 BACDEFGHIJ 45,6 36,8 36,4 30,0 29,6 23,4 20,3 12,7 26,9 Drgania mechaniczne Celem 81 kontroli w 77 podmiotach było ustalenie, czy pracodawcy prawidłowo identyfikują narażenie na drga - nia mechaniczne oraz czy podejmują działania ograni- czające ryzyko zawodowe związane z takim narażeniem. Kontrole zrealizowano w zakładach, w których wykony - wano prace powodujące narażenie na drgania miejscowe lub ogólne, a ich zakres obejmował podobne aspekty, jak w przypadku hałasu, czyli badania i pomiary czynników szkodliwych, ocenę ryzyka zawodowego, szkolenia bhp, informowanie pracowników o zagrożeniach, profilaktycz - ne badania lekarskie oraz wyposażenie w środki ochrony indywidualnej. Struktura kontroli według wielkości zatrudnienia w zakła - dach przedstawiała się następująco: do 9 pracujących – 12,3%, od 10 do 49 – 33,3%, od 50 do 249 – 34,6%, 250 i więcej – 19,8%. Największe zakłady stanowiły niespełna 1/5 skontrolowanych jednostek, ale skupiały prawie 13 tys. z 17,2 osób świadczących pracę, tj. 74,8% ogółu. Diagnoza Wyniki kontroli wskazują, że poziom przestrzegania przepisów dotyczących ochrony pracowników przed drganiami mechanicznymi nadal jest niezadowalają - cy. Najczęściej stwierdzane uchybienia dotyczyły podstawowych elementów systemu zarządzania ryzykiem . Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowego ujawniono w 56,3% zbadanych przypadków. Oznacza to, że w ponad połowie objętych oceną przypad - ków pracodawcy nie zapewnili prawidłowego rozpoznania zagrożeń albo nie powiązali oceny ryzyka z rzeczywisty - mi warunkami pracy. Wysoka skala naruszeń dotyczyła również badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia – nie- prawidłowości stwierdzono w 45,6% przypadków. Dodat- kowo w 12,7% przypadków nieprawidłowo wskazano czynniki szkodliwe, dla których należało wykonywać bada - nia i pomiary. Dane te potwierdzają, że część pracodaw- ców ma trudności zarówno z prawidłowym typowaniem stanowisk do pomiarów, jak i z wykorzystywaniem ich wyników w działaniach profilaktycznych. Istotne problemy ujawniono także w zakresie działań organizacyjnych dotyczących pracowników. Nieprawidło - wości w profilaktycznych badaniach lekarskich okreso- wych stwierdzono w prawie co trzecim skontrolowanym podmiocie, w badaniach wstępnych w 11,8%, a w wypo - sażeniu pracowników w środki ochrony indywidualnej przed drganiami mechanicznymi w 29,6% przypadków. W obszarze przygotowania pracowników do bezpiecz- nej pracy uchybienia dotyczyły programów szkoleń bhp – 26,9%, instruktażu stanowiskowego – 23,4%, szkoleń okresowych – 20,3% oraz instruktażu ogólnego – 14,5%. Relatywnie rzadziej występowały nieprawidłowości w informowaniu pracowników o ryzyku zawodowym i zasa - dach ochrony – 6,4% przypadków, udostępnianiu wyników badań i pomiarów – 6,9% oraz w stosowaniu przydzielonych środków ochrony indywidualnej – 7,7%. Nie zmienia to jed - nak faktu, że uchybienia w tych obszarach ograniczają sku- teczność działań ochronnych. Analiza wykazała, że naruszenia mają swoje źródło w traktowaniu bhp jedynie jako wymogu formalnego. Doku - mentacja nie nadąża za realnymi procesami, a wyniki pomiarów środowiskowych nie są uwzględniane przy oce - nie ryzyka zawodowego. Mikroklimat zimny i gorący Kolejnymi czynnikami środowiska pracy w grupie szko- dliwych są mikroklimat gorący i zimny. Głównym celem kontroli związanych z tymi czynnikami było zapewnienie bezpieczeństwa pracy oraz zwiększenie stopnia przestrze - gania przepisów obowiązujących w tym zakresie. Podczas kontroli szczególną uwagę zwracano na stoso - wanie bezpiecznych metod pracy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 69 kontroli w 67 podmiotach, w których pracownicy wykonywali pra- cę w warunkach mikroklimatu gorącego lub w warunkach mikroklimatu zimnego. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 115 w co piątym zakładzie inspektorzy stwierdzili nieprawi- dłowości w skierowaniach pracowników na profilaktyczne badania lekarskie Stosunkowo częściej nieprawidłowości stwierdzano w małych zakładach pracy, zatrudniających do 9 pracow - ników. Pracodawcy zazwyczaj wykazywali chęć i wolę współpracy w zakresie wypełnienia ciążących na nich obowiązków i usunięcia wskazanych braków czy uchybień. Większość nieprawidłowości została przez pracodawców usunięta przed końcem okresu sprawozdawczego. 8.1.2. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami biologicznymi Celem kontroli w odniesieniu do szkodliwych czynników bio- logicznych w miejscu pracy była ocena stanu przestrzega- nia przepisów regulujących ochronę zdrowia pracowników narażonych na działanie tych czynników, w szczególności w zakresie identyfikacji zagrożeń, przeprowadzania i aktu - alizacji oceny ryzyka zawodowego, stosowania środków zapobiegawczych oraz organizacyjnych, a także przygoto - wania pracowników do wykonywania pracy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 185 kon- troli, z czego 67 odnosiło się do sektora publicznego (36,2%). Najwięcej kontroli zrealizowano w zakładach zatrudniających od 10 do 49 pracowników (38,9% ogółu), najmniej zaś w mikroprzedsiębiorstwach do 9 osób (tylko 4,9%). Kontrole realizowane w ramach tematu objęły pod - mioty o zróżnicowanym profilu działalności, co pozwo- liło na ocenę zagrożeń biologicznych w odmiennych środowiskach pracy. Ogółem w skontrolowanych zakładach pracę świad- czyło 14,2 tys. pracowników. Były to głównie średnie i duże zakłady pracy zatrudniające powyżej 49 pracow - ników (71%). Praca w mikroklimacie gorącym związana była najczę- ściej z produkcją wyrobów piekarniczych oraz produkcją wyrobów szklanych, stalowych i żeliwnych. Natomiast praca w mikroklimacie zimnym dotyczyła głównie sprzedaży, produkcji i magazynowania towarów mrożonych, produkcji wyrobów spożywczych m.in. z mięsa oraz przetwórstwa mleka. Diagnoza Zidentyfikowane problemy dotyczyły w szczególności prze- prowadzenia badań i pomiarów mikroklimatu gorącego lub zimnego, właściwego zabezpieczenia i oznakowania miejsc niebezpiecznych, zapewnienia pracownikom odpowiednich pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, a także napojów i posiłków profilaktycznych. Skala naruszeń przepisów w zakresie szkoleń bhp oraz badań lekarskich była podobna w zakładach zatrudniają - cych pracowników w warunkach mikroklimatu gorącego i zimnego, np. w co czwartym skontrolowanym zakładzie pracodawcy nie uwzględnili w programach szkoleń, a tak - że przy ocenie ryzyka zawodowego, zagadnień związa- nych z narażeniem na ten czynnik szkodliwy. Natomiast Nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów szczególnych dotyczących zatrudniania pracowników w warunkach mikroklimatu gorącego Nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów szczególnych dotyczących zatrudniania pracowników w warunkach mikroklimatu zimnego Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne magazynowanie i składowanie szkolenia w dziedzinie bhp obiekty i pomieszczenia pracy maszyny i urządzenia techniczne ocena ryzyka zawodowego odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 62 53 50 41 41 magazynowanie i składowanie szkolenia w dziedzinie bhp obiekty i pomieszczenia pracy środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze ocena ryzyka zawodowego odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 49 43 40 34 34 odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE okresowe szkolenie bhp ocena ryzyka zawodowego szkodliwe czynniki biologiczne w ocenie ryzyka zawodowego skierowania na prolaktyczne badania lekarskie wstępne szkolenie bhp – instruktaż stanowiskowy A B C D E wstępne szkolenie bhp – instruktaż ogólny odzież i obuwie robocze F G środki ochrony indywidualnejH FG H 59,8 50,6 42,7 31,7 28,0 20,7 16,6 6,7 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 116 ROZDZIAŁ 8 Charakter wykonywanej pracy w poszczególnych podmiotach determinował rodzaj i natężenie naraże- nia na szkodliwe czynniki biologiczne. W kontrolowa- nych środowiskach pracy występowało w szczególności narażenie na czynniki: −pochodzenia ludzkiego, związane z bezpośrednim kon - taktem z innymi osobami (pracownicy opieki, personel usługowy, obsługa klientów i czytelników), −pochodzenia zwierzęcego, charakterystyczne dla działal - ności weterynaryjnej, −związane z materiałami i surowcami, w tym pyły orga - niczne, pleśnie, grzyby i mikroorganizmy występujące w środowiskach produkcyjnych, magazynowych oraz archiwalnych, −wynikające z kontaktów pośrednich, w szczególno - ści poprzez powierzchnie robocze, przedmioty użytko- we, materiały biblioteczne, odpady, worki typu big-bag, a także elementy infrastruktury technicznej. Diagnoza Analiza wyników z kontroli wykazała również znaczne zróżnicowanie poziomu podejścia do systemów zarządza - nia bezpieczeństwem i higieną pracy w zakresie zagrożeń biologicznych. W części kontrolowanych podmiotów iden - tyfikacja zagrożeń biologicznych oraz stosowane środki profilaktyczne miały charakter systemowy i udokumen - towany, natomiast w innych przypadkach stwierdzano rozbieżności pomiędzy posiadaną dokumentacją, a fak - tyczną organizacją pracy lub praktyką stosowaną przez pracowników. W 83 przypadkach (50,6%) pracodawcy nie zamieści - li w skierowaniu na badania lekarskie informacji na temat występowania na stanowisku pracy szkodliwych czynników biologicznych. Najczęściej występujące nieprawidłowości dotyczy - ły niedostatecznej identyfikacji zagrożeń biologicznych w dokumentacji pracodawców. Stwierdzano przypadki, w których: −czynniki biologiczne nie były wskazywane w skierowa - niach na badania lekarskie, pomimo faktycznego wystę- powania narażenia; −w ocenach ryzyka zawodowego nie uwzględniono nie - których czynności wykonywanych przez pracowników, m.in. czynności związanych z bezpośrednim lub pośred - nim kontaktem z potencjalnym źródłem czynników biologicznych; −zagrożenia biologiczne były opisane w sposób ogólniko - wy, bez wskazania ich źródła, dróg przenoszenia oraz możliwych skutków zdrowotnych; −brak środków ochrony indywidualnej przeznaczo - nych do ochrony przed czynnikami biologicznymi lub ich niestosowanie; −brak zasad dotyczących prania, czyszczenia i przecho - wywania odzieży roboczej mającej kontakt z czynnikami biologicznymi; −brak oznakowania stref, pomieszczeń lub stanowisk pra - cy, w których występuje narażenie biologiczne; −brak procedur postępowania z materiałami potencjalnie skażonymi biologicznie. 8.1.3. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami chemicznymi Kontrole dotyczyły bezpieczeństwa i higieny pracy w narażeniu na substancje chemiczne i ich mieszaniny w zakładach pracy nie należących do branży chemicznej. Miały one na celu wzmocnienie ochrony zdrowia osób pracujących poprzez podnoszenie poziomu świadomości narażenia zawodowego na szkodliwe czynniki chemiczne w środowisku pracy. W 2025 r. skontrolowano 242 podmioty, w których występowały substancje chemiczne i ich mieszaniny. Pra - cowało w nich ponad 20 tys. osób, w tym niemal 17 tys. zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Najwięcej skontrolowanych zakładów to zakłady małe, zatrudniają - ce od 10 do 49 osób (39% podmiotów) i mikroprzedsiębior- stwa – do 9 osób (30% podmiotów). Diagnoza Stwierdzane uchybienia w zapewnianiu bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wynikały z nieprawidłowo przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego. Ponad połowa kontroli ujawniła błędy w ocenie ryzyka, w tym nie - uwzględnianie wszystkich istotnych czynników ryzyka oraz nieokreślanie właściwych środków zapobiegających ryzy - ku. Pomimo długiego okresu obowiązywania przepisów w tym zakresie 10% kontrolowanych nie dokonało oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy. Na powyższe wpływał brak sporządzania okresowych analiz stanu bhp zawierających wnioski dotyczące jego poprawy stwierdzony podczas 27% kontroli oraz konsul - tacji z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkich działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pra - cy (24% kontroli). Uchybienia w tym zakresie prowadzi- ły do braku skutecznego informowania pracujących o zagadnieniach bhp istotnych z uwagi na specyfikę zakładu pracy stosującego substancje i mieszaniny che - miczne. Ponadto brak opracowanych programów szkoleń bhp (24%) oraz prowadzenie szkoleń zgodnie z programa - mi nieuwzględniającymi zagrożeń chemicznych nie sprzyja- ło rzetelnemu przekazywaniu pracownikom informacji. Nieprawidłowości związane z przestrzeganiem obo- wiązku wykonywania badań i pomiarów czynników Nieprawidłowości dotyczące badań i pomiarów chemicznych czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy brak wykonanych badań i pomiarów nieprawidłowe wytypowanie do badań i pomiarów udostępnienie pracownikom wyników badań i pomiarów odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 24 14 12 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 117 szkodliwych na stanowiskach pracy stwierdzono w 42% podmiotów. W 24% kontrolowanych podmiotów nie przeprowadzono badań i pomiarów czynników szkodli - wych dla zdrowia, co wiązało się z ich niewytypowa- niem przez pracodawcę. W co ósmym zakładzie nie poinformowano pracowników narażonych na oddziały - wanie czynników chemicznych o aktualnych wynikach badań i pomiarów. Przestrzeganie przepisów dotyczących szkodliwych czynników chemicznych w środowisku pracy wpły - wa na poziom ochrony zdrowia pracujących. Nieprawi- dłowości dotyczące profilaktycznych badań lekarskich z zakresu medycyny pracy stwierdzono zarówno w przypadku badań wstępnych, jak i okresowych badań lekarskich pracowników, co wynikało m.in. z braku wska - zywania w skierowaniu na badanie lekarskie wszystkich czynników szkodliwych dla zdrowia występujących na sta - nowisku pracy. Nieprawidłowości dotyczące środków ochrony indy- widualnej (stwierdzone w 35% skontrolowanych zakła- dów pracy), wskazują na brak właściwej ochrony zdrowia pracujących w narażeniu na substancje chemiczne i ich mieszaniny. Uchybienia wiązały się z nieprzydzieleniem środków zapewniających właściwą ochronę (20%), jak też brakiem wyposażenia pracujących w te środki (15%). Pracodawcy nie wywiązywali się także z obowiązku zapewnienia skutecznej ochrony zbiorowej dla pracują- cych w pomieszczeniach pracy – brak lub niesprawną wen- tylację stwierdzono w 16% skontrolowanych podmiotów. Większość nieprawidłowości na stanowiskach pra- cy wynikała z uchybień formalnych, które skutkowały brakiem właściwej informacji o zagrożeniach, sposobach ochrony i postępowaniu w sytuacjach awaryjnych. W 42% skontrolowanych podmiotów nie opracowano instrukcji bhp postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdro- wia lub instrukcje zawierały nieprawidłowe zapisy (20%). W konsekwencji niekiedy niewłaściwe wykonywanie prac z chemikaliami powodowało bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia pracujących. Prawie co trzeci kontrolowa - ny pracodawca nie sporządził wykazu prac szczegól- nie niebezpiecznych z czynnikami chemicznymi i nie określił szczegółowych wymagań przy ich wykonywaniu. Duża liczba nieprawidłowości wiązała się również z magazynowaniem czynników chemicznych (41% kon - trolowanych podmiotów). W 30% przeprowadzonych kon- troli stwierdzono, że magazyny i miejsca składowania lub przechowywania substancji i mieszanin chemicznych nie były dostosowane do rodzaju składowanych materia - łów. Wynikało to ze źle opracowanych instrukcji maga- zynowania (12%) oraz niewłaściwej organizacji miejsc magazynowania. Nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób pracujących w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki chemiczne odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości uwzględnienie w programach szkoleń zagadnień związanych z narażeniem pracowników na działanie czynników chemicznych karty charakterystyki stosowanych substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń czynnikami chemicznymi spis stosowanych substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie zamieszczenie w skierowaniu na badania lekarskie informacji o występowaniu na stanowisku pracy czynników chemicznych A B C D badania lekarskie wstępne G H badania lekarskie okresowe F oznakowanie opakowań, zbiorników, pojemników, instalacji E 53 BACDEFGH 37 35 32 30 28 2424 Wnioski Analiza wyników przeprowadzonych kontroli w zakresie narażenia na szkodliwe czynniki środowiska pracy jedno - znacznie wskazuje na potrzebę intensyfikacji działań nadzorczych i prewencyjnych, szczególnie w obsza - rze drgań mechanicznych. To właśnie tu odnotowuje się największą skalę naruszeń dotyczących rzetelności badań, pomiarów oraz oceny ryzyka zawodowego, które stanowią fundament dla pozostałych procesów ochron - nych, takich jak szkolenia czy dobór właściwych środ- ków ochrony indywidualnej. Skuteczna ochrona zdrowia wymaga zatem odejścia od formalnego traktowania obo - wiązków na rzecz praktycznego wykorzystywania wyników pomiarów w codziennej organizacji pracy. W odniesieniu do mikroklimatu gorącego i zimnego, cykliczne kontrole przynoszą wymierne efekty w postaci spadku wskaźnika nieprawidłowości i wzrostu świadomości pracodawców. Niemniej jednak, wciąż identyfikowane są bra - ki w znajomości ogólnych przepisów bhp, co uzasadnia dal- sze prowadzenie działań edukacyjnych. W środowiskach narażonych na czynniki biologicz- ne, kluczowe znaczenie ma egzekwowanie właściwej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 118 ROZDZIAŁ 8 organizacji pracy poprzez stanowcze środki prawne, które wymuszają na podmiotach kontrolowanych większą dba - łość o bezpieczeństwo procesów. Niepokojąca sytuacja występuje w obszarze czynni- ków chemicznych, szczególnie w małych zakładach spoza branży chemicznej, gdzie poziom ochrony zdrowia pracowników pozostaje niedostateczny. Wymaga to konty - nuacji nadzoru nad tą grupą podmiotów oraz promowania nowoczesnych rozwiązań technicznych ograniczających ekspozycję u źródła. Niezbędne jest przy tym zacieśnienie współpracy pracodawców z jednostkami medycyny pracy oraz laboratoriami wykonującymi pomiary, aby dokumento - wanie narażenia było zgodne ze stanem faktycznym. Istotnym elementem poprawy bezpieczeństwa oka- zuje się sprawność korygowania uchybień już w trak- cie trwania czynności kontrolnych. Wysoka skuteczność decyzji ustnych dotyczących kwestii formalno-organiza - cyjnych potwierdza gotowość pracodawców do bieżącej poprawy warunków pracy. Suma zastosowanych środków prawnych, od wystąpień po postępowania w sprawach o wykroczenia, pozwala na trwałe wzmocnienie standar - dów bezpieczeństwa i higieny pracy we wszystkich bada- nych obszarach szkodliwości środowiskowej. 8.2. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnością Zakres kontroli Do zakresu działalności Państwowej Inspekcji Pracy w obszarze dotyczącym warunków zatrudniania osób z niepełnosprawnością należy prowadzenie kontroli planowych na otwartym rynku pracy oraz w zakładach pracy zapewniających warunki pracy chronionej, a tak - że kontroli na wnioski składane przez pracodawców, organizatorów lub starostów, związane z zamiarem uzyskania statusu prowadzącego zakład pracy chro - nionej lub statusu prowadzącego zakład aktywności zawodowej oraz w związku ze staraniem się podmio - tów o refundację dodatkowych kosztów przystosowania lub kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla osoby z niepełnosprawnością. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 907 kontroli w 710 podmiotach zatrudniających osoby z niepełnospraw- nością. W skontrolowanych zakładach pracę świadczyło 92,0 tys. osób, w tym na podstawie stosunku pracy zatrud - nionych było 71,1 tys. pracowników. Zakłady zapewniające warunki pracy chronionej – kontrole zaplanowane w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej W 163 zakładach pracy chronionej oraz w 32 zakładach aktywności zawodowej inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 249 planowych kontroli. W skontrolowanych zakładach pracy chronionej i zakła- dach aktywności zawodowej zatrudnionych było 22,3 tys. osób z niepełnosprawnością, w tym ponad 18 tys. osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Działalność zakładów naj - częściej związana była z usługami administrowania (38%) i z przetwórstwem przemysłowym (30%). Zakłady otwartego rynku pracy – kontrole zaplanowane Inspektorzy pracy przeprowadzili 135 kontroli warunków pracy osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w 132 zakła - dach pracy na otwartym rynku pracy. W skontrolowanych przez inspektorów pracy zakładach zatrudnionych było nie - mal 18,5 tys. pracowników, w tym 17,1 tys. na podstawie stosunku pracy. Większość skontrolowanych zakładów otwartego rynku pracy stanowiły podmioty małe, zatrudniające do 49 pra - cowników (58%) i średnie – od 50 do 249 pracowników (30%). Przedsiębiorstwa te prowadziły najczęściej działal - ność w zakresie przetwórstwa przemysłowego (27%) oraz handlu i napraw (19%). Kontrole przeprowadzane na wniosek pracodawcy, organizatora, starosty Inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 534 kontro- le na wniosek 440 pracodawców. Najwięcej kontroli prze- prowadzono u pracodawców otwartego rynku pracy organizujących stanowiska pracy dla osób z niepełnospraw - nością – stanowiły one 72% kontroli. O zwrot kosztów naj- częściej ubiegali się pracodawcy prowadzący mikro i małe przedsiębiorstwa – do 49 zatrudnionych (66%). Prowadzona przez tych pracodawców działalność najczęściej związa - na była z przetwórstwem przemysłowym (22%), usługami administrowania (16%) oraz handlem i naprawami (16%). Diagnoza Zakłady zapewniające warunki chronione – kontrole zaplanowane w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej Nieprawidłowości dotyczące zatrudniania osób z niepeł- nosprawnością, skutkujące zastosowaniem środków praw- nych, stwierdzono podczas: −80% kontroli u pracodawców posiadających status zakła - du pracy chronionej, −86% kontroli u pracodawców posiadających status zakła - du aktywności zawodowej. Najczęściej stwierdzane w tych zakładach pracy niepra- widłowości z zakresu prawnej ochrony pracy dotyczyły: −urlopów wypoczynkowych – nieudzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w któ - rym nabyli do niego prawo oraz nieudzielania urlopów niewykorzystanych w roku kalendarzowym, w którym pracownicy nabyli do niego prawo najpóźniej do 30 wrze - śnia następnego roku kalendarzowego; −ewidencji czasu pracy – niewłaściwego ewidencjonowa- nia czasu pracy, nierejestrowania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy; −stosunku pracy – przekazywania pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 119 Zakłady otwartego rynku pracy – kontrole zaplanowane Naruszenia przepisów dotyczące zatrudniania osób z niepełnosprawnością w zakładach otwartego rynku pra - cy, skutkujące zastosowaniem środków prawnych, stwier- dzono w 79% kontroli. Nieprawidłowości z zakresu prawnej ochrony pracy dotyczyły najczęściej: −ewidencji czasu pracy – niewłaściwego ewidencjonowa- nia czasu pracy, nierejestrowania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy; −stosunku pracy – przekazywania pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. Kontrole związane z badaniem skarg osób z niepełnosprawnością W 2025 r. osoby z niepełnosprawnością zgłosiły 290 skarg na pracodawców, wskazując 331 przedmio- tów skargowych. W związku ze złożonymi skargami inspektorzy pracy przeprowadzili 66 kontroli. W wyni- ku weryfikacji otrzymanych zgłoszeń 68 z nich uznanych zostało za zasadne, 134 – za bezzasadne, natomiast w 82 przypadkach nie było możliwości zweryfikowania zasadności skargi, a pozostałe sprawy w czasie sporzą - dzania sprawozdania były w toku. Najczęściej zgłaszane przez pracowników nieprawidło - wości dotyczyły: −urlopów wypoczynkowych – nieudzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w któ - rym nabyli prawo, urlopu dodatkowego z tytułu niepeł- nosprawności w stopniu znacznym lub umiarkowanym; −wynagrodzenia za pracę – niewypłacenia wynagrodze - nia, niewypłacenia wynagrodzenia za pracę w godzi- nach nadliczbowych i/lub dodatku do wynagrodzenia z tytułu pracy w nadgodzinach, nieterminowego wypła - cenia wynagrodzenia, wypłacenia wynagrodzenia w wysokości niższej niż to wynika z umowy o pracę; −czasu pracy – zatrudniania pracowników niepełno - sprawnych w czasie przekraczającym obowiązujący wymiar; −mobbingu. Techniczne bezpieczeństwo pracy – odsetek kontroli w zakładach otwartego rynku pracy, w których stwierdzono nieprawidłowości obiekty i pomieszczenia pracy wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 30 29 28 25 21 19 15 Techniczne bezpieczeństwo pracy – odsetek kontroli w zakładach zapewniających warunki pracy chronionej, w których stwierdzono nieprawidłowości A B C D E F G H środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe obiekty i pomieszczenia pracy pomieszczenia higieniczno-sanitarne utrudnienia funkcjonowania i miejsca niebezpieczne zakłady aktywności zawodowej zakłady pracy chronionej 15 ABCDEF GH odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości 26 13 24 41 24 14 23 14 23 4 22 13 18 11 18 22 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 120 ROZDZIAŁ 8 Działalność prewencyjna na rzecz poprawy warunków pracy osób z niepełnosprawnością W 2025 r. inspektorzy pracy prowadzili szkolenia i webi- naria dotyczące aktywizacji osób z niepełnosprawno- ścią na rynku pracy oraz warunków ich zatrudniania, uczestniczyli także w kampaniach społecznych, konfe - rencjach oraz audycjach poświęconych zagadnieniom związanym z zatrudnianiem osób z niepełnospraw - nością, prowadzili stoiska informacyjno-promocyjne w ramach targów pracy i innych wydarzeń poświęconych aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Ponad - to w inspektoratach pracy prowadzone były dyżury telefoniczne. Na uwagę zasługuje organizowana cyklicznie od ponad dekady przez Okręgowy Inspektorat Pra - cy w Bydgoszczy wspólnie z Kujawsko-Pomorskim Oddziałem Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych konferencja „Osoba z niepeł- nosprawnością w zatrudnieniu”. Głównym celem tej inicjatywy jest budowanie świadomości społecznej oraz promowanie działań wspierających aktywność osób z niepełnosprawnością na rynku pracy. Organizowana w 2025 r. przy współpracy z Uniwersytetem Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy XIII edycja tego wydarzenia poświęcona była roli sportu w procesie aktywizacji zawo - dowej osób z niepełnosprawnością. Ponadto w 2025 r.: −Okręgowy Inspektorat Pracy w Gdańsku we współpra - cy z Oddziałem Pomorskim Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zorganizował konferencję pod tytułem „Zatrudnianie osób z niepełno - sprawnościami” – spotkanie miało na celu przybliżenie problematyki zatrudniania osób z niepełnosprawnościami; −Okręgowy Inspektorat Pracy w Olsztynie we współpra - cy z Oddziałem Warmińsko-Mazurskim Państwowe- go Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z inicjatywy Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, zorga - nizował konferencję poświęconą zagadnieniom dostęp- ności i równego traktowania w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami. Wnioski Kontrole warunków zatrudniania osób z niepełnospraw- nością przeprowadzone przez inspektorów pracy w 2025 r. wykazały wiele nieprawidłowości zarówno dotyczących zagadnień stosunku pracy, jak i technicz - nego bezpieczeństwa pracy. Znaczna część z nich obejmowała zagadnienia zwią- zane ze stanem technicznym budynków, instalacji oraz maszyn i urządzeń technicznych. Podkreślić należy, że wyeliminowanie każdej wskazanej przez inspektorów pracy podczas kontroli nieprawidłowości, Kontrole przeprowadzone na wniosek pracodawcy, organizatora, starosty Pracodawca Liczba kontroli / liczba jednostek organizacyjnych Uwagi Ubiegający się o nadanie statusu zakładu pracy chronionej 27 kontroli/ 21 podmiotów Wydano 21 decyzji w sprawie spełnienia warunków uprawniających do nadania statusu – w tym 19 decyzji pozytywnych Posiadający status zakładu pracy chronionej, tworzący nowe oddziały lub inne jednostki organizacyjne 65 kontroli/ 42 podmioty Wydano 63 decyzje w sprawie spełnienia warunków uprawniających do rozszerzenia statusu – w tym 61 decyzji pozytywnych Posiadający status zakładu pracy chronionej i organizujący stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych 25 kontroli/ 20 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 26 stanowisk dla 27 osób z niepełnosprawnością, w tym 12 osób z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 ust. 6 lub art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie ze środków PFRON Ubiegający się o nadanie statusu zakładu aktywności zawodowej 4 kontrole/ 4 podmioty Wydano 4 decyzje w sprawie spełnienia warunków uprawniających do nadania statusu – wszystkie wydane decyzje były pozytywne Posiadający status zakładu aktywności zawodowej, tworzący nowe oddziały lub inne jednostki organizacyjne 25 kontroli/ 18 podmiotów Wydano 18 decyzji w sprawie spełnienia warunków uprawniających do rozszerzenia statusu – wszystkie wydane decyzje były pozytywne Posiadający status zakładu aktywności zawodowej i organizujący stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych 6 kontroli/ 6 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 8 stanowisk pracy dla 9 osób z niepełnosprawnością, w tym 1 osoby z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie wyposażenia stanowiska pracy ze środków PFRON Nieposiadający statusu zakładu pracy chronionej i nieubiegający się o jego nadanie, ale organizujący stanowiska pracy dla osób z niepełnosprawnością (tzw. otwarty rynek pracy) 382 kontrole/ 329 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 379 stanowisk dla 403 osób z niepełnosprawnością, w tym 151 osób z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 ust. 6 lub art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie ze środków PFRON *ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 121 m.in. poprzez wypłatę pracownikom zaległych wyna- grodzeń, udzielenie należnych urlopów czy zapewnienie odpowiedniego zabezpieczenia maszyn i urządzeń oraz doprowadzenie pomieszczeń pracy i pomieszczeń higienicz - nosanitarnych do właściwego stanu technicznego, przyczyni- ło się do poprawy istniejących warunków zatrudnienia i przede wszystkim do poprawy bezpieczeństwa w zakładach pracy. Wyniki kontroli przeprowadzonych w zakładach zatrudnia- jących osoby z niepełnosprawnością wskazują na potrzebę: ●kontynuowania kontroli warunków pracy osób z niepełno - sprawnością, zarówno na chronionym jak i na otwartym rynku pracy; ●kontynuowania działań mających na celu zwiększanie świadomości pracodawców oraz osób z niepełnospraw - nością chcących podjąć zatrudnienie, a także uczniów i studentów oraz opiekunów osób z niepełnosprawnością w zakresie zagadnień związanych z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnością, w tym wymagań w odniesie - niu do obiektów i pomieszczeń, a także właściwej organi- zacji stanowisk pracy; ●prowadzenia przez właściwe organy działań mają - cych na celu podnoszenie świadomości pracodawców oraz osób z niepełnosprawnością w zakresie możli - wości i zasad ubiegania się i korzystania z turnusów rehabilitacyjnych; ●prowadzenia przez właściwe organy działań mają - cych na celu zwiększanie świadomości pracodawców w zakresie możliwości i zasad ubiegania się o różne formy wsparcia finansowego przy zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami. Aktualne pozostają propozycje Państwowej Inspekcji Pracy skierowane w roku 2018 i w roku 2021 do Mini - stra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – o zmianę przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i spo- łecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych , poprzez zmianę odstępstwa od stosowania skróconych norm czasu pracy, jak też wprowadzenie obowiązku ponownego wystąpienia przez właściwy organ do Pań - stwowej Inspekcji Pracy o wydanie opinii każdorazowo w przypadku zmiany osoby niepełnosprawnej zatrud - nionej na refundowanym stanowisku pracy. W dalszym ciągu aktualny pozostaje również wniosek legislacyjny dotyczący potrzeby wprowadzenia w Kodeksie pracy obowiązku kierowania pracownika na profilaktyczne badania lekarskie po przedstawieniu pracodawcy orze - czenia potwierdzającego niepełnosprawność lub orze- czenia potwierdzającego niepełnosprawność w stopniu wyższym niż dotychczasowy. 8.3. Nadzór rynku – kontrole wyrobów w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi i innymi oraz wydawanie opinii na wniosek organów celnych Zakres kontroli W roku 2025 inspektorzy pracy przeprowadzili 874 kon- trole z zakresu nadzoru rynku w 608 podmiotach, których celem była ocena spełnienia przez produkty wymagań dyrektyw nowego podejścia i rozporządzeń UE. Inspek - torzy pracy sprawdzili produkty należące do 9 sektorów dotyczących użytkowanych przez pracodawców maszyn i innych urządzeń technicznych oraz środków ochrony indywidualnej. Diagnoza W roku sprawozdawczym kontrolami objęto 907 produktów. Ujawniono wady w przypadku 63% (572) z nich, przy czym wymagań zasadniczych nie spełniało 42% (382 produkty). Wyniki kontroli z podziałem wg dyrektyw i rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Dyrektywa / rozporządzenie (UE) Liczba kontrolowanych wyrobów* Liczba wyrobów, do których zgłoszono zastrzeżenia* Dyrektywy 2014/29/UE, 2009/105/WE, 87/404/EWG proste zbiorniki ciśnieniowe SPVD77 Dyrektywa 89/686/EWG, rozporządzenie (UE) 2016/425 środki ochrony indywidualnej PPE15435 Dyrektywy 2009/142/WE, 90/396/EWG, rozporządzenie (UE) 2016/426 urządzenia spalające paliwa gazowe GAD 63 Dyrektywy 2014/34/UE, 94/9/WE urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem ATEX 11 Dyrektywy 2014/33/UE, 95/16/WE dźwigi i ich elementy bezpieczeństwa LIFT10 Dyrektywy 2014/68/UE, 97/23/WE urządzenia ciśnieniowe PED3226 Dyrektywy 2006/42/WE, 98/37/WE maszyny MD709511 Dyrektywa 2000/14/WE urządzenia używane na zewnątrz pomieszczeń w zakresie emisji hałasu do środowiska NOISE 4932 Dyrektywy 2014/35/UE, 2006/95/WE, 73/23/EWG sprzęt elektryczny niskonapięciowy LVD213139 * niektóre spośród kontrolowanych produktów podlegały wymaganiom kilku przepisów sektorowych Zastrzec należy, iż dane z tabeli nie powinny być wprost sumowane, gdyż niektóre spośród kontrolowanych produktów podlegały wymaganiom kilku przepisów sektorowych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 122 ROZDZIAŁ 8 W roku sprawozdawczym kontrolami proaktywnymi objęto maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych oraz obuwie ochronne. Maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych Przeprowadzono kontrole 116 m as z yn, o różnym stopniu zaawansowania układów sterowania, m.in. wtryskarek, wytłaczarek, kalandrów, obrabiarek oraz urządzeń do recy - klingu tworzyw sztucznych. O doborze produktów do kon- troli decydowali inspektorzy pracy, m.in. w przypadkach podejrzenia wad lub niezgodności maszyn, które ujawniane były podczas kontroli z innych obszarów, również w zakre - sie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ujawniono niezgodności w odniesieniu do 55 urzą- dzeń (47% kontrolowanych), przy czym wymagań zasad- niczych, wpływających bezpośrednio na bezpieczeństwo użytkowników nie spełniało 46 maszyn (niespełna 40%). Zidentyfikowano niezgodności, które: −w 28 przypadkach związane były z niewłaściwą tre - ścią instrukcji użytkowania – instrukcje nie zawiera- ły m.in. rysunków, schematów, opisów i objaśnień niezbędnych do bezpiecznego użytkowania, konserwacji i naprawy urządzeń, wszystkich wymaganych informacji dotyczących stanowisk, które mogą zajmować operato - rzy, ostrzeżeń dotyczących niedozwolonych sposobów użytkowania; −w 27 przypadkach dotyczyły budowy i wykonania urzą - dzeń m.in. niewłaściwego wykonania osłon, braku wyma- ganej niezawodności urządzeń ochronnych wynikających z ich nieprawidłowego montażu; −w 23 przypadkach dotyczyły nieprzekazania deklaracji zgodności przez producenta; −w przypadku 21 urządzeń związane były z brakiem ozna - kowania wymaganymi informacjami umożliwiającymi identyfikację produktów, piktogramami i znakami bezpie - czeństwa, a w 14 przypadkach oznakowanie to było nie- prawidłowe, niepełne lub nietrwałe; −w 14 przypadkach dotyczyły nieoznakowania urządzeń znakiem CE, a w 3 przypadkach oznakowanie to nie było prawidłowe w zakresie wymaganych proporcji i techniki wykonania; −również w 14 przypadkach dotyczyły braku wymaganych instrukcji, które nie zostały dołączone do maszyn; −w 11 przypadkach dotyczyły nieprawidłowo sporządzo - nych deklaracji zgodności, m.in. w zakresie opisu i danych identyfikacyjnych urządzeń. Działania podejmowane przez inspektorów pracy zmie - rzały do eliminowania ujawnionych wad kontrolowanych maszyn. Kontrole skoncentrowane były na sprawdzeniu skuteczności działania osłon i innych urządzeń ochronnych mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo obsługi oraz sprawdzenie skuteczności elementów bezpieczeństwa zainstalowanych w zintegrowanych układach sterowania zespołów maszyn. Identyfikowano przypadki wadliwego działania takich elementów, a także niezgodności polega - jące na braku udokumentowanej oceny zgodności ciągów technologicznych po dokonaniu integracji pojedynczych maszyn w zespoły urządzeń. Zidentyfikowane niezgodności, w większości przypadków usuwane były przez podmioty odpowiedzialne w drodze działań naprawczych, podejmowa - nych dobrowolnie jeszcze w czasie trwania kontroli. Taki spo- sób postępowania, w ocenie inspektorów pracy, pozostaje najbardziej wymiernym rozwiązaniem pozwalającym na eli - minację niezgodności produktów w zakresie nadzoru rynku lub wycofanie wadliwych produktów z obrotu lub użytku. Obuwie ochronne Inspektorzy pracy przeprowadzili kontrolę 139 par róż- nego rodzaju obuwia ochronnego, chroniącego przed czynnikami fizycznymi i chemicznymi w środowisku pracy. Zakwestionowanych zostało 26 par obuwia ochron- nego (niespełna 19%), przy czym w zakresie wymagań zasadniczych niezgodności dotyczyły 20 par (14%). Ujawnione niezgodności: −w 12 przypadkach wiązały się z niezapewnieniem wyma - ganej treści oraz polskiej wersji językowej instrukcji użyt- kowania. Przedstawione inspektorom pracy instrukcje nie zawierały informacji dotyczących klasy ochrony, sposobu przechowywania i konserwacji. W niektórych przypad - kach nie wskazano ograniczeń w stosowaniu i daty pro- dukcji. Brakowało także informacji dotyczących doboru i dopasowania obuwia; −w przypadku 9 par wiązały się z niezapewnieniem wyma - ganej instrukcji użytkowania; −w 7 przypadkach dotyczyły niedołączenia do obuwia ochronnego deklaracji zgodności, w 6 przypadkach dekla - racja zgodności nie zawierała danych dotyczących produ- centa, możliwości jednoznacznej identyfikacji produktu, a w niektórych przypadkach była niespójna z oznakowa - niem obuwia i dołączoną instrukcją; −w 6 przypadkach obuwie zostało niewłaściwie oznakowa - ne w zakresie zastosowanych materiałów, klas ochrony i dodatkowych właściwości, a w przypadku 2 par brako - wało wymaganego oznakowania; −w 1 przypadku obuwie zostało nieprawidłowo oznakowa - ne znakiem CE – oznakowanie naniesione zostało w spo- sób nietrwały. Kontrolami objęto obuwie ochronne o różnej konstruk - cji – m.in. buty, półbuty, trzewiki, sandały w większości dostępnych klas ochrony i przeznaczenia. Wyniki kontroli wskazują, iż produkty wprowadzone do obrotu przez zna - nych producentów, dominujących na rynku, najczęściej nie były kwestionowane przez inspektorów pracy, a ewentualne uchybienia dotyczyły wymagań formalnych. Zidentyfiko- wane niezgodności w większości przypadków doty- czyły obuwia ochronnego wprowadzonego na rynek przez pośredników , którzy na co dzień nie prowadzą dystrybucji środków ochrony indywidualnej. Najczęściej było to obuwie importowane. Pozostałe 165 produktów (154 maszyny i inne urzą- dzenia techniczne oraz 11 środków ochrony indy- widualnej) poddano ocenie w ramach zadań stałych Państwowej Inspekcji Pracy. Uwagi wniesiono do 137 (blisko 89%) produktów – w tym 130 to maszyny i inne urządzenia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 123 Znaczny odsetek wad wyrobów ujawniony w czasie takich kontroli wynika z faktu, że były to kontrole interwen - cyjne, wszczynane po otrzymaniu informacji o podejrzeniu wad wskazanych wyrobów. W sytuacjach, gdy wyniki kontroli były negatywne, inspektorzy pracy podejmowali działania proporcjonal - ne do stwierdzanych niezgodności i zagrożeń generowa- nych przez zakwestionowane wyroby. Jeśli niezgodności nie powodowały poważnego zagrożenia występowa - no do podmiotów odpowiedzialnych o usunięcie ujawnio- nych niezgodności albo wycofanie produktów z obrotu lub z użytku w wyznaczonym terminie. W wyniku podjętych działań naprawczych podmioty odpowiedzialne wyeliminowały niezgodności dotyczące 193 produktów – 172 maszyny i inne urządzenia tech - niczne oraz 21 środków ochrony indywidualnej. W sytuacjach, gdy podmioty odpowiedzialne za zakwe- stionowane produkty nie podejmowały działań napraw- czych albo działania te nie były skuteczne w zakresie eliminowania ryzyka stwarzanego przez te produkty, dokumentację z kontroli przekazywano właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy w celu wszczęcia postę - powania administracyjnego. W roku sprawozdawczym prowadzonych było 16 postępowań, 14 dotyczyło maszyn i innych urządzeń technicznych oraz 2 w sto - sunku do środków ochrony indywidualnej. Według stanu na dzień 28 lutego 2026 r. 6 postępowań zostało umorzonych, a 10 pozostawało w toku. Wobec podmiotu gospodarczego, który wprowa- dził do obrotu koszulę trudnopalną okręgowy inspektor pracy nałożył administracyjną karę pieniężną na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku . Koszula ta nie spełnia- ła deklarowanych właściwości ochronnych, kluczowych dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkownikom. W sytuacjach, gdy użytkownikom dostarczono maszyny, które stwarzały zagrożenie, zawiadamiano właściwe proku - ratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W 2025 r. skierowano 2 takie zawiadomienia, dotyczące linii do cięcia wzdłużnego blach oraz urządzenia do formowania termicz - nego. Według stanu na dzień 28.02.2026 r. sprawy były jesz- cze procedowane. Jeśli podmioty odpowiedzialne za zakwestionowa - ne wyroby miały siedzibę w innym niż Polska kraju Unii Europejskiej, a podejmowane przez inspektorów pracy działania nie przynosiły wymiernych efektów, informacje o wadach wyrobów przekazywane były do właściwych organów nadzoru rynku w UE. W roku 2025 skiero- wano do Czech, Niemiec, Belgii, Słowenii, Łotwy i Hiszpanii wnioski o wzajemną pomoc w spra - wie 8 wyrobów. Wnioski dotyczyły odpowiednio dwóch maszyn formujących, systemu chroniącego przed upadkiem z wysokości, linii produkcyjnej do wydmu - chu folii termoplastycznej, centrum obróbczego CNC, wielopiły, linii podajnika włókien oraz prasy mechanicz - nej. W sytuacjach, gdy zakwestionowane urządzenia stwarzały zagrożenie, inspektorzy pracy kierowali do pra - codawców środki prawne w celu wyeliminowania ryzyka związanego z ich użytkowaniem. Kontrole prowadzone na wniosek urzędów celnych związane z wydawaniem opinii w sprawie spełnia - nia przez importowane produkty mających zastoso- wanie wymagań Realizując zadania z zakresu nadzoru rynku inspektorzy pracy prowadzą kontrole związane z wydawaniem opi- nii na wniosek organów celno-skarbowych w sprawie spełniania wymagań przez wyroby importowane z krajów trzecich, tj. spoza państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (UE/EOG). Procedura zatrzy - mania produktów na cle uruchamiana jest w sytuacjach, gdy zachodzą przesłanki wskazujące na podejrzenie nie - spełnienia przez te produkty wymagań. Opinie wydawa- ne są na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniającego dyrektywę 2004/42/WE oraz rozpo- rządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011 , a także regulacji sektorowych dla danego rodzaju produktów. W roku sprawozdawczym do okręgowych inspektora - tów pracy wpłynęły wnioski organów celno-skarbowych dotyczące 502 zatrzymanych wyrobów. Inspektorzy pracy po przeprowadzeniu kontroli wydali opinie dotyczące 487 produktów (484 maszyn i innych urządzeń technicz - nych oraz 3 środków ochrony indywidualnej). W 15 przy- padkach brak było przesłanek do wydania opinii, gdyż wnioski dotyczyły asortymentu nieobjętego właściwością rzeczową organów Państwowej Inspekcji Pracy. W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami opinie dotyczące 322 produktów (66%) były negatywne (320 maszyn i innych urządzeń technicznych oraz 2 środki ochrony indywidualnej). W efekcie podjętych działań wadliwe produk - ty nie zostały dopuszczone do obrotu albo zostały dopusz- czone po usunięciu wszystkich stwierdzonych niezgodności. Najliczniejszą grupę wyrobów w stosunku do któ - rych inspektorzy pracy wydali opinie, stanowiły maszyny. Zakwestionowane produkty w znacznej liczbie pochodziły z Azji, głównie z Chin, w mniejszej liczbie również z Wielkiej Brytanii, Turcji, USA, Ukrainy i innych państw. Liczba produktów opiniowanych WyszczególnienieLiczba Wnioski o wydanie opinii502 Wydane opinie487 Opinie negatywne322 Opinie pozytywne165 Brak przesłanek do wydania opinii15 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 124 ROZDZIAŁ 8 Realizowane przez inspektorów pracy kontrole nadal wskazują na brak znajomości obowiązujących w UE przepi - sów sektorowych dotyczących wymagań dla poszczególnych grup produktów albo na świadome ignorowanie mających zastosowanie wymagań przez importerów. Pozorne oszczęd - ności w tym zakresie polegające na zakupie tańszych urzą- dzeń, niejednokrotnie nieprzeznaczonych na rynek UE, szybko weryfikowane są przez organy Krajowej Administracji Skarbowej, co finalnie wiąże się z koniecznością poniesienia znacznych środków na dostosowanie urządzeń do wyma - gań systemu oceny zgodności i nadzoru rynku albo skutkuje zawróceniem produktów na granicy. Wnioski Kontrole przeprowadzone w 2025 r. w zakresie nadzoru ryn- ku pozwoliły na wyeliminowanie niezgodności produk- tów w 8 sektorach pozostających w kompetencjach organów Państwowej Inspekcji Pracy . Najwięcej nie- zgodności ujawniono w czasie kontroli maszyn, co w ocenie inspektorów pracy wiązało się nie tylko z nieznajomością lub lekceważeniem wymagań przepisów sektorowych, ale także z brakiem udokumentowanej oceny zgodności zespołów maszyn zestawianych w zakładach pracy. Odno - towano przypadki świadomego ignorowania wymagań obowiązujących przepisów przy eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych, również w zakresie bezpie - czeństwa i ochrony zdrowia. Kontrole prowadzone przez inspektorów pracy w zakre - sie nadzoru rynku w dalszym ciągu będą skoncentrowa- ne na wybranych grupach maszyn oraz środkach ochrony indywidualnej. Do oceny typowane będą grupy produktów mające decydujący wpływ na bezpieczeństwo i ochro - nę zdrowia w zakładach pracy. Kontynuować będziemy kontrole prowadzone na wniosek organów celnych oraz szeroko rozumiane poradnictwo w zakresie przepisów dotyczących nadzoru rynku, w szczególności wymagań przepisów w poszczególnych sektorach, gdzie występują istotne zagrożenia dla użytkowników. Na efektywność kontroli prowadzonych przez inspek - torów pracy w zakresie nadzoru rynku bezpośredni wpływ ma skomplikowany stan legislacyjny w tym obsza - rze. Nadal nie zakończona została reforma zapoczątko- wana zmianami przepisów w 2014 r. i 2016 r. w zakresie dostosowania podejścia sektorowego do tzw. nowych ram prawnych. Zakończenie reformy pozwoli w przyszło - ści na jednolite podejście do wszystkich grup produktów kontrolowanych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie nadzoru rynku. 9 Zadania w zakresie legalności zatrudnienia Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 127 Nielegalne zatrudnienie i nielegalna inna praca zarobkowa w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo Liczba osób objętych kontrolą Liczba osób nielegalnie zatrudnionych lub wykonujących nielegalnie inną pracę zarobkową 202320242025202320242025 Dolnośląskie9263888998941010906859 Kujawsko-pomorskie591858617421679698582 Lubelskie7510741910 516897812860 Lubuskie624351415456647516377 Łódzkie713577858654894994921 Małopolskie780472866482167314211310 Mazowieckie504044327503857887959 Opolskie397737034091682563548 Podkarpackie768273648663753748591 Podlaskie768769208455525494425 Pomorskie8758917615 796838897969 Śląskie19 09417 92920 604304728372271 Świętokrzyskie404638044134637476463 Warmińsko-mazurskie266022132133354369249 Wielkopolskie12 135956513 817143813611471 Zachodniopomorskie509646935137807646678 Ogółem120 048112 180138 75615 73814 62513 533 9. Zadania w zakresie legalności zatrudnienia 9.1. Legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich Zakres kontroli W roku 2025 inspektorzy pracy przeprowadzili ponad 24,2 tys. kontroli (w 2023 r. – 20,8 tys., w 2024 r. – 20,0 tys.), podczas których badali legalność zatrudnienia i innej pra - cy zarobkowej obywateli polskich. Skontrolowano prawie 22,7 tys. podmiotów (w 2023 r. – 20,0 tys., w 2024 r. – 19,1 tys.). Kontrole ukierunkowane były na ujawnianie przypadków: −powierzania pracownikom pracy bez zawarcia umowy o pracę w formie pisemnej lub bez potwierdzenia warun - ków umowy o pracę na piśmie w wymaganym terminie; −niedopełnienia obowiązku dokonania zgłoszenia do ubez - pieczeń społecznych osób pracujących; −tzw. wypłat pod stołem, tj. przypadków, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagrodzenia i innych świad - czeń ze stosunku pracy nie zostały opłacone skład- ki na ubezpieczenia społeczne ani zaliczka na podatek dochodowy. Ponadto kontrolowano realizację obowiązków dotyczą - cych zatrudniania i wypłacania wynagrodzeń pracownikom uchylającym się od wykonania obowiązku alimentacyjnego (dłużnicy alimentacyjni). Diagnoza W roku sprawozdawczym inspektorzy pracy skontrolo- wali legalność zatrudnienia 138,8 tys. osób (w 2024 r. – 112,2 tys., w 2023 r. – 120 tys.). W stosunku do prawie 13,6 tys. osób stwierdzono nielegalne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową (w 2024 r. – 14,6 tys., w 2023 r. – 15,7 tys. osób uznano za osoby wykonujące pracę nielegalnie). Stwierdzone przez inspektorów pracy nieprawidłowości dotyczyły: −braku albo nieterminowego potwierdzenia na piśmie rodzaju i warunków zawartej z pracownikiem umowy o pracę – 2241 przypadków, co stanowi 2,2% ogółu osób, których legalność zatrudnienia była weryfikowana w toku kontroli; −braku albo nieterminowego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zarówno pracowników, jak i osób świad - czących usługi na podstawie umów cywilnoprawnych – 13 553 przypadki, tj. 9,8% ogółu osób objętych kontrolą w tym zakresie. Największy odsetek osób poddanych kontroli w danym województwie, w stosunku do których stwierdzono niele- galne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową, wykazano w województwach: małopolskim – 20,2%, opol - skim – 13,4%, zachodniopomorskim – 13,2%, mazowieckim – 12,8%. Najmniejszy odsetek odnotowano w wojewódz - twie podlaskim – 5,0%. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 128 ROZDZIAŁ 9 Biorąc pod uwagę liczbę osób objętych kontrolą w danej branży, największą skalę nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej inspektorzy pracy odno - towali w następujących sektorach gospodarki: pozosta- ła działalność usługowa – 14,1%, usługi administrowania – 13,3%, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne – 12,8%, budownictwo – 12,3%. W 2025 r. inspektorzy pracy kontrolowali również zagad - nienia dotyczące deklarowania właściwym organom wszystkich świadczeń ze stosunku pracy . Na ponad 4,5 tys. kontroli oraz ponad 34,4 tys. zbadanych osób w tym zakresie, nieprawidłowości stwierdzono podczas 273 kon - troli, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagro- dzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne oraz zalicz - ka na podatek dochodowy na łączną kwotę ponad 1,8 mln zł. Analogicznie jak w latach poprzednich, w następstwie prowadzonych czynności kontrolnych z zakresu legal - ności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej inspektorzy pracy kierowali do właściwych organów powiadomie- nia o wynikach kontroli przeprowadzonych samodziel- nie przez Państwową Inspekcję Pracy, w tym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – 1043, Krajowej Administracji Skarbowej – 499. Ponadto w ramach współpracy z inny - mi służbami krajowymi inspektorzy pracy realizowali kon- trole na wniosek organu współdziałającego lub kontrole wspólne. Wnioski w tych sprawach najczęściej kierowane były przez: Zakład Ubezpieczeń Społecznych – 278, Krajo - wą Administrację Skarbową – 274. Wnioski Zjawisko nielegalnego zatrudniania i wykonywania niele- galnej innej pracy zarobkowej nadal stanowi istotny pro- blem społeczno-ekonomiczny. Niedoskonałość przepisów prawnych, które są łatwe do obejścia przez nieuczciwie Nielegalne zatrudnienie i nielegalna inna praca zarobkowa w latach 2023-2025 (wg wybranych sekcji PKD) Sekcja PKD Liczba osób objętych kontrolą Liczba osób nielegalnie zatrudnionych lub wykonujących nielegalnie inną pracę zarobkową 202320242025202320242025 Ogółem, w tym:120 048112 180138 75615 73814 62513 533 C. Przetwórstwo przemysłowe24 26420 71927 323246320761596 F.Budownictwo16 58914 25815 204242620241864 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodo- wych, włączając motocykle 31 03029 54233 551406439013330 H. Transport i gospodarka magazynowa 642171819319105511151030 I.Działalność związana z zakwa- terowaniem i usługami gastro- nomicznymi 10 57910 90111 870177315811513 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 57565555878010389911169 działające podmioty – przy różnym stopniu akceptacji społecznej, niestety ułatwia to wysoce niepokojące zjawi - sko. Mając to na uwadze konieczne jest wprowadzenie niezbędnych zmian, które w pełni uporządkowałyby rynek pracy w kwestii legalności zatrudnienia i sku - tecznie zminimalizowały negatywne skutki obecnych regulacji prawnych . W 2025 r. uchylona została usta- wa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy , a w życie weszła ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnie- nia . Zmianie uległa m.in. definicja nielegalnego zatrud- nienia i nielegalnej innej pracy zarobkowej. Ograniczenie przez ustawodawcę rzeczonej definicji o zapis dotyczą - cy podjęcia przez bezrobotnego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności bez powiadomienia o tym wła - ściwego powiatowego urzędu pracy należy ocenić pozy- tywnie. Obecnie definicja nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej zawiera dwa elementy, tj. zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdze - nia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy o pracę i jej warunków oraz niezgłoszenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do obo - wiązkowych ubezpieczeń społecznych. Brak objęcia definicją osób świadczących pracę na pod - stawie umów cywilnoprawnych w zakresie analogicznym, jak w przypadku osób zatrudnionych na podstawie umów o pra - cę, a także obowiązujący wciąż 7-dniowy termin na zgło- szenie pracobiorcy do ubezpieczeń społecznych skutkuje tym, że inspektorzy pracy w trakcie prowadzonych kontroli spotykali się i będą się spotykać z naruszeniami przepisów oraz łatwością ich obejścia, co wskazuje na fakt, że dal - sze zmiany przepisów w tym zakresie są niezbędne, aby skutecznie walczyć z nielegalnym zatrudnieniem. Regula - cje prawne, które nie są dostosowane do obecnego rynku pracy, a także coraz większa świadomość przedsiębiorców w tym jak łatwe są one do ominięcia (wskazane powyżej: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 129 7-dniowy termin na zgłoszenie pracobiorcy do ubezpieczeń społecznych i brak obowiązku zawierania umów cywilno - prawnych w formie pisemnej), przy zainteresowaniu obu stron nielegalną pracą, umożliwiają praktycznie bez żad - nych konsekwencji prowadzenie takich praktyk. Powyż- sze od lat jest wskazywane przez inspektorów pracy jako główna bariera mająca wpływ na skuteczność prowadzo - nych kontroli w zakresie legalności zatrudnienia. Postulat zmiany przepisów w tym zakresie jest również od lat zgła - szany przez Państwową Inspekcję Pracy w corocznych sprawozdaniach. Kolejną kwestią mającą duży wpływ na ujawnianie pracy na czarno jest sam sposób prowadzenia czyn - ności kontrolnych, a dokładniej zaangażowane w nią środki. Inspektorzy pracy powinni dysponować wypo- sażeniem umożliwiającym im natychmiastową (online) weryfikację sprawdzanych w trakcie kontroli osób , zarówno w bazie ZUS w zakresie zgłoszenia do ubezpie - czeń społecznych, jak i w bazie ewidencji ludności PESEL. Brak uprawnień takich jak możliwość prowadzenia wstępnych czynności rozpoznawczych czy też możliwość korzystania z instytucji pomocy prawnej np. w przypadku prowadzenia postępowania kontrolnego, gdzie materiał dowodowy opiera się w znacznej mierze na zeznaniach świadków i wskazanym byłoby przesłuchanie świadka zamieszkałego w innym okręgu, tj. będącego poza wła - ściwością miejscową organu prowadzącego postępowanie kontrolne – są w dalszym ciągu problemami zgłaszanymi przez inspektorów pracy. Rozwiązanie tej kwestii w zna - czący sposób mogłoby przyczynić się do zwiększenia sku- teczności prowadzonych postępowań oraz do zmniejszenia istniejących naruszeń, pozostających póki co w szarej stre - fie działań części przedsiębiorców. Są to największe, choć nie jedyne trudności, jakie napoty- kają inspektorzy pracy. Z drugiej strony mamy do czynienia z podmiotami powierzającymi pracę. Praktyki utrudniania czynności kontrolnych stosowane przez przedsiębior - ców to m.in.: nieokazywanie wszystkich dokumentów niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w wyzna - czonych przez inspektora pracy terminach czy funkcjo- nowanie biur wirtualnych, jak również utrudniony kontakt z przedsiębiorcą. Niezmiennie, jako główne przyczyny nielegalnego zatrudnienia lub wykonywania nielegalnej innej pracy zarobkowej, wskazywane są wysokie koszty zatrudnie - nia i prowadzenia działalności gospodarczej oraz chęć minimalizacji tych kosztów. Minimalizacja owych kosztów przekłada się jednocześnie na zwiększenie konkurencyj - ności na rynku np. w zakresie ceny oferowanych usług, a co za tym idzie eliminację konkurencji, w tym podmio - tów działających legalnie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że niskie kary oraz brak ich uzależnienia od liczby osób nielegalnie świadczących pracę (jak to ma miejsce w przypadku nielegalnego powierzenia pracy cudzoziem - com) nie pełnią funkcji odstraszającej, a w konsekwencji nie przyczyniają się do zmniejszenia występowania zjawiska pracy na czarno. Uzależnienie wysokości nakładanych kar od liczby osób nielegalnie świadczących pracę, zapewne przyczyniłoby się do tego, że proceder ten stałby się mniej opłacalny . Natomiast wśród przyczyn leżących po stronie pra- cobiorców należy wymienić niską świadomość prawną – głównie wśród osób o niskich kwalifikacjach zawodo - wych, a także przymus ekonomiczny. Osoby lepiej przy- gotowane zawodowo, osoby uczące się lub absolwenci szkół, okres pracy na czarno traktują jako stan przejściowy, w niektórych przypadkach akceptowany. Odrębną katego - rią są osoby w ogóle nie zainteresowane legalną pracą. Ich celem jest chęć uzyskania wyższego zarobku bądź potrzeba ukrycia dochodów przed właściwymi organami, z uwagi na ciążące na nich tytuły egzekucyjne oraz możli - wość korzystania z różnych form wsparcia ze strony insty- tucji publicznych. Wśród postulatów Państwowej Inspekcji Pracy nie- zmiennie należy wskazać konieczność: ●wprowadzenia obowiązku zgłoszenia do ZUS każ - dej pracującej osoby fizycznej przed jej dopuszcze- niem do pracy/świadczenia usług. Stan prawny, który pozwala na dokonanie tej czynności w ciągu 7 dni dzia - ła na korzyść nieuczciwych podmiotów i skutecznie utrudnia, a w wielu przypadkach uniemożliwia walkę z nielegalnym zatrudnieniem; ●wprowadzenia obowiązku zawierania umów cywilnopraw - nych w celu wykonywania pracy zarobkowej w formie pisemnej przed dopuszczeniem do pracy, jak ma to miej - sce w przypadku powierzenia pracy cudzoziemcom; ●umożliwienia ukarania osoby odpowiedzialnej za niezgło - szenie do ZUS danych osoby podlegającej obowiązkowe- mu ubezpieczeniu społecznemu w ramach postępowania wykroczeniowego (tj. spenalizowania przedmiotowego czynu jako wykroczenie); ●uzależnienia wysokości kary od ilości ujawnionych osób, nielegalnie wykonujących pracę. Niezbędnym ułatwieniem pracy organu kontrolnego jest również udostępnienie inspektorom pracy bezpośredniego (online) dostępu do baz danych ZUS w zakresie potwier - dzenia zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, który umożliwiałby taką weryfikację w miejscu oraz podczas pro - wadzonych czynności kontrolnych. 9.2. Świadczenie usług agencji zatrudnienia, powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej oraz outsourcing Przestrzeganie przez agencje zatrudnienia prze- pisów regulujących warunki prowadzenia agencji zatrudnienia Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 439 kontroli w 416 podmiotach (w 2024 r. – 516 kontroli w 488 podmio- tach, a w 2023 r. – 513 kontroli w 492 podmiotach), obejmu- jących w szczególności badanie dopełnienia obowiązków: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 130 ROZDZIAŁ 9 dokonania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia działalno- ści, której prowadzenie jest uzależnione od uzyskania wpi- su do tego rejestru oraz prowadzenia agencji zatrudnienia zgodnie z ustawowymi warunkami określonymi w ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia , która z dniem 1 czerwca 2025 r. zastąpiła ustawę o promocji zatrudnie- nia i instytucjach rynku pracy . Czynnościami kontrolnymi objęto zarówno podmioty prowadzone przez krajowe osoby fizyczne i prawne, jak i przez przedsiębiorców zagranicznych, w tym obywateli tzw. państw trzecich . Większość czynności kontrolnych, zrealizowanych w agencjach prowadzonych przez cudzo - ziemców spoza UE, dotyczyła podmiotów prowadzonych przez obywateli Ukrainy (72 agencje). W okresie sprawozdawczym czynności kontrolne obję - ły przede wszystkim podmioty świadczące dwa rodza- je usług, tj. pracy tymczasowej oraz pośrednictwa pracy , co do których – zgodnie z przepisami ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia – utrzymano obo- wiązek posiadania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia. Jednocześnie rozszerzono zakres usług pośrednictwa pracy wymagających uzyskania wpisu do rejestru o dzia - łanie polegające na gromadzeniu w postaci dokumentu elektronicznego i udostępnianiu informacji o wolnych i poszukiwanych miejscach pracy za pośrednictwem systemów teleinformatycznych . W okresie sprawozdawczym przeważały kontro- le prowadzone w agencjach zatrudniających do 9 pra- cowników (30%) oraz od 50 do 249 pracowników (27%). Z kolei w agencjach zatrudniających od 10 do 49 pra - cowników przeprowadzono 23% kontroli, zaś najmniej (20%) w dużych agencjach o zatrudnieniu powyżej 250 pracowników. Największą liczbę kontroli zrealizowano na terenie województw: dolnośląskiego (63 kontrole), mazowieckie- go (54) oraz śląskiego (49). Kontrole agencji zatrudnienia (wg rodzaju świadczonych usług) Rodzaj działalności Liczba kontroli Praca tymczasowa293 - na rzecz cudzoziemców (art. 305 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia) 62 Pośrednictwo pracy, w tym:128 - na rzecz cudzoziemców (art. 305 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia) 17 Doradztwo personalne*43 Poradnictwo zawodowe*34 *Dane z kontroli przeprowadzonych w okresie obowiązywania ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. do 30.05.2025 r. Kontrole agencji zatrudnienia w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Dolnośląskie583531635 Kujawsko-pomorskie19116-202 Lubelskie19316-171 Lubuskie12391174 Łódzkie322333273 Małopolskie30-373294 Mazowieckie7118726545 Opolskie30-273191 Podkarpackie17-19-162 Podlaskie12-14-151 Pomorskie487549394 Śląskie8187711496 Świętokrzyskie10111371 Warmińsko- -mazurskie 11510210- Wielkopolskie424406379 Zachodnio-pomorskie211282202 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 131 Diagnoza Nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania agencji zatrudnienia wykazano w 260 kontrolach (59%), w 2024 r. – w 326 kontrolach (63%), a w 2023 r. – w 329 kontrolach (64%). Nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia, tj. bez wymaganego wpisu do rejestru agencji zatrudnienia ujawniono w 50 podmiotach, co stanowi 12% skontro- lowanych przedsiębiorstw (w 2024 r. w 50 podmiotach – 10% skontrolowanych, w 2023 r. w 56 – 11%). Nielegal - ne świadczenie usług agencji zatrudnienia dotyczyło pra- cy tymczasowej (42) oraz pośrednictwa pracy (7, w tym 4 – kierowanie cudzoziemców do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej do podmiotów prowadzących działal - ność na terytorium RP, 1 – kierowanie osób do pracy za gra- nicą u pracodawców zagranicznych, 2 – gromadzenie i udostępnianie informacji o wolnych i poszukiwanych miejscach pracy za pośrednictwem systemów teleinfor - matycznych), doradztwa personalnego (1) i poradnictwa zawodowego (1). W ramach czynności kontrolnych ujaw - niano podmioty świadczące nielegalnie jedną lub więcej usług objętych działalnością regulowaną wymagającą wpisu do rejestru agencji zatrudnienia. Nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia obejmowało sytuacje, w których podmioty nie posia- dały wpisu do rejestru, także w przypadku świadcze- nia usługi outsourcingu/leasingu będącego w praktyce pracą tymczasową, oraz kontynuowały działalność pomimo wykreślenia z rejestru agencji zatrudnienia . W ocenie inspektorów pracy, główne przyczyny stwier - dzanych nieprawidłowości, poza nieznajomością prze- pisów, to: −celowe naruszanie przepisów przez osoby prowadzące agencje zatrudnienia podyktowane kwestiami ekonomicz - nymi – osiągane zyski przewyższają ewentualne kary zwią- zane z naruszaniem obowiązujących regulacji prawnych; − presja ekonomiczna wywierana przez kontrahenta agencji zatrudnienia, w wyniku której oferuje ona inne usługi aniżeli pracę tymczasową z pominięciem istnienia jej ustawowych przesłanek, z uwagi na chęć pozyskania kontraktu; − minimalizacja kosztów prowadzenia działalności gospo- darczej poprzez odstąpienie od realizacji części obowiązków związanych z prowadzeniem usług agencji zatrudnienia. Najwięcej podmiotów, w których stwierdzono nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia ujawniono w woje - wództwach: wielkopolskim (9) oraz śląskim (6). W 2025 r. do najczęściej stwierdzanych w agencjach zatrudnienia uchybień zaliczyć można: −niezamieszczanie w dokumentach, ogłoszeniach i ofertach numeru wpisu do rejestru oraz niewskazywa- nie, że określona propozycja pracy stanowi ofertę pra- cy tymczasowej – 97 agencji (w 2024 r. – 101 agencji, w 2023 r. – 103 agencje); −nieprzestrzeganie obowiązku przedstawienia marszał - kowi województwa corocznej, pełnej informacji o dzia- łalności agencji zatrudnienia – 67 agencji (w 2024 r. – 86 agencji, w 2023 r – 99 agencji); −naruszenie obowiązku posiadania lokalu, w któ- rym są świadczone usługi agencji zatrudnienia – 24, w tym w zakresie niezapewnienia możliwości bezpośredniego kontaktu z przedstawicielami agencji – 5 agencji oraz przechowywania w lokalu wymaganych dokumentów – 9 a gencji (w 2024 r. – 41 agencji, w 2023 r. – 35 agencji); −niedopełnienie obowiązku poinformowania marszał- ka województwa o zmianie danych, zawieszeniu albo wznowieniu działalności gospodarczej – w 12 agencjach (w 2024 r. w 17 agencjach, w 2023 r. – w 31 agencjach). W toku kontroli szczególną uwagę zwracano na egze- kwowanie przepisów dotyczących kierowania osób do pra- cy za granicą u pracodawców zagranicznych. W 2025 r. spośród skontrolowanych agencji, 24 podmioty świadczy- ły usługę pośrednictwa pracy polegającą na kierowa- niu osób do pracy za granicą. W roku sprawozdawczym w 11 podmiotach stwier- dzono naruszenia związane z kierowaniem osób do pra- cy za granicą, w szczególności: − w 6 agencjach ujawniono uchybienia w zakresie zawiera- nia pisemnych umów z osobami kierowanymi do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych, w tym w 1 agen - cji nie dopełniono obowiązku zawarcia pisemnej umowy z osobą kierowaną do pracy za granicą; −w 5 agencjach stwierdzono nieprzestrzeganie przepi- sów dotyczących zawierania pisemnych umów z praco- dawcami zagranicznymi, do których kierowano osoby do pracy za granicą, z czego w 2 agencjach nie dopełnio- no obowiązku zawarcia pisemnej umowy z pracodawcą zagranicznym. W 2025 r. spośród skontrolowanych agencji 62 pod- mioty świadczyły usługę pośrednictwa pracy polegającą na kierowaniu osób, w tym także cudzoziem- ców, do pracy w podmiotach prowadzących działal- ność na terytorium Polski. Nieprawidłowości dotyczące kierowania cudzoziemców z państw spoza UE do zatrud - nienia lub innej pracy zarobkowej do podmiotów prowadzących działalność na terytorium RP wyka - zano w niespełna połowie świadczących tę usługę, tj. 25 podmiotach świadczących usługi w tym zakresie, w szczególności: −w 10 agencjach nie był przestrzegany obowiązek przed- stawienia cudzoziemcowi, przed podpisaniem umowy, jej pisemnego tłumaczenia na język zrozumiały dla cudzoziemc a; − 9 agencji nie zawarło pisemnych umów z cudzoziem- cami kierowanymi do podmiotów prowadzących działal- ność na terytorium RP, a w 7 agencjach umowy te nie spełniały wymogów przewidzianych w przepisach prawa; − 8 agencji nie przekazywało cudzoziemcom oraz podmio- tom, do których agencja kieruje cudzoziemców pisemnych informacji m.in. o zasadach dotyczących wjazdu, pobytu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 132 ROZDZIAŁ 9 i pracy cudzoziemców na terytorium RP, a w 3 stwierdzo- no uchybienia w tym zakresie; −w 8 agencjach nie prowadzono wykazów cudzoziemców kierowanych do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz wykazów podmiotów, do których kierowano cudzo - ziemców, a w 6 agencjach wykazy te były prowadzone nierzetelnie; −w 7 agencjach nie prowadzono wykazu podmiotów, do któ- rych są kierowani cudzoziemcy do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy w 61 przy- padkach powiadomiła marszałków województw lub dyrektorów wojewódzkich urzędów pracy o naruszeniach warunków prowadzenia agencji zatrudnienia. W następ - stwie powiadomień skierowanych przez inspektorów pracy w roku sprawozdawczym 9 agencji zatrudnienia zostało wykreślonych z rejestru podmiotów prowadzą- cych agencje zatrudnienia, a 15 wykreśleń dokonano w następstwie powiadomień z lat 2023-2024. Łącznie z Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia w 2025 r. wykreślono 24 agencje (w 2024 r. – 38 agencje, w 2023 r. – 33 agencje). Wnioski Kontrole przeprowadzone w 2025 r. miały złożony cha- rakter, w szczególności z uwagi na zmiany w obowiązu- jących przepisach prawa, obejmujące wejście w życie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która zastąpiła w całości stosowaną dotychczas ustawę o pro - mocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nowa usta- wa opiera się w głównej mierze na dotychczasowych przepisach. Wprowadzone modyfikacje objęły swoim zakresem w szczególności: zasady prowadzenia reje - stru agencji zatrudnienia, warunki które muszą spełniać podmioty prowadzące agencje zatrudnienia, zasady świadczenia usług na rzecz cudzoziemców , których praca wymaga zezwolenia na pracę lub oświadcze - nia o powierzeniu pracy oraz podwyższenie wysoko- ści grzywien za naruszenia przepisów przez agencje zatrudnienia. Rezultaty przeprowadzonych kontroli wskazują na utrzy- mujące się negatywne zjawisko świadczenia usług agencji zatrudnienia bez wymaganego wpi - su do rejestru. Często w przypadku takich podmiotów ujawniano, że naruszenie zostało stwierdzone w wyniku kontroli po raz kolejny. Dotyczyło to najczęściej podmio- tów prowadzących usługi pracy tymczasowej, w szcze- gólności usługi outsourcingowe świadczone w warunkach charakterystycznych dla pracy tymczasowej. Co więcej, wobec niektórych podmiotów zapadały nawet prawomoc - ne wyroki sądu, jednakże nie miało to wpływu na konty- nuowanie przez nie działalności. Co prawda, wysokość grzywny za wykroczenie polegające na prowadzeniu agencji zatrudnienia bez wymaganego wpisu, zarówno w świetle uchylonej, jak i nowej ustawy jest wysoka (górna granica ustawowego zagrożenia to 100 000 zł), jednak nie przekłada się to na wysokość grzywien orzekanych przez sądy (orzeczone grzywny oscylują zazwyczaj w granicach dolnej granicy ustawowego zagrożenia). Nowa ustawa w znacznej części uwzględniła postu - laty zmian w przepisach regulujących działalność agencji zatrudnienia zgłaszane przez inspekcję pracy na przestrze - ni ostatnich lat. Jednakże w celu ograniczenia stwier- dzanych nieprawidłowości należy wskazać na potrzebę kontynuowania działań na rzecz eliminowania negatyw- nych zjawisk związanych ze świadczeniem usług agencji zatrudnienia w szczególności poprzez: ● monitorowanie rynku agencji zatrudnienia i ukierun- kowanie działalności kontrolno-nadzorczej na eliminację zjawiska nielegalnego prowadzenia usług pracy tymcza - sowej i pośrednictwa pracy; ● prowadzenie działań prewencyjnych i informacyj- nych – utrzymanie i rozwijanie działań edukacyjnych, w tym także obejmujących podmioty prowadzone przez cudzoziemców, co może przyczynić się do ograniczenia nieprawidłowości wynikających z nieznajomości lub błęd - nej interpretacji przepisów; ●zacieśnienie współpracy z innymi organami, w szcze- gólności odpowiedzialnymi za legalizację pobytu i pracy cudzoziemców oraz instytucjami kontrolnymi (ZUS, KAS i marszałkami województw), w celu lepszego monitorin - gu podmiotów świadczących usługi agencji zatrudnienia i eliminowania z rynku tych, których celem jest wyłącznie obchodzenie przepisów prawa lub jego naruszanie. Ponadto nadal aktualne pozostają wnioski obejmujące m.in.: ●wprowadzenie obowiązku odbycia przez osoby zamie - rzające prowadzić agencję zatrudnienia szkolenia w zakresie warunków świadczenia usług agencji zatrudnienia jako obligatoryjnego warunku uzyskania wpisu do KRAZ. Zasadnym jest również zapewnienie możliwości korzystania ze szkoleń aktualizujących i utrwalających wiedzę z tego zakresu oraz zagwaran - towanie – na etapie rejestracji działalności gospodar- czej w CEIDG lub KRS – uzyskania informacji przez podmiot zamierzający prowadzić agencję zatrudnie - nia, że wskazany rodzaj działalności stanowi dzia- łalność regulowaną, wymagającą wpisu do rejestru agencji zatrudnienia; ●zapewnienie możliwości prowadzenia postępowania mandatowego przez inspektora pracy z tytułu wykro- czeń związanych z naruszeniem przepisów o świadczeniu usług agencji zatrudnienia. Powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej – agencje pracy tymczasowej Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 210 kontro- li w agencjach pracy tymczasowej w 191 podmiotach (w 2024 r. – 237, a w 2023 r. – 247) w zakresie przestrzega - nia przepisów ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 133 pracowników tymczasowych, jak również Kodeksu pracy i przepisów wykonawczych, wydanych na jego podstawie. W skontrolowanych agencjach pracy tymczaso - wej świadczyło pracę 83,4 tys. osób, w tym 38,9 tys. (46%) na podstawie stosunku pracy (w 2024 r. – 46%, a w 2023 r. – 44%). Najczęściej zakresem kontroli obejmowano agencje pracy tymczasowej zatrudniające od 50 do 249 pracowni - ków (33%) oraz podmioty zatrudniające 250 osób i powyżej (32%), a także podmioty od 10 do 49 osób (22%). Najwięcej skontrolowanych agencji prowadziło działal - ność na terenie województw: dolnośląskiego (31), ślą- skiego (27) oraz mazowieckiego (25). Diagnoza Nieprawidłowości stwierdzono w 95,8% podmiotów objętych kontrolą (w 2024 r. – 94%, a w 2023 r. – 96%), w tym w 63,8% podmiotów dotyczyły one nieprzestrze - gania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych . W zakresie egzekwowania przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły rozpoczęcia pracy tymczasowej, jej przebie- gu oraz zakończenia jej wykonywania. W szczególno- ści stwierdzono w: −11 agencjach – nieprawidłowości w zakresie zawierania umów o pracę tymczasową, dotyczące 16 pracowników tymczasowych; −21 agencjach – naruszenia przepisów polegające na zawie - raniu umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycz- nych dla stosunku pracy, dotyczące 219 osób; −28 agencjach – uchybienia dotyczące wypłaty wynagro - dzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy wobec 117 pracowników; −31 agencjach – uchybienia dotyczące wypłacenia wyna - grodzenia osobom wykonującym pracę tymczasową na podstawie umów prawa cywilnego wobec 77 osób; −12 agencjach – nieprzestrzeganie przepisów w zakre- sie udzielania pracownikom tymczasowym urlopów wypoczynkowych, ustalania wynagrodzenia za czas Kontrole agencji pracy tymczasowej w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Dolnośląskie302918292717312917 Kujawsko- pomorskie 121281010613124 Lubelskie888111444 Lubuskie431---653 Łódzkie282820252522202015 Małopolskie9931616812126 Mazowieckie181813281913252422 Opolskie212118121111654 Podkarpackie643664333 Podlaskie131291010910106 Pomorskie232071716614137 Śląskie292920323225272721 Świętokrzyskie766988533 Warmińsko- mazurskie 321333544 Wielkopolskie252524272724171613 Zachodnio- pomorskie 111111121111121211 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 134 ROZDZIAŁ 9 urlopu lub wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewy- korzystany urlop w stosunku do 14 osób; −20 agencjach – naruszenia przepisów związanych z wydawaniem świadectw pracy pracownikom tymcza - sowym, dotyczące 24 pracowników; −16 agencjach – nieprawidłowości dotyczące przepro - wadzania profilaktycznych badań lekarskich wobec 127 pracowników. Ponadto stwierdzono w: −44 agencjach – niedopełnienie obowiązków w zakresie uzgodnienia przez agencję pracy tymczasowej z praco - dawcą użytkownikiem na piśmie warunków zatrudnienia pracowników tymczasowych (nieprawidłowości te doty - czyły 58 osób), a w przypadku 18 agencji stwierdzono brak uzgodnień zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy agencją i pracodawcą użytkowni - kiem (nieprawidłowości te dotyczyły 40 osób); −21 agencjach – brak zawiadomienia na piśmie (75 osób) o warunkach zatrudnienia wynikających z uzgodnień pomiędzy agencją a pracodawcą użytkownikiem przed zawarciem umowy, a w przypadku 18 agencji stwier - dzono uchybienia w zakresie udzielenia pracownikom tymczasowym informacji o uzgodnieniach z pracodawcą użytkownikiem (62 osoby); −18 agencjach – brak przekazania (199 pracownikom tymczasowym) w postaci papierowej lub elektronicznej wymaganych informacji umożliwiających bezpośredni kontakt z przedstawicielami agencji, a w 10 agencjach stwierdzono uchybienia w zakresie przekazania pełnej informacji lub w terminie późniejszym niż 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę (24 osoby); −11 agencjach – skierowanie (120 osób) do wykonywa - nia prac niezgodnych z definicją pracy tymczasowej zawartą w art. 2 pkt 3 ustawy o zatrudnianiu pracowni- ków tymczasowych ; −6 agencjach – skierowanie (wbrew obowiązującym prze - pisom) osób świadczących pracę tymczasową do wyko- nywania pracy szczególnie niebezpiecznej na rzecz pracodawcy użytkownika; −42 agencjach – uchybienia w zakresie wydawania zaświadczeń potwierdzających okres wykonywania pracy tymczasowej na rzecz danego pracodawcy użyt - kownika osobom skierowanym do wykonywania takiej pracy na podstawie umowy prawa cywilnego (nieprawi - dłowości te dotyczyły 136 osób). Agencje pracy tymczasowej – naruszenia przepisów w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek kontroli, podczas których stwierdzono naruszenie przepisów 202320242025 Nieprawidłowości w zakresie uzgodnienia zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy agencją i pracodawcą użytkownikiem 26,729,129,6 Brak zawiadomienia osoby, której ma być powierzona praca tymczasowa, o treści uzgodnień między agencją i pracodawcą użytkownikiem, dotyczących warunków wykonywania pracy lub niewłaściwe zawiadomienie 6,812,618,0 Nieprawidłowości dotyczące wydawania osobom skierowanym do wykonywania pracy tymczasowej na podstawie umowy prawa cywilnego zaświadczeń potwierdzających okres wykonywania takiej pracy na rzecz danego pracodawcy użytkownika 19,819,420,0 Nieprawidłowości w zakresie wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy (z wyjątkiem należności związanych z urlopami wypoczynkowymi) 14,514,313,3 Zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy 6,06,710,0 W 2025 r. naruszenie maksymalnego okresu wyko- nywania pracy tymczasowej dla danego pracodawcy użytkownika stwierdzono w 9 agencjach (4,7% skontro- lowanych podmiotów), łącznie w stosunku do 59 osób (w 2024 r. – w 18 agencjach – 8,2% w odniesieniu do 58 osób, w 2023 r. – w 10 agencjach – 4,3% w odniesie - niu do 111 osób). Najpoważniejszy i utrzymujący się od lat problem sektora pracy tymczasowej nadal stanowi praktyka zastępowania pracy tymczasowej outsourcingiem , pomimo że świad- czona usługa opiera się wyłącznie na udostępnianiu personelu. Przeprowadzone postępowania kontrolne potwierdzają, że stosowana jest ona zarówno przez pod - mioty posiadające wpis do rejestru agencji zatrudnienia, jak i podmioty działające w sposób nielegalny, a jej celem jest obejście obowiązujących przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych . Ponadto, podobnie jak w latach ubiegłych, utrzymują się pozostałe negatywne zjawiska związane z omija - niem obowiązujących przepisów prawa, w szczególności: −nadużywanie umów cywilnoprawnych zawiera- nych w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 135 −wykorzystywanie pracy tymczasowej jako stałego ele- mentu organizacji pracy i polityki kadrowej, czemu sprzyja brak sankcji za powierzanie pracy tymczasowej w sytuacji, gdy nie są spełnione przesłanki wynikające z jej ustawowej definicji. Spośród trudności towarzyszących realizowanym postępowaniom kontrolnym należy wskazać na pro - blemy w równoczesnym prowadzeniu działań kon- trolnych ze względu na zlokalizowanie na terenie różnych województw podmiotów udostępniających osoby do pracy oraz korzystających z ich usług w ramach pracy tymczasowej, a także w procesie nieprawidłowego outsourcingu. W zdecydowanej większości podmioty świadczące usługę pracy tymczasowej powierzają wykonywanie pracy – w szczególności cudzoziemcom – na podstawie umów cywilnoprawnych. Weryfikacja sposobu wykonywania pracy pod kątem zawarcia umowy zlecenia w warunkach umowy o pracę w odniesieniu do cudzoziemców w więk - szości przypadków jest utrudniona, gdyż wymaga przesłu- chań, a cudzoziemcy zwykle nie posługują się językiem polskim. Dodatkowo, osoby świadczące pracę na pod - stawie umów prawa cywilnego, z obawy przed jej utratą, często nie informują inspektora pracy o rzeczywistym sposobie wykonywania pracy, gdyż cywilnoprawna forma zatrudnienia umożliwia im wykonywanie pracy w zwięk - szonej liczbie godzin. Ponadto, kontrolujący zauważa- ją, że cudzoziemcy bardzo często nie są świadomi różnic pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi. Cywilnoprawna forma zatrudnienia pozostaje kon- kurencyjna w stosunku do umów o pracę, z tożsa- mych powodów jak w przypadku korzystania z tego typu umów przy standardowych, dwustronnych rela - cjach pomiędzy podmiotem powierzającym pracę a pracobiorcą. Ponadto, taka praktyka uczestników rynku pracy wynika m.in. z braku konieczności dosto - sowania warunków wynagradzania takich osób do tych, które pracodawca użytkownik stosuje wobec własnych pracowników. Na wybór tej podstawy wykonywania pracy tymczasowej w znacznej mierze wpływają pod - mioty korzystające z usług agencji zatrudnienia, a za wykroczenie polegające na zawarciu umowy cywilnoprawnej w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę odpowiada jedynie agencja pracy tymczasowej. Należy podkreślić, że obowiązujące regulacje prawne niesłusznie różnicują odpowiedzialność wykroczeniową agencji zatrudnienia i pracodawców użytkowników ze względu na podstawę wykonywania pracy tymczasowej. Przepisy karne obejmują jedynie wykroczenia popełnione przeciwko prawom pracowników tymczasowych, czyli osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę tymczasową. Wykroczenia te nie doty - czą natomiast osób wykonujących pracę tymczasową w ramach umów cywilnoprawnych, co uniemożliwia inspektorom pracy stosowanie sankcji w przypadku nie - przestrzegania tak istotnych warunków wykonywania pra- cy tymczasowej, jak np. maksymalne okresy świadczenia takiej pracy czy zakaz powierzania prac szczególnie niebezpiecznych. Natomiast jako pozytywną zmianę należy wska- zać na nowo wprowadzone regulacje prawne zawarte w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP, umożliwiające sankcjonowanie świadczenia niepra- widłowego outsourcingu. Przewidują one odpowie- dzialność wykroczeniową za powierzanie pracy cudzoziemcowi na podstawie stosunku pracy lub na innej podstawie i kierowanie go do wykonywania pracy na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu, na innej podstawie niż umowa przewidująca wykonywanie pra - cy tymczasowej. Dotychczas podmioty świadczące usługę outsourcingu, która w rzeczywistości nie polegała na realizacji określo - nych prac, a jedynie na udostępnianiu osób do pracy, zabezpieczały się przed odpowiedzialnością uzyskując wpis do rejestru agencji zatrudnienia i unikały konsekwen - cji związanych z nadużyciami. Powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej – pracodawcy użytkownicy W 2025 r. realizowano kontrole także u pracodawców użytkowników korzystających z usług agencji pracy tymczasowej. Przeprowadzono 189 kontroli u 182 pracodawców użyt - kowników (w 2024 r. – 184 kontrole, a w 2023 r. – 247 kontroli). Najwięcej kontroli przeprowadzono w podmiotach o zatrudnieniu od 50 do 249 pracowników (40%), w pod - miotach powyżej 250 pracowników (39%) oraz w podmio- tach od 10 do 49 pracowników (14%). Pracownicy tymczasowi najczęściej wykonywali pra - cę u pracodawców użytkowników należących do sektora prywatnego – 180 podmiotów (99% skontrolowanych), wśród których zdecydowanie dominowała własność pry - watna krajowa (96 podmiotów – 53%). W podmiotach o wła- sności prywatnej krajowej pracę świadczyło 42,1 tys. osób (53% pracowników tymczasowych zatrudnionych w sekto - rze prywatnym). Natomiast u skontrolowanych 70 zagra- nicznych pracodawców użytkowników pracę wykonywało ponad 34,3 tys. osób (43%). Pracodawcy użytkownicy prowadzili działalność gospo - darczą głównie w pięciu sekcjach gospodarki narodowej: przetwórstwie przemysłowym (63% objętych kontrolą), transporcie i gospodarce magazynowej (11%), usługach administrowania (9%), handlu i naprawach (8%), zakwate - rowaniu i usługach gastronomicznych (4%). Najwięcej podmiotów objętych kontrolami działa - ło na terenie województwa śląskiego (25), dolnośląskie- go (24) oraz mazowieckiego i pomorskiego (po 17). SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 136 ROZDZIAŁ 9 Kontrole pracodawców użytkowników w latach 2023-2025 (wg wybranych sekcji PKD) Sekcja PKD 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych C.Przetwórstwo przemy- słowe 154103936211880 F.Budownictwo1086322 G.Handel hurtowy i deta- liczny; naprawa pojazdów samochodowych, włącza- jąc motocykle 301928161510 H.Transport i gospodarka magazynowa 21111592114 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usłu- gami gastronomicznymi 5310777 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 961371711 Kontrole pracodawców użytkowników w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Liczba kontroli Liczba kontro- li, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Dolnośląskie282022132414 Kujawsko-pomorskie12583107 Lubelskie886595 Lubuskie8-4-83 Łódzkie17131171110 Małopolskie148107105 Mazowieckie2611179177 Opolskie131010796 Podkarpackie1097765 Podlaskie764355 Pomorskie24101761711 Śląskie332528242519 Świętokrzyskie655254 Warmińsko- -mazurskie 975375 Wielkopolskie221721161513 Zachodnio-pomorskie10795118 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 137 Diagnoza Naruszenia przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , w tym unormowań dotyczących bezpie- czeństwa i higieny pracy, stwierdzono podczas 67,2% kontroli (w 2024 r. – 63,6%, a w 2023 r. – 65,2%). Ujawniono, m.in., że: −36 podmiotów – nie przestrzegało obowiązku prowa- dzenia ewidencji osób wykonujących pracę tymcza- sową na podstawie umowy o pracę oraz umowy prawa cywilnego (nieprawidłowości dotyczyły 424 osób); −34 pracodawców użytkowników – nie dopełniło obowiąz - ków dokonania na piśmie uzgodnień z agencją pracy tymczasowej, dotyczących warunków zatrudnienia pra - cowników tymczasowych (nieprawidłowości dotyczyły 58 osób), a w przypadku 18 pracodawców użytkowników stwierdzono niedokonanie tych uzgodnień (33 osoby); −31 podmiotów – nie dopełniło obowiązków informacyj - nych, dotyczących m.in. przekazania agencji pracy tym- czasowej pisemnej informacji o wynagrodzeniu za pracę, której wykonywanie miało być powierzone pracownikowi tymczasowemu oraz o warunkach wykonywania pracy tymczasowej w aspekcie bezpieczeństwa i higieny pracy (nieprawidłowości dotyczyły 49 osób); −16 pracodawców użytkowników – naruszyło przepisy dotyczące maksymalnego okresu korzystania z pracy tej samej osoby wykonującej pracę tymczasową (nieprawi - dłowości dotyczyły 129 osób); −13 pracodawców użytkowników – naruszyło przepisy o czasie pracy względem 40 pracowników tymczasowych. Ponadto w 91 podmiotach, w których zakresem kon- troli objęto pracowników własnych oraz pracowników tymczasowych, wykazano nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym również w stosunku do pracowników tymczasowych . Najczęściej stwierdzono naruszanie przez pracodaw- ców użytkowników obowiązków w stosunku do pracowni- ków tymczasowych w zakresie: −szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy – w 30 podmiotach; −przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego oraz infor - mowania o nim pracowników – w 27 podmiotach; −dostarczenia pracownikom tymczasowym odzieży i obu- wia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej – w 23 podmiotach. Niezmienne pozostają przyczyny stwierdzanych naru- szeń, wśród których, poza niedostateczną znajomością przepisów regulujących zatrudnienie tymczasowe , należy wymienić przede wszystkim dążenie pracodaw- ców użytkowników do obniżenia kosztów prowadzo- nej działalności gospodarczej związanych z zatrudnianiem pracowników własnych. Doświadczenia kontrolne wskazu - ją także na występowanie presji ekonomicznej ze stro- ny pracodawców użytkowników, towarzyszącej ustalaniu warunków kontraktu z agencją zatrudnienia, której efektem niejednokrotnie było stwierdzenie naruszeń obowiązują - cych przepisów poprzez stosowanie: − outsourcingu będącego w praktyce pracą tymczasową; −pracy tymczasowej pomimo niewystępowania jej ustawo- wych przesłanek; −umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycz - nych dla pracy tymczasowej. Powodem korzystania przez pracodawców użytkow - ników z personelu zewnętrznego jest przede wszyst- kim przejęcie przez agencję pracy tymczasowej procesu Pracodawcy użytkownicy - naruszenia przepisów w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenie przepisów 202320242025 Nieuzgodnienie zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy pracodawcą użytkownikiem i agencją zatrudnienia 27,124,427,5 Niedopełnienie obowiązków informacyjnych wobec agencji zatrudnienia (at. 9 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu pracowników tymczasowych) 19,015,716,4 Brak ewidencji osób wykonujących pracę tymczasową na podstawie umowy o pracę oraz umowy prawa cywilnego lub niewłaściwe prowadzenie ewidencji 27,126,619,0 Nieprzestrzeganie przepisów o czasie pracy 9,312,56,8 Niezapewnienie pracownikom odpowiednich szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy 9,315,215,8 Niedostarczenie pracownikom tymczasowym odzieży, obuwia roboczego lub środków ochrony indywidualnej 16,215,712,1 Nieprzeprowadzenie lub niewłaściwe przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego 9,311,914,2 Traktowanie pracowników tymczasowych w sposób mniej korzystny w porównaniu z pra- cownikami zatrudnionymi przez pracodawcę użytkownika 4,42,14,2 Nieprzekazywanie organiza- cjom związkowym informacji o zamiarze powierzenia pracy tymczasowej 2,43,25,3 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 138 ROZDZIAŁ 9 związanego z rekrutacją pracowników, w tym cudzo- ziemców do pracy, służące ewentualnemu uzupełnieniu potrzeb kadrowych. Poza obywatelami Ukrainy, na rynku pracy pojawia się coraz więcej cudzoziemców pocho - dzących z różnych kierunków geograficznych (np. Afryka czy Ameryka Południowa). Wówczas, na agencji pracy tymczasowej ciążą obowiązki związane z powierzeniem pracy oraz procesem legalizacji ich zatrudnienia, co obniża koszty pracodawców generowane w przypadku bezpośred - niego zatrudnienia obcokrajowców. Z kolei w następstwie utrzymującej się tendencji korzystania z zewnętrznego personelu w kontrolowa - nych zakładach pracę wykonują zarówno pracownicy stali, tymczasowi , jak też wykonujący pracę w ramach outsourcingu , nierzadko wykonujący ten sam rodzaj pracy na tych samych stanowiskach i liniach produkcyj - nych. Te rozwiązania wskazują, że u danego pracodawcy istnieje zapotrzebowanie na pracę stałą, a poszukiwanie niższych kosztów pracy skutkuje m.in. rezygnacją ze stałe - go zatrudnienia czy pracy tymczasowej. Obserwowanym efektem tych praktyk jest zastępowanie pracy tymcza- sowej outsourcingiem. Kontrolujący zwracają też uwagę na model stoso- wania pracy tymczasowej naprzemiennie z usługą outsourcingu , celem omijania czasowego ograniczenia wykonywania pracy tymczasowej. Wówczas po upływie maksymalnego okresu wykonywania pracy tymczasowej, w odniesieniu do tego samego pracownika tymczasowego lub osoby skierowanej do pracodawcy użytkownika przez agencję zatrudnienia na podstawie umowy cywilnopraw - nej następuje kierowanie w ramach usługi outsourcingo- wej. W tym celu w zakładzie pracy pozoruje się przede wszystkim wydzielenie procesów technologicznych lub produkcyjnych, a także nadzór przedstawicieli podmiotu zewnętrznego. W rzeczywistości jednak, warunki świad - czenia pracy przez personel firm zewnętrznych są charak- terystyczne dla pracy tymczasowej. Praktyka podmiotów kontrolowanych wskazuje na nie- dostateczną ochronę osób wykonujących pracę tym- czasową na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym cudzoziemców, którzy najczęściej wykonują pracę na tej podstawie. Kontrolujący zauważają, że pracodawca użyt - kownik osiąga finansowe korzyści z korzystania z pracy osób skierowanych z agencji zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych i jest to dla niego bardziej opła - calna forma zatrudnienia niż umowa o pracę tymczasową. Wynikają one przede wszystkim z możliwości ustalania przez agencje zatrudnienia wynagrodzenia zlecenio - biorców w sposób niezależny od obowiązujących przepisów wewnątrzzakładowych u pracodawcy użyt- kownika. Dodatkowo, zleceniobiorców wynagradza się tylko za czas faktycznie przepracowany, bez konieczno - ści wypłaty świadczeń pieniężnych związanych ze sto- sunkiem pracy jak np. dodatku za pracę w porze nocnej lub za pracę w godzinach nadliczbowych. Korzystanie z umów cywilnoprawnych umożliwia także niestosowanie przepisów ochronnych dotyczących czasu pracy, takich jak przestrzeganie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy oraz odpoczynków dobowych i tygodniowych. Obec - nie obowiązujące regulacje prawne powodują, że korzy- ści ze stosowania umów prawa cywilnego wobec osób skierowanych z firm zewnętrznych są niewspółmiernie wyższe niż ryzyko negatywnych konsekwencji. U niektórych pracodawców użytkowników obserwowa- no zjawisko wieloletniego korzystania z usług agen- cji pracy tymczasowej, stwierdzano również przypadki podmiotów, w których liczba osób wykonujących pracę tymczasową wielokrotnie przewyższała liczbę pracow - ników etatowych pracodawcy użytkownika, pomimo braku przesłanek uzasadniających jej stosowanie. Powyższe wskazuje na brak subsydiarnego charak - teru pracy tymczasowej, która z zasady powinna być stosowana w ograniczonym zakresie, tylko w celu wykonywania tych prac, które ze swej istoty charaktery - zują się tymczasowością i brakiem zapotrzebowa- nia na pracę stałą. W przypadku części pracodawców użytkowników stwier - dzono, że zatrudnienie tymczasowe umożliwiło uzyskanie zatrudnienia stałego osobom wykonującym pracę tymcza- sową u pracodawców użytkowników. Zapewniono im moż- liwość kontynuacji pracy po upływie okresu wykonywania pracy tymczasowej, w ramach stosunku prawnego zawarte - go bezpośrednio z pracodawcą użytkownikiem. Jednakże, w dalszym ciągu część pracodawców użytkowników traktuje korzystanie z pracy osoby skierowanej do pracy tymczaso - wej jako metodę sprawdzenia pracownika przed zatrudnie- niem bezpośrednio przez danego pracodawcę użytkownika. Wnioski Sytuacja na rynku pracy wskazuje, że tylko skoordynowa- ne działania instytucjonalne i legislacyjne mogą ograniczyć systemowy charakter naruszeń i przywrócić pracy tymcza - sowej jej rzeczywiście uzupełniającą, a nie zastępczą rolę wobec zatrudnienia etatowego. Najistotniejsze propozycje obejmują: ● wprowadzenie uprawnienia umożliwiającego fak- tyczną kontrolę warunków pracy przez agencje pra- cy tymczasowej, w szczególności pod kątem zgodności zawartych umów z rzeczywistym sposobem wykonywania pracy, a jednocześnie ocenę przestrzegania przez praco - dawcę użytkownika innych obowiązków, w tym respekto- wanie zakazu powierzania wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych; ● wykluczenie możliwości powierzania pracy tymcza- sowej na podstawie umów cywilnoprawnych, względ- nie wprowadzenie sankcji za naruszanie przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych tak- że w stosunku do osób świadczących pracę tymczasową na podstawie umów prawa cywilnego; ●wprowadzenie odpowiedzialności wykroczeniowej pra- codawcy użytkownika z tytułu powierzania pracy tymcza- sowej na podstawie umowy cywilnoprawnej w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 139 ●sformułowanie w ustawie wyraźnego zakazu stosowa- nia pracy tymczasowej w przypadku niespełnienia przesłanek zawartych w definicji pracy tymczasowej, w szczególności w związku z realizacją rzeczywistego zapotrzebowania na pracę stałą; ● ustalenie odpowiedzialności za niedokonanie na piśmie uzgodnień zawieranych pomiędzy agencją pracy tymcza - sowej a pracodawcą użytkownikiem; ● wprowadzenie do katalogu obowiązkowych uzgod- nień dokonywanych między agencją pracy tymczasowej a pracodawcą użytkownikiem podstawy wykonywania pracy tymczasowej , tj. rodzaju umowy, na podsta- wie której osoby skierowane będą wykonywały pracę tymczasową. Stosowanie praktyk związanych z korzystaniem z konstrukcji „outsourcingu/leasingu pracowniczego” Zakres kontroli W roku sprawozdawczym przeprowadzono 297 kontroli w 288 podmiotach (w 2024 r. – 227 kontroli, a w 2023 r. – 203 kontrole) w zakresie obchodzenia przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez ofero - wanie usług outsourcingu noszącego cechy pracy tymcza- sowej oraz korzystanie z takich usług. Wśród podmiotów objętych kontrolą znajdowały się agencje zatrudnienia świadczące usługi outsourcingu, pod - mioty nieposiadające wpisu do rejestru agencji zatrudnie- nia, a także podmioty korzystające z usług outsourcingu. Czynnościami kontrolnymi badającymi outsourcing objęto: 9 55 agencji zatrudnienia, z czego 49 świadczyło usługę pracy tymczasowej; 9 99 podmiotów nieposiadających wpisu do Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia, które oferowały usługi outsourcingu; 9 143 podmioty korzystające z usług outsourcingu. Pracę w kontrolowanych podmiotach świadczyło ponad 85,8 tys. osób, w tym prawie 55,2 tys. na podstawie stosun - ku pracy (64,2%). Najczęściej kontrolowano podmioty zatrudniają- ce od 50 do 249 pracowników – 119 kontroli (40% wszystkich przeprowadzonych kontroli), w dalszej kolej - ności podmioty o zatrudnieniu 250 i powyżej – 72 kon- trole (24,2%) oraz zatrudniające od 10 do 49 osób – 70 kontroli (23,5%). Wśród kontrolowanych podmiotów oferujących usługi outsourcingu i nieposiadających wpisu do Krajowego Reje - stru Agencji Zatrudnienia dominowały podmioty z branży przetwórstwa przemysłowego (38 kontrole) oraz pod- mioty świadczące usługi administrowania (35 kontroli), natomiast w przypadku podmiotów korzystających z usług outsourcingu największą liczbę kontroli (87) zrealizowano w podmiotach prowadzących działalność w branży prze- twórstwa przemysłowego. Najwięcej kontroli dotyczących obchodzenia przepi - sów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez oferowanie usług noszących cechy pracy tym- czasowej odnotowano w województwach: mazowieckim (37 kontroli), śląskim (34), oraz w kujawsko-pomorskim i wielkopolskim (po 31) . Diagnoza W 2025 r. usługi outsourcingu będące w praktyce pra- cą tymczasową stwierdzono w ramach 144 kontroli – 48,5% (w 2024 r. – 38,3%, a w 2023 r. – 43,3%), z czego: 9 75 kontroli przeprowadzono w podmiotach świadczących usługi outsourcingu w stosunku do 5377 osób; 9 69 kontroli przeprowadzono w podmiotach korzystających z usług outsourcingu w stosunku do 1399 osób. Do najistotniejszych, identyfikowanych od lat, przyczyn udostępniania oraz korzystania z personelu w ramach usług outsourcingowych z pominięciem obowiązujących przepisów regulujących pracę tymczasową, należą: unika - nie respektowania obowiązków wynikających z przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, elastyczna polityka kadrowa oraz przesłanki ekonomiczne, skutkujące m.in. narzucaniem przez kontrahentów agencji zatrud- nienia ekonomicznie korzystnych dla nich warunków współpracy w zakresie rodzaju umowy zawieranej z agen- cją zatrudnienia i rodzaju usług świadczonych na jej pod- stawie bez względu na rzeczywisty sposób organizacji i wykonywania pracy. Ponadto, analogicznie jak w przy - padku pracy tymczasowej, formalności i obowiązki zwią- zane z zatrudnieniem, w szczególności cudzoziemców, leżą po stronie podmiotu powierzającego pracę. Wśród kontrolowanych podmiotów świadczących usługi outsourcingu , podobnie jak w ubiegłych latach, przeważały podmioty nieposiadające wpisu do reje- stru agencji zatrudnienia, uprawniającego do świadczenia usług pracy tymczasowej. Przedsiębiorcy nie przestrzegają w takiej sytuacji zarówno obostrzeń prawnych dotyczących wymagań związanych z prowadzeniem agencji zatrudnie - nia, jak i samych regulacji dotyczących pracy tymczaso- wej. Przeprowadzone kontrole potwierdzają, że podmioty decydują się na korzystanie z outsourcingu m.in. w celu uniknięcia posiadania statusu pracodawcy użytkownika, obawiając się podlegania ustawowym obowiązkom okre - ślonym w ustawie o zatrudnianiu pracowników tymczaso- wych i związaną z tym odpowiedzialnością prawną. W praktyce organów kontrolnych często spotykane jest również oferowanie usług outsourcingu przez agen - cje pracy tymczasowej, co związane jest niewątpliwie z istniejącym zapotrzebowaniem ze strony podmiotów zamawiających takie usługi. Wówczas, agencje zatrud - nienia, poza usługami objętymi działalnością regulo- waną, często świadczą także usługi outsourcingowe lub wyłącznie takie usługi. W takich przypadkach nie zawierają umów o pracę tymczasową i nie świadczą usług w tym zakresie, natomiast zatrudnieni pracowni - cy i zleceniobiorcy wykonują pracę w ramach zawartych umów outsourcingowych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 140 ROZDZIAŁ 9 Poza kontrolą podmiotu oferującego usługi, komplek- sowa ocena obejścia przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , wymaga przeprowadzenia również kontroli w podmiotach korzystających z tego rodzaju usług . Wynika to przede wszystkim z możliwo- ści zbadania rzeczywistego sposobu wykonywania pracy, w tym pod kątem nadzoru pełnionego w procesie świadcze - nia usługi oraz przedmiotu zawartej umowy, który w kwestio- nowanych przypadkach stanowi udostępnianie personelu. Doświadczenia kontrolne inspektorów pracy wskazu - ją, że pozorność usługi outsourcingu przejawia się przede wszystkim w zakresie: − postanowień umowy wiążącej strony, które nie wska- zują na omijanie regulacji prawnych dotyczących pracy tymczasowej, natomiast ustalenia stanu faktycznego potwierdzają, że rzeczywistym przedmiotem usługi jest udostępnienie pracowników innym podmiotom; − nadzoru poprzez stworzenie stanowiska tzw. koordyna- tora, rekrutowanego często spomiędzy pracowników pod- miotu zewnętrznego, podczas gdy polecenia związane z wykonywaniem zadań są wydawane przez kierownictwo podmiotu korzystającego z outsourcingu; − wyodrębnienia w zakładzie pracy określonego pro- cesu produkcyjnego, pomimo że czynności objęte usłu- gą wykonywane są także przez pracowników podmiotu zamawiającego, w tym także na tych samych stanowi - skach pracy lub przy tych samych rodzajach prac; − wskazywania przez podmioty świadczące usługi outso- urcingu w KRS lub w CEIDG jako przeważającej działal- ności produkcyjnej lub usługowej, celem wykazania prowadzenia wyspecjalizowanej działalności. Występu - je to w połączeniu z wydzielaniem w zakładach pracy będących odbiorcami usług składników majątkowych, choć rzeczywista usługa polega wyłącznie na udostęp - nianiu personelu. Nowe przepisy zawarte w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP (obowiązujące od 1 czerwca 2025 r.) sankcjonują nielegalne udostępnianie pracowników będących cudzoziemcami przez podmioty świadczące usługi outsourcingowe. Regulacja ta wychodzi naprzeciw oczekiwaniom zawar- tym w naszych postulatach, wnoszącym o objęcie odpo- wiedzialnością karną podmiotów świadczących usługi udostępniania lub wynajmu pracowników noszących cechy pracy tymczasowej z pominięciem przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , nawet jeże- li posiadają one wpis do rejestru agencji zatrudnienia jako agencja pracy tymczasowej. Inspektorzy pracy uzyskali zatem podstawę prawną do wyciągnięcia konsekwencji wobec podmiotu będącego agencją zatrudnienia wpisa - ną do KRAZ, który kieruje pracowników lub zleceniobior- ców do świadczenia usług na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu tj. w warunkach wskazujących na pracę tymczasową. Przed wejściem w życie nowej ustawy, w przypadkach stwierdzenia omijania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez stosowanie usług outsourcingowych będących w praktyce pracą tym - czasową, możliwe było zastosowanie odpowiedzial- ności wyłącznie wobec podmiotu działającego bez wymaganego wpisu do rejestru. Niemniej jednak należy zauważyć, że wprowadzone sankcje dotyczą jedynie podmiotów powierzających pracę cudzoziemcom , nie obejmując swoim zakresem obywateli polskich. W praktyce outsourcing prowadzi często do przekazy- wania cudzoziemców pomiędzy podmiotami powiąza- nymi ze sobą, zlokalizowanymi na terenie różnych województw. Utrudnia to wskazanie osób faktycznie odpowiedzialnych za powierzanie pracy cudzoziemcom oraz objęcie odpowiedzialnością wszystkich podmiotów uczestniczących w tym procesie. W modelu przekazy - wania cudzoziemców do pracy w innych podmiotach opartym na korzystaniu z usług podwykonawców, tzw. łańcuchów podwykonawców, inny podmiot zawiera umowę z kontrahentem będącym w praktyce najczęściej zakładem produkcyjnym a inny, będący podwykonawcą, powierza pracę cudzoziemcom. Wnioski W ocenie inspektorów pracy zjawisko niezgodnego z prawem stosowania outsourcingu w dalszym ciągu pozostaje najpoważniejszym oraz najtrudniejszym pro- blemem dotyczącym pracy tymczasowej. Z punktu widzenia działalności kontrolnej Państwowej Inspekcji Pracy istotna jest skuteczność oddziaływania przepi- sów prawa, a zarazem ich charakter odstraszający przed obchodzeniem przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, zarówno w stosunku do obywateli pol- skich, jak i cudzoziemców. Wątpliwości zgłaszane przez inspektorów pracy w zakre - sie stosowania nowych przepisów ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na tery - torium Rzeczypospolitej Polskiej, które mają na celu elimi- nowanie przypadków niedozwolonego zastępowania pracy tymczasowej cudzoziemców usługą outsourcingu, wska - zują przede wszystkim na konieczność doprecyzowania tych przepisów. Dotyczy to w szczególności odpowiedzial - ności osób fizycznych działających w imieniu podmiotów korzystających z usług udostępniania pracowników, nie- związanych żadnym stosunkiem prawnym z osobą kie- rowaną do pracy. Jednocześnie zasadne jest zapewnienie możliwości stosowania tych przepisów także w odniesie - niu do podmiotów oferujących takie usługi, w tym agencji zatrudnienia, bez względu na obywatelstwo osób kiero- wanych do pracy. Z kolei ujawniane praktyki podmiotów, oparte na stoso - waniu wielopoziomowych struktur, skłaniają do rozważenia wprowadzenia rozwiązań umożliwiających ponoszenie odpo- wiedzialności przez osoby fizyczne działające w imie- niu wszystkich podmiotów uczestniczących w procesie kierowania osób do wykonywania pracy na rzecz i pod kie- rownictwem innego podmiotu, na innej podstawie niż umo- wa przewidująca wykonywanie pracy tymczasowej, które SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 141 nie są związane z tymi podmiotami umową o pracę lub umo- wą cywilnoprawną. Ponadto zjawisko wykorzystywania modelu kierowania pracowników do pracy na rzecz i pod kierownictwem inne - go podmiotu, z pominięciem regulacji prawnych dotyczących pracy tymczasowej, wskazuje, że niezbędne jest: ●wprowadzenie zmian zmniejszających przewagę ekono - miczną outsourcingu w zestawieniu z kosztami stosowania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymcza - sowych – z dotychczasowych doświadczeń i obserwacji wynika, że zsynchronizowane wprowadzenie zmian prze- pisów prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i prawa pracy wpłynęłoby pozytywnie na rynek pracy i spowodowało wyeliminowanie na szerszą skalę przyczy - ny naruszeń; ●zacieśnienie współpracy między PIP, ZUS i KAS oraz wpro - wadzenie możliwości realizacji wspólnych czynności kon- trolnych przez te służby w odniesieniu do podmiotów, które stosują optymalizację kosztów prowadzonej działalności biznesowej poprzez niedozwolone praktyki outsourcingu. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 142 ROZDZIAŁ 9 10 Poradnictwo prawne i techniczne Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 10 145 W 2025 r. dominowały porady telefoniczne (73,6%) i osobiste (22,7%). Z porad pisemnych skorzystało 2,2% osób, a za pośrednictwem e-maila - 1,5%. W roku sprawozdawczym, podobnie jak w latach ubie - głych, najliczniejszą grupę korzystających z porad stanowili pracownicy – w tym byli pracownicy oraz osoby z niepełno - sprawnością. Udzielono im blisko 289,6 tys. porad, co sta- nowiło ok. 63% ogółu podmiotów objętych poradnictwem. Drugą co do wielkości grupę stanowili pracodawcy, którym udzielono 125,8 tys. porad (ok. 27%). Z poradnictwa prawnego korzystali również cudzoziem - cy (11 059 porad), związki zawodowe (1 558 porad), a także inne podmioty – m.in. osoby ubiegające się o zatrudnienie, organy samorządu terytorialnego, społeczni inspektorzy pracy czy rolnicy (łącznie ponad 34,3 tys. porad). W porównaniu z rokiem 2024 widoczny jest spadek liczby porad we wszystkich głównych grupach odbiorców. Najbardziej zauważalne zmniejszenie dotyczy pracow - ników (spadek z 340,5 tys. do 289,6 tys.) oraz pracodaw- ców (z 165,5 tys. do 125,8 tys.). Spadła również liczba porad udzielonych cudzoziemcom oraz organizacjom związkowym. Zmniejszenie liczby udzielonych porad może wyni - kać z kilku czynników. W ostatnich latach obserwujemy wzrost świadomości prawnej zarówno pracowników, jak i pracodawców, szczególnie w zakresie podstawo- wych uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy. Coraz częściej sprawy kadrowe prowadzo - ne są przez wykwalifikowaną i dobrze przygotowaną kadrę, która samodzielnie rozstrzyga typowe wątpliwości interpre - tacyjne. Istotne znaczenie ma także szeroka dostępność materiałów edukacyjnych opracowywanych przez Pań- stwową Inspekcję Pracy i publikowanych na stronie inter- netowej oraz w mediach społecznościowych. Przystępne wyjaśnienia, komunikaty i odpowiedzi na najczęściej poja - wiające się pytania pozwalają wielu osobom uzyskać potrzebne informacje bez konieczności bezpośredniego kontaktu z prawnikami. Ponadto, zmniejszenie liczby udzielonych porad można interpretować nie tylko jako efekt rosnącej świa - domości prawnej uczestników rynku pracy, lecz tak- że jako rezultat stabilizacji przepisów po okresie intensywnych zmian legislacyjnych w latach wcze- śniejszych. W 2024 r. wiele zapytań dotyczyło nowych regulacji, co naturalnie zwiększało liczbę udzielanych wyjaśnień. W 2025 r., gdy część zagadnień została już utrwalona w praktyce, potrzeba indywidualnych konsul - tacji mogła stać się mniejsza. Podobnie jak w latach ubiegłych, pytania kierowa - ne do Państwowej Inspekcji Pracy koncentrowały się przede wszystkim wokół podstawowych zagadnień prawa pracy. Najczęściej dotyczyły one nawiązywania i rozwią - zywania stosunku pracy, zasad wypłaty wynagrodzenia, organizacji i rozliczania czasu pracy, urlopów wypoczyn - kowych, uprawnień związanych z rodzicielstwem, a także kwestii legalności zatrudniania cudzoziemców. Od 2025 r. 24 grudnia został wprowadzony jako usta- wowy dzień wolny od pracy. Zmiana ta wywołała liczne Liczba udzielonych porad w latach 2023-2025 w 2025 r. - 794 771 w 2023 r. - 868 121 w 2024 r. - 920 333 Poza siedzibą OIP (podczas czynności kontrolnych) Główny Inspektorat Pracy Okręgowe Inspektoraty Pracy 198 254 332 454 264 063 254 514 358 812 307 007 307 742 204 412 355 967 10. Poradnictwo prawne i techniczne Państwowa Inspekcja Pracy nieustannie dąży do poprawy bezpieczeństwa i przestrzegania prawa pracy. W 2025 r. udzielono łącznie 794,8 tys. porad prawnych i technicz- nych, z czego 332,5 tys. miało miejsce podczas kontroli. Wśród nich znalazło się 175,2 tys. porad technicznych oraz 194,1 tys. porad prawnych, w tym ponad 36,8 tys. dotyczących legalności zatrudnienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 146 ROZDZIAŁ 10 Forma udzielonych porad w latach 2023-2025 340 372 443 897 396 412 10 060 9 498 10 276 104 769 101 521 99 292 6 605 7 116 6 174 telefoniczna pisemna e-mail osobista Porada 2025 2024 2023 pytania dotyczące prawidłowej organizacji czasu pracy, w szczególności w zakładach stosujących systemy równo - ważne, zmianowe oraz pracę w ruchu ciągłym. Pracodaw- cy zwracali się o wyjaśnienie, w jaki sposób uwzględnić nowy dzień wolny przy ustalaniu wymiaru czasu pracy w okresach rozliczeniowych oraz jak prawidłowo planować grafiki na grudzień. Wątpliwości dotyczyły także zasad rekompensaty w przypadku dopuszczalnej pracy w tym dniu – m.in. prawa do innego dnia wolnego albo dodat - ku do wynagrodzenia – oraz wpływu zmiany na rozliczanie Podmioty zgłaszające się po porady w latach 2023-2025* Podmioty202320242025 Pracownicy (w tym byli pracownicy oraz niepełnosprawni) 304 724340 473289 564 Pracodawcy151 587165 482125 800 Cudzoziemcy14 10612 66211 059 Związki zawodowe1 88118101 558 Inne39 85641 09434 336 * z wyłączeniem porad udzielonych podczas kontroli Tematyka porad w latach 2023-2025* Tematyka porad202320242025 Stosunek pracy150 216150 843124 261 Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia 75 49081 91467 742 Czas pracy47 57948 07144 369 Urlopy pracownicze36 79440 42931 128 Uprawnienia pracowników związane z rodziciel- stwem 23 79221 13917 496 Legalność zatrudnienia14 21212 4399 939 Inne164 071206 686167 382 * z wyłączeniem porad udzielonych podczas kontroli SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 10 147 nadgodzin i pracę w godzinach nadliczbowych. Pojawiały się również pytania o sytuację pracowników handlu, służ - by zdrowia czy transportu, gdzie wykonywanie pracy w dni ustawowo wolne jest dopuszczalne na zasadach określo - nych w przepisach. Od marca 2025 r. rodzice dzieci urodzonych przedwcze - śnie lub wymagających długotrwałej hospitalizacji uzyskali prawo do dodatkowego, płatnego urlopu macierzyń- skiego w wymiarze od 8. do 15. tygodni, w zależno- ści od spełnienia ustawowych przesłanek. Nowe regulacje wzbudziły wiele pytań praktycznych, w szczególności dotyczących zasad ustalania prawa do urlopu, sposobu obliczania jego wymiaru oraz wymaganej dokumentacji medycznej potwierdzającej okres hospitalizacji dziecka. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy oczekiwali dopre - cyzowania zasad składania wniosków oraz terminów ich rozpatrywania. W związku z obowiązkiem implementacji przepisów unij- nych dotyczących przejrzystości wynagrodzeń, znaczą- co wzrosła liczba zapytań pracodawców w tym zakresie. Dotyczyły one przede wszystkim obowiązku publikowania w ogłoszeniach o pracę informacji o proponowanym pozio - mie wynagrodzenia lub jego przedziale (tzw. widełek pła- cowych), a także stosowania neutralnych płciowo nazw stanowisk i zapewnienia niedyskryminujących procedur rekrutacyjnych. Wiele wątpliwości budził również zakaz pozyskiwania od kandydatów informacji o dotychczasowym wynagrodzeniu. W obszarze problematyki stosunku pracy znaczną część zapytań stanowiły nadal kwestie związane z roz- wiązaniem umowy o pracę. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy mieli trudności z rozróżnianiem poszczegól - nych trybów zakończenia zatrudnienia, w szczególności wypowiedzenia umowy o pracę, rozwiązania umowy bez wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron. Zdarzały się przypadki, w których pracownicy, dążąc do natychmiastowego zakończenia zatrudnienia, powoływali się na art. 55 §1 1 Kodeksu pra- cy, mimo że w danej sytuacji nie występowały przesłanki w postaci ciężkiego naruszenia podstawowych obowiąz - ków przez pracodawcę. Po stronie pracodawców powtarzały się natomiast uchybienia o charakterze formalnym, w szczególności brak wskazania przyczyny wypowiedzenia umowy o pra - cę zawartej na czas określony lub pomijanie pouczenia o prawie odwołania do sądu pracy. Podobnie jak w latach ubiegłych, liczne pytania dotyczyły również możliwości rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w sytu - acji długotrwałej nieobecności pracownika spowodowanej chorobą. Wiele wątpliwości pojawiało się także w odniesie - niu do treści zawartych w świadectwach pracy, zasad ich prostowania oraz sposobów dochodzenia prawa do ich wydania w sytuacjach, gdy pracodawca zaprzestał działal - ności albo brak było realnej możliwości skierowania spra- wy na drogę sądową. Istotną grupę zagadnień stanowiły sprawy związa- ne z wynagrodzeniem za pracę. Najczęściej zgła- szano opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia oraz innych świadczeń pieniężnych, a także ich nieuzasad - nione obniżanie. Pracownicy pytali o możliwość docho- dzenia roszczeń, w tym także odzyskania należności w toku kontroli inspektora pracy. Wiele zapytań odnosiło się również do prawa do odprawy pieniężnej w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika. Powracającym zagadnieniem było także pra - widłowe ustalanie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz możliwość uwzględniania w jego wysokości określo - nych składników płacowych, takich jak premie lub dodatki. Znaczną część porad stanowiły również sprawy doty - czące niewypłaconego wynagrodzenia z tytułu umów cywilnoprawnych. Zleceniobiorcy często nie byli świa- domi regulacji dotyczących minimalnej stawki godzino- wej ani zasad dokumentowania liczby przepracowanych godzin. W związku z tym, udzielane wyjaśnienia obejmo - wały zarówno omówienie przepisów ustawy o minimal- nym wynagrodzeniu za pracę , jak i wskazanie zakresu kompetencji kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy w tym obszarze. Niezmiennie dużym zainteresowaniem cieszyła się tak - że problematyka czasu pracy. Pytania dotyczyły przede wszystkim zasad wprowadzania zmian w harmonogra - mach czasu pracy, rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych oraz udzielania dni wolnych wynikających z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. W przypadku pracowników z niepełnosprawnością wątpliwości odnosi - ły się głównie do obowiązujących norm czasu pracy oraz przysługujących im dodatkowych przerw. Zgłaszano także pytania dotyczące rozliczania podróży służbowych, orga - nizowania szkoleń w dniach wolnych od pracy, a także szczególnych regulacji dotyczących kierowców oraz pra - cowników sektora ochrony zdrowia. Kolejną grupę zagadnień stanowiły kwestie związane z urlopami wypoczynkowymi. Najczęściej pytano o termin wykorzystania urlopu zaległego oraz o możliwość jedno - stronnego udzielenia urlopu przez pracodawcę. Wątpliwości dotyczyły również ustalania wymiaru urlopu w przypadku zmiany wymiaru etatu, powrotu pracownika z urlopu zwią - zanego z rodzicielstwem czy zmiany pracodawcy w trak- cie roku kalendarzowego. Po wprowadzeniu do Kodeksu pracy urlopu opiekuńczego pojawiły się ponadto pyta- nia dotyczące kręgu osób uprawnionych do skorzystania z tego uprawnienia, warunków jego udzielania oraz możli - wości weryfikacji przez pracodawcę okoliczności wskaza- nych we wniosku pracownika. W 2025 r. odnotowano spadek liczby porad udziela- nych cudzoziemcom, wśród których najliczniejszą grupę nadal stanowili obywatele Ukrainy. Pytania koncentrowały się przede wszystkim wokół legalności zatrudnienia, pro - cedur uzyskiwania zezwoleń na pracę oraz kart pobytu, SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 148 ROZDZIAŁ 10 a także możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu niewy- płaconego wynagrodzenia. Podsumowanie Działalność Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie porad- nictwa prawnego pozostaje jednym z istotnych elemen- tów realizacji ustawowych zadań inspekcji, przyczyniając się do upowszechniania wiedzy o prawie pracy oraz wspie - rania prawidłowego stosowania przepisów przez strony stosunku pracy. Udzielane bezpłatnie porady umożliwiają zarówno pra- cownikom, jak i pracodawcom, wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych, rozwiązanie bieżących problemów związanych z zatrudnieniem oraz zapobieganie naru - szeniom przepisów prawa pracy. W tym wymiarze poradnictwo PIP pełni ważną funkcję prewencyjną, wzmacniając ochronę praw pracowniczych oraz sprzy - jając budowaniu kultury przestrzegania prawa w środo- wisku pracy. W 2025 r. odnotowano spadek liczby udzielonych porad. Coraz większą rolę odgrywa dostęp do przystępnych mate - riałów edukacyjnych oraz informacji publikowanych przez Państwową Inspekcję Pracy w internecie, np. na stronie urzędu czy w mediach społecznościowych. Pracownicy i pracodawcy częściej korzystają z dostępnych online wyja - śnień, poradników i odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, co pozwala im samodzielnie rozwiązać część pro - blemów bez konieczności bezpośredniego kontaktu z oso- bą udzielającą porad prawnych. Na mniejszą liczbę zapytań mógł mieć wpływ względ - nie stabilny stan przepisów prawa pracy w 2025 r. W analizowanym okresie nie wprowadzono tak szerokich i systemowych zmian legislacyjnych jak w latach wcześniejszych , kiedy nowelizacje Kodeksu pracy oraz wdrażanie regulacji unijnych generowały liczne wątpliwo - ści interpretacyjne. Ograniczona liczba nowych regula- cji mogła zatem sprzyjać stabilizacji praktyki stosowania prawa i w konsekwencji zmniejszyć potrzebę korzystania z indywidualnych porad prawnych. Jednocześnie należy zauważyć rosnące znaczenie alternatywnych form upowszechniania wiedzy o pra - wie pracy. Obejmują one różnorodne działania informa- cyjne i edukacyjne, w tym szkolenia, kampanie społeczne, programy prewencyjne oraz inicjatywy promujące bez - pieczne i zgodne z prawem warunki zatrudnienia. Przed- stawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczą także w audycjach radiowych i programach telewizyjnych oraz prowadzą punkty konsultacyjne podczas wydarzeń skiero - wanych do pracowników i pracodawców. Istotnym uzupełnieniem tych działań jest przygotowywa - nie nowoczesnych materiałów edukacyjnych, takich jak krótkie filmy instruktażowe, webinary czy podcasty poświę - cone zagadnieniom prawa pracy. Materiały te publikowa- ne są na stronie internetowej urzędu, w serwisie YouTube oraz w mediach społecznościowych, w tym na platformach „X”, Instagram, Facebook i LinkedIn, co umożliwia dotarcie z rzetelną informacją do szerokiego grona odbiorców. W konsekwencji działalność informacyjna i edu- kacyjna Państwowej Inspekcji Pracy coraz częściej wykracza poza tradycyjne formy poradnictwa, stając się ważnym narzędziem kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa . Rozwijanie tych form komuni- kacji sprzyja nie tylko łatwiejszemu dostępowi do wiedzy o prawie pracy, lecz także wzmacnia profilaktyczną rolę inspekcji. W dłuższej perspektywie działania te mogą przy - czyniać się do ograniczenia liczby naruszeń przepisów prawa pracy, a tym samym do budowania bardziej przejrzy - stych i stabilnych relacji na rynku pracy. 11 Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 151 11. Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia 11.1. Pozostałe programy prewencyjne i edukacyjno-informacyjne Państwowej Inspekcji Pracy 11.1.1. Program edukacyjny „Kultura bezpieczeństwa” Rozpoczęcie życia zawodowego bywa trudnym momentem dla młodych ludzi, dlatego też Państwowa Inspekcja Pra - cy od wielu lat wychodzi z ofertą ułatwienia im podejmo- wania świadomych wyborów co do pełnienia określonych ról na rynku pracy. W związku z brakiem dedykowanego przedmiotu w szkołach średnich pomagamy przygotować młodzież do wejścia na rynek pracy. Edukujemy młode pokolenie m.in. w zakresie: legalności zatrudnienia, praw - nej ochrony pracy oraz najbardziej kluczowych zagrożeń występujących w środowisku pracy. Temu celowi służy ogólnopolski program pn. „Kultura bezpieczeństwa”, któ - ry zakłada współpracę m.in.: ze szkołami ponadpodsta- wowymi, uczelniami, kuratoriami oświaty, komendami powiatowymi Policji czy Ochotniczymi Hufcami Pracy. Prowadzimy podstawową edukację z zakresu prawa pra - cy. Szkolenia uczniów realizowane są w formie hybrydo- wej: zarówno online, co zapewnia wysoką dostępność oraz stacjonarnie. W roku 2025 zajęcia prowadziło prze - szło 1,6 tys. nauczycieli w ponad 500 placówkach oświa- towych. Liczba uczniów, którzy uczestniczyli w zajęciach prowadzonych samodzielnie przez nauczycieli przeszko - lonych przez ekspertów PIP, wyniosła ponad 72,4 tys. W spotkaniach z pracownikami naszego urzędu wzięło udział prawie 26 tys. uczniów, w tym w działaniach popu- laryzujących podejmowanie zatrudnienia zgodnie z pra- wem – ponad 4,5 tys. W realizacji programu uczestniczą nie tylko szkoły branżowe i placówki oświatowe o profilu ogólnokształcącym, ale również ośrodki szkolno-wycho - wawcze zajmujące się młodzieżą niepełnosprawną (cykl szkoleń pn. „Ochrona zatrudnienia osób z niepełnospraw - nościami”) oraz placówki wychowawcze dla młodzieży zagrożonej niedostosowaniem społecznym. Program edukacyjny realizowany był również na uczel - niach wyższych takich jak: Uniwersytet Gdański, Akademia Tarnowska, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie, Politechnika Śląska, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu czy Politechnika Opolska. W spo - tkaniach ekspertów inspekcji ze studentami wzięło udział ponad 2,8 tys. osób. W działaniach popularyzacyj- nych łącznie w całej Polsce wzięło udział około 10,2 tys. studentów . Szkolenia i wykłady z młodzieżą uzupełniły telefoniczne dyżury eksperckie (np. dla młodych pracowników podejmu - jących prace sezonowe), konkursy (np. konkurs plastyczny pn. „Bezpieczna praca, szczęśliwy dom” czy konkurs wie - dzy w ramach projektu edukacyjnego „Start w dorosłość”), webinaria (np. cykl webinariów edukacyjnych pn. „Prawo pracy w 45 minut”, „Moja pierwsza praca – przepisy, które warto znać”), organizacja Dni Otwartych Drzwi w inspek - toratach, plenerowe wydarzenia edukacyjne (np. „Dzień z Państwową Inspekcją Pracy”) oraz różnego rodzaju akcje letnie organizowane przez okręgowe inspektoraty pracy. W wakacje, aby dotrzeć z przekazem do młodych ludzi, nasz urząd organizował liczne stoiska informacyjno-pro - mocyjne, np. w Parku Śląskim w Chorzowie, gdzie udzie- lano informacji o obowiązujących przepisach związanych z podejmowaniem pierwszej pracy i pracą wakacyjną. Aktywnie wspieraliśmy także inicjatywy podjęte przez Hufce Pracy, np. podczas gry terenowej dla mło - dzieży pn. „Poznaj Hufiec w Akcji” w Olkuszu, w której Szkolenie dla stypendystów Fundacji „Dzieło Nowego Tysiąclecia” w Myczkowcach Dyżur eksperta w Okręgowym Inspektoracie Pracy w Szczecinie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 152 ROZDZIAŁ 11 nastoletni uczestnicy mieli okazję sprawdzić swoją wiedzę m.in. z zakresu bhp. Z kolei w województwie warmińsko - -mazurskim, w ramach działań skierowanych do młodego odbiorcy, realizowana była kampania informacyjno-prewen - cyjna pn. „Patent na pierwszą pracę”. Dzięki niej młodzi ludzie mogli zapoznać się z przepisami prawa pracy przy zatrudnieniu, w szczególności z uprawnieniami i obowiąz - kami związanymi z określonymi rodzajami umów, czasem pracy, wynagrodzeniem oraz zagrożeniami zawodowymi, które mogą wystąpić podczas pracy. Latem, w miejsco - wościach turystycznych takich jak: Ostróda, Giżycko czy Mikołajki, zorganizowano mobilne stoiska poradnictwa prawnego, na których inspektorzy pracy dzielili się wie - dzą z młodymi ludźmi. Edukacja dla młodzieży przybie- rała bardzo atrakcyjne formy podczas festynów, pikników (np. stoisko PIP nad Jeziorem Tarnobrzeskim na pikniku wakacyjnym pod hasłem „Kręci mnie bezpieczeństwo w lecie”) czy festiwali muzycznych takich jak: RAP STACJA FESTIWAL 2025, Połczyn Fest czy Pol’and’Rock Festival. Nowatorskim pomysłem, w ramach realizacji progra - mu edukacyjnego „Kultura bezpieczeństwa”, był również udział inspektorów pracy oraz pracowników merytorycznych z Kielc w wakacyjnych spotkaniach z młodzieżą zagrożo - ną niedostosowaniem społecznym w placówkach wycho- wawczych. W 2025 r. rozpoczęto realizację projektu edukacyjno-profilaktycznego pn. „Kompas Pracy” , skierowanego do młodzieży z placówek opiekuńczo-wycho - wawczych województwa świętokrzyskiego, w celu zapew- nienia osobom opuszczającym te placówki wiedzy, umiejętności i wsparcia, które umożliwią im bezpieczne i świadome wejście na rynek pracy. Za warte wyróżnienia działanie, upowszechniające wiedzę z zakresu prawa pra - cy i bhp, należy uznać także współpracę urzędu ze Stowa- rzyszeniem Sursum Corda w ramach akcji „Legalna praca poprzez edukację”. Przygotowano video-lekcję o zasadach podejmowania pracy przez młodocianych. Odbiorcą były placówki edukacyjne w całym kraju. Ważnym elementem szerzenia idei „Kultury bezpieczeństwa” był także projekt informacyjny pn. „Pierwsza praca – pierwszy krok”, realizo - wany na terenie województwa śląskiego. Jego celem było rozpowszechnienie obowiązujących przepisów dotyczących m.in. powierzania pracy sezonowej, zatrudniania młodo - cianych, legalności zatrudnienia, zawierania umów o pra- cę, a także kwestii dotyczących wynagrodzenia za pracę z tytułu umów o pracę i umów cywilnoprawnych. Idea pro - gramu „Kultura bezpieczeństwa” była również realizowana poprzez udział przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy w licznych targach. Inspektorzy pracy w 2025 r. wzięli udział m.in. w Akademickich Targach Pracy na Politechnice Wro - cławskiej, w Inżynierskich Targach Pracy i Przedsiębiorczo- ści zorganizowanych przez Politechnikę Śląską w Gliwicach, Targach Pracy UWM w Olsztynie czy Targach Pracy organi - zowanych przez powiatowe urzędy pracy. Podczas realizacji programu odbiorcom przekazywano publikacje PIP m.in.: „Praca w wakacje”, „Moja pierwsza pra - ca”, „Praca zdalna” – łącznie ponad 26,4 tys. sztuk. Inicjatywy podejmowane podczas Programu propago - wane były w mediach (np. w Radiu Eska, w Radiu Katowice, w Radiu Plus, w Radiu Kielce, w Radiu Lublin, w Telewizji Starachowice). Informacje o wydarzeniach dla młodzieży były także publikowane za pośrednictwem mediów spo - łecznościowych takich jak: YouTube, twitter.com/x czy facebook.pl (np. rolka promocyjna nagrana przy współpra - cy z Operą i Filharmonią Podlaską – w Europejskim Cen- trum Sztuki im. Stanisława Moniuszki w Białymstoku). Program „Kultura bezpieczeństwa’ na stałe wpisał się do programu działania placówek edukacyjnych. Każdego roku przybywają nowe szkoły, które realizują zajęcia eduka - cyjne pod egidą „Kultury bezpieczeństwa”, do czego w znacz- nym stopniu przyczynia się ogólnopolski konkurs wiedzy dla młodzieży pn. „Poznaj swoje prawa w pracy” organizowany m.in. pod honorowym patronatem Minister Edukacji. 11.1.2. Program edukacyjny „Bezpieczny warsztat szkolny” Idea programu edukacyjno-prewencyjnego PIP „Bezpieczny warsztat szkolny” W trosce o bezpieczeństwo pracowników młodocianych podczas nauki zawodu w warsztatach szkolnych i pracow - niach praktycznej nauki zawodu Główny Inspektor Pracy zainicjował program edukacyjno-profilaktyczny pn. „Bez - pieczny warsztat szkolny”. Działania programowe były realizowane w okresie marzec – grudzień 2025 r. przez okręgowe inspektoraty Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki na Pol’and’Rock Festival w ramach promocji programu edukacyjnego pn. „Kultura bezpieczeństwa” Targi Pracy zorganizowane przez Powiatowy Urząd Pracy oraz Zespół Szkół Technicznych w Leżajsku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 153 pracy we współpracy z wojewódzkimi kuratorami oświaty oraz dyrektorami i nauczycielami pracującymi w szkołach, w których funkcjonują miejsca praktycznej nauki zawodu. Głównym celem naszych działań było wyelimino - wanie zagrożeń związanych z obsługą maszyn wyko- rzystywanych w procesie edukacyjnym. Realizacja programu ma również służyć podniesieniu poziomu bezpie - czeństwa zajęć lekcyjnych i znajomości przepisów i zasad bhp w tych placówkach. Do osiągnięcia wskazanych wyżej celów posłużyły szkolenia oraz doradztwo prawne i techniczne adreso - wane do dyrekcji i pracowników szkół . W każdym OIP został wyznaczony koordynator, który odpowiadał za kon - takty ze szkołami biorącymi udział w programie i prowa- dził konsultacje w zakresie zorganizowania bezpiecznych warsztatów szkolnych. Realizacja programu – współpraca PIP ze szkołami Inspektorzy pracy, opierając się na informacjach z wojewódzkich kuratoriów oświaty oraz na własnej wie - dzy i doświadczeniu, wyselekcjonowali w każdym woje- wództwie te szkoły, w których warsztatach i pracowniach praktycznej nauki zawodu są eksploatowane maszyny zaliczane do niebezpiecznych, tj. z ręcznym podawaniem i odbieraniem materiału. W porozumieniu z dyrekcjami szkół ustalono harmo - nogramy szkoleń dla osób odpowiedzialnych za bezpie- czeństwo uczniów podczas praktycznej nauki zawodu. Ponadto, szkoły zostały wyposażone w specjalistycz - ne publikacje, jak „Użytkowanie maszyn. Minimalne wymagania dotyczące bhp” oraz „Lista kontrolna”, przy - gotowana specjalnie dla warsztatów i pracowni szkol- nych. Na podstawie przekazanych materiałów szkoły biorące udział w programie przeprowadziły samodziel - ne kontrole maszyn wykorzystywanych w procesie kształcenia. Następnie inspektorzy pracy byli zapraszani przez dyrektorów do przeprowadzenia końcowego przeglądu bezpieczeństwa warsztatów i pracowni szkolnych. Podczas weryfikacji zmian wprowadzonych w szkołach korzystano z raportów dokumentujących działania podjęte przez szko - ły w wyniku samodzielnych kontroli. Ujawnione nieprawidłowości Nieprawidłowości zidentyfikowane przez inspektorów pra - cy w warsztatach szkolnych dotyczyły znaczącej grupy maszyn, przede wszystkim obrabiarek służących do obrób - ki metali skrawaniem z ręcznym podawaniem i odbiorem materiału. W tej grupie maszyn stwarzających wysokie zagrożenie dla operatorów skontrolowano m.in. tokarki uni - wersalne, szlifierki stołowe dwutarczowe, szlifierki kamie- niowe (ostrzałki), wiertarki stołowe i wiertarki kadłubowe oraz frezarki górnowrzecionowe. Najczęściej ujawniane nieprawidłowości dotyczyły możliwości wystąpienia ryzyka bezpośredniego kontak - tu z ruchomymi częściami maszyn, który mógł skutkować wypadkiem. Często w maszynach i urządzeniach brakowa - ło osłon lub innych urządzeń ochronnych, które zapobiegają dostępowi do strefy zagrożenia lub urządzeń zatrzymują - cych ruch części niebezpiecznych. Ponadto, w wielu przy- padkach wskazano, że wokół maszyn nie było wyznaczonej i właściwie oznakowanej strefy niebezpiecznej. Inspektorzy pracy stwierdzali również, że stan instala- cji i eksploatowanych urządzeń elektrycznych stwarzał dla pracowników szkoły i uczniów zagrożenie porażenia prą - dem elektrycznym. W trakcie kontroli odnotowano także nieliczne przypadki braku wymaganego oświetlenia elek - trycznego w sytuacji, gdy oświetlenie światłem dziennym nie było wystarczające. „Bezpieczny warsztat szkolny” – informacje o szkoleniach WyszczególnienieLiczba Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli przepro- wadzone przez OIP-y w ramach programu 47 Przeszkoleni dyrektorzy i nauczyciele525 Szkolenia dla uczniów, którzy korzystają z warsztatów szkolnych 9 dane wg stanu na dzień 31.12.2025 r. „Bezpieczny warsztat szkolny” – wyniki realizacji programu w szkołach posiadających warsztaty szkolne i pracownie praktycznej nauki zawodu WyszczególnienieLiczba Szkoły prowadzące warsztaty szkolne (z uwzględnieniem informacji przekazanych przez wojewódzkie kuratoria oświaty) 1365 Szkoły prowadzące warsztaty szkolne zakwalifikowane do udziału w programie 183 Szkoły, które przekazały raport po dokonaniu samodzielnej kontroli warsztatu szkolnego 134 Szkoły, które zaprosiły inspektora pracy na przegląd warsztatu szkolnego po zmia- nach poprawiających bezpieczeństwo pracy 97 Szkoły, w których przegląd warsztatu szkol- nego został przeprowadzony z wynikiem pozytywnym 97 Maszyny używane w szkolnych warsztatach, które objęto przeglądem zakończonym wynikiem pozytywnym 983 Uczniowie korzystający w roku szkolnym 2025-2026 z maszyn dostosowanych do wymogów bezpieczeństwa w wyniku audytów 5511 dane wg stanu na dzień 31.12.2025 r. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 154 ROZDZIAŁ 11 W części skontrolowanych maszyn przyciski sterują- ce były niewłaściwie opisane i oznakowane, zdarzało się również, że nie było wyłączników awaryjnych lub były one niesprawne. Brakowało także informacji o wadliwie działają - cych układach sterowania np. uruchomienie maszyny było możliwe inaczej niż przez odpowiedni element sterowniczy. Niekiedy maszyny uruchamiały się samoczynnie po zaniku energii i ponownym przywróceniu zasilania, co stwarzało zagrożenie wypadkowe. 11.1.3. Program prewencyjny „Zdobądź Dyplom PIP” Program „Zdobądź Dyplom PIP”, przeznaczony jest dla mikro- i małych pracodawców, zatrudniają - cych do 20 osób. Jego celem jest wspieranie wskazanych podmiotów w doprowadzeniu zakładów pracy do funkcjo - nowania zgodnego z przepisami prawa pracy i pomaganie w zapewnieniu trwałej poprawy warunków pracy, szczegól - nie w branżach, w których występują znaczące zagroże- nia wypadkowe. W takich zakładach występuje najwięcej nieprawidłowości w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy, co wynika z niewielkiej wiedzy tych pracodawców z zakresu prawnej ochrony pracy, jak i technicznego bez - pieczeństwa pracy. Generuje to problemy z identyfikacją zagrożeń zawodowych i doborem efektywnych środków przeciwdziałania tym zagrożeniom. Program opiera się na zasadzie samokontroli warun- ków pracy, oznaczającej bezpośrednie zaangażowanie pracodawców w prowadzenie działań korygujących braki i uchybienia w przestrzeganiu prawa. Przynosi to trwalsze efekty, dzięki nabywaniu przez pracodawców uczestniczą - cych w programie praktycznych umiejętności w zakresie oceny warunków pracy w zakładzie i skutecznego przeciw - działania występującym zagrożeniom. Najważniejszym etapem programu jest specjalistycz- ne szkolenie, podczas którego przekazywana jest pod- stawowa wiedza z zakresu obowiązujących regulacji prawnych, pozwalających zapewnić bezpieczną pracę. Uczymy pracodawców korzystania z publikacji „Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy. Lista kon - trolna z komentarzem”, która umożliwia przeprowadzenie samokontroli. Uczestnicy szkolenia są informowani, że udział w programie jest dobrowolny, pomoc ze strony inspekto - rów pracy obejmuje doradztwo i wsparcie na etapie samo- kontroli warunków pracy i korygowania stwierdzonych nieprawidłowości, a także w trybie konsultacyjnym ustalane jest, w jakim terminie pracodawcy mają dostosować swój zakład do obowiązujących przepisów. Samodzielna korekta nieprawidłowości powoduje wzrost zaangażowania pracodawców w poprawę warunków pracy, zwiększają się również ich kompetencje w organizowaniu Laureaci programu prewencyjnego „Zdobądź Dyplom PIP” w OIP w Rzeszowie Oznakowane maszyny tablicą informującą o wyłączeniu z eksploatacji oraz o zabezpieczeniu w sposób trwały przed możliwością uruchomienia – realizacja zalecenia inspektora pracy Obrabiarka po zamontowaniu osłony wrzeciona i uchwytu narzędziowego – dostosowanie maszyny do zaleceń inspektora pracy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 155 bezpiecznych miejsc pracy oraz zdolność do samodziel- nego rozwiązywania problemów z obszaru bhp. Po etapie samokontroli u uczestników przeprowadzana jest kontrola sprawdzająca , której pozytywny wynik zapewnia przyzna- nie pracodawcy Dyplomu Państwowej Inspekcji Pracy. W roku sprawozdawczym okręgowe inspektoraty pra - cy przeprowadziły 66 szkoleń (stacjonarnych i zdalnych). W programie wzięły udział zakłady z następujących branż: budowlanej (w tym stolarki budowlanej), gastronomicznej, stolarskiej (w tym stolarstwa meblowego), usług księgo - wych, handlu detalicznego i hurtowego, napraw pojazdów samochodowych i motocykli, kosmetycznej (w tym salony urody i gabinety medycyny estetycznej), branży produkcyj - nej, sportu i turystyki, telekomunikacji, gospodarki odpa- dami, opieki zdrowotnej i pomocy społecznej, doradztwa podatkowego, usług hotelarskich, usług kurierskich, usług leśnych (ZUL), a także jednostki samorządowe i samorzą - dowe jednostki kultury. „Zdobądź Dyplom PIP” daje pracodawcom możli - wość weryfikacji stanu bezpieczeństwa pracy w zakła- dzie, jego stabilizacji lub jej zapewnienia na wyższym poziomie, przy praktycznym wsparciu inspektorów pracy w działaniach dostosowawczych, a także budowaniu i uak - tualnianiu wiedzy na specjalnych szkoleniach wprowadza- jących do programu. Dla pracodawców najsilniejszą motywacją skłaniają - cą do przystąpienia do programu są: możliwość uzyskania bezpłatnej diagnozy stanu przestrzegania prawnego i tech - nicznego bezpieczeństwa pracy w zakładzie, zapoznanie się z aktualnymi przepisami prawa pracy i bhp, zdobycie prak - tycznej wiedzy o zasadach organizacji bezpiecznych stano- wisk pracy, a także skorzystanie z porad inspektorów pracy. Kolejny rok realizacji programu „Zdobądź Dyplom PIP” potwierdził jego skuteczność we wspieraniu pracodawców w poprawie warunków pracy i kształtowaniu kultury bezpie - czeństwa w najmniejszych zakładach pracy. Zrealizowane działania naprawcze i dostosowawcze przyniosły nie tylko poprawę stanu bezpieczeństwa pracy, ale również uświadomiły konsekwencje zaniedbań w tym obszarze. Najwięcej trudności w realizacji programu przyspa - rza rekrutacja pracodawców. Właściciele małych firm nie mogą pozwolić sobie na pozostawienie pracowników bez nadzoru, dlatego trudno im udać się do miasta wojewódz - kiego na szkolenie i zadeklarować pełne zaangażowanie w program prewencyjny. Należy rozważyć unowocześnie - nie narzędzi wspierających program, którymi są lista kon- trolna i wydawnictwa inspekcyjne przygotowane dla konkretnych branż, przy wykorzystaniu dostępnych obec - nie rozwiązań technologicznych, które zapewniłyby szyb- ki dostęp do aktualnych przepisów z ich omówieniem oraz do list kontrolnych wspierających zmiany koniecz - ne do przeprowadzenia w zakładach pracy. Program „Zdobądź Dyplom PIP”, prowadzony nie - przerwanie od 2000 roku został ukończony z sukcesem, potwierdzonym przyznaniem Dyplomu PIP, przez blisko 10 tysięcy pracodawców. Zaangażowanie pracodawców nagradzane jest corocznie podczas gal podsumowujących działalność prewencyjno – promocyjną okręgów. 11.1.4. Program profilaktyczny „Prewencja zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy” Wyzwania współczesnego świata pracy to także czynniki psychospołeczne: stres, mobbing i dyskryminacja. Niewielka świadomość znaczenia tych zjawisk dla zachowania zdrowia w pracy skutkuje pojawiającymi się problemami zdrowot - nymi, absencjami w pracy oraz fluktuacją kadr. W związku z tym w 2025 r. przygotowaliśmy dla pracodawców i pracow - ników program prewencyjny pozwalający przeanalizować skalę tych zjawisk w swoim zakładzie pracy, dzięki przekaza - nym narzędziom diagnostycznym i wsparciu eksperckiemu psychologów zatrudnionych w naszym urzędzie. Edukacja oraz praktyczne szkolenia umożliwiły firmom m.in. wdroże - nie skutecznej profilaktyki antymobbingowej i zbudowanie kultury pracy opartej na dobrostanie pracowników. Przystąpienie do realizacji programu poprzedziła kampania informacyjna w mediach społecznościowych Gala podsumowująca działania prewencyjne OIP w Poznaniu, w Sali Sesyjnej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu, 20 listopada 2025 r. Wyniki realizacji programu „Zdobądź Dyplom PIP” WyszczególnienieLiczba Szkolenia ogółem 149 Uczestniczący w szkoleniach pracodawcy i przedsiębiorcy 4756 Przeszkoleni cudzoziemcy529 Stoiska, punkty informacyjne66 Konferencje, seminaria, spotkania itp.49 Egzemplarze wydawnictw wykorzystanych do realizacji programu 4297 Doniesienia w mediach lokalnych i regionalnych (inspirowane przez OIP) 57 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 156 ROZDZIAŁ 11 i na stronach internetowych okręgów, promująca wie- dzę o zagrożeniach psychospołecznych oraz informująca o naborze do programu. Jego uczestników rekrutowaliśmy poprzez zaproszenia e-mailowe. Część z nich stanowiły bezpośrednie zgłoszenia firm, które – zachęcone pozytyw - nymi rekomendacjami z poprzednich edycji – potwierdziły wysokie zainteresowanie programem. W okręgowych inspektoratach pracy podjęto działania wobec prawie 22 tys. podmiotów, w tym ponad 15 tys. pracowników i ponad 1,6 tys. pracodawców, a także 16 organizacji zrzeszających pracodawców, 408 organiza - cji związkowych oraz 199 Społecznych Inspektorów Pracy (SIP). Ponadto w program zaangażowało się prawie 370 przedstawicieli służby bhp, 160 przedstawicieli służb mun - durowych i medycznych oraz 89 przedstawicieli samorządu i 11 osób reprezentujących prokuraturę i sądy. Naszą ofertę skierowaliśmy także do uczniów i studentów, z których prawie tysiąc mogło zapoznać się z ofertą inspekcji, oraz do przedstawicieli 32 placówek naukowo-badawczych. W 2025 r. zrealizowano 308 szkoleń dla ponad 15 tys. osób , koncentrując się na identyfikacji zagrożeń psycho- społecznych oraz ustawowych obowiązkach pracodawców w zakresie przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji. Program wyposażył uczestników w techniki redukcji stre - su i zarządzania czasem, a także w praktyczne procedury reagowania na nieprawidłowości, w tym zasady prowadze - nia poufnych dochodzeń wewnętrznych w przypadku wystą- pienia przedmiotowych zjawisk. Działania te skutecznie wsparły budowę kultury organizacyjnej opartej na sza - cunku i profesjonalnych politykach antymobbingowych. Szkolenia prowadzono w formie stacjonarnej w siedzibach pracodawców, a także online. Koordynatorzy programu wspierali przedsiębior - ców w ocenie stresogenności cech pracy przy uży- ciu Skali Ryzyka Psychospołecznego (narzędzia opracowanego przez Instytut Medycyny Pracy). Proces ten opiera się na analizie ankiet przekazywanych do Głównego Inspektoratu Pracy, na podstawie których ekspert opraco - wuje konkretne propozycje działań naprawczych. Program przynosi wymierne efekty w obszarze profilakty - ki zdrowia psychicznego. W 2025 r. badaniem objęto prawie 1,6 tys. pracowników z 35 przedsiębiorstw, co pozwo- liło na skuteczną identyfikację źródeł stresu i wdrożenie dedykowanych rozwiązań prewencyjnych. W 2025 r. zrealizowaliśmy ogólnopolski cykl konferen- cji we wszystkich województwach, poświęcony analizie orzecznictwa oraz metodom przeciwdziałania mobbingo - wi. Przedsięwzięcie zostało objęte patronatem honorowym Zaproszenie do programu Szkolenie. Mobbing, dyskryminacja, molestowanie Badanie stresu narzędziem SRP SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 157 Wicemarszałek Sejmu pani Moniki Wielichowskiej oraz Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pani Agnieszki Dziemianowicz-Bąk. W merytorycznej dyskusji nad popra - wą standardów pracy wzięli udział Główny Inspektor Pra- cy oraz liczni przedstawiciele środowisk sądowniczych i naukowych. Panele dyskusyjne, zorganizowane podczas tych wydarzeń, stały się platformą wymiany doświadczeń mię - dzy pracodawcami a przedstawicielami załogi. Pozwoliły na wypracowanie skutecznych strategii antymobbingo - wych. Debaty koncentrowały się na dwóch filarach: rede- finicji mobbingu w Kodeksie pracy oraz rozszerzeniu uprawnień kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy. Ini - cjatywa ta nie tylko pozwoliła na wielowymiarową diagno- zę zagrożeń psychospołecznych, lecz także wyznaczyła nowe standardy relacji w układzie pracodawcy – strona społeczna. Podczas grudniowej konferencji zorganizowanej w Sejmie pn. ,,Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” podsumowaliśmy ogólnopolskie wydarzenia poświęcone problematyce mobbingu i skutecznym metodom przeciw - działania temu zjawisku. Ukoronowaniem całorocznych działań w obszarze pre- wencji zagrożeń psychospołecznych było przygotowanie publikacji pt. ,,Prezentacja dobrych praktyk w zakresie prewencji zagrożeń psychospołecznych. Poradnik dla pracodawców”. Koordynatorzy programu z okręgowych inspektoratów pracy aktywnie zaangażowali się w rekru - tację firm, które w 2025 r. podzieliły się swoimi spraw- dzonymi praktykami z zakresu przeciwdziałania tym zagrożeniom. Na podstawie zebranych doświadczeń 50 przedsiębiorstw przeprowadziliśmy szczegółową anali - zę przekazanych dobrych praktyk i opracowaliśmy porad- nik stanowiący empiryczny fundament prewencji zagrożeń psychospołecznych. W trakcie realizacji programu, podczas zorganizowa - nych wydarzeń, przygotowaliśmy stoiska informacyj- ne, na których osoby zainteresowane mogły uzyskać porady prawne, otrzymać broszury, informatory i publikacje związane z tematyką przeciwdziałania stresowi w pracy, mobbingowi i dyskryminacji. Dodatkowo promocję pro - gramu wspierała organizacja dyżurów eksperckich oraz zaangażowanie w działania Stowarzyszenia Antymobbin - gowego OSA, czego efektem było uruchomienie cyklicz- nych dyżurów eksperckich dla osób poszkodowanych. W ramach prowadzonych działań udzielano porad praw - nych w zakresie przeciwdziałania negatywnym zjawiskom psychospołecznym, w tym mobbingowi, dyskryminacji oraz molestowaniu seksualnemu. Ponadto aktywność ta obej - mowała edukację pracowników, ukierunkowaną na rozpo- znawanie wczesnych sygnałów mobbingu oraz innych form przemocy w miejscu pracy. Tematyka zagrożeń psychospołecznych oraz założe - nia programu były szeroko popularyzowane w kanałach informacyjnych okręgowych inspektoratów pracy – na stronie internetowej oraz profilach Facebook, LinkedIn i X. Za pośrednictwem artykułów eksperckich i bieżących komunikatów budowano świadomość w zakresie stresu zawodowego oraz zachęcano do aktywnego udziału w pro - gramie. Strona www.streswpracy.pl służyła jako baza Wystąpienie Głównego Inspektora Pracy podczas konferencji w OIP w Kielcach Konferencja w Sejmie ,,Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” – prezentacja poradnika Współpraca z mediami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 158 ROZDZIAŁ 11 wiedzy, udostępniająca wszystkie wydawnictwa inspekcji dotyczące mobbingu, dyskryminacji oraz stresu. W 2025 r. współpraca z mediami stanowiła ważny filar działań prewencyjnych, umożliwiając dotarcie do sze - rokiego grona odbiorców. Dzięki aktywności Głównego Inspektora Pracy, inspektorów pracy oraz rzeczników prasowych OIP, skutecznie nagłośniono problematykę zagrożeń psychospołecznych. Głównym celem debat i wywiadów była promocja bezpieczeństwa psychicz - nego oraz upowszechnianie praktycznych narzędzi antymobbingowych. W ramach działań prewencyjno-informacyjnych roz- dysponowano prawie 21 tys. egzemplarzy publikacji Państwowej Inspekcji Pracy dotyczących czynników psy- chospołecznych. Materiały te udostępniano uczestnikom szkoleń zarówno w formie papierowej, jak i elektronicz - nej. Pomimo rosnącej popularności formatów cyfrowych, wydawnictwa tradycyjne wciąż stanowią kluczowy ele - ment edukacyjny. Pozostają one niezbędne dla pracow- ników niekorzystających z narzędzi informatycznych oraz osób preferujących klasyczne formy przyswajania wiedzy. 11.1.5. Kampania popularyzująca najnowsze rozwiązania prawa pracy dotyczące rodzicielstwa „Rodzice w pracy” Pracownicy-rodzice zyskali w ostatnim czasie nowe upraw- nienia wynikające ze zmian w Kodeksie pracy. W związku z tym w 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła kampanię „Rodzice w pracy”, żeby przybliżyć i wyjaśnić zasady korzystania z tych rozwiązań, zwiększając świa- domość przepisów prawa pracy oraz edukując w zakresie uprawnień rodzicielskich. Działania kierowano do pracują - cych matek i ojców oraz do pracodawców, a Państwowa Inspekcja Pracy pomagała lepiej zrozumieć praktyczne znaczenie nowych regulacji. Na stronie internetowej pip.gov.pl uruchomiono pod- stronę kampanii „Rodzice w pracy”, która stanowiła źró- dło informacji o kampanii i uprawnieniach rodzicielskich, zachęcając pracowników i pracodawców do zapozna - nia się z dostępnymi rozwiązaniami. Strona zachęca- ła do udziału w szkoleniach prowadzonych przez okręgowe inspektoraty pracy oraz kierowała do przygotowanych materiałów merytorycznych, publikacji, a także nagrań edukacyjnych i treści informacyjnych. Publikacje PIP popularyzujące najnowsze rozwiązania prawa pracy dotyczące rodzicielstwa Podstrona kampanii „Rodzice w pracy” na pip.gov.pl SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 159 ●udział ekspertów Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kra- kowie w konferencji „Working Mum Summit” organizowa- nej przez Fundację „Rodzic w Mieście”. Realizacja kampanii „Rodzice w pracy” potwierdziła zapotrzebowanie pracowników i pracodawców na wiedzę dotyczącą uprawnień pracowniczych związanych z rodziciel - stwem. Prowadzone szkolenia, webinaria, konferencje oraz inne formy przekazywania informacji spotkały się z dużym zainteresowaniem uczestników, a dla wielu z nich bezpo - średni kontakt z ekspertem PIP stanowił okazję do zdobycia nowych informacji lub uporządkowania i ugruntowania wie - dzy. Podczas spotkań najczęściej zadawano pytania doty- czące możliwości wykonywania pracy w trakcie korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowaw - czego, zasad korzystania z dziewięciotygodniowej części urlopu rodzicielskiego oraz stosowania elastycznej organi - zacji czasu pracy. Kampania „Rodzice w pracy” została zakończo- na w 2025 r., jednak działania informacyjne będą kontynuowane. 11.1.6. Pozostałe działania prewencyjno- promocyjne Państwowej Inspekcji Pracy Oprócz inicjatyw przewidzianych w Programie działa- nia na 2025 r. przygotowaliśmy szereg wydarzeń, wyni- kających z bieżących oczekiwań partnerów społecznych i instytucjonalnych oraz pojawiających się możliwości przekazania odbiorcom wiedzy i informacji prewencyj - no-edukacyjnych. Wydarzenia te służyły popularyzacji prawa pracy, kształtowaniu właściwych postaw sprzyja - jących bezpiecznemu wykonywaniu pracy oraz zapobie- ganiu zagrożeniom zawodowym i wypadkowym. Oprócz szkoleń z zakresu prawa pracy, w tym bhp, organizowa - liśmy warsztaty, udzielaliśmy porad na stoiskach infor- macyjnych, a także publikowaliśmy treści dotyczące ochrony pracy w środkach masowego przekazu. Eksperci z okręgowych inspektoratów pracy uczestniczyli w tar - gach i konferencjach, jak również w posiedzeniach spe- cjalnych zespołów partnerskich. Opracowaliśmy nowe publikacje: „Prawo pracy dla rodziców”, „Prawna ochrona stosunku pracy kobiet w ciąży” oraz „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców” . Materiały w przystępny sposób wyjaśniają zasa- dy korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem, ochronę zatrudnienia oraz obowiązki pracodawców wobec pracowników-rodziców. Publikacje udostępniliśmy w for - mie elektronicznej, a także przekazywaliśmy w wersji dru- kowanej uczestnikom szkoleń, seminariów, konferencji oraz wydarzeń informacyjnych organizowanych w ramach kampanii. Informacje o zmianach przepisów oraz materiały edukacyjne upowszechnialiśmy także w mediach społecz - nościowych, w szczególności na profilach LinkedIn, Face- book, Instagram, Youtube oraz X. Okręgowe inspektoraty pracy wykorzystywały własne profile w serwisie Facebook, do informowania o wyda - rzeniach w toku kampanii, do których zaliczyć można szkolenia, spotkania informacyjne, poradnictwo prawne oraz webinaria. Na dotarcie do pracodawców i pracow - ników z wielu branż pozwoliła współpraca z partnerami lokalnymi, w tym m.in. z oddziałami Zakładu Ubezpie - czeń Społecznych, urzędami pracy, jednostkami samo- rządu terytorialnego, placówkami ochrony zdrowia oraz szkołami rodzenia. W 2025 r. objęliśmy swoimi działania - mi 5,8 tys. odbiorców, w tym ponad 1,6 tys. pracowni- ków i ponad 1,1 tys. pracodawców. Przeprowadziliśmy 93 szkolenia dla ponad 3,3 tys. uczestników. Poniższe przykłady ilustrują różnorodne formy realizacji kampa- nii na poziomie lokalnym: ●spotkanie informacyjne dla pracodawców zorganizo- wane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszo- wie we współpracy z Powiatowym Urzędem Pracy w Dębicy oraz Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie; ●webinar „To Twoje prawo! Uprawnienia pracownicze związane z rodzicielstwem” zorganizowany przez Okrę - gowy Inspektorat Pracy w Gdańsku w ramach wydarzenia „Marzec na Obcasach 2025”; ●dyżury eksperta Okręgowego Inspektoratu Pracy w Byd - goszczy dla czytelników lokalnej prasy („Gazeta Pomor- ska”, „Express Bydgoski”, „Nowości – Dziennik Toruński”); ●szkolenie dla pracowników Politechniki Opolskiej, któ - rzy również mieli okazję do zadawania pytań i wymiany doświadczeń; ●konferencja „Pracownicze uprawnienia rodzicielskie – kierunek zmian w przepisach prawa pracy i ubez - pieczeń społecznych”, organizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego; ●Dni Otwarte Okręgowego Inspektoratu Pracy w Szcze - cinie połączone z festynem rodzinnym dla mieszkańców miasta; ●webinarium „Rodzice w pracy. Uprawnienia pracownicze, podatkowe i ubezpieczeniowe”, zorganizowane w ramach Olsztyńskiego Forum Administracji dla Biznesu z udzia - łem Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie, Zakła- du Ubezpieczeń Społecznych oraz Izby Administracji Skarbowej; Szkolenie dla pracowników Politechniki Opolskiej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 160 ROZDZIAŁ 11 W roku sprawozdawczym szczególnie ważna dla Pań- stwowej Inspekcji Pracy była aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych . Samodzielnie bądź z part- nerami społecznymi organizowaliśmy liczne konferencje, warsztaty i szkolenia poświęcone różnym zagadnieniom dotyczącym zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. Główne obszary problemowe to skuteczne przeciwdzia - łanie dyskryminacji, dodatkowe uprawnienia pracownika niepełnosprawnego wynikające ze stosunku pracy, mecha - nizmy dofinansowania wynagrodzeń i składek na ubezpie- czenia społeczne, efektywne formy aktywizacji zawodowej i wsparcia w poszukiwaniu pracy, a także praktyczne aspek - ty funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej i zakła- dów pracy chronionej. Przykładem, dobrze ilustrującym nasze zaangażowanie, jest konferencja „Osoba z niepełnosprawnością w zatrud - nieniu. Przez sport do aktywizacji zawodowej”, która odby- ła się we wrześniu 2025 r. w Bydgoszczy. Organizatorami tego wydarzenia byli Okręgowy Inspektorat Pracy w Byd - goszczy, Kujawsko-Pomorski Oddział Państwowego Fun- duszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w Toruniu oraz Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Konferencja zgromadziła przedstawicieli różnych środo - wisk: ekspertów i naukowców, praktyków oraz osoby, które dzieliły się własnymi doświadczeniami z innymi uczestnika - mi. Poza zaplanowanymi wystąpieniami odbył się również panel dyskusyjny. Wydarzenie tłumaczono na polski język migowy, trans - mitowano online, a jego zapis jest dostępny w sieci. Można także wskazać udział Okręgowego Inspektora- tu Pracy w Rzeszowie w realizacji jubileuszowej XX edy- cji Konkursu LODOŁAMACZE 2025, której inicjatorem jest Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepeł - nosprawnych. Ta inicjatywa ma na celu uhonorowanie pracodawców zatrudniających osoby niepełnospraw - ne, a także instytucji i osób zaangażowanych w łama- nie stereotypów, uprzedzeń, a przede wszystkim lodów obojętności na los osób z niepełnosprawnością, zwłasz - cza na rynku pracy. Okręgowe inspektoraty pracy uczestniczyły także w regionalnych i lokalnych targach pracy dla osób niepełno - sprawnych. Przykładem może być XII edycja Targów Pra- cy dla Osób z Niepełnosprawnościami zorganizowanych w Białymstoku przez Fundację Aktywizacja przy udziale Okręgowego Inspektoratu Pracy w Białymstoku. Okręgowe inspektoraty pracy systematycznie organizo - wały stoiska informacyjne podczas różnych imprez i wyda- rzeń adresowanych do osób niepełnosprawnych oraz prowadziły cieszące się dużą popularnością telefoniczne dyżury ekspertów. W roku sprawozdawczym okręgowe inspektoraty pracy przeprowadziły 711 szkoleń dla różnych podmiotów, ponad szkolenia wynikające z programów prewencyjnych uję - tych w Programie działania na 2025 r. W szkoleniach tych wzięło udział ponad 5,6 tys. pracowników, ponad 3 tys. społecznych inspektorów pracy, 2,3 tys. pracodawcó w oraz 1,8 tys. przedstawicieli służby bhp. Przy realizacji tych zadań okręgowe inspektoraty pracy współpracowały z takimi instytucjami jak: Straż Granicz - na, Państwowa Inspekcja Sanitarna, Policja, wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy, Zakład Ubezpieczeń Społecz - nych, Najwyższa Izba Kontroli, Instytut Pamięci Narodowej, Lasy Państwowe, Krajowa Administracja Skarbowa, Ogól - nopolskie Stowarzyszenie Pracowników Służby BHP, orga- nizacje związkowe, organizacje pracodawców i jednostki samorządu terytorialnego. Jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Pracy aktywnie uczestniczyły w różnych wydarzeniach kultu - ralnych i edukacyjnych organizowanych przez regionalne władze samorządowe oraz lokalne stowarzyszenia i funda - cje. Wydarzeń takich odnotowaliśmy w 2025 r. prawie 3, 2 tys. Wzięło w nich udział prawie 10 tys. osób . Osoby kontaktujące się z przedstawicielami urzę - du i odwiedzające stoiska informacyjne mogły skorzy- stać z bezpłatnych porad prawnych i uzyskać informacje na temat przepisów prawa pracy, w tym bhp, a także legal - ności zatrudnienia. Działania prewencyjno-promocyjne realizowane przez okręgowe inspektoraty pracy w 2025 r. charakteryzo- wały się dużą różnorodnością form, szerokim zakresem merytorycznym oraz znacznym zasięgiem oddziaływania. Panel dyskusyjny „Bezpieczna budowa – czy to możliwe?” z udziałem Marcina Staneckiego – Głównego Inspektora Pracy, podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich BUDMA 2025 w Poznaniu Informacja OIP w Katowicach o telefonicznym dyżurze ekspertów dla osób z niepełnosprawnością SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 161 Działania podejmowane lokalnie są dostosowane do spe- cyfiki regionu i potrzeb pracodawców oraz pracowników konkretnych branż. Pracodawcy i pracownicy najbardziej interesowali się zmianami w przepisach prawa pracy, w tym m.in.: urlopa - mi rodzicielskimi, uprawnieniami organizacji związkowych oraz zadaniami społecznych inspektorów pracy. Podsumowując, należy stwierdzić, że dostrzegamy potrzebę kontynuowania działalności szkoleniowej i dorad - czej w możliwie najszerszym ujęciu – ze względu na wciąż obserwowaną niedostateczną znajomość aktualnych prze - pisów prawa pracy i bhp, a w szczególności nieświadomość odpowiedzialności występującej w momencie powierzania pracy innym osobom. Informacje zwrotne od uczestników potwierdzają konieczność organizacji działań edukacyj - nych, w tym szkoleń, szczególnie w zakresie zmieniających się regulacji prawnych. Tego rodzaju inicjatywy wpływają na poziom przestrze - gania przepisów oraz poprawę warunków pracy, jednocze- śnie budując wizerunek inspekcji jako instytucji eksperckiej, przyjaznej i otwartej, wychodzącej naprzeciw potrzebom rynku pracy, wspierającej pracowników i pracodawców w zwiększeniu praworządności podczas zatrudniania. 11.2. Konkursy i nagrody Głównego Inspektora Pracy 11.2.1. Konkurs „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej” Od 1994 r. organizujemy ogólnopolski konkurs pn. „Pra- codawca – organizator pracy bezpiecznej”, którego celem jest promocja najlepiej zarządzanych firm pod kątem bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wdrożenia ponad - standardowych rozwiązań w dziedzinie ochrony pracy. Firmy te stanowią wzór pracodawców przyjaznych pracow - nikom, budujących wizerunek miejsca pracy, w którym well- being i work-life balance rzeczywiście istnieją. W XXXII edycji naszego prestiżowego konkursu udział wzięło 148 pracodawców w 3 kategoriach, uwzględniają- cych wielkość zatrudnienia – zakłady pracy do 49 zatrud- nionych – 40 uczestników, zakłady pracy od 50 do 249 zatrudnionych – 63 oraz zatrudniające powyżej 249 osób – 45. Zwycięzcy etapów regionalnych stanęli w szranki w etapie ogólnopolskim, do którego zakwalifikowało się 39 firm. Ocenie podlegały w szczególności ponadstan - dardowe rozwiązania techniczne i organizacyjne, skutku- jące poprawą bezpieczeństwa pracy. Na uroczystej gali w Zamku Królewskim w Warszawie Główny Inspektor Pra - cy Marcin Stanecki uhonorował statuetką MECUM TUTIS- SIMUS IBIS 9 najlepszych pracodawców. W I kategorii nagrodzono 3 firmy : EwiKor Construction Sp. z o.o., Spół- dzielnię Pszczelarską APIS w Lublinie oraz spółkę SCHRA- NER POLSKA. W II kategorii honorowe statuetki trafiły d o: Holcim Polska S.A., Knauf Bełchatów Sp. z o.o. Fabry- ki z Opola, a także do firmy Aalberts hydronic flow control Sp. z o.o. z siedzibą w Lesznie. W III kategorii laur zwy- cięstwa uzyskały trzy spółki: Grupa Żywiec, Hamilton Sundstrand Poland oraz Akzo Nobel Decorative Paints. Wyrazem szczególnego uznania dla firm, które wygrają daną edycję konkursu, jest umieszczenie ich na prestiżowej „Złotej Liście Pracodawców” Państwowej Inspekcji Pracy. 11.2.2. Nagroda im. Haliny Krahelskiej 2025 W dniu 26 listopada 2025 r. podczas uroczystości wrę- czania nagród w konkursach Państwowej Inspekcji Pra- cy na Zamku Królewskim w Warszawie wręczono Nagrody Głównego Inspektora Pracy im. Haliny Krahelskiej, jedne z najważniejszych wyróżnień w obszarze ochrony pracy w Polsce. Nagroda przyznawana jest osobom i instytu - cjom za wybitne osiągnięcia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, prewencji zagrożeń zawodowych, nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy oraz wdrażania nowator - skich rozwiązań technicznych służących poprawie warun- ków pracy. W roku sprawozdawczym wyróżnionych zostało 11 l au- reatów reprezentujących różnorodne środowiska zaan- gażowane w działania na rzecz ochrony pracy. W gronie wyróżnionych znaleźli się przedstawiciele organizacji pra - codawców i związków zawodowych, środowiska naukowe- go oraz instytucji publicznych, w tym ekonomiści, prawnicy i liderzy organizacji branżowych. Laureaci Nagrody im. Haliny Krahelskiej Gala rozdania nagród w konkursie Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej na Zamku Królewskim SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 162 ROZDZIAŁ 11 Nagrody wręczyli Główny Inspektor Pracy Marcin Sta- necki oraz Wicemarszałkini Sejmu Monika Wielichowska. 11.2.3. Konkurs „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy” Konkurs „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pra- cy” to inicjatywa promująca zaangażowanie oraz skuteczność społecznych inspektorów pracy w dzia - łaniach na rzecz poprawy bezpieczeństwa i ochrony praw pracowników. Konkurs – oprócz promocji budowa - nia wysokich standardów przestrzegania prawa pracy, a w szczególności bezpieczeństwa pracy – stanowi for - mę uznania dla osób pełniących tę odpowiedzialną funk- cję społeczną i podkreśla znaczenie ich roli w systemie ochrony pracy. Oceny zgłoszonych kandydatów dokonują zespoły eksperckie złożone z przedstawicieli Państwowej Inspek - cji Pracy oraz reprezentatywnych central związkowych w Polsce: ●Forum Związków Zawodowych, ●Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, ●Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych. W 2025 r. – po analizie 27 wniosków – Kapituła wyło - niła 16 kandydatów do wyróżnień Głównego Inspektora Pracy. Uroczyste podsumowanie konkursu oraz wręczenie nagród odbyło się 26 listopada 2025 r. na Zamku Królew - skim w Warszawie. Nagrody główne w konkursie „Najaktywniejszy Spo- łeczny Inspektor Pracy” otrzymali: 1. Mirosław Listewnik, branżowy społeczny inspektor pracy, Zakład Linii Kolejowych w Gdyni, 2. Marian Kowalski, zakładowy społeczny inspektor pracy, PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A., 3. Małgorzata Łuczyńska, zakładowy społeczny inspek- tor pracy, SAINT-GOBAIN INNOVATIVE MATERIALS POLSKA Sp. z o.o., Oddział Sekurit Transport Division w Żarach. 11.2.4. Konkurs wiedzy o prawie pracy i bhp dla uczniów szkół ponadpodstawowych „Poznaj swoje prawa w pracy” Państwowa Inspekcja Pracy od 12 lat organizuje kon- kurs pn. „Poznaj swoje prawa w pracy” dla uczniów szkół ponadpodstawowych, którzy jednocześnie uczestniczą w programie edukacyjnym „Kultura bezpieczeństwa”. W roku szkolnym 2024/2025 do I etapu konkursu objętego honorowym patronatem Minister Edukacji zgłoszono bli - sko 10 tysięcy uczniów z 421 placówek edukacyjnych. Konkurs popularyzuje wśród młodych osób wiedzę doty - czącą przepisów prawnej ochrony pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia. Udział w nim pozwala młodzieży dostrzec różnice pomiędzy zatrudnie - niem pracowniczym a innymi formami podejmowania pra- cy, a także przyczynia się do upowszechniania idei kultury bezpieczeństwa pracy, co jest niezwykle istotne w momen - cie wejścia kolejnego pokolenia na rynek pracy. Finał XII edycji konkursu został rozstrzygnięty 15 kwietnia 2025 r. w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Podczas wręczania nagród finalistom Konkursu Główny Inspektor Pracy podkreślił, że jest dumny z tego, że Pań - stwowa Inspekcja Pracy potrafi zmotywować młode osoby Laureaci konkursu „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy” Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki na finale konkursu „Poznaj swoje prawa w pracy” w Centrum Nauki Kopernik Pamiątkowa statuetka SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 163 do zdobywania wiedzy z dziedziny prawa pracy i bhp. Najwyższy wynik na etapie centralnym w turnieju uzy- skał Maksymilian Łoboda z Zespołu Szkół Elektronicz- nych w Lublinie. Drugie miejsce zajęła Faustyna Budzik z Zespołu Szkół im. ks. dra Jana Zwierza w Ropczycach. Trzecie miejsce zdobyła Natalia Kowalik z Zespołu Szkół nr 2 im. Jana Długosza w Wieluniu. 11.2.5. Konkurs dla pracowników młodocianych zatrudnionych w rzemiośle „Bezpiecznie od startu” Działania prewencyjno – edukacyjne podejmowane przez PIP są skierowane również do osób wchodzących na rynek pracy, w tym pracowników młodocianych uczących się zawodów rzemieślniczych. W grudniu 2025 r. odbył się finał XXIII edycji Ogólnopolskiego Konkursu „Bezpiecz - nie od startu” – prestiżowego wydarzenia promującego wiedzę z zakresu prawa pracy i bezpieczeństwa oraz higie - ny pracy wśród adeptów rzemiosła. Honorowy patronat nad konkursem objęli: Minister Edukacji, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Rzecznik Praw Dziecka oraz Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy. Partnerem merytorycznym wydarzenia została Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie. Konkurs został zorganizowany przez Związek Rzemiosła Polskiego oraz Państwową Inspekcję Pracy. Finał odbył się w siedzibie Związku w Warszawie. Gospodarzami uroczy - stości byli prof. dr hab. Jan Klimek – Prezes Związku Rze- miosła Polskiego oraz Marcin Stanecki – Główny Inspektor Pracy. W wydarzeniu uczestniczyli również przedstawiciele instytucji publicznych i partnerów społecznych, w tym Hen - ryk Kiepura – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji, reprezentantka Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębior - ców oraz Mirosław Flejmer – Zastępca Dyrektora ds. Ope- racyjnych CIOP-PIB. W XXIII edycji udział wzięło 42 uczestników – laure- atów etapów regionalnych, w których zajęli dwa pierwsze miejsca w swoich województwach. Dwuosobowe delegacje, głównie uczniowie II i III roku nauki zawodu, reprezentowały 21 izb rzemieślniczych zrzeszonych w Związku Rzemiosła Polskiego. Zakres konkursu obejmował zagadnienia prawa pracy oraz bhp ujęte w programach nauczania, a także tematykę szkolenia podstawowego, w tym: ●techniczne bezpieczeństwo pracy, ●ergonomię, ●psychologię pracy, ●ochronę przeciwpożarową, ●zasady udzielania pierwszej pomocy. Laureaci – klasyfikacja indywidualna I miejsce – Oliwia Stefanów (Izba Rzemieślnicza w Opolu) II miejsce – Michał Czerniawski (Izba Rzemieślnicza w Opolu) III miejsce – Patryk Naczk (Izba Rzemieślnicza w Słupsku) Laureaci – klasyfikacja drużynowa I miejsce – Opole: Oliwia Stefanów, Michał Czerniawski II miejsce – Rzeszów: Katarzyna Szczęsna, Aleksandra Wityńska III miejsce – Kalisz: Piotr Górecki, Dominik Mądry Zwycięzcy otrzymali nagrody pieniężne, ufundowane przez Głównego Inspektora Pracy, w postaci bonów poda - runkowych Dodatkowo laureaci otrzymali upominki przygo- towane przez patronów i partnerów wydarzenia. Wszyscy uczestnicy oraz ich opiekunowie – mistrzowie szkolący i nauczyciele zawodu – zostali uhonorowani pamiątkowymi dyplomami. Plakat promujący konkurs „Bezpiecznie od startu” Uroczystość rozdania nagród w konkursie „Poznaj swoje prawa w pracy” w Centrum Nauki Kopernik SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 164 ROZDZIAŁ 11 11.2.6. Konkurs „Buduj bezpiecznie” Konkurs „Buduj bezpiecznie” jest wspólną inicjatywą Państwowej Inspekcji Pracy i Porozumienia dla Bezpie - czeństwa w Budownictwie, podkreślającą znaczenie tworzenia wysokich standardów bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób zatrudnionych w tym sektorze. W konkursie, odbywającym się w dwóch etapach – wojewódzkim i centralnym – oceniane są nie tylko spełnianie wymogów obowiązujących przepisów, lecz także ponadstandardowe działania na rzecz bhp, podję - te na konkretnym obiekcie budowlanym, który na koniec września każdego roku na budowach kubaturowych osiągnął stan robót surowy zamknięty lub na budowach liniowych zakończył etap prac konstrukcyjnych. Zgodnie z Regulaminem konkursu przy ocenie budów brano pod uwagę takie kryteria jak: zagospodarowanie terenu budowy, zarządzanie bhp, przyjęte rozwiązania techniczne i organizacyjne zapewniające bezpieczeństwo pracy, wypadkowość oraz ponadstandardowe działa - nia na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy. Spośród zgłoszeń z całego kraju do etapu centralnego konkursu „Buduj bezpiecznie” w 2025 r. zakwalifikowało się 15 budów – finalistów wojewódzkiego etapu konkursu. Trzy budowy uzyskały rekomendację Kapituły Konkursu do nagród w postaci statuetek i dyplomów Głównego Inspek - tora Pracy. Laury najbezpieczniejszych budów w Pol- sce otrzymali: 9I miejsce – SKANSKA S.A. (budowa zgłoszona przez OIP w Warszawie) za budynek usługowo-biurowy „Studio A”. 9II miejsce – POLIMEX Infrastruktura Sp. z o.o. (budo- wa zgłoszona przez OIP w Rzeszowie) za budowę bazy technicznej samolotów na terenie Portu Lotniczego w Jasionce. 9III miejsce – DOMOST Sp. z o.o. (budowa zgłoszona przez OIP w Białymstoku), za budowę przeprawy mosto - wej przez rzekę Bug w miejscowości Granne. Prezydent Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budow- nictwie przyznał nagrodę rzeczową dla firmy PEKABEX Laureaci konkursu „Bezpiecznie od startu” II miejsce I miejsce SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 165 25 tysięcy gospodarstw indywidualnych, w tym 1128 w tegorocznej edycji . Konkurs skierowany był do pełnoletnich rolników ubez- pieczonych w KRUS i przebiegał w trzech etapach: regio- nalnym, wojewódzkim i centralnym. Komisje konkursowe oceniały warunki pracy i bezpie - czeństwo w gospodarstwach. Pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli w wizytacjach 1066 z nich. Za najbezpieczniejsze gospodarstwo w 2025 r. uznano gospodarstwo Anny i Pawła Barczewskich z Wilkszyna (woj. dolnośląskie). Drugie miejsce zajęli Beata i Marcin Maj- nertowie z Kruczyna (woj. wielkopolskie), a trzecie – rodzi- na Wawrzonków z Zasowa (woj. podkarpackie). Nagrodę specjalną Głównego Inspektora Pracy otrzymali Magdalena i Krzysztof Kałużowie z Łowkowic (woj. opolskie). Uroczyste wręczenie nagród odbyło się 22 września 2025 r. w Auli Kryształowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Konkurs ten przyczynia się w istotny sposób do poprawy warunków i bezpieczeństwa pracy, a uczestniczący w nim rolnicy indywidualni mogą liczyć na wsparcie m.in. przed - stawicieli Państwowej Inspekcji Pracy, którzy podczas wizytacji gospodarstw w ramach poszczególnych etapów konkursu, udzielają porad technicznych i prawnych oraz doradzają, w jaki sposób zorganizować gospodarstwa w sposób zgodny z zasadami bhp. 11.2.8. Konkurs „Bezpiecznie na wsi” Specyfika rolnictwa to przenikające się miejsca życia zawodowego i prywatnego. Pracy rolników często towa - rzyszą dzieci – żyjąc i pomagając w gospodarstwie nara- żone są na zagrożenia wypadkowe. Z tego powodu PIP włączyła się w organizację ogólnopolskiego konkursu plastycznego dla uczniów szkół podstawowych z terenów wiejskich „Wioski bez troski” (wcześniej realizowany pod nazwą „Bezpiecznie na wsi”). Organizatorem przedsię - wzięcia jest Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społeczne- go. W 2025 r. odbyła się XV edycja konkursu – pod hasłem „Dobrostan Rolnika”. Celem konkursu jest upowszech - nianie zasad bezpiecznej pracy w gospodarstwie rolnym, promowanie ochrony zdrowia i życia oraz popularyzowanie BET S.A., zgłoszonej przez Okręgowy Inspektorat Pra- cy w Opolu za budowę Zakładu Produkcji Komponen- tów do Akumulatorów Elektrycznych w Nysie. Uroczyste wręczenie nagród laureatom etapu krajowego odbyło się podczas Międzynarodowych Targów Budownic - twa i Architektury BUDMA 2026 w Poznaniu. Główny Inspektor Pracy z laureatami Konkursu 11.2.7. Konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” Konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” to jedno z kluczowych działań prewencyjnych w obszarze bhp w rolnictwie, w którego organizację zaangażowana jest Państwowa Inspekcja Pracy. Jego celem jest promowanie zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwach rolnych oraz zapobieganie wypadkom i chorobom zawodowym rolników. Organizatorami XXII edycji byli: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecz - nego, Państwowa Inspekcja Pracy, Agencja Restruktu- ryzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Konkurs przebiegał pod Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karo - la Nawrockiego. Od 2003 r. konkurs cieszy się niesłab- nącą popularnością – wzięło w nim już udział ponad Wizytacje gospodarstw rolnych w ramach XXII edycji Ogólnokrajowego Konkursu „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” – województwo opolskie III miejsce SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 166 ROZDZIAŁ 11 podstawowych zasad profilaktyki zdrowotnej, przede wszystkim wśród dzieci wiejskich. W tegorocznej edycji konkursu udział wzięło prawie 31,5 tys. dzieci z prawie 2,7 tys. szkół podstawowych z obszarów wiejskich. Do etapu centralnego Wojewódzkie Komisje Konkursowe zakwalifikowały 96 prac plastycznych, spośród których Centralna Komisja Konkursowa wyłoniła 50 najlepszych. Nadesłane prace charakteryzowały się bardzo wyso- kim poziomem artystycznym, pomysłowością oraz orygi- nalnym podejściem do tematu. Konkurs stanowi istotny element działań prewencyjnych, sprzyjający kształto - waniu wśród najmłodszych właściwych postaw i bez- piecznych zachowań związanych z pracą oraz życiem w gospodarstwie rolnym. Dzięki udziałowi w konkursie dzieci zwracają uwagę na sposób pracy swoich rodzi - ców i wspólnie tworzą bezpieczniejsze miejsce pracy i życia. Uroczysta gala podsumowująca finał Konkursu odbyła się 18 czerwca 2025 r. w Auli Kryształowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. 11.3. Działalność wydawnicza Państwowej Inspekcji Pracy Niezależnie od rozwoju technologii wydawnictwa tra- dycyjne wciąż są podstawą edukacji. To główne źródło wiedzy dla osób, które nie korzystają z narzędzi informa - tycznych oraz wolą klasyczne formy przyswajania wie- dzy. Wychodząc im naprzeciw, inspekcja pracy od wielu lat kontynuuje działalność wydawniczą. Nasze publikacje rozdajemy na szkoleniach, targach, konferencjach i pod - czas innych wydarzeń. Od lat cieszą się one niezmiennym zainteresowaniem. W 2025 r. zaktualizowano 25 tytułów, a nowych ukazało się 6 . Wśród nowości wydawniczych 2025 r. znalazły się ulotki: „Bezpieczeństwo pracy żurawi wieżowych i szyb - komontujących”, „Złote zasady Wizji Zero”, „Uprawnienia pracowników powołanych do służby wojskowej” oraz broszury: „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców”, „Prawna ochrona stosunku pracy kobiet w okresie ciąży” i „Piotrek i Patryk. Bezpieczni na wsi”. Jak co roku zaktualizowano najważniejsze wydaw - nictwo z zakresu prawa pracy „Prawo pracy. Informator dla pracodawców” oraz kompendium wiedzy o zasadach bezpiecznej pracy „ABC BHP”. W ramach działań prewencyjnych w rolnictwie wzno - wiono następujące tytuły: „Bądź bezpieczny w gospodar- stwie”, „Przygoda na wsi”, „Bezpiecznie na wsi”. Warto także przywołać publikację „Lista kontrolna z komenta - rzem.BHP w indywidualnych gospodarstwach rolnych”, która pomaga przygotować gospodarstwa na kontrolę wynikającą z bycia beneficjentem środków w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE. Ogółem nakład publikacji Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. wyniósł 295 tys. Wszystkie wydawnictwa Państwowej Inspekcji Pra- cy są dostępne w wersji elektronicznej do pobrania na stro- nie internetowej urzędu pod adresem www.pip.gov.pl. Dystrybucja publikacji odbywa się również za pośrednic - twem okręgowych inspektoratów pracy. Prace konkursowe finału regionalnego w OIP w Rzeszowie 12 Działalność krajowa i międzynarodowa Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 169 12. Działalność krajowa i międzyna- rodowa 12.1. Współpraca krajowa Mając na względzie skuteczne realizowanie zadań ustawo- wych, Państwowa Inspekcja Pracy w roku 2025 zrealizowa- ła szereg znaczących zadań programowych, jak i zaleceń i wniosków formułowanych podczas debat parlamentarnych, posiedzeń Rady Ochrony Pracy, Komisji do Spraw Kontro - li Państwowej i Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Sku- teczna realizacja zadań urzędu bazowała na potencjale i zasobach inspekcji pracy oraz aktywnym współdziałaniu z organami administracji publicznej, jednostkami samorzą - du terytorialnego wszystkich szczebli, organami nadzoru i kontroli warunków pracy, instytucjami działającymi w sfe - rze ochrony pracy oraz placówkami naukowo-badawczymi. Wypracowane w 2025 r. pozytywne relacje z tymi podmio - tami i wieloaspektowa współpraca oparte były na realizacji skonkretyzowanych zadań programowych oraz interwencyj - nym reagowaniu na sygnały dotyczące naruszania przepi- sów prawa. Państwowa Inspekcja Pracy skierowała do właściwych organów i urzędów prawie 13,9 tys. powiadomień o wyni- kach kontroli. Ponadto na wniosek zainteresowanych stron przeprowadzono ponad 3, 1 tys. kontroli, a wspólnie z inny- mi organami 700. Szczegółowe informacje na ten temat zawarte zosta- ły w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . 12.1.1. Współpraca z Parlamentem Komisje Sejmowe i Senackie W okresie sprawozdawczym przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli w 28 posiedzeniach komisji senackich, sejmowych i podkomisji, rozpatrujących opra - cowania dotyczące warunków pracy oraz przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności w posiedzeniach: ●Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, podczas któ- rych przedstawiono m.in. informacje z zakresu: −postulatów de lege ferenda Głównego Inspektora Pra - cy zmierzających do zwiększenia skuteczności działań kontrolnych PIP; −współpracy międzynarodowej PIP w świetle polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej oraz Przewod - nictwa Polski w Grupie Wyszehradzkiej; −konkursów PIP jako instrumentu kształtowania kultury bezpieczeństwa; −zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy w świetle działań nadzorczo-kontrolnych oraz prewen - cyjnych PIP; −nowoczesnych metod promocji zagadnień ochrony pracy; −działań kontrolnych i informacyjnych realizowanych przez PIP na rzecz ochrony pracowników mobilnych; −przestrzegania praw pracowniczych osób z niepeł- nosprawnościami. ●Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, w tym również Podkomisji stałej do spraw rynku pracy, Podkomisji stałej do spraw przedsiębiorczości oraz Podkomisji stałej do spraw aktywizacji społecznej i zawodowej osób starszych , w trakcie których dyskutowano na tematy takie jak: −założenia rządowych projektów ustaw: o rynku pracy i służbach zatrudnienia oraz o warunkach dopuszczal - ności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; −przepisy dotyczące ochrony przedemerytalnej: skut - ki obecnych regulacji ochrony przedemerytalnej, przeciwdziałanie praktyce zwalniania tuż przed okre - sem ochronnym, możliwość dobrowolnej rezygnacji z ochrony przez pracownika, uelastycznienie zatrud - niania osób w wieku 60+; −wdrożenie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednic- twem platform ; −wpływ polityki demograficznej i migracyjnej pań - stwa na rynek pracy; −projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządze- nie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy . Rada Ochrony Pracy W 2025 r., podczas plenarnych posiedzeń Rady Ochrony Pracy przy Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawio - no informacje Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące wyni- ków działalności urzędu. Do zaprezentowanych tematów należały: −działania na rzecz promowania bezpieczeństwa w śro - dowisku pracy; −wpływ pracy zdalnej na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym; −Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pra - cy w 2024 roku; −warunki pracy oraz ich kontrola na budowach strategicznych; −zapewnianie odpowiednich warunków pracy i kontroli w nowych sektorach gospodarki (e-commerce, praca platformowa, zarządzanie algorytmiczne); −Program działania Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r. Zalecenia i wnioski Rady Ochrony Pracy formułowane w stanowiskach odnoszących się do sprawozdań z dzia - łalności Państwowej Inspekcji Pracy, jak również innych zagadnień będących przedmiotem obrad Rady, znajdują odzwierciedlenie w realizowanych przez urząd działaniach nadzorczo-kontrolnych oraz prewencyjnych. Rada Dialogu Społecznego W roku sprawozdawczym Główny Inspektor Pracy, jako reprezentant Państwowej Inspekcji Pracy z głosem dorad - czym, uczestniczył w 4 posiedzeniach plenarnych Rady Dialogu Społecznego, w tym również, na zaprosze- nie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w posiedzeniu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 170 ROZDZIAŁ 12 Ogólnopolska konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” w Sejmie RP plenarnym, które odbyło się 15 października 2025 r. w Pała- cu Prezydenckim. Ponadto przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy brali udział w 5 posiedzeniach Zespołu problemowego Rady Dialogu Społecznego do spraw prawa pracy. 12.1.2. Współpraca z partnerami instytucjonalnymi Rok 2025 przyniósł intensyfikację współpracy między instytucjami odpowiedzialnymi za politykę pracy, prawo pracy oraz bezpieczeństwo i higienę pracy. Nowe wyzwa - nia w obszarze zarówno technicznej, jak i prawnej ochrony pracowników wymagały ścisłej koordynacji działań eks - pertów z różnych instytucji. Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie uczestniczyła w tych pracach, wnosząc perspek - tywę organu nadzoru oraz praktyczne doświadczenia wyni- kające z kontroli i analizy skarg pracowniczych. Zespół roboczy złożony z przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Spo - łecznej, Ministerstwa Sprawiedliwości, Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Urzędu Zamówień Publicznych i Głów - nego Urzędu Statystycznego omawiał kwestie dotyczące wdrożenia dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie wzmoc- nienia zasady równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn . Celem prac było nie tylko przygotowanie projektu implemen - tacji dyrektywy, ale również kompleksowa analiza skutków ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych jej wprowadze - nia. Dyskusje koncentrowały się na stworzeniu systemowych podstaw do wartościowania stanowisk pracy, ujednoliceniu kryteriów porównywania wynagrodzeń oraz określeniu narzę - dzi służących monitorowaniu i egzekwowaniu zasady równej płacy za tę samą lub równowartościową pracę. Omawiano również kierunki przyszłych regulacji krajowych jeszcze przed formalnym przedstawieniem projektów ustaw. Szczególną uwagę poświęcono potrzebie wypracowania nowych narzędzi dla PIP w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji płacowej oraz zapewnienia przejrzystości struktury wynagrodzeń. Ważną płaszczyzną do realizacji ustawowych działań Państwowej Inspekcji Pracy była kontynuacja współpra- cy z organami nadzoru i kontroli warunków pracy. W ramach wcześniej zawartych porozumień Główny Inspek - tor Pracy i Prezes Wyższego Urzędu Górniczego podpisa- li porozumienie aktualizujące dotychczasowy dokument w sprawie współdziałania, mając na względzie skutecz - ną realizację zadań ustawowych w zakresie zapewnienia przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Istotnym aspektem współpracy będzie udział przed - stawicieli nadzoru górniczego w szkoleniach specjalistycz- nych prowadzonych przez inspektorów pracy. Podpisane w marcu 2025 r. porozumienie o współpra- cy Państwowej Inspekcji Pracy z Fundacją Share the Care obejmuje działania informacyjne i promocyjne z obsza- ru prawa pracy, wspierające zarówno pracowników, jak i pra- codawców w lepszym rozumieniu uprawnień rodzicielskich. Fundacja została również partnerem kampanii informacyjnej Państwowej Inspekcji Pracy „Rodzice w pracy” dotyczącej uprawnień rodzicielskich pracowników. W lipcu 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy zawarła porozumienie z Wydziałem Inżynierii Lądowej Poli- techniki Warszawskiej. Przewiduje ono podjęcie wspól- nych działań w obszarze edukacji i badań naukowych oraz wymiany doświadczeń w zakresie bezpieczeństwa pracy w budownictwie. Rok 2025 był w Państwowej Inspekcji Pracy rokiem szcze - gólnego zaangażowania w tematykę zagrożeń psychospo- łecznych i przeciwdziałania mobbingowi. Już na początku roku Główny Inspektor Pracy zapowiedział, że skala zgłasza - nych problemów, a także wyniki prowadzonych dotychczas kontroli wskazują na konieczność zintensyfikowania działań edukacyjnych w tym obszarze. Tym samym rozpoczął się ogólnopolski cykl konferencji poświęconych przeciwdziała - niu mobbingowi, organizowanych we wszystkich okręgowych inspektoratach pracy w kraju. Spotkania miały charakter otwarty – uczestniczyli w nich zarówno eksperci prawa pracy, jak i psychologowie i praktycy, przedstawiciele strony spo - łecznej – pracodawców i pracowników oraz instytucje i orga- nizacje zajmujące się rynkiem pracy. Podczas każdej konferencji omawiano aktualne wyzwa - nia związane ze zjawiskiem mobbingu, prezentowano dobre praktyki oraz edukowano pracodawców w zakresie budo - wania zdrowego środowiska pracy. Państwowa Inspekcja Pracy gromadziła doświadczenia, a także rekomendacje dotyczące skutecznych metod minimalizowania ryzyka mob - bingu w zakładach pracy. Debaty te pozwoliły nie tylko szerzyć wiedzę, lecz także budować realną świadomość problemu wśród pracodawców i pracowników, doprowadza - jąc do lepszego zrozumienia mechanizmów przemocy psy- chicznej w miejscu pracy i jej skutków dla organizacji. Kulminacją całorocznej inicjatywy była ogólnopolska konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie”, któ - ra odbyła się 8 grudnia 2025 r. w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej. Wydarzenie to zostało zorganizowane przez Pań - stwową Inspekcję Pracy we współpracy z Wicemarszałki- nią Sejmu Moniką Wielichowską. Stanowiło ono formalne podsumowanie rozmów prowadzonych w ramach cyklu konferencji. Na spotkaniu zaprezentowano efekty wielo - miesięcznej pracy PIP, w tym zebrane przykłady dobrych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 171 praktyk, analizy przypadków oraz rekomendacje dotyczące przeciwdziałania mobbingowi w zakładach pracy. Konferencja w Sejmie zakończyła się panelem dyskusyj - nym z udziałem przedstawicieli świata nauki, organizacji pra- codawców oraz związków zawodowych, podczas którego omówiono praktyczne sposoby przeciwdziałania mobbingo - wi oraz odpowiedzialność pracodawców za tworzenie środo- wiska wolnego od przemocy psychicznej. Było to wydarzenie o wymiarze nie tylko eksperckim, ale również symbolicznym – wskazywało bowiem, że problem mobbingu jest w Polsce poważnie traktowany i wymaga zarówno działań legislacyj - nych, jak i szerokiej współpracy instytucjonalnej. W ten sposób zakończył się pierwszy w historii PIP tak szeroko zakrojony, ogólnopolski cykl konferencji poświę - conych mobbingowi, którego efektem było nie tylko zwięk- szenie świadomości społecznej, ale także wypracowanie konkretnych propozycji przeciwdziałania temu zjawisku. 12.1.3. Współdziałanie na poziomie ogólnopolskim Rok 2025 obfitował w liczne wydarzenia, w których Główny Inspektor Pracy reprezentował Państwową Inspekcję Pra - cy, podkreślając znaczenie bezpieczeństwa pracy, rozwoju nowoczesnych rozwiązań wspierających rynek pracy oraz konieczność dostosowania regulacji prawnych do wyzwań współczesności. Wybrane przykłady aktywności w tym obszarze opisano poniżej. 6 lutego 2025 r. w siedzibie Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kielcach miało miejsce otwarcie Akademii Bez- pieczeństwa Pracy. Główny Inspektor Pracy, jako gość honorowy zaakcentował wagę podnoszenia wiedzy o bez - pieczeństwie i higienie pracy, a sama Akademia otworzyła cykl szkoleń dedykowanych służbom bhp regionu święto - krzyskiego, będący wspólną inicjatywą PIP oraz Ogólnopol- skiego Stowarzyszenia Pracowników Służby BHP. 14 marca 2025 r. Główny Inspektor Pracy wraz z Mini - strem Rolnictwa i Rozwoju Wsi otworzyli jubileuszowe XXX Między narodowe Targi Techniki Rolniczej AGRO- TECH w Kielcach. Szef inspekcji podkreślił ogromny poten- cjał targów jako przestrzeni sprzyjającej edukacji i promocji bezpiecznych praktyk w rolnictwie oraz rosnącej roli działań prewencyjnych kierowanych do rolników. Podczas wyda - rzenia pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy prowadzili liczne konsultacje oraz akcje informacyjne, wzmacniające świadomość bezpieczeństwa w gospodarstwach rolnych. Również w marcu 2025 r. Główny Inspektor Pracy uczest - niczył w roli panelisty w jednej z debat podczas Ogólno- polskiej Konferencji „Nowe prawo imigracyjne 2025”. Wpisując się w szerszą dyskusję o potrzebie uporządkowa - nia zasad dostępu cudzoziemców do polskiego rynku pra- cy, szef PIP zwrócił uwagę na konieczność wzmocnienia instrumentów prawnych oraz zwiększenia wysokości grzy - wien za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców. W kwietniu 2025 r. odbyło się Europejskie Forum Nowych Idei , w ramach którego Główny Inspektor Pracy wziął udział w panelu dyskusyjnym poświęconym poszuki - waniu nowego modelu organizacji pracy. Panel ten koncen- trował się na kierunkach rozwoju rynku pracy w kontekście dynamicznych zmian demograficznych, wpływu technologii – w tym rosnącej roli sztucznej inteligencji – oraz praktyk elastycznego zatrudnienia. Dyskusja podkreślała koniecz - ność dostosowania systemów pracy do nowych warunków społecznych i gospodarczych. W kwietniu 2025 r. Główny Inspektor Pracy brał udział w Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach, jednym z kluczowych wydarzeń gospodarczych w Europie Środkowej. W rozmowie przeprowadzonej przez dziennikar - kę PulsHR.pl omówił kierunki reform Państwowej Inspekcji Pracy, rolę urzędu w obliczu nowych regulacji oraz wyzwa - nia związane z dynamicznie zmieniającym się rynkiem pracy. Wskazywał na potrzebę wzmocnienia nadzoru, sku - teczniejszej kontroli oraz dopasowania instrumentów praw- nych do realiów współczesnej gospodarki. Szef inspekcji pracy był gościem na konferencji „Równi w domu – równi w pracy” , zorganizowanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundację Share the Care. W swoim wystąpieniu podkreślił znaczenie wdrożenia dyrek - tywy work-life balance oraz konieczność praktycznego sto- sowania przepisów dotyczących urlopów rodzicielskich, elastycznej organizacji pracy i pracy zdalnej. Wyraził rów - nież uznanie dla kampanii wspierających równość rodziciel- ską i zaznaczył, że Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie włącza się w działania edukacyjne na rzecz pracowników i pracodawców, m.in. poprzez inicjatywę „Rodzice w pracy”. W maju 2025 r. Główny Inspektor Pracy uczestniczył tak - że w Polskim Kongresie Gospodarczym, podczas któ- rego omawiano wejście w życie ustawy regulującej warunki dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na tery - torium RP. Dyskutowano o roli nowych przepisów w ochronie rynku pracy przed niekontrolowanym napływem pracowni - ków z państw trzecich oraz w przeciwdziałaniu naruszeniom praw osób zatrudnianych. Marcin Stanecki podkreślał zna - czenie skutecznych mechanizmów nadzoru i konieczność jednoznacznych regulacji, gwarantujących ochronę zarówno pracowników polskich, jak i cudzoziemców. We wrześniu 2025 r. w Warszawie odbyło się VII Ogólno- polskie Forum Służby BHP, na którym Główny Inspektor Pracy wygłosił wykład pt. „Zmieniające się oblicze bezpie - czeństwa pracy – z wykorzystaniem narzędzi AI”. Wska- zał na rosnący potencjał sztucznej inteligencji w procesach oceny ryzyka zawodowego, monitorowania warunków pracy oraz projektowania skuteczniejszych rozwiązań prewencyj - nych. Zwrócił też uwagę na konieczność adaptacji instytucji oraz pracodawców do cyfrowej transformacji, która coraz sil - niej przenika obszar bezpieczeństwa pracy. Na przełomie września i października 2025 r. odbył się IX Krajowy Kongres Sekretarzy, podczas którego Główny Inspektor Pracy uczestniczył w panelu dyskusyjnym dotyczącym nowoczesnych rozwiązań w obszarze prawa pracy w jednostkach samorządu terytorialnego. Przedmio - tem rozmów były zagadnienia związane z efektywnością skróconego tygodnia pracy, systemami wynagradzania i motywowania pracowników, jawnością płac oraz wartościo - waniem stanowisk pracy. Dyskutowano również o wpływie unijnych dyrektyw na proces rekrutacji, w tym na sposób for - mułowania ogłoszeń o pracę. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 172 ROZDZIAŁ 12 12.1.4. Inicjatywy realizowane na poziomie regionalnym Okręgowe inspektoraty pracy kontynuowały i inicjowały współpracę z partnerami instytucjonalnymi, zawierając porozumienia i wzmacniając tym samym realizację misji urzędu. Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach oraz Oddział Terenowy Urzędu Dozoru Technicznego w Kato - wicach podpisali porozumienie w sprawie ustalenia zasad współdziałania na szczeblu terenowym. Głównym założe - niem było współdziałanie stron obejmujące wymianę infor- macji i doświadczeń oraz działalność szkoleniową w celu podnoszenia kwalifikacji pracowników urzędów. Podobne porozumienia zostały zawarte z krakowskim Odziałem Urzędu Dozoru Technicznego, a ich sygnatariu - szami były Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach i Okrę- gowy Inspektorat Pracy w Krakowie. Uroczystość podpisania obu dokumentów miała miejsce podczas lutowej konfe- rencji „Razem dla bezpieczeństwa”, zorganizowanej w krakowskiej siedzibie UDT. Celem porozumień było zacie - śnienie współpracy pomiędzy instytucjami odpowiedzialny- mi za nadzór techniczny i bezpieczeństwo pracy, a także wymiana doświadczeń i najlepszych praktyk w zakresie pre - wencji wypadków oraz poprawy warunków pracy. Porozumienie o wzajemnej, ściślejszej współpracy w zakresie prowadzonych kontroli zostało zawarte między Okręgowym Inspektoratem Pracy w Opolu a Wojewódz - kim Inspektoratem Transportu Drogowego w Opolu. Istot- nym elementem porozumienia jest prowadzenie wspólnych szkoleń na rzecz pracodawców i pracowników z branży transportowej oraz realizacja wspólnych przedsięwzięć prewencyjno-promocyjnych. Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach oraz Instytut Nauk Prawnych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kiel - cach zorganizowały wspólnie konferencję promującą prze- pisy prawa pracy dotyczące rodzicielstwa pt. „Pracownicze uprawnienia rodzicielskie – kierunek zmian w przepi- sach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych”. Konferen- cja stanowiąca element ogólnopolskiej kampanii Państwowej Inspekcji Pracy „Rodzice w pracy” była szansą na zdobycie praktycznej wiedzy o uprawnieniach rodzicielskich przewi - dzianych w Kodeksie pracy oraz o korzyściach, jakie przyno- szą one zarówno pracownikom, jak i pracodawcom. Inicjatywą wpisującą się w długofalową politykę poprawy bezpieczeństwa pracy była inauguracja Śląskiej Strategii Ograniczania Wypadków przy Pracy na lata 2025–2027 . W ramach Strategii przewidziano intensywną współpra - cę z partnerami społecznymi, pracodawcami, związkami zawodowymi oraz mediami. Działania będą koncentrować się w głównej mierze na trzech branżach szczególnie nara - żonych na wypadki przy pracy w województwie śląskim – górniczej, budowlanej oraz przetwórstwa przemysłowego. Strategia obejmie również działania praktyczne, takie jak symulacje zagrożeń obrazujące realne ryzyka związane z wykonywaniem pracy oraz promowanie dobrych praktyk i rozwiązań w zakresie bhp. Odpowiedzią na obecne wyzwania i dynamikę zmian zachodzących w środowisku pracy, a w szczególności coraz większą potrzebę poszukiwania skutecznych rozwiązań kształtujących bezpieczne warunki pracy, była ogólnopolska konferencja naukowo-techniczna „Nowoczesne rozwią- zania w BHP” pod patronatem m.in. Głównego Inspektora Pracy, Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Dozoru Technicznego, Wyższego Urzędu Górniczego. Dyskusje zgromadzonych w Ośrodku Szkolenia PIP praktyków, przedstawicieli świata nauki oraz reprezentantów urzędów i instytucji nadzorczych koncentrowały się na kluczowych wyzwaniach związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. Omawiano innowacyjne rozwiązania techniczne i organizacyjne, które poprawiają ergonomię oraz bezpieczeństwo w środowisku pracy, z naci - skiem na wykorzystanie nowoczesnych technologii, w tym sztucznej inteligencji i robotyzacji. We wrześniu i październiku 2025 r. lubelski i krakowski okręgowy inspektorat pracy podjęły inicjatywy ukierunkowa - ne na intensyfikację regionalnej współpracy na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Podpisane w Lublinie i Krako - wie porozumienia z tamtejszymi oddziałami Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) mają charakter społeczny i edukacyjny, wspierający włącze - nie społeczne i zawodowe osób z niepełnosprawnościami. Oba dokumenty określają ramowe zasady współdziałania pomiędzy regionalnymi jednostkami PIP i PFRON w Lublinie i Krakowie w zakresie podnoszenia świadomości społecznej, wymiany dobrych praktyk w zatrudnianiu osób z niepełno - sprawnościami oraz ich popularyzacji wśród pracodawców, a także współorganizowania spotkań szkoleniowych oraz wydarzeń naukowych i edukacyjnych. 24 listopada 2025 r. zostało podpisane porozumie - nie o współpracy pomiędzy Uniwersytetem Ekonomicz- nym we Wrocławiu a Okręgowym Inspektoratem Pracy we Wrocławiu. Porozumienie zakłada zbudowanie kom - plementarnej płaszczyzny współpracy pomiędzy obie- ma instytucjami w celu wypracowania efektywnych rozwiązań promujących koncepcje ochrony pracy poprzez badania, analizy i kształcenie. W zakresie działań uwzględniono również oczekiwania partnerów z otoczenia społeczno-gospodarczego. Z zamiarem podjęcia długofalowych i systematycznych działań w obszarze edukacji, prewencji oraz popularyzacji wiedzy z zakresu prawa pracy i bhp, Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie i Rektor Uniwersytetu Rolniczego w Krako - wie podpisali 23 grudnia 2025 r. porozumienie o współpracy pomiędzy uczelnią a krakowskim OIP. Kładąc nacisk na spe - cyfikę pracy w rolnictwie, strony porozumienia zaplanowały m.in.: organizację konferencji, seminariów i szkoleń, wymia - nę wiedzy eksperckiej i doświadczeń, realizację wspólnych inicjatyw informacyjnych i promocyjnych, bieżącą wymianę informacji o zagrożeniach w procesach pracy oraz sposo - bach ich ograniczania. 12.1.5. Współpraca z partnerami społecznymi Doświadczenia Państwowej Inspekcji Pracy pokazują jak istotne dla poprawy warunków pracy są dialog, wymia - na informacji oraz wszelkie konsultacje z partnerami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 173 społecznymi. Buduje to zaufanie i dobre relacje z poszcze- gólnymi grupami społecznymi. Dlatego Główny Inspektor Pracy w roku sprawozdaw - czym zaprosił przedstawicieli reprezentatywnych organiza- cji związkowych oraz organizacji pracodawców i Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców do prac zespołów kon- sultacyjnych, których celem jest wypracowanie metod kon- troli w obszarze przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Uczestnicy powołanych zespołów konsul - tacyjnych poproszeni zostali o opinię, analizę i uwagi na temat narzędzi wspierających przedsiębiorców – w diagnozowaniu stosunku pracy oraz Państwową Inspekcję Pracy – w prowa - dzeniu działalności kontrolnej w tym zakresie. Wypracowanie odpowiednich narzędzi ułatwi ocenę charakteru prawnego umów zawartych przez podmioty powierzające pracę z osobami świadczącymi pracę i pozwo - li na zminimalizowanie ryzyka finansowego i prawnego zwią- zanego z nieprawidłową kwalifikacją umowy. Przedmiotowe konsultacje stanowią dla Państwowej Inspekcji Pracy ważny element dialogu z przedstawicielami pracowników i praco - dawców w kontekście nowego ustawodawstwa oraz inten- sywnie zmieniających się potrzeb rynku pracy. W roku sprawozdawczym duże znaczenie miała współ - praca z partnerami społecznymi w ramach organizowanych, zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, licznych przedsięwzięć o charakterze prewencyjnym, w tym konferen - cji, seminariów, różnego rodzaju debat i spotkań tematycz- nych. Aktywne zaangażowanie partnerów we wspomniane inicjatywy stanowiło cenne wsparcie dla urzędu w kontekście realizacji bieżących zadań ustawowych i programowych. 12.1.6. Współpraca ze Strażą Graniczną W czerwcu 2025 r. na terenie województwa warmińsko-ma- zurskiego odbyły się dwa wydarzenia z udziałem Głównego Inspektora Pracy oraz przedstawicieli Okręgowego Inspek - toratu Pracy w Olsztynie. Pierwszym z nich była wizyta studyjna w Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzy - nie. Odbyło się tam spotkanie Głównego Inspektora Pra- cy z Komendantem Centrum Szkolenia SG. Spotkanie miało na celu zapoznanie się z zadaniami realizowanymi przez jednostkę. Omówiono także zasady wspólnego zinte - growanego modelu analizy ryzyka, którego elementy mogą być zastosowane przez organy Państwowej Inspekcji Pra - cy do klasyfikacji podmiotów podlegających kontroli. Drugim punktem wizyty była siedziba Warmińsko-Ma - zurskiego Oddziału Straży Granicznej. Główny Inspek- tor Pracy spotkał się tam z Komendantem Oddziału. Podczas spotkania omówiono dotychczasową współ - pracę Państwowej Inspekcji Pracy i Straży Granicznej, w szczególności w kontekście nowych regulacji dotyczą - cych powierzania cudzoziemcom pracy oraz legalności ich zatrudnienia. Główny Inspektor Pracy zapoznał się rów - nież z działalnością i zasadami funkcjonowania placó- wek SG w Sępopolu i Bezledach, które realizują kontrole legalności zatrudnienia cudzoziemców. Z kolei w październiku 2025 r. na terenie województwa lubuskiego odbyło się szkolenie pn. „Kontrola legalności zatrudnienia cudzoziemców – bieżące problemy i tren - dy”, zorganizowane przez Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy we Wrocławiu i Okręgowy Inspektorat Pra - cy w Zielonej Górze. W szkoleniu uczestniczyli inspekto- rzy pracy i nadinspektorzy z sekcji legalności zatrudnienia wszystkich okręgowych inspektoratów pracy oraz przed - stawiciele Głównego Inspektoratu Pracy. W październiku 2025 r. w Ośrodku Szkoleń Specjalistycz - nych Straży Granicznej w Lubaniu odbyła się narada szkole- niowa Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy, której organizacja wynika z zapisów porozumienia Komendanta Głównego Straży Granicznej i Głównego Inspektora Pracy z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie zasad współdziałania Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy. Poza stronami porozumienia, w spotkaniu uczestniczy- li także przedstawiciele Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zaangażowani w obszarze dotyczącym dostępu cudzoziemców do kra - jowego rynku pracy. Ponadto, w 2025 r. zorganizowano 14 spotkań robo - czych ze Strażą Graniczną na poziomie okręgowych inspektoratów pracy. 12.1.7. Współpraca z prokuraturą i sądami W ramach porozumienia pomiędzy Głównym Inspekto- rem Pracy a Prokuratorem Krajowym inspektorzy pracy i prokuratorzy współpracowali przy ustalaniu okoliczności i przyczyn śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków przy pracy oraz prowadzeniu postępowań przygotowaw - czych wszczętych na podstawie zawiadomień inspektorów pracy o szczególnie nagannych praktykach pracodawców wyczerpujących znamiona przestępstw przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową. W ramach tej współpracy inspektorzy pracy przepro - wadzali kontrole na wniosek prokuratury, udostępniali dokumentację z kontroli, a także byli przesłuchiwani w cha - rakterze świadków w postępowaniach prowadzonych przez prokuraturę lub pod jej nadzorem. Organizowane były spotkania inspektorów pracy oraz prokuratorów, na których wymieniano się doświadczenia - mi w zakresie prowadzenia postępowania w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową i omawiano aktualne problemy związane z toczącymi się postępowaniami. Konsultowano się także w kwestiach związanych z badaniem przyczyn i ustalaniem przebiegu wypadków przy pracy. Organizowane były rów - nież, prowadzone przez prokuratorów, szkolenia dla inspek- torów pracy. Współdziałanie z przedstawicielami wymiaru sprawie - dliwości polegało głównie na udostępnianiu na wniosek sądów dokumentacji z kontroli oraz udzielaniu informacji o wynikach kontroli. Dotyczyło to najczęściej przypadków związanych z łamaniem praw pracowniczych, jak również z wydaniem dokumentacji z badania przyczyn i okoliczno - ści wypadków przy pracy. Inspektorzy pracy występowali także przed sądami w charakterze oskarżycieli publicznych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 174 ROZDZIAŁ 12 w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika i byli przesłuchiwani w charakterze świadków na okoliczność ustaleń dokonanych w toku kontroli. Ponadto zorganizowano kilka szkoleń dla sędziów i pracowników sądów dotyczących w szczególności profilaktyki wypadkowej oraz zagadnień mobbingu i dyskryminacji. Spośród wspólnych spotkań i szkoleń inspektorów pracy oraz prokuratorów i sędziów w 2025 r. warto wyróżnić: −szkolenie dla inspektorów pracy ze wszystkich jednostek organizacyjnych PIP „Prawnokarne aspekty współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z Prokuraturą” z udziałem prokuratora Prokuratury Okręgowej w Olsztynie, zorga - nizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Olszty- nie (czerwiec 2025 r.); −szkolenie zorganizowane w Prokuraturze Regionalnej w Gdańsku w ramach programu profilaktycznego „Pre - wencja zagrożeń psychospołecznych w środowisku pra- cy” (kwiecień 2025 r.); −spotkanie kierownictwa Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie z przedstawicielami Prokuratury Okręgowej w Olsztynie, którego przedmiotem było omówienie pro - pozycji wspólnych działań i dalszej współpracy pomię- dzy Prokuraturą oraz Państwową Inspekcją Pracy (marzec 2025 r.); −spotkanie przedstawicieli Prokuratury i Państwowej Inspekcji Pracy w Prokuraturze Okręgowej w Koninie (czerwiec 2025 r.); −szkolenia dla sędziów i pracowników Sądu Rejono - wego w Siedlcach na temat profilaktyki wypadkowej oraz zagadnień dotyczących mobbingu i dyskrymina - cji przeprowadzone w kwietniu, maju i wrześniu 2025 r. przez inspektorów pracy z OIP w Warszawie Oddziału w Siedlcach. Bieżąca wymiana informacji, jak również wspólne spotka - nia i szkolenia inspektorów pracy z sędziami i prokuratorami służą wzajemnej wymianie doświadczeń oraz przyczyniają się do skuteczniejszej walki ze zjawiskiem przestępczości w zatrudnieniu. 12.2. Współpraca międzynarodowa W ramach współpracy międzynarodowej w 2025 r. dzia- łania Państwowej Inspekcji Pracy koncentrowały się, w głównej mierze, na aktualnych zjawiskach w obszarze zatrudnienia, takich jak: transgraniczna mobilność pracow - ników, delegowanie kierowców w transporcie drogowym, rozwój pracy zdalnej i platformowej, rozwój nowych tech - nologii w środowisku pracy, nowe możliwości techniczne wspierające prowadzenie kontroli (drony, kontrole zdalne). Udział kierownictwa i ekspertów PIP w międzynarodowych wydarzeniach, pracach unijnych grup roboczych i innych gremiów, umożliwiał wymianę wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk. Natomiast organizacja dwóch ważnych wydarzeń międzynarodowych w ramach prezydencji Pol - ski w Radzie UE oraz w Grupie Wyszehradzkiej ukazała urząd jako nowoczesny, bogaty w doświadczenia, sprawny i skuteczny. 12.2.1. Posiedzenie plenarne i Dzień Tematyczny SLIC w Warszawie W maju 2025 r., w ramach prezydencji RP w Radzie Unii Europejskiej, Państwowa Inspekcja Pracy zorganizowała w Warszawie 87. Posiedzenie plenarne i Dzień Tema- tyczny Komitetu SLIC. Państwowa Inspekcja Pracy jest członkiem Komitetu Wyższych Inspektorów Pracy (SLIC), który skupia przedstawicieli szczebla kierowniczego inspekcji pracy ze wszystkich 27 państw należących do UE oraz z krajów EFTA. Podczas spotkania plenarnego podsumowano bieżącą działalność Komitetu, przyjęto m.in.: roczny raport z działania SLIC za 2024 r., podręcznik dotyczący Programu wymiany inspektorów pracy, publikację na temat promowania wspól - nych standardów SLIC w szkoleniach inspektorów pracy ds. bhp, przewodnik dla inspektorów pracy dotyczący zdro - wia i bezpieczeństwa w nurkowaniu zawodowym oraz prze- wodnik dla inspektorów w zakresie czynników biologicznych. Konferencja Dnia Tematycznego, której gospoda - rzem był Główny Inspektor Pracy, poświęcona była dobrym praktykom w działalności kontrolnej inspek - cji pracy w latach 2014-2023, które zaprezentowano zarówno w formie wystąpień i prezentacji, jak również w postaci anglojęzycznej publikacji pn. Kodeks dobrych praktyk SLIC 2025 oraz strony internetowej o tej samej nazwie. Celem projektu było zebranie podstawowych zagadnień dotyczących przygotowania i organizacji, prowadzenia i monitorowania przebiegu, a także oceny efektywności działań kontrolnych i informacyjnych oraz zobrazowanie ich poprzez konkretne przykłady. Zadanie zostało zrealizowane przez Państwową Inspekcję Pracy dzięki zaangażowaniu inspekcji pracy państw członkow - skich, które podzieliły się swoimi doświadczeniami, odpo- wiadając na przekazane im uprzednio ankiety. Celem konferencji było przedstawienie największej moż - liwej różnorodności projektów przekazanych do Państwowej Inspekcji Pracy przez państwa członkowskie, z uwzględ - nieniem położenia geograficznego, wielkości kraju oraz podziału na tradycyjne i nowe czynniki szkodliwe. Ponadto wszystkie dobre praktyki krajowych inspektoratów pracy Uczestnicy 87. Posiedzenia Komitetu SLIC w Warszawie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 175 działalności dydaktycznej oraz nad problemami z pozyska- niem kandydatów na inspektorów pracy. Rozmowy potwier- dziły potrzebę wzajemnych spotkań i wymiany doświadczeń, a także zacieśniania współpracy międzynarodowej. W roku sprawozdawczym zastępca członka SLIC z ramie - nia PIP reprezentował urząd na 88. posiedzeniu Komitetu w Danii, na którym przyjęto: przewodnik do kampanii SLIC, przewodnik na temat szkoleń dla szkoleniowców, przewod - nik na temat cyfryzacji i użytkowania maszyn wykorzy- stujących sztuczną inteligencję, opinię SLIC o możliwych problemach egzekwowania przepisów bhp w odniesie - niu do artystów i pracowników sektora kultury oraz sek- tora kreatywnego. Przedmiotem dyskusji w grupach były istotne aspekty egzekwowania przepisów bhp zgodnie z art. 2 ust. 2 dyrektywy ramowej 89/391/EWG. Towarzy - szący posiedzeniu plenarnemu Dzień Tematyczny odbył się pod hasłem „Pogłębianie wiedzy na temat efektów dzia - łań pozakontrolnych z uwzględnieniem zaktualizowanego Kodeksu dobrych praktyk SLIC w działalności pozakon- trolnej inspektoratów pracy”. Eksperci Państwowej Inspekcji Pracy kontynuowali dzia- łania w stałych grupach roboczych SLIC do spraw: strategii, nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia zawodowego (EMEX), bhp pracowników mobilnych, czyn - ników biologicznych (BIOLEX), dyrektywy narzędziowej (MACHEX), chorób o długim okresie utajenia wywołanych narażeniem na substancje chemiczne, ogólnych aspektów egzekwowania prawa (GEA). Grupa Robocza GEA pracowała m.in. nad standarda - mi szkoleń dla inspektorów, stosowaniem nowych tech- nologii w działalności inspekcji pracy oraz nową strukturą strony internetowej SLIC. Grupa Robocza ds. bhp pracow - ników mobilnych zajmowała się przygotowaniem broszu- ry i plakatu powiązanych z przewodnikiem dotyczącym bhp pracowników mobilnych w sektorze budowlanym oraz formularzem IMI dotyczącym pracowników delego - wanych w kontekście wymiany informacji o wypadkach przy pracy. Grupa Robocza MACHEX podjęła się analizy wpływu transformacji energetycznej na bezpieczeństwo i higienę pracy, w szczególności w aspekcie użytkowania maszyn i urządzeń roboczych, oraz dyskutowała na temat zostały zebrane na ogólnodostępnej, anglojęzycznej stronie internetowej slicgoodpractices.eu. Zarówno Kodeks dobrych praktyk SLIC 2025, jak i strona internetowa, poza ich walorem informacyjnym, edukacyjnym i promocyjnym w ujęciu długofalowym, sta - nowiły materiał pomocniczy do dyskusji przeprowadzonych w grupach w drugiej części konferencji, których celem była identyfikacja dobrych praktyk na etapie przygotowywania, realizacji i oceny kampanii kontrolnych krajowych inspekto - ratów pracy. Wnioski i rekomendacje zebrane podczas konferencji Dnia Tematycznego w Warszawie mają wymiar ogólnoeu - ropejski i, wsparte przejrzystymi informacjami zgromadzo- nymi w publikacjach poświęconych Kodeksowi dobrych praktyk SLIC (broszura i strona internetowa), mogą sta- nowić inspirację dla wszystkich urzędów inspekcji pracy w UE w kontekście skutecznego i efektywnego projektowa - nia, wdrażania i ewaluacji strategii i kampanii kontrolnych realizowanych na rzecz bezpiecznych warunków pracy pra - cowników w całej Europie. 12.2.2. Spotkanie szefów inspekcji pracy państw Grupy Wyszehradzkiej we Wrocławiu W związku z przewodnictwem Polski w Grupie Wyszeh- radzkiej w okresie sprawozdawczym, w czerwcu 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy była gospodarzem spo - tkania szefów służb inspekcji pracy z Czech, Słowacji, Węgier i Polski. Wydarzenie odbyło się w Ośrodku Szko - lenia PIP we Wrocławiu, a jego tematem przewodnim była wymiana doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie budowania systemu szkoleń wewnętrznych w inspekcji, zarówno dla kandydatów do pracy w urzędzie, jak również dla doświadczonych inspektorów pracy w ramach szkoleń doskonalących. Spotkanie we Wrocławiu wykazało wiele podobieństw pomiędzy poszczególnymi, krajowymi systemami kształce - nia kadry inspektorskiej, zakładającymi konieczność odbycia szkoleń teoretycznych (w formule stacjonarnej i/lub zdalnej) i praktycznych, pod opieką kierowników lub mentorów, oraz uzyskania pozytywnych wyników z egzaminów końcowych. Dyskutowano również nad różnymi sposobami finansowania Spotkanie Szefów Inspekcji Pracy z krajów V4 we Wrocławiu Kodeks dobrych praktyk SLIC – strona internetowa SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 176 ROZDZIAŁ 12 technologii związanych z transformacją energetyczną, jak również sektorów gospodarki w największym stopniu dotkniętych takimi procesami. Grupa Robocza ds. Strategii przygotowała zestawienie rocznych danych statystycznych z raportów przygotowywanych przez krajowe inspekcje pracy dla SLIC. Przedstawiciel PIP uczestniczył w spotka - niu Grupy Roboczej ds. kampanii SLIC „Wypadki przy pra- cy” oraz w seminarium kończącym tę kampanię. Ponadto polska inspekcja pracy dołączyła również do nowej Grupy Roboczej SLIC do spraw kampanii azbesto - wej. Ta ogólnoeuropejska inicjatywa obejmie szkolenie dla inspektorów pracy na temat nowej dyrektywy UE i nowych wytycznych SLIC dotyczących bhp przy pracach w nara - żeniu na azbest, egzekwowanie wspomnianych przepisów poprzez prowadzenie kontroli przez inspekcje pracy państw członkowskich (w 2027 r.) oraz omówienie wyników z prze - prowadzonych kontroli. W 2025 r. w systemie wymiany informacji KSS (ang. Knowledge Sharing Site) pojawiło się 35 pytań, w tym 5 z grup roboczych Komitetu SLIC. Podobnie jak w latach ubiegłych, Państwowa Inspekcja Pracy udzielała termino - wych odpowiedzi na wszystkie pytania, pozostając jednym z najbardziej aktywnych i zaangażowanych uczestników forum. Zdecydowana większość zamieszczanych pytań dotyczyła kwestii związanych z technicznym bezpieczeń - stwem pracy. Chociaż wśród zamieszczanych pytań nie zabrakło zagadnień związanych z nowymi technologia - mi i zagrożeniami (cyfryzacja, e-mobilność czy wyzwa- nia związane z transformacją ekologiczną), najczęściej poruszano problematykę zagrożeń związanych z azbe - stem. Od lat jest to jeden z priorytetowych obszarów działa- nia europejskich inspekcji pracy. W roku sprawozdawczym urząd zamieścił w systemie 3 zapytania dotyczące: krze - mionki krystalicznej, segmentacji przedsiębiorstw w celu oceny prawdopodobieństwa wystąpienia nieprawidłowo - ści oraz przekształcania przez inspektorów pracy umów cywilnoprawnych / B2B w etat. Na ww. pytania udało się pozyskać odpowiedzi odpowiednio z 22, 17 oraz 18 państw członkowskich UE. W 2025 r. w dalszym ciągu przedstawiciele inspekcji zaangażowani byli w działania Grup Współpracy Admi- nistracyjnej ADCO. Grupa ADCO dyrektywy ds. maszyn omawiała na swoich spotkaniach przewodnik do nowego rozporządzenia w sprawie maszyn, nieprawidłowości doty - czące ręcznych laserowych urządzeń do spawania czy kontenerów z urządzeniami chłodniczymi. Na spotkaniach Grupy ADCO do spraw środków ochrony indywidualnej oma - wiano m.in. zagadnienia dotyczące środków ochrony indy- widualnej chroniących przed falami elektromagnetycznymi, instrukcji producenta i informacji dla użytkowników środków ochrony indywidualnej, antywibracyjnych rękawic roboczych oraz ochrony oczu i twarzy przed zagrożeniami biologiczny - mi. Grupa ADCO ds. urządzeń ciśnieniowych dyskutowa- ła na przykład na temat zespołów urządzeń ciśnieniowych oraz kampanii nadzoru rynku dotyczącej gaśnic sprzedawa - nych przez Internet. W roku sprawozdawczym polska inspekcja pracy współ- pracowała w szerokim zakresie z Europejskim Urzędem ds. Pracy (ELA) , m.in. w związku z członkostwem w Grupie Roboczej ds. Inspekcji, na której posiedzeniach omawiano aktualne informacje w zakresie zmian legislacyjnych i insty - tucjonalnych na szczeblu krajowym, raport statystyczny dotyczący uzgodnionych i wspólnych kontroli transgranicz - nych w 2024 r., zaktualizowane wzory dokumentów (raport pokontrolny, opis przypadku, porozumienie) oraz nowy schemat działań w ramach kontroli, możliwość zgłaszania inicjatyw przez organizacje partnerów społecznych, trwa - jące i planowane kontrole transgraniczne, działania ELA w dziedzinie transportu drogowego, raport na temat dele - gowania obywateli państw trzecich, czy tworzenie aplika- cji do bezpiecznej wymiany informacji w zakresie wspólnych i uzgodnionych kontroli transgranicznych. Natomiast pod - czas spotkania innej grupy roboczej ELA – Europejskiej Plat- formy ds. przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (UDW), przedstawiciel PIP uczestniczył w opracowaniu przyszłe - go planu pracy Platformy, a także w działaniach przygoto- wawczych do jubileuszu dziesięciolecia działalności tego gremium. Istotne było również zaangażowanie eksperta PIP w prace Podgrupy Platformy UDW ds. przygotowania kampanii informacyjnej promującej pracę zarejestrowaną, której realizacja przewidziana jest na 2026 r. Urząd prze - kazał wkład do ulotki tworzonej na potrzeby kampanii ułatwiającej różnym grupom pracowników dostęp do infor - macji i wsparcia ze strony właściwych instytucji krajowych, w tym PIP. Ponadto ekspert PIP uczestniczył w Forum ELA. Kolejnym obszarem działalności Urzędu ELA jest promowanie i wspieranie współpracy pomiędzy krajowy - mi ośrodkami szkolenia inspekcji pracy. Przedstawicielka Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy reprezen - towała urząd podczas spotkań poświęconych inicjatywom ELA dotyczącym szkoleń w zakresie mobilności pracowni - ków w UE. Dzięki wsparciu Urzędu ELA, inspektorzy PIP uczest- niczyli, jako obserwatorzy, we wspólnych kontrolach transgranicznych : w Bułgarii w sektorze budownictwa – nakierowanej na weryfikację legalności zatrudnienia pra - cujących tam cudzoziemców (co umożliwia m.in. centralny elektroniczny rejestr umów o pracę); na budowie na Łotwie w ramach tygodnia działań poświęconego zagadnie - niu wynagrodzeń; w Niemczech w sektorze transportu Wspólna kontrola w sektorze transportu drogowego w Niemczech SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 177 przedstawicieli zagranicznych placówek dyplomatycznych: Chorwacji, Iraku, Uzbekistanu i USA. Dzięki współpracy międzynarodowej oraz wymianie doświadczeń i dobrych praktyk z krajowymi inspektoratami pracy z państw członkowskich UE, Państwowa Inspekcja Pracy ma możliwość pozyskiwania informacji dotyczących różnych obszarów swojej działalności i dokonywania analizy porównawczej służącej optymalizacji metod pracy polskich inspektorów pracy i stosowanych narzędzi. Jednakże nie - jednokrotnie to rozwiązania stosowane przez polski urząd, ugruntowane ogromnym doświadczeniem i holistycznym podejściem, stanowią nieocenione źródło wiedzy dla part - nerów zagranicznych, w tym organizacji i instytucji między- narodowych, którzy coraz częściej kierują do PIP inicjatywy dotyczące wzajemnej współpracy. 12.3. Działania komunikacyjne i wizerunkowe PIP W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy rozwijała aktywność informacyjną i działania wizerunkowe. W tym celu wykorzy - stywane były wszystkie tradycyjne media, a także nowo- czesne kanały komunikacji masowej, takie jak Facebook, X, LinkedIn czy YouTube. Dzięki temu możliwe stało się dotarcie do masowego odbiorcy niezależnie od jego wieku i miejsca zamieszkania. Materiały informacyjne umożliwiły bezpośredni kontakt z dziennikarzami oraz szybkie przeka - zywanie informacji o działalności urzędu, wynikach podej- mowanych działań kontrolno-nadzorczych i kampaniach prewencyjno-promocyjnych. Działalność informacyjna Biura Informacji, działają - cego w Głównym Inspektoracie Pracy, wspierana przez profesjonalnych pracowników okręgowych inspektoratów pracy oddelegowanych do współpracy z mediami, pozwoli - ła na szerokie rozpowszechnienie rozwiązań poprawiających warunki pracy, a także budowanie pozytywnego wizerunku urzędu jako instytucji otwartej, cieszącej się wysokim zaufa - niem społecznym, doradzającej zarówno zatrudnionym, jak i pracodawcom. Przykładem jest skoordynowana akcja informacyjna w mediach, wspierająca cykl konferencji organizowanych w 2025 r. przez Państwową Inspekcję Pracy w całej Polsce o tematyce zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy. Liczne publikacje prasowe, treści publikowane w mediach społecznościowych, wywiady oraz informacje o dyżurach poradniczych rozpowszechniane za pośrednictwem lokal - nych mediów służyły promowaniu i wskazywaniu dobrych praktyk w stosowaniu obowiązujących przepisów. W 2025 r. dziennikarze najczęściej interesowali się refor- mą Państwowej Inspekcji Pracy, zainicjowaną w związku z realizacją tzw. kamieni milowych Krajowego Planu Odbu - dowy. Główny Inspektor Pracy był, w związku z tym, czę- stym gościem mediów ogólnopolskich i lokalnych. Pracom nad projektem ustawy reformującej inspekcję towarzyszyła stała kampania informacyjna prowadzona we wszystkich kanałach kontaktu z masowym odbiorcą, jakimi dysponuje Państwowa Inspekcja Pracy. Zwiększone zainteresowanie mediów reformą pozwoliło na wskazywanie i promowanie drogowego, gdzie sprawdzano formy zatrudnienia kierow - ców, wymaganą dokumentację, prawidłowość załadunku towaru i kwestie legalności pracy kierowców. Podczas wizyty studyjnej delegata PIP w litewskiej inspekcji pracy omawiano: wykorzystanie dronów jako narzę - dzia wspomagającego skuteczniejsze kontrole w miejscu pracy oraz ugruntowaną współpracę pomiędzy agencjami publicznymi na poziomie krajowym i regionalnym w ramach Centrum Oceny Ryzyka i Centrów Wspólnych Operacji, a także model współpracy na wysokim szczeblu, prowadzo - nej w Centrum Współpracy Międzyinstytucjonalnej. W ramach działalności Europejskiej Platformy ds. przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (UDW) odbyła się wizyta studyjna delegacji Państwowej Inspekcji Pracy w Norwegii, której tematami były: centra współpra - cy międzyinstytucjonalnej norweskich służb kontrolnych i innych organów administracji, krajowe centra zwalczania przestępstw związanych z pracą, wymiana informacji pomię - dzy nimi, ogólne podejście Norweskiego Urzędu Inspekcji Pracy i praktyki operacyjne w zakresie zwalczania nielegal - nych praktyk na rynku pracy. Z kolei podczas seminarium Europejskiego Urzędu ds. Pracy , skierowanego do pracodawców niemieckich pod hasłem „Praktyka delegowania pracowników w Europie – jak delegować do Austrii, Holandii, Polski i Danii”, eksperci Państwowej inspekcji Pracy wyjaśnili obowiązujące zasady i procedury w obszarze delegowania pracowników na tery - t o r i u m R P. Ekspert inspekcji uczestniczył również w spotkaniu analitycznym platformy EMPACT (jest to sieć ana- lityków z inspektoratów pracy i policji z państw człon- kowskich UE oraz wybranych krajów sąsiadujących, działających na rzecz usprawnienia wymiany najlepszych praktyk i wzmocnienia partnerstwa), które w 2025 r. dotyczy - ło wyzysku pracowników z państw trzecich, ryzyka handlu ludźmi z perspektywy łańcuchów kontraktowania, wzorców rekrutacji, wyzysku pracowników sezonowych, a także roz - wiązywania problemu wyzysku i realizowanych projektów prewencyjnych. W roku sprawozdawczym pracownicy urzędu byli w dalszym ciągu zaangażowani w realizację programu IMI-Prove, mającego na celu poprawę funkcjonowania Systemu Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) dzięki dopracowaniu pytań we wnioskach o infor - macje dotyczące delegowania (sekcje A i B) oraz wyja- śnień do tych pytań. Ciekawą inicjatywą była też wizyta studyjna mołdaw- skich inspektorów pracy w Ośrodku Szkolenia Pań- stwowej Inspekcji Pracy w ramach projektu Rady Europy „Poprawa praw pracowniczych w Republice Mołdawii”. W programie wydarzenia ujęto zarówno prelekcje z zakresu organizacji, roli i zadań PIP, wybranych zagadnień w zakresie kontroli pracy nierejestrowanej, w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy czy działalności dydaktyczno-szkoleniowej urzędu, jak również wizyty kontrolne, w których inspektorzy pracy z Mołdawii uczestniczyli w charakterze obserwatorów. Ponadto w roku sprawozdawczym Państwowa Inspek - cja Pracy zorganizowała spotkania informacyjne dla SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 178 ROZDZIAŁ 12 dodatkowych ważnych tematów z zakresu bezpieczeństwa pracy i warunków jej świadczenia. Duży wpływ na zwiększenie liczby osób zainteresowanych przekazem medialnym Państwowej Inspekcji Pracy miała stała obecność Głównego Inspektora Pracy w materiałach tworzonych i publikowanych w mediach społecznościowych. Osobiste zaangażowanie szefa inspekcji pracy znacząco zwiększyło zasięgi oraz przyciągnęło odbiorców, wzmac - niając jednocześnie wiarygodność przekazywanych treści i budując pozytywny wizerunek Państwowej Inspekcji Pracy jako instytucji otwartej na dialog i potrzeby rynku pracy. Wszystkie materiały audio/video wykorzystywane w komunikacji zewnętrznej zostały zrealizowane przy wykorzystaniu własnych środków technicznych obsługi - wanych przez pracowników Państwowej Inspekcji Pracy. Warte podkreślenia są działania prowadzone przez Biuro Informacji i rzecznika prasowego w Głównym Inspektoracie Pracy, których celem było podniesienie rozpoznawalności Państwowej Inspekcji Pracy, zwiększenie wiedzy na temat zadań realizowanych przez urząd oraz promowanie zna - jomości prawa pracy wśród zatrudnionych i pracodawców. Działania były ukierunkowane na zwiększenie atrakcyjności i komunikatywności treści publikowanych na stronie inter - netowej urzędu pip.gov.pl, a także w pięciu platformach społecznościowych Facebook, Instagram, LinkedIn, YouTub e oraz X. Publikowane za pośrednictwem Internetu treści zosta - ły dostosowane do specyfiki poszczególnych platform i ich wymogów technicznych, a także przygotowane dla zróżnico - wanych grup użytkowników. Nowym elementem komunikacji stały się krótkie materiały wideo (tzw. rolki), których celem było przekazywanie wiedzy z zakresu prawa pracy w przy - stępnej formie. Jednym z wiodących kanałów komunikacji stał się uru - chomiony w maju 2025 r. profil Głównego Inspektora- tu Pracy na Facebooku. Dzięki regularnym publikacjom merytorycznym oraz materiałom wideo, profil osiągnął wysokie zasięgi. Publikowane na nim treści zostały wyświe - tlone ponad 5 mln razy – w sposób organiczny, bez wyko- rzystania płatnych reklam. Łączna liczba wyświetleń materiałów na wszystkich platformach urzędu wynio - sła 7,2 mln. Szczególnym zainteresowaniem we wszystkich mediach społecznościowych cieszyły się rolki z udziałem Główne- go Inspektora Pracy Marcina Staneckiego, łączące eks- percki komentarz z przystępną formą przekazu. Obecność szefa inspekcji pracy w materiałach znacząco zwiększała zasięgi i zaangażowanie odbiorców, wzmacniała wiarygod - ność treści oraz wizerunek Państwowej Inspekcji Pracy jako instytucji otwartej na nowe formy przekazu i dialog społeczny. Posty, które cieszyły się największą popularno- ścią na Facebooku, to m.in.: 1. „Pracownik wybiera, kiedy odbierze wolne za 1 listo- pada?” (rolka) – 423,8 tys. wyświetleń, 2244 reakcje, 208 udostępnień; 2. Konferencja o mobbingu (post) – 415,5 tys. wyświetleń, 481 reakcji, 160 udostępnień. Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się także rolki z udziałem Głównego Inspektora Pracy: „Urlop na żąda - nie” – 325,5 tys. wyświetleń, 2343 reakcje, 174 udostęp- nień; „Krwiodawca ma zawsze prawo do 2 dni wolnego?” – 267,9 tys. wyświetleń, 1739 reakcji, 217 udostępnień oraz „35 dni urlopu wypoczynkowego?” – 218,8 tys. wyświetleń, 1000 reakcji, 80 udostępnień. W 2025 r. wyraźnie wzrosło także zainteresowanie aktu - alnościami zamieszczanymi na stronie internetowej Pań- stwowej Inspekcji Pracy. Publikacje prezentowały działania i inicjatywy urzędu, a także wyjaśniały zmiany w przepisach i ich praktyczne znaczenie. Zanotowaliśmy przeszło 220 tys. wyświetleń tych treści, z którymi zapoznało się ponad 120 tys. unikalnych użytkowników korzystających ze strony urzędu. W porównaniu do 2024 r. oznacza to wzrost o 83,2% w liczbie wyświetleń oraz o 146,6%, jeśli chodzi o liczbę użytkowników odwiedzających stronę pip.gov.pl. Największym zainteresowaniem cieszyły się artykuły dotyczące aktualnych zmian w przepisach oraz zagad - nień praktycznych. Najczęściej czytanymi tekstami były: 1. „Jakie uprawnienia ma pracownik – członek komisji wyborczej?” (24 318 wyświetleń, 18 905 użytkowników); 2. „Wigilia po raz pierwszy wolna od pracy. Ale nie dla wszystkich” (21 654 wyświetlenia, 17 728 użytkowników). Wśród najczęściej wybieranych znalazły się również artykuły o zasiłkach po stracie ciąży (8553 wyświetlenia, 5702 użytkowników), zatrudnianiu cudzoziemców i sank - cjach za naruszenia prawa pracy (7154 wyświetlenia, 4685 użytkowników) oraz wyjaśnienie zasad wypłaty dodatkowe - go wynagrodzenia rocznego „trzynastki” (3788 wyświetleń, 3197 użytkowników). Wzrostowi zainteresowania stroną internetową urzędu sprzyjała lepsza ekspozycja treści publikowanych na stronie głównej oraz zwiększona liczba wejść bezpośrednio z wyszu - kiwarek internetowych, jak również odniesienia do tych publi- kacji z mediów społecznościowych urzędu. Konkurs dla dziennikarzy i influencerów – Salus Publica W 2025 r. Główny Inspektor Pracy wręczył nagrody dla dziennikarzy i influencerów w kolejnej edycji konkursu Salus Publica, zapoczątkowanego w 1989 r. Nagrody przyznane zostały przedstawicielom mediów popularyzu - jących problematykę prawa pracy i bezpieczeństwa pracy. W 2025 r. statuetki Salus Publica odebrali: −Magdalena Bukowiecka – „Gazeta Olsztyńska”, −Mateusz Jussis – podcast „Prawo po pracy”, −Karolina Kropiwiec – Polska Agencja Prasowa, −Jolanta Ojczyk – Busines Insider, −Elżbieta Samsel-Czerniawska – Radio Zachód, −Magdalena Sitek – Radio Kielce. 12.4. Działalność Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu utrzymał w 2025 r. kluczową rolę w obszarze przygotowania, doskonalenia i wspierania SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 179 kadr inspekcji – nie tylko przyszłych inspektorów, lecz tak- że doświadczonych pracowników, realizujących zadania kontrolne i prewencyjne w całej Polsce. W Ośrodku pro - jektowane są programy szkoleń, a doświadczenia z prak- tyki kontrolnej łączone są z wiedzą ekspercką i dorobkiem naukowym. Tym samym wrocławska jednostka nie tylko przekazuje wiedzę, lecz także aktywnie ją współtworzy, współpracując z organizacjami naukowymi, uczelniami oraz partnerami społecznymi, co widać choćby w licznych konfe - rencjach i seminariach organizowanych każdego roku. Nie można pominąć również znaczenia Ośrodka dla spój - ności i wysokiej jakości działań Państwowej Inspekcji Pracy w skali kraju. Jako jednostka odpowiedzialna za przygoto - wanie zawodowe inspektorów pracy, Ośrodek zapewnia jednolite standardy wiedzy i umiejętności, co przekłada się na efektywność i wiarygodność działań kontrolnych. Cen - tralizacja procesu szkoleniowego gwarantuje, że wszystkie osoby rozpoczynające pracę w inspekcji pracy przechodzą przez ten sam rygorystyczny proces przygotowawczy, a póź - niejszy udział w szkoleniach doskonalących, umożliwia stałe aktualizowanie wiedzy i kompetencji, zgodnie ze zmieniają - cymi się przepisami i warunkami pracy. Rok 2025 był dla Ośrodka okresem intensywnej aktyw - ności, obejmującej zarówno działania szkoleniowe, jak i szeroko rozumianą współpracę instytucjonalną. W ciągu dwunastu miesięcy zrealizowano 163 wydarzenia, w któ- rych uczestniczyło łącznie 6547 osób. Najważniejszym obszarem działalności pozostawało przygotowanie zawodo - we inspektorów pracy. W Ośrodku odbywały się wszystkie kluczowe etapy aplikacji inspektorskiej dla kolejnych rocz- ników – od zajęć teoretycznych, przez egzaminy wewnętrz- ne, aż po egzaminy państwowe. W 2025 r. proces ten objął osiem edycji, od 88. do 95., obejmując 215 uczestników przy - gotowujących się do wykonywania obowiązków kontrolnych w zakładach pracy w całym kraju. Aplikacja inspektorska pozostaje jednym z najbardziej wymagających i jednocze - śnie kluczowych elementów funkcjonowania całego syste- mu ochrony pracy, a jej realizacja we wrocławskim Ośrodku stanowi gwarancję, że nowo mianowani inspektorzy posia - dają zarówno odpowiednią wiedzę, jak i przygotowanie praktyczne. Drugim obszarem, który w 2025 r. miał szczególnie duże znaczenie, były szkolenia i narady organizowane dla pracowników Państwowej Inspekcji Pracy. W ramach Pla - nu Szkoleń Centralnych przeprowadzono 125 wydarzeń obejmujących 4545 uczestników . Szkolenia dotyczyły szerokiego spektrum zagadnień – od prawa pracy i metod kontroli, poprzez nowoczesne formy nadzoru nad warunkami pracy, aż po tematy związane z zagrożeniami psychospo - łecznymi, zrównoważonym rozwojem i wpływem transfor- macji technologicznej na środowisko pracy. Ośrodek jako centrum kompetencyjne, odpowiadał nie tylko za ich organi - zację, lecz także za rozwijanie bazy wykładowców, co od lat stanowi jeden z jego strategicznych atutów. W istotny sposób rozwijana była również współpraca z partnerami społecznymi . Jednostka przeprowadziła sześć szkoleń dedykowanych organizacjom związkowym i przedstawicielom społecznej inspekcji pracy, gromadząc merytorycznego kadr PIP. Od ponad siedmiu dekad pozo - staje on centralną jednostką edukacyjną Państwowej Inspekcji Pracy. W funkcjonowaniu urzędu Ośrodek zajmu - je miejsce szczególne – jest jednostką, która od lat stano- wi fundament profesjonalnego przygotowania kadr nadzoru nad warunkami pracy. Jego misja wykracza daleko poza klasyczne rozumienie działalności dydaktycznej. Peł - ni on równocześnie rolę centrum eksperckiego, laboratorium wymiany doświadczeń oraz instytucji kształtującej standar - dy ochrony pracy na poziomie krajowym. Jego działalność sięga 1950 roku, kiedy powołano pierwszą wyspecjalizowa - ną instytucję przygotowującą kadry nadzoru nad warunka- mi pracy w Polsce. Od tego czasu Ośrodek, mieszczący się przy ul. Mikołaja Kopernika 5 we Wrocławiu, realizując zada - nia określone w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oraz regulaminie nadawanym przez Głównego Inspektora Pracy, umacnia się jako jeden z filarów systemu kształcenia zawodowego Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z obo - wiązującymi przepisami odpowiada za szkolenie inspekto- rów pracy, doskonalenie zawodowe pracowników inspekcji, a także za upowszechnianie wiedzy o prawnej ochronie pracy i bezpieczeństwie pracy. Ośrodek wpisuje się w wie - loletnią tradycję państwowego nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy i jej technicznego bezpieczeństwa, stale rozwi - jając nowe formy i metody nauczania dostosowane do zmie- niającej się rzeczywistości gospodarczej. Patronem Ośrodka jest profesor Jan Rosner – wybitny znawca prawa pracy i zasad ochrony pracy, którego doro - bek naukowy i wkład w rozwój tej dziedziny sprawiły, że jego imię stało się symbolem wysokich standardów merytorycz - nych i dydaktycznych. W duchu tych tradycji Ośrodek nie tylko szkoli kolejne pokolenia inspektorów pracy, ale także aktywnie uczestniczy w kształtowaniu kultury bezpieczeń - stwa, rozwijaniu dialogu społecznego oraz upowszech- nianiu wiedzy o zagrożeniach zawodowych i prawie pracy. Szczególną cechą Ośrodka pozostaje połączenie tradycji i nowoczesności. Z jednej strony pozostaje on wierny dorob - kowi patrona, z drugiej strony, dzięki stałemu dostosowy- waniu programów i metod szkolenia do nowych realiów rynku pracy, zmian technologicznych oraz przemian spo - łecznych, Ośrodek odpowiada na współczesne wyzwania. W jego misję trwale wpisana jest troska o jakość kształcenia Gmach Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 180 ROZDZIAŁ 12 260 uczestników. Spotkania te poświęcone były przede wszystkim praktycznym aspektom prawa pracy, zasa - dom działania SIP oraz metodom identyfikacji zagrożeń w miejscu pracy. Ośrodek realizował także obowiązki usta - wowe dotyczące szkolenia społecznych inspektorów pra- cy, co obejmuje zagadnienia kontroli warunków pracy, udział w zespołach powypadkowych oraz stosowanie dostępnych narzędzi prawnych, istotnych dla skutecznego nadzoru spo - łecznego nad bezpieczeństwem pracy. Na uwagę zasługuje rola Ośrodka jako instytucji reprezentującej Państwową Inspekcję Pracy w kon - taktach międzynarodowych oraz wymianie doświadczeń z zagranicznymi instytucjami nadzoru nad warunkami pracy. Spotkania te – w tym wizyty studyjne oraz udział Ośrodka w wydarzeniach międzynarodowych – sprzyjają przenikaniu najlepszych praktyk i standardów, wzmacniając jakość kra - jowego systemu ochrony pracy. Wrocławski Ośrodek, jako jednostka o ugruntowanym prestiżu, stanowi naturalne miej - sce dla organizacji tego typu wymiany, która podnosi poziom profesjonalizmu polskiej inspekcji pracy i ułatwia adaptację rozwiązań stosowanych w innych krajach. W 2025 r. przed - stawiciele Ośrodka brali udział w organizowanym przez ELA spotkaniu jednostek szkoleniowych krajowych organów będących odpowiednikiem PIP, Ośrodek zaś był gospo - darzem spotkania przedstawicieli inspekcji pracy państw Grupy Wyszehradzkiej oraz współorganizatorem wizyty delegacji Ministerstwa Pracy i Ochrony Socjalnej, Państwo - wej Inspekcji Pracy Republiki Mołdawii oraz przedstawicieli Rady Europy. Ważnym polem aktywności były również konferencje tematyczne , które wzbudziły zainteresowanie 553 uczest- ników stacjonarnych. W 2025 r. Ośrodek zorganizował takie wydarzenia jak konferencja „Czas pracy a czas wolny”, spo - tkanie poświęcone hałasowi w środowisku pracy, a także konferencje dotyczące zagrożeń psychospołecznych, ergo - nomii pracy w kontekście zmian demograficznych oraz kon- ferencję z okazji 50-lecia Kodeksu pracy. Wydarzenia te stały się forum wymiany wiedzy między przedstawicielami nauki, praktykami z różnych branż oraz pracownikami instytucji publicznych, podkreślając ekspercki charakter Ośrodka w obszarze bezpieczeństwa i prawa pracy. Wrocławski Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy, dzięki odpowiednio wykwalifikowanej kadrze, szero - kiej bazie dydaktycznej i długoletniej tradycji, pełni dzisiaj funkcję nowoczesnego centrum edukacji i dialogu w zakresie bezpieczeństwa pracy. Jego działalność w 2025 r. potwier - dza, że jest on nie tylko jednostką szkoleniową, lecz tak- że miejscem, w którym rozwija się wiedza o ochronie pracy, tworzy przestrzeń do współpracy różnych środowisk i gdzie wzmacnia się zdolności Państwowej Inspekcji Pra - cy do reagowania na wyzwania współczesnego rynku pra- cy. Ośrodek konsekwentnie zachowuje i rozwija swoją rolę instytucji łączącej tradycję z nowoczesnością – co wpisu - je się zarówno w oczekiwania ustawodawcy, jak i realne potrzeby szeroko rozumianej ochrony pracy w Polsce. Szczegółowe dane o działalności Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu zawarte zostały w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym. 13 Wnioski legislacyjne oraz opiniowanie projektów aktów prawnych Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 13 183 13. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy oraz opiniowanie projektów aktów prawnych 13.1. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy Główny Inspektor Pracy, realizując swoje uprawnienia określone w art. 18 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, skierował do właści - wych ministrów 16 wniosków legislacyjnych. Do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skie- rowano następujące wnioski: ●wniosek o podjęcie działań legislacyjnych mających na celu nowelizację art. 205 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) poprzez zmianę tego przepisu, polegającą na nałoże - niu na pracodawcę obowiązku udzielenia zaliczkowego urlopu wypoczynkowego w okresie ferii szkolnych na wnio - sek młodocianego oraz art. 205 § 4 Kodeksu pracy poprzez usunięcie z tego przepisu sformułowania „ucznia szkoły dla pracujących”. Obecnie art. 205 § 3 Kodeksu pracy przewi - duje, że młodocianemu uczęszczającemu do szkoły urlopu należy udzielić w okresie ferii szkolnych, natomiast mło - docianemu, który nie nabył prawa do urlopu, pracodawca może – na jego wniosek – udzielić urlopu zaliczkowo. Prak - tyka kontrolna pokazuje jednak, że pracodawcy nierzadko odmawiają udzielenia płatnego urlopu zaliczkowego w cza - sie ferii, skłaniając młodocianych do korzystania z urlopów bezpłatnych w okresie wakacyjnym. Zmiany wymaga rów - nież art. 205 § 4 Kodeksu pracy, który obecnie uzależnia obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego w okresie ferii szkolnych od statusu „ucznia szkoły dla pracujących”. Ani Kodeks pracy, ani Prawo oświatowe nie definiują tego pojęcia, co powoduje trudności interpretacyjne – także w praktyce inspektorskiej. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że rozpoczęcie ewentualnych prac dotyczących zmian przepisów w zakresie udzielania zaliczkowego urlopu wypoczynkowego młodocianym musi zostać poprzedzone dokonaniem pełnej oceny skutków wprowadzenia zmia - ny obecnych rozwiązań m.in. na sektor finansów publicz- nych, na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców oraz na rynek pracy. Ministerstwo nie wyklucza zmian w postulowanym zakresie, jednak ewentualne zmiany w tym zakresie muszą ustąpić obecnie realizowanym, priorytetowym działaniom legislacyj - nym prowadzonym w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; ●wniosek o doprecyzowanie pojęcia „przygotowa - nie do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy bez wypo- wiedzenia”. Pojęcie to zostało wprowadzone do Kodeksu pracy nowelizacją ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmia - nie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 641), jednak nie zostało zdefiniowane w sposób pozwalający na jednolite stosowanie przepisów i zapewniający realną skuteczność ochrony pracowniczej. W obecnym brzmieniu zakazy wynikające z art. 29 4 § 1, art. 177 § 1 pkt 1 oraz art. 188 1 § 7 Kodeksu pracy mogą mieć charakter iluzoryczny. Bez ustawowego doprecyzo - wania nie sposób precyzyjnie określić obowiązku powstrzy- mania się od określonych czynności i wskazać granic dopuszczalnego postępowania pracodawcy. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że wszystkie przedstawione we wniosku postulaty zosta- ną poddane szczegółowej analizie; ●wniosek o zmianę rozporządzenia Ministra Pracy i Poli- tyki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposo- bu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównaw - czych do wynagrodzenia oraz innych należności prze- widzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 2017 r. poz. 927) w związku z koniecznością określenia sposobu obliczania wynagrodzenia ustalonego w stałej miesięcznej staw - ce, za przepracowaną część miesiąca, jeżeli nieobecność pracownika w danym miesiącu wynikała z niezdolno - ści do pracy spowodowanej chorobą, jednak za okres nie- obecności pracownik nie otrzymał wynagrodzenia określonego w art. 92 Kodeksu pracy, ani zasiłku z ubez - pieczenia społecznego (z uwagi na okres wyczekiwania). Ponadto wniesiono o określenie w Kodeksie pracy terminu wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy w razie rozwiązania stosunku pracy, wprowadzenie obowiązku pisemnego potwierdzania wypłaty wynagro - dzenia za pracę „do rąk własnych” oraz zagwarantowanie pracownikom dodatku za pracę w godzinach nadliczbo - wych co najmniej w wysokości stawki godzinowej wynikają- cej z minimalnego wynagrodzenia za pracę. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że celem obecnie obowiązujących regulacji jest, aby wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy były trak - towane jako zabezpieczenie w przypadku choroby, a nie jako motywacja podjęcia zatrudnienia jedynie w celu otrzymania dodatkowych świadczeń. Okres wyczekiwania ma z zało - żenia eliminować takie przypadki. Odnośnie do określe- nia w Kodeksie pracy terminu wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, Ministerstwo wska - zało na procedowany w tym czasie projekt nowelizacji Kodeksu pracy (druk 1601), mający na celu m.in. powiąza - nie terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z terminem wypłaty wynagrodzenia u danego pracodawcy określonym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy, dodając jedno - cześnie, że w toku prac Rządowego Zespołu ds. Deregulacji, powołanego w marcu 2025 r. nie zgłaszano potrzeby zmian w zakresie wypłaty wynagrodzenia lub innych niż ekwiwa - lent za urlop świadczeń ze stosunku pracy w przypadku roz- wiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. W zakresie braku obowiązku potwierdzania przez pracowników otrzymania wynagrodzenia „do rąk własnych”, wskazano, że pracodaw - ca może uregulować tę kwestię w regulaminie pracy zgod- nie z art. 104 – 104 2 Kodeksu pracy. W kwestii wysokości dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, Ministerstwo SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 184 ROZDZIAŁ 13 poinformowało, że aktualnie trwają prace legislacyjne nad nowelizacją ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, które przewidują zmianę zakresu składnikowego minimal - nego wynagrodzenia za pracę i nieuwzględnianie dodatku funkcyjnego, innych dodatków oraz premii i nagród przy obli - czaniu wysokości wynagrodzenia pracownika. Tym samym wynagrodzenie pracownika stanowiące podstawę obliczenia dodatku co do zasady powinno odpowiadać wynagrodzeniu minimalnemu; ●wniosek o uregulowanie w Kodeksie pracy zasad zmiany rozkładów czasu pracy (przesłanki, tryb i terminy informo - wania pracowników o zmianach) oraz wprowadzenie obo- wiązku przechowywania rozkładów czasu pracy. Obecnie brak jest przepisu nakładającego na pracodawcę obowią - zek przechowywania indywidualnych rozkładów czasu pracy, co utrudnia, a niekiedy uniemożliwia weryfikację spełnienia obowiązku z art. 129 § 3 Kodeksu pracy oraz prawidłową weryfikację przestrzegania przepisów o czasie pracy w toku kontroli. Wprowadzenie określonych przepi - sami wymogów co do okresu i sposobu przechowywania rozkładów (w tym w postaci elektronicznej) pozwoli na ujed - nolicenie praktyki i zwiększy pewność dowodową po obu stronach stosunku pracy. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący zmian w ustawie z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. z 2025 r. poz. 236, z późn. zm.), mających na celu poprawę stanu przestrzegania przepisów regulujących zatrudnienie tym - czasowe oraz zapewnienie wyższego poziomu ochrony praw osób wykonujących pracę tymczasową, poprzez rezygnację z możliwości powierzania pracy tymczaso - wej na podstawie umów cywilnoprawnych. Wskazano również potrzebę szerszej interwencji wobec pozornego outsourcingu noszącego cechy pracy tymczasowej. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo wskaza - ło, że dostrzega zasadność analizy zgłoszonego postulatu nowelizacji ustawy, z zastrzeżeniem, iż każda zmiana usta - wy powinna być poprzedzona dokonaniem oceny skutków wprowadzenia takiej zmiany, w szczególności na konkuren - cyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjono- wanie przedsiębiorców oraz na rynek pracy. Z odpowiedzi wynika również, że zmiany z zakresu prawa pracy powinny być również poddane dyskusji, m.in. z partnerami społecz - nymi, tj. przedstawicielami reprezentatywnych organizacji pracodawców i związków zawodowych w Radzie Dialogu Społecznego. Z uwagi na powyższe, a także na aktualnie prowadzone w resorcie prace legislacyjne, ewentualne dzia - łania w postulowanym zakresie będą mogły zostać podjęte w najbliższym możliwym terminie; ●wniosek dotyczący nowelizacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrud - nianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913) obejmujący m.in. uchylenie odstępstwa od skróconych norm czasu pracy dla osób zatrudnionych przy pilnowa - niu, obowiązek każdorazowego ponownego wystąpienia przez właściwy organ do Państwowej Inspekcji Pracy o opinię w razie zmiany osoby niepełnosprawnej zatrudnio - nej na refundowanym stanowisku pracy oraz doprecyzowa- nie zakresu obiektów i pomieszczeń podlegających ocenie. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący uzupełnienia art. 229 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) o wyraźny obowiązek kierowania pracownika na kontrolne badania lekarskie w każdym przypadku przedstawienia orzeczenia o niepełnospraw - ności albo orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu wyższym niż dotychczasowy. Celem jest zapewnienie skuteczniejszej ochrony zdrowia pracowników z niepeł - nosprawnościami i dostosowanie warunków pracy do ich aktualnych możliwości zdrowotnych. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący uwzględnienia czynników psychospo - łecznych w definicji środowiska pracy zawartej w rozporzą- dzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. Nr 169 poz. 1650), w celu objęcia oceną ryzyka m.in. obciążenia psychicznego, presji czasu, izolacji społecznej oraz skutków cyfryzacji i zarzą - dzania algorytmicznego. Zmiana ta odpowiada aktualnym wyzwaniom organizacyjnym i technologicznym oraz przeło - ży się na poprawę zdrowia i funkcjonowania pracowników. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo przychyliło się do postulowanej zmiany i zadeklarowało chęć podjęcia prac nad zmianą przepisów podczas najbliższej nowelizacji rozporządzenia; ●wniosek dotyczący uwzględnienia zagadnień obejmujących psychospołeczne czynniki ryzyka w ramowych programach szkoleń, stanowiących załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w spra - wie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pra- cy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1327) w części dotyczącej metod identyfikacji, analizy i oceny zagrożeń oraz oceny ryzyka związanego z zagrożeniami w środowisku pracy. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformo - wało, że w ramach realizacji, od 2026 r., VII etapu pro- gramu wieloletniego pn. Rządowy Program Poprawy Bezpieczeństwa i Warunków Pracy, przewidziano opraco - wanie projektów nowych programów szkoleniowych dosto- sowanych do potrzeb zmieniającego się świata pracy. W związku z powyższym po opracowaniu nowych progra - mów szkoleniowych zapadnie decyzja co do wprowadze- nia ewentualnych zmian w przepisach przedmiotowego rozporządzenia. Do Ministra Finansów i Gospodarki skierowano nastę- pujący wniosek: ●wniosek o zmianę przepisów rozporządzenia Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 22 październi - ka 2018 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze żurawi wieżowych i szybkomontujących SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 13 185 (Dz.U. z 2018 r. poz. 2147), w tym przez zastąpienie pojęcia „pracodawca” pojęciem „organizator pracy”, aby jednoznacznie przypisać obowiązki bhp podmiotowi fak - tycznie organizującemu pracę, także w przypadku, gdy praca wykonywana jest na innej podstawie niż stosunek pracy, dodanie wymogu posiadania przez hakowych i sygnalistów dodatkowych uprawnień kwalifikacyjnych, wprowadzenie elektronicznej karty czasu pracy operatora i wyposażenie kabiny żurawia w urządzenia rejestrujące rzeczywisty czas pracy (na wzór tachografów stosowa - nych w transporcie drogowym). Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Rozwoju i Technologii skierowano nastę- pujące wnioski: ●wniosek o rozważenie zmian legislacyjnych porządku - jących odpowiedzialność za bezpieczeństwo i ochronę zdrowia na budowach oraz zapewniających spójność regulacji między ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. – Pra - wo budowlane (Dz.U. z 2025 r. poz. 418, z późn. zm.), ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil - ny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, z późn. zm.) oraz ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) w szczególno - ści poprzez ujednolicenie definicji inwestora, przypisanie inwestorowi odpowiedzialności za stan bhp na budo - wach oraz wzmocnienie roli koordynatora Bezpieczeń- stwa i Ochrony Zdrowia (BIOZ) zgodnie z dyrektywą 92/57/EWG (w tym rozdzielenie funkcji koordynatora BIOZ od funkcji projektanta lub kierownika budowy, wpro - wadzenie wymogu posiadania przez koordynatora BIOZ wykształcenia kierunkowego w zakresie budownictwa). W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że popiera działania mające na celu wzrost poziomu bezpieczeństwa pracy w budownictwie, jednak wskazane w rozpatrywanej petycji propozycje rodzą wątpliwości w kon - tekście specyfiki uregulowań ustawy Prawo budowlane oraz generują potencjalnie nowe obciążenia dla inwestorów. Dla - tego też aktualnie brak jest podstaw do uwzględnienia roz- patrywanej petycji w przepisach ustawy Prawo budowlane; ●wniosek dotyczący nowelizacji § 10 rozporządzenia Mini - stra Gospodarki z dnia 6 września 1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych (Dz.U. Nr 75 poz. 846 z późn. zm.), w zakresie obowiązku szkolenia pra - cowników z ratownictwa chemicznego. Obecny przepis nie określa szczegółowych zasad przeprowadzania w zakła - dzie szkolenia w zakresie ratownictwa chemicznego ani nie wskazuje jaki powinien być jego zakres i jakie kwalifikacje powinna mieć osoba przeprowadzająca takie szkolenie. Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Infrastruktury skierowano następujące wnioski: ●wniosek dotyczący dostosowania i uzupełnienia przepi- sów rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 października 1993 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w oczyszczalniach ścieków (Dz.U. Nr 96 poz. 438) do aktualnie stosowanych w gospo - darce ściekowej rozwiązań technicznych i technologicznych (m.in. systemy detekcji gazów, wentylacja, aktualizacja przestarzałych wymagań). Praktyka kontrolna potwierdza znaczący wzrost zaawansowania technicznego stosowa - nych instalacji i systemów sterowania, ale także ujawnia nowe kategorie zagrożeń, których obowiązujące przepisy nie uwzględniają. W konsekwencji wskazane jest podjęcie inicjatywy legislacyjnej ukierunkowanej na kompleksową modernizację przepisów, z uwzględnieniem nowoczesnych technologii, metod pracy oraz dostępnych na rynku syste - mów zabezpieczeń i aparatury pomiarowej. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek o nowelizację rozporządzenia Ministra Komuni- kacji oraz Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 10 lutego 1977 r. w sprawie bezpieczeń - stwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót drogowych i mostowych (Dz.U. Nr 7 poz. 30) poprzez dostosowanie poszczególnych przepisów do aktualnie stosowanych technologii wykonywania prac drogowych oraz uchylenie przepisów nieprzystających do dzisiejszych realiów lub dotyczących spraw uregulowanych innymi aktami praw - nymi. Nowelizacja rozporządzenia lub wydanie nowego rozporządzenia w tym zakresie zwiększy bezpieczeństwo i higienę pracy przy budowie, remoncie i utrzymaniu dróg oraz mostów, a także usprawni egzekwowanie przepisów. Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Zdrowia skierowano następujące wnioski: ●wniosek o zmianę przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomia - rów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 949) w odniesieniu do badań i pomiarów czynników chemicznych, poprzez doprecy - zowanie zapisów odnoszących się do typowania czyn- ników szkodliwych do badań i pomiarów, czasookresów wykonywania kolejnych badań i pomiarów, warunków, w których możliwe jest odstąpienie od badań i pomiarów, zmianę okresu przechowywania przez pracodawcę wyni - ków badań i pomiarów czynników szkodliwych, dodanie załącznika określającego wykaz pracowników zatrudnio - nych w warunkach przekroczenia wartości dopuszczal- nych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. W odpowiedzi Ministerstwo poinformowało o przekazaniu wniosku do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecz - nej, celem uzyskania opinii w przedmiotowej sprawie. Opinia MRPiPS w ślad za opinią CIOP-PIB potwierdziła zasadność wszystkich postulatów zawartych we wniosku legislacyjnym; ●wniosek o podjęcie prac legislacyjnych w zakresie zmia - ny rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 19 czerwca 1996 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy przygotowywaniu, podawaniu i prze - chowywaniu leków cytostatycznych w zakładach opie- ki zdrowotnej (Dz.U. Nr 80 poz. 376, z późn. zm.), mających na celu rozszerzenie ochrony na wszystkie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 186 ROZDZIAŁ 13 osoby pracujące w narażeniu na substancje czynne leków cytostatycznych, a także dostosowanie przepisów rozpo - rządzenia do obecnej wiedzy naukowej, technicznej oraz praktyki. Brak odpowiedzi na wniosek. 13.2. Opiniowanie projektów aktów prawnych W 2025 r. zaopiniowano ogółem 60 projektów aktów prawnych , tj.: ●34 ustawy (m.in. projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym fundu - szu świadczeń socjalnych, projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, projekt ustawy o wzmocnieniu stosowa - nia prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości, projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy oby - watelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na tery- torium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, projekt ustawy o nadzorze nad spełnianiem wymagań dotyczą - cych produktów); ● 24 rozporządzenia, w tym: 911 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (m.in. rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higie - ny pracy, rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej); 96 Ministra Finansów i Gospodarki; 91 Ministra Rozwoju i Technologii; 91 Ministra Zdrowia; 95 Rady Ministrów; ● 2 inne. 14 Podsumowanie i priorytety na rok 2026 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 189 14. Podsumowanie i priorytety na rok 2026 Rok 2025 był dla Państwowej Inspekcji Pracy okresem intensywnych działań nadzorczych, ewolucji metod kontrol - nych oraz pogłębienia systemowej współpracy z partnerami społecznymi i instytucjonalnymi. W obliczu dynamicznych przemian gospodarczych, zwiększonego udziału cudzo - ziemców w krajowym rynku pracy oraz postępującej auto- matyzacji i robotyzacji procesów wytwórczych, inspekcja stanęła przed wyzwaniem jednoczesnego reagowa - nia na doraźne zagrożenia oraz wzmacniania fundamentów kultury bezpieczeństwa. Analiza wyników kontroli, szczegó - łowe badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz efekty szeroko zakrojonych działań prewencyjnych pro - wadzonych w 2025 r. jednoznacznie potwierdzają, że Pań- stwowa Inspekcja Pracy skutecznie realizowała swoją misję, koncentrując uwagę na sektorach o najwyższym poziomie ryzyka zawodowego, a jednocześnie rozwijając innowacyj - ne narzędzia służące trwałej poprawie standardów ochrony zdrowia i życia pracujących. Skuteczność w badaniu wypadków przy pracy jako fundament prewencji Jednym z kluczowych i najbardziej wymagających obsza- rów działalności inspekcji w 2025 r. pozostawało badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Inspekto - rzy pracy zbadali w tym okresie przyczyny 1918 wypad- ków zgłoszonych do urzędu, w których poszkodowanych zostało łącznie 2140 osób. Tragiczny bilans tych zdarzeń obejmuje 649 osób, które doznały ciężkich obrażeń cia - ła oraz 203 osoby, które w wyniku wypadków poniosły śmierć. Te dane są alarmujące i rzetelna analiza każdego z tych zdarzeń pozwoliła na sformułowanie precyzyjnych wniosków dotyczących systemowych niedomagań w orga - nizacji pracy. Poszkodowani, którzy ponieśli śmierć lub doznali ciężkiego urazu w badanych w latach 2023-2025 wypadkach, stanowili średnio 40% ogółu poszkodowa - nych, co wskazuje na utrzymującą się znaczną liczbę zda- rzeń wypadkowych o najcięższych skutkach w sektorach objętych nadzorem. Szczególną uwagę w procesie analitycznym skiero- wano na strukturę demograficzną poszkodowanych oraz ich doświadczenie zawodowe. Największą grupę ofiar wypadków stanowiły osoby w wieku od 30 do 49 lat, a więc pracownicy znajdujący się w pełni aktywności zawodowej, stanowiący o sile nabywczej i potencjale polskiej gospodarki. Równocześnie niezwykle istotnym sygnałem dla działań prewencyjnych pozostaje wysoki odsetek poszkodowanych o stażu pracy nieprzekracza- jącym jednego roku. Potwierdza to diagnozę, że w wie- lu przedsiębiorstwach proces adaptacji zawodowej oraz instruktaż stanowiskowy są realizowane w sposób powierzchowny, niezapewniający nowo zatrudnionym pracownikom wystarczającej wiedzy o zagrożeniach. Sukcesem inspekcji w tym zakresie było nie tylko wska- zanie winnych, lecz także wypracowanie konkretnych zaleceń profilaktycznych, które po wdrożeniu przez pracodawców pozwoliły na zabezpieczenie pozosta- łych członków załóg przed powtórzeniem się podobnych scenariuszy. Strategiczne podejście do przemysłu – Program „Wizja Zero” W ramach realizacji strategii Unii Europejskiej dotyczą- cej bezpieczeństwa i higieny pracy, Państwowa Inspek- cja Pracy w 2025 r. kontynuowała priorytetowy program „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero”. W pierwszym pełnym roku realizacji przedsięwzięcia przeprowadzono 771 kontroli w 765 podmiotach gospodarczych, w których świadczy - ło pracę łącznie 107 tys. osób. Działania te koncentrowa- ły się na kompleksowej weryfikacji stanu technicznego maszyn, urządzeń oraz instalacji energetycznych. Najwyż - szy poziom naruszeń stwarzających bezpośrednie zagro- żenie dla życia pracowników zidentyfikowano w obszarze eksploatacji maszyn. Nieprawidłowości dotyczące braku lub niesprawności osłon i urządzeń ochronnych wystąpiły w 61% kontrolowanych zakładów, a uchybienia w elemen - tach sterowniczych bezpośrednio wpływających na bezpie- czeństwo stwierdzono w 31% jednostek. Kluczowym elementem skuteczności inspekcji w tym obszarze było stosowanie decyzji z rygorem natychmia- stowej wykonalności. W sytuacjach, gdzie stan tech- niczny maszyn lub brak zabezpieczeń stwarzał realne i bezpośrednie ryzyko ciężkiego urazu bądź śmierci, inspektorzy nie ograniczali się do zaleceń terminowych, lecz wydawali nakazy natychmiastowego wstrzyma- nia eksploatacji. Te zdecydowane kroki prawne pełni- ły rolę „bezpiecznika”, fizycznie usuwając zagrożenie, które w każdej chwili mogło sprowokować tragedię. Eliminacja rażących zaniedbań technicznych, takich jak celowe blokowanie wyłączników bezpieczeństwa czy demontaż kurtyn świetlnych, była możliwa dzięki bezkompromisowemu egzekwowaniu prawa, co ura- towało zdrowie i życie wielu pracowników, szczególnie w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw. Ponad- to, w 43% zakładów ujawniono błędy w oznakowaniu miejsc niebezpiecznych, co stało się impulsem do wdro- żenia systemowych rozwiązań w zakresie logistyki wewnątrzzakładowej. Integralnym dopełnieniem prowadzonych kontroli sta- ły się działania prewencyjno-edukacyjne realizowane pod hasłem „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Ich celem jest wsparcie pracodawców w skutecznym zapobieganiu wypadkom, ze szczególnym uwzględnie- niem zdarzeń o charakterze powtarzalnym. Ponieważ analiza sektorowa od lat wskazuje ten obszar jako gene- rujący znaczną liczbę wypadków ogółem i wypadków ciężkich, aktywność inspektorów poszerzono o popu- laryzację standardów odpowiedzialnego zarządzania bezpieczeństwem. W ramach tej trzyletniej kampanii, Państwowa Inspek- cja Pracy dąży do zwiększenia świadomości zagrożeń oraz zainicjowania wymiernych zmian w przedsiębior- stwach. Kluczowe znaczenie ma tutaj transfer wiedzy: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 190 ROZDZIAŁ 14 pracodawcy i pracownicy są informowani o wnioskach płynących z postępowań powypadkowych oraz analiz przyczyn i okoliczności realnych zdarzeń. Poprzez wielokierunkowe działania medialne oraz udział w programie „Prewencja wypadkowa”, którego filarem są specjalistyczne szkolenia, inspekcja inspiru- je osoby decyzyjne do wyjścia poza schemat napraw doraźnych. Działania te mają na celu budowanie bez- piecznego środowiska pracy, w którym eliminacja ryzyk staje się trwałym elementem kultury organizacyjnej, a nie tylko reakcją na wydane nakazy. Budownictwo pod szczególnym nadzorem – nowa formuła kontroli Sektor budowlany w 2025 r. pozostawał obszarem najbar- dziej intensywnej aktywności Państwowej Inspekcji Pracy. Przyjmując nowe założenia wynikające z wieloletnich ana - liz, Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła 7854 kon- trole robót budowlanych u 6431 pracodawców, obejmując bezpośrednim nadzorem niemal 40 tys. osób. Kluczowym osiągnięciem było przekroczenie założonych planów ilo - ściowych – skontrolowano 1243 place budowy w ramach kontroli kompleksowych i specjalistycznych, wobec pla - nowanych 1000 lokalizacji. Innowacją o strategicznym znaczeniu było wprowadzenie kontroli specjalistycz - nych na wstępnym etapie realizacji inwestycji. Pozwoli- ły one na wykrycie błędów w planach bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ) oraz w organizacji placów budów jeszcze przed wystąpieniem realnych zagrożeń podczas prac wysokiego ryzyka. Szczególne znaczenie w codziennej praktyce inspektorskiej na budowach miały decyzje ustne. Instrument ten okazał się niezwykle skuteczny w walce z powszechnym lekceważeniem procedur bezpieczeń- stwa. Inspektorzy wielokrotnie odnotowywali przypadki, w których pracodawcy dysponowali odpowiednimi środ- kami ochrony zbiorowej lub indywidualnej, takimi jak balustrady, siatki ochronne czy szelki bezpieczeństwa, jednak z nich nie korzystali. Często niezbędny sprzęt znajdował się na terenie placu budowy, lecz pozostawał niezamontowany lub niewydany pracownikom do czasu pojawienia się kontroli. Dopiero stanowcza interwencja inspektora i wydanie decyzji ustnej wymuszały natych- miastową zmianę postawy i aktywowanie dostępnych zasobów. Pokazuje to, że skuteczny nadzór Państwo- wej Inspekcji Pracy jest niezbędnym katalizatorem bezpieczeństwa, zmieniającym potencjalnie dostępne środki w realną ochronę życia. W ramach kontroli kom- pleksowych wydano ponad 25 tys. decyzji nakazowych, z czego aż 20 tys. dotyczyło eliminacji bezpośrednich zagrożeń życia i zdrowia. Walka z czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy potraktowa- ła priorytetowo ograniczanie zagrożeń wynikających z występowania w środowisku pracy czynników fizycznych, w tym w szczególności hałasu. 278 kontroli w zakładach przetwórstwa przemysłowego ujawniło, że naruszenia prze - pisów dotyczących ochrony przed hałasem mają charakter powszechny i występują w ponad 75% skontrolowanych podmiotów. Najpoważniejszym problemem pozostaje for - malne, a nie merytoryczne traktowanie oceny ryzyka zawo- dowego – w co trzecim zakładzie zagrożenia związane z hałasem nie zostały w tej ocenie właściwie uwzględnio - ne, co uniemożliwiało dobór skutecznych środków ochrony. Sukcesem inspekcji było wymuszenie na pracodawcach przeprowadzenia rzetelnych pomiarów oraz opracowanie realnych programów działań organizacyjno-technicznych w 36% przypadków, gdzie wcześniej takie działania były pomijane. W obszarze czynników chemicznych i biologicz- nych działania kontrolne pozwoliły na zidentyfikowanie branż, w których ekspozycja pracowników na substan- cje kancerogenne i mutagenne wymaga natychmia- stowej interwencji. Inspektorzy pracy koncentrowali się na weryfikacji kart charakterystyki substancji oraz zapewnieniu odpowiedniej wentylacji stanowiskowej. Dzięki nakazom z rygorem natychmiastowej wykonal- ności, w wielu zakładach przerwano pracę w warun- kach przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymuszając wprowadzenie nowoczesnych systemów hermetyzacji procesów technologicznych. Bezpośrednio przełożyło się to na usunięcie zagrożeń chemicznych, które w przypadku długotrwałej eks- pozycji prowadzą do nieodwracalnej utraty zdrowia. Działania te były wspierane poradnictwem w zakresie przepisów dotyczących nadzoru rynku maszyn i środ- ków ochrony indywidualnej. Priorytety strategiczne na rok 2026 Wyciągając wnioski z działań prowadzonych w 2025 r., Państwowa Inspekcja Pracy wyznaczyła ambitne prioryte - ty na rok 2026, które są naturalną kontynuacją skutecz- nych strategii przy jednoczesnym uwzględnieniu nowych wyzwań. Centralnym punktem pozostanie drugi rok reali - zacji programu „Wizja Zero” w przemyśle, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa przy obsłudze maszyn i urządzeń technicznych. Inspekcja planuje jeszcze szer - sze wykorzystanie instrumentu decyzji o natychmiastowej wykonalności wobec podmiotów rażąco lekceważących zasady bezpieczeństwa technicznego, traktując to jako naj - skuteczniejszą formę profilaktyki wypadkowej. W sektorze budowlanym priorytetem na 2026 rok będzie upowszechnienie formuły kontroli specjalistycznych na eta - pie przygotowania inwestycji, aby eliminować zagrożenia u samego źródła. Jednocześnie kontynuowana będzie strategia błyskawicznych interwencji na małych budowach, gdzie decyzje ustne będą kluczowym narzędziem wymu - szania na pracodawcach stosowania środków ochrony, którymi dysponują. Inspekcja postawi na demaskowanie pozornych działań bhp i egzekwowanie realnej ochrony na każdym stanowisku pracy. Równocześnie wzmocniony zostanie nadzór nad dynamicznie zmieniającymi się zagro - żeniami na placach budowy, w tym nad pracami prowadzo- nymi w sąsiedztwie linii energetycznych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 191 Nowym wyzwaniem na 2026 r. będzie intensyfikacja nadzoru nad pracą w warunkach narażenia na ekstremal- ne czynniki klimatyczne, co jest odpowiedzią na coraz częstsze fale upałów. Inspekcja planuje opracowanie wytycznych dla pracodawców, dotyczących organiza- cji pracy w mikroklimacie gorącym oraz weryfikację zapewnienia pracownikom odpowiedniej ilości napojów i przerw regeneracyjnych. W zakresie higieny pracy priorytetem stanie się również problematyka czynników rakotwórczych w procesach spawania i obróbki termicz- nej, gdzie planowane są skoordynowane działania kon- trolne we współpracy z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Rok 2026 będzie również czasem dalszej cyfryzacji procesów kontrolnych oraz rozwoju e-porad- nictwa, przy jednoczesnym zachowaniu bezkompromi- sowości w eliminowaniu zagrożeń bezpośrednich. Podsumowując, działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. stworzyły solidny fundament dla dalszej poprawy kultury bezpieczeństwa w Polsce. Skuteczne połączenie rygorystycznego nadzoru, opartego na natychmiasto- wej wykonalności decyzji, z długofalowymi działaniami prewencyjnymi pozwoliło na realne ograniczenie liczby wypadków i poprawę warunków pracy tysięcy osób. Prio- rytety na rok 2026 pozwolą inspekcji na jeszcze skutecz- niejsze pełnienie roli gwaranta ochrony życia ludzkiego, pokazując, że interwencja inspektora jest często ostat- nią barierą chroniącą pracownika przed tragicznym wypadkiem. W obszarze prawnej ochrony pracy najczęściej naru- szanymi przepisami pozostają te dotyczące czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze sto- sunku pracy. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. potwierdzają, że obszary te wymagają dalszego, sys- tematycznego nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy – zarówno ze względu na skalę naruszeń, jak i ich bez- pośredni wpływ na sytuację pracowników. W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pra- cy koncentrowała się również na weryfikacji prawidło- wości zawierania umów cywilnoprawnych (szczególnie w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy) oraz na przestrzeganiu przepisów o minimalnej staw- ce godzinowej. Inspektorzy pracy kontrolowali ponadto respektowanie przepisów dotyczących pracy zdalnej, uprawnień pracowniczych związanych z rodzicielstwem, wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci do ukończenia 16. roku życia, oraz eme- rytur pomostowych. Analizie poddano także zagadnie- nia mobbingu, dyskryminacji i nierównego traktowania, w szczególności w ramach badania skarg i wniosków kierowanych do Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynę- ło 51,4 tys. skarg, w których skarżący wskazali prawie 87,9 tys. problemów. Kontrole zainicjowane skargami stanowiły blisko 40% ogółu kontroli. Struktura przed- miotowa skarg pozostaje zbliżona do lat ubiegłych – najczęściej zgłaszano nieprawidłowości dotyczące wypłaty wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pieniężnych, stosunku pracy, czasu pracy, przygotowa- nia do pracy oraz legalności zatrudnienia i innej pra- cy zarobkowej. W wyniku kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg inspektorzy pracy wyegzekwowali ponad 78 mln zł należnych wynagrodzeń i innych świad- czeń pieniężnych na rzecz 21 tys. osób. W obszarze wynagrodzeń i innych świadczeń ze sto- sunku pracy odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwe- stie płacowe, utrzymuje się na wysokim poziomie. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 14,3 tys. takich kontroli w ponad 13,1 tys. podmiotów. Największy odsetek nieprawidłowości w odniesieniu do całkowitej liczby kontroli, dotyczył niewypłacenia ekwiwalentu pie- niężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, bra- ku rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych oraz nieterminowej wypłaty wynagrodzenia za pracę. Rzadziej odnotowano naruszenia związane z wypłatą dodatku za pracę w porze nocnej, wynagrodzenia w pra- widłowej wysokości, wynagrodzenia za urlop wypoczyn- kowy oraz wynagrodzenia w wysokości co najmniej równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. W związ- ku ze stwierdzonymi naruszeniami inspektorzy pracy wydali 6,0 tys. decyzji nakazujących wypłatę wynagro- dzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy na łączną kwotę 218,8 mln zł dla 39,0 tys. pracowników. W zakresie przestrzegania przepisów o czasie pracy kontrole wykazały, podobnie jak w latach poprzednich, utrzymywanie się licznych nieprawidłowości w orga- nizacji i rozliczaniu czasu pracy. W 2025 r. przepro- wadzono 17 805 kontroli w tym zakresie, a naruszenia stwierdzono u 9155 pracodawców. W ramach kontroli kompleksowych najwięcej nieprawidłowości dotyczyło prowadzenia ewidencji czasu pracy, ustalania rozkła- dów czasu pracy, zapewnienia dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodnio- wego tygodnia pracy oraz informowania pracowników o obowiązujących ich rozkładach czasu pracy. Istotną grupę uchybień stanowiły również naruszenia dotyczące nieprzestrzegania doby pracowniczej (czyli zatrudniania pracownika dwa razy w tej samej dobie), zapewnienia odpoczynku dobowego i tygodniowego, rekompensaty pracy w niedziele i święta, zapewnienia niedzieli wol- nej od pracy co najmniej raz na cztery tygodnie, a tak- że przestrzegania przepisów o pracy w porze nocnej oraz limitów pracy nadliczbowej. Skala i charakter tych naruszeń wskazują, że w części zakładów pracy nie- prawidłowości w obszarze czasu pracy wynikają nie tylko z jednostkowych błędów, lecz także z utrwalonych modeli organizacji pracy. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych pozostawały jednym z istot- nych obszarów działalności Państwowej Inspekcji Pra- cy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili w tym zakresie 8492 kontrole, podczas których zweryfikowano 48 675 umów cywilnoprawnych. Zakwestionowano spo- śród nich 2119, tj. 4,3% umów objętych kontrolą. Najwię- cej przypadków zastępowania stosunku pracy umowami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 192 ROZDZIAŁ 14 cywilnoprawnymi stwierdzono w handlu i naprawach, usługach administrowania oraz przetwórstwie prze- mysłowym. Przyczyny tych naruszeń pozostają zbliżo- ne do obserwowanych w poprzednich latach i wynikają zarówno z niewystarczającej znajomości przepisów, jak i z dążenia do redukcji kosztów zatrudnienia. W zakresie minimalnej stawki godzinowej nieprawi- dłowości stwierdzono w trakcie 3985 kontroli. Dotyczyły one również 3985 osób, a łączna kwota zaległych należ- ności wyniosła ponad 8,4 mln zł. Wskazuje to na potrze- bę dalszego monitorowania podmiotów korzystających z pracy osób wykonujących zlecenia lub świadczących usługi, zwłaszcza w branżach, w których skala tego rodzaju naruszeń pozostaje największa. W zakresie wydawania zezwoleń na wykonywa- nie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzie- ci do ukończenia 16. roku życia w 2025 r. wydano 2628 zezwoleń. Wnioski dotyczyły przede wszystkim działal- ności artystycznej i reklamowej. Przed wydaniem decy- zji inspektorzy pracy weryfikowali spełnienie wymagań formalnoprawnych oraz – w uzasadnionych przypad- kach – warunki, w jakich dzieci miały świadczyć pracę. Sprawdzono w szczególności zapewnienie im bezpie- czeństwa, opieki oraz odpowiednich warunków socjal- nych i higieniczno-sanitarnych. Kontrole przeprowadzone w 2025 r. wskazują, że stan przestrzegania przepisów z zakresu prawnej ochrony pracy w kluczowych obszarach nie odbiega zasadni- czo od tendencji obserwowanych w poprzednich latach. Wciąż najistotniejsze są naruszenia dotyczące wyna- grodzeń, czasu pracy oraz prawidłowości stosowania cywilnoprawnych podstaw zatrudnienia. Z tego względu działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2026 r. powinny koncentrować się przede wszystkim na tych zagadnie- niach, przy jednoczesnej kontynuacji u badania skarg i wniosków oraz działań prewencyjno-informacyjnych. Priorytetem na 2026 r. będzie również przygotowa- nie Państwowej Inspekcji Pracy do stosowania nowych instrumentów prawnych mających na celu skuteczniej - sze egzekwowanie przepisów prawa pracy – w tym w obszarze przeciwdziałania pozornemu zatrudnieniu cywilnoprawnemu . Istotne pozostanie także monito- rowanie zagadnień, których znaczenie może wzrastać wraz ze zmianami legislacyjnymi i społecznymi. Doty- czy to w szczególności: transparentności wynagrodzeń, równego traktowania, przeciwdziałania mobbingowi, pracy zdalnej oraz ochrony pracowników korzystających z uprawnień rodzicielskich. W 2025 r. nastąpiły istotne zmiany przepisów mają- cych wpływ na postępowania kontrolne realizowane przez inspektorów pracy w obszarze legalności zatrud- nienia. Uchylona została ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a w życie weszły ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia regulująca m.in. prowa- dzenie usług agencji zatrudnienia oraz ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powie- rzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypo- spolitej Polskiej. Kontrole prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy z zakresu legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich wskazują, że zjawisko nielegalnego zatrudniania i nielegalnego wykonywania innej pracy zarobkowej nadal stanowi istotny problem społeczno-ekonomiczny . Wyniki kontroli pokazują jed- nak, że skala ujawnianych nieprawidłowości sukcesyw- nie zmniejsza się. W ostatnim roku sprawozdawczym (w ujęciu trzyletnim) stwierdzono najniższy odsetek osób nielegalnie zatrudnionych lub nielegalnie wykonu- jących inną pracę zarobkową. Dotychczasowe ustalenia wskazują jednak, że pod- mioty kontrolowane nieprzerwanie stosują niedozwolo- ne praktyki, które mają na celu obchodzenie przepisów z zakresu legalności zatrudnienia. Głównymi przyczy- nami takich działań są przede wszystkim wysokie kosz- ty pracy i prowadzenia działalności gospodarczej oraz chęć minimalizacji tych kosztów. Powyższe przekłada się na większą konkurencyjność takich podmiotów kosz- tem podmiotów działających legalnie. W obszarze legalności zatrudnienia i innej pra- cy zarobkowej obywateli polskich zmianie uległa m.in. definicja nielegalnego zatrudnienia i nielegalnej innej pracy zarobkowej , która obecnie zawiera dwa elementy, tj. zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodza- ju zawartej umowy o pracę i jej warunków oraz niezgło- szenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do obowiązkowego ubezpieczenia społecz- nego. Mając na uwadze fakt, że wśród podmiotów powierzających pracę jest coraz większa świadomość oraz potencjalna łatwość omijania przepisów, koniecz- ne jest wprowadzenie dalszych zmian i wyeliminowanie z systemu prawnego przepisów, które sprzyjają popeł- nianiu nadużyć przez nieuczciwych przedsiębiorców. Obowiązujący obecnie 7-dniowy termin zgłoszenia pracobiorców do ubezpieczenia społecznego, a tak- że brak obowiązku zawierania umów cywilnoprawnych w celu wykonywania pracy zarobkowej w formie pisem- nej przed dopuszczeniem do pracy – jak ma to miejsce w przypadku powierzenia pracy cudzoziemcom – skut- kuje tym, że inspektorzy pracy w trakcie kontroli wciąż obserwują naruszenia przepisów w tym zakresie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że niskie kary i brak ich uzależnienia od liczby osób nielegalnie świadczących pracę – jak to ma miejsce w przypadku cudzoziemców – nie pełnią funkcji odstraszającej, a w konsekwencji nie przyczyniają się do zmniejszenia zjawiska pracy na czar- no. Zatem chcąc walczyć z nielegalną pracą, trzeba mieć na uwadze, że przepisy prawa nie mogą sprzyjać podmiotom, które są zainteresowane funkcjonowaniem w szarej strefie i ułatwiać im tę praktykę. Niezbędne jest podjęcie działań ukierunkowanych na nieuczciwych przedsiębiorców, które sprawią, że nielegalne zatrud - nienie przestanie się im opłacać. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 193 Istotnym elementem przeciwdziałania pracy nie- rejestrowanej jest usuwanie barier, jakie inspektorzy pracy spotykają w swojej pracy oraz wyposażanie ich w środki, zarówno prawne, jak i techniczne będą- ce realną pomocą w walce z nielegalnym zatrudnie- niem i nielegalną inną pracą zarobkową. Inspektorzy pracy powinni dysponować wyposażeniem umożli- wiającym im natychmiastową (online) weryfikację sprawdzanych w trakcie kontroli osób , w tym mieć dostęp do bazy danych ZUS w zakresie zgłosze- nia do ubezpieczeń społecznych. Kolejnym istotnym obszarem, w którym prowadzono działania kontrolne, była legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo- ziemców. Nowa ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczy- pospolitej Polskiej, której celem jest ograniczenie wystę- pujących nadużyć i usprawnienie procedur dotyczących powierzania pracy cudzoziemcom wprowadziła wiele rozwiązań, o które postulowaliśmy w ubiegłych latach. Szczególnie istotne z perspektywy inspekcji jest pod- wyższenie kwot grzywien za wykroczenia dotyczące nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców (maksymal- nie do 50 tys. zł) oraz wprowadzenie zasady wymierza- nia kary grzywny za jednego cudzoziemca w kwocie nie niższej 3 tys. zł, a także nowe przesłanki odmowy uzy- skania dokumentu legalizującego pracę w sytuacji utrudniania lub udaremniania przeprowadzenia kontroli przez podmiot powierzający pracę cudzoziemcom. Wyniki kontroli legalności zatrudnienia cudzoziem- ców wskazują, że stan przestrzegania przepisów przez podmioty powierzające pracę cudzoziemcom jest nadal niezadowalający. W trakcie kontroli stwierdzano niepra- widłowości związane z powierzaniem pracy cudzoziem- com, np. bez żadnego dokumentu legalizującego pracę lub niezgodnie z warunkami wskazanymi w dokumen- tach legalizujących pracę cudzoziemców. Ujawniano również nowe zjawiska obchodzenia przepisów zwią- zanych z koniecznością uzyskiwania zezwoleń na pra- cę, np. zawieranie z cudzoziemcami umów na próbę bez zapewnienia im wynagrodzenia za ten okres czy też przedstawianie przez cudzoziemców fałszy- wych lub wątpliwych pod względem autentyczności zaświadczeń o posiadaniu statusu studenta studiów stacjonarnych. Na bazie doświadczeń kontrolnych z lat ubie- głych wdrożono nowe podejście do kontroli pole- gające na typowaniu do realizacji kompleksowych działań kontrolnych wybranych podmiotów o złożonej strukturze korzystających z pracy wielu cudzoziemców. W 2025 r. skontrolowano zakłady pracy, na terenie któ- rych, w tym także w ramach wielopoziomowych struk- tur podwykonawczych, wykonywali pracę cudzoziemcy. Dotyczyło to przedsiębiorstw o znaczeniu strategicznym i dużych inwestycji istotnych dla kraju czy regionu reali- zowanych w ramach współpracy wielu podmiotów. Prze- prowadzone kontrole ujawniły szereg nieprawidłowości, a ich skala w porównaniu do rutynowych kontroli była nieporównywalnie większa. Działania te będą kontynu- owane również w roku 2026. Pomimo, iż nadal najliczniejszą grupą objętych kontrolami cudzoziemców stanowili obywatele Ukra- iny, na rynku polskim coraz liczniej pojawiają się cudzo- ziemcy z państw Azji Centralnej i Środkowej, Ameryki Południowej oraz Afryki, którzy często świadczą pracę w Polsce przy braku znajomości języka polskiego oraz wiedzy z zakresu prawa. Wdrożenie systemu wymiany danych pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakła- dem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administra- cją Skarbową, pozwoli inspektorom pracy na typowanie podmiotów zatrudniających cudzoziemców, w szcze- gólności obcokrajowców z państw o podwyższonym ryzyku nielegalnej migracji, już na etapie planowania kontroli. Kontrole realizowane w agencjach zatrudnienia, w tym agencjach pracy tymczasowej oraz u pracodaw - ców użytkowników korzystających z ich usług, wymaga- ły szczególnego zaangażowania Państwowej Inspekcji Pracy w dostosowanie, a zarazem udoskonalenie metod kontroli w związku z wejściem w życie nowych przepi- sów regulujących prowadzenie usług agencji zatrudnie- nia oraz warunków dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP. W działaniach kontrolnych szczególną uwagę ukie- runkowano zatem na ocenę przestrzegania nowych obowiązków podmiotów prowadzących usługi agen- cji zatrudnienia, w szczególności związanych z usłu- gami na rzecz cudzoziemców, których praca wymaga zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy, jak również na egzekwowaniu nowych przepisów umożliwiających sankcjonowanie stosowania nieprawi- dłowego outsourcingu. Z praktyki kontrolnej wynika, że mechanizm ten dotyczy przede wszystkim cudzoziemców udostęp- nianych na podstawie umów prawa cywilnego innym podmiotom, w których praca jest wykonywana na ich rzecz i pod ich kierownictwem, pozbawiających ich w nieuprawniony sposób należytej ochrony prawnej. Niedozwolone praktyki przedsiębiorców powierzają- cych pracę cudzoziemcom w takim modelu doprowa- dziły do wprowadzenia nowych sankcji w przepisach regulujących wykonywanie pracy przez cudzoziem- ców na terenie RP, dając tym samym nowe narzędzia organom kontrolnym PIP do przeciwdziałania naduży- ciom na rynku pracy. Doświadczenia kontrolne zdobyte po wejściu w życie nowych regulacji prawnych ukazują, jednakże na potrzebę ich doprecyzowania , zarówno w odniesieniu do obywa- teli polskich i cudzoziemców, jak również na konieczność zapewnienia możliwości ich stosowania w stosunku do pod - miotów korzystających z takich usług. Ograniczenie nie- dozwolonych praktyk polegających na świadczeniu usług outsourcingu będącego pracą tymczasową i korzystaniu z tych usług wymaga zaangażowania także innych organów jak ZUS, KAS oraz zacieśnienia współpracy poprzez możli - wość prowadzenia wspólnych działań kontrolnych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 194 ROZDZIAŁ 14 W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pracy skoncentrowała się szczególnie na ujawnianiu agencji zatrudniania działających nielegalnie , ze szczególnym uwzględnieniem zmian jakie miały miejsce w połowie roku, ograniczających prowadzenie działalności regu- lowanej do dwóch usług, tj. pośrednictwa pracy oraz pracy tymczasowej. W tym kontekście należy wska- zać, że nadal istotnym problemem pozostaje działalność podmiotów zamieszczających nieuczciwe oferty pracy i rekrutujących cudzoziemców z państw trzecich, która jest prowadzona wyłącznie w cyberprzestrzeni. Pro- ceder ten wiąże się z pobieraniem od cudzoziemców wysokich opłat, w tym za wydanie zezwolenia na pracę, jednakże narzędzia kontroli i nadzoru jakimi dysponuje nasz urząd, nie pozwalają na skuteczne prowadzenie kontroli i przeciwdziałanie tym zjawiskom . Nieprawidłowości w przestrzeganiu przepisów z zakre- su pracy tymczasowej wiążą się z niedostateczną ochroną praw osób świadczących tego rodzaju pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, za których naruszenie nie grożą sankcje. Podstawowym priorytetem urzędu w 2026 r. pozosta- je kontynuowanie monitorowania przestrzegania prawa w obszarze legalności zatrudnienia obywateli polskich oraz cudzoziemców, a także prowadzenia działalności agencji zatrudnienia pod kątem ujawniania podmiotów świadczących usługi w sposób nielegalny lub wbrew ustawowym warunkom oraz badanie powierzania i wyko- nywania pracy tymczasowej zgodnie z przepisami prawa. W ramach działalności prewencyjno-promocyjnej Państwowa Inspekcja Pracy w 2025 r. rozpoczęła realizację nowych strategii, zaplanowanych do końca 2027 r., będących odpowiedzią na unijne działania zwią- zane z zapobieganiem wypadkom przy pracy w sektorze przemysłowym „Wizja Zero” oraz ochroną pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, muta- gennych lub reprotoksycznych (CMR), w tym przeciwdzia- łaniem negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy. Strategiczne znaczenie w roku sprawozdawczym mia- ły również działania towarzyszące kontrolom ogranicza- nia zagrożeń ze strony czynników CMR, w tym azbestu. Przybrały one formę działań informacyjno-edukacyj- nych pn. „Ekspozycja pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środo - wisku pracy”. Program skierowany był do pracodaw- ców, przedstawicieli służb bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników odpowiedzialnych za nadzór nad procesami technologicznymi oraz pracowników nara- żonych na substancje o działaniu rakotwórczym, muta- gennym i reprotoksycznym. Jego celem było wsparcie merytoryczne odbiorców poprzez szkolenia, wyposa- żenie w materiały edukacyjne oraz ekspercką pomoc inspektorów pracy, co powinno skutkować zwiększe- niem świadomości zagrożeń zdrowotnych w obliczu cho- rób nowotworowych pochodzenia zawodowego, dzięki ograniczeniu ekspozycji pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne. W 2025 r. prowadziliśmy również działania pre- wencyjno – promocyjne, które na stałe wpisały się w naszą działalność i są bardzo dobrze odbierane przez uczestników rynku pracy. Należą do nich progra- my prewencyjne (np. „Zdobądź Dyplom PIP”) i konkursy dla najbardziej zaangażowanych pracodawców i osób wpływających na ochronę pracy w swoich zakładach (np. „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej”, czy „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy”). Przepro- wadziliśmy we wszystkich kluczowych zagadnieniach dla ochrony pracy ponad dwa tysiące szkoleń, w tym dla uczniów i studentów (np. program edukacyjny „Kultura bezpieczeństwa”) i zorganizowaliśmy dziesiątki konfe- rencji upowszechniających przepisy oraz omawiających zagadnienia związane z koniecznością zapewniania bezpiecznych i zdrowych miejsc pracy. Działania prewencyjne i edukacyjne, synergicznie wspie- rające kontrole, zaplanowane zarówno w okresie trzyletnim, jak i bieżące, będą kontynuowane, ponieważ umożliwia- ją dotarcie do wielu odbiorców i aktywnie włączają pra- codawców, ich służby oraz pracowników w budowanie wysokiej kultury pracy, z poszanowaniem obowiązujących przepisów, dzięki czemu rośnie praworządność i świado- mość konieczności zarządzania bezpieczeństwem i higie- ną pracy w firmie w taki sam sposób, jak każdą inną sferą działalności przedsiębiorstw i zakładów pracy. Dodat- kowo – mając na względzie wyposażenie inspektorów pracy w nowe możliwości oddziaływania na nieprawidło- wo zawarte umowy cywilnoprawne, na 2026 rok zapla- nowaliśmy kampanię informacyjną, poświęconą prawnej ochronie pracy „Bezpieczni na etacie”. Będzie to inicjaty- wa skierowana w szczególności do młodych osób, wkra- czających na rynek pracy, a jej celem będzie pokazanie różnic między zatrudnieniem pracowniczym, a zatrudnie- niem na podstawie umów cywilnoprawnych, by osoby roz- poczynające karierę zawodową świadomie decydowały się na określone rozwiązania prawne. 15 Działalność PIP w ujęciu statystycznym Rozdział 15 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 197 3,4 tys. 201,6 tys. 117,0 tys. 11,3 tys. 992 odbiorców działań prewencyjnych dzieci, młodzieży i studentów przeszkolonych w ramach działań PIP rolników indywidualnych, którzy uzyskali wsparcie merytoryczne PIP pracodawców uczestniczących w programach prewencyjnych PIP 15. Działalność PIP w ujęciu statystycznym 15.1. Najważniejsze dane z działalności PIP liczba przeprowadzonych kontroli wyświetleń materiałów na wszystkich platformach urzędu liczba skontrolowanych podmiotów liczba osób pracujących w skontrolowanych podmiotach 57,4 tys. 7,2 mln 214,0 tys. 6,0 tys. 226,0 tys. 13,3 tys. 46,3 tys. 3,6 mln osób miało kontakt ze spotami telewizyjnymi i radiowymi kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” 5,9 mln egzemplarzy publikacji PIP 295 tys. liczba decyzji BHP liczba decyzji płacowych liczba wniosków w wystąpieniach liczba poleceń szkoleń z różnych branż kliknięć w banery i inne formy reklamy kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie ” w Internecie 608,5 tys. DZIAŁANIA KONTROLNO-NADZORCZE DZIAŁANIA PREWENCYJNE 24,4 tys.12,9 tys. pracodawcówpracowników SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 198 ROZDZIAŁ 15 15.2. Podstawowe dane z działalności kontrolno-nadzorczej PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Liczba kontroli 61 695 61 942 57 414 Skontrolowane podmioty 49 67749 82146 341 Osoby pracujące w skontrolowanych podmiotach 3 567 8253 771 5293 614 684 Wydane decyzje dotyczące bhp, w tym: 230 366232 320213 981 wstrzymania prac 626864314572 wstrzymania eksploatacji maszyn 861983717776 skierowania do innych prac 368240162984 liczba osób skierowanych do innych prac 807386756413 Decyzje nakazujące wypłatę świadczeń 466359836004 na kwotę w zł 90,2 mln214,1 mln218,8 mln Wnioski w wystąpieniach 246 008246 653225 968 Polecenia ustne 14 92714 30013 276 Mandaty karne 17 19717 84915 856 łączna kwota nałożonych mandatów w zł 22,1 mln23,3 mln22,5 mln Wnioski o ukaranie do sądu 106310191094 Środki oddziaływania wychowawczego 804385648214 Zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa 711756713 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 199 15.4. Struktura kontroli PIP w latach 2023-2025 (wg wielkości zatrudnienia) Wielkość zatrudnienia 202320242025 Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Ogółem, w tym zakłady o zatrudnieniu: 61 695 61 942 57 414 1 - 9 37 68761,037 71260,934 23359,6 10 - 49 14 17423,014 20522,913 30123,2 50 - 249 615810,0647410,5627210,9 250 i powyżej36766,035515,736086,3 15.3.Struktura kontroli wg PKD za lata 2023-2025 PKD 202320242025 Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Ogółem 61 695 61 94257 414 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo878 1,4848 1,4 8701,5 B.Górnictwo i wydobywanie281 0,5273 0,4 2700,5 C.Przetwórstwo przemysłowe10 163 16,59625 15,5 952716,6 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyza- cyjnych 206 0,3216 0,3 1810,3 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 724 1,2665 1,1 7501,3 F.Budownictwo13 952 22,613 777 22,2 11 42119,9 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samocho- dowych, włączając motocykle 13 550 22,013 724 22,2 13 03122,7 H.Transport i gospodarka magazynowa4138 6,74438 7,2 42317,4 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastro- nomicznymi 3348 5,43325 5,4 32075,6 J.Informacja i komunikacja706 1,1761 1,2 6441,1 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa355 0,6355 0,6 3490,6 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości712 1,2723 1,2 7481,3 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna2036 3,32015 3,3 19693,4 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 3463 5,63528 5,7 32475,7 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenie społeczne 695 1,11211 2,0 9791,7 P.Edukacja1754 2,81793 2,9 18503,2 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna1735 2,81714 2,8 15392,7 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją684 1,1821 1,3 7421,3 S.Pozostała działalność usługowa2300 3,72113 3,4 18493,2 T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospo- darstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby - ----- U.Organizacje i zespoły eksterytorialne- -2- 1- X.Działalność nieokreślona1 -15-9- SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 200 ROZDZIAŁ 15 4572 2984 213 981 15.5. Wybrane Decyzje dotyczące BHP 15.6. Decyzje dotyczące bhp w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Decyzje dotyczące bhp ogółem, w tym: 230 366 232 320 213 981 z ustalonym terminem wykonalności (art. 11 pkt 1 ustawy o PIP) 139 103137 866127 539 z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kpa) 69 80272 70268 009 wstrzymania prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP)626864314572 skierowania do innych prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) 368240162984 wstrzymania eksploatacji maszyn (art. 11 pkt 3 ustawy o PIP) 861983717776 ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (art. 11 pkt 6 ustawy o PIP) 456489440 nakazania wykonania badań i pomiarów (art. 11 pkt 6a ustawy o PIP) 144812431394 12 235 1 182 263 376 519 6413 28 854 1741 15 971 127 539 68 009 liczba osób, których dotyczyły decyzje liczba decyzji 7776 440 1394 z ustalonym terminem wykonalności (art. 11 pkt 1 ustawy o PIP) z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 KPA) kategorie wybranych decyzji Decyzje BHP OGÓŁEM wybrane decyzje BHP wstrzymania eksploatacji maszyn (art. 11 pkt 3 ustawy o PIP) wstrzymania prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (art. 11 pkt 6 ustawy o PIP) skierowania do innych prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) nakazania wykonania badań i pomiarów (art. 11 pkt 6a ustawy o PIP) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 201 15.7. Decyzje płacowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Decyzje wydane Liczba decyzji wydanych 4,7 tys. 6,0 tys. 6,0 tys. Liczba pracowników, których te decyzje dotyczyły 31,7 tys.38,2 tys.39,0 tys. Kwota należności do wypłacenia pracownikom wskazana w decyzjach inspektorów pracy 90,2 mln zł 214,1 mln zł 218,8 mln zł Decyzje zrealizowane Liczba decyzji zrealizowanych 2,2 tys. 2,7 tys. 2,5 tys. Liczba pracowników, których dotyczyły decyzje zrealizowane 14,1 tys.14,0 tys. 17, 9 tys. Kwota należności wypłaconych 28,4 mln zł 84,0 mln zł 90,9 mln zł Decyzje zrealizowane częściowo Liczba decyzji zrealizowanych częściowo 70 118 96 Liczba pracowników, których te decyzje dotyczyły 3831,1 tys.0,8 tys. Kwota należności wypłaconych1,6 mln zł12,9 mln zł4,1 mln zł Łączna kwota należności wypłaco- nych pracownikom w wyniku realizacji decyzji 30 mln zł97 mln zł95 mln zł 15.8. Wnioski i polecenia w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Wystąpienia 44 319 43 756 40 914 Wnioski w wystąpieniach 246 008246 653225 968 Polecenia 14 92714 30013 276 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 202 ROZDZIAŁ 15 15.9. Wykroczenia przeciwko prawom pracownika w latach 2023-2025 Wykroczenia ogółem 2023 20242025 50 98153 99748 550 WyszczególnienieLiczbaOdsetek LiczbaOdsetek LiczbaOdsetek Art. 281 § 1 pkt 1 Kp zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawarta umowa o pracę 592 1,25661,0 595 1,2 Art. 281 § 1 pkt 2 Kp niepotwierdzenie na piśmie zawartej z pracow- nikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy 10602,114882,814032,9 Art. 281 § 1 pkt 5 Kp naruszenie przepisów o czasie pracy lub przepisów o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych 32606,432146,028455,9 Art. 281 § 1 pkt 6 lub 6a Kp nieprowadzenie lub nieprzechowywa- nie dokumentacji w sprawach związa- nych ze stosunkiem pracy 12422,412202,311952,5 Art. 282 § 1 pkt 1 Kp niewypłacenie w ustalonym terminie wyna- grodzenia za pracę lub innego świadczenia, dokonanie bezpodstawnego zaniżenia lub potrącenia 916118,0914116,9883318,2 Art. 282 § 1 pkt 2 Kp nieudzielenie urlopu wypoczynkowego lub obniżenie wymiaru urlopu 5571,15981,14600,9 Art. 282 § 1 pkt 3 Kp niewydanie świadectwa pracy 22664,422804,222254,6 Art. 283 § 1 Kp nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bhp 23 40145,925 65847,522 66146,7 Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy 50239,950249,334647,1 Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę 10882,112302,311862,4 Pozostałe20364,035786,636837,6 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 203 15.10. Sankcje zastosowane w związku ze stwierdzonymi wykroczeniami w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 2023 20242025 LiczbaOdsetekLiczbaOdsetekLiczbaOdsetek Mandaty 17 197 65,4 17 849 65,1 15 856 63,0 Środki oddziaływania wychowawczego804330,6856431,2821432,6 Wnioski do sądu10634,010193,710944,4 15.11. Grzywny nałożone przez sądy i inspektorów pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Kwota grzywien orzeczonych przez sądy ogółem 2,3 mln zł2,4 mln zł 3,3 mln zł średnia wysokość grzywny 2,6 tys. zł średnia wysokość grzywny 2,9 tys. zł średnia wysokość grzywny 3,7 tys. zł Kwota grzywien nałożonych przez inspektorów pracy w drodze mandatów karnych ogółem 22,1 mln zł23,3 mln zł22,5 mln zł średnia wysokość mandatu 1,3 tys. zł średnia wysokość mandatu 1,3 tys. zł średnia wysokość mandatu 1,4 tys. zł 15.12. Rozstrzygnięcia wniosków do sądu w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Sprawcy wykroczeń ukarani karą grzywny 908846898 Sprawcy wykroczeń ukarani karą nagany1367 Osoby skazane na karę ograniczenia wolności--- Osoby uznane za winne z odstąpieniem od wymierzenia kary9913 Osoby uniewinnione332921 Odmowa wszczęcia postępowania101511 Umorzenie postępowania13155 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 204 ROZDZIAŁ 15 15.15. Wnioski do ZUS o podwyższenie składki na ubezpieczenie wypadkowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Wnioski do ZUS 69 86 88 Według sekcji PKD Budownictwo 59 70 65 Przetwórstwo przemysłowe2717 Pozostałe 8 9 6 Według wielkości zatrudnienia 1-9 pracowników 54 71 63 10-49 pracowników12919 50-249 pracowników354 250 pracowników i powyżej-12 15.13. Zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zawiadomień 711 756 713 Postępowania wszczęte195450437 Odmowa wszczęcia postępowania5613251 Umorzenie postępowania133176168 Zawieszenie postępowania183219 Akty oskarżenia skierowane do sądu 63 80 85 Liczba wyroków skazujących na: karę pozbawienia wolności z zawieszeniem wykonania kary - - - karę ograniczenia wolności 321 karę grzywny 17188 (na łączna kwotę 56,2 tys. zł) (na łączna kwotę 79,1 tys. zł) (na łączna kwotę 40,2 tys. zł) 15.14. Zakres przedmiotowy zawiadomień prokuratury w latach 2023-2025 (odsetek zawiadomień) Wyszczególnienie202320242025 Art. 225 § 2 Kk udaremnianie lub utrudnianie inspektorom wykonania czynności służbowych 50,3 51,3 47,1 Art. 270, 271 Kk i 271a Kk fałszowanie dokumentów i poświadczanie nieprawdy 10,69,56,2 Art. 219 Kk niezgłaszanie wymaganych danych albo zgłaszanie nieprawdziwych danych dot. ubezpieczeń społecznych 11,512,613,7 Art. 218 § 1a Kk złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracowników 8,98,811,6 Art. 220 § 1 Kk narażanie pracowników na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia 5,63,83,3 Pozostałe13,114,018,1 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 205 15.16. Spory zbiorowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zgłoszonych sporów 308 243 220 Liczba zgłoszonych żądań537586534 Liczba zawartych porozumień816246 15.17. Spory zbiorowe wg PKD w latach 2023-2025 Rodzaj działalności Liczba zgłoszonych sporów zbiorowych 202320242025 B.Górnictwo i wydobywanie6-8 C.Przetwórstwo przemysłowe807360 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 422235 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 17186 F.Budownictwo772 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 998 H.Transport i gospodarka magazynowa371713 J.Informacja i komunikacja46- K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa374 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości2-- M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna657 N.Działalność w zakresie usług administrowania i dzia- łalność wspierająca 13115 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiąz- kowe zabezpieczenia społeczne 252935 P.Edukacja768 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna452219 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją356 S.Pozostała działalność usługowa264 Ogółem308243220 15.18. Spory zbiorowe wg przedmiotu zgłaszanych żądań w latach 2023-2025 Przedmiot zgłaszanych żądań202320242025 Warunki pracy 73 119 81 Warunki płacy388395306 Świadczenia socjalne192841 Prawa i wolności związkowe322617 Inne, wykraczające poza definicję sporu zbiorowego251889 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 206 ROZDZIAŁ 15 15.19. Zakładowe układy zbiorowe pracy i protokoły dodatkowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zarejestrowanych zakładowych układów zbiorowych pracy 46 29 45 Liczba zarejestrowanych protokołów dodatkowych1094979789 Ogólna liczba zgłoszonych wniosków o rejestrację zakładowych układów zbiorowych pracy, protokołów dodatkowych, porozumień i informacji 155113631118 Liczba wpisanych do rejestru informacji o zawarciu porozumienia o zawieszeniu stosowa- nia układu w przypadku trudności finansowych pracodawcy 214525 15.20. Zarejestrowane zakładowe układy zbiorowe pracy wg sekcji pkd i liczba osób nimi objętych w latach 2023-2025 Nazwa sekcji PKD Liczba układówLiczba osób 202320242025202320242025 B.Górnictwo i wydobywanie 1 --167-- C.Przetwórstwo przemysłowe9511381318904123 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyj- nych 814303471559 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 7461035470682 F.Budownictwo1121441006162 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodo- wych, włączając motocykle 2445093801932 H.Transport i gospodarka magazynowa31534001031171 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa--2--871 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości7451100300411 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna43310051936514 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca -31-35090 O. Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 1-1172-127 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna32-2118146- R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją-1--174- S.Pozostała działalność usługowa--1--206 Ogółem46294516 497682610 848 15.21. Decyzje dotyczące wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci w latach 2023-2025 Rok Liczba decyzji Decyzje pozytywne Decyzje negatywne 2023 2689 2686 3 2024274327385 2025263226284 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 207 15.22. Wybrane efekty kontroli PIP w latach 2023-2025 Nieprawidłowości wyeliminowane wskutek działań inspektorów PIP Liczba osób pracujących w skontrolowanych zakładach, dla których wyegzekwowano poprawę (likwidację naruszeń prawa) 202320242025 Bezpieczeństwo i higiena pracy Brak lub nieaktualne badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia 72,5 tys.74,2 tys.67,9 tys. Nieprawidłowości dotyczące środków ochrony indywidualnej39,0 tys.39,7 tys26,1 tys. Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowego148,7 tys.126,9 tys.120,1 tys. Niewłaściwie przeprowadzone szkolenia pracowników lub ich brak73,3 tys.90,7 tys.127,9 tys. Brak lub niewłaściwie przeprowadzone badania lekarskie 19,8 tys.21,1 tys. 19,4 tys. Prawna ochrona pracy Brak potwierdzenia na piśmie zawarcia umowy o pracę 5,2 tys. 2,7 tys.1,9 tys. Nieprawidłowo sporządzona umowa o pracę11,2 tys.9,1 tys.7,9 tys. Zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawarta umowa o pracę 2,6 tys.3,2 tys.3,2 tys. Nieprawidłowości przy rozwiązywaniu umów o pracę2,5 tys.2,5 tys.3,5 tys. Niewydanie świadectwa pracy4,7 tys.2,9 tys.2,1 tys. Zatrudnianie pracowników powyżej dopuszczalnej liczby godzin nadliczbowych1,5 tys.4,9 tys.2,5 tys. Nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy40,5 tys.32,1 tys.29,5 tys. Zatrudnianie pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okre- sie rozliczeniowym 11,5 tys.11,1 tys.11,0 tys. Zatrudnianie pracowników z naruszeniem przepisów o 11-godzinnym odpoczynku dobowym 7,0 tys.1,4 tys.1,4 tys. Zatrudnianie pracowników z naruszeniem przepisów o 35-godzinnym odpoczynku tygodniowym 1,1 tys.1,1 tys.1,4 tys. Nieudzielenie urlopu wypoczynkowego z upływem 30 września następnego roku8,0 tys.9,6 tys.6,7 tys. Niezgłoszenie do ubezpieczenia społecznego7,4 tys.6,8 tys.4,9 tys. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 208 ROZDZIAŁ 15 W wyniku działań inspektorów pracy : 48,5 tys. 158,4 mln zł wypłacono należności z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na kwotę wypłacono świadczenia ze stosunku pracy na kwotę zlikwidowano bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia osób pracujących w kontrolowanych zakładach pracowników otrzymało wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy 76,2 tys. 2,6 mln zł 4,3 tys. pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dot. minimalnej stawki godzinowej) otrzymało należności zł zł 2025 52,4 tys. 44,5 tys. 158,8 mln zł 71,3 mln zł należności z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na kwotę świadczenia ze stosunku pracy na kwotę zlikwidowano bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia osób pracujących w kontrolowanych zakładach pracowników otrzymało wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy 77,6 tys. 72,3 tys. 4,2 tys. 4,6 tys. pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dot. minimalnej stawki godzinowej) otrzymało należności zł zł 2024 2023 1,7 mln zł 1,2 mln zł 15.23. Wyniki działań inspektorów pracy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 209 15.24. Realizacja środków prawnych płacowych w latach 2023-2025 Środek prawny 202320242025 Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Decyzje14 49229 972 582,22 zł14 88997 366 858,22 zł18 72794 931 973,08 zł Wnioski13 69511 679 156,95 zł18 49517 438 300,27 zł15 00018 243 089,47 zł Polecenia16 32429 599 800,65 zł17 47036 555 200,91 zł14 79445 191 331,45 zł Ogółem44 51171 251 539,82 zł50 854151 360 359,40 zł48 521158 366 394,00 zł 15.25. Należności wyegzekwowane w latach 2023-2025 na rzecz osób pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dotyczące minimalnej stawki godzinowej) Wyszczególnienie Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana 202346041 171 180 zł 202441901 722 339 zł 202542622 570 099 zł 15.26. Egzekucja administracyjna prowadzona przez organa PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba pracodawców, którzy nie wykonali decyzji inspektorów pracy 539 523 482 Liczba niewykonanych decyzji235022152477 Liczba wystawionych upomnień649615599 Liczba nałożonych grzywien w celu przymuszenia214160180 Liczba pracodawców, których dotyczyły grzywny w celu przymuszenia148110110 Kwota nałożonych grzywien w celu przymuszenia949 tys. zł964 tys. zł1167 tys. zł Kwota wpłacona z tytułu nałożonych grzywien w celu przymuszenia220 tys. zł193 tys. zł302 tys. zł Liczba decyzji o nałożeniu kar pieniężnych na podstawie ustawy o transporcie drogowym543513525 Wyegzekwowana kwota kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o transporcie drogowym 2018 tys. zł1535 tys. zł2073 tys. zł Wyegzekwowana kwota grzywien administracyjnych i kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o delegowaniu pracowników 326 tys. zł206 tys. zł674 tys. zł SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 210 ROZDZIAŁ 15 15.27. Delegowanie pracowników na terytorium RP w latach 2023-2025 wg oświadczeń pracodawców zagranicznych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Liczba przesłanych oświadczeń o delegowaniu na terytorium RP 17 06111 77115 39811 09919 29713 950 Liczba podmiotów zagranicznych delegujących pracowników na terytorium RP 207717822168180729092277 Liczba państw, z których delegowano pracowników na terytorium RP 6628612668 26 Liczba pracowników delegowanych na terytorium RP 30 61019 48030 95522 04529 87118 928 15.28. Pracownicy delegowani na terytorium RP w latach 2023-2025 wg oświadczeń pracodawców zagranicznych Państwo delegujące na terytorium RP202320242025 Niemcy10 86611 6009787 Ukraina597438512903 Białoruś20561646939 Włochy173021182244 Austria14271054949 Bułgaria10491853129 Republika Korei9598662207 Hiszpania849743852 Czechy84011631025 Wielka Brytania635563700 Stany Zjednoczone Ameryki Północnej533444768 Chiny485203872 Indie296423813 Słowacja26379184 Pozostałe kraje264843495499 15.29. Wnioski IMI skierowane do PIP w latach 2023-2025 – ze względu na typ wniosku Typ wniosku Liczba wniosków 202320242025 Wniosek o informacje dotyczące delegowania 355290327 Wniosek o informacje dotyczące warunków pracy351219 Wniosek o informacje dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa12511 Wniosek o egzekucję kary lub grzywny5367128 Wniosek dotyczący powiadomienia o decyzji457830 Wniosek o wysłanie usługodawcy dokumentów113216 Wniosek w trybie pilnym dotyczący prowadzenia działalności395334 Ogółem568537565 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 211 15.30. Sprawy objęte współpracą w systemie IMI wg państwa wnioskującego o informacje PaństwoLiczba spraw ogółemSprawy z inicjatywy UE/EOGSprawy wysłane przez PIP Belgia1661651 Austria 118118- Luksemburg7171- Dania3838- Niemcy34304 Francja33321 Holandia31301 Łotwa2424- Estonia1919- Słowenia13121 Litwa1212- Pozostałe państwa17143 Ogółem57656511 15.31. Wnioski o wzajemną pomoc w Elektronicznym Systemie Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) - moduł transport, które wpłynęły do Głównego Inspektoratu Pracy PaństwoLiczba wniosków Niemcy21 Dania14 Francja4 Austria3 Belgia3 Słowenia3 Holandia2 Włochy1 Ogółem51 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 212 ROZDZIAŁ 15 15.32. Współdziałanie PIP z organami administracji publicznej, organami nadzoru nad warunkami pracy oraz innymi instytucjami działającymi w sferze ochrony pracy w latach 2023-2025 (wybrane dane liczbowe) Wyszczególnienie Kontrole wspólne Kontrole na wniosek organu współdziałającego Zawiadomienia o wynikach kontroli przeprowadzonych przez PIP 202320242025202320242025202320242025 Prokuratura 443695744229244195 Zakład Ubezpieczeń Społecznych 6465955774771785+69*1805+122*1661+263* Wojewoda781090114138129514711339 Najwyższa Izba Kontroli---312312 KAS - Krajowa Administracja Skarbowa 833387480435693763763 Urzędy Górnicze224134111118 Urząd Dozoru Technicznego7212948618570524 Transportowy Dozór Techniczny---231101111 Urząd Transportu Kolejowego---2542117 Państwowa Inspekcja Sanitarna36128111692132170148 Inspekcja Ochrony Środowiska111293429263731 Państwowy Nadzór Budowlany42318271589135125 Inspekcja Transportu Drogowego4-3121613182618 Straż Pożarna216396415852 Policja173212312238257244363349407 Urząd Celno-Skarbowy151159237331393405506 Straż Graniczna196193284653842121012921149 Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy 11-1315565058 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ---9851393 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ---232758825908 Marszałek Województwa1-11286829973 Starosta / Prezydent Miasta11-1049185332351308 Wójt / Burmistrz---774344128 Wojewódzki Urząd Pracy---374130304336 Powiatowy Urząd Pracy32-315325336337392345 * informacje o nieprawidłowościach dot. formularza ZUS IWA SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 213 15.33. Podsumowanie działalności szkoleniowej OS PIP aplikacje inspektorskie szkolenia dla partnerów społecznych inne szkolenia i wydarzenia Liczba wydarzeń Typ wydarzeń Wybrane zagadnienia 2025 Sąd Rejonowy Wrocław-Śródmieście, „Dyskryminacja w stosunku pracy” OSPSBHP, „Bezpieczeństwo prac magazynowych\" Ministerstwo Aktywów Państwowych, „Mobbing i dyskryminacja” OS PIP „Zagrożenia psychospołeczne” Działalność OS PIP w 2025 r. 125 1 17 8 prawo pracy legalność zatrudnienia bezpieczeństwo pracy i ochrona zdrowia metodyka kontroli inspektora pracy 215 szkolenia i narady dla pracowników PIP szkolenia rzeczoznawców BHP bhp konferencje \"Czas pracy a czas wolny\" \"Czy słyszałeś, że hałas szkodzi?\" \"Współczesne zagrożenia psychospołeczne\" \"50 lat Kodeksu Pracy i co dalej?\" \"Integracja osób z niepełnosprawnością. Mit czy prawda?\" \"Ergonomia pracy w kontekście postępujących zmian demogracznych\" SIP - Tauron Dystrybucja S.A OZZ Inicjatywa Pracownicza ZZ Pracowników Valeo Forum Związków Zawodowych Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych NSZZ Solidarność 6 6 260 4545 533 215 965 9 Liczba uczestników SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 214 ROZDZIAŁ 15 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1,2,3,4,6,6a,7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.34. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg okręgowych inspektoratów pracy) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) w tym: ogółem 1) wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. OIP Białystok 2333 11 315 204 162 421 43 - 1752 9485 377 2. OIP Bydgoszcz 2625 8619 172 69 400 382 - 1871 9302 955 3. OIP Gdańsk 4222 10 965 89 85 174 329 - 2902 16 199 956 4. OIP Katowice 7053 31 193 457 304 611 825 - 5996 35 139 2059 5. OIP Kielce 1610 6492 117 185 362 104 - 1194 6831 571 6. OIP Kraków 3919 19 943 549 234 725 448 1 3029 19 010 1379 7. OIP Lublin 2936 11 645 268 198 476 240 - 2164 11 403 869 8. OIP Łódź 4321 14 489 289 199 628 607 - 3072 17 088 898 9. OIP Olsztyn 2214 9547 198 165 435 104 - 1369 6608 383 10. OIP Opole 1579 7521 121 42 246 194 - 1193 7180 390 11. OIP Poznań 5149 25 487 410 403 1002 712 - 3866 24 186 1403 12. OIP Rzeszów 3649 14 544 242 171 501 273 - 2566 13 097 560 13. OIP Szczecin 2554 5888 100 50 297 181 - 1699 8076 441 14. OIP Warszawa 6349 20 234 848 315 581 1178 - 3816 20 766 554 15. OIP Wrocław 5248 15 667 356 275 573 303 - 3289 16 440 977 16. OIP Zielona Góra 1653 6528 152 127 344 81 - 1136 5158 504 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 215 15.35. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg sekcji gospodarki narodowej PKD) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) w tym: ogółem 1) wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 870 4381 32 60 145 34 - 684 3723 142 2. B.Górnictwo i wydobywanie 270 2251 15 15 82 63 - 194 881 84 3. C.Przetwórstwo przemysłowe 9527 53 291 653 508 2914 1990 1 7350 39 929 2384 4. D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w ener-gię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 181 725 10 6 15 13 - 117 431 20 5. E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 750 3740 42 23 107 71 - 534 2948 184 6. F.Budownictwo 11 421 61 509 3390 2050 3542 536 - 6186 29 644 1657 7. G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 13 031 48 309 163 134 490 892 - 9370 53 286 3035 8. H.Transport i gospodarka magazynowa 4231 7266 47 34 75 1058 - 3331 20 287 1324 9. I.Działalność związana z zakwaterowa-niem i usługami gastronomicznymi 3207 10 070 14 9 60 171 - 2602 15 861 948 10. J.Informacja i komunikacja 644 953 6 5 21 115 - 464 2473 140 11. K.Działalność finansowa i ubezpiecze-niowa 349 582 3 3 4 25 - 275 1524 68 12. L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 748 2252 36 23 71 30 - 544 3061 204 13. M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 1969 4981 62 39 104 307 - 1470 8268 464 14. N.Działalność w zakresie usług admini-strowania i działalność wspierająca 3247 4441 75 59 72 258 - 2362 11 260 692 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 216 ROZDZIAŁ 15 1) łączna liczba decyzji wydanych przez inspektorów pracy na podstawie art. 11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji wydanych przez okręgowego inspektora pracy na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień skierowanych przez inspektora pracy na podstawie art. 11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń skierowanych przez inspektora pracy na podstawie art. 11 pkt 8 ustawy o PIP 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 15. O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenie społeczne 979 1342 1 1 4 18 - 591 2593 195 16. P.Edukacja 1850 4162 3 1 26 174 - 1462 8535 482 17. Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 1539 2869 3 2 6 132 - 1265 7645 506 18. R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 742 1915 5 5 19 34 - 579 3241 180 19. S.Pozostała działalność usługowa 1849 5029 11 6 18 83 - 1528 10 354 567 20. T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby - - - - - - - - - - 21. U.Organizacje i zespoły eksterytorialne 1 - - - - - - - - - 22. X.Działalność nieokreślona 9 9 1 1 1 0 - 6 24 - SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 217 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji okręgowych inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.36. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg wielkości zatrudnienia) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) ogółem 1) w tym: wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym zakłady o zatrudnieniu: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. 1 - 9 34 233 133 325 3594 2349 4661 2501 1 23 234 129 612 7077 2. 10 - 49 13 301 55 817 651 427 1911 2197 - 10 115 61 264 3903 3. 50 - 249 6272 22 420 251 148 951 1095 - 4862 24 104 1619 4 250 i powyżej 3608 8515 76 60 253 211 - 2703 10 988 677 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 218 ROZDZIAŁ 15 a) sektor publiczny obejmuje podmioty stanowiące własność państwową, jednostek samorządu terytorialnego oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora publicznego b) sektor prywatny obejmuje podmioty gospodarki stanowiące własność prywatną krajową, zagraniczną oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora prywatnego c) sektor mieszany zrównoważony obejmuje własność mieszaną między sektorami z takim samym udziałem własności sektora publicznego i prywatnego 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji okręgowych inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.37. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - kontrole i środki prawne (wg form własności) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) ogółem 1) w tym: wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. Sektor publiczny a) ogółem, w tym własność: 4500 11 811 39 34 212 191 - 3341 16 773 1172 1. państwowa 1303 2875 13 8 58 47 - 790 3394 212 2. samorządowa 3046 8326 20 20 123 65 - 2446 12 963 833 3. mieszana 151 610 6 6 31 79 - 105 416 127 2. Sektor prywatny b) ogółem, w tym własność: 52 211 205 694 4458 2919 7495 5791 1 37 086 206 879 12 005 1. prywatna krajowa 45 699 183 050 3988 2695 6718 5171 1 32 516 184 852 10 795 2. prywatna zagraniczna 3986 12 557 271 141 402 323 - 2818 13 422 758 3. prywatna mieszana 2526 10 087 199 83 375 297 - 1752 8605 452 3. Sektor mieszany zrównoważony c) 2 3 - - - - - - - - 4. Nieokreślona własność 701 2569 75 31 69 22 - 487 2316 99 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 219 Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. OIP Białystok 2099 1417 77 605 560 24 360 26 2. OIP Bydgoszcz 1998 1361 120 517 678 46 336 44 3. OIP Gdańsk 3583 2070 495 1018 915 97 677 27 4. OIP Katowice 4310 3368 326 616 1844 127 470 67 5. OIP Kielce 1832 1313 102 417 491 33 243 46 6. OIP Kraków 3502 2055 308 1139 1231 70 830 75 7. OIP Lublin 2143 1553 107 483 745 55 316 14 8. OIP Łódź 4753 3283 65 1405 1299 31 847 41 9. OIP Olsztyn 1977 1336 263 378 649 66 274 11 10. OIP Opole 1787 1162 114 511 418 19 265 36 11. OIP Poznań 5152 3611 650 891 2156 187 692 75 12. OIP Rzeszów 2333 1388 123 822 735 40 559 28 13. OIP Szczecin 2026 1088 237 701 519 63 407 70 14. OIP Warszawa 6699 4831 575 1293 2134 121 822 110 15 OIP Wrocław 2988 1718 204 1066 1045 76 873 20 16. OIP Zielona Góra 1368 909 86 373 437 39 243 23 15.38. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg okręgowych inspektoratów pracy) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 220 ROZDZIAŁ 15 15.39. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg sekcji gospodarki narodowej PKD) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 592 398 58 136 201 12 92 4 2. B.Górnictwo i wydobywanie 235 191 6 38 126 4 24 - 3. C.Przetwórstwo przemysłowe 8210 5544 693 1973 2794 188 1346 111 4. D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 94 61 1 32 42 1 21 4 5. E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpada-mi oraz działalność związana z rekultywacją 505 315 29 161 153 13 108 11 6. F.Budownictwo 13 013 10 129 674 2210 5071 176 1484 153 7. G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 9248 5558 778 2912 2702 244 1946 120 8. H.Transport i gospodarka magazynowa 4165 2917 401 847 1392 125 581 70 9. I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 3173 2129 283 761 929 60 510 59 10. J.Informacja i komunikacja 486 316 37 133 157 8 100 12 11. K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 216 101 11 104 48 6 66 4 12. L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 537 352 19 166 155 9 113 14 13. M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 1643 1080 116 447 484 38 292 29 14. N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 2436 1488 449 499 744 110 369 86 15. O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obo-wiązkowe zabezpieczenie społeczne 236 65 29 142 33 9 97 1 16. P.Edukacja 826 340 55 431 175 25 294 6 17. Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 1045 552 109 384 232 38 264 12 18. R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 392 163 16 213 80 5 127 3 19. S.Pozostała działalność usługowa 1479 749 88 642 329 23 379 10 20. T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świad-czące usługi na własne potrzeby - - - - - - - - 21. U.Organizacje i zespoły eksterytorialne - - - - - - - - 22. X.Działalność nieokreślona 19 15 - 4 9 - 1 4 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 221 15.40. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg wielkości zatrudnienia) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym zakłady o zatrudnieniu: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. 1 - 9 31 992 21 822 2464 7706 10 578 713 5093 590 2. 10 - 49 11 075 7366 951 2758 3420 240 1821 74 3. 50 - 249 3839 2312 306 1221 1224 87 861 23 4 250 i powyżej 1644 963 131 550 634 54 439 26 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 222 ROZDZIAŁ 15 a) sektor publiczny obejmuje podmioty stanowiące własność państwową, jednostek samorządu terytorialnego oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora publicznego b) sektor prywatny obejmuje podmioty gospodarki stanowiące własność prywatną krajową, zagraniczną oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora prywatnego c) sektor mieszany zrównoważony obejmuje własność mieszaną między sektorami z takim samym udziałem własności sektora publicznego i prywatnego 15.41. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg form własności) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. Sektor publiczny a) ogółem, w tym własność: 1610 643 102 865 352 46 595 15 1. państwowa 417 230 33 154 127 16 114 6 2. samorządowa 1118 369 61 688 201 24 466 6 3. mieszana 75 44 8 23 24 6 15 3 2. Sektor prywatny b) ogółem, w tym własność: 46 361 31 438 3698 11 225 15 324 1031 7515 689 1. prywatna krajowa 41 427 28 161 3213 10 053 13 566 881 6679 594 2. prywatna zagraniczna 2985 2021 259 705 1069 69 511 63 3. prywatna mieszana 1949 1256 226 467 689 81 325 32 3. Sektor mieszany zrównoważony c) - - - - - - - - 4. Nieokreślona własność 579 382 52 145 180 17 104 9 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 223 15.42. Podmioty gospodarcze działające w Polsce w latach 2024-2025 (wg PKD) Wyszczególnienie (sekcje PKD) Podmioty, na rzecz których jest świadczona praca (na podstawie umowy o pracę, umów cywilnoprawnych) Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą niezatrudniające pracowników 2024202520242025 Ogółem769 572767 794 1 381 6911 410 385 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo8518857171037104 B.Górnictwo i wydobywanie11581143575571 C.Przetwórstwo przemysłowe88 50387 089 103 265102 253 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimaty- zacyjnych 1 34413279921032 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 4989505022792166 F.Budownictwo118 018118 538 223 972224 662 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 176 073166 655 199 108184 850 H.Transport i gospodarka magazynowa56 07156 008 69 11568 172 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 35 27935 646 25 83125 957 J.Informacja i komunikacja16 00815 713 163 994170 952 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa10 52310 460 28 26328 282 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości15 69816 773 29 98731 896 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna61 06460 658 208 985217 179 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 27 31028 037 51 13053 591 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 68086844424438 P.Edukacja36 73637 431 41 92745 505 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna38 08738 657 111 406117 414 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją12 14412 425 17 73518 303 S.Pozostała działalność usługowa48 74554 105 90 577105 164 T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby 11 -- U.Organizacje i zespoły eksterytorialne134138 1414 X.Działalność nieokreślona6361652550094880 Źródło: Zestawienie na podstawie danych ZUS o liczbie aktywnych płatników opłacających składki na ubezpiecznie społeczne oraz Fundusz Pracy (stan na 31 grudnia 2025 r.) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 224 ROZDZIAŁ 15 Wyszczególnienie (sekcje PKD) Liczba poszkodowanych w wypadkach Lata Ogółemśmiertelnychciężkichlekkich w liczbach bezwzględnych Ogółem 202368 66316833168 164 202467 00025045966 291 202566 73318948666 058 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 202378275770 2024838228808 20257871311763 B.Górnictwo i wydobywanie 202321761672153 202423111982284 2025205716112030 C.Przetwórstwo przemysłowe 202322 0792914321 907 202420 9723919420 739 202521 1503720520 908 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klima- tyzacyjnych 202351923514 202452064510 202545164441 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 20232197992179 2024218116172148 202521316202105 F.Budownictwo 2023359639353522 2024344259793304 2025323344883101 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samocho- dowych, włączając motocykle 2023888313278843 2024920913369160 202510 067144810 005 H.Transport i gospodarka magazynowa 2023617629386109 2024597536295910 2025567627235626 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 20231021121018 20241068-91059 20251058151052 J.Informacja i komunikacja 202338712384 202437212369 202539013386 *Dane GUS: Wypadki przy pracy w 2025 roku - dane wstępne 15.43. Poszkodowani w wypadkach przy pracy w latach 2023-2025* w sekcjach gospodarki narodowej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 225 15.43. Poszkodowani w wypadkach przy pracy w latach 2023-2025* w sekcjach gospodarki narodowej Wyszczególnienie (sekcje PKD) Lata Liczba poszkodowanych w wypadkach Ogółem śmiertelnych ciężkich lekkich w liczbach bezwzględnych K.Działalność finansowa i ubezpiecze- niowa 2023477-2475 202450813504 2025484-2482 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 20236001-599 202463214627 202561012607 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 202397234965 202410661111054 2025942411927 N.Działalność w zakresie usług admini- strowania i działalność wspierająca 202326876182663 2024250020162464 202521396272106 O.Administracja publiczna i obrona narodowa, obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 202329134132896 202427045142685 20252816552806 P.Edukacja 20234483374473 202442642124250 20254090384079 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 202374521107441 20247324577312 20257605467595 R.Działalność związana z kulturą, rozryw- ką i rekreacją 202371933713 2024689-4685 2025623-4619 S.Pozostała działalność usługowa 202354413540 202442542419 202542413420 * Dane GUS: Wypadki przy pracy w 2025 roku - dane wstępne SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 226 ROZDZIAŁ 15 15.44. Zasoby kadrowe Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Rok Liczba pracowników Państwowej Inspekcji Pracy Ogółem w tym: GIPOIP OS PIP we Wrocławiu Ogółem, w tym: 20232 6782372 38457 20242 6992362 40756 20252 7592432 45957 pracownicy na kierowniczych stanowiskach poza głównymi księgowymi 20232928-1 20243331-2 20253129-2 kierownicze stanowiska inspektorskie (OIP + Z-cy OIP) 202346-46- 202448-48- 202550-50- nadinspektorzy pracy - kierow- nicy oddziałów 202343-43- 202442-42- 202543-43- pozostałe stanowiska inspek- torskie 20231 474-1 474- 20241 463-1 463- 20251 579-1 579- stanowiska podinspektorskie 2023111-111- 2024104-104- 202557-57- pracownicy merytoryczni niewykonujący czynności kontrolnych 202343713728713 202447013432214 202544914429312 pracownicy ds. ewidencjono- wania i analizowania działal- ności inspektorów pracy 2023155271226 2024154271225 2025159281265 służby finansowe, w tym główni księgowi 20238212664 20248211674 20258411694 pracownicy administracyjni 20232663222212 20242673222510 20252733023013 pracownicy obsługi 20233511321 20243611421 20253411221 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 227 15.45. Struktura wieku, wykształcenia oraz staż pracowników PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych WIEK do 30 lat1304,81345,01505,4 31-40 lat50018,749418,349117,8 41-50 lat 97736,595435,394834,4 51-60 lat80330,085631,789132,3 od 61 lat26810,02619,727910,1 WYKSZTAŁCENIE Wyższe, w tym:252994,4255394,6262095 prawnicze72627,175027,876727,8 administracyjne2489,22388,82468,9 techniczne95535,793734,793834,0 inne specjalności60022,462823,366924,3 Pomaturalne271,0261,0260,9 Średnie1094,11074,01023,7 Zawodowe100,490,370,3 Podstawowe30,140,140,1 STAŻ PRACY W PIP do 10 lat91134,099736,91 06938,7 11-20 lat 83331,177128,670625,6 21-30 lat78529,377228,676627,8 od 31 lat1495,61595,92187,9 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 228 ROZDZIAŁ 15 15.46. Ustawy określające kompetencje organów PIP (stan prawny na dzień 31.12.2025 r.) 1. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.); 2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.); 3. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691); 4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.); 5. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2025 r. poz. 734, z późn. zm.); 6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.); 7. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.); 8. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.); 9. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2025 r. poz. 911, z późn. zm.); 10. Ustawa z dnia 1 grudnia 1961 r. o izbach morskich (Dz. U. z 2020 r. poz. 159); 11. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026 r. poz. 268, z późn. zm.); 12. Ustawa z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 567, z późn. zm.); 13. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2025 r. poz. 636, z późn. zm.); 14. Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 367, z późn. zm.); 15. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 437); 16. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 549); 17. Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 425, z późn. zm.); 18. Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2026 r. poz. 457); 19. Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288, z późn. zm.); 20. Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1799, z późn. zm.); 21. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2026 r. poz. 43, z późn. zm.); 22. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 437, z późn. zm.); 23. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.); 24. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.); 25. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 81); 26. Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2026 r. poz. 90); 2 7. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 1); 28. Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 18); 29. Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. z 2022 r. poz. 546); 30. Ustawa z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (Dz. U. z 2025 r. poz. 1094); 31. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1490, z późn. zm.); 32. Ustawa z dnia 5 kwietnia 2002 r. o europejskich radach zakładowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1832); 33. Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2378); 34. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2023 r. poz. 215, z późn. zm.); 35. Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773); 36. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1644, z późn. zm.); 3 7. Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 236); 38. Ustawa z dnia 17 października 2003 r. o wykonywaniu prac podwodnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 612); 39. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 2026 r. poz. 477); 40. Ustawa z dnia 4 marca 2005 r. o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 583); 41. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz. U. poz. 550, z późn. zm.); 42. Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 186); 43. Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń (Dz. U. poz. 1076, z późn. zm.); 44. Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o spółdzielni europejskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 438); 45. Ustawa z dnia 29 sierpnia 2007 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622); 46. Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696); 47. Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1816); SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 229 48. Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 529); 49. Ustawa z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1567); 50. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.); 51. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu (Dz. U. z 2026 r. poz. 102); 52. Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o produktach biobójczych (Dz. U. z 2021 r. poz. 24, z późn. zm.); 53. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2025 r. poz. 568); 54. Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2026 r. poz. 110, z późn. zm.). 55. Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 1682); 56. Ustawa z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego pracowników wykonujących zawody medyczne zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2139); 5 7. Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni (Dz. U. z 2025 r. p oz. 301); 58. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.); 59. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 30, z późn. zm.); 60. Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 192); 61. Ustawa z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. z 2023 r. p oz. 174 3); 62. Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o pracy na statkach rybackich (Dz. U. z 2025 r. poz. 1463); 63. Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2025 r. 764, z późn. zm.); 64. Ustawa z dnia 27 listopada 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia w okresie ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii kadr medycznych (Dz. U. poz. 2401, z późn. zm.); 65. Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337, z późn. zm.); 66. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1620); 6 7. Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1741, z późn. zm.); 68. Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o uczestnictwie pracowników w spółce powstałej w wyniku transgranicznego przekształcenia, połączenia lub podziału spółek (Dz. U. poz. 1784); 69. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o delegowaniu kierowców w transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 797); 70. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620, z późn. zm.); 71. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 621, z późn. zm.); 72. Ustawa z dnia 28 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz. U. poz. 1661). 2025\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n \"pl_key_points\": [\r\n \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n ],\r\n \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n \"eng_key_points\": [\r\n \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n \"Second short bullet point in English...\"\r\n ],\r\n \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n \"de_key_points\": [\r\n \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n ],\r\n \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n \"fr_key_points\": [\r\n \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n \"Deuxième court point en français...\"\r\n ],\r\n \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n \"es_key_points\": [\r\n \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n \"Segundo punto breve en español...\"\r\n ],\r\n \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n \"it_key_points\": [\r\n \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n ],\r\n \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n \"nl_key_points\": [\r\n \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n ],\r\n \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n \"pt_key_points\": [\r\n \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n ],\r\n \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n", "ai_response_raw": "{\n \"pl_ai_title\": \"Sprawozdanie PIP 2025: Stan bezpieczeństwa i praworządności w pracy\",\n \"pl_summary\": \"Państwowa Inspekcja Pracy podsumowuje rok 2025, w którym przeprowadziła ponad 57 tysięcy kontroli. Inspektorzy wyegzekwowali dla pracowników 95 mln zł zaległych wynagrodzeń i zlikwidowali dziesiątki tysięcy bezpośrednich zagrożeń życia. Raport wskazuje na utrzymujące się problemy z wypłatami, czasem pracy i nielegalnym zatrudnieniem, szczególnie cudzoziemców, oraz zapowiada nowe uprawnienia do walki z fikcyjnymi umowami cywilnoprawnymi.\",\n \"pl_key_points\": [\n \"Wypłaty i czas pracy: Inspektorzy wyegzekwowali 95 mln zł zaległych wynagrodzeń dla 48,5 tys. pracowników, a nieprawidłowości w ewidencji czasu pracy stwierdzono u prawie połowy skontrolowanych firm.\",\n \"Bezpieczeństwo na budowach i w przemyśle: Wydano ponad 32 tys. nakazów natychmiastowego wstrzymania prac z powodu bezpośredniego zagrożenia życia, głównie na budowach i przy maszynach.\",\n \"Walka z nielegalnym zatrudnieniem: Ujawniono nielegalną pracę prawie 6 tys. cudzoziemców, a od 2026 roku inspektorzy zyskają prawo do przekształcania fikcyjnych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę.\",\n \"Ochrona przed mobbingiem i dyskryminacją: PIP przeprowadziła ogólnopolską kampanię i kontrole, reagując na prawie 4 tys. skarg dotyczących mobbingu i dyskryminacji w miejscu pracy.\"\n ],\n \"eng_ai_title\": \"NLI Report 2025: The State of Workplace Safety and Legality\",\n \"eng_summary\": \"The National Labour Inspectorate summarizes 2025, during which it conducted over 57,000 inspections. Inspectors recovered PLN 95 million in back pay for employees and eliminated tens of thousands of immediate life-threatening hazards. The report highlights persistent problems with wage payments, working time, and illegal employment, especially of foreigners, and announces new powers to combat bogus civil law contracts.\",\n \"eng_key_points\": [\n \"Wages and Working Time: Inspectors recovered PLN 95 million in back pay for 48,500 workers, and irregularities in working time records were found in nearly half of the inspected companies.\",\n \"Safety on Construction Sites and in Industry: Over 32,000 orders were issued to immediately halt work due to a direct threat to life, mainly on construction sites and with machinery.\",\n \"Fight Against Illegal Employment: Nearly 6,000 foreigners were found working illegally, and from 2026, inspectors will have the power to convert bogus civil law contracts into employment contracts.\",\n \"Protection Against Mobbing and Discrimination: The NLI conducted a nationwide campaign and inspections, responding to nearly 4,000 complaints about mobbing and discrimination in the workplace.\"\n ],\n \"de_ai_title\": \"Bericht der Staatlichen Arbeitsinspektion 2025: Stand von Sicherheit und Rechtsstaatlichkeit am Arbeitsplatz\",\n \"de_summary\": \"Die Staatliche Arbeitsinspektion fasst das Jahr 2025 zusammen, in dem sie über 57.000 Kontrollen durchführte. Die Inspektoren trieben 95 Mio. PLN an ausstehenden Löhnen für Arbeitnehmer ein und beseitigten Zehntausende unmittelbarer Lebensgefahren. Der Bericht zeigt anhaltende Probleme bei Lohnzahlungen, Arbeitszeit und illegaler Beschäftigung, insbesondere von Ausländern, und kündigt neue Befugnisse zur Bekämpfung von Scheinwerkverträgen an.\",\n \"de_key_points\": [\n \"Löhne und Arbeitszeit: Inspektoren trieben 95 Mio. PLN an ausstehenden Löhnen für 48.500 Arbeitnehmer ein; Unregelmäßigkeiten bei der Arbeitszeiterfassung wurden in fast der Hälfte der kontrollierten Unternehmen festgestellt.\",\n \"Sicherheit auf Baustellen und in der Industrie: Über 32.000 Anordnungen zur sofortigen Arbeitseinstellung wegen unmittelbarer Lebensgefahr wurden erlassen, hauptsächlich auf Baustellen und an Maschinen.\",\n \"Kampf gegen illegale Beschäftigung: Fast 6.000 Ausländer wurden bei illegaler Arbeit angetroffen, und ab 2026 erhalten Inspektoren die Befugnis, Scheinwerkverträge in Arbeitsverträge umzuwandeln.\",\n \"Schutz vor Mobbing und Diskriminierung: Die Arbeitsinspektion führte eine landesweite Kampagne und Kontrollen durch und reagierte auf fast 4.000 Beschwerden über Mobbing und Diskriminierung am Arbeitsplatz.\"\n ],\n \"fr_ai_title\": \"Rapport de l'Inspection du Travail 2025 : État de la sécurité et de la légalité au travail\",\n \"fr_summary\": \"L'Inspection Nationale du Travail résume l'année 2025, au cours de laquelle elle a mené plus de 57 000 contrôles. Les inspecteurs ont récupéré 95 millions de PLN de salaires impayés pour les employés et éliminé des dizaines de milliers de dangers immédiats pour la vie. Le rapport met en évidence des problèmes persistants de paiement des salaires, de temps de travail et d'emploi illégal, en particulier des étrangers, et annonce de nouveaux pouvoirs pour lutter contre les faux contrats de droit civil.\",\n \"fr_key_points\": [\n \"Salaires et temps de travail : Les inspecteurs ont récupéré 95 millions de PLN de salaires impayés pour 48 500 travailleurs, et des irrégularités dans les registres de temps de travail ont été constatées dans près de la moitié des entreprises contrôlées.\",\n \"Sécurité sur les chantiers et dans l'industrie : Plus de 32 000 ordres d'arrêt immédiat des travaux pour danger direct pour la vie ont été émis, principalement sur les chantiers et avec les machines.\",\n \"Lutte contre l'emploi illégal : Près de 6 000 étrangers ont été trouvés en situation de travail illégal, et à partir de 2026, les inspecteurs auront le pouvoir de convertir les faux contrats de droit civil en contrats de travail.\",\n \"Protection contre le harcèlement moral et la discrimination : L'Inspection du Travail a mené une campagne nationale et des contrôles, répondant à près de 4 000 plaintes pour harcèlement moral et discrimination au travail.\"\n ],\n \"es_ai_title\": \"Informe de la Inspección de Trabajo 2025: Estado de la seguridad y la legalidad laboral\",\n \"es_summary\": \"La Inspección Nacional de Trabajo resume el año 2025, en el que realizó más de 57.000 inspecciones. Los inspectores recuperaron 95 millones de PLN en salarios atrasados para los empleados y eliminaron decenas de miles de peligros inmediatos para la vida. El informe destaca los persistentes problemas con el pago de salarios, el tiempo de trabajo y el empleo ilegal, especialmente de extranjeros, y anuncia nuevos poderes para combatir los falsos contratos civiles.\",\n \"es_key_points\": [\n \"Salarios y tiempo de trabajo: Los inspectores recuperaron 95 millones de PLN en salarios atrasados para 48.500 trabajadores, y se encontraron irregularidades en los registros de tiempo de trabajo en casi la mitad de las empresas inspeccionadas.\",\n \"Seguridad en obras e industria: Se emitieron más de 32.000 órdenes de paralización inmediata de trabajos por peligro directo para la vida, principalmente en obras de construcción y con maquinaria.\",\n \"Lucha contra el empleo ilegal: Se encontró a casi 6.000 extranjeros trabajando ilegalmente, y a partir de 2026, los inspectores tendrán la facultad de convertir los falsos contratos civiles en contratos de trabajo.\",\n \"Protección contra el acoso y la discriminación: La Inspección de Trabajo llevó a cabo una campaña e inspecciones a nivel nacional, respondiendo a casi 4.000 denuncias por acoso y discriminación en el lugar de trabajo.\"\n ],\n \"it_ai_title\": \"Rapporto dell'Ispettorato del Lavoro 2025: Lo stato della sicurezza e della legalità sul lavoro\",\n \"it_summary\": \"L'Ispettorato Nazionale del Lavoro riassume il 2025, anno in cui ha condotto oltre 57.000 ispezioni. Gli ispettori hanno recuperato 95 milioni di PLN di salari arretrati per i dipendenti ed eliminato decine di migliaia di pericoli immediati per la vita. Il rapporto evidenzia problemi persistenti con il pagamento dei salari, l'orario di lavoro e il lavoro irregolare, soprattutto di stranieri, e annuncia nuovi poteri per combattere i falsi contratti di diritto civile.\",\n \"it_key_points\": [\n \"Salari e orario di lavoro: Gli ispettori hanno recuperato 95 milioni di PLN di salari arretrati per 48.500 lavoratori e sono state riscontrate irregolarità nei registri dell'orario di lavoro in quasi la metà delle aziende ispezionate.\",\n \"Sicurezza nei cantieri e nell'industria: Sono stati emessi oltre 32.000 ordini di sospensione immediata dei lavori per pericolo diretto per la vita, principalmente nei cantieri edili e con i macchinari.\",\n \"Lotta al lavoro irregolare: Quasi 6.000 stranieri sono stati trovati a lavorare illegalmente e, a partire dal 2026, gli ispettori avranno il potere di convertire i falsi contratti di diritto civile in contratti di lavoro.\",\n \"Protezione contro mobbing e discriminazione: L'Ispettorato del Lavoro ha condotto una campagna nazionale e ispezioni, rispondendo a quasi 4.000 denunce di mobbing e discriminazione sul posto di lavoro.\"\n ],\n \"nl_ai_title\": \"Rapport Arbeidsinspectie 2025: Stand van veiligheid en rechtmatigheid op het werk\",\n \"nl_summary\": \"De Nationale Arbeidsinspectie vat het jaar 2025 samen, waarin zij meer dan 57.000 inspecties uitvoerde. Inspecteurs vorderden 95 miljoen PLN aan achterstallig loon voor werknemers en elimineerden tienduizenden directe levensbedreigende gevaren. Het rapport belicht aanhoudende problemen met loonbetalingen, werktijden en illegale tewerkstelling, met name van buitenlanders, en kondigt nieuwe bevoegdheden aan om schijnzelfstandigheid via civielrechtelijke contracten te bestrijden.\",\n \"nl_key_points\": [\n \"Lonen en Werktijden: Inspecteurs vorderden 95 miljoen PLN aan achterstallig loon voor 48.500 werknemers, en onregelmatigheden in de werktijdregistratie werden in bijna de helft van de geïnspecteerde bedrijven vastgesteld.\",\n \"Veiligheid op Bouwplaatsen en in de Industrie: Er werden meer dan 32.000 bevelen uitgevaardigd om het werk onmiddellijk stil te leggen vanwege direct levensgevaar, voornamelijk op bouwplaatsen en bij machines.\",\n \"Strijd tegen Illegale Tewerkstelling: Bijna 6.000 buitenlanders werden illegaal werkend aangetroffen, en vanaf 2026 krijgen inspecteurs de bevoegdheid om schijnzelfstandigheid via civielrechtelijke contracten om te zetten in arbeidsovereenkomsten.\",\n \"Bescherming tegen Pesten en Discriminatie: De Arbeidsinspectie voerde een landelijke campagne en inspecties uit, in reactie op bijna 4.000 klachten over pesten en discriminatie op de werkvloer.\"\n ],\n \"pt_ai_title\": \"Relatório da Inspeção do Trabalho 2025: O Estado da Segurança e Legalidade no Trabalho\",\n \"pt_summary\": \"A Inspeção Nacional do Trabalho resume o ano de 2025, no qual realizou mais de 57.000 inspeções. Os inspetores recuperaram 95 milhões de PLN em salários atrasados para os trabalhadores e eliminaram dezenas de milhares de perigos imediatos para a vida. O relatório destaca problemas persistentes com o pagamento de salários, tempo de trabalho e emprego ilegal, especialmente de estrangeiros, e anuncia novos poderes para combater os falsos contratos de direito civil.\",\n \"pt_key_points\": [\n \"Salários e Tempo de Trabalho: Os inspetores recuperaram 95 milhões de PLN em salários atrasados para 48.500 trabalhadores, e foram encontradas irregularidades nos registos de tempo de trabalho em quase metade das empresas inspecionadas.\",\n \"Segurança em Estaleiros e na Indústria: Foram emitidas mais de 32.000 ordens de paragem imediata dos trabalhos por perigo direto para a vida, principalmente em estaleiros de construção e com máquinas.\",\n \"Luta Contra o Emprego Ilegal: Quase 6.000 estrangeiros foram encontrados a trabalhar ilegalmente e, a partir de 2026, os inspetores terão o poder de converter falsos contratos de direito civil em contratos de trabalho.\",\n \"Proteção Contra o Assédio Moral e a Discriminação: A Inspeção do Trabalho realizou uma campanha nacional e inspeções, respondendo a quase 4.000 queixas de assédio moral e discriminação no local de trabalho.\"\n ],\n \"category\": [\"Labor\", \"Migration\"]\n}" }, { "timestamp": "2026-07-03T16:19:31.565Z", "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_2773/text/index.html", "model": "deepseek-v4-pro", "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 2773 Warszawa, 29 czerwca 2026 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Główny Inspektor Pracy UNP: GIP-26-222217 GIP-GG.0410.2.2026.1 Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, wypełniając dyspozycję art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, przekazuję - Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku. Sprawozdanie przedstawia rezultaty działań kontrolno-nadzorczych i prewencyjnych Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. Jest jednocześnie bogatym źródłem wiedzy o stanie praworządności w stosunkach pracy w naszym kraju. Dokument obrazuje wymierne efekty działań Państwowej Inspekcji Pracy wyrażające się wyeliminowaniem zagrożeń dla zdrowia i życia zatrudnionych, poprawą warunków zatrudnienia i przestrzegania prawa pracy w kontrolowanych zakładach. Z poważaniem Marcin Stanecki /-/ podpisano elektronicznie Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 roku SPRAWOZDANIE Warszawa 2026 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 SPIS TREŚCI 5 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie – organizacja i kompetencje PIP 15 2. Priorytety, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna 21 2.1. Realizacja celów urzędu 21 2.2. Działania przygotowawcze do realizacji Krajowego Planu Odbudowy 22 2.3. Przygotowanie do wdrożenia reformy PIP 23 3. Badanie skarg i wniosków 27 4. Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy 39 5. Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 47 5.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero 47 5.2. Strategia kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska 55 5.3. Działania kontrolno-nadzorcze w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców 62 6. Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach 73 6.1. Budownictwo – nadzór i kontrola sektora budowlanego, w tym ograniczanie zagrożeń zawodowych oraz bezpośrednich zagrożeń dla życia osób pracujących 73 6.2. Górnictwo – ograniczanie zagrożeń wypadkowych i ocena przestrzegania prawa pracy w sektorze górnictwa podziemnego i odkrywkowego 80 6.3. Wymagania bezpieczeństwa w zakresie eksploatacji kogeneracyjnych źródeł wytwórczych pracujących na system dystrybucji energii elektrycznej 85 6.4. Rolnictwo – ograniczanie zagrożeń chorobowych i wypadkowych w zakładach rolnych 86 6.5. Leśnictwo – zapewnianie przez pracodawców zakładów usług leśnych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym bezpieczna organizacja prac szczególnie niebezpiecznych 89 7. Wybrane zagadnienia w zakresie prawnej ochrony pracy 95 7.1. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych 95 7.2. Czas pracy oraz wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy 98 7.3. Egzekwowanie przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i czasu odpoczynku (działania w ramach Krajowej Strategii Kontroli) oraz czasu pracy kierowców 104 7.4. Przestrzeganie w placówkach handlowych przepisów o czasie pracy oraz o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni 106 7.5. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych 108 8. Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 113 8.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z występowaniem w środowisku pracy czynników fizycznych, biologicznych i chemicznych 113 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 6 SPIS TREŚCI 8.2. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnością 118 8.3. Nadzór rynku – kontrole wyrobów w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi i innymi oraz wydawanie opinii na wniosek organów celnych 121 9. Zadania w zakresie legalności zatrudnienia 127 9.1. Legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich 127 9.2. Świadczenie usług agencji zatrudnienia, powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej oraz outsourcing 129 10. Poradnictwo prawne i techniczne 145 11. Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia 151 11.1. Pozostałe programy prewencyjne i edukacyjno-informacyjne Państwowej Inspekcji Pracy 151 11.2. Konkursy i nagrody Głównego Inspektora Pracy 161 11.3. Działalność wydawnicza Państwowej Inspekcji Pracy 166 12. Działalność krajowa i międzynarodowa 169 12.1. Współpraca krajowa 169 12.2. Współpraca międzynarodowa 174 12.3. Działania komunikacyjne i wizerunkowe PIP 177 12.4. Działalność Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy 178 13. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy oraz opiniowanie projektów aktów prawnych 183 13.1. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy 183 13.2. Opiniowanie projektów aktów prawnych 186 14. Podsumowanie i priorytety na rok 2026 189 15. Działalność PIP w ujęciu statystycznym 197 Szanowni Państwo! Marcin Stanecki Główny Inspektor Pracy Państwowa Inspekcja Pracy wykonuje kilkadziesiąt zadań powierzonych przez ustawodawcę. Gdybym miał je ustawić w kolejności pod względem rangi, za- wsze na pierwszym miejscu umieściłbym ochronę życia i zdrowia pracowników. Tragiczne skutki śmiertelnych i ciężkich wypadków przy pracy są nieodwracalne, a szkody społeczne i rodzinne związane z tymi zdarzeniami – nieakceptowalne. Dlatego kwestie bezpieczeństwa są naszym priorytetem, na którym koncentrujemy się podczas działań. W 2025 roku inspektorki i inspektorzy pracy zbadali okoliczności i przyczyny 1918 wypadków przy pracy, w których poszkodowanych zostało 2140 osób. To wciąż za dużo, dlatego naszym celem jest, by w najbliższych latach doprowadzić do sytu- acji, gdy w wypadku przy pracy nie zginie żaden pracownik. Realizujemy program „Wizja Zero”. Jest on dostępny dla każdego pracownika i pra- codawcy, niezależnie od branży. To nowoczesne podejście do zapobiegania wypad- kom przy pracy oraz chorobom zawodowym. Jego elementem jest kampania obej- mująca szczególnym nadzorem place budów. Sektor ten niezmiennie znajduje się w centrum zainteresowania inspektorek i inspektorów pracy z powodu dużej licz- by zagrożeń wypadkowych i zawodowych. Realizowane w latach 2022–2025 kom- pleksowe działania Państwowej Inspekcji Pracy to połączenie działań kontrolnych i promocji bezpiecznej pracy. Przyczyniły się one do zmniejszenia prawie o połowę liczby ofiar najpoważniejszych wypadków śmiertelnych w branży budowlanej. Kadra inspektorska reaguje na wszelkie sygnały, jakie przekazują nam pracowni- cy narażeni nie tylko na niebezpieczeństwo w pracy, lecz także na skutki łamania prawa pracy. W odpowiedzi na skargi przeprowadziliśmy ponad 20 tys. kontroli, co stanowi prawie połowę naszych interwencji u pracodawców w 2025 roku. Poziom przestrzegania przepisów prawa pracy nadal jest niezadowalający. Świad- czy o tym liczba ujawnianych nieprawidłowości dotyczących czasu pracy. Inspek- torki i inspektorzy pracy w 2025 roku przeprowadzili ok. 18 tys. kontroli w tym zakresie. Nieprawidłowości stwierdzono u ponad 9 tys. pracodawców. Pokazuje to, że czas pracy nie jest wyłącznie parametrem organizacyjnym – jest barometrem kondycji całego środowiska pracy. Zwracamy też baczną uwagę na zagrożenia psychofizyczne, np. mobbing czy dys- kryminację, na które narażeni są pracownicy. Takie zagadnienia były przedmiotem prawie 4 tys. skarg napływających do Państwowej Inspekcji Pracy. Chcąc im prze- ciwdziałać, prowadzimy szeroką kampanię wśród pracodawców i pracowników, aby uświadomić wszystkim wagę zdrowej atmosfery w pracy, która ma przełożenie nie tylko na dobrostan zatrudnionych, ale także na bezpieczeństwo ich pracy. Mimo ogromnego zaangażowania inspektorek i inspektorów pracy, ograniczone zasoby kadrowe i finansowe Inspekcji Pracy mogą być powodem uczucia niedosy- tu. Mamy bowiem świadomość, jak wielu pracowników liczy na nasze wsparcie podczas codziennej pracy. Mam nadzieję, że nowe uprawnienia inspektorów, jakie nada im wprowadzana w 2026 roku reforma Państwowej Inspekcji Pracy, pozwolą na zwiększenie skuteczności naszych działań, kampanii społecznych i programów prewencyjnych. Marcin Stanecki Główny Inspektor Pracy Wprowadzenie 1 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 1 15 Warszawa Radom Kutno Sieradz Wałbrzych Konin Piła Leszno Legnica Kłodzko Jelenia Góra Piotrków Tryb. Ostrów Wlkp. Skierniewice Biała Podl. Chełm Krosno Tarnów Nowy Sącz Tarnobrzeg Przemyśl Zamość Siedlce Elbląg Łomża Ełk Słupsk Koszalin Gdynia Starogard Gdański Suwałki Płock Ciechanów Ostrołęka Lublin Rzeszów Kraków Katowice Okręgowe Inspektoraty Pracy Oddziały OIP OIP Katowice 1. Bielsko-Biała 2. Częstochowa 3. Rybnik 4. Gliwice 5. Zawiercie Opole Poznań Bydgoszcz Toruń Włocławek Wejherowo Grudziądz Szczecin Gdańsk Zielona Góra Gorzów Wlkp. Wrocław Łódź 2 1 3 4 5 Kielce Białystok Olsztyn Struktura terytorialna Państwowej Inspekcji Pracy 1. Wprowadzenie – organizacja i kompetencje PIP Ochrona pracy stanowi jedną z podstawowych wartości konstytucyjnych Rzeczypospolitej Polskiej, znajdującą swoje umocowanie w przepisach Konstytucji RP, w szcze - gólności w art. 24, zgodnie z którym praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej, a państwo spra - wuje nadzór nad warunkami jej wykonywania. Realizacja tego artykułu w praktyce odbywa się m.in. poprzez funk - cjonowanie wyspecjalizowanych organów państwowych powołanych do nadzoru i kontroli przestrzegania przepi - sów prawa pracy, wśród których kluczowym jest Państwo- wa Inspekcja Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy, działająca na pod- stawie ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.), jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególno- ści przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w usta- wie. Ustawodawca wyposażył ją w szczególny status ustrojowy, polegający na podporządkowaniu Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej, co odróżnia ją od organów administracji rządowej oraz stanowi gwarancję jej nieza- leżności. Nadzór nad nią, w zakresie określonym w usta- wie, sprawuje Rada Ochrony Pracy, powoływana przez Marszałka Sejmu RP. Strukturę organizacyjną Państwowej Inspekcji Pracy tworzą: Główny Inspektorat Pracy, 16 okręgowych inspek- toratów pracy, w ramach których funkcjonują 43 oddzia- ły, oraz Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu. Państwową Inspekcją Pracy kieruje Główny Inspektor Pracy, powoły- wany przez Marszałka Sejmu RP. Okręgowi inspektorzy pracy kierują działalnością okręgowych inspektoratów pracy oraz nadzorują działalność inspektorów pracy. Z kolei Ośrodkiem Szkolenia kieruje dyrektor. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 16 ROZDZIAŁ 1 Misją Państwowej Inspekcji Pracy jest skuteczne egzekwowanie przepisów prawa pracy, w tym bezpie- czeństwa i higieny pracy, poprzez efektywne i ukierunko- wane kontrole oraz działania prewencyjne, zmierzające do ograniczenia zagrożeń wypadkowych i poszanowa- nia prawa pracy. Zakres działania Państwowej Inspekcji Pracy został określony w szczególności w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy . Do jej podstawowych zadań należy nadzór oraz kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących stosunku pra- cy, wynagrodzenia za pracę, czasu pracy, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, a także zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych. Szczególne znaczenie mają kontrole przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, któ- rych celem jest zapobieganie zagrożeniom dla życia i zdrowia pracowników. Ponadto, do innych istotnych zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy także kontrola legalności zatrud- nienia oraz innej pracy zarobkowej, w tym przeciwdzia- łanie zjawiskom nielegalnego zatrudnienia, powierzania pracy cudzoziemcom oraz nadużywania cywilnopraw- nych form zatrudnienia w sytuacjach, w których wła- ściwy jest stosunek pracy. W tym zakresie działalność Inspekcji wpisuje się w realizację zasady ochrony pracy oraz zapewnienia równej konkurencji na rynku pracy. Należy jednak zauważyć, że szereg zadań wykonywa- nych przez Państwową Inspekcję Pracy ustawodawca określił w innych ustawach. Kontroli Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. pod- legali w szczególności pracodawcy, a w zakresie bez- pieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia także niebędący pracodawcami przedsiębiorcy i inne jednostki organizacyjne, na rzecz których jest świad- czona praca przez osoby fizyczne, w tym przez osoby wykonujące na własny rachunek działalność gospodar- czą, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy. Szczegółowy katalog podmiotów, które są objęte kontro- lami, oraz zakres tych kontroli określony jest w art. 13 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Państwowa Inspekcja Pracy została wyposażona w kompetencje o charakterze kontrolnym, nadzorczym oraz prewencyjnym. Inspektorzy pracy są uprawnieni do przeprowadzania czynności kontrolnych wobec pod- miotów, na rzecz których jest wykonywana praca przez osoby fizyczne, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy, oraz do stosowania środków prawnych w przy- padku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pra- cy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia. Przysługuje im prawo żądania dokumentów, informacji oraz wyjaśnień, a także przesłuchiwania osób w związ- ku z przeprowadzaną kontrolą. W przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów pra- wa pracy organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą stosować przewidziane prawem środki prawne, w tym wydawać decyzje administracyjne (m.in. nakazy usu- nięcia stwierdzonych uchybień, wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę czy wstrzymania prac lub dzia- łalności w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracowników), kierować wystąpienia lub wydawać polecenia, a także kierować wnioski o ukara- nie do sądów lub nakładać grzywny w drodze mandatu karnego. Kompetencje te mają na celu zapewnienie sku- teczności działań Inspekcji oraz realnego oddziaływania na podmioty naruszające przepisy prawa pracy. Obok funkcji kontrolnej Państwowa Inspekcja Pracy realizuje również zadania o charakterze prewencyjnym. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy, chętnie korzysta- ją z bezpłatnego poradnictwa prawnego i technicznego, bezpośrednio w siedzibach jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy, telefonicznie oraz pisemnie (w tym również za pomocą poczty elektronicznej). Pora- dy udzielane są również podczas przeprowadzanych kontroli. Działania prewencyjne, promocyjne i edukacyjne mają na celu w szczególności wsparcie procesu kształ- towania kultury bezpieczeństwa, tworzenia zdrowych i bezpiecznych warunków pracy w polskich przedsiębior- stwach oraz promowania standardów zgodnych z obo- wiązującym porządkiem prawnym. W 2025 r. ustawodawca wprowadził szereg zmian legislacyjnych , które istotnie wpłynęły na kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy rozszerzyły zakres jej działania, w szczególności poprzez nałoże- nie nowych obowiązków kontrolnych oraz wzmocnienie instrumentów prawnych służących egzekwowaniu prze- strzegania prawa. Na mocy ustawy z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rol - nej na lata 2023-2027 (Dz.U. poz. 321) w art. 10 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy dodano pkt 15e, zgodnie z którym od dnia 15 marca 2025 r. do zadań Inspekcji należy kontrola przestrzegania wymogów warunkowości społecznej w rozumieniu art. 2 pkt 31a ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicz- nym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2024 r. poz. 1741, z późn. zm.). Zgodnie z doda- nym w tej ustawie art. 105a, Państwowa Inspekcja Pra- cy przeprowadza kontrolę przestrzegania wymogów warunkowości społecznej, zgodnie z przepisami ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w oparciu o przekazany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnic- twa wykaz rolników, którzy w poprzednim roku złożyli wnioski o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1, 3 i 4 tej ustawy, i którzy są pracodawcami albo nie będąc pracodawcami są przedsiębiorcami albo innymi jednostkami organizacyjnymi, o których mowa w art. 13 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nie później niż do dnia 31 października każdego roku Pań- stwowa Inspekcja Pracy przekazuje Agencji informacje SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 1 17 o rolnikach, którzy zostali poddani kontroli przestrze- gania wymogów warunkowości społecznej, zawiera- jące m.in. informacje o niezgodnościach z wymogami warunkowości społecznej stwierdzonych u rolnika, któ- ry został poddany kontroli przestrzegania wymogów warunkowości społecznej, niezbędne do ustalenia wysokości kary administracyjnej, jeżeli w wyniku prze- prowadzonej kontroli przestrzegania wymogów warun- kowości społecznej w decyzjach wymienionych w art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pra- cy orzeczono o nakazach lub zakazach. Z dniem 1 czerwca 2025 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. poz. 620, z późn. zm.) i ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierza - nia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. poz. 621, z późn. zm.), które zmodyfikowały szereg kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy w zakre- sie legalności zatrudnienia i powierzania innej pracy zarobkowej obywatelom polskim, legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej i wykonywania pracy przez cudzoziemców oraz badania zgodności z prawem świadczenia usług agencji zatrudnienia. Przede wszyst- kim, na mocy ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia depenalizowano wykroczenia za niepowiadomienie przez bezrobotnego właściwego powiatowego urzędu pracy o podjęciu przez niego zatrudnienia, innej pracy zarob- kowej lub działalności gospodarczej, w związku z czym uchylone zostały przepisy art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. b i art. 14 ust. 2 pkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku czego pozbawiono Państwową Inspekcję Pracy upraw- nień dotyczących kontroli bezrobotnych w ww. zakresie oraz uprawnień do korzystania z danych zgromadzonych w rejestrze bezrobotnych. Ustawą o rynku pracy i służ- bach zatrudnienia uchylono art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. c usta- wy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku czego do jej zadań nie należy już kontrola przestrzegania obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy. Ponadto ww. usta- wa zniosła obowiązek wydawania certyfikatów upraw- niających do świadczenia usług agencji zatrudnienia w zakresie poradnictwa zawodowego oraz doradztwa personalnego, w efekcie czego kontroli Państwowej Inspekcji Pracy będą podlegały tylko podmioty świadczą- ce usługi pośrednictwa pracy oraz pracy tymczasowej. Jednocześnie zmianie uległ art. 37 ust. 3 pkt 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy , który nałożył obowiązek na okręgowych inspektorów pracy do niezwłocznego powiadamiania wojewody o stwierdzonych przypadkach naruszenia obowiązków, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. d i f ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, przez podmiot, któremu udzielono akredytacji do prowadzenia pośrednictwa pracy w ramach sieci EURES, określonej w przepisach o rynku pracy i służbach zatrudnienia, z wyłączeniem stwierdzenia naruszenia przez ten pod- miot warunku, o którym mowa w art. 306 ust. 3 (obowią- zek posiadania lokalu służącego do świadczenia usług) ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Istotną zmianą dokonaną ustawą o warunkach dopusz- czalności powierzania pracy cudzoziemcom na teryto- rium Rzeczypospolitej Polskiej było wyłączenie z dniem 1 czerwca 2025 r. obowiązku zawiadamiania o zamia- rze wszczęcia kontroli w przypadku, gdy jest ona prze- prowadzana przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie legalności zatrudnienia, innej pracy zarobko- wej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców. Ponadto wzmocniono kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w obszarze egzekwowania przepisów, zwłaszcza dotyczących zatrudniania cudzoziemców. Na skutek nowelizacji art. 10 ust. 1 pkt 15 ustawy o Pań- stwowej Inspekcji Pracy i art. 17 § 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.), roz- szerzono katalog wykroczeń ściganych przez Państwową Inspekcję Pracy oraz w których inspektor pracy bierze udział w charakterze oskarżyciela publicznego, obejmu- jąc nim przepisy obu nowych ustaw oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.). Z dniem 13 grudnia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. poz. 1661), która wprowadziła nowe zadania dla inspektorów pracy, tj.: ●prawo występowania do sądu pracy z wnioskiem o usta- lenie, czy treść układu zbiorowego pracy jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa lub czy układ został zawarty zgodnie z przepisami o jego zawie - raniu (art. 22 ust. 1); ●rozszerzenie formuły prawnej powództw wnoszonych o ustalenie istnienia stosunku pracy o treść tego stosunku (art. 39 pkt 1 ustawy zmieniający art. 63 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.); ●prawo do prowadzenia dochodzeń oraz wnoszenia i popierania aktu oskarżenia przez inspektora pracy w try - bie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.) w postępowaniach dotyczących przestępstw, o których mowa w art. 38 ust. 1 ustawy (art. 38 ust. 4 ustawy); ●występowanie inspektora pracy w roli oskarżyciela publicznego w postępowaniach dotyczących nowych wykroczeń przewidzianych w art. 38 ust. 2 ustawy (art. 38 ust. 3 ustawy i art. 17 § 2 ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia ) Jednocześnie, w związku z rezygnacją z procedu- ry rejestracyjnej układów zbiorowych pracy, zniesiono obowiązek rejestrowania przez okręgowych inspek- torów pracy oraz wcześniejszej weryfikacji treści zakładowych układów zbiorowych pracy oraz poro- zumień o stosowaniu zakładowych układów zbioro- wych pracy, a także protokołów dodatkowych do tych układów i porozumień, jak również dokonywania wpi- sów do rejestru informacji dotyczących tych układów i porozumień. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 18 ROZDZIAŁ 1 Ponadto w 2025 r. uchwalono i opublikowano dwie istotne ustawy mające wpływ na działalność Państwo- wej Inspekcji Pracy. Ustawą z dnia z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie nie- których ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywa - nia prawa gospodarczego (Dz.U. poz. 769) wprowadzono w ustawie z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.) obowiązek pro - wadzenia kontroli zgodnie z okresowym planem kontroli po uprzednim dokonaniu okresowej oceny prawdopodo - bieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania dzia- łalności gospodarczej (kontrola planowa). Na mocy tego przepisu Państwowa Inspekcja Pracy została zobowią - zana do opracowania klasyfikacji podmiotów ze względu na ryzyko wystąpienia naruszeń prawa pracy i zagrożeń bhp. Jednocześnie ww. ustawą dodano w ustawie o Pań - stwowej Inspekcji Pracy art. 37b, na podstawie którego do kontroli legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców nie stosuje się art. 47 ust. 1a ustawy – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym organ kontroli zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ten organ informację o zasadach umożliwiających przy - pisanie przedsiębiorców do właściwej dla nich kategorii ryzyka, oraz art. 55a ww. ustawy, czyli przepisu regulują - cego częstotliwość przeprowadzania kontroli. Powyższe zmiany weszły w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. Drugą ustawą, która nałożyła na Państwową Inspek- cję Pracy nowe zadania, jest ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz nie - których innych ustaw (Dz.U. poz. 1847). Dodano prze- pisy, na podstawie których, w przypadku przebudowy lub zmiany sposobu użytkowania istniejących obiek- tów budowlanych, rozwiązania zamienne w stosun- ku do wymagań w zakresie ochrony bezpieczeństwa i higieny pracy – stosuje się na podstawie zgody wła- ściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wydanej w porozumieniu z właściwym okrę- gowym inspektorem pracy – bez wymogu uzyskiwania zgody na odstępstwo. Przepisy te wejdą w życie z dniem 20 września 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy współdziała z wielo- ma organami i instytucjami, zarówno krajowymi, jak i międzynarodowymi. W szczególności współpracuje ze związkami zawodowymi, organizacjami pracodaw- ców, organami samorządu załogi, radami pracowni- ków, społeczną inspekcją pracy, publicznymi służbami zatrudnienia, podmiotem, o którym mowa w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu nie- których przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. z 2025 r. poz. 1452, z późn. zm.), tj. członkiem Rady Ministrów, sekretarzem stanu, podsekretarzem stanu albo Pełnomocnikiem Rządu do Spraw Równości wykonującym zadania dotyczące realizacji zasady równego traktowania, oraz z organami administracji państwowej, w szczególności z organami nadzoru i kontroli nad warunkami pracy oraz organa- mi Krajowej Administracji Skarbowej, a także z Policją, Strażą Graniczną, Zakładem Ubezpieczeń Społecz- nych, organami samorządu terytorialnego i Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Współpraca ta służy zwiększeniu efektywności działań kontrolnych oraz zapewnieniu kompleksowej ochrony uczestników stosunków pracy. W PIP zatrudnionych było – wg stanu na dzień 31.12.2025 r. – 2759 osób. Spośród pracowni- ków Inspekcji 95% posiada wykształcenie wyższe. Na stanowiskach inspektorskich pracowało 1579 osób, na stanowisku nadinspektora pracy – kierownika oddzia- łu – 43 pracowników, 50 osób zajmowało kierownicze stanowiska inspektorskie (okręgowi inspektorzy pra- cy i zastępcy okręgowych inspektorów pracy), ponad- to w Głównym Inspektoracie Pracy zatrudnionych było 12 osób nadzorujących czynności kontrolne. W roku sprawozdawczym, po ukończeniu wielomiesięcznej aplikacji i złożeniu z wynikiem pozytywnym egzami- nu państwowego, rekordowa liczba 156 osób uzyskała uprawnienia inspektora pracy. Szczegółowe dane o stanie osobowym PIP i Ośrod- ka Szkolenia PIP we Wrocławiu zawarte zostały w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym. 2 Prio r y tet y, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 2 21 2. Priorytety, kontrola zarządcza i działalność wewnątrzorganizacyjna 2.1. Realizacja celów urzędu W 2025 r., podobnie jak w latach ubiegłych, urząd w ramach zobowiązań wynikających z wdrożenia kontroli zarządczej jako główny cel strategiczny realizował zadania określone w Programie działania Państwowej Inspekcji Pracy. Ten obszar obejmował dążenie do poprawy przestrzegania pra - wa pracy w kontrolowanych podmiotach zarówno poprzez działania kontrolno-nadzorcze, jak i prewencyjno-promocyj - ne, przy zapewnieniu sprawnego funkcjonowania urzędu. Jednocześnie zgodnie z obowiązującymi procedurami wewnętrznymi (Zarządzenie nr 8/16 Głównego Inspektora Pracy zmieniające Zarządzenie w sprawie kontroli zarząd - czej w Państwowej Inspekcji Pracy) zdefiniowane zostały dodatkowe cele strategiczne, wynikające z priorytetowych kierunków działania instytucji, jak również zachodzących zmian na rynku pracy. Wśród wyznaczonych przez Główne - go Inspektora Pracy celów, których realizacja była szczegól- nie ważna w sferze zarządczej, znalazło się przygotowanie urzędu do nowych zadań wynikających z projektowanych przepisów prawa. W tym obszarze urząd dostosowywał działania zarządcze do stanu prac nad projektowa - nymi przepisami, planując rozwiązania organizacyj- ne mające na celu wdrożenie nowych regulacji, w tym m.in. opracowanie wewnętrznych procedur i jednolitych zasad prowadzenia kontroli w zakresie realizacji obowiąz - ków wynikających z poszczególnych ustaw, organizowa- nie szkoleń przygotowujących do realizacji nowych zadań, tworzenie wytycznych zmierzających do zapewnienia jed - nolitej interpretacji przepisów, czy opracowanie materiałów informacyjnych dla odbiorców zewnętrznych – zarówno pracowników, jak i pracodawców – w zakresie obowiązków wynikających z poszczególnych ustaw. Usprawnienie funkcjonowania urzędu w obszarze organi - zacyjno-zarządczym – to kolejny cel realizowany w ramach kontroli zarządczej, zmierzający do wzmocnienia Pań - stwowej Inspekcji Pracy poprzez usprawnienie jej funk- cjonowania w obszarze wewnątrzorganizacyjnym. Proces usprawniania funkcjonowania instytucji poprzedziło dokonanie kompleksowej diagnozy obszarów wymagają - cych zmiany, sygnalizowanych podczas licznych spotkań z pracownikami, w tym przedstawicielami organizacji związ - kowych działających w poszczególnych jednostkach orga- nizacyjnych urzędu, dedykowanych poszczególnym obszarom zespołów roboczych. Kierujący jednostkami organizacyjnymi zobowiązani zostali do wdrożenia sze - regu działań naprawczo-usprawniających, pozostających w ich kompetencjach zarządczych. Niezależnie od dzia - łań na szczeblu jednostek, w ramach powołanych przez Głównego Inspektora Pracy zespołów roboczych opraco - wane zostały rekomendacje rozwiązań w 4 zidentyfi- kowanych obszarach wewnętrznych wymagających usprawniających działań zarządczych , tj. funkcjonowa- nie gospodarki samochodowej w urzędzie, zasady doko- nywania ocen inspektorów pracy, sposób gromadzenia danych z działalności nadzorczo-kontrolnej i prewen - cyjnej oraz rozpatrywanie skarg i wniosków wpływają- cych do urzędu. W ramach działalności zespołu ds. oceniania inspek- torów pracy, powołanego do opracowania rozwiązań organizacyjnych zmierzających do usprawnienia działania inspekcji, powstało Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie określenia terminu i trybu dokonywania okresowych ocen kwalifikacyjnych pracowników Pań - stwowej Inspekcji Pracy wykonujących czynności kontrol- ne za lata 2022-2024. Wprowadzone rozwiązania zmieniają podejście do niektórych aspektów aktywności inspektorów pracy, pozwalając na większe zobiektywizowanie ocen, jak również rozszerzają skalę ocen. Określono także założenia i priorytety dla unormowań dotyczących oceniania inspek - torów pracy w kolejnych okresach trzyletnich. Zespół opra- cował i wdrożył nowe Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie bieżącego nadzoru nad działalnością kontrolną pracowników wykonujących czynności kontro- lne , w którym zmieniono zasady oceniania dokumentacji kontrolnych inspektorów pracy. Wynikiem prac zespołu ds. gromadzenia danych statystycznych było opracowanie założeń spójnego sys- temu zbierania informacji statystycznych z działalności kontrolno – nadzorczej Państwowej Inspekcji Pracy. Dzięki projektowanym zmianom będzie możliwe znaczące odcią - żenie inspektora przy wprowadzaniu informacji liczbowych przy jednoczesnej poprawie ich jakości. Zespół ds. rozpatrywania skarg i wniosków opracował projekt Zarządzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie przyjmowania, rozpatrywania i zała - twiania skarg i wniosków oraz udzielania porad w jed- nostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy mają na celu uproszczenie procedur rozpatry wania skarg i wniosków oraz skrócenie cza - su ich załatwiania bez uszczerbku dla rozpoznania merytorycznego. Natomiast w wyniku prac zespołu ds. gospodarki samochodowej powstało nowe Zarządzenie Głównego Inspektora Pracy w sprawie wykorzystania służbowych samochodów w jednostkach organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy . Istotnym celem strategicznym w kontekście rosnącej skali zagrożeń w obszarze cyberbezpieczeństwa było przygotowanie urzędu do spełnienia wymogów nowe- lizowanej ustawy o krajowym systemie cyberbezpie- czeństwa, implementującej dyrektywę NIS2. Działania, które podejmowane były w ramach realizacji tego celu zmierzają do zapewnienia bezpiecznej pracy, zabezpiecze - nia danych i informacji przetwarzanych przez pracowników Państwowej Inspekcji Pracy, umożliwiając tym samym pra - widłową realizację ustawowych zadań instytucji. Wpisują się jednocześnie w realizowany przez urząd kompleksowy program modernizacji , obejmujący rozwój infrastruktury teleinformatycznej, budowę narzędzi analitycznych, cyfry - zację procesów kontrolnych oraz wzmacnianie cyberbez- pieczeństwa. Istotnym elementem tych działań jest projekt SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 22 ROZDZIAŁ 2 „Cyberbezpieczny Rząd” finansowany ze środków europej- skich w ramach Krajowego Planu Odbudowy i ukierunko- wany na zwiększenie odporności cyfrowej i podnoszenie kompetencji pracowników. Przyznany 30 marca 2025 r. przez Centrum Projektów Polska Cyfrowa przy NASK grant dla Państwowej Inspekcji Pracy stanowił waż - ny krok w kierunku poprawy cyberbezpieczeństwa w urzędzie . Od 4 lipca 2025 r. Państwowa Inspekcja Pra- cy, po podpisaniu obustronnego porozumienia z Centrum Projektów Polska Cyfrowa, rozpoczęła realizację projektu, w ramach którego jednym z zadań w obszarze organiza - cyjnym jest opracowanie, wdrożenie, przegląd i aktualiza- cja dokumentacji Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI), audyt SZBI, audyt zgodności Krajowych Ram Interoperacyjności i zapisów ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz finalnie aktualizacja polityki bezpieczeństwa informacji w Państwowej Inspekcji Pracy. Wdrożenie systemu elektronicznego zarządzania dokumentacją z działalności nadzorczo-kontrolnej orga- nów Państwowej Inspekcji Pracy stanowiło kolejny cel strategiczny urzędu realizowany w 2025 r. Dla jego osią - gnięcia w roku sprawozdawczym podjęto szereg działań o charakterze organizacyjnym i technicznym, w tym m.in. przeprowadzono testy wdrożeniowe integracji systemów Navigator i SEOD. Istotnym działaniem w tym zakresie było odpowiednie przygotowanie jednostek organizacyjnych Państwowej Inspekcji Pracy do nowego schematu obiegu dokumentów oraz organizacji pracy punktów kancelaryj - nych lub sekcji zajmujących się dokumentacjami pokon- trolnymi. Zorganizowane zostały dedykowane szkolenia praktyczne w formule warsztatowej dla inspektorów pracy oraz pracowników administracyjnych z zakresu prowadze - nia spraw oraz archiwizacji dokumentacji w modelu EZD. Realizacja celów strategicznych podlega sys- tematycznemu i kompleksowemu monitorowaniu na poziomie kierownictwa Państwowej Inspekcji Pracy oraz właściwych komórek organizacyjnych Głównego Inspekto - ratu Pracy i okręgowych inspektoratów pracy. Monitoring obejmuje bieżącą ocenę postępu prac, analizę stopnia realizacji zaplanowanych działań oraz weryfikację osiąga - nia zakładanych rezultatów. W ramach prowadzonego nadzoru na bieżąco wdra - żane były mechanizmy kontrolne oraz działania korygują- ce, mające na celu eliminowanie ewentualnych trudności lub opóźnień w realizacji poszczególnych zadań. Analizie podlegały w szczególności: stan zaawansowania realizacji działań przypisanych do poszczególnych celów strategicz - nych, ich zgodność z przyjętymi harmonogramami oraz efektywność zastosowanych rozwiązań organizacyjnych i systemowych. Wnioski uzyskane z monitoringu stanowiły podsta - wę do podejmowania decyzji zarządczych, aktualizacji planów działania oraz wprowadzania niezbędnych uspraw - nień. Zapewniło to utrzymanie spójności realizowanych przedsięwzięć z przyjętymi kierunkami rozwoju Państwowej Inspekcji Pracy oraz skuteczne osiągnięcie wyznaczonych celów strategicznych. 2.2. Działania przygotowawcze do realizacji Krajowego Planu Odbudowy W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy prowadziła inten- sywne działania przygotowawcze i wdrożeniowe związane z realizacją reformy A4.7 w ramach Krajowego Planu Odbu - dowy. W tym celu powołano wewnętrzne zespoły eksperc- kie, które pod nadzorem kierownictwa urzędu realizowały zadania niewymagające zmian legislacyjnych. Kluczowym efektem prac było opracowanie projektu „Wieloletniej strategii budowania potencjału i popra - wy warunków pracy Państwowej Inspekcji Pracy”, obejmującej działania w obszarze kadrowym, szkolenio - wym, organizacyjnym oraz technologicznym. W ramach prac nad strategią zidentyfikowano i zaproponowano kompleksowe rozwiązania służące ograniczeniu proble - mu nieobsadzonych wakatów, w tym rozwój nowocze- snych metod rekrutacji, współpracę z instytucjami rynku pracy i uczelniami, działania wizerunkowe oraz wdrażanie rozwiązań z zakresu work-life balance i systemów moty - wacyjnych. Przygotowano również założenia dotyczące profesjonalizacji kadr, planowania ścieżek kariery oraz działań retencyjnych. W 2025 r. opracowano także założenia systemowego podejścia do rozwoju kompetencji pracowników. Przygoto - wano plan budowy zintegrowanego systemu szkolenio- wego, obejmującego rozwój kompetencji merytorycznych, cyfrowych i analitycznych, wdrożenie nowoczesnych form kształcenia oraz narzędzi zarządzania wiedzą. Zapla - nowano szereg szkoleń przygotowujących kadrę do sto- sowania nowych przepisów, realizacji kontroli w nowych warunkach oraz wykorzystania narzędzi informatycznych i analitycznych. Istotnym obszarem działań było przygotowanie kon- cepcji wdrożenia nowoczesnych narzędzi informa- tycznych wspierających proces kontrolny. W wyniku prac zespołów opracowano założenia budowy komplek - sowego systemu analitycznego oraz tzw. cyfrowego asystenta inspektora, umożliwiającego planowanie kon - troli na podstawie analizy ryzyka, dostępu do danych o podmiotach kontrolowanych, automatyzacji działań kontrolnych oraz integracji z systemami zewnętrznymi. Przyjęto etapowy model realizacji tego przedsięwzię - cia, zakładający w pierwszej kolejności wykorzystanie zasobów wewnętrznych, a następnie rozwój współpracy z innymi instytucjami. W 2025 r. prowadzono również zaawansowane pra- ce nad opracowaniem metod zarządzania oraz narzę- dzi oceny ryzyka. Na podstawie dostępnych danych opracowano wstępny model punktowej oceny ryzyka dla podmiotów znajdujących się w zasobach PIP, obejmują - cy blisko 830 tys. podmiotów. Ustalono zasady dalszej klasyfikacji ryzyka oraz rozpoczęto prace nad przygoto - waniem informacji dla przedsiębiorców dotyczącej zasad przypisywania do kategorii ryzyka. Jednocześnie wypraco - wano koncepcję docelowego modelu analizy ryzyka, opar- tego na współpracy z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową oraz wykorzystaniu ich SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 2 23 systemów analitycznych. Przyjęto także, że zarządzanie ryzykiem będzie realizowane w oparciu o cykl PDCA. W obszarze współpracy międzyinstytucjonalnej podjęto działania przygotowawcze do utworzenia wspólnej gru- py zadaniowej ds. oceny ryzyka z udziałem Państwo- wej Inspekcji Pracy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Krajowej Administracji Skarbowej. W 2025 r. rozpoczęto spotkania robocze z ZUS oraz analizy możliwości wykorzy - stania istniejących narzędzi analitycznych. Równolegle pro- wadzono prace nad uruchomieniem systemu elektronicznej wymiany danych – podpisano list intencyjny z ZUS, okre - ślono zakres danych oraz opracowano koncepcję architek- tury technicznej, w tym model połączenia online. W zakresie infrastruktury informatycznej i bezpie - czeństwa podjęto działania przygotowawcze do prze- prowadzenia audytu systemów bezpieczeństwa, w tym wdrożono system klasy SIEM oraz rozpoczęto procedurę zakupu usług SOC. W 2025 r. przygotowano również założenia do Zarzą- dzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie metod i standardów zarządzania kontrolami , obejmującego m.in. wykorzystanie analizy ryzyka oraz danych zewnętrznych w planowaniu i realizacji kontroli. W obszarze finansowym przygotowano projekt budżetu Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r., zakładający jego istotne zwiększenie w stosunku do roku 2025, co stanowiło element wzmacniania zdolności instytucjonalnych urzędu. 2.3. Przygotowanie do wdrożenia reformy PIP W związku z przyjęciem kamienia milowego AG71 „Wejście w życie reformy Państwowej Inspekcji Pracy i reformy Kodeksu pracy” w ramach reformy A.4.7 „Ogra - niczenie segmentacji rynku pracy” zawartej w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), który zakłada wzmocnienie Państwowej Inspekcji Pracy poprzez m in. uprawnienie Państwowej Inspekcji Pracy do wyda- wania decyzji administracyjnych o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę , Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polity- ki Społecznej, w ramach powołanego w tym celu Zespołu, podjęło prace nad zmianami legislacyjnymi w tym obszarze. Przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli dwukrotnie w spotkaniach Zespołu na zaproszenie Prze - wodniczącego. Niezależnie od tego, w ramach roboczych kontaktów Państwowa Inspekcja Pracy przedstawiała m.in. dane oraz analizy dotyczące skali zjawiska zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla sto - sunku pracy a także wcześniej wypracowane w urzędzie propozycje zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, z których niektóre zostały uwzględnione w przygotowanym przez Ministerstwo projekcie ustawy. W ramach rządowe - go procesu legislacyjnego Państwowa Inspekcja Pracy uczestniczyła, na tych samych zasadach jak inne podmioty, w konsultowaniu projektu ustawy o zmianie ustawy o Pań- stwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw , w ramach którego zgłaszała propozycje i uwagi. Równolegle do trwającego procesu legislacyjnego (w 2025 r. zostały opracowane i zamieszczone na stronach Rządowego Centrum Legislacji trzy wersje projektu ustawy, kolejne trzy zostały przedstawione w 2026 r.) urząd przy - gotowywał się do wdrożenia nowych rozwiązań wynikają- cych z projektu ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy . Powołane zostały zespoły robocze, m.in. Zespół do spraw wypracowania zasad postępowania kontrolnego dotyczącego decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy oraz Zespół do spraw wypracowania zasad prowadzenia kontroli w sposób zdalny. Do zadań pierwszego zespołu należało wypraco - wanie zasad postępowania kontrolnego dotyczącego decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy, w tym przygotowanie wytycznych dla inspektorów pracy, proce - dur i metodyki działań kontrolnych, procedur postępowania w przypadku odwołania, koniecznych zmian w systemie informatycznym związanych z wydawaniem decyzji stwier - dzających istnienie stosunku pracy oraz opracowanie wzorów stosownych druków. Zespół przygotował wstępne wersje tych dokumentów, jak również materiał pomocni - czy dla inspektorów pracy – z uwzględnieniem orzecznic- twa – dotyczący cech stosunku pracy, które powinny być szczegółowo oceniane przez inspektorów w czasie kontro - li, materiały pomocnicze opracowane dla potrzeb szkoleń inspektorów pracy, którzy będą prowadzili kontrolę prawi - dłowości zawierania umów cywilnoprawnych (wzór protoko- łu kontroli, decyzji, wystąpienia, pozwu o ustalenie stosunku pracy, zawiadomienie o niewniesieniu wniosku o ukaranie i in.). Materiały te podlegały modyfikacji w związku z kolejny - mi zmianami wprowadzanymi do projektu ustawy w ramach rządowego procesu legislacyjnego. Ponadto przygotowa - ne zostały materiały pomocnicze (tzw. listy samokontro- li) ułatwiające weryfikację przez podmioty zatrudniające (zwłaszcza małych przedsiębiorców) prawidłowości umów zawartych z osobami świadczącymi pracę. Zespół do spraw kontroli zdalnych miał za zadanie wypracowanie zasad prowadzenia kontroli w sposób zdal - ny, w tym przygotowanie wytycznych dla inspektorów pra- cy, procedur i metodyki działań kontrolnych, koniecznych zmian w systemie informatycznym związanych z prowa - dzeniem i rozliczaniem takich kontroli oraz opracowanie wzorów stosownych druków, a także wdrożenie procedu - ry bezpiecznej weryfikacji tożsamości inspektorów pracy i przedstawicieli podmiotu kontrolowanego. Ponadto w ramach Zespołu ds. reformy Państwowej Inspekcji Pracy na bieżąco analizowano kolejne wer - sje projektu ustawy oraz zgłaszano uwagi i propozycje zmian do tych projektów. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 24 ROZDZIAŁ 2 3 Badanie skarg i wniosków Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 27 i samorządowe. Przedmiotem skarg najczęściej są naru- szenia przepisów prawa pracy, w tym przepisów bezpie- czeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń oraz legalności zatrudnie - nia, które – co do zasady – dotyczą bezpośrednio osoby wnoszącej skargę. 3. Badanie skarg i wniosków Rozpatrywanie i załatwianie skarg to bardzo istotne zada- nie Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. kontrole zainicjo- wane skargami stanowiły prawie 40% ogółu kontroli. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 51,4 tys. skarg, w których skarżący wskazali prawie 87,9 tys. problemów. Najwięcej skarg skierowano do Okręgowych Inspek - toratów Pracy: w Warszawie – 9,8 tys.,w Katowicach – 5,8 tys. i w Poznaniu – 5,2 tys. Skargi zgłaszane są do Państwowej Inspekcji Pracy przede wszystkim przez pracowników i byłych pracowni - ków, ale także przez osoby wykonujące pracę na podsta- wie umów cywilnoprawnych albo nieposiadające żadnej umowy, przez osoby z niepełnosprawnościami, cudzoziem - ców oraz przez związki zawodowe, instytucje państwowe Liczba skarg zgłoszonych do PIP w latach 2023-2025 2024 2025 2023 liczba skarg 43 851 51 435 43 365 Liczba skarg – wg okręgowych inspektoratów pracy od 1500 do 2999 od 2999 do 4999 5000 i powyżej OIP Szczecin OIP Bydgoszcz OIP Olsztyn OIP Gdańsk OIP Białystok OIP Warszawa OIP Lublin OIP Zielona Góra OIP Opole OIP Katowice OIP Kraków OIP Rzeszów OIP Kielce OIP Łódź OIP Poznań OIP Wrocław 2482 2745 1460 3368 1031 9826 1689 1312 4672 1046 5863 4052 1807 1270 3104 5277 do 1499 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 28 ROZDZIAŁ 3 Średnia Liczba skarg przypadających na inspektora pracy w latach 2023-2025 2025 2023 2024 liczba skarg przypadających na inspektora pracy 31,8 28,7 29,3 Odsetek skarg zgłoszonych przez cudzoziemców – wg obywatelstwa 62,8 13,0 24,2 Ukraina Białoruś pozostałe (55 państw) Statystyka skarg pracowniczych w latach 2023-2025 RokLiczba skarg ogółem Liczba problemów skargowych w tym niemożliwych do ustalenia uznanych za zasadne uznanych za bezzasadne 2023 43 36575 69325 02625 51322 711 202443 85178 56123 83225 68324 703 202551 43587 88028 95626 15226 965 Liczba cudzoziemców zgłaszających skargi w latach 2023-2025 202420252023 3042 3107 3434 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 29 Podmioty zgłaszające skargi w latach 2023-2025 anonim były pracownik pracownik 2025 2024 2023 20 727 12 551 7575 19 580 20 228 12 784 7979 9960 18 701 cudzoziemiec 3107 3434 3042 osoba trzecia 2730 2982 3592 zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej 2668 2730 3164 pracownik bez umowy 852 865 1184 związek zawodowy 1035 866 1154 instytucja 2204 2641 2824 Warto podkreślić, iż zgłaszane skargi ułatwiają identyfi- kację podmiotów i obszarów, w których występują narusze- nia przepisów prawa, co pozwala na wytypowanie tematyki wymagającej uwzględnienia w działalności kontrolnej Pań - stwowej Inspekcji Pracy – celem poprawy przestrzegania przepisów prawa pracy w Polsce. Odnosząc się do podmiotów zgłaszających skargi, wskazać należy, iż największą liczbę osób składających skargi stanowią corocznie pracownicy i byli pracownicy (w 2025 r. to odpowiednio – 19 580 i 18 701 osób). Warto zaznaczyć, że w 2025 r. – mimo wyższej niż w 2024 r. ogólnej liczby skarg – spadła liczba cudzoziem - ców składających skargi. Struktura przedmiotowa składanych skarg pozostaje nie - zmienna. Najczęściej zgłaszane były nieprawidłowości zwią- zane z wypłatą wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pieniężnych, w dalszej kolejności – uchybienia dotyczące sto - sunku pracy, czasu pracy i warunków pracy oraz naruszenia z zakresu legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Przedmiotem zgłaszanych skarg w zakresie dotyczą - cym wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy były najczęściej: −niewypłacanie lub nieterminowe wypłacanie wynagro - dzenia za pracę; −wypłacanie wynagrodzenia za pracę w wysokości niższej niż wynika to z umowy o pracę albo z przepisów o mini - malnym wynagrodzeniu za pracę; −niewypłacanie lub obniżanie ekwiwalentu pieniężne - go za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz wyna- grodzenia za urlop wypoczynkowy; −niewypłacanie lub obniżanie wynagrodzenia za pracę i/lub dodatku do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych; −niewypłacanie lub obniżanie należnych dodatków wcho - dzących w skład wynagrodzenia za pracę. Odnosząc się zaś do zagadnień z zakresu stosunku pracy , skargi najczęściej wskazywały na: −brak potwierdzenia na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 30 ROZDZIAŁ 3 −niewydanie lub nieterminowe wydanie świadectwa pracy oraz kwestionowanie jego treści; −zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach, w któ - rych zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę. Z kolei przedmiotem skarg z zakresu bhp były najczęściej: −niedostosowanie obiektów, pomieszczeń pracy do wyma- gań pod względem wysokości, powierzchni i kubatury w zależności od stosowanych technologii, rodzaju wyko - nywanych prac oraz liczby pracowników i czasu ich przebywania; −brak pomieszczeń higieniczno-sanitarnych lub niespełnia - nie wymagań w zakresie usytuowania, rodzaju i wielkości pomieszczeń higieniczno-sanitarnych; −brak lub nieodpowiedni dobór środków ochrony indywidu - alnej, w szczególności odzieży ochronnej, sprzętu chro- niącego przed upadkiem z wysokości, ochrony głowy i układu oddechowego; −brak lub niewłaściwie przeprowadzone szkolenia wstępne w zakresie instruktażu ogólnego oraz stanowiskowego; −niedostarczenie przez pracodawcę odzieży i obuwia robo - czego oraz inne nieprawidłowości związane z odzieżą i obuwiem roboczym. Natomiast nieprawidłowości z zakresu czasu pracy w skargach najczęściej dotyczyły: −nieprowadzenia lub nierzetelnego prowadzenia ewidencji czasu pracy (braku odzwierciedlania w ewidencji faktycz - nie przepracowanego czasu pracy, niewykazywania pra- cy w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej); −naruszania prawa do odpoczynku dobowego i tygodniowego; −nieprawidłowego tworzenia rozkładów czasu pracy; −zatrudniania pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym. Przedmiotem skarg z zakresu legalności zatrudnienia były najczęściej: −niezgłoszenie bądź nieterminowe zgłoszenie do ubezpie - czenia społecznego osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową; −niedopełnienie obowiązku opłacania bądź nieterminowe opłacanie składek na Fundusz Pracy; −powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi bez zawarcia umowy w formie pisemnej; powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi nieposiadającemu wymaganego zezwolenia na pracę, ewentualnie zezwo - lenia na pobyt czasowy i pracę. Przedmiotem prawie 3,8 tys. skarg były zagadnienia dotyczące dyskryminacji w zatrudnieniu, molestowa- nia i mobbingu, przy czym mobbing zgłaszany był ponad 2,6 tys. razy a dyskryminacja ponad 1 tys. W przypadku skarg dot. mobbingu i dyskryminacji podjęte czynności kon - trolne pozwoliły ustalić, że odpowiednio 5% i 7% z nich było Problematyka najczęściej zgłaszanych skarg w latach 2023-2025 czas pracy stosunek pracy wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia przygotowanie do pracy legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej dyskryminacja, mobbing, molestowanie obiekty i pomieszczenia pracy liczba skarg 27 979 13 004 4024 3603 3556 202520242023 28 186 29 154 13 660 15 625 4259 4627 4092 3869 3893 3733 2422 2675 3789 3207 2670 2798 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 31 zasadnych, 23% i 34% uznano za bezzasadne a w pozosta- łych przypadkach postępowanie dowodowe prowadzone w trakcie kontroli nie pozwoliło na zweryfikowanie zarzutów podniesionych przez skarżących, tym samym rozstrzygnię - cie sporu między stronami co do zaistnienia mobbingu lub dyskryminacji było w wyłącznej gestii sądu. Skargi na dyskryminację w latach 2023-2025 2023 659 2024 742 Dynamika skarg na dyskryminację w latach 2023-2025 2025 1078 Powody dyskryminacji wskazywane w skargach w 2025 r. : rasa, pochodzenie etniczne, narodowość niepełnosprawność przynależność związkowa wiek płeć 25% 19% 16% 17% 14% 9% inne, np. wyznanie, religia, przekonania polityczne, forma zatrudnienia 16% Zarzuty podnoszone w skargach dot. dyskryminacji w 2025 r.: nawiązywanie lub rozwiązywanie stosunku pracy kształtowanie innych warunków zatrudnienia typowanie do udziału w szkoleniach podnoszących kwalikacje zawodowe awansowanie lub przyznawanie innych świadczeń kształtowanie wynagrodzenia za pracę 2% 12% 24% 46% SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 32 ROZDZIAŁ 3 W 2025 r. przeprowadzono 1173 kontrole ukierunko- wane na zbadanie skarg, w których poruszono pro- blem mobbingu, rozpoznając przy tym, w jaki sposób pracodawcy realizują obowiązek przeciwdziałania temu zjawisku. Jedynie połowa skarżących wyraziła pisem - ną zgodę na ujawnienie, że kontrola przeprowadzana jest w następstwie skargi, a zaledwie co piąty skorzystał z wewnątrzzakładowej procedury postępowania opraco - wanej na wypadek wystąpienia zjawiska dyskryminacji. W przypadku złożonej struktury organizacyjnej pracodawcy bądź w przypadku jednostek publicznych podległych pod inne podmioty, pracownicy nierzadko dokonywali zgłoszeń niejako na zewnątrz, poszukując ochrony w jednostkach nadrzędnych względem tej, w której są zatrudnieni. Często miało to miejsce wówczas, gdy zachowania niepożądane pochodziły bezpośrednio od reprezentanta pracodawcy bądź, gdy w ocenie zgłaszającego u pracodawcy dane zachowania były akceptowane. W trakcie kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg dotyczących mobbingu jedynie 45% pracodawców (spośród tych, którym inspektor pracy przedstawił taką propozycję) wyraziło zgodę na przeprowadzenie rozpo - znania zjawiska mobbingu w oparciu o anonimową ankie- tę do badania środowiska pracy (odmowę motywowano wskazując na m.in. trudności organizacyjne, zakłócenie normalnego toku pracy, czy inne bariery w postaci małych sal konferencyjnych, dużej liczby pracowników, pracę zmianową). Z ustaleń poczynionych przez kontrolujących wyni- ka, że dominującymi formami przeciwdziałania mob- bingowi wprowadzanymi przez pracodawców jest opracowanie polityki przeciwdziałania mobbingo- wi oraz procedury postępowania (rozpatrywania skarg) na wypadek wystąpienia zjawiska mobbingu . Rzadziej spotykane są szkolenia przedmiotowe dla kadry zarządzającej albo pracowników bądź wyznaczanie oso- by pełnomocnika ds. przeciwdziałania mobbingowi. W trakcie przeprowadzanych kontroli inspektorzy pracy odnotowali także inne sposoby przeciwdziałania mobbingowi przez pracodawców, np.: powołanie komi - sji antymobbingowej; wprowadzenie kodeksu etycznego określającego zasady zachowania w pracy; wprowadze - nie wewnętrznych badań ankietowych w zakładzie pra- cy z zachowaniem anonimowości uczestników badania; możliwość telefonicznego zgłoszenia mobbingu na spe - cjalnie wyznaczony numer telefonu; badanie przez pod- miot zewnętrzny satysfakcji z pracy pracowników w firmie; dokonywanie okresowej samooceny na globalnej platfor - mie danych umożliwiającej ocenę standardów pracy, któ- ra zapewnia przejrzystość oraz umożliwia monitorowanie niezgodności z jednoczesnym minimalizowaniem ryzyka związanego z nieetycznymi praktykami; prewencyjne two - rzenie dróg komunikacji, za pomocą których pracownicy przedstawiają wszelkie uwagi i zastrzeżenia związane z zatrudnieniem w podmiocie oraz zgłaszają przypadki niewłaściwych zachowań, w tym organizację nieformal - nych spotkań dyskusyjnych, których celem jest otwarta wymiana opinii, omawianie problemów w zespole, sygna - lizowanie nadużyć, wyjaśnianie konfliktów czy oczyszcza- nie atmosfery poprzez swobodną rozmowę z udziałem mediatora lub przedstawiciela HR. Wynagradzanie kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości W 2025 r. rozpoczęto realizację pilotażowego tematu skar- gowego, którego celem było m.in. rozpoznanie, w jaki sposób pracodawcy realizują obowiązek przeciwdziałania dyskryminacji wynikający z art. 94 pkt 2b Kodeksu pra - cy. Kontrole zaliczone do tematu realizowano w następ- stwie skarg dotyczących nierównego wynagradzania kobiet i mężczyzn za jednakową pracę lub pracę o jed - nakowej wartości, a tych w roku sprawozdawczym wpły- nęło zaledwie 24. Należy oczekiwać wzrostu liczby skarg Liczba przedmiotów skargowych dot. dyskryminacji, molestowania i mobbingu zgłoszonych w latach 2023-2025 2024 2025 2422 2023 3789 2675 Formy przeciwdziałania mobbingowi przez pracodawców, u których przeprowadzono kontrole skargowe dotyczące mobbingu w latach 2023-2025 Badane zagadnienie Odsetek kontroli 202320242025 Opracowanie polityki prze- ciwdziałania mobbingowi 56,255,061,0 Opracowanie procedury postępowania (rozpatrywania skarg) na wypadek wystąpie - nia zjawiska mobbingu 55,153,459,3 Szkolenia (wykłady, warsz- taty) dla kadry zarządzającej 24,025,030,6 Szkolenia (wykłady, warsztaty) dla pracowników 23,224,828,7 Wyznaczenie osoby pełno- mocnika ds. przeciwdziała- nia mobbingowi 21,522,023,3 Inne formy przeciwdziałania mobbingowi 16,215,722,8 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 33 z tego zakresu po wejściu w życie przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz usta- wy – Kodeks postępowania cywilnego (nr druku 2289), jak również projektu ustawy o wzmocnieniu stosowa- nia prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości , wdrażającego do polskiego porządku prawne- go dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/970 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej war- tości za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania . Przestrzeganie przepisów prawa przy zatrudnia- niu pracowników w formie zdalnej W następstwie zgłoszonych do Państwowej Inspek- cji Pracy skarg dotyczących zatrudniania pracowników w formie zdalnej, inspektorzy pracy przeprowadzili 50 kon- troli w 50 podmiotach. Połowa przeprowadzonych kontroli wykazała nieprawidłowości związane z przestrzeganiem przepisów prawa przy zatrudnianiu pracowników w tej for - mie. Kontrolowane w tym zakresie były w większości duże zakłady, zatrudniające powyżej 50 pracowników – sta - nowiły one 74% wszystkich skontrolowanych podmiotów. Natomiast biorąc pod uwagę branżę, w której działa dany podmiot, najwięcej kontroli przeprowadzono u pracodaw - ców prowadzących działalność profesjonalną oraz w zakre- sie przetwórstwa przemysłowego. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły: −niewypłacania lub nieprawidłowego wypłacania ekwiwa - lentu pieniężnego albo ryczałtu celem pokrycia kosztów związanych z wykonywaniem pracy zdalnej; −niepokrywania kosztów energii elektrycznej oraz usług telekomunikacyjnych niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej; −nieuwzględnienia wniosku pracownika należącego do gru - py uprzywilejowanej na mocy art. 67 19 § 6 i 7 Kp o wyko- nywanie pracy zdalnej; −nieokreślenia zasad wykonywania pracy zdalnej w poro - zumieniu z org. związkową/ymi, w regulaminie lub w poro- zumieniu zawartym z pracownikiem; −niezapewnienia materiałów i narzędzi pracy, w tym urzą - dzeń technicznych, niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej; −korzystania z pracy zdalnej wykonywanej okazjonalnie (w toku kontroli ujawniono praktykę polegającą na prze - kraczaniu ustawowego limitu dni pracy zdalnej okazjonal- nej, pracodawca tłumaczył to tym, że stosowanie pracy zdalnej okazjonalnej, jako mniej sformalizowanej i nie - wymagającej od pracodawcy partycypacji w kosztach jej wykonywania, jest dla niego korzystniejsze niż udzielanie pracy zdalnej na ogólnych zasadach). Najczęściej stwierdzaną nieprawidłowością z zakre - su bezpieczeństwa i higieny pracy był brak stosow- nych oświadczeń o zapoznaniu się pracownika z oceną ryzyka zawodowego, informacją zawierającą zasady bez- pieczeństwa i higieny pracy, a także zobowiązaniu się pra- cownika do przestrzegania zawartych w nich zasad oraz oświadczeń zawierających potwierdzenie pracowni - ka, że na stanowisku pracy zdalnej w miejscu przez niego wskazanym i uzgodnionym z pracodawcą są zapewnione bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Pracodawcy zapo - minali także o wynikającym z art. 67 31 § 5 Kodeksu pracy obowiązku opracowania informacji zawierającej zasady bezpiecznego i higienicznego wykonywania pracy zdalnej. Ponadto inspektorzy pracy w toku kontroli często stwier - dzali brak rozszerzenia zakresu informacji o warunkach zatrudnienia, wydanej na podstawie art. 29 § 3 Kp, dla pra - cowników, z którymi uzgodniono wykonywanie pracy zdal- nej przy zawieraniu umowy o pracę oraz brak przekazania pracownikom, z którymi uzgodniono wykonywanie pracy zdalnej w trakcie zatrudnienia albo wydano polecenie pracy zdalnej, informacji określonej w art. 67 21 § 1 Kp najpóźniej w dniu rozpoczęcia wykonywania pracy zdalnej. Podczas kontroli potwierdzono zasadność 29 zarzutów skargowych . Wyniki kontroli z zakresu przestrzegania przepisów prawa przy zatrudnianiu pracowników w formie zdalnej nie wskazują na dużą skalę ujawnionych naruszeń bądź ich rażący charakter. Poza przypadkami niewypłacania świadczeń związanych z pracą zdalną stwierdzano przede wszystkim naruszenia o charakterze formalnym. Należy podkreślić, że pracodawcy dostrzegli wie- le korzyści takiego modelu organizacji pracy i chęt- nie korzystają z dostępnych rozwiązań. Wśród nich wymieniane są: zredukowanie kosztów utrzymania sta - nowisk pracy, możliwość zatrudniania specjalistów bez względu na ich miejsce zamieszkania, zmniejszenie kosztów mediów, zadowolenie pracowników. Zauważa - ne są jednak także wady pracy zdalnej, takie jak np.: trud- ności w monitorowaniu wydajności pracowników, problemy z integracją zespołu oraz komunikacją online; konieczność inwestowania w odpowiednią infrastrukturę IT oraz zabez - pieczenie danych. Dlatego też część pracodawców decy- duje się na powrót do tradycyjnego modelu pracy bądź ograniczanie wymiaru pracy zdalnej. Preferowany jest model hybrydowy, polegający na częściowym świadczeniu pracy z domu, a częściowo z biura. Problematyka pracy zdalnej jest bardzo rzadkim przedmiotem skarg pracowników . W praktyce praca taka jest dość często postrzegana jako przywilej – być może wpływa to na mniejszą gotowość do zgłaszania nieprawidłowości. Przestrzeganie przepisów dotyczących pracowni- czych planów kapitałowych W 2025 r. przeprowadzono 107 kontroli dotyczących przestrzegania przepisów o pracowniczych planach kapi - tałowych (PPK). Wszystkie kontrole inicjowane były skar- gami pracowników (w 2024 r. – 138 kontroli skargowych). W skontrolowanych jednostkach pracę świadczyło 21,9 tys. osób, w tym blisko 17 tys. pracowników na podstawie sto - sunku pracy. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 34 ROZDZIAŁ 3 Najwięcej kontroli przeprowadzono w podmiotach zatrudniających od 10 do 49 osób – 40 kontroli. Ponad - to 26 kontroli przeprowadzono w podmiotach zatrud- niających od 50 do 249 osób, 10 kontroli – w zakładach powyżej 250 osób oraz 31 kontroli w podmiotach zatrudnia - jących do 9 osób. 102 kontrole dotyczyły sektora prywat- nego, z czego 77 kontroli przeprowadzono w jednostkach prywatnych krajowych, 15 – w jednostkach prywatnych zagranicznych. Skargi zbadane przez inspektorów pracy dotyczyły: −nieprawidłowości w zakresie dokonywania wpłat do PPK (88 skarg); −niezawarcia umowy o prowadzenie PPK w imieniu i na rzecz osoby zatrudnionej (19 skarg); −nieprawidłowości w zakresie zawierania umowy o zarzą - dzanie (13 skarg); −niezgłoszenia danych wymaganych ustawą o PPK bądź zgłoszenia nieprawdziwych danych (11 skarg). Skargi związane z niezapewnieniem właściwej temperatury w miejscu pracy W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 515 skarg związanych z niezapewnieniem właściwej tempe- ratury w miejscu pracy. W toku czynności prowadzonych Liczba skarg zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 dotyczących zbyt wysokiej temperatury w miejscu pracy zasadnebezzasadneniemożliwe do ustalenia Liczba skarg ogółem: 100 2023 15 47 38 Liczba skarg ogółem: 136 2024 25 72 39 Liczba skarg ogółem: 117 2025 21 506 64 32 Liczba skarg zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 dotyczących zbyt niskiej temperatury w miejscu pracy zasadnebezzasadneniemożliwe do ustalenia Liczba skarg ogółem: 319 2023 119 121 79 Liczba skarg ogółem: 293 2024 110 119 64 Liczba skarg ogółem: 398 2025 141 170 87 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 3 35 ogółu kontroli. W toku kontroli inspektorzy pracy potwier- dzili zasadność prawie 30% podniesionych zarzutów, a 30,7% z nich uznano za bezzasadne. Za pomocą dostępnych inspektorom pracy środków dowodowych nie można było zweryfikować 33% zarzutów zawartych w skargach. Kontrole były realizowane u pracodawców działających w sektorze publicznym (2417 kontroli) i prywatnym (20 089 kontroli; 271 kontroli – własność nieokreślona). Najwięcej kontroli skargowych przeprowadzono u pracodawców pro - wadzących działalność w następujących branżach: handel i naprawy, przetwórstwo przemysłowe i budownictwo. Wymiernym efektem podjętych przez inspektorów pra- cy działań jest wypłacenie pracownikom należnych wyna- grodzeń i innych świadczeń pieniężnych. W wyniku kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg w 2025 r. inspek - torzy pracy wyegzekwowali ponad 78 mln zł na rzecz 21 tys. osób . przez inspektorów pracy za zasadne uznano 1/3 zgło- szeń, a niemal połowa uznana została za bezzasad- ne. Na podstawie otrzymanych zgłoszeń inspektorzy pracy przeprowadzili 434 kontrole w 138 podmiotach, w wyniku których wydali 96 decyzji, z czego aż 60 sta - nowiły decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności. W wyniku przeprowadzonych kontroli na pracodawców nałożono 24 mandaty karne na łączną kwotę niemal 30 tys. zł. W związku z wejściem w życie w dniu 25 grudnia 2024 r. przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów , inspektorzy pracy przeprowadzili w 2025 r. 31 kontroli wskutek zgłoszonych skarg. Kontrole skargowe W związku ze złożonymi skargami, które wpłynęły do Pań- stwowej Inspekcji Pracy w 2025 r., inspektorzy pracy prze- prowadzili prawie 22,8 tys. kontroli, co stanowiło 39,7% Kontrole w następstwie skarg – działania inspektorów pracy środków wychowawczych 1809 wnioski o ukaranie do sądu 274 zawiadomień do prokuratury 41 wniosków w wystąpieniach 22 180 poleceń 2967 decyzji 11 431 wykroczeń 9751 W następstwie skarg, inspektorzy pracy ujawnili nieprawidłowości: mandaty karne 4373 decyzji bhp 8541 decyzji płacowych 2890 zł na kwotę 6,2 mln zł zł wydali: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 36 ROZDZIAŁ 3 Należy również zaznaczyć, że podczas prowadzonych kontroli inspektorzy pracy udzielili pracodawcom: −49 956 porad technicznych; −57 788 porad dotyczących prawnej ochrony pracy; −16 293 porad dotyczących legalności zatrudnienia. Wnioski W 2025 r. zauważalnie wzrosła liczba skarg kierowa- nych do Państwowej Inspekcji Pracy. Na taki stan rzeczy może mieć wpływ zarówno aktualna sytuacja gospodarcza, w szczególności na rynku pracy, jak również upowszech - nienie się różnych form komunikacji elektronicznej, z wyko- rzystaniem podpisów elektronicznych, co ułatwiło sposób i formę kierowania skarg i wniosków przez strony. Podobnie jak w latach ubiegłych, najliczniejszą grupę skarg stanowiły te dotyczące naruszeń w zakresie wypłacania wynagrodzeń za pracę i innych świad - czeń pieniężnych. W tym zakresie przeważającym przed- miotem skarg było niewypłacenie wynagrodzenia za pracę, nieterminowe wypłacanie wynagrodzenia albo wypła - ta wynagrodzenia w wysokości zaniżonej, a także nie- wypłacanie należności z tytułu umowy cywilnoprawnej oraz wypłacanie przyjmującemu zlecenie lub świadczą - cemu usługi za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenia w wysokości niższej niż obowiązująca minimalna stawka godzinowa. Znaczna licz - ba kontroli potwierdza wskazywane w skargach zarzuty. W dalszym ciągu wiele skarg zgłaszają osoby zatrud - nione na podstawie umów cywilnoprawnych bądź bez żadnej umowy (w tym cudzoziemcy). Wzrost w tym zakre - sie odzwierciedla skalę nieprawidłowości występujących w związku z zatrudnianiem na podstawie umów cywilno - prawnych; należy jednak zauważyć, że wiele zgłaszanych nieprawidłowości wykracza poza zakres kompetencji Pań - stwowej Inspekcji Pracy. Wskazać należy, że wśród tych spraw większość należała do zakresu właściwości rzeczo - wej ZUS, urzędów skarbowych oraz Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W 2025 r. znacznie wzrosła liczba zagadnień skar- gowych dotyczących dyskryminacji oraz mobbingu. Należy oczekiwać, że wraz z wejściem w życie w poło- wie 2026 roku procedowanych przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, nastąpi wzrost liczby skarg doty - czących mobbingu, zważywszy, że nowelizacja „ma na celu uporządkowanie definicji deliktów prawa pracy związanych z występowaniem różnych form przemocy w miejscu pracy w sposób, który poprawi informacyjną funkcję przepisów oraz zapewni ich lepsze rozumienie zarówno przez praco - dawców, którzy już dzisiaj są adresatami szeregu obowiąz- ków związanych z zapewnieniem ochrony godności oraz innych dóbr osobistych pracowników, jak i pracowników”. Jak prognozuje projektodawca „proponowana regulacja pozwoli z jednej strony precyzyjnie diagnozować zachowa - nia bezprawne, a z drugiej strony odróżnić je od zachowań, które mieszczą się we właściwych lub dopuszczalnych relacjach pracowniczych”. Zachętą do dochodzenia rosz - czeń może być także zadośćuczynienie dla pracownika, który doznał mobbingu, w wysokości nie niższej niż sze - ściokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Podobnie, prawdopodobnym skutkiem wejścia w życie przepisów ww. projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, może być wzrost liczby skarg dotyczących dyskrymina - cji z uwagi na m.in. zdefiniowanie roszczeń w przypadku naruszenia zasady równego traktowania jako kompensacji szkody majątkowej w formie odszkodowania lub krzywdy niematerialnej, jako zadośćuczynienia, z jednoczesnym zróżnicowaniem ich wysokości w przypadku spraw dyskry - minacyjnych względem tego, czy naruszenie takie miało charakter incydentalny czy wielokrotny. Nie bez znacze - nia będzie także fakt określenia minimalnej wysokości zadośćuczynienia w przypadku wielokrotnego naruszenia zasady równego traktowania na poziomie nie niższym niż trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustala - nego na podstawie odrębnych przepisów. Statystyka kontroli skargowych na tle ogólnej liczby kontroli w latach 2023-2025 Rok Liczba kontroli ogółem Liczba kontroli skargowych Odsetek 202361 69521 30634,5 202461 94221 48434,7 202557 41422 77739,6 Liczba kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg w latach 2023-2025 – wg wybranych sekcji PKD PKD202320242025 Handel i naprawy 438747625234 Budownictwo358433113846 Przetwórstwo przemysłowe 339738214590 Usługi administrowania351731782986 Transport i gospodarka magazynowa 310735953535 Zakwaterowanie i usługi gastronomiczne 146716091754 4 Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 39 * Dla porównania, statystyki GUS dostarczają danych o zgłoszonych (w danym okresie/roku) wypadkach przy pracy oraz o osobach poszkodowanych w tych wypad- kach. PIP natomiast bada wypadki zgłoszone (śmiertelne, ciężkie, zbiorowe oraz katastrofy i zdarzenia potencjalnie wypadkowe), które decyzją Okręgowego Inspek- tora Pracy zostały zakwalifikowane do badania okoliczności i przyczyn (Okręgowy Inspektor Pracy dokonuje wyznaczenia inspektora, którego zadaniem będzie zbadanie zdarzenia). PIP bada również nagłe przypadki medyczne, wypadki komunikacyjne oraz wypadki podczas pracy zdalnej jeżeli z ustaleń wstępnych wynika wprost, że miało miejsce naruszenie przepisów bhp lub uprawnień poszkodowanych do świadczeń. Liczba poszkodowanych w wypadkach przy pracy i wypadków przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w latach 2023-2025 we wszystkich sektorach gospodarki narodowej Rok kontroli wypadku Liczba zbadanych wypadków Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertel- nym z ciężkimi obrażenia- mi ciała 2023 Ogółem19232161250667 w tym: zbioro- wych 1764143942 2024 Ogółem19322183225603 w tym: zbioro- wych 1564072236 2025 Ogółem19182140203649 w tym: zbioro- wych 1543762434 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani ogółem w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. - wg sekcji PKD pozostałe budownictwo transport i gospodarka magazynowa 2023 2022 2021 przetwórstwo przemysłowe górnictwo i wydobywanie dostawa wody; gospodarka ściekami i odpadami; rekultywacja handel i naprawy administrowanie i działalność wspierająca rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 226 56 69 84 738 540 201 123 103 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku 4. Badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Corocznie organy Państwowej Inspekcji Pracy realizu- ją kontrole związane z badaniem okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ich celem jest przede wszystkim wskazanie konkretnych nieprawidłowości, które dopro - wadziły do wypadku oraz wskazanie pracodawcom koniecznych działań, ukierunkowanych na poprawę stanu warunków pracy pozostałym pracownikom lub poszkodo - wanym po ich powrocie do pracy i uniknięcie podobnego zdarzenia w przyszłości. Inspektorzy pracy w 2025 r. zba - dali okoliczności i przyczyny 1918 wypadków przy pracy zgłoszonych do Państwowej Inspekcji Pracy*. W wypadkach poszkodowanych zostało 2140 osób, w tym 649 dozna- ło ciężkich obrażeń ciała, a 203 poniosły śmierć. Poszkodowani, którzy ponieśli śmierć lub doznali ciężkiego urazu w zbadanych w latach 2023-2025 wypadkach przy pracy, stanowili średnio 40,0% z ogółu poszkodowanych (w 2025 r. – 39,8%; w 2024 r. – 37,9%; w 2023 r. – 42,4%). Liczba poszkodowanych, w tym śmiertelnie i ciężko, w wypadkach zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. – wg województw Wyszczególnie- nie Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażenia- mi ciała Ogółem 2140203649 w tym województwa: Dolnośląskie111933 Kujawsko-pomorskie1121046 Lubelskie 911134 Lubuskie 40316 Łódzkie 1511447 Małopolskie 1281065 Mazowieckie3403887 Opolskie59528 Podkarpackie89819 Podlaskie 119924 Pomorskie 93951 Śląskie 3972564 Świętokrzyskie46816 Warmińsko-mazurskie 1001319 Wielkopolskie 2082478 Zachodniopomorskie 56722 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Sektory gospodarki, w których zatrudnieni byli poszkodowani w wypadkach przy pracy Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r., najczęściej pracowali w zakładach: przetwórstwa przemysłowego – 34,5% (w 2024 r. – 33,2%; w 2023 r. – 34,5%), budowlanych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 40 ROZDZIAŁ 4 najliczniejsza grupa poszkodowanych to osoby w wieku 40-49 lat oraz osoby w wieku 30-39 lat. Wśród poszkodo- wanych śmiertelnie najliczniejszą grupę w 2025 r. stanowiły osoby w wieku 50-59 lat oraz 40-49 lat (w latach 2023-2024 były to osoby w wieku 50-59 lat). Wśród osób, które dozna - ły ciężkich obrażeń ciała wskutek wypadków przy pracy zbadanych w 2025 r. najliczniej reprezentowani byli poszko - dowani w przedziale wiekowym 30-39 lat (w 2024 r. oraz w 2023 r. dominowały osoby w wieku 40-49 lat). Staż pracy na zajmowanym stanowisku w zakładzie Nie zmienił się – na przestrzeni ostatnich 3 lat – udział poszkodowanych ze względu na staż pracy w zakładzie, w którym ulegli oni wypadkowi. W wypadkach zbadanych w latach 2023-2025 odsetek poszkodowanych pracu- jących do 1 roku w danym zakładzie wynosił 39,4% (dla porównania, staż od 1 roku do 2 lat wyniósł średnio 19,8%, a dla 9 lat i więcej – 18,7%). Obywatelstwo Dane z kontroli dotyczących badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy zrealizowanych w 2025 r. wskazują, że poszkodowani w wypadkach to głównie obywa - tele polscy. Natomiast wśród obcokrajowców najliczniejsza – 25,2% (w 2024 r. – 23,3%, w 2023 r. – 24,4%) oraz han- dlowych i zajmujących się naprawami – 9,4% (w 2024 r. – 9,4%, w 2023 r. – 8,4%). Podstawa świadczenia pracy przez poszkodowa- nych w wypadkach przy pracy Grupą dominującą wśród poszkodowanych ogółem w wypadkach przy pracy skontrolowanych w 2025 r. byli pracownicy – 81,4%. Pozostali poszkodowani (18,6%) wykonywali pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (w tym na podstawie umowy zlecenia objętej ubez- pieczeniem wypadkowym lub pozostawali w samozatrud- nieniu). W liczbie zgłoszonych i zbadanych wypadków osób świadczących pracę na innej podstawie niż umowa o pracę i podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu najliczniej- szą grupą byli zleceniobiorcy, stanowiąc 85,2% ogółu poszkodowanych niepracujących w ramach stosunku pracy (w kontrolach z 2024 r. było to 83,0%, a z 2023 r. – 88,3%). Najczęstszym miejscem świadczenia pracy przez zlece - niobiorców w momencie wypadku były: produkcja prze- mysłowa – 42,1% ogółu zleceniobiorców (samo miejsce produkcji to 27,6%) oraz budowy (dominowały obiekty w budowie oraz obiekty rozbierane, burzone, remontowane) – 35,3%. Wśród wydarzeń powodujących wypadki domino - wały: upadki poszkodowanych z wysokości – na niż- szy poziom (97 zleceniobiorców); ruchy ciała bez wysiłku fizycznego, prowadzące na ogół do urazu wewnętrzne - go – (54 osoby) – głównie w wyniku pochwycenia przez maszynę lub element maszyny ; uszkodzenie, rozerwanie, pęknięcie, ześlizgnięcie, upadek, załamanie się czynnika (52 osoby) – przede wszystkim wskutek uderzenia przez spadający z góry czynnik oraz wciągnięcia poszkodowa- nego w dół ; utrata kontroli nad maszyną, materiałem obra- bianym lub obsługiwanym sprzętem ruchomym (46 osób); wyrzut, wyciek, emisja substancji szkodliwych (15 osób); obecność w strefie zagrożenia (9 osób). Wiek poszkodowanych w wypadkach przy pracy Analizując wiek poszkodowanych ogółem w wypadkach związanych z pracą, można zauważyć, że odsetek poszko - dowanych we wskazanych przedziałach wiekowych w ciągu ostatnich 3 lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Nadal Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych w latach 2023-2025 przez inspektorów pracy – wg stażu pracy w zakładzie Do 1 rokuOd 1 roku do 2 lat9 lat i więcej średnia 2024 2023 2025 39,4 39,6 38,8 39,8 19,8 19,3 19,7 18,7 17,9 21,3 16,9 20,4 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani w zbadanych w latach 2023-2025 przez PIP wypadkach przy pracy – wg podstawy świadczenia pracy innej niż stosunek pracy Rok badania wypadku Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażeniami ciała 202340272129 202438963126 202539948119 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku Poszkodowani ogółem w wypadkach przy pracy zbadanych w latach 2023-2025 przez inspektorów pracy – wg wieku poszkodowanych 202320242025 ODSETEK POSZKODOWANYCH poniżej 19 lat 20-29 lat 30-39 lat 40-49 lat 50-59 lat 60 lat i więcej 2,3 15,7 24,1 25,8 22,2 9,9 2,8 15,8 22,9 25,6 22,7 10,2 15,3 24,9 26,3 20,2 11,2 2,1 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 41 grupa pochodziła spoza krajów UE (12,4% poszkodowa- nych). Dominowały wśród nich osoby narodowości ukra- ińskiej – 192 osoby (w 2024 r. – 186; w 2023 r. – 172), z których 14 poniosło śmierć (w 2024 r. – 23; w 2023 r. – 12), a 68 doznało ciężkich obrażeń ciała (w 2024 r. – 58; w 2023 r. – 65). Najwięcej obywateli Ukrainy, poszkodowa - nych w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy, wykonywało pracę w zawodach: robotnicy budow- lani robót stanu surowego i pokrewni (np. cieśla, cieśla szalunkowy, murarz); robotnicy wykonujący prace pro- ste w górnictwie i budownictwie (głównie – pomocniczy robotnik budowlany); robotnicy wykonujący prace proste w przemyśle (głównie pakowacz ręczny, pozostali robotni- cy wykonujący prace proste w przemyśle); kowale, ślusa- rze i pokrewni (ślusarz, pozostali ustawiacze i operatorzy obrabiarek do metali i pokrewni); elektrycy budowlani, elektromechanicy i elektromonterzy; robotnicy w prze - twórstwie spożywczym i pokrewni (głównie pozostali klasyfikatorzy żywności i pokrewni); operatorzy maszyn i urządzeń do produkcji wyrobów spożywczych i pokrewni (operator urządzeń do przetwórstwa mięsa, pozostali operatorzy maszyn do produkcji wyrobów spo - żywczych i pokrewni); robotnicy wykonujący prace pro- ste w transporcie i proste prace magazynowe (robotnik magazynowy). Do wypadków tych dochodziło najczęściej wsku- tek: pochwycenia lub odrzucenia osoby przez maszynę lub element maszyny; upadku osoby z wysokości – na niższy poziom; utraty kontroli nad maszyną, materiałem obrabianym lub obsługiwanym sprzętem ruchomym; uderzenia poszko - dowanego przez spadający z góry przedmiot. Grupa 23 poszkodowanych z „innych krajów spoza Unii Europejskiej” to obywatele: Argentyny, Azerbejdżanu, Ban- gladeszu, Etiopii, Indonezji, Kirgistanu, Republiki Korei, Kazachstanu, Sri Lanki, Mołdawii, Nepalu, Rosji, Rwandy, Tadżykistanu, Turcji, Ugandy. Śmiertelnie poszkodowani w wypadkach przy pra- cy (w odniesieniu do całej gospodarki) Wśród poszkodowanych śmiertelnie w zbadanych w 2025 r. wypadkach przy pracy dominowały osoby pracujące w sek- torze budowlanym – 34,0% ogółu poszkodowanych śmiertelnie (w 2024 r. – 29,8%; w 2023 r. – 37,6%). Następną, co do liczebności, była grupa poszkodowa - nych pracujących w zakładach: −przemysłowych (w 2025 r. – 19,7%, w 2024 r. – 16,0%, w 2023 r. – 17,2%); −transportowych i magazynowych (w 2025 r. – 11,3%, w 2024 r. – 8,4%, w 2023 r. – 8,4%); −rolniczych oraz zajmujących się gospodarką leśną (w 2025 r. – 7,4%, w 2024 r. – 10,7%, w 2023 r. – 7,6%); −górniczych i wydobywczych (w 2025 r. – 5,4%, w 2024 r. – 7,6%, w 2023 r. – 4,0%); −handlowych i zajmujących się naprawami (w 2025 r. – 5,0%, w 2024 r. – 6,7%, w 2023 r. – 6,8%); −usług administrowania i działalności wspierającej (w 2025 r. – 3,4%, w 2024 r. – 5,8%, w 2023 r. – 5,6%); −działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej (w 2025 r. – 3,0%, w 2024 r. – 1,3%, w 2023 r. – 1,2%). Analiza miejsc zaistnienia wypadków ze skutkiem śmiertelnym dla poszkodowanych w wypadkach przy pracy zbadanych w 2025 r. pozwala wskazać, że były to głównie: −teren budowy (obiekt nowy; rozbierany, burzony, remonto - wany) – 29,6% ogółu poszkodowanych śmiertelnie; −miejsca produkcji przemysłowej (miejsce produkcji; kon - serwacji i napraw; magazynowania) – 29,1% (dominuje miejsce produkcji – 16,3% oraz miejsce magazynowania – 7,4%); −miejsca i środki komunikacji publicznej – 14,3% (dominują tereny komunikacji publicznej); −tereny: leśne, zielone; miejsca upraw i hodowli – 7,9%; −pod ziemią (kopalnie) – 3,9%; −inne miejsca (np. teren: zbiornika do gromadzenia wody do celów ppoż.; rozdzielni głównej 6 kV, komory utwardzania przy produkcji betonu i wyrobów betonowych, podstacji trakcyjnej, przy energetycznym betonowym słu - pie zlokalizowanym na linii energetycznej SN o napięciu 15kV) – 3,4%. Do wypadków ze skutkiem śmiertelnym dochodziło naj - częściej wskutek: − upadku z wysokości, np. podczas sprawdzania zamo- cowania rynny; przy wykonywaniu pracy (bez stosowa- nia środków ochrony indywidualnej chroniących przed Poszkodowani w wypadkach przy pracy zbadanych w 2025 r. przez inspektorów pracy – wg narodowości poszkodowanych Wyszczególnienie Liczba poszkodowanych Ogółem w tym: ze skutkiem śmiertelnym z ciężkimi obrażeniami ciała Ogółem, w tym:2140203649 obywatele z krajów UE2-1 obywatele spoza krajów UE, w tym: 2651899 obywatele Ukrainy1921468 obywatele Białorusi1515 obywatele Kolumbii11-5 obywatele Gruzji821 obywatele Uzbekistanu7-6 obywatele Indii5-2 obywatele Filipin4-2 inni23110 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 42 ROZDZIAŁ 4 upadkiem z wysokości); z podestu roboczego rusztowania (podczas montażu parapetu okna); z wysokości trzeciego podestu roboczego; w trakcie podawania cegieł do współ - pracownika; podczas podczepiania do haka wciągarki pustego wiaderka; z drabiny przystawnej na posadzkę wznoszonego budynku (podczas wykonywania prac cie - sielskich); z łyżki koparki podczas odcinania pasków mocowania kabli; z kosza znajdującego się na widłach ładowarki teleskopowej na betonowe podłoże; z dachu podczas przechodzenia z rusztowania na więźbę dachową; podczas wykonywania prac na krawędzi dachu dwuspado - wego; przez otwór technologiczny na niższą kondygnację (47 poszkodowanych – 23,2%); − uszkodzenia, rozerwania, pęknięcia, ześlizgnięcia, załamania się czynnika , w tym podczas: ścinki wierzby doszło do zawieszenia się gałęzi i upadku z wysokości około 1,2 m na pracownika; transportu ręcznego mate - riałów doszło do uderzenia w głowę pracownika spada- jącą z wysokości około 10 m cegłą odspojoną od ściany Poszkodowani ze skutkiem śmiertelnym w wypadkach przy pracy zbadanych przez inspektorów pracy w 2025 r. - wg sekcji PKD pozostałe budownictwo transport i gospodarka magazynowa przetwórstwo przemysłowe górnictwo i wydobywanie dostawa wody; gospodarka ściekami i odpadami; rekultywacja handel i naprawy administrowanie i działalność wspierająca rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 22 10 7 6 69 40 23 15 11 Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku • Wady konstrukcyjne lub niewłaściwe rozwiązania techniczne i ergonomiczne czynnika materialnego (nieprawidłowości projektowo- -konstrukcyjne czynnika materialnego) – 89,8 %; • Niewłaściwe wykonanie czynnika materialnego –4,3 %; • Wady materiałowe czynnika materialnego – 4,3 %; • Niewłaściwy stan czynnika materialnego – 1,6 %. 15,7% PRZYCZYNY WYPADKÓW PRZY PRACY ZBADANYCH PRZEZ PIP Przyczyny wypadków przy pracy zbadanych przez PIP w 2025 r. 40,7% 43,6% • Nieprawidłowe zachowanie się pracownika – 52,1%; • Niewłaściwe samowolne zachowanie się pracownika – 23,5%; • Brak lub niewłaściwe posługiwanie się czynni - kiem materialnym przez pracownika – 11, 3%; • Nieprawidłowości w stosowaniu sprzętu ochronnego przez pracownika – 8,3%; • Stan psychofizyczny pracow - nika, niezapewniający bezpiecz- nego wykonywania pracy – 4,8%. • Niewłaściwa ogólna organizacja pracy – 78,9%; • Niewłaściwa organizacja stanowiska pracy – 13,3 %; • Niewłaściwa eksploatacja czynnika materialnego – 7, 8%. Źródło: dane PIP, stan na 12.02.2026 r. – zestawienie wg daty kontroli wypadku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 4 43 remontowanej kamienicy; przemieszczania się w wykopie pracownik został uderzony przez spadającą do wykopu rurę o średnicy 800 mm i długości 36 m i wadze około 1600 kg (36 poszkodowanych – 17,7%); −utraty kontroli nad maszyną, narzędziem, środ- kiem transportu lub obsługiwanym sprzętem ruchomym – np. podczas transportu szyn kolejkowych doszło do utraty kontroli nad podwieszanym wózkiem transportowym, co doprowadziło do uderzenia pra - cownika transportowanymi szynami w głowę; podczas odbioru odpadów jeden z ładowaczy, stojąc za śmie - ciarką, został do niej przygnieciony przez samochód osobowy, który wjechał w tył pojazdu; podczas trans - portu ręcznego (w pięcioosobowym zespole) elek- trycznej prasy krawędziowej o masie 2500 kg – przy korzystaniu z wózka jezdniowego doszło do utraty sta - teczności maszyny i przygniecenia jednego z mężczyzn przez upadającą maszynę; pracownik został potrącony/ przygnieciony przez samowolnie staczający się pojazd wraz z przyczepą, na której załadowana była koparka (27 po szkodowanych – 13,3%). Wypadki podczas pracy zdalnej Do Państwowej Inspekcji Pracy pracodawcy zgłosili 12 zdarzeń wypadkowych, zaistniałych w 2025 r., podczas wykonywania pracy zdalnej. W wypadkach tych poszkodo - wanych zostało 12 osób, w tym 2 doznały ciężkich obra- żeń ciała, 9 poniosło śmierć, a jedna osoba doznała lekkich obrażeń ciała. Spośród 12 zdarzeń wypadkowych, dla których prowa - dzone były postępowania powypadkowe przez zespoły powypadkowe powołane przez pracodawców, 4 nie zosta- ły uznane za wypadki przy pracy. Powodem takiej decyzji był brak przyczyny zewnętrznej zdarzenia lub brak związku zaistniałego zdarzenia z pracą. Podstawą świadczenia pracy poszkodowanych w wypadkach podczas wykonywania pracy zdalnej była umowa o pracę. Wnioski do ZUS o podwyższenie składki wypadkowej Inspektorzy pracy w 2025 r. w 89 przypadkach wystąpi- li do ZUS z wnioskami o podwyższenie o 100% skład- ki na ubezpieczenie wypadkowe. Wnioski dotyczyły tych płatników składek, u których w dwóch kolejnych kontrolach stwierdzono rażące naruszenie przepisów bhp. Najwięcej takich sytuacji inspektorzy pracy stwierdzili u pracodawców w województwie wielkopolskim (21 wniosków). We wnio - skach kierowanych do ZUS dominowali przedsiębiorcy prowadzący działalność budowlaną – 66 podmiotów, następnie przedsiębiorcy z przetwórstwa przemysłowe- go – 17 podmiotów. Podsumowanie Analizy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy potwierdza - ją, że – podobnie jak w latach ubiegłych – przetwórstwo przemysłowe oraz budownictwo pozostają najbardziej niebezpiecznymi sektorami gospodarki, w których docho - dzi do największej liczby wypadków przy pracy o najpoważ- niejszych skutkach dla poszkodowanych. Dane te stały się kluczowym argumentem za kontynuacją i intensyfikacją działań nadzorczych w tych obszarach. W ramach realizacji strategii Unii Europejskiej dotyczącej bezpieczeństwa i higieny pracy, sektor przetwórstwa prze - mysłowego został objęty w latach 2025-2027 programem „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sek- torze przemysłowym – Wizja Zero”. Obecnie realizujemy drugi rok tej strategii, koncentrując się na: ●weryfikacji przestrzegania przepisów prawa pra - cy, ze szczególnym uwzględnieniem technicznego bezpie- czeństwa maszyn i urządzeń; ●kontroli wdrażania działań eliminujących nieprawidłowości, które mogą skutkować wypadkami; ●propagowaniu kultury bezpieczeństwa opartej na całkowi - tej eliminacji zdarzeń urazowych. Uzupełnieniem kontroli jest kampania edukacyjna „Bez- pieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Ma ona na celu zwiększenie zaangażowania pracodawców w budowanie bezpiecznych warunków pracy poprzez prawidłowe zarzą - dzanie bhp, rzetelną ocenę ryzyka zawodowego oraz sku- teczną prewencję zdrowotną. Równolegle Państwowa Inspekcja Pracy kontynuuje prio - rytetowe działania w sektorze budowlanym. Od 2025 r. kontrole w budownictwie prowadzone są w zmienionej for - mule, która pozwala na jeszcze skuteczniejsze reagowa- nie na dynamicznie zmieniające się zagrożenia na placach budowy. Nowe podejście jest ukierunkowane na natychmia - stowe eliminowanie bezpośrednich zagrożeń życia i zdro- wia oraz głębszą analizę systemowych przyczyn uchybień w zakresie ochrony pracy. W oparciu o doświadczenia kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy oraz analizę przyczyn wypadków przy pra - cy osób świadczących pracę na innej podstawie niż stosu- nek pracy, Główny Inspektor Pracy wystąpi z wnioskiem o podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do noweli- zacji rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecz- nej z dnia 23 stycznia 2022 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypad- kowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporzą- dzenia , poprzez wprowadzenie obowiązku wskazywania w karcie wypadku wniosków i zalecanych środków profi - laktycznych, także w odniesieniu do osób niebędących pracownikami. W ocenie Państwowej Inspekcji Pracy obecne przepisy nie zapewniają wystarczającego poziomu działań prewen - cyjnych wobec osób wykonujących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy. Obowiązujący wzór karty wypad - ku koncentruje się głównie na opisie zdarzenia i jego kwa- lifikacji prawnej, nie przewidując obowiązku formułowania wniosków oraz środków zapobiegawczych. W praktyce ogranicza to możliwość eliminowania przyczyn wypadków i przeciwdziałania podobnym zdarzeniom w przyszłości. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 44 ROZDZIAŁ 4 Zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy wprowadzenie obo- wiązku zamieszczania w karcie wypadku wniosków i środków profilaktycznych wzmocni prewencyjny charak - ter postępowań powypadkowych oraz przyczyni się do podniesienia standardów bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę poza stosunkiem pracy. Jednocześnie, w związku z doświadczeniami wynikają- cymi ze stosowania przepisów dotyczących postępowań powypadkowych, zasadne wydaje się przeprowadzenie przeglądu rozporządzenia w sprawie ustalania okolicz- ności i przyczyn wypadków przy pracy – dotyczy ono wypadków pracowniczych. W praktyce kontrolnej PIP identyfikowane są zagadnienia wymagające dalszej analizy i ewentualnego doprecyzowania, dotyczą- ce m.in. obowiązków stron postępowania powypad- kowego; sposobu realizacji obowiązku zapoznania poszkodowanego z protokołem powypadkowym np. w sytuacji, gdy jest nieprzytomny; trudności w uzy- skiwaniu informacji o rodzaju urazu poszkodowanego czy zakresu uprawnień inspektora pracy określonych w § 15 rozporządzenia. Kwestie te mają charakter przy- kładowy i będą przedmiotem dalszych prac analitycz- nych oraz konsultacyjnych. 5 Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 47 Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas realizacji kontroli w ramach strategii „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero” odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE A B C D E F G stan techniczny dróg, przejść komunikacyjnych i ramp wykaz prac szczególnie niebezpiecznych osłony i inne urządzenia ochronne zabezpieczenie lub oznakowanie miejsc niebezpiecznych ocena ryzyka zawodowego badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych F G 61 51 43 33 32 31 29 5. Strategie o kluczowym znaczeniu dla Państwowej Inspekcji Pracy na lata 2025-2027 5.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero 5.1.1. Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero – kontrole Zakres kontroli Celem kontroli była weryfikacja przestrzegania obowią- zujących przepisów prawa pracy, w szczególności bez- pieczeństwa i higieny pracy w zakładach zajmujących się działalnością przemysłową. Kontrole były ukierunkowa - ne na ograniczenie zagrożeń wypadkowych. Zakres kontroli obejmował kompleksową analizę warun - ków pracy w zakładzie, poprzedzoną oceną informacji o zaistniałych wypadkach przy pracy, chorobach zawodo - wych oraz narażeniu pracowników na czynniki szkodliwe i niebezpieczne. Kontroli podlegała ocena przygotowania pracowników do pracy, terminowości i zakresu prowadzo - nych badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, organizacji pracy i stanowisk pracy, stanu techniczne - go maszyn, urządzeń, a także urządzeń i instalacji ener- getycznych, warunków panujących w pomieszczeniach pracy, sposobów realizowania transportu wewnętrznego oraz magazynowania. Inspektorzy pracy zwracali uwa - gę na prace szczególnie niebezpieczne, z uwzględnieniem zapewnienia właściwego nadzoru nad ich wykonywaniem. W trakcie kontroli analizie podlegała dokumentacja powy - padkowa oraz ocena ryzyka zawodowego. Przeprowadzono 771 kontroli w 765 podmiotach, w któ- rych świadczyło pracę 107 tys. osób, w tym 103 tys. osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Były to małe zakłady zatrudniające od 10 do 49 pracowników (41%), średnie od 50 do 249 osób (39%), duże o zatrudnieniu 250 pracowników i więcej (13%) oraz mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 9 osób (7%). Diagnoza Najwyższy poziom naruszeń stwarzających bezpośred- nie zagrożenie dla zdrowia i życia miał miejsce w trakcie eksploatacji maszyn i urządzeń technicznych. Nie- prawidłowości dotyczące osłon i innych urządzeń ochron- nych wystąpiły w 61% zakładów, elementów sterowniczych wpływających na bezpieczeństwo w 31% zakładów, urzą - dzeń do uruchamiania oraz całkowitego lub awaryjnego zatrzymywania maszyny w 22% zakładów. Nieprawidło - wości dotyczące instrukcji obsługi maszyn stwierdzono w 23% zakładów. Charakterystycznym przykładem były liczne maszyny, w których zdemontowano osłony, wyłącz - niki krańcowe, blokady lub kurtyny świetlne, pozostawiając swobodny dostęp do pił, frezów, wałów, mieszadeł, noży, kół pasowych. Ujawniono też maszyny z uszkodzonymi lub celowo zablokowanymi urządzeniami bezpieczeń - stwa, jak blokady osłon, maty naciskowe, fotokomórki czy urządzenia ryglujące, co pozwalało pracownikowi wejść lub sięgnąć kończynami do strefy niebezpiecznej przy pracują - cym mechanizmie. Szczególnie rażące były przypadki obejścia fabrycznych zabezpieczeń maszyn. Przykładem mogą być eksploato - wane liczne pilarki, traki, strugarki, frezarki, wiertarki, prasy i mieszalniki, w których można było uruchomić napęd przy otwartej osłonie lub sięgnąć ręką do strefy ruchu narzędzia. Szczególnie dużo nieprawidłowości stwierdzono w małych i średnich zakładach, w nich właśnie inspektorzy pracy wydali największą liczbę decyzji natychmiastowego wstrzy - mania eksploatacji maszyn, których dalsze użytkowanie oznaczałoby zagrożenie dla zdrowia pracowników. Ta k że urządzenia i instalacje energetyczne stano- wiły istotny obszar zagrożeń. Nieprawidłowości dotyczące ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym wystą - piły w 23% zakładów, badań i pomiarów skuteczności tej ochrony w 22% zakładów, a właściwej eksploatacji urzą - dzeń i instalacji w 31% zakładów. Ujawniano zarówno brak aktualnych pomiarów, jak i doraźne, prowizoryczne zasila - nie urządzeń, uszkodzone przedłużacze, otwarte rozdziel- nice, dostęp do części czynnych pod napięciem czy brak zabezpieczeń w strefach zagrożenia wybuchem. Stwier - dzono eksploatację maszyn z połączeniami przewodów umożliwiającymi bezpośredni dotyk części przewodzących prąd po wyrwaniu zadławień z obudowy. W 43% kontrolowanych zakładów występowały nieprawi - dłowości w zabezpieczeniu lub oznakowaniu miejsc nie- bezpiecznych, a w 20% nie zapewniono właściwego stanu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 48 ROZDZIAŁ 5 technicznego obiektów i pomieszczeń pracy. W praktyce zagrożenia te prowadziły do licznych potknięć, poślizgnięć, kolizji i wpadnięć do otworów technologicznych. Stwierdzono niezabezpieczone studnie, zagłębienia przy obrabiarkach, otwory technologiczne w posadzkach oraz brak osłon lub barierek przy różnicach poziomów. Nieprawidłowości dotyczące wykazu prac szczególnie niebezpiecznych stwierdzono w 29% zakładów, a nieopra- cowanie szczegółowych wymagań przy wykonywaniu tych prac w 27%. Pozostałe nieprawidłowości w tym zakresie, dotyczyły niezapewnienia: −odpowiednich środków zabezpieczających (14% zakładów); −bezpośredniego nadzoru nad wykonywaniem prac szcze - gólnie niebezpiecznych (12% zakładów); −instruktażu przed rozpoczęciem prowadzenia prac szcze - gólnie niebezpiecznych (12% zakładów). Rażącym przykładem lekkomyślności było nieuwzględ - nienie, w wykazie prac szczególnie niebezpiecznych, pra- cy na wysokości przy użyciu rusztowania, mimo że właśnie podczas takiej pracy doszło już wcześniej w kontrolowanym podmiocie do wypadku polegającego na upadku z wysoko - ści trzech metrów. Instrukcje bhp dotyczące procesów technologicznych i prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi były niepra - widłowe w 24% zakładów. Często pracodawcy ograniczali się do ogólnego powielenia wymogów z rozporządzenia, bez odniesienia do rzeczywiście wykonywanych prac. Nieprawidłowości w organizacji prac transportowych przy użyciu urządzeń mechanicznych wystąpiły w 16% zakładów, w instrukcjach ruchu na drogach wewnątrzzakła - dowych w 24%, a w stanie dróg, przejść i ramp w 33%. W magazynowaniu i składowaniu brak odpo- wiednich instrukcji dotyczył 24% zakładów, a brak informacji o dopuszczalnym obciążeniu podłóg, stro - pów i urządzeń do składowania aż 39%. Charaktery- stycznym przykładem było ręczne przemieszczanie bardzo ciężkich elementów lub opakowań bez odpowied - niego sprzętu, co prowadziło do urazów układu mięśniowo- -szkieletowego, przygnieceń i uderzeń. Drugim przykładem było składowanie materiałów poza wyznaczonymi miejsca - mi, w świetle dróg transportowych i komunikacyjnych, bez zabezpieczenia przed przemieszczeniem, co zwiększało ryzyko kolizji, wyślizgnięć i przygnieceń. W zakresie czynników szkodliwych, niebezpiecz- nych i uciążliwych szczególnie niepokojący był stan badań i pomiarów środowiska pracy. Nieprawidłowości w samym wskazaniu czynników szkodliwych, dla których należy wykonywać badania i pomiary, wystąpiły w 11% zakładów, natomiast w zakresie przeprowadzania badań i pomia - rów czynników szkodliwych już w 32% zakładów. Oznacza to, że znaczna część pracodawców nie dysponowała aktu - alną wiedzą o poziomie narażenia pracowników na hałas, pyły, drgania czy czynniki chemiczne, a przez to nie mogła właściwie oszacować ryzyka zawodowego ani dobrać sku - tecznych środków profilaktycznych. Dużym problemem była niska jakość i nieaktualność oce- ny ryzyka zawodowego. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w 51% zakładów, przy czym brak oceny dotyczył 5% stanowisk, a uchybienia 20% stanowisk. Dane te poka - zują, że wielu pracodawców nadal traktuje ocenę ryzyka jako dokument tworzony jednorazowo, często według wzorów ogólnych, bez rzeczywistego odniesienia do konkretnych czynności, stosowanych maszyn, materiałów, organizacji stanowiska i rzeczywistych zagrożeń. Przykładem może być ocena ryzyka sporządzona dla stanowiska pracownika pro - dukcji, w której opis stanowiska był ogólny i nie korespon- dował z faktycznie wykonywanymi czynnościami, ani nie obejmował maszyn i urządzeń obsługiwanych przez pracow - nika. Takie podejście powodowało pomijanie zagrożeń fak- tycznie występujących na stanowisku pracy. W kontrolowanych podmiotach w latach 2022-2024 odnotowano łącznie 5099 wypadków przy pracy, w któ- rych 73 osoby odniosły ciężkie obrażenia ciała, a 12 osób poniosło śmierć. Inspektorzy pracy poddali analizie 2789 dokumenta- cji powypadkowych, a także dokumenty oceny ryzyka zawodowego sporządzone dla stanowisk pracy, na których zatrudnieni byli pracownicy poszkodowani w wypadkach. W 4% zakładów pracodawcy nie prowadzili rejestru wypadków, natomiast w co dziesiątym stwierdzono uchybie - nia w tym zakresie. Nieprawidłowości dotyczące sporządza- nia dokumentacji powypadkowej wystąpiły w 21% zakładów, przy czym uchybienia odnotowano w co dziesiątej analizo - wanej dokumentacji. Nieprawidłowe ustalenia okoliczności Wypadki przy pracy – analiza dokumentacji powypadkowej i dokumentacji oceny ryzyka zawodowego odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości nieustalenie wszystkich okoliczności wypadku określenie w protokole powypadkowym środków i wniosków pro laktycznych nieustalenie wszystkich przyczyn wypadku przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego dla zidenty kowanych zagrożeń po zaistnieniu wypadku, w tym zagrożeń którego(ych) aktywizacja doprowadziła do wypadku uaktualnienie oceny ryzyka zawodowego po zaistnieniu wypadku identy kacja zagrożenia(ń), którego(ych) aktywizacja doprowadziła do wypadku A B C D sporządzenie dokumentacji wypadkowej G H F zebranie aktualnych informacji potrzebnych do oceny ryzyka zawodowego E 39 38 2828 25 22 21 20 BACDEFGH SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 49 wypadków stwierdzono w 25% zakładów. Błędne ustalenie przyczyn wypadków wystąpiło w 38% zakładów. Jednym z najpoważniejszych problemów było nieprawi- dłowe ustalanie przyczyn wypadków. Zespoły powypad- kowe często myliły przyczynę wypadku z samym zdarzeniem powodującym uraz lub z odchyleniem od sta - nu normalnego. Często w określeniu przyczyn wypadku pomijano przyczyny techniczne i organizacyjne. Przykładem może być wypadek związany z wybuchem acetylenu podczas transportu butli z gazem technicznym, w którym jako przyczynę wskazano sam wybuch, pomijając m.in. niewłaściwą organizację pracy, brak instrukcji trans - portu, brak zabezpieczenia zaworów oraz nieuwzględnienie atmosfery wybuchowej w ocenie ryzyka. W innym przy - padku, dotyczącym obsługi rębaka, zespół powypadkowy nie ustalił rzeczywistych przyczyn zdarzenia, a dodatkowo zamieścił niezgodny z przepisami wniosek, że brak wcze - śniejszych podobnych zdarzeń zwalniał pracownika z obo- wiązku stosowania okularów ochronnych. Nieprawidłowości w zakresie określania w proto- kole powypadkowym środków i wniosków profilak- tycznych odnotowano w 28% zakładów. W tym obszarze zespoły ograniczały się do omówienia wypadku przy pra - cy, ponownego przeszkolenia poszkodowanego. W znacz- nej części protokołów powypadkowych inspektorzy pracy stwierdzili określenie środków profilaktycznych nieade - kwatnych do przyczyny wypadku. Kolejnym problemem było niezastosowanie przez pracodawcę środków i wniosków profilaktycznych w praktyce, które stwierdzono w 17% zakładów. Jednym z przykładów, w związku ze śmiertelnym wypadkiem pra - cownika, było nieopracowanie szczegółowej instrukcji wymiany filtrów na wieży suszarniczej z wyszczególnie - niem i wskazaniem miejsca składowania zużytych filtrów. Pracodawca do czasu zakończenia kontroli nie opracował takiej instrukcji. Niezadowalający był również poziom powiązania postępowania powypadkowego z oceną ryzyka zawodowego . Nieprawidłowości w dokumentowaniu oceny ryzyka związanej z wypadkami wystąpiły w 9% zakładów. Brak zebrania aktualnych informacji niezbęd - nych do oceny ryzyka stwierdzono w 20% zakładów. Niezidentyfikowanie wszystkich zagrożeń, których aktywizacja doprowadziła do wypadku, ujawnio - no w 22% zakładów. W co piątym przypadku stwier- dzono brak aktualizacji oceny ryzyka po zaistnieniu wypadku (dotyczyło to 39% zakładów). W 16% zakła - dów pracodawcy nie informowali pracowników o ryzy- ku po wypadku (dotyczyło to 5% objętych badaniem pracowników), a w kolejnych 16% nie zapewniano udzia - łu osób organizujących pracę w procesie oceny ryzyka. Wskazuje to, że etap działań po wypadku, kluczowy dla zapobiegania podobnym zdarzeniom w przyszłości, był najsłabszym elementem systemu. Potwierdzają to rów - nież przykłady. W jednym przypadku po śmiertelnym wypadku zbiorowym związanym z eksplozją gazu, pra- codawca co prawda opracował instrukcję transportu substancji niebezpiecznych, jednak nie zaktualizował oceny ryzyka o zagrożenie mogące wywołać wybuch. Na podobnym poziomie utrzymywały się nieprawidło- wości dotyczące spójności środków profilaktycznych wynikających z oceny ryzyka zawodowego i proto - kołów powypadkowych. Brak uwzględnienia w zaktuali- zowanej ocenie ryzyka środków określonych w protokole powypadkowym stwierdzono w 26% zakładów. Brak spój - ności wdrożonych środków wynikających z oceny ryzyka zawodowego ze środkami i wnioskami z protokołu powy - padkowego ujawniono w co piątym zakładzie. W praktyce oznaczało to, że nawet jeśli oba dokumenty były formalnie sporządzone, zawierały różne lub niespójne działania pro - filaktyczne. Przykładem było nieuwzględnianie w ocenie ryzyka zaleceń dotyczących montażu zabezpieczeń tech - nicznych przy drzwiach, transporterach czy maszynach, mimo że zostały one wskazane jako konieczne. Innym przykładem było ograniczanie działań profilaktycznych jedynie do omówienia zdarzenia z pracownikami, bez wprowadzania zmian technicznych lub organizacyjnych wskazanych w dokumentacji powypadkowej. Zadania w zakresie nadzoru i kontroli stanu bhp naj- częściej wykonywali specjaliści spoza zakładu, rzadziej etatowa służba bhp, a jeszcze rzadziej pracodawca lub pracownik zatrudniony przy innej pracy. Powierzanie zadań służby bhp głównie podmiotom zewnętrznym (choć nie stanowi naruszenia prawa), może ograniczać skuteczność i znajomość realnych warunków pracy. Najczęstszym uchy - bieniem był brak sporządzania okresowych analiz stanu bhp, co stwierdzono w 35% zakładów. Charakterystycznym przykładem była analiza stanu bhp zawierająca pustą tabe - lę dotyczącą narażenia na czynniki szkodliwe, bez wartości narażenia, bez wniosków i bez planu poprawy warunków pracy. W co piątym zakładzie pracodawcy nie konsultowali z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkich działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. W stosunku do czterech pracodawców, z uwagi na stwier - dzone rażące naruszenia przepisów bhp, inspektorzy pracy skierowali wnioski do ZUS o podwyższenie składki na ubez - pieczenie wypadkowe. Wszystkie zostały uwzględnione i ZUS wydał decyzje o podwyższeniu o 100% wysokości sto - py procentowej składki. Wnioski Wnioski wskazują na dużą skalę nieprawidłowości w obsza- rze ekspolatacji maszyn i urządzeń, zwłaszcza w zakre- sie braku osłon i urządzeń ochronnych, w szczególności w zakładach małych i średnich, w branżach z przewagą maszyn starszego typu. Wysoki odsetek nieprawidłowości w ocenie ryzyka zawodowego i w dokumentacji powypad - kowej dowodzi, że oba te obszary nadal są przez wie- lu pracodawców traktowane formalnie, a nie jako realne narzędzia prewencji. Problemem pozostaje niewystar- czająca jakość działań służby bhp, zwłaszcza w zakre- sie corocznych analiz stanu bhp, kontroli warunków pracy i rzetelnego uczestnictwa w badaniu przyczyn wypadków. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 50 ROZDZIAŁ 5 Nieprawidłowości związane z postępowaniem powypad- kowym, brakiem ponownej oceny ryzyka po wypadku oraz niespójnością środków profilaktycznych mają bezpośredni związek ze stanem bezpieczeństwa pracy, ponieważ unie - możliwiają trwałe usuwanie przyczyn zdarzeń i sprzyjają powtarzalności wypadków. Dzięki zdecydowanym działa - niom kontrolnym inspektorów pracy wdrożono środki profilaktyczne, których pracodawcy wcześniej nie wprowa - dzili, co istotnie przyczyniło się do poprawy stanu bhp, wła- ściwego prowadzenia postępowań powypadkowych oraz realnego ograniczenia ryzyka występowania podobnych wypadków w przyszłości. Z przeprowadzonych kontroli wynika również, że część poszkodowanych w wypadkach to osoby zatrudnione na innej podstawie niż stosunek pracy. W takich przypadkach płat - nicy składek sporządzają kartę wypadku. Obecnie jednak dokument ten nie obejmuje kwestii formułowania wniosków i środków profilaktycznych, co w praktyce prowadzi do pomi - jania wniosków profilaktycznych oraz ogranicza skuteczność działań zapobiegających podobnym zdarzeniom w przyszło - ści. Dlatego, dostrzegając problem braku skutecznej i peł- nej ochrony w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, zasadne wydaje się rozszerzenie obowiązków pracodawcy (określonych w art. 304 Kodeksu pracy) w zakresie bhp wobec tych osób. Rozszerzenie to powinno obejmować obowiązek wskazywania wniosków i zalecanych środków profilaktycz - nych w karcie wypadku w odniesieniu do osób niebędących pracownikami w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W świetle wyników kontroli zasadne jest kontynu- owanie i wzmacnianie działań kontrolnych ukierun- kowanych na zakłady o wysokiej wypadkowości oraz na podmioty, w których wcześniej stwierdzono poważne naruszenia . Kontrole powinny w szczególności obejmować ocenę stanu technicznego maszyn, jakość oce - ny ryzyka zawodowego oraz sposób prowadzenia postępo- wań powypadkowych. Niezbędne jest także utrzymanie i rozszerzanie działań prewencyjno-szkoleniowych kierowanych do pracodawców, kadry kierowniczej i służby bhp, zwłaszcza w zakresie: właściwej identyfikacji zagro - żeń, metod badania wypadków, organizacji prac szcze- gólnie niebezpiecznych oraz praktycznego powiązania oceny ryzyka zawodowego z dokumentacją powypadkową. Pozwoli to na ograniczenie liczby wypadków przy pracy w przyszłości. 5.1.2. Kampania „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” oraz program „Prewencja wypadkowa” W 2025 r. rozpoczęliśmy 3-letnią kampanię „Bezpieczeń- stwo pracy zależy od Ciebie”, która jest elementem strategii „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja ZERO”. Ma ona na celu uświadomienie pracodawcom i osobom odpowiedzial - nym za bezpieczeństwo konieczność bezpośredniego zaangażowania się w sprawy zarządzania bhp oraz zachę - cenie do uczestnictwa pracowników w działaniach słu- żących zwiększaniu poziomu bezpieczeństwa pracy. Działaniami o charakterze prewencyjnym, promocyjnym i edukacyjnym inspekcja pracy zamierza: ●inspirować do zmiany postaw, popularyzując wzorce kultu - rowe bezpieczeństwa pracy i odpowiedzialności za wyko- nywane zadania; ●wskazywać na tragiczne konsekwencje nieprzestrzega - nia przepisów bhp i nieodpowiedzialnych, zachowań oraz upowszechniać ku przestrodze wnioski z analiz wypadków przy pracy; ●zachęcać pracodawców i pracowników do podnoszenia poziomu kultury technicznej i organizacyjnej w miejscu pra - cy i inspirować do dzielenia się „dobrymi praktykami”. Hasłem kampanii „Włącz tryb bezpieczny” zapra- szamy wszystkich zainteresowanych do włączenia się w działania i wspólne realizowanie przedsięwzięć na rzecz poprawy bezpieczeństwa pracy i ograniczenia ryzyka wypadków przy pracy. Informacje o kampanii, organizowanych wydarzeniach i szkoleniach, a także publikacje tematyczne, można zna - leźć na stronie www.bhpnatak.pl, za pośrednictwem której przez najbliższe 2 lata będą promowane działania z obszaru prewencji wypadkowej. Inspekcja pracy nieodpłatnie udo - stępnia na tej stronie pracodawcom plakaty – prace z kon- kursu zwiększającego świadomość zagrożeń wypadkowych i sposobów ich ograniczania – które mogą zostać wykorzy - stane do prowadzenia akcji promujących kulturę bezpie- czeństwa. W 2025 r. z możliwości takiej skorzystały firmy Plakat kampanii adresowany do pracodawców SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 51 ERGIS S.A. Odział w Oławie oraz ALSTAL Grupa Budowla- na sp. z o.o. sp. k. W 2025 r. działaniami pozakontrolnymi objęliśmy ponad 7, 8 tys. podmiotów, w tym: prawie 4 tys. pracodawców, ponad 1,1 tys. pracowników, ponad 800 przedstawicieli służby bhp oraz blisko 700 społecznych inspektorów pra - cy. Nasze działania to przede wszystkim szkolenia organi- zowane przez okręgowe inspektoraty pracy, konferencje i seminaria (w liczbie 157) o tematyce związanej z prewencją wypadkową w miejscu pracy, prawidłowym prowadzeniem postępowań powypadkowych oraz zarządzaniem ryzykiem zawodowym. Poniżej kilka przykładów takich wydarzeń: 95 marca 2025 r. – konferencja pt.: „Bezpieczeństwo pracy a innowacyjne technologie w przemyśle” zorganizowana przez OIP Katowice na 21 Międzynaro - dowych Targach Bezpieczeństwa, Higieny Pracy oraz Ochrony Przeciwpożarowej BHP 2025. Podczas wyda - rzenia podejmowano m.in. tematy związane z zarzą- dzaniem ryzykiem w dobie cyfryzacji oraz rolą sztucznej inteligencji w prognozowaniu i zapobieganiu wypadkom przy pracy; 924 kwietnia 2025 r. – OIP Zielona Góra we współpra - cy z Akademią im. Jakuba Paradyża w Gorzowie Wiel- kopolskim zorganizował konferencję pt.: „Bezpieczna eksploatacja maszyn a wypadki przy pracy” , na któ- rej podejmowano m.in. tematy związane z oceną ryzyka zawodowego związanego z eksploatacją maszyn, naj - częstszych przyczyn wypadków przy pracy podczas pra- cy przy maszynach, systemów bezpieczeństwa stanowisk zrobotyzowanych i linii produkcyjnych, a także wpływu modernizacji i utrzymania maszyn na ich bezpieczeństwo; 923 maja 2025 r. – OIP Kielce wspólnie z Politechniką Świętokrzyską oraz Fundacją Kultura Bezpieczeństwa zorganizował konferencję „Zapobieganie wypadkom w przemyśle i budownictwo – wizja zero” . Na terenie uczelni odbyły się wykłady, warsztaty i pokazy, które przy - bliżyły słuchaczom wiedzę z zakresu najnowocześniej- szych rozwiązań dotyczących prewencji wypadkowej; 93 czerwca 2025 r. – konferencja „Wizja Zero – zapo- bieganie wypadkom przy pracach magazynowych”, która odbyła się podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich ITM. W trakcie wydarzenia omówiono m.in. zagadnienia związane z bezpieczeństwem pracy w maga - zynach, w tym obsługi suwnic, układnic oraz regałów prze- suwnych. Przedstawiono również najnowsze rozwiązania technologiczne minimalizujące ryzyko wypadków przy pra - cach magazynowych, a także przykłady wypadków przy pracy, zbadanych przez inspektorów pracy; 92 września 2025 r. podczas Forum BHP, OIP Warszawa zorganizował wspólnie z ZUS oraz Centrum Medycznym Puławska konferencję „Wypadek przy pracy i co dalej? Procedury, badania, świadczenia” . Podczas wydarze- nia uczestnicy mogli uzyskać wiedzę na temat badania okoliczności i przyczyn wypadków, prowadzenia postępo - wań powypadkowych, roli profilaktycznych badań lekar- skich oraz świadczeń przysługujących z ubezpieczenia wypadkowego. Kampania promowana była także podczas innych wydarzeń. Przykładowo w dziesięciu zakładach pracy z województwa świętokrzyskiego zorganizowano Tydzień Bezpieczeństwa Pracy w Przemyśle, pod hasłem „Wypadek to nie przypadek” . W trakcie wydarzenia odbywały się szkolenia dotyczące prowadzenia postępo - wań powypadkowych, a także ćwiczenia p.poż. i pokazy ratownictwa prowadzone przez przedstawicieli Państwowej Straży Pożarnej oraz zakładowych służb bhp. Tygodniowi bezpieczeństwa towarzyszyła akcja promocyjna w Interne - cie i mediach społecznościowych. Ważnym działaniem związanym z kampanią jest także program „Prewencja wypadkowa”, którego celem jest wspieranie małych i średnich firm w działaniach na rzecz ograniczenia zagrożeń wypadkowych. Do udziału zaprasza - ni są pracodawcy prowadzący przedsiębiorstwa działające w branżach o podwyższonym wskaźniku wypadkowości oraz takie, w których w ostatnich latach miała miejsce zwiększona liczba wypadków przy pracy (typowani na podstawie danych ZUS-IWA). Oprócz praktycznej wiedzy uczestnicy otrzymują merytoryczną pomoc inspektorów pracy przy wdrażaniu ele - mentów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy oraz przy eliminowaniu nieprawidłowości. Na bezpłatnych szkole - niach organizowanych w okręgowych inspektoratach pracy pracodawcom przekazywana jest wiedza o: −identyfikacji zagrożeń w zakładzie pracy; −roli współdziałania pracodawcy z pracownikami w proce - sie eliminacji i ograniczenia ryzyka zawodowego; −prawidłowym dokumentowaniu wyników oceny ryzyka; −zasadach szacowania ryzyka zawodowego; −ustalaniu przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy; −eliminowaniu ich powtarzalności. Uczestnicy programu otrzymują również bezpłatne mate - riały wspomagające ich w realizacji działań naprawczych w firmie, w tym: dwie listy kontrolne „Prewencja wypadko - wa. Lista kontrolna z komentarzem”, „Ocena ryzyka zawo- dowego. Lista kontrolna z komentarzem” oraz broszurę „Wypadek przy pracy. Poradnik pracodawcy”. Pracodawcy, którzy zrealizują w swoich firmach działania na rzecz popra - wy bezpieczeństwa pracy i oceny ryzyka zawodowego, a także przejdą pozytywną weryfikację podjętych działań, Konferencja Państwowej Inspekcji Pracy na Międzynarodowych Targach Poznańskich ITM SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 52 ROZDZIAŁ 5 otrzymują od Państwowej Inspekcji Pracy zaświadczenie o ukończeniu programu prewencyjnego. W 2025 r. w okrę - gowych inspektoratach pracy zorganizowano 187 szkoleń dla pracodawców , w których uczestniczyło łącznie ponad Materiały wspomagające realizację programu „Prewencja wypadkowa” 1,6 tys. pracodawców i ich przedstawicieli. Liczba uczestników szkoleń wskazuje na realne zainteresowanie tematyką bezpieczeństwa pracy i potrzebę podnoszenia kompetencji w tym zakresie. Efektem prowadzonych działań szkoleniowych było przy- stąpienie do programu 569 pracodawców. Oznacza to, że więcej niż co trzeci uczestnik szkoleń zdecydował się na podjęcie konkretnych działań zmierzających do popra - wy bezpieczeństwa w swoim zakładzie pracy. Jest to wyraź- ny sygnał, że działania edukacyjne skutecznie motywowały pracodawców do wdrażania zmian organizacyjnych i tech - nicznych w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy. Istotnym elementem realizacji programu była także współpraca z pracodawcami w zakresie diagnozowania zagrożeń i oceny poziomu bezpieczeństwa pracy. W ramach programu 276 pracodawców przesłało do okręgowych inspektoratów pracy ankiety specjalistyczne, które pozwoliły na identyfikację najczęstszych problemów i obsza - rów wymagających poprawy. Był to ważny krok umożliwia- jący dopasowanie działań naprawczych do rzeczywistych potrzeb zdiagnozowanych w zakładach pracy. Kolejnym etapem była weryfikacja efektów wykona - nych działań naprawczych. W tym celu przeprowadzono 323 kontrole, z których 208 zakończyło się wyni - kiem pozytywnym. Jako sukces programu należy uznać fakt, że niemal dwie trzecie skontrolowanych podmiotów – uczestników programu, skutecznie wdrożyło działania poprawiające bezpieczeństwo pracy oraz ograniczające zagrożenia wypadkowe. Liczba ta potwierdza, że program nie miał charakteru wyłącznie informacyjnego, ale prowa - dził do rzeczywistych, mierzalnych zmian w organizacji pra- cy oraz zwiększenia poziomu bezpieczeństwa pracy. ●W związku z promocją kampanii okręgowe inspektora- ty pracy organizowały również stoiska informacyj- no-konsultacyjne oraz dyżury ekspertów, podczas których udzielaliśmy zainteresowanym informacji i porad z zakresu prewencji wypadkowej oraz oceny ryzyka zawo - dowego. Przykładowo OIP Bydgoszcz uruchomił punkt poradnictwa na Centralnych Targach Maszyn, Urządzeń i Sprzętu Rolniczego eRobocze SHOW w Lubieniu Kujaw - skim. OIP Gdańsk zorganizował stoisko informacyjno- -poradnicze na V Dniach Bezpieczeństwa Pracy i Ochrony Zdrowia na Uniwersytecie Gdańskim. OIP Katowice zorga - nizował 6 dyżurów telefonicznych, podczas których praco- dawcy z województwa śląskiego mogli uzyskać wsparcie z zakresu obowiązujących standardów bezpieczeństwa, a także uzyskać informacje dotyczące eliminowania zagrożeń w miejscu pracy i wdrażania rozwiązań sprzyja - jących tworzeniu zdrowych i bezpiecznych warunków pra- cy. Od kwietnia do czerwca 2025 r. w OIP Zielona Góra SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 53 funkcjonowały porady telefoniczne dla pracodawców zwią- zane z realizacją programu „Prewencja wypadkowa”. Narzędziem promocji kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” oraz programu „Prewencja wypadkowa” były również bezpłatne materiały i publikacje wykorzysty - wane podczas szkoleń, konferencji, seminariów, spotkań z pracodawcami, targów branżowych, a także podczas kontroli przeprowadzanych przez inspektorów. Na potrzeby kampanii opracowano nową ulotkę pt.: „Wizja ZERO. Zdrowa i bezpieczna praca”. Łącznie wykorzystano 10 400 egzem- plarzy publikacji Państwowej Inspekcji Pracy, z czego 7109 egzemplarzy przekazano bezpośrednio w związku z realizacją programu „Prewencja wypadkowa”. Materia - ły te stanowiły praktyczne wsparcie dla pracodawców, pomagając im wdrażać zasady oceny ryzyka zawodowego i eliminować zagrożenia. W przygotowaniu jest również broszura dotycząca prze - ciwdziałania wypadkom przy pracy w przemyśle w oparciu o zasady Wizji ZERO. Będzie ona wykorzystana jako narzę - dzie pomocnicze kampanii w ciągu kolejnych 2 lat. Działania prowadzone na terenie całego kraju wspierane były kampanią medialną za pośrednictwem telewizji, radia oraz Internetu, finansowaną i realizowaną w 2025 r. ze środ - ków Państwowej Inspekcji Pracy. Przygotowaliśmy m.in. spot telewizyjny, dwa spoty radiowe oraz bannery wykorzystywa - ne w promocji prowadzonej w Internecie. Kampanię medialną rozpoczęliśmy 27 sierpnia od działań prowadzonych w Internecie. Bannery emitowane były na por - talach pośrednictwa pracy pracuj.pl, rocketjobs.pl, indeed.pl i olx.pl praca, dzięki czemu możliwe było dotarcie do osób aktywnie szukających zatrudnienia. Do promocji wyko - rzystano również sieć Google Ads (GDN) oraz platformę zakupu reklam DV360, co pozwoliło na precyzyjny dobór odbiorców przekazu, zbudowanie szerokiego zasięgu kam - panii i dotarcie do pracowników oraz pracodawców w miej- scach w Internecie, które odwiedzają na co dzień – od portali informacyjnych, przez serwisy branżowe, po aplikacje mobil - ne. Ponadto, w kampanii wykorzystana została wyszukiwar- ka internetowa, gdzie promowano specjalnie przygotowane reklamy tekstowe wyświetlane użytkownikom w wynikach wyszukiwania Google po wpisaniu określonych słów kluczo - wych. Dało to możliwość zaadresowania przekazu do osób aktywnie poszukujących informacji m.in. o bezpieczeń - stwie pracy, przepisach bhp, szkoleniach czy warunkach zatrudnienia. Wszystkie wykorzystane narzędzia kierowały internautów na stronę kampanii www.bhpnatak.pl. Do 7 paź - dziernika kampania wygenerowała prawie 11 mln wyświe- tleń reklam, a także odnotowano prawie 610 tys. kliknięć internautów w bannery i inne formy reklamy . Kolejną odsłoną kampanii medialnej była zaplanowa - na na okres 6.10. – 23.11.2025 r. w 32 stacjach radiowych emisja dwóch spotów – jednego skierowanego do praco - dawców, a drugiego do pracowników. Ta forma promo- cji prowadzona była m.in. w ogólnopolskich rozgłośniach RMF FM, Radio ZET oraz wybranych regionalnych stacjach RMF MAXX, Polskiego Radia, Radia Plus, Radia Złote Przeboje, Radio ESKA oraz Meloradia. W sumie w czasie kampanii radiowej wyemitowano 855 spotów, w tym 613 do pracowników i 242 do pracodawców. W przypadku pierwszego spotu osiągnięto wskaźnik dotarcia na poziomie 56,6%, co przełożyło się na ok. 2,73 mln słuchaczy z gru - py docelowej. W grupie pracodawców osiągnięto wskaźnik 40,9%, co odpowiada dotarciu na poziomie 1,59 mln osób. Działania w Internecie i radiu wzmocnione zostały kam - panią telewizyjną. W listopadzie i grudniu 30-sekundowy spot został wyemitowany ponad 4,8 tys. razy w 162 Harmonogram dyżurów telefonicznych w OIP Zielona Góra Ulotka „Wizja ZERO. Zdrowa i bezpieczna praca” Banner internetowy kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 54 ROZDZIAŁ 5 stacjach telewizyjnych, w tym ogólnopolskich kanałach TVP1, TVP2, Polsat oraz stacjach tematycznych grupy TVP, Polsat i TVN. Dzięki emisji telewizyjnej przekaz kampanii dotarł do 2,75 mln osób z zakładanej grupy odbiorców. Promocja kampanii i jej przesłania prowadzona była rów - nież na zasadach non-profit w okręgowych inspektoratach pracy. W 2025 r. w lokalnych i regionalnych mediach (tele - wizji, radiu, Internecie i prasie) ukazały się 143 informa- cje dotyczące m.in. organizowanych przez inspekcję pracy szkoleń, konferencji, seminariów, a także działań prowadzo - nych przez inspektorów pracy. Wnioski Doświadczenia wynikające z pierwszego roku realiza- cji kampanii wskazują, że wśród jej adresatów występu- je zapotrzebowanie na szkolenia z zakresu zarządzania bezpieczeństwem pracy i prewencji wypadkowej. Doty - czy to przede wszystkim małych i średnich przedsiębiorstw, gdzie tego rodzaju wiedza kształtuje się na niskim poziomie. Wielu pracodawców bagatelizuje przeprowadzenie i stoso - wanie oceny ryzyka zawodowego, jako narzędzia codzien- nego usprawniania procesów pracy pod kątem bhp. Udział w programie „Prewencja wypadkowa” dla części pracodaw - ców jest motywacją do podjęcia wysiłku i zaangażowania podległych pracowników, ale również niezbędnych zaso - bów finansowych w zwiększenie poziomu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia. Pracodawcy najczęściej uczest - niczą w programie w celu: dostosowania warunków pra- cy panujących w zakładzie do obowiązujących przepisów bhp, przeprowadzenia reorganizacji zakładu, opracowania lub dokonania aktualizacji oceny ryzyka zawodowego oraz skorzystania z bezpłatnej, fachowej wiedzy inspektorów pracy. Największe trudności stwarza pracodawcom właściwe wdrożenie procedur bezpieczeństwa opra- cowanych na podstawie dokonanej oceny ryzyka zawodo- wego. Jako główną przyczynę tych problemów wskazywali oni niedostateczną wiedzę osób kierujących pracownikami (pomimo ciągłych szkoleń prowadzonych przez istniejące w zakładach komórki służby bhp). Skutkuje to niedoinformo - waniem pracowników o zagrożeniach występujących na ich stanowiskach pracy, co w sposób bezpośredni może przy - czynić się do wystąpienia wypadków przy pracy. Program „Prewencja wypadkowa” spotkał się z real - nym zainteresowaniem pracodawców i przyniósł wymierne efekty – prawie 35% uczestników programu przeszło kon- trolę Państwowej Inspekcji Pracy z wynikiem pozytywnym. Pokazuje to, że działania edukacyjne skutecznie przekładają się na konkretne zmiany organizacyjne i techniczne przynaj - mniej w części zakładów pracy. Program nie tylko zwiększa świadomość zagrożeń, lecz także skutecznie wspiera proces wdrażania praktycznych rozwiązań prewencyjnych. Jednocześnie widoczna jest rola działań informacyjnych i popularyzatorskich. Ponad 150 wydarzeń edukacyj - nych oraz ponad 10 tysięcy przekazanych publikacji wskazują na szeroki zakres oddziaływania programu. Szczególne znaczenie ma także aktywność medialna, która pozwala dotrzeć do pracodawców niezależ - nie od ich bezpośredniego udziału w szkoleniach czy konferencjach. Analiza danych pokazuje również, że proces poprawy bezpieczeństwa pracy ma charakter etapowy. Nie wszy - scy uczestnicy szkoleń decydują się na wdrożenie progra- mu, a tylko część z nich kończy go z pełnym sukcesem. Wynika to z faktu, że wdrożenie skutecznych rozwiązań prewencyjnych wymaga zaangażowania organizacyjnego, finansowego oraz zmiany podejścia do zarządzania bezpie - czeństwem pracy. Program „Prewencja wypadkowa” w 2025 r. stanowił kompleksowe narzędzie wspierające pracodawców w poprawie bezpieczeństwa pracy . Jego realizacja objęła kilka tysięcy przedsiębiorstw na etapie informowa - nia, ponad półtora tysiąca uczestników szkoleń oraz setki podmiotów, które podjęły konkretne działania naprawcze. O potencjalnym zainteresowaniu obiorców programem „Prewencja wypadkowa” świadczą wyniki badania zreali - zowanego w 2025 r. na zlecenie Państwowej Inspekcji Pra- cy na grupie N=411 pracodawców – osób odpowiedzialnych w firmach za podejmowanie kluczowych decyzji w obszarze bhp. Na pytanie dotyczące chęci udziału w programie, któ - rego głównym celem jest dostarczenie wiedzy dotyczącej prawidłowego określania przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy, a także sporządzania prawidłowej oceny ryzyka zawodowego jako kluczowego elementu zarządzania bez - pieczeństwem i prewencji wypadkowej, 61% pracodawców odpowiedziało twierdząco. Odsetek ten jest jeszcze wyższy wśród pracodawców prowadzących działalność w wybra - nych sektorach – działalność w zakresie administrowania i działalność wspierająca (82%), opieka zdrowotna i pomoc społeczna (79%), przetwórstwo przemysłowe objęte kam - panią (67%), działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi (65%). Z doświadczeń inspekcji pracy wynika również, że część z pracodawców nie przystępuje do programu lub rezy - gnuje po udziale w szkoleniu. Jednym z powodów jest obawa przed kontrolą inspektora pracy i ujawnieniem nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy występujących w zakładzie pracy, co może skutko - wać sankcją. We wspomnianych badaniach 21% praco- dawców stwierdziło, że nie jest zainteresowana udziałem Kadr ze spotu telewizyjnego PIP SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 55 w programie „Prewencja wypadkowa” wskazując jako przy- czyny brak czasu lub nadmiar obowiązków, postrzeganie programu jako skierowanego do innych firm, małą skalę lub specyfikę firmy, a także spełnianie już przez firmę wszystkich wymogów bhp. Biorąc pod uwagę doświadczenia z realizacji kampanii i programu prewencyjnego celowe jest kontynu - owanie działań zachęcających pracodawców do realnego zaangażowania się w podniesienie poziomu bezpieczeń - stwa pracy. Najważniejszym efektem programu było nie tylko zwiększenie wiedzy pracodawców, lecz tak - że wdrożenie realnych zmian w zakładach pracy, cze- go potwierdzeniem jest liczba przeprowadzonych kontroli zakończonych wynikiem pozytywnym. Skala działań edu - kacyjnych, liczba uczestników oraz szeroki zakres działań informacyjnych i kontrolnych wskazują, że program stanowi skuteczne narzędzie wspierające pracodawców w zarzą - dzaniu bezpieczeństwem pracy. Coraz większą rolę w dzia- łaniach prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy odgrywają aktywne działania promocyjne, w szczególności realizowane za pośrednictwem Internetu oraz mediów spo - łecznościowych, adresowane do pracodawców, zachęca- jące do udziału w Programie. W badaniach społecznych 78% pracodawców wskazuje Internet, a 59% telewizję jako na miejsca, gdzie powinny być prowadzone kampa - nie informacyjne. Promocja bezpieczeństwa pracy powinna również podkreślać prewencyjną rolę Państwowej Inspekcji Pracy i przełamywać funkcjonujący wśród pracodawców ste - reotyp inspekcji pracy jako instytucji sankcyjnej, realizującej jedynie działania kontrolne i nadzorcze. 5.2. Strategia kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska Nowotwory pochodzenia zawodowego stanowią w Unii Europejskiej jedno z największych wyzwań w zakresie ochrony zdrowia. Trzyletnia „Strategia PIP na lata 2025- 2027” ma na celu skuteczniejszą ochronę zdrowia osób pracujących w narażeniu na substancje i mieszaniny rako - twórcze, mutagenne i reprotoksyczne oraz na pył azbe- stu. Obejmuje ona dwa bloki zagadnień, dedykowanych odrębnym grupom czynników szkodliwych dla zdrowia, dla których nowelizowano w ostatnim okresie przepisy dyrek - tyw UE w związku z przyjętymi priorytetami wzmacniania ochrony zdrowia w miejscu pracy. Przyjęta strategia wpisu - je się w europejskie działania na rzecz walki z rakiem. Jest ona wynikiem ewaluacji realizacji Programu działania PIP, uwzględniającego w latach poprzednich realizację „Strate - gii kontroli zagrożeń chemicznymi czynnikami środowiska” oraz odpowiedzią na nowelizowane w UE przepisy. W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy – realizując „Stra - tegię w chemii...” – przeprowadziła 473 kontrole w 398 podmiotach. Dotyczyły one przepisów w zakresie bezpie - czeństwa i higieny pracy w odniesieniu do rakotwórczego azbestu oraz zaklasyfikowanych jako stwarzające szcze - gólne zagrożenie dla zdrowia substancji chemicznych i ich mieszanin o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. 5.2.1. Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych (CMR) Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali przestrze- ganie przez pracodawców przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy na podstawie klasyfikacji substancji i mie - szanin chemicznych, jak też wykazu procesów techno- logicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. Warunki pracy osób pracujących w środowisku pracy, gdzie występowały czynniki rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne skontrolowano u 288 pracodaw- ców (zatrudniających ponad 41 tys. osób, z czego blisko 36 tys. na podstawie stosunku pracy). W większości doty - czyło to zakładów należących do sekcji PKD – przetwór- stwa przemysłowego (62%). Kontrolami objęto zarówno zakłady stosujące substancje chemiczne i ich mieszaniny o działaniu rakotwórczym, muta - gennym lub reprotoksycznym (CMR) (z ang. carcinogenic (C), mutagenic (M), reprotoxic (R) ), jak i 10 zakładów, w któ- rych występowało promieniowanie jonizujące (dot. 323 pra- cowników, w tym 194 kobiet) oraz procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. W niektórych zakładach stwierdzono przypadki występo - wania więcej niż jednego z wymienionych zagrożeń. Diagnoza Kontrole wykazały, że 48% pracodawców nie przeka- zało do właściwego OIP „Informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwór - czym lub mutagennym”, pomimo istnienia obowiązku prawnego. Stwierdzono nieprowadzenie rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kon - takcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym (w 42% skontrolowanych podmiotów), a co piąty pracodawca spo - rządził go nieprawidłowo. Uchybienia w zakresie prowa- dzenia rejestrów pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym dotyczyły 17% praco - dawców, a 39% skontrolowanych nie zrealizowało tego obowiązku w ogóle. Kontrole wykazały, że pracodawcy nie przywiązują dostatecznej wagi do zapewnienia zgodnej z przepisami częstotliwości wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Nieterminowe przeprowadzenie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 56 ROZDZIAŁ 5 reprotoksycznym stwierdzono w 49% zakładów. Skontrolo- wano 299 substancji, a w przypadku 108 stwierdzono brak wskazanych badań, co dotyczyło 973 pracowników. Na podstawie kontroli Państwowej Inspekcji Pracy moż- na uznać, że wymagane są zmiany w rozporządzeniu Mini- stra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (Dz.U. z 2024 r. p o z . 112 6 ) , obejmujące wprowadzenie obowiązku przeka- zywania przez pracodawcę w formie elektronicznej „Infor- macji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu Kontrole PIP w zakresie substancji chemicznych i ich mieszanin (CMR) Liczba skontrolowanych substancji/ mieszanin Rodzaj substancji/ mieszanin Liczba zakładów substancja chemiczna o działaniu rakotwór- czym i/lub mutagennym i/lub reprotoksycznym mieszanina o działaniu reprotoksycznym mieszanina o działaniu rakotwórczym i/lub mutagennym i/lub reprotoksycz- nym substancja chemiczna o działaniu reprotoksycznym Liczba pracowników* *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie 46 365 200 42 73 95 64 23 ogółem: 123 kobiet: 11 ogółem: 1001 kobiet: 319 ogółem: 722 kobiet: 278 ogółem: 2233 kobiet: 613 *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 57 Podział objętych kontrolą zakładów w zależności od rodzaju procesu technologicznego, w którym dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym prace związane z narażeniem na pył drewna prace związane z narażeniem na pyły, dymy i aerozole tworzące się podczas wypalania i elektroranowania surówek miedziowo-niklowych prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla prace związane z narażeniem przez skórę na działanie olejów mineralnych użytych wcześniej w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania w celu smarowania i schładzania części ruchomych silnika prace związane z narażeniem na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, obecne w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych Liczba pracowników* *zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie Liczba zakładów Rodzaj procesu technologicznego 35 113 42 17 5 1 ogółem: 55 kobiet: 1 ogółem: 4 kobiet: 0 ogółem: 151 kobiet: 0 ogółem: 477 kobiet: 13 ogółem: 1095 kobiet: 145 ogółem: 550 kobiet: 15 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 58 ROZDZIAŁ 5 rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym” tyl- ko do jednej instytucji prowadzącej Centralny rejestr danych o narażeniu na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czyn - niki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym - z ustanowionym dostę - pem do tego rejestru dla właściwych organów nadzoru i kon- troli nad warunkami pracy. Przyczyni się to do odciążenia pracodawców od dublowania obowiązków informacyjnych i pozwoli na funkcjonowanie jednej (ujednoliconej) bazy pracodawców, u których takie zagrożenia występują. Dodat - kowo wyeliminuje to problem różnic w informacjach przeka- zanych do uprawnionych organów kontrolnych. Obecnie prowadzone są prace nad wprowadzeniem elek - tronicznego systemu zgłaszania informacji. 5.2.2. Przeciwdziałanie negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy Zakres kontroli Drugim obszarem działań strategicznych w 2025 r. były kon- trole w zakresie ochrony zdrowia pracowników przed skut- kami narażenia na działanie pyłu azbestu w miejscu pracy. Wpisują się one w strategiczne cele UE dotyczące prioryte - tów bhp na lata 2021-2027, określające działania ochronne dotyczące azbestu jako kluczowe i niezbędne do popra - wy zdrowia i ochrony pracowników w najbliższych latach. Nadzór i kontrola prac usuwania i zabezpieczania wyro - bów azbestowych mają wpływ na zmniejszenie zarówno ekspozycji zawodowej, jak też środowiskowej na pył azbe - stu, co jednocześnie wypełnia założenia rządowego „Pro- gramu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032”. Kontrole prac usuwania i zabezpieczania wyrobów zawierających azbest przeprowadzano zarówno w oparciu o zgłoszenia nieprawidłowości przy ich wykonywaniu, jak również weryfikowano wypełnianie przepisów bhp po otrzy - maniu informacji o planowanym wykonywaniu wymienio- nych prac. Inspektorzy pracy przeprowadzili 183 kontrole w 110 podmiotach zajmujących się usuwaniem lub zabez - pieczaniem wyrobów zawierających azbest. Wśród nich najliczniejszą grupę (91%) stanowiły mikroprzedsiębior - stwa zatrudniające do 9 osób. Kontrolowani przedsiębiorcy zatrudniali 1,5 tys. osób, z czego blisko 1,4 tys. na podsta - wie stosunku pracy. Diagnoza Kontrolowane prace usuwania wyrobów zawierających azbest zaliczały się do szczególnie niebezpiecznych, gdyż wykonywane były zwykle na wysokości, a azbest jest Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli zakładów, w których występuje narażenie na działanie CMR odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE wskazanie przez pracodawcę czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub substancji reprotoksycznej, dla których wykonuje się badania i pomiary zapoznanie się z warunkami pracy pracowników przez lekarza sprawującego prolaktyczną opiekę nad pracownikami nadzór i kontrola stanu bhp informowanie pracowników o ryzyku zawodowym występującym przy wykonywaniu prac z CMR rejestr czynników szkodliwych dla zdrowia A B C D E F informowanie pracowników narażonych na oddziaływanie czynników rakotwórczych lub mutagennych lub substancji reprotoksycznej w środowisku pracy o wynikach ich pomiarów F 33 26 25 23 21 14 Nieprawidłowości dotyczące naruszenia przepisów bhp w zakresie narażenia na działanie CMR odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożenia CMR przekazywanie do OIP informacji o CMR rejestr pracowników narażonych na działanie CMR rejestr prac w kontakcie z CMR terminowe wykonywanie badań i pomiarów czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym lub substancji reprotoksycznej A B C D E 70 63 56 52 49 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 59 zaklasyfikowany jako czynnik szkodliwy środowiska pra- cy. Najczęściej wyroby zawierające azbest były usuwane z pokryć dachowych. Podkreślić należy, że aż w wyniku 78% kontroli inspektorzy kierowali do pracodawców środki prawne regulujące stwierdzone nieprawidło - wości, co wskazuje na istotność podejmowanych działań w celu ochrony życia i zdrowia osób wykonujących wymie - nione prace. Niepokoi brak dokonywania zgłoszenia do właściwe - go okręgowego inspektora pracy zamiaru przeprowa- dzenia prac polegających na zabezpieczeniu lub usunięciu wyrobów zawierających azbest z miejsca, obiektu, urządzenia budowlanego lub instalacji przemysło - wej, a także z terenu prac (14% kontroli) lub nieterminowe zgłaszanie takich prac (10%) – głównie po przewidzianym terminie. Zgłoszeń dokonywano dla wielu lokalizacji, wska - zując te same daty planowanych prac, co stanowiło spore utrudnienie realizacji kontroli PIP w zakresie prac usuwania azbestu. Zgłoszenia nie zawsze zawierały informacje doty - czące oceny stanu wyrobów zawierających azbest, a podczas kontroli stwierdzano również brak zapoznania pracujących z informacjami w tym zakresie. Planu pracy określającego metody pracy oraz środ- ki zapobiegawcze minimalizujące ryzyko zawodowe nie opracował co szósty pracodawca. Nie sporządzano także wymaganej oceny ryzyka zawodowego (5%), a opraco - wane dokumentacje zawierały uchybienia (18% kontroli). Wpływało to na nieprawidłową organizację stanowisk i pro- cesów pracy, powodując zagrożenia dla życia i zdrowia pracujących. Pracodawcy nie wydzielali strefy wykonywania prac demontażu wyrobów azbestowych (11% kontroli), a uchy- bienia dla wydzielonych stref dotyczyły 16% kontroli. Nie zapewniano informacji o zagrożeniach poprzez wła - ściwe oznakowanie stref (24% kontroli). Inspektorzy pracy w 12% kontroli odnotowali brak utrzy - mywania wyrobów azbestowych w stanie wilgotnym przez cały czas pracy, co skutkowało ich pyleniem. Tym bardziej niepokoi nieprzestrzeganie przepisów bhp dotyczących wyposażania oraz stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej zabezpieczających przed szkodliwym pyłem azbestu. Brak takiego wyposa - żenia stwierdzono w 11% kontroli, a u 22% kontrolowanych przedsiębiorców nie wszyscy pracownicy stosowali środki ochrony indywidualnej. Nieprawidłowości stwierdzano również po usunięciu wyrobów azbestowych – podczas ich czasowego maga- zynowania i składowania w miejscu prowadzenia prac – dotyczyło to prawie co szóstej kontroli. Nie zapewniano szczelnego i trwałego pakowania odpadów azbestowych oraz oznakowania ich znakiem informującym o zawartości azbestu. Najwięcej nieprawidłowości inspektorzy pracy stwierdzali w podmiotach, które nie specjalizowały się w usuwaniu azbestu . Zbliżający się termin usunięcia azbestu z terenu Polski, wyznaczony na rok 2032, skutkuje większą liczbą nowych podmiotów zajmujących się usuwa - niem azbestu. W firmach niewyspecjalizowanych występowała zwy - kle duża rotacja osób pracujących często dorywczo i bez doświadczenia, co skutkuje niskim poziomem świadomości zagrożeń i ich wpływu na zdrowie. Z kolei krótki czas prowa - dzenia prac oraz pośpiech wymuszony kolejnymi zlecenia- mi sprzyja niedostatecznemu nadzorowi pracodawców nad wykonywanymi pracami. Zgłaszanie wcześniej planowanych prac powinno skutko - wać świadomością ewentualnej kontroli, a w związku z tym spełnieniem wymagań przepisów bhp, czego nie potwier - dzają kontrole. Alarmujący jest niemal całkowity brak wie- dzy na temat chorób azbestozależnych nabywa- nych zawodowo, podczas gdy programy szkoleń nie zawsze uwzględniają ten obowiązek. Brak lub nieprawidło - wości dotyczące szkoleń w dziedzinie bhp, które powinny uwzględniać informacje w zakresie bezpiecznego usuwa - nia wyrobów zawierających azbest dotyczyły 17% kontroli. Występowały także uchybienia dotyczące profilaktycznych badań lekarskich – w skierowaniach na badania lekarskie nie wskazywano informacji o pracy prowadzonej w naraże - niu na azbest. W 2025 r. kontynuowano współpracę z innymi organami nadzoru nad warunkami pracy (Państwowa Inspekcja Sanitarna) oraz instytucjami zajmującymi się problematyką azbestową (Instytut Medycyny Pracy), Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli usuwania wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych i przemysłowych odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE A B C D E F G H plan pracy usuwania wyrobów zawierających azbest uprzątnięcie terenu wykonywania prac z odpadów zawierających azbest oraz oczyszczenie z pyłu azbestu nawilżanie wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy pakowanie i oznakowanie odpadów azbestowych zgłoszenie prac do PIP wydzielenie strefy wykonywania prac oznakowanie strefy prac ostrzeżeniem \"Uwaga! Zagrożenie azbestem\" składowanie odpadów azbestowych plan pracy usuwania wyrobów zawierających azbest uprzątnięcie terenu wykonywania prac z odpadów zawierających azbest oraz oczyszczenie z pyłu azbestu nawilżanie wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy pakowanie i oznakowanie odpadów azbestowych zgłoszenie prac do PIP wydzielenie strefy wykonywania prac oznakowanie strefy prac ostrzeżeniem \"Uwaga! Zagrożenie azbestem\" składowanie odpadów azbestowych F G H 31 2424 24 16 15 12 A B C D E F G H 26 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 60 ROZDZIAŁ 5 zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, w tym z urzędami gmin, na terenie których wykonywano prace związane z usuwaniem wyrobów azbestowych. Wnioski Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. w ramach „Strategii w chemii – kontrola, która chroni zdrowie” nadal wskazują na liczne nieprawidłowości w zakre - sie bhp z chemicznymi czynnikami środowiska pracy. Istotne dla zdrowia zagrożenia potwierdzają wagę wła - ściwych działań pracodawców w tym obszarze, szcze- gólnie w aspekcie odpowiedniej ochrony pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub substancji reprotoksycznych oraz skutecznego przeciwdziałania negatywnym skutkom zdro - wotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy. Zmiany przepisów, dotyczących azbestu oraz substan - cji i mieszanin chemicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, w szczególności zmie - niające się wartości dopuszczalnego narażenia w miejscu pracy, wskazują na konieczność podejmowania działań nadzorczo-kontrolnych. Inspekcja pracy w dwóch kolej - nych latach będzie kontynuowała przewidzianą na lata 2025–2027 strategię pt. „Ochrona pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych oraz przeciw - działanie negatywnym skutkom zdrowotnym związa- nym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy” , co powinno przyczynić się do podnoszenia świadomości w zakresie efektywniejszej ochrony osób pracujących i środowiska przed narażeniem na wywołu - jące nowotwory chemiczne czynniki szkodliwe, będące wytworem pracy człowieka (rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne substancje i ich mieszaniny) oraz pocho - dzenia naturalnego (azbest). Analiza wyników kontroli Państwowej Inspekcji Pracy wskazuje na potrzebę: ●wprowadzenia nowych przepisów o azbeście (w trakcie procesu legislacyjnego); ●znowelizowania przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagen- nym lub reprotoksycznym w środowisku pracy. 5.2.3. Działania informacyjno-edukacyjne „Ekspozycja pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy” Dążąc do zwiększenia gotowości do reagowania na bie- żące i przyszłe problemy zdrowotne pracowników (jeden z filarów Strategicznych Ram Unii Europejskiej dotyczą - cych bhp na lata 2021-2027) zdecydowaliśmy o wsparciu działań kontrolnych dotyczących czynników chemicznych w środowisku pracy programem prewencyjnym ograni - czającym ekspozycję pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środowisku pracy. W 2025 r. w ramach programu prowadziliśmy działa - nia informacyjno-edukacyjne poświęcone zagadnieniom bezpiecznej pracy z substancjami chemicznymi. Program skierowany był do pracodawców, przedstawicieli służb bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników odpowie - dzialnych za nadzór nad procesami technologicznymi oraz pracowników narażonych na substancje o działaniu rako - twórczym, mutagennym i reprotoksycznym (tzw. substan- cje CMR). Naszym celem było zwiększenie świadomości zagrożeń zdrowotnych w obliczu chorób nowotworowych pochodzenia zawodowego, wsparcie pracodawców w prawi - dłowym wypełnianiu obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz upowszechnianie praktycznych rozwiązań ogra - niczających ryzyko zawodowe. Program realizowały wszystkie okręgi i na początku 2025 r. do prawie 400 pracodawców skierowano zaprosze - nia do udziału w szkoleniach i spotkaniach informacyjnych, Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli zakładów, w których występuje narażenie na działanie CMR i azbest Wyszczególnienie Odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości CMRazbest Profilaktyczne badania lekarskie wstępne 16 17 Profilaktyczne badania lekarskie okresowe 209 Szkolenia bhp oparte o program zapewniający informacje o narażeniu 4617 Wyposażenie pracowników w środki ochrony indywidualnej przed czynnikami chemicznymi 1211 Stosowanie przez pracowników przydzielonych środków ochrony indywidualnej 629 Grafika z zaproszeniem do udziału w programie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 61 otwierając tym samym możliwość włączenia się w program zarówno dużym przedsiębiorstwom, jak i podmiotom z sek - tora małych i średnich firm. W ciągu roku przeprowadzono 52 szkolenia oraz warsztaty , w których uczestniczyło ponad 600 pra- codawców i ich przedstawicieli. Zakres tematyczny szkoleń koncentrował się na identyfikacji czynników che - micznych w środowisku pracy, prawidłowym sporządzaniu i aktualizowaniu oceny ryzyka zawodowego, obowiązkach dokumentacyjnych pracodawcy, zasadach prowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych oraz właści - wym doborze i stosowaniu środków ochrony indywidual- nej. Szczególnie wyeksponowano zagadnienia związane z substancjami CMR oraz nowe regulacje prawne w tym obszarze. Spotkania miały charakter maksymalnie prak - tyczny – analizowano konkretne przypadki z zakładów pracy, omawiano najczęściej występujące nieprawidło - wości oraz wskazywano możliwe sposoby ich eliminacji. Uzupełnieniem szkoleń było zorganizowanie 11 konfe- rencji i seminariów tematycznych, które umożliwiały pogłębioną analizę wybranych zagadnień specjalistycz - nych z dziedziny bezpieczeństwa chemicznego. Podczas tych wydarzeń omawiano m.in. bezpieczne postępowanie z cytostatykami w podmiotach leczniczych, zagrożenia chemiczne występujące w rolnictwie, a także problemy związane z usuwaniem i unieszkodliwianiem azbestu. Spotkania te sprzyjały wymianie doświadczeń pomiędzy pracodawcami, służbami bhp oraz ekspertami i pozwala - ły na dyskusję nad praktycznymi trudnościami interpreta- cyjnymi związanymi z przepisami krajowymi i unijnymi. Równolegle m.in. podczas wydarzeń branżowych, targów i konferencji prowadziliśmy działania o charakterze informa - cyjnym. Uruchomiliśmy 37 stoisk, na których inspektorzy pracy udzielali porad oraz wyjaśniali wątpliwości dotyczące stosowania przepisów w konkretnych sytuacjach zawodo - wych. W trakcie realizacji programu przekazaliśmy osobom zainteresowanym b li s ko 7,3 tys. egzemplarzy publikacji dotyczących obowiązków pracodawców, zasad prowadze- nia badań i pomiarów, bezpiecznego stosowania produktów biobójczych oraz ograniczania zagrożeń chemicznymi czyn - nikami środowiska pracy w różnych sektorach gospodarki. Zainteresowanie tymi materiałami potwierdziło, że przystęp- nie opracowane publikacje nadal stanowią ważne narzędzie wspierające budowanie kultury bezpieczeństwa w zakła - dach pracy. W mediach ukazało się ponad 90 informacji promu- jących temat bezpieczeństwa chemicznego w zakła- dach pracy. Szeroki zasięg informacyjny działań przyczynił się do zwiększenia rozpoznawalności programu i wzmocnie - nia siły przekazu prewencyjnego. Podsumowując, zagadnienia związane z ekspozy - cją na czynniki chemiczne pozostają istotnym i aktual- nym problemem w wielu branżach, ponieważ substancje i mieszaniny chemiczne są powszechnie wykorzystywane w zakładach produkcyjnych. Są nieodzownym elementem licznych procesów technologicznych, warunkujących także rozwój technologiczny, jednak ich niewłaściwe stosowanie może prowadzić do poważnych, często nieodwracalnych skutków zdrowotnych, w tym wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Szkolenia i konsultacje potwierdziły, że praco - dawcy potrzebują praktycznego wsparcia w prawidłowym sporządzaniu oceny ryzyka zawodowego, prowadzeniu dokumentacji oraz interpretacji złożonych regulacji dotyczą - cych substancji CMR. Bezpośredni kontakt z inspektorami pracy, możliwość zadawania pytań oraz omawiania rzeczywistych problemów organizacyjnych sprzyjały budowaniu zaufania i zwiększały gotowość pracodawców do wprowadzania zmian w zakła - dach pracy. Wysoka frekwencja na szkoleniach, aktywność uczestników podczas spotkań oraz duże zainteresowanie Konferencja „Niebezpieczne substancje – bezpieczni ludzie. Praktyka, prawo, prewencja”, OIP w Rzeszowie Stoisko informacyjne podczas festiwalu „RAP STACJA 2025” Grafika z zaproszeniem do obejrzenia filmu edukacyjnego SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 62 ROZDZIAŁ 5 materiałami edukacyjnymi świadczą o dużej potrzebie kon- tynuowania działań związanych z prewencją zagrożeń chemicznych . Przemawiają za tym również dynamiczne zmiany legislacyjne, wprowadzanie wciąż nowych substancji i mieszanin chemicznych do obrotu oraz rozwój technologii przemysłowych. 5.3. Działania kontrolno-nadzorcze w obszarze legalności zatrudnienia, powierzania innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców 5.3.1. Podmioty i inwestycje pod szczególnym nadzorem Zakres kontroli W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy podjęła komplekso- we działania nadzorczo-kontrolne w przedsiębiorstwach o znaczeniu strategicznym i w dużych inwestycjach istot - nych dla państwa lub regionu, w szczególności realizują- cych model współpracy wielu podmiotów korzystających z pracy cudzoziemców. Celem kontroli było zbadanie sta - nu przestrzegania przepisów prawa z zakresu legalności zatrudnienia cudzoziemców, technicznego bezpieczeń - stwa pracy oraz prawnej ochrony pracy, w szczególno- ści wobec cudzoziemców pracujących w nietypowych, elastycznych formach zatrudnienia i pracy zarobkowej. Z uwagi na kompleksowy charakter, kontrole były reali - zowane przez zespoły inspektorów specjalizujących się w zagadnieniach z zakresu legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo - ziemców, jak również związanych z profilem działalności danego podmiotu lub inwestycji. Inspektorzy pracy objęli nadzorem 26 podmiotów lub inwestycji , w ramach których przeprowadzono 155 kontro- li. Sprawdzono legalność powierzenia pracy prawie 1,7 tys. cudzoziemcom będących obywatelami 27 państw, w tym z Azji Środkowej i Ameryki Łacińskiej. Najliczniejszą grupą objętych kontrolą cudzoziemców stanowili obywatele Ukra - iny – 735 cudzoziemców, a następnie obywatele Filipin (355), Indii (170) i Gruzji (107). Diagnoza W toku przedmiotowych kontroli o charakterze komplek- sowym wykazano powierzenie nielegalnej pracy 737 cudzoziemcom , co stanowi 44,2% objętych kontrolą cudzoziemców z państw trzecich. Najliczniejszą grupę cudzoziemców nielegalnie zatrudnionych stanowili obywatele Ukrainy – 276 osób, tj . 37, 6 % obywateli tego państwa objętych kon- trolą. W dalszej kolejności wykazano nielegalne zatrud- nienie obywateli: Indii (134), Filipin (132), Gruzji (62) i Indonezji (34). Inspektorzy pracy najczęściej stwierdzali brak wymaganego zezwolenia na pracę (w 56% ujaw- nionych przypadków powierzenia nielegalnej pracy cudzoziemcom). Wnioski W 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, wykaza- no, że najwięcej przypadków nielegalnej pracy cudzoziemców wynikało z braku posiadania odpowiedniego dokumentu legalizującego ich pracę , np. zezwolenia na pracę, oświad- czenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi oraz powierzania pracy na warunkach innych niż określone w tych dokumen - tach, w szczególności w zakresie zaniżania/zawyżania licz- by godzin pracy cudzoziemców zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych. Istotnym problemem w ustaleniu zgodności warun - ków pracy z dokumentem legalizującym pracę stanowi- ło nieprowadzenie przez podmioty zatrudniające cudzoziemców na podstawie umów cywilnopraw - nych wykazów (ewidencji) przepracowanych godzin. Niewypełnienie tego obowiązku nie jest obecnie objęte sankcją wykroczeniową, a prowadzenie ewidencji w for - mie wymagającej wykazania liczby godzin wykonanych przez zleceniobiorcę w każdym dniu świadczenia przez niego usługi – nie jest obecnie wymagane przepisami prawa jako bezwzględny wymóg. Do spełnienia warunku ewidencjonowania liczby godzin zlecenia w obecnym sta - nie prawnym wystarczy bowiem podanie przez przedsię- biorcę do kontroli zbiorczej liczby godzin wykonanej pracy w danym miesiącu usługi. W dalszym ciągu obserwujemy praktyki mające na celu obchodzenie przepisów prawa o konieczności uzy- skania wymaganych zezwoleń na pracę lub oświad- czeń o powierzeniu pracy. W toku kontroli ujawniano przypadki tzw. testowania cudzoziemców, np. w formie bezpłatnych szkoleń będących w rzeczywistości faktycz - nym powierzeniem pracy cudzoziemcom, bez zapewnie- nia im za ten okres należnego wynagrodzenia. Nowym zjawiskiem, sygnalizowanym przez inspektorów pracy, było posługiwanie się sfałszowanymi lub budzącymi wątpliwość co do ich autentyczności, zaświadczeniami o przyjęciu na studia stacjonarne, które miały potwierdzać prawo do wykonywania pracy bez konieczności uzyska - nia zezwolenia na pracę, również w sytuacjach, gdy dany cudzoziemiec świadczy pracę w liczbie godzin przekracza - jących kilkaset godzin w miesiącu, a uczelnia znajduje się poza województwem miejsca pracy. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że niezbęd - ne jest skoncentrowanie działań na podmiotach, w których ryzyko wystąpienia nieprawidłowości w zakresie zatrud - nienia cudzoziemców jest największe. W 2025 r., obok kontroli planowych lub skargowych, inspekcja prowadzi - ła dodatkowo czynności kontrolno-nadzorcze w wyty- powanych podmiotach i inwestycjach o znaczeniu strategicznym , w których stosowane są struktury wie- lopoziomowego podwykonawstwa, kierujące cudzoziem- ców do świadczenia pracy w ramach pracy tymczasowej lub outsourcingu. W toku tych kontroli występowały pro - blemy, mające wpływ na efektywność i szybkość działania inspektorów pracy, np. trudności z uzyskaniem podstawo - wych dokumentów dotyczących legalnego pobytu i pracy, SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 63 brak bezpośredniego dostępu do baz danych dotyczą- cych cudzoziemców w zakresie zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i dokumentów legalizujących pobyt obco - krajowców, jak również bariera językowa w kontaktach z cudzoziemcami. Zdecydowanie większą skuteczność odniosły kontrole o charakterze kompleksowym, podczas których ujawnio - no 44,2% przypadków nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcom, podczas gdy wykrywalność tej nieprawi - dłowości podczas rutynowych kontroli prowadzonych w podmiotach wyniosła 19,7%. W 2025 r. weszły w życie nowe uregulowania doty- czące zatrudnienia cudzoziemców, mające na celu ogra- niczenie występujących nadużyć i usprawnienie procedur uzyskania dokumentów legalizujących pracę. W ustawie z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczy - pospolitej Polskiej uwzględniono większość zgłaszanych postulatów, w szczególności wzmocnienie sankcji z tytu - łu nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców. W nowym stanie prawnym podwyższono nie tylko wysokość kary grzywny za wykroczenia dotyczące nielegalnego zatrud - nienia cudzoziemców (maksymalnie do 50 tys. zł), lecz także – do 10 tys. zł – maksymalną wysokość mandatu, jaki może nałożyć inspektor pracy za tego rodzaju wykro - czenia. Został także spełniony nasz bardzo istotny postu- lat związany z uzależnieniem wysokości nakładanych kar od liczby cudzoziemców, którym dany podmiot powie - rzył nielegalną pracę. W dalszym ciągu pozostaje jednak aktualny nasz poprzedni wniosek dotyczący wprowadzenia obowiązku zgłaszania do ubezpieczeń społecznych wszystkich pra - cujących osób fizycznych przed dopuszczaniem do pracy, w tym wszystkich cudzoziemców bez względu na podsta - wę zatrudnienia oraz wpisanie tego obowiązku do definicji nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcowi. Pozosta - łe nasze postulaty mają na celu zapewnienie ochrony praw cudzoziemców, tj. wprowadzenie uregulowań prawnych zobowiązujących podmioty do zawierania umów zapew - niających co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę cudzoziemcom migrującym do Polski, co pozwoli im na realne utrzymanie się na terytorium RP oraz wyłącze - nie możliwości wypłaty świadczeń w postaci gotówkowej w przypadku cudzoziemców. Celowe pozostaje dalsze wzmacnianie współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z innymi organami, w szcze - gólności w zakresie wymiany danych niezbędnych zarów- no do przygotowania, jak i skutecznego prowadzenia postępowań kontrolnych, co stanowi kluczowy element działań o charakterze systemowym na rzecz zapo - biegania nieprawidłowościom z obszaru zatrudniania cudzoziemców. Widzimy także potrzebę prowadzenia działań o charak - terze promocyjnym i prewencyjnym, które będą zmierza- ły do propagowania zatrudniania cudzoziemców zgodnie z przepisami prawa oraz warunkami świadczonej pracy, a także do uświadomienia skutków prawnych naruszania polskich regulacji zarówno cudzoziemcom, jak i zatrudnia - jącym ich przedsiębiorcom. 5.3.2. Legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 7,1 tys. kontro- li legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzo- ziemców. Sprawdzono legalność powierzenia pracy 29,6 tys. cudzoziemcom , w tym prawie 4 tys. wykonują- cym pracę na podstawie oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi, 0,2 tys. pracującym na podstawie zezwo - lenia na pracę sezonową oraz 14,3 tys. cudzoziemców, dla których złożono powiadomienia o podjęciu pracy do powia - towego urzędu pracy. Kontrolą objęto obywateli 115 państw, w tym 90 państw trzecich, tj. państw spoza obszaru UE/EOG i Szwajcarii. Podobnie jak w latach poprzednich, najlicz - niejszą grupę objętych kontrolą cudzoziemców stanowi- li obywatele Ukrainy – 20,1 tys., tj. 68,3% sprawdzonych cudzoziemców z państw trzecich (w 2024 r. – 26,8 tys. – 73%, w 2023 r. – 26,6 tys. – 75,6%). W dalszej kolejności kontrolą objęto obywateli Białorusi (2581 – 8,8%), Gruzji (939 – 3,2%), Filipin (848 – 2,9%), Indii (604 – 2,1%) oraz Kolumbii (593 – 2%) . W 2025 r. najwięcej cudzoziemców, których legalność zatrudnienia była weryfikowana, świadczyło pracę w woje - wództwach: wielkopolskim i pomorskim – po 3,4 tys., mazowieckim – 3,2 tys., śląskim – 2,6 tys. oraz dolnoślą - skim – 2,4 tys. Kontrolowani cudzoziemcy najczęściej wykonywali pra - cę w następujących sekcjach gospodarki: przetwórstwie przemysłowym – 21,8%, budownictwie – 18,6%, usługach administrowania i działalności wspierającej (w tym agen - cjach zatrudnienia i agencjach ochrony mienia) – 16,0% oraz transporcie – 12,8%. Kontrole legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba kontroli ogółem 913887237102 Liczba wszystkich cudzoziem- ców objętych kontrolą 39 40336 90229 592 Liczba objętych kontrolą obywateli państw trzecich 39 16436 73129 397 – w tym obywateli Ukrainy29 61026 80820 091 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 64 ROZDZIAŁ 5 Diagnoza W roku sprawozdawczym powierzenie cudzoziemcowi nielegalnego wykonywania pracy stwierdzono w czasie 2535 kontroli, tj. w trakcie 35,7% kontroli prowadzonych w zakresie legalności zatrudnienia cudzoziemców. Wykazano powierzenie nielegalnej pracy 5827 cudzo- ziemcom, co stanowi 19,8% objętych kontrolą cudzoziem- ców z państw trzecich (w 2024 r. było to 7192 cudzoziemców – 19,6%, w 2023 r. – 6667 cudzoziemców – 17%). Najliczniejszą grupę cudzoziemców nielegalnie zatrudnio - nych stanowili obywatele Ukrainy – 3807 osób, tj. 19% obywateli tego państwa objętych kontrolą (w 2024 r. – 17,8%, w 2023 r. – 16%). W dalszej kolejności wykazano nielegalne zatrudnienie obywateli: Białorusi (371 cudzoziemców), Gruzji (280), Filipin (253), Kolumbii (235) i Indii (221). W toku kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców inspektorzy pracy najczęściej stwierdzali brak wyma- ganego zezwolenia na pracę (w 68,6% ujawnionych przypadków powierzenia nielegalnej pracy cudzoziem - com, w 2024 r. – w 69%, w 2023 r. – w 64%). Sytuacje takie miały miejsce, gdy cudzoziemcy świadczyli pracę, nie posiadając odpowiedniego dokumentu legalizującego pracę (np. zezwolenia na pracę, oświadczenia o powie - rzeniu pracy) lub niezgodnie z warunkami określonymi w tym dokumencie, zaś w przypadku obywateli Ukrainy pracujących na podstawie powiadomień o podjęciu pracy składanych do powiatowych urzędów pracy, również gdy podmiot powierzający im pracę nie złożył powiadomie - nia we właściwym terminie bądź powierzył pracę w wymia- rze czasu pracy niższym lub liczbie godzin mniejszej niż zostały wskazane w powiadomieniu oraz za wynagro - dzeniem niższym niż ustalone według stawki określonej w powiadomieniu. Cudzoziemcy objęci kontrolą (wg województw) zachodnio- pomorskie kujawsko- pomorskie warmińsko- mazurskie pomorskie podlaskie mazowieckie lubelskie lubuskie dolnośląskie opolskie śląskie małopolskie podkarpackie świętokrzyskie łódzkie wielkopolskie 1777 1419 530 3373 1571 3206 1221 1763 2350 1092 2577 1717 817 709 2030 3440 od 1500 do 1999 od 2000 do 2999 3000 i powyżej od 1000 do 1499 do 999 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 65 Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę 3807 371 280 253 235 221 660 Ukraina Białoruś Kolumbia Filipiny Gruzja Indie pozostałe (44 państwa) Liczba cudzoziemców nielegalnie wykonujących pracę w latach 2023-2025 (wg wybranych obywatelstw) Państwo 202320242025 Objęci kontrolą Nielegalna praca Objęci kontrolą Nielegalna praca Objęci kontrolą Nielegalna praca Ukraina 29 610 4747 26 808 4783 20 092 3807 Białoruś380058136055032581371 Gruzja10573361087231939280 Filipiny539129566265848253 Kolumbia15447662476593235 Indie513115638221604221 Mołdawia42410042611137982 Uzbekistan244772616126269 Indonezja2391222577015568 Bangladesz249393505641967 Nepal143192419325262 Wietnam175301241523342 Cudzoziemcy nielegalnie wykonujący pracę (wg województw) od 200 do 399 od 400 do 599 600 i powyżej do 199 zachodnio- pomorskie kujawsko- pomorskie warmińsko- mazurskie pomorskie podlaskie mazowieckie lubelskie lubuskie opolskie śląskie małopolskie podkarpackie świętokrzyskie łódzkie wielkopolskie 428 222 61 531 262 747 120 135 753 210 591 308 109 122 435 793 dolnośląskie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 66 ROZDZIAŁ 5 Największy odsetek nielegalnie pracujących cudzoziem- ców w danym województwie w stosunku do ogólnej liczby obcokrajowców objętych w nim kontrolą stwierdzono w woje - wództwach: dolnośląskim (32%), zachodniopomorskim (24%), mazowieckim, śląskim i wielkopolskim (po 23%), oraz łódzkim (21%). Największą liczbę cudzoziemców, którym została powie - rzona nielegalna praca, wykazano w podmiotach prowadzą- cych działalność w następujących sektorach gospodarczych: budownictwie (23% nielegalnie zatrudnionych), usługach administrowania i działalności wspierającej, obejmującej również agencje pracy tymczasowej (20%) oraz przetwór - stwie przemysłowym (15%). Niezależnie od legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzoziemców, inspektorzy pracy objęli kontro- lami przestrzeganie praw pracowniczych obcokrajowców. Stwierdzono nieprzestrzeganie przepisów dotyczących technicznego bezpieczeństwa pracy w odniesieniu do 25,4% badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 24,1%, w 2023 r. – 30%). Legalność zatrudnienia cudzoziemców w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Brak wymaganego zezwolenia na pracę 428249963996 Powierzenie pracy na innym stanowisku lub na innych warunkach niż określone w zezwoleniu na pracę 169714601250 Brak wymaganych umów o pracę lub umów cywilno- prawnych 793763611 Podstawa pobytu na tery- torium RP nieuprawniająca do wykonywania pracy 546529 Nielegalny pobyt na terytorium RP 92821 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 67 W zakresie prawnej ochrony pracy wykazano naruszenia przepisów prawa wobec 10,5% badanych obcokrajowców (w 2024 r. – 8,7%, w 2023 r. – 11,8%). Ujawnione w toku kontroli nieprawidłowości dotyczyły w szczególności: −braku lub nieprawidłowego wypłacenia wynagrodzenia oraz innych świadczeń związanych z pracą – 2398 przy - padków, tj. 11,8% badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 2498, 10,3%; w 2023 r. – 2842, 17,5%); −niezgodności zastosowania umowy cywilnoprawnej z warunkami świadczenia pracy – 1071 przypadków, tj. 8,9% ogółu badanych cudzoziemców (w 2024 r. – 471, 3,3%; w 2023 r. – 181, 5%,). Ponadto stwierdzono brak lub nieterminowe zgłosze - nie do ubezpieczeń społecznych – 3612 przypadków, tj. 13,5% kontrolowanych cudzoziemców (w 2024 r. – 4798, 14,5%; w 2023 r. – 2197, 25,6%). Realizując zadania związane z kontrolą legalności zatrudnienia cudzoziemców, Państwowa Inspekcja Pra- cy współpracuje z innymi organami i właściwymi służbami , w szczególności ze Strażą Graniczną, wojewo- dami, powiatowymi urzędami pracy oraz Zakładem Ubez- pieczeń Społecznych. W roku sprawozdawczym w ramach działań obejmu - jących legalność zatrudnienia cudzoziemców inspektorzy pracy przeprowadzili 286 wspólnych kontroli ze Stra- żą Graniczną oraz 42 kontrole na wniosek tej forma- cji. Do Straży Granicznej skierowano 1149 powiadomień o ujawnionych przez inspekcję przypadkach nielegalnego wykonywania pracy przez cudzoziemców. W 2025 r. współpraca z wojewodami obejmowała skierowanie do tych organów 1339 powiadomień doty - czących w szczególności przypadków nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców. Przeprowadzono także 138 kontroli na wniosek urzędów wojewódzkich. 5.3.3. Kampania „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” W 2025 r. zrealizowaliśmy ogólnopolską kampanię infor- macyjno-edukacyjną „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” , skierowaną zarówno do cudzoziemców podejmują- cych pracę w Polsce, jak i do pracodawców oraz przedsię- biorców oferujących im zatrudnienie. Celem kampanii było nie tylko upowszechnienie wiedzy o zasadach legalnego zatrudniania, lecz także przede wszystkim zapewnienie realnego, dostępnego wsparcia ze strony inspektorów pra - cy w prawidłowym stosowaniu przepisów. Działania kon- centrowały się na: 9przekazywaniu rzetelnych informacji dotyczących legalne - go podejmowania pracy w Polsce oraz praw i obowiązków związanych z zatrudnianiem cudzoziemców; 9wskazywaniu praktycznych rozwiązań umożliwiających eli - minowanie nieprawidłowości; 9promowaniu legalnego zatrudnienia jako standardu bez - piecznego i odpowiedzialnego rynku pracy. Kompleksowe i nowoczesne działania informacyjne Kampania miała charakter wieloaspektowy i była reali- zowana w formule łączącej edukację, doradztwo oraz komunikację medialną. Obejmowała szkolenia, konferen - cje, seminaria, eksperckie dyżury telefoniczne, stoiska informacyjne podczas targów pracy oraz szeroko zakro - joną współpracę z mediami, w tym aktywność w mediach społecznościowych. Dzięki tak zróżnicowanym formom przekazu skutecznie dotarliśmy do odbiorców o różnych potrzebach – zarówno do dużych przedsiębiorców, jak Dane liczbowe dotyczące realizacji Kampanii „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” WyszczególnienieLiczba Szkolenia ogółem 149 Uczestniczący w szkoleniach pracodawcy i przedsiębiorcy 4756 Przeszkoleni cudzoziemcy529 Stoiska, punkty informacyjne66 Konferencje, seminaria, spotkania itp.49 Egzemplarze wydawnictw wykorzystanych do realizacji programu 4297 Doniesienia w mediach lokalnych i regionalnych (inspirowane przez OIP) 57 Karta „Zatrudnianie cudzoziemców” SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 68 ROZDZIAŁ 5 i do mniejszych podmiotów oraz cudzoziemców rozpoczy- nających pracę lub naukę w Polsce. Szkolenia – wiedza i praktyka Trzon kampanii stanowiły szkolenia i spotkania informa- cyjne, podczas których omawiano w szczególności nowe przepisy obowiązujące od 1 czerwca 2025 r., ich praktycz - ne konsekwencje dla pracodawców oraz zasady prawidło- wego dokumentowania i weryfikacji uprawnień pobytowych i pracowniczych cudzoziemców. Wydarzenia miały charak - ter interaktywny. Oprócz przekazu merytorycznego istotną rolę odgrywały rozbudowane sesje pytań i odpowiedzi, analiza rzeczywistych przypadków oraz ujednolicanie inter - pretacji przepisów. Takie podejście pozwalało nie tylko przekazać wiedzę, ale również rozwiązać konkretne proble - my zgłaszane przez uczestników. Wysoka frekwencja oraz aktywność odbiorców potwierdzały, że Państwowa Inspek - cja Pracy jest postrzegana jako wiarygodne źródło wiedzy z obszaru prawa pracy i partner wspierający prawidłowe wdrażanie przepisów. Współpraca międzyinstytucjonalna – spójne wspar- cie państwa Realizacja kampanii była możliwa dzięki ścisłej współpra- cy z instytucjami państwowymi i samorządowymi, w tym z wojewódzkimi i powiatowymi urzędami pracy, urzęda - mi marszałkowskimi, oddziałami Straży Granicznej oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tak szerokie partnerstwo instytucjonalne umożliwi - ło dotarcie do zróżnicowanych środowisk oraz zapewniło spójność przekazywanych informacji. Państwowa Inspekcja Pracy występowała w tej współpracy jako podmiot integru - jący wiedzę i zapewniający jednolitą wykładnię przepisów w praktyce. Bezpośredni kontakt i dostępność Duże zainteresowanie tematyką legalnego zatrudniania cudzoziemców było widoczne również poza salami szko - leniowymi. Podczas targów pracy i wydarzeń otwartych, m.in. w Katowicach, Olsztynie, Opolu, Poznaniu i Rzeszowie, pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy prowadzili punkty informacyjne, udzielając indywidualnych porad w bezpo - średnim kontakcie z pracodawcami i cudzoziemcami. Uzu- pełnieniem działań stacjonarnych były eksperckie dyżury telefoniczne, prowadzone zarówno w języku polskim, jak i ukraińskim. Takie rozwiązanie znacząco zwiększyło dostępność urzędu i pozwoliło na szybkie wyjaśnianie wąt - pliwości bez konieczności osobistej wizyty. Nowoczesna komunikacja i obecność w mediach Istotnym elementem kampanii była współpraca z mediami lokalnymi oraz aktywna obecność w mediach społeczno - ściowych. W przystępnej, a zarazem precyzyjnej formie, przedstawiano zasady legalnego zatrudniania cudzoziem - ców oraz najczęstsze błędy interpretacyjne. Działania te pozwoliły dotrzeć do szerokiego grona odbiorców, w tym do pracodawców, którzy nie uczestniczyli w wydarzeniach stacjonarnych. Komunikacja popularyzator - ska stanowiła nowoczesne uzupełnienie klasycznych form edukacyjnych i wzmacniała efekt prewencyjny. Najciekawsze przypadki współpracy Jednym z ciekawszych przedsięwzięć realizowanych w ramach współpracy międzyinstytucjonalnej był projekt ESCAPE TRUCK , przygotowany wspólnie z Fundacją Reshape z Królestwa Niderlandów, policją holenderską, Komendą Główną Policji, Strażą Graniczną, Uniwer - sytetem Wrocławskim (Centrum Badań nad Handlem Ludźmi) oraz Ambasadą Królestwa Niderlandów w Pol - sce. Projekt miał wymiar edukacyjny i społeczny – jego celem było zwiększenie świadomości zagrożeń zwią - zanych z handlem ludźmi oraz przekazanie praktycznej wiedzy, jak rozpoznawać niebezpieczne sytuacje i sku - tecznie im przeciwdziałać. Zaproszeni przedstawiciele instytucji i służb prezentowali problem z perspektywy własnych doświadczeń, co pozwoliło uczestnikom spoj - rzeć na zjawisko w sposób wieloaspektowy i realistyczny. Organizatorami przedsięwzięcia były OIP w Łodzi i w Zie - lonej Górze. Na stoiskach inspekcji udzielano porad praw- nych z legalności zatrudnienia. Konferencja pn. „Legalna praca – wspólna korzyść. Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” zorganizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Lublinie Strona internetowa kampanii SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 5 69 Kampania w Internecie Działania realizowane przez okręgowe inspektoraty pracy zostały wzmocnione profesjonalnie zaplanowaną kampa - nią medialną w Internecie. Przez 49 dni emitowano krótkie, przystępne filmy informacyjne w serwisach YouTube, Face - book i Instagram, a także prowadzono działania promocyjne w sieci reklamowej Google Ads. Skala zasięgu potwierdza skuteczność przyjętej strategii komunikacyjnej. Materia - ły w serwisie YouTube osiągnęły ponad 1,1 mln obejrzeń, podobnie na Facebooku i Instagramie – ponad 1 mln obej - rzeń oraz ponad 62 tys. kliknięć z przekierowaniem na stronę kampanii cudzoziemcywpracy.pip.gov.pl. Dodatkowo kam - pania wygenerowała ponad 307 tys. kliknięć w sieci rekla- mowej GDN. Wszystkie wskaźniki (liczby obejrzeń i kliknięć) przekroczyły założone cele – odpowiednio na poziomie 104,9%, 102,4%, 100,1%, 101,8% oraz 100,1% planu. Zidentyfikowane potrzeby i efekty W trakcie kampanii najczęściej zgłaszane wątpliwości dotyczyły: −właściwego doboru podstawy prawnej zatrudnienia; −zasad stosowania trybu powiadomień wobec obywateli Ukrainy; −dopuszczalnych zmian warunków pracy; −obowiązków dokumentacyjnych pracodawców. Powtarzalność tych zagadnień potwierdziła skalę zapo - trzebowania na jasne, jednolite i praktyczne wyjaśnienia. Uczestnicy wielokrotnie wskazywali na potrzebę kon - tynuacji działań edukacyjnych, podkreślając ich realną przydatność w codziennej praktyce. Zaobserwowano rów - nież, że cudzoziemcy coraz częściej postrzegają legalne zatrudnienie jako gwarancję bezpieczeństwa i stabilno - ści na terytorium Polski. Banery kampanii w Internecie Podsumowanie Kampania „Cudzoziemcy w granicach prawa pracy” miała cha- rakter kompleksowy, interaktywny i odpowiadający na rzeczy- wiste potrzeby rynku pracy. Poza wzrostem poziomu wiedzy przyczyniła się do ograniczenia ryzyka błędów popełnianych podczas powierzania pracy, ujednolicenia wykładni przepisów oraz wzmocnienia kultury legalności zatrudnienia. Państwo- wa Inspekcja Pracy podczas realizacji kampanii była postrzegana nie tylko jako organ kontrolny, lecz także jako nowoczesny i dostępny urząd – partner merytorycz - ny, który pomaga pracodawcom bezpiecznie poruszać się w złożonym systemie prawnym, a cudzoziemcom zapewnia wsparcie i poczucie ochrony ich praw. Dzięki tej inicjatywie wzmacniane jest zaufanie społeczne, wspiera - na integracja cudzoziemców, a także budowa nowoczesnego, odpowiedzialnego i zgodnego z prawem rynku pracy w Pol - sce. W roku 2026 kampania jest kontynuowana jako program prewencyjny pod tą samą nazwą. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 70 ROZDZIAŁ 5 6 Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 73 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli kompleksowych decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 5650 20 004 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 16 222 1426 1191 629 536 6. Ocena przestrzegania przepisów prawa pracy oraz ograniczenie zagrożeń w wybranych branżach 6.1. Budownictwo – nadzór i kontrola sektora budowlanego, w tym ograniczanie zagrożeń zawodowych oraz bezpośrednich zagrożeń dla życia osób pracujących Zakres kontroli W roku 2025 Państwowa Inspekcja Pracy przyjęła nowe założenia do kontroli sektora budowlanego, wynikające z analiz wyników kontroli z lat poprzednich. Priorytetem jest zwiększenie skuteczności oddziały - wania Państwowej Inspekcji Pracy zarówno na podmioty realizujące prace budowlane jak i uczestników procesu budowlanego. Osiągnięcie celu zaplanowano poprzez reali - zację czynności kontrolno-nadzorczych w branży budowla- nej oraz szeroko rozumiane działania prewencyjne, w tym informacyjno-edukacyjne kierowane do uczestników proce - su budowlanego. Podstawowym założeniem ilościowym na 2025 r. było objęcie kontrolami kompleksowymi w zakresie technicz - nego bezpieczeństwa pracy 1000 placów budów; założe- nie to zostało zrealizowane – łącznie skontrolowano 1243 place budowy w ramach kontroli kompleksowych oraz specjalistycznych. W sumie przeprowadzono 7854 kontrole robót budow- lanych u 6431 pracodawców. Przy robotach budowlanych pracowało prawie 40 tys. osób (dane liczbowe na dzień roz - poczęcia kontroli). Większość robót była związana z budową, przebudową lub remontem obiektów kubaturowych, w tym budynków – 89% kontroli. Pozostałe kontrole przeprowadzone były u przedsiębiorców realizujących roboty na: −obiektach liniowych – drogowo-mostowych – 5% kontroli; −obiektach liniowych – sieci infrastruktury technicznej – 3% kontroli; −innych obiektach budowlanych – 3% kontroli. Ze względu na rodzaj inwestycji budowlanej najwięk - sza liczba kontroli dotyczyła obiektów nowobudowanych – 70%, następnie obiektów przebudowywanych, rozbudo - wywanych lub remontowanych – 29% oraz rozbiórek obiek- tów – 1%. W 2025 r. kontrole sektora budowlanego pod wzglę- dem prawidłowości realizacji robót budowlanych podzie- lono na cztery rodzaje, biorąc pod uwagę sposób oddziaływania: 9kontrole kompleksowe budów w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy; 9kontrole specjalistyczne na wstępnym etapie budowy; 9kontrole ukierunkowane na likwidację bezpośrednich zagrożeń na małych budowach (do ok. 20 pracujących); 9pozostałe. Kompleksowe kontrole placów budowy w zakresie technicznego bezpieczeństwa pracy były zasadniczym kie - runkiem działań w sektorze budowlanym. Pierwsza kontro- la budowy obejmowała pełen zakres tematyczny. Ponowna kontrola placu budowy i jej zakres wynikały ze stwierdzo - nego stanu faktycznego. W ramach działań kompleksowych na budowach prze - prowadzono łącznie 3440 kontroli, z których: −2543 to kontrole planowe; −706 to kontrole rozpoczęte w wyniku czynności interwen - cyjnych lub skargowych; −191 kontroli na budowach zostało zainicjowanych wypad - kiem przy pracy. Kompleksowe podejście na placach budowy pozwoli - ło na uzyskanie pełniejszego obrazu stanu bezpieczeń- stwa pracy na budowie, gdyż ocenie podlegały wszystkie zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy występujące na kontrolowanym etapie budowy. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 74 ROZDZIAŁ 6 W celu eliminacji nieprawidłowości, w tym stanowiących bezpośrednie zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi, podczas kontroli kompleksowych inspektorzy pracy wydali łącznie ponad 25,6 tys. decyzji nakazowych, w tym 20 tys. decyzji związanych było z bezpośrednimi zagrożeniami. Kontrole kompleksowe w większości przeprowadzo- no w podmiotach zatrudniających do 9 osób pracu- jących na budowie – 2846 kontroli, co stanowi blisko 83% oraz małych zatrudniających do 50 osób – 530 kontroli (ok. 15%). Kontrolami obejmowano zarówno generalnych wykonawców, jak i firmy podwykonawcze. Nową inicjatywą w 2025 r. były kontrole specjalistycz- ne, podejmowane na wstępnym etapie realizacji budowy, ukierunkowane na analizę założeń, uwarunkowań i przy - jętych rozwiązań w procesie przygotowania i organizacji budowy. Istotne na tym etapie było ujawnienie i wskazanie nieprawidłowości, które mają bezpośrednie przełoże - nie na bezpieczeństwo prac podczas realizacji dalszych etapów budowy. Działaniami w tym obszarze objęci zostali nie tylko wykonawcy robót, lecz także uczestni - cy procesu budowlanego. Tego typu kontrole były pilo- tażowymi w zadaniach Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. i powiązane zostały z szerokim oddziaływaniem prewencyjno-doradczym zarówno na uczestników proce - su budowlanego, jak i samych wykonawców robót. Przeprowadzono 356 kontroli, tj. powyżej zakładanych 10% w stosunku do liczby kontroli kompleksowych. Na tym etapie realizacji inwestycji budowlanej najczę - ściej kwestionowano zagadnienia związane z zagospo- darowaniem terenu budowy oraz dokumenty dotyczące organizacji bezpiecznej pracy. Ocenie poddano również opracowane na budowie plany BIOZ oraz ogólną organi - zację procesów budowlanych wynikającą z obowiązków uczestników procesu budowlanego. Kontrole prowadzone na wstępnym etapie budowy - odsetek kontroli, w których wystąpiły nieprawidłowości w wybranych zagadnieniach odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości wyznaczenie i oznakowanie dróg komunikacyjnych instrukcja pracy żurawia w warunkach kolizyjnych wykaz prac szczególnie niebezpiecznych wyznaczenie składowisk materiałów i wyrobów zabezpieczenie i oznakowanie stref i miejsc niebezpiecznych pomieszczenia higieniczno-sanitarne A B C D instrukcja bezpiecznego wykonywania robót budowlanych G J instrukcja bezpieczeństwa prac transportowych w obszarze pracy żurawia F instrukcja ewakuacji z kabiny żurawia H I plan BIOZ K zabezpieczenie terenu budowy przed dostępem osób nieupoważnionych E ABCDEFGH I J K 57 41 36 31 30 28 24 19 35 27 6 Analiza wyników wskazuje na istotny obszar aktywności kontrolnej, który wykracza poza standardowe formy dzia - łania i koncentruje się na szeroko rozumianej organizacji budowy zarówno w aspekcie technicznym, związanym z zagospodarowaniem terenu budowy, jak i organizacyjnym w zakresie przygotowania dokumentacji. Tak przyjęta strategia pozwoliła na zidentyfikowanie błę - dów popełnianych przez projektantów i kierowników budowy w informacjach oraz planach BIOZ jeszcze przed rozpoczę - ciem najbardziej ryzykownych prac. Jest to moment kry- tyczny, ponieważ zaniedbania powstałe na tym poziomie przygotowań stają się w późniejszych fazach realizacji inwestycji niezwykle trudne, a czasem wręcz niemożli - we do usunięcia. W 2025 r. kontynuowano kontrole ukierunkowa- ne na likwidację bezpośrednich zagrożeń na małych budowach , prowadząc je na bieżąco, przez cały rok. Łącznie przeprowadzono 2086 kontroli, w tym zde- cydowaną większość, tj. 1925, w podmiotach zatrudniają- cych do 9 pracowników, co stanowi 92%. Działania kontrolne były podejmowane najczęściej wskutek widocznych, rażących nieprawidłowości, stwarzających bez - pośrednie ryzyko wypadku przy pracy. Najczęściej były to pra- ce na wysokości, np. wykonywane bez zabezpieczeń przed upadkiem oraz prace, przy których pracujący nie stosowali wymaganych środków ochrony indywidualnej, np. hełmów ochronnych. Inspektorzy pracy, wpływając na poprawę bezpieczeń - stwa pracy, wydali łącznie 13,2 tys. decyzji nakazowych dotyczących poprawy stanu bezpieczeństwa i higieny pra - cy, w tym 10,7 tys. decyzji dotyczyło eliminacji bezpośred- nich zagrożeń życia i zdrowia pracujących. Pozostałe kontrole dotyczyły prac budowlanych, których nie można było zakwalifikować w planowanych zakresach tak kontroli kompleksowych, jak i ukierunkowanych tylko na bez - pośrednie zagrożenia, a ich podjęcie było konieczne. Przede wszystkim związane były z występowaniem zagrożeń w miej - scach publicznych podczas wykonywania robót budowlanych lub z koniecznością podjęcia interwencji przez inspektora pracy, na wniosek osób trzecich czy też instytucji publicznych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 75 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na pozostałych budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 3047 7148 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 5234 661 659 484 110 Przeprowadzono 1973 kontrole interwencyjne róż- nego rodzaju i podobnie jak w pozostałych obszarach objętych kontrolami, większość dotyczyła podmiotów zatrudniających do 9 osób – 1731 kontroli (ok. 88%). Najwięcej interwencji inspektorskich i zgłoszeń zwią - zanych było z nieprawidłowościami przy wykonywaniu prac na wysokości oraz nieprawidłowym zagospodarowa - niem i zabezpieczeniem terenu robót, a także z niestosowa- niem przez pracowników środków ochrony indywidualnej, zwłaszcza hełmów ochronnych. Inspektorzy pracy, eliminując zagrożenia stwierdza - ne podczas kontroli, wydali 10,2 tys. decyzji nakazowych, w tym 7,1 tys. dotyczących bezpośrednich zagrożeń życia i zdrowia pracowników. Podsumowanie W 2025 r. kontrole sektora budowlanego koncen- trowały się na ograniczaniu zagrożeń wypadkowych, w szczególności w zakresie zagadnień dotyczących prac skutkujących bezpośrednimi zagrożeniami dla zdrowia i życia pracujących. Podczas kontroli badano stan bezpieczeństwa pracy w 9 blokach zagadnień: 9organizacja i przygotowanie budowy – zagadnienie bada - no w 6006 kontrolach; 9przygotowanie do pracy – zagadnienie badano w 6754 kontrolach; 9stanowiska pracy – zagadnienie badano w 6123 kontrolach; Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na małych budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 2487 10 709 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące prace 6835 1351 1169 1042 312 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 76 ROZDZIAŁ 6 Decyzje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wydane podczas kontroli prowadzonych na wszystkich budowach decyzje wymagające natychmiastowego wykonania decyzje terminowe 14 068 42 702 decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności na podst. art. 108 Kpa decyzje wstrzymujące prace decyzje zakazujące wykonywania prac decyzje skierowania pracowników do innych prac decyzje wstrzymujące eksploatację maszyn 32 207 3604 3485 2220 1186 9roboty ziemne – zagadnienie badano w 1404 kontrolach; 9prace na wysokości – zagadnienie badano w 3777 kontrolach; 9rusztowania – zagadnienie badano w 3320 kontrolach; 9maszyny i urządzenia techniczne – zagadnienie badano w 2986 kontrolach; 9urządzenia i instalacje elektryczne – zagadnienie badano w 3908 kontrolach; 9prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych lub szko - dliwych – zagadnienie badano w 225 kontrolach. W pierwszej grupie kontrolowanych zagadnień – doty - czącej organizacji i zagospodarowania budowy – najwięcej nieprawidłowości wystąpiło przy: zabezpie- czaniu miejsc i stref niebezpiecznych, wyznaczaniu dróg komunikacyjnych, zabezpieczaniu terenu budowy oraz składowaniu materiałów, a także opracowaniu instrukcji bezpiecznego wykonywania robót budowlanych. W bloku zagadnień związanych z przygotowaniem pracujących do pracy wyróżniały się trzy nieprawi- dłowości, tj. dotyczące stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej, dopuszczania pracują - cych do pracy bez profilaktycznych badań lekarskich oraz dopuszczania pracowników do pracy na budowach bez uprzedniego instruktażu stanowiskowego. W grupie obejmującej stanowiska pracy dominujące nieprawidłowości dotyczyły przejść i dojść do stanowisk pracy (76%). Natomiast wśród zagadnień związanych z robota- mi ziemnymi nieprawidłowości występowały głównie przy zabezpieczaniu ścian wykopów (ponad połowa), a co czwarta wydana decyzja dotyczyła składowania urobku. Kontrole bezpieczeństwa związanego z praca- mi na wysokości (z wyłączeniem rusztowań) wyka- zały jedną dominującą nieprawidłowość dotyczącą zabezpieczania stanowisk pracy środkami ochrony Rodzaj dominujących nieprawidłowości przy organizacji i zagospodarowaniu budowy odsetek nieprawidłowości w danej grupie zagadnień instrukcja bezpiecznego wykonywania prac budowlanych drogi komunikacyjne zabezpieczenie terenu budowy strefy i miejsca niebezpieczne składowanie i magazynowanie A B C D E A BC D E 24 14 12 10 16 Rodzaj dominujących nieprawidłowości w przygotowaniu pracujących do pracy odsetek nieprawidłowości w danej grupie zagadnień dodatkowe kwalikacje prolaktyczne badania lekarskie instruktaż stanowiskowy na budowie środki ochrony indywidualnej A B C D A BC D 39 16 9 24 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 77 zbiorowej, której dotyczyło 84% wydawanych decyzji związanych z pracami na wysokości. Pozostałe nie przekraczały 10%. W grupie zagadnień związanych z bezpieczną eksplo- atacją rusztowań ponad połowa wydanych decyzji doty- czyła nieprawidłowości w zakresie balustrad ochronnych. Znaczącym uchybieniem było dopuszczanie do prac z rusz - towań, które nie zostały wcześniej sprawdzone i dopusz- czone do eksploatacji (27%). W zakresie eksploatacji maszyn i urządzeń technicz- nych na budowie ponad połowa nieprawidłowości dotyczy- ła braku lub niewłaściwej instrukcji obsługi. Kolejną grupą zagadnień było nieprawidłowe wyposażanie kabin żurawi wieżowych (19%). Kontrola zagadnień związanych z występowaniem zagrożeń podczas eksploatacji instalacji i urządzeń elek- trycznych wykazała, że ponad połowa nieprawidłowości związana była z zabezpieczaniem przewodów elektrycz - nych przed uszkodzeniami. Podejmowane przez inspektorów działania nadzorcze skutkowały poprawą bezpieczeństwa pracy, choć nie- jednokrotnie krótkotrwałą i jednostkową – odnoszącą się tylko do danego miejsca wykonywania prac, szczególnie w małych podmiotach. Kontrole nie zawsze przekładały się na zmiany w świadomości pracodawców, osób kierują - cych pracownikami, a także samych pracujących, w sposób istotnie wpływający na kulturę bezpieczeństwa. Świadczy o tym liczba i charakter decyzji nakazowych kierowanych przez inspektorów pracy do osób odpowiedzialnych za bez - pieczeństwo pracy przy robotach budowlanych. Problem ten jest dla Państwowej Inspekcji Pracy widocz - ny i dlatego podejmowane są różne działania pozakontrolne Porównanie wyników kontroli z lat 2024 i 2025 kontroli 1243 1308 decyzji ogółem 56 770 56 078 decyzji z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kpa) 32 207 35 104 decyzji wstrzymania prac 3604 4828 mandatów karnych 2025 2024 5127,05 tys. zł 7,5 tys. zł łączna kwota nałożonych mandatów zł decyzji wstrzymania eksploatacji maszyn 3485 4029 3838 3868 decyzji skierowania pracujących do innych prac 2220 2521 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 78 ROZDZIAŁ 6 za własny wycinek zadań w ramach skomplikowanej sie- ci powiązań umownych. Powyższe wskazuje na istnienie problemu już na etapie przygotowania budowy. Skutecz - ne i bezpieczne przeprowadzenie procesu budowlane- go wymaga starannego planowania na każdym etapie. Należy zatem podkreślić znaczącą rolę projektanta, opracowującego Informację bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ), kierownika budowy, sporządzające - go na jej podstawie plan BIOZ, który stanowi podsta- wowe narzędzie do zarządzania ryzykiem na budowie oraz inwestora będącego dysponentem środków finan - sowych. Mając na względzie powyższe, Państwowa Inspekcja Pracy zainicjowała w 2025 r. w ramach kon - troli specjalistycznych (prowadzonych na wstępnym etapie inwestycji), rożne formy oddziaływania na uczest - ników procesu budowlanego, głównie o charakterze doradczym, co niesie nadzieję na zminimalizowanie wadliwości kluczowego ogniwa w łańcuchu systemu bezpieczeństwa na budowie. Wnioski Wyniki kontroli pokazują, że budownictwo nadal jest jedną z aktywności zawodowych charakteryzujących się wyso - kim stopniem zagrożenia dla zdrowia i życia pracujących. Potwierdzeniem tego jest liczba stwierdzanych niepra - widłowości, ich charakter, jak również poziom wypadko- wości, mierzony częstością zdarzeń i ciężkością skutków. Przeprowadzone kontrole znacząco przyczyniły się do eli - minacji stwierdzonych zagrożeń, w tym zdrowia i życia pra- cowników oraz osób wykonujących takie prace. Zasadne jest zatem kontynuowanie kontroli sektora budowlanego w kolejnym roku na podstawie obecnie wypracowanych i przyjętych założeń. Istotnym elementem systemowego oddziaływania w celu zapewnienia bezpiecznych warunków pracy w sektorze budowlanym jest kontynuowanie kontroli prowadzonych na wstępnym etapie budowy, powiąza - nych z szeroko rozumianą prewencją. Pozwoli to na eli- minację potencjalnych zagrożeń już na początku, co nie tylko poprawi stan bezpieczeństwa, ale wpłynie na kosz- ty prowadzenia budowy przy zachowaniu wymaga- nych procedur podczas jej realizacji. Należy po raz kolejny zaznaczyć, że przepisy odno- szące się do bezpieczeństwa pracujących na budowach w wielu wypadkach straciły swoją aktualność w związ - ku ze zmianą warunków realizacji inwestycji, w tym sto- sowanych technologii. Mnogość tych przepisów i różny okres ich opracowywania powoduje, że w wie - lu sytuacjach są niejednoznaczne i wykluczają się wzajemnie . Dlatego konieczne jest podjęcie przez wła- ściwe ministerstwa prac zmierzających do stworzenia przepisu kompleksowo regulującego zagadnienia doty - czące bezpieczeństwa pracy przy wszelkiego rodzaju pracach budowlanych i na różnego rodzaju inwestycjach budowlanych. o charakterze prewencyjnym, w tym doradczo-informacyj- ne, tak by różnorodnymi środkami jak najlepiej i najsku- teczniej oddziaływać na osoby organizujące procesy pracy w budownictwie. Ujawnione nieprawidłowości, pomimo dużego zaan - gażowania inspektorów pracy, wskazują w dalszym ciągu na niewystarczające zaangażowanie pracodaw - ców w organizację prac w sposób zgodny z przepisami. Przeprowadzone czynności kontrolne wykazały liczne i powtarzalne nieprawidłowości, szczególnie z zakresu organizacji i przygotowania, co rzutuje na odpowiedzial - ność osób zobligowanych do dbałości o bezpieczeństwo pracy. Wykazane uchybienia potwierdzają zasadność reali - zacji kontroli specjalistycznych, prowadzonych na wstęp- nym etapie inwestycji. Kontrole wykazały powtarzalne nieprawidłowości, któ - rych charakter i skala były zbliżone do lat poprzednich. W takich przypadkach, gdy naruszanie przez pracodaw - cę przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy było rażące i stwierdzane podczas dwóch kolejnych kontroli, inspekto - rzy pracy kierowali do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioski o podwyższenie o 100% składki na ubezpie- czenie wypadkowe. W roku 2025 skierowano 63 takie wnioski . Tym samym należy podkreślić, że organy Państwowej Inspekcji Pracy stosowały wszelkie dostęp - ne środki oddziaływania prawnego w celu skuteczniej- szego wpływu na zachowania i sposób postępowania pracodawców. Zauważalne jest znaczne rozdrobnienie podmiotów reali- zujących roboty budowlane. Niezależnie od wielkości inwestycji roboty te wykonywane są w przeważającej większości przez podmioty mikro, tj. zatrudniające do 9 osób. W efekcie nawet na dużych budowach zapew - nienie jednolitych standardów bezpieczeństwa staje się wyzwaniem, ponieważ każdy z wykonawców odpowiada Wybrane nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli w całym sektorze budowlanym odsetek kontroli,w których badano zagadnienie i stwierdzono nieprawidłowości rusztowania praca na wysokości (bez rusztowań) organizacja i przygotowanie budowy A B C maszyny i urządzenia techniczne F przygotowanie do pracy G stanowiska pracy H urządzenia i instalacje elektryczne D roboty ziemne E ABCDEFGH 73 71 65 42 40 38 54 22 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 79 Program informacyjno-edukacyjny „Budowa. STOP wypadkom!” Program „Budowa. STOP wypadkom!” synergicznie uzupeł- nia działania kontrolno-nadzorcze w sektorze budownictwa. Jest ukierunkowany na zwiększanie wiedzy i świadomości uczestników procesu budowlanego w zakresie eliminowa - nia nieprawidłowości, mogących skutkować wypadkami przy pracy. Inspektorzy pracy przekazują osobom organi - zującym pracę i odpowiedzialnym za bhp wiedzę o zagro- żeniach na budowach i wskazują sposoby ich ograniczania. Dzięki propagowaniu informacji dotyczących organizowa - nia pracy w bezpieczny sposób i przestrzeganiu przyjętych rozwiązań – prawnych i wynikających ze stosowanych tech - nologii prac – dążymy do zmiany powszechnych niebez- piecznych metod pracy i upowszechniamy dobre praktyki. Podstawowym działaniem są szkolenia prowadzone dla pracodawców i przedsiębiorców branży budowlanej oraz osób zatrudnionych na budowach . Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom odbiorców, szkolenia najczęściej prowadzone są bezpośrednio na placach budowy, dzięki czemu obejmują możliwie największą liczbę zainteresowa - nych, a ich zakres tematyczny jest maksymalnie dostoso- wany do specyfiki i etapu konkretnej budowy. W całym kraju w 2025 r. inspektorzy pracy przeprowa - dzili 376 szkoleń. Zagadnienia ujęte w programie wynikały z potrzeb kierownictwa budowy oraz z wyników przeglądów stanowisk pracy dokonanych przez organy inspekcyjne. Uczestniczyło w nich prawie 6,6 tys. osób, w tym ponad 2,7 tys. pracowników, ponad 1,8 tys. pracodawców oraz 470 przedstawicieli służby bhp. Oprócz wiedzy przekaza - nej podczas szkoleń uczestnicy otrzymali pakiet wydaw- nictw specjalistycznych. Wśród odbiorców szkoleń uwzględniliśmy również stu - dentów i uczniów szkół o profilu budowlanym. W roku spra- wozdawczym przeszkoliliśmy ponad 1,5 tys. przyszłej kadry sektora budownictwa . Oprócz tego na uczelniach technicznych zorganizowaliśmy 21 konferencji i semina - riów, na których omówione zostały zagadnienia bezpośred- nio wpływające na poziom bezpieczeństwa na polskich placach budowy. Ciekawym przykładem działania ze śro - dowiskami naukowymi jest realizowany od 2015 r. program pn. „Akademia bezpieczeństwa w budownictwie” , skierowany do studentów ostatnich lat Wydziału Budow - nictwa i Nauk o Środowisku Politechniki Białostockiej, jak również współpraca z Politechniką Krakowską, pole - gająca na aktywnym uczestnictwie naszych ekspertów w „Dniach Lądowca” – cyklicznym wydarzeniu organizo- wanym przez samorząd studencki dla studentów Wydziału Inżynierii Lądowej. Doświadczenia 3-letniej „Strategii dla bezpieczeństwa w budownictwie” pokazały konieczność maksymalnego zaangażowania inwestorów i generalnych wykonawców w działania służące zapewnieniu wysokiego poziomu bez - pieczeństwa pracy na realizowanych inwestycjach budow- lanych. Dlatego w 2025 r. zorganizowaliśmy prawie 50 spotkań z ponad 60 inwestorami , których celem było – przy braku odpowiedniej legislacji – uczulić ich na konieczność zaplanowania odpowiednich środków finansowych na stworzenie na budowach bezpiecznych miejsc pracy, szczególnie przy zadaniach związanych z pracą na wysokości. Podczas realizacji programu „Budowa. STOP wypad - kom!” w okręgowych inspektoratach pracy podejmowano wiele różnorodnych działań promujących bezpieczeństwo na budowach, wśród których na uwagę zasługuje: 9udział ekspertów OIP w Katowicach w Targach Pracy 2025, które odbyły się na Wydziale Budownictwa Poli - techniki Śląskiej w Gliwicach; wydarzenie skierowane było do studentów i absolwentów kierunków technicz - nych, przede wszystkim budownictwa, ale także inży- nierii środowiska, architektury i elektrotechniki. Podczas wydarzenia inspektorzy pracy udzielali bezpłatnych porad dotyczących: prawa pracy, technicznego bezpieczeństwa pracy, prawidłowej organizacji budowy, zapewnienia nad - zoru i koordynacji prowadzonych prac oraz właściwego przygotowania pracowników do pracy na budowie; 9współpraca inspektorów pracy z Krakowa ze Społeczny - mi Inspektorami Pracy zrzeszonymi w Związku Zawodo- wym „Budowlani”, którzy na wniosek strony społecznej cyklicznie szkolą uczestników z zagadnień organizowania pracy w bezpieczny sposób; 9zorganizowanie konferencji pt. „Jak nisko nie upaść” w auli Wydziału Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowi - ska Politechniki Łódzkiej, dotyczącej zagrożeń podczas prac na wysokości i w wykopach; 9udział w Międzynarodowych Targach Budownictwa i Archi - tektury BUDMA 2025, na których zorganizowano konfe- rencję „Bezpieczna budowa – czy to możliwe?”, z udziałem parlamentarzystów i kierownictwa targów, na której omó - wiono podstawowe problemy z zapewnieniem bezpie- czeństwa pracy na polskich budowach, przedstawiono dobre praktyki dotyczące zarówno prowadzenia kontroli, jak i realizacji samej inwestycji budowlanej, a także nowo - czesne rozwiązania techniczne w indywidualnym sprzęcie chroniącym przed upadkiem z wysokości. Na stoisku Pań - stwowej Inspekcji Pracy przygotowano bezpłatne porady z prawa pracy, w tym bhp i legalności zatrudnienia oraz wydawnictwa dotyczące branży budowlanej, a podczas otwarcia targów Główny Inspektor Pracy wręczył nagrody w konkursie PIP „Buduj bezpiecznie”. W maju 2025 r. odbył się w całej Polsce 12. Tydzień Bezpieczeństwa pod hasłem „Bezpieczeństwo. Tu nie ma miejsca na iluzję”. Jest to wspólne przedsięwzięcie Państwowej Inspekcji Pracy i 17 firm będących sygnatariu - szami Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budownictwie, choć z roku na rok rośnie zainteresowanie tym wydarze - niem także wśród firm niezrzeszonych. Inspektorzy pracy – specjaliści z zakresu budownictwa – prowadzili szkolenia, prelekcje oraz wykłady dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na wybranych budowach. Tematyka szkoleń doty - czyła odpowiedzialności za stan bezpieczeństwa i higie- ny pracy, koordynacji robót budowlanych oraz sposobu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 80 ROZDZIAŁ 6 zabezpieczenia prac budowlanych, a także skutków i przy- czyn zaistniałych dotychczas wypadków w budownictwie. Podczas Tygodnia Bezpieczeństwa przeprowadziliśmy łącznie 119 szkoleń, w których udział wzięło pra- wie 1,8 tys. uczestników. W wydarzeniu wzięło udział 628 firm budowlanych. W trakcie Tygodnia miały miej- sce pokazy bezpiecznego montażu rusztowań, symulacje upadku z wysokości oraz pokazy ratownictwa pożarowego i medycznego. We wszystkich inicjatywach prewencyjno – promocyj - nych, przygotowanych przez Państwową Inspekcję Pra- cy w 2025 r. uczestniczyło prawie 8,5 tys. osób, w tym prawie 3,1 tys. pracowników, ponad 2,3 tys. pracodawców oraz 580 przedstawicieli służby bhp. Zorganizowaliśmy 46 punktów informacyjnych, w których inspektorzy pra- cy udzielali porad prawnych i technicznych. Oprócz wiedzy uczestnicy otrzymali pakiet wydawnictw specjalistycznych. W sumie w 2025 r. do odbiorców Programu trafiło ponad 16 tys. egzemplarzy poradników, ulotek i kart pracy , część z nich w języku ukraińskim. W każdym okręgowym inspektoracie pracy interesariu - sze poprawy poziomu bezpieczeństwa pracy na polskich budowach działają w Wojewódzkich Radach do spraw Bezpieczeństwa Pracy w Budownictwie. Spotkania odby - wają się przynajmniej raz w roku, a wymiana doświad- czeń i efektów działań instytucji, urzędów i stowarzyszeń pozwala omawiać lokalne problemy sektora budowlanego i planować wspólne działania służące wzrostowi poziomu bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób aktywnych zawodowo w budownictwie. Dotarcie do maksymalnie możliwej liczby odbiorców było możliwe dzięki współpracy z Polską Izbą Inżynierów Budownictwa, Polskim Związkiem Inżynierów i Techników Budownictwa, Polskim Stowarzyszeniem Dekarzy, Izbą Architektów RP, placówkami edukacyjnymi oraz innymi insty - tucjami i podmiotami działającymi w sektorze budownictwa. W związku z realizacją Programu w mediach ukazało się 526 informacji – 18 wywiadów i programów w tele- wizjach regionalnych, 20 audycji radiowych i 488 donie- sień na portalach internetowych. Podsumowując realizację programu informacyjno-edu- kacyjnego „Budowa. STOP wypadkom!” należy podkre- ślić, że po zakończeniu kampanii prowadzonej w latach 2022-2024 działalność szkoleniowa i doradcza prowa- dzona przez inspektorów pracy stanowi kwintesencję naszych działań pozakontrolnych w sektorze budowla - nym. Są to działania adekwatne do potrzeb i problemów z zakresu bezpiecznych i zdrowych miejsc pracy na pol - skich budowach. Braki wiedzy i świadomości zagrożeń wypadkowych powstających na różnych etapach procesu budowlanego przekładają się na statystyki wypadkowe i liczbę stwierdzanych nieprawidłowości podczas kontroli placów budowy. Kontrola ma na celu stwierdzenie uchy - bień w przestrzeganiu obowiązujących przepisów i sko- rygowanie ich w wyniku wydanych środków prawnych. Pomimo porad udzielanych w trakcie kontroli dopiero działania edukacyjne, prowadzone zarówno dla uczest - ników procesów budowlanych, jak i uczniów i studen- tów mają szansę zbudować świadomość konieczności uwzględniania zagadnień bhp w codziennym funkcjono - waniu placu budowy – od jej przygotowania do momentu zakończenia procesu inwestycyjnego. Dlatego najwięcej szkoleń odbywa się na budowach, a inspektorzy pracy wspierani są wiedzą przez partnerów merytorycznych – inspektorów Nadzoru Budowlanego, Urzędu Dozoru Technicznego i przedstawicieli Porozumienia dla Bezpie - czeństwa w Budownictwie, a w budowaniu świadomości konsekwencji zaniedbań w obszarze bhp pomagają poka - zy ratownictwa Straży Pożarnej i udzielania pierwszej pomocy przez przedstawicieli Ratownictwa Medycznego. 6.2. Górnictwo – ograniczanie zagrożeń wypadkowych i ocena przestrzegania prawa pracy w sektorze górnictwa podziemnego i odkrywkowego Podziemne zakłady górnicze W podziemnych zakładach górniczych inspektorzy pra- cy przeprowadzili 19 kontroli w 19 kopalniach i firmach świadczących usługi dla górnictwa. W podmiotach tych zatrudnionych było 39,2 tys. osób, w tym 38,6 tys. na pod - stawie stosunku pracy. Kontrolą objęto zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące: przygotowania pracowników do pracy, oceny ryzyka zawodowego, nadzoru nad warunkami pracy, środków ochrony indywidualnej i odzieży roboczej, wypad - ków przy pracy oraz przepisów i zasad bhp na stanowiskach pracy. Przedmiotem kontroli było również sprawdzenie sta - nu przestrzegania przepisów prawa pracy dotyczących czasu pracy i wynagrodzeń w zakładach górniczych oraz w firmach świadczących usługi dla górnictwa. Diagnoza W kontrolowanych podziemnych zakładach górniczych w latach 2022-2024 wydarzyło się 1907 wypadków przy pracy , w których 6 osób odniosło ciężkie obrażenia ciała, a 4 osoby poniosły śmierć. Nieprawidłowości w ustalaniu okoliczności wypadków wystąpiły w 4 zakładach (4% analizowanych dokumen - tacji), natomiast w ustalaniu przyczyn – w 12 zakła- dach (13% analizowanych dokumentacji). W praktyce Ewakuacja operatora żurawia na jednej z budów w trakcie Tygodnia Bezpieczeństwa (OIP w Kielcach) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 81 oznaczało to m.in. nieustalenie wszystkich przyczyn zdarzeń, sprowadzanie przyczyn do zachowań pra - cownika bez pełnego uwzględnienia czynników tech- nicznych i organizacyjnych, a także błędną kwalifikację prawną zdarzeń, w tym przypadki nieuznawania wypad - ku za wypadek przy pracy mimo spełnienia przesłanek. Stwierdzano również praktykę niezasadnego przypi - sywania poszkodowanym wyłącznej winy za wypadek, co mogło ograniczać ich uprawnienia. W 4 zakładach wykazano ponadto nieprawidłowości w określaniu w pro - tokołach środków i wniosków profilaktycznych – często były one nieadekwatne do ustalonych przyczyn i miały charakter doraźny, zamiast obejmować działania tech - niczne i organizacyjne eliminujące źródło zagrożenia. Nieprawidłowości związane z aktualizacją oceny ryzyka zawodowego po wypadku stwierdzono w 2 zakładach. Największa skala nieprawidłowości dotyczyła sta- nu dróg przewozowych, dróg dojścia do stanowisk pracy oraz przejść na stanowiska pracy – uchybie- nia stwierdzono w 13 zakładach. Typowe problemy obejmowały: nierówności spągu na drogach dojazdo - wych i przejściach dla ludzi, zastawianie ciągów komu- nikacyjnych materiałami, rurami i kablami, niedbałe Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli podziemnych zakładów górniczych w latach 2024-2025 A B C D E F stan dróg przewozowych, dróg dojścia do stanowisk pracy, oraz przejść na stanowiska pracy stan techniczny maszyn i urządzeń górniczych stan zabezpieczeń stropów i ociosów wyrobisk górniczych oświetlenie stanowisk pracy pod ziemią stan techniczny przenośników i ich systemów zabezpieczeń stan techniczny urządzeń i instalacji energetycznych 2025 2024 15 ABCDEF liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 17 13 16 13 14 12 14 8 12 6 11 8 składowanie elementów w bezpośrednim sąsiedztwie tras przejść, a także niezachowanie wymaganej skrajni przejść, co ograniczało swobodne i bezpieczne prze - mieszczanie się załogi. W 13 zakładach ujawniono nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego podziemnych maszyn i urządzeń górniczych . Do najpoważniejszych należało dopusz- czanie do pracy maszyn bez spełnienia podstawowych warunków bezpiecznej eksploatacji, w tym brak wymaga - nych zabezpieczeń stabilizujących w trakcie wykonywania czynności technologicznych (maszyny wiertniczo-kotwią - cej), a także użytkowanie sprzętu ze znaczącymi usterkami. Stwierdzano przypadki uszkodzeń lub niesprawnych ele - mentów wpływających bezpośrednio na bezpieczeństwo obsługi, takich jak wyłączniki bezpieczeństwa, elementy sterownicze, wyposażenie kabin operatorów, a także braki lub niesprawne oświetlenie maszyn. Szczególnie niepokojące były ustalenia dotyczące zabezpieczenia stropów i ociosów wyrobisk górni- czych – nieprawidłowości stwierdzono aż w 12 zakładach. Ujawniano prowadzenie robót przy niepełnym zabezpie - czeniu stropu, brak obudowy tymczasowej na niezabez- pieczonych odcinkach, pozostawianie pustych przestrzeni między elementami obudowy a górotworem, brak szczel - nego wypełnienia i wykładki oraz brak opinki. Stwierdza- no również wykonywanie obudowy w sposób niezgodny z przyjętą technologią, co pogarszało współpracę obudowy z górotworem i zwiększało ryzyko opadu skał do przestrze - ni roboczej. Do rażących przykładów nieprawidłowości należały sytuacje wymagające wstrzymania robót z uwa - gi na bezpośrednie zagrożenie opadem skał stropowych na pracowników, a także przypadki niesprawnych zabez - pieczeń w rejonach ścian wydobywczych, gdzie ujawniono liczne niesprawne osłony czoła ściany w wielu sekcjach obudowy zmechanizowanej, co groziło niekontrolowanym odspojeniem brył urobku i przygnieceniem pracowników przemieszczających się w przejściu. W 10 zakładach stwierdzono brak zapewnienia ładu i porządku w rejonie stanowisk pracy . Ujawniano poroz- rzucane i niedbale składowane materiały, nagromadze- nie urobku w rejonach urządzeń, składowanie elementów maszyn i materiałów w sposób grożący przemieszczeniem lub utratą stabilności, a także sytuacje, w których pojem - niki z olejem były przechowywane w sposób narażają- cy je na uszkodzenia mechaniczne i zanieczyszczający stanowisko pracy. W rejonach postoju i parkowania maszyn występowały uchybienia porządkowe, w tym pozostawianie materiałów łatwopalnych, co pogarszało stan bezpieczeń - stwa, w tym przeciwpożarowego. Nieprawidłowości w stanie technicznym urządzeń i instalacji elektrycznych stwierdzono w 8 zakładach. Dotyczyły one m.in.: niewłaściwego utrzymania rejonów rozdzielnic elektrycznych (utrudnione dojścia, nagroma - dzenie urobku), braku właściwego przygotowania ociosów i stropu w ich sąsiedztwie, a także prowadzenia i układa - nia przewodów w sposób narażający je na uszkodzenia mechaniczne, w tym pozostawianie przewodów bezpośred - nio na spągu. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 82 ROZDZIAŁ 6 W 6 zakładach odnotowano nieprawidłowości dotyczą- ce stanu technicznego przenośników taśmowych. Obejmowały one uchybienia w rozwiązaniach bezpieczeń - stwa, w tym nieprawidłowości związane z elementami awa- ryjnego zatrzymania (brak lub nieprawidłowy montaż linek awaryjnego zatrzymania). W rejonach urządzeń transpor - towych ujawniano także uchybienia dotyczące zabezpie- czeń przeciwpożarowych, w tym niewłaściwe usytuowanie lub zabudowę agregatu gaśniczego. W 8 zakładach stwierdzono nieprawidłowości w zakre - sie oświetlenia stanowisk pracy pod ziemią, w tym brak lub niesprawne oświetlenie w miejscach postoju maszyn oraz uszkodzenia elementów oświetleniowych sprzę - tu, co ograniczało widoczność. Z analizy zagadnień ochrony radiologicznej pra- cowników narażonych na radon w miejscu pracy wyni- ka, że w kontrolowanych podmiotach nie występuje narażenie na otrzymanie dawki skutecznej (efektywnej) powyżej 1 mSv rocznie. Wszystkie miejsca sklasyfikowa - no jako miejsca bez zagrożenia. W dwóch zakładach nie poinformowano pracowników o aktualnych wynikach badań i pomiarów poziomu stężenia energii potencjalnej alfa krót - kożyciowych produktów rozpadu radonu. Kontrole zagadnień z zakresu prawnej ochrony pra- cy w podziemnych zakładach górniczych ujawniły szereg naruszeń przepisów dotyczących czasu pracy i zasad rekompensaty za pracę nadliczbową. Wybrane nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stwierdzone w podziemnych zakładach górniczych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Niezapewnienie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym874 Niezapewnienie odpowiedniego 11 godzinnego odpoczynku dobowego664 Naruszenie zakazu zatrudniania pracowników świadczących pracę na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia (NDS, NDN) w godzinach nadliczbowych z uwagi na szczególne potrzeby pracodawcy 736 Niezapewnienie odpowiedniego 35 godzinnego odpoczynku tygodniowego867 Niezapewnienie odpoczynku tygodniowego w przypadku zmiany pory wykonywania pracy w związku z przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy - min. 24 godziny 98- Niezapewnienie przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy622 Nieprawidłowa rekompensata z tytułu przekroczenia normy dobowej - brak wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych 223 Nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy223 Najpoważniejsze naruszenia dotyczyły przede wszyst- kim nieprzestrzegania zasad udzielania wymaganego odpoczynku (głównie tygodniowego, ale także dobowe - go), co negatywnie wpływa zarówno na bezpieczeństwo pracowników, jak i na właściwą organizację pracy. Dodat - kowo, wysoka liczba przypadków pracy nadliczbowej w warunkach przekroczeń NDS/NDN wskazuje na ryzyko pogorszenia stanu zdrowia pracowników oraz narażenie ich na działanie czynników szkodliwych ponad dopuszczal - ne limity. Pomimo występowania obszarów o mniejszej skali naru - szeń (np. w zakresie obejmującym obowiązek zapewnienia przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pra - cy czy prowadzenia ewidencji czasu pracy) nie zaobserwo- wano trwałej poprawy w stosunku do lat ubiegłych. Nieprawidłowości w zakresie wypłaty dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych wskazują natomiast na koniecz - ność wzmocnienia nadzoru nad prawidłowym naliczaniem i realizacją świadczeń pracowniczych. Kopalnie odkrywkowe Celem kontroli było sprawdzenie przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących bezpieczeń - stwa i higieny pracy podczas wydobycia, transportu i prze- róbki kopalin w odkrywkowych zakładach górniczych. Kontrole obejmowały w szczególności zagadnienia związane z: przygotowaniem pracowników do pracy, oce - ną ryzyka zawodowego, warunkami środowiska pracy, stosowaniem środków ochrony indywidualnej, stanem tech - nicznym maszyn i urządzeń, organizacją transportu oraz funkcjonowaniem nadzoru nad warunkami pracy. W zakre - sie prawnej ochrony pracy kontrolą objęto zagadnienia dotyczące czasu pracy i wynagrodzeń. Przeprowadzono 90 kontroli w 88 podmiotach, w których świadczyło pracę 6,9 tys. osób, w tym 6,3 tys. osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Były to mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 9 pra- cowników (prawie jedna trzecia), małe zakłady zatrud- niające od 10 do 49 pracowników (niemal połowa), SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 83 średnie zatrudniające od 50 do 249 (16%) oraz duże zakłady zatrudniające od 250 pracowników (3%). Diagnoza Największą skalę nieprawidłowości stwierdzono w obsza- rze technicznego bezpieczeństwa pracy. Nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego przenośników taśmo- wych stwierdzono w 53% zakładów. W trakcie kontroli ujawniono m.in. eksploatację przenośnika taśmowego nie - wyposażonego w urządzenie ochronne zabezpieczające strefę niebezpieczną w miejscu nabiegu taśmy na bęben napinający, eksploatację przenośnika bez osłon przy bęb - nie napędowym oraz silnik elektryczny z uszkodzonym przewodem zasilającym. Stwierdzono także wykonanie otworów w osłonach przenośników w celu umożliwienia smarowania elementów napędowych bez konieczności ich demontażu. Ujawniono również przypadki eksploata - cji przenośników taśmowych z uszkodzonymi elementami konstrukcyjnymi podpór, brak krążników prowadzących taśmę transportową oraz brak zabezpieczenia przejść pod przenośnikami przed spadającym materiałem. Nieprawidłowości dotyczące maszyn i urządzeń do segregacji i rozdrabniania kopaliny stwierdzono w 36% zakładów. Kontrole wykazały m.in. eksploatację urządzeń technologicznych bez wymaganych osłon ele - mentów napędowych oraz brak właściwego utrzymania urządzeń sterowniczych. Ujawniono również przypadki demontażu osłon przenośników taśmowych, które były przechowywane na konstrukcji maszyny, zamiast być zamontowane w miejscu pracy urządzenia. Nieprawidłowości w zakresie maszyn urabiających, ładujących i zwałujących stwierdzono w 27% zakła- dów. Dotyczyły one m.in.: niesprawnych urządzeń sygna- lizacyjnych w koparkach, niesprawnego oświetlenia w kabinie koparki, prowizorycznym zabezpieczeniu pomo - stu części rufowej pogłębiarki przed możliwością wpadnię- cia do wody oraz niewłaściwego wykonywania czynności obsługowo-konserwacyjnych. Nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego transportu kołowego stwierdzono w 8% zakładów. Dotyczyły one przede wszystkim niewłaściwego ozna - kowania dróg transportowych oraz uchybień w organiza- cji ruchu pojazdów technologicznych na terenie zakładu. W jednym z zakładów nie oznakowano znakiem ograni - czenia prędkości drogi prowadzącej do zakładu przerób- czego, na której odbywał się intensywny ruch pojazdów transportujących kruszywo. Nieprawidłowości w zakresie oznakowania i zabez- pieczenia miejsc niebezpiecznych na terenie zakładów górniczych stwierdzono w 35% zakładów. W wielu przy - padkach brakowało oznakowania dróg wewnątrzzakłado- wych oraz znaków ograniczenia prędkości. Stwierdzano także brak oznakowania stref zagrożenia przy wyrobiskach oraz brak oznaczeń elementów konstrukcyjnych znajdują - cych się w ciągach komunikacyjnych. Nieprawidłowości dotyczące instalacji i urządzeń energetycznych stwierdzono w 22% zakładów – w zakre- sie zapewnienia właściwej ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym, a w 17% zakładów w zakresie wykonywania pomiarów potwierdzających skuteczność tej ochrony. W trakcie kontroli ujawniano m.in. brak zabez - pieczenia rozdzielnic elektrycznych przed dostępem osób nieuprawnionych oraz brak opisów zabezpieczeń instalacji elektrycznej, braki w utrzymaniu osprzętu elektrycznego w odpowiednim stanie, w tym brak wymaganego stopnia ochrony gniazd wtykowych. Kontrole wykazały również liczne nieprawidłowości w zakresie występowania czynników szkodliwych w środowisku pracy . W 19% zakładów pracodawcy nie wskazali wszystkich czynników szkodliwych występują - cych na stanowiskach pracy, natomiast w 41% zakładów nie wykonywano wymaganych badań i pomiarów tych czynników. Najczęściej dotyczyło to braku pomiarów hała - su, zapylenia powietrza oraz drgań mechanicznych. Istotnym problemem była również niewłaściwa reali - zacja obowiązków związanych z oceną ryzyka zawo- dowego. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w 32% zakładów. W zakresie informowania pracowników o ryzyku zawodowym nieprawidłowości dotyczyły 12% pra - cowników. Polegały one przede wszystkim na braku spo- rządzenia oceny ryzyka zawodowego dla niektórych stanowisk pracy lub nieuwzględnienia w ocenie wszyst - kich zagrożeń występujących podczas wykonywania pra- cy. W jednym z zakładów nie sporządzono oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska operatora urządzeń sortują - cych i kruszących, a także dla stanowiska obsługi refulera nie uwzględniono zagrożenia utonięciem, mimo że praca była wykonywana na urządzeniu pływającym. Nieprawidłowości w zakresie organizacji służby bez- pieczeństwa i higieny pracy stwierdzono w 13% zakła- dów, przy czym w 9% zakładów stwierdzono brak właściwej Nieprawidłowości w zakresie BHP stwierdzone podczas kontroli odkrywkowych zakładów górniczych w latach 2023-2025 27 28 69 37 30 26 62 44 36 35 22 27 53 20 18 2024 2023 2025 41 zabezpieczenie, oznakowanie miejsc niebezpiecznych na terenie zakładu górniczego stan techniczny maszyn i urządzeń do transportu kopaliny (przenośników taśmowych) stan techniczny maszyn i urządzeń urabiających, ładujących i zwałujących stan techniczny maszyn i urządzeń do segregacji i rozdrabniania kopaliny niewłaściwa eksploatacja urządzeń i instalacji energetycznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia 41 30 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 84 ROZDZIAŁ 6 organizacji tej służby. W 24% zakładów nie sporządzano wymaganych analiz stanu bezpieczeństwa i higieny pracy. Kontrole w obszarze prawnej ochrony pracy obej- mowały w szczególności ocenę przestrzegania prze - pisów o czasie pracy, wynagrodzeniach i innych świadczeniach ze stosunku pracy, a także dotyczących prowadzenia dokumentacji pracowniczej i udzielania urlo- pów wypoczynkowych. Poziom przestrzegania przepisów prawa pracy w kon - trolowanych zakładach pozostaje zbliżony do wyników z lat poprzednich. W zdecydowanej większości skontrolowanych podmiotów nie stwierdzono rażących naruszeń przepisów Wybrane nieprawidłowości dotyczące czasu pracy stwierdzone podczas kontroli odkrywkowych zakładów górniczych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Niezapewnienie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym657 Niezapewnienie odpowiedniego 11 godzinnego odpoczynku dobowego532 Niezapewnienie odpowiedniego 35 godzinnego odpoczynku tygodniowego11- Niezapewnienie odpoczynku tygodniowego w przypadku zmiany pory wykonywania pracy w związku z przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy - min. 24 godziny 1-- Nieprawidłowa rekompensata z tytułu przekroczenia normy dobowej - brak wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych 211 Nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy151020 prawa pracy. Ujawnione uchybienia miały charakter jed- nostkowy i dotyczyły głównie niewłaściwego prowadzenia ewidencji czasu pracy (w tym braku informacji o godzinie rozpoczęcia i zakończenia pracy) oraz nieprzestrzegania zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w poje - dynczych okresach rozliczeniowych. Wnioski Główne przyczyny stwierdzonych nieprawidłowości w pod- ziemnych zakładach górniczych mają charakter systemo- wy. Należą do nich: prowadzenie robót w coraz trudniejszych warunkach geologiczno-górniczych i na większych głęboko - ściach, rosnące zagrożenia naturalne, długie i rozbudowane drogi dojścia i transportu przy jednoczesnym zmniejszaniu zatrudnienia, agresywne środowisko pracy przyspieszające zużycie maszyn i elementów infrastruktury. Kluczową rolę odgrywa także czynnik organizacyjny i ludzki: niedostatecz - na wiedza i umiejętności części pracowników oraz dozoru, rutynowość działań, tolerowanie odstępstw od przepisów, niewłaściwa organizacja pracy wynikająca z pośpiechu i nie - doborów kadrowych, a także niedostateczna komunikacja w strukturach organizacyjnych. Wnioski z diagnozy wskazują na konieczność utrzyma - nia priorytetu działań kontrolno-nadzorczych w obszarze technicznego bezpieczeństwa pracy, w szczególności: zabezpieczenia stropów i ociosów, stanu wyrobisk i dróg komunikacyjnych, organizacji stanowisk pracy oraz stanu technicznego maszyn, urządzeń i instalacji podziemnej infrastruktury technicznej. Skala uchybień w tych obsza - rach generuje najwyższe ryzyko wypadkowe. Szczególnego wzmocnienia wymagają postępowania powypadkowe. Ujawnione uchybienia w ustalaniu okolicz - ności i przyczyn wypadków przy pracy, a także w doborze wniosków profilaktycznych, ograniczają realną możliwość zapobiegania zdarzeniom w przyszłości. Przeprowadzone kontrole w odkrywkowych zakła- dach górniczych wykazały, że stan przestrzegania prze- pisów bezpieczeństwa i higieny pracy, wymaga dalszej poprawy, dlatego zasadne jest kontynuowanie komplekso - wych kontroli, a także prowadzenie działań informacyjnych i szkoleniowych skierowanych do pracodawców oraz osób dozoru. Największa liczba nieprawidłowości, stwarzają - cych bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia, dotyczy- ła eksploatacji maszyn i urządzeń technologicznych bez wymaganych zabezpieczeń. Najbardziej widocznym problemem jest brak właściwe- go nadzoru nad stanem technicznym maszyn i urzą- dzeń, co powoduje, że do pracy dopuszczane są środki techniczne niespełniające minimalnych wymagań bezpie - czeństwa. Braki kompetencyjne przekładają się na błędne decyzje, tolerowanie nieprawidłowości oraz brak skutecz - nego reagowania na zagrożenia. W części przypadków naruszenia przepisów były efektem rutyny zawodowej oraz przyzwolenia na odstępstwa od zasad bezpieczeństwa przez osoby nadzorujące pracę, co prowadzi do utrwalania niewłaściwych praktyk i osłabienia kultury bezpieczeństwa. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 85 6.3. Wymagania bezpieczeństwa w zakresie eksploatacji kogeneracyjnych źródeł wytwórczych pracujących na system dystrybucji energii elektrycznej Zakres kontroli Kontrole przeprowadzono w 34 podmiotach prowa- dzących eksploatację kogeneracyjnych źródeł wytwór- czych, z których moc jest wyprowadzana do systemu dystrybucji energii elektrycznej. Celem tych działań było sprawdzenie wymagań bezpieczeństwa w zakresie prowa - dzenia eksploatacji wskazanych urządzeń energetycznych z uwzględnieniem zagrożeń związanych z możliwością występowania pożarów lub wybuchów na ścieżce gazowej silników kogeneracyjnych oraz porażeń i zwarć łukowych w układzie generatorów, a także urządzeń elektroenerge - tycznych. W przypadku silników zasilanych biogazem lub metanem, dokonano również oceny zagrożenia pożaro - wo-wybuchowego w układach wytwarzania biogazu oraz w stacjach odzysku metanu. W ramach kontroli w powyż - szym zakresie oceniono także zasady organizacji prac eksploatacyjnych, pomocniczych oraz specjalistycznych prac serwisowych w spółkach z obszaru wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej po nowelizacji ustawy Prawo energetyczne . Uwzględniono przy tym zmiany w zasadach organizacji prac wynikające z wejścia w życie rozporządzenia Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych oraz rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posia- dania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploata- cją urządzeń, instalacji i sieci . Kontrolowane podmioty zatrudniały łącznie ponad 7 tys. pracowników, z czego 99% na podstawie stosunku pracy. Kontrolami objęto głównie spółki średniej wielkości, zatrudniające od 50 do 249 pracowników (38%) i duże zakłady z sektora energetycznego zatrudniające powyżej 250 osób (26%). Diagnoza Powtarzalną nieprawidłowością, w dziesięciu skontro- lowanych zakładach, okazały się błędy w dokumen- tach zabezpieczenia przed wybuchem, wynikające z niewystarczającego sprecyzowania parametrów tech - nicznych. W dokumentacji tej nie określono w sposób jednoznaczny cech ochronnych urządzeń elektrycznych pracujących w strefach zagrożenia wybuchem układów kogeneracyjnych, co stanowi naruszenie wymogów zawar - tych w polskiej normie PN-EN 60079-0. Błędy te przełożyły się bezpośrednio na wadliwą treść instrukcji eksploatacji urządzeń energetycznych w układach kogeneracyjnych spalających paliwa gazowe. W dwudziestu dwóch skon - trolowanych zakładach dokumentacja ta nie spełniała wymogów formalnych określonych w § 4 ust. 1 rozporzą- dzenia Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r . Główne uchybienia polegały na pominięciu terminów oraz zakre - sów szczegółowych przeglądów urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym, a także badań ciągłości połączeń wyrównawczych na ścieżkach gazowych, których realiza - cja powinna odpowiadać warunkom technicznym polskiej normy PN-E-05204:1994 dotyczącej ochrony przed elek - trycznością statyczną. Ponadto w instrukcjach eksploatacji źródeł kogeneracyjnych zabrakło procedur regulujących zasady napraw oraz demontażu aparatury energetycznej pracującej w strefach zagrożenia wybuchem. W szesnastu skontrolowanych zakładach inspekto - rzy zidentyfikowali istotny problem interpretacyjny, który bierze swój początek w niejednoznacznej konstrukcji przepisów rozporządzenia Ministra Klimatu i Środo- wiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, insta- lacji i sieci . Trudność dotyczy precyzyjnego określenia zakresu uprawnień niezbędnych do obsługi zespołów sprężarkowych paliw gazowych, w tym gazu ziemnego oraz biogazu, osadzonych w ciągach technologicznych kogeneracyjnych źródeł wytwórczych. Wspomniane roz - porządzenie nie wymienia bowiem tych specyficznych urządzeń w sposób bezpośredni w żadnej z kluczowych kategorii klasyfikacyjnych: nie zostały one ujęte w grupie 2, obejmującej m.in. układy sprężania powietrza i gazów technicznych, ani w grupie 3, dedykowanej stricte paliwom gazowym. Taki stan legislacyjny powoduje, że przypisa - nie odpowiednich kwalifikacji personelu do obsługi tych konkretnych instalacji opiera się na wnioskowaniu pośred - nim, co w praktyce nadzorczej i eksploatacyjnej generuje rozbieżności oraz niepewność co do zakresu wymaga - nych dokumentów potwierdzających uprawnienia. Brak literalnego wskazania zespołów sprężarkowych paliw gazowych w wykazie urządzeń podlegających obowiąz - kowi potwierdzania kwalifikacji sprawia, że podmioty sektora energetycznego zmagają się z wyzwaniem właściwej oceny kompetencji pracowników , co może rzutować na jednolitość stosowania standardów bezpie - czeństwa w obrębie całego kraju. Wnioski Analiza wyników kontroli wskazuje na potrzebę wystąpie- nia Głównego Inspektora Pracy do właściwego ministra o wydanie jednoznacznej interpretacji przepisów w zakresie kwalifikacji wymaganych przy obsłudze zespołów sprężarkowych paliw gazowych. Uzyskanie wiążącego stanowiska jest niezbędne dla zapewnienia spójności działań inspekcyjnych oraz wyeliminowania niepewności podmiotów eksploatujących instalacje koge - neracyjne co do sposobu certyfikacji personelu. Jasne określenie wymagań w tym zakresie pozwoli na zharmo - nizowanie wymogów bezpieczeństwa pracy z realiami technologicznymi współczesnych systemów energetycz - nych. Wyeliminowanie tych niejasności stanowi warunek konieczny dla skutecznego egzekwowania przepisów bhp oraz zapobiegania sytuacjom, w których obsługa klu - czowych elementów infrastruktury gazowej mogłaby być powierzona osobom bez właściwie udokumentowanych kompetencji. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 86 ROZDZIAŁ 6 6.4. Rolnictwo – ograniczanie zagrożeń chorobowych i wypadkowych w zakładach rolnych Od 2025 r. państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polska, zostały zobowiązane do wdrożenia mechanizmu warunkowości społecznej w systemach płatności bezpośrednich . Rozwiązanie to uzależnia uzyskanie wsparcia finansowego od przestrzegania przez przed - siębiorców rolnych przepisów prawa pracy oraz prze- pisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Celem nowych regulacji jest zmotywowanie przedsiębiorców rol - nych do stałej poprawy warunków pracy. Realizując zadania wynikające z ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 –2027, Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła w 2025 r. 80 kontroli na terenie całego kraju. Działania objęły podmioty prowadzące działalność rolniczą (praco - dawców oraz inne jednostki organizacyjne), które w roku poprzednim ubiegały się o pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Łącznie w poddanych ocenie warunkowości społecznej zakładach zatrudnionych było ponad 2,5 tys. osób, z czego 91% pracowało na podstawie umowy o pracę. Pod wzglę - dem wielkości dominowały: −zakłady małe (10-49 pracowników) – 47% kontrolowa - nych podmiotów; −mikroprzedsiębiorstwa (do 9 pracowników) – 32%. W wyniku przeprowadzonych czynności wobec 16 pod - miotów inspektorzy pracy uregulowali nieprawidłowości w zakresie bhp w związku ze stwierdzeniem naruszeń określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Roz- woju Wsi z dnia 14 sierpnia 2025 r. (Dz.U. poz. 1150 z późn. zm.). Najczęściej ujawniane naruszenia (niezgodności z wymo - gami warunkowości) dotyczyły braku zapobiegania zagro- żeniom zawodowym, niewłaściwej organizacji pracy oraz niestosowania koniecznych środków profilaktycznych. Odno - towano nieprawidłowości dotyczące braku zabezpieczenia miejsc niebezpiecznych na terenie gospodarstw, takich jak kanały gnojowe, otwory technologiczne czy laguny. Natomiast wśród powtarzających się nieprawidłowości wskazano: −nieprzeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego lub nie - zapoznanie pracowników z jej wynikami; −nieinformowanie pracowników o istniejących zagroże - niach (w tym o ryzyku przed którym chronią środki ochro- ny indywidualnej) oraz o zasadach ich stosowania; −niezapewnienie pracownikom dostępu do instrukcji obsługi maszyn, zawierających informacje o warunkach użytkowania, sytuacjach nietypowych oraz zasadach bez - piecznej eksploatacji. W zakresie prawa pracy podlegającego ocenie warunkowości społecznej najwięcej nieprawidłowości dotyczyło niepoinformowania pracowników (w formie papie - rowej lub elektronicznej) o warunkach zatrudnienia w ciągu 7 dni od nawiązania stosunku pracy. Uchybienie to ujawnio - no w 6 podmiotach. W pozostałych przypadkach inspektorzy pracy stwier- dzili niezgodności związane z: −brakami formalnymi w treści umów o pracę; −zawieraniem umów na okres próbny z naruszeniem limi - tów czasowych; −brakiem ustalenia systemów i rozkładów czasu pracy. Niezależnie od kontroli warunkowości społecznej w rol- nictwie, działania Państwowej Inspekcji Pracy w tej bran- ży w dalszym ciągu koncentrują się na eliminacji zagrożeń wypadkowych i chorobowych występujących w środowi - sku pracy. W tym zakresie w 2025 r. przeprowadzono 176 kontroli . W poddanych kontroli zakładach zatrudnionych było ponad 4,7 tys. osób, z czego nieco ponad połowa (55%) pracowała na podstawie umowy o pracę. W strukturze kontrolowanych podmiotów przeważały mikroprzedsiębiorstwa (do 9 pracowników), które stanowi - ły 57% ogółu. Z kolei małe zakłady (10–49 pracowników) stanowiły 33%. W odróżnieniu od podmiotów typowanych do kontro - li przez ARiMR (w ramach warunkowości społecznej), zakłady poddane tym kontrolom zostały wybrane przez okręgowe inspektoraty pracy na podstawie analizy ryzyka wystąpienia zdarzeń niebezpiecznych. W wyniku przeprowadzonych działań inspektorzy pra - cy skontrolowali 575 maszyn i urządzeń, stwierdzając, że 13% z nich nie spełnia norm bezpieczeństwa. Do najczęst - szych uchybień pod kątem zagrożeń zawodowych należały: −brak skutecznych osłon wałów przegubowo-teleskopowych w maszynach napędzanych z WOM (wał odbioru mocy); −nieprawidłowe zabezpieczenie przekładni pasowych oraz zębatych; −brak oznakowania elementów sterujących; −brak instrukcji bezpiecznej obsługi maszyn i urządzeń technicznych. Innym częstym zagrożeniem, które wyeliminowali inspektorzy, był brak lub niewłaściwe zabezpieczenie miejsc niebezpiecznych , stwarzających ryzyko upad- ku lub uderzenia o elementy wyposażenia technicznego. Nieprawidłowość ta wystąpiła w 33% zakładów i dotyczyła m.in. braku balustrad ochronnych przy ciągach technolo- gicznych w bazach suszarniczo-magazynowych, nie- zabezpieczonych kanałów przenośników oraz otwartych zbiorników na odchody zwierzęce. W zakresie prawnej ochrony pracy największy pro- blem dotyczył rzetelności w prowadzeniu dokumentacji pracowniczej, w szczególności akt osobowych (38% zakła - dów), przekazywania informacji o warunkach zatrudnienia (25% zakładów) oraz błędów w prowadzeniu ewidencji cza - su pracy (11% zakładów). Należy podkreślić, że rok 2025 był przełomowy dla pol - skiego rolnictwa ze względu na praktyczne zastosowanie zasady warunkowości społecznej. Kontrole potwierdziły sys - temowe problemy małych zakładów i mikroprzedsiębiorstw rolnych, gdzie stopień przestrzegania wymogów bezpie - czeństwa pracy oraz sformalizowania zatrudnienia jest niezadowalający. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 87 Sami inspektorzy pracy jak i branżowe portale rolnicze zauważają, że podmioty rolnicze często nie potrafią samo - dzielnie sporządzić oceny ryzyka zawodowego, która jest dokumentem kluczowym przy planowaniu działań ukie - runkowanych na eliminację zagrożeń w środowisku pracy. Dokumentacja pracownicza prowadzona jest bez należytej staranności, w sposób niekompletny, zdarzają się również przypadki, że nie jest w ogóle prowadzona. Wychodząc naprzeciw tym wyzwaniom Państwowa Inspekcja Pracy, przed rozpoczęciem kontroli w 2026 r., przeprowadzi szeroko zakrojoną działalność prewencyjną, uczestnicząc w szkoleniach z wymogów warunkowości społecznej organizowanych w ośrodkach doradztwa rolni - czego na terenie wszystkich województw. Niezależnie od kontroli wymogów warunkowości spo - łecznej nadal będą prowadzone kontrole w celu prze- ciwdziałania zagrożeniom wypadkowym i chorobowym w zakładach rolnych. Monitorowanie stanu technicznego parku maszynowego oraz bezpieczeństwa procesów pra - cy, niezależnie od unijnych mechanizmów wsparcia, przy- czynia się do wypracowania spójnych standardów ochrony zdrowia w sektorze rolnym. Działania prewencyjno – promocyjne w rolnictwie indywidualnym: „Szanuj życie! Bezpieczna praca w gospodarstwie rolnym” Państwowa Inspekcja Pracy nie prowadzi czynności kon- trolnych w indywidualnych gospodarstwach rolnych nie- pobierających unijnych dopłat bezpośrednich. Dlatego – znając poziom zagrożeń zawodowych i liczbę wypadków rolników indywidualnych – od lat realizuje kompleksowe działania prewencyjne służące poprawie bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia na wsi, bezpośrednio w miejscach wykonywania pracy przez rolników i członków ich rodzin. Najważniejszymi formami oddziaływania na zwiększenie poziomu bhp są: szkolenia kierowane do rolników, uczniów szkół rolniczych i nauczycieli, wizytacje gospodarstw indywidualnych oraz przedsięwzięcia informacyjne upowszechniające zasady bezpiecznego wykonywania pracy. Nasze działania obejmują wszystkie grupy wiekowe – od dzieci po osoby dorosłe pracujące w gospodarstwach. Kluczową sprawą w skutecznym dotarciu do rolników jest współpraca z partnerami instytucjonalnymi, m.in. z Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i Ośrod - kami Doradztwa Rolniczego oraz jednostkami samorządu terytorialnego. Działalność szkoleniowa Szkolenia dla rolników mają na celu podnoszenie świado- mości zagrożeń zawodowych i wypadkowych występują- cych w gospodarstwach rolnych oraz upowszechnianie zasad bezpiecznej organizacji pracy. Podczas spotkań omawiane są m.in. najczęstsze przy- czyny wypadków, bezpieczna obsługa zwierząt, maszyn i urządzeń, ochrona dzieci przebywających w gospodarstwie oraz obowiązujące przepisy z zakresu bhp. Szkolenia mają charakter praktyczny i stanowią istotny element działań prewencyjnych w rolnictwie. Rolnicy otrzymują na szkole - niach wydawnictwa o tematyce bezpieczeństwa pracy w rol- nictwie, w tym najnowszą listę kontrolną z komentarzem „BHP w indywidualnych gospodarstwach rolnych”, która służy także przygotowaniu gospodarstwa na kontrolę wyni - kającą z bycia beneficjentem środków w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE. Dla dzieci i młodzieży prowadzone są wykłady, pokazy maszyn w szkołach o profilu rolniczym oraz konkur - sy i olimpiady wiedzy, często wykorzystujące interaktyw- ne materiały szkoleniowe. W 2025 r. z naszych środków wyprodukowany został edukacyjny film animowany dla najmłodszych „Mali detektywi na tropie bezpieczeństwa”. To opowieść, która uczy zasad bezpieczeństwa przez cie - kawość, obserwację i wspólne wyciąganie wniosków. Szkolenie dla rolników zorganizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Lublinie Liczba szkoleń i prelekcji WyszczególnienieLiczba Liczba szkoleń i prelekcji 591 Łączna liczba uczestników, w tym: 21 983 - rolnicy5573 - uczniowie12 577 - dzieci3312 Szkolenie dla dzieci zorganizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszowie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 88 ROZDZIAŁ 6 Wsparciem merytorycznym w szkoleniach najmłodszych jest również ostatnio wydana broszura „Piotrek i Patryk bez - pieczni na wsi”, która jest opowiadaniem opartym na wyka- zie czynności szczególnie niebezpiecznych, związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, których nie wolno powierzać dzieciom poniżej 16. roku życia. Wizytacje gospodarstw Wizytacje gospodarstw indywidualnych mają charakter pre- wencyjno-doradczy i służą poprawie bezpieczeństwa pracy w rolnictwie. Podczas wizyt inspektorzy wskazują rolnikom zagrożenia występujące w gospodarstwach, tłumaczą spo - soby ich eliminowania oraz udzielają praktycznych porad dotyczących bezpiecznej organizacji prac, obsługi maszyn i ochrony dzieci przebywających na terenie gospodarstwa. Otwór technologiczny ścienny bez zabezpieczenia i zbyt krótka drabina przystawna; specjalista Okręgowego Inspektoratu Pracy w Poznaniu w trakcie wizytacji omawia możliwe do zastosowania rozwiązania dotyczące zabezpieczeń Do najczęściej stwierdzanych nieprawidłowości należą: brak ochrony miejsc pracy na wysokości, brak wyraźne - go rozdzielenia części mieszkalnej od obszaru produk- cyjnego gospodarstwa, niewydzielenie bezpiecznych miejsc do zabawy i wypoczynku dla dzieci, niewłaściwe magazynowanie maszyn oraz środków ochrony roślin, a także użytkowanie niesprawnego technicznie sprzętu rolniczego. Działania promocyjne i popularyzatorskie Wśród działań promocyjnych związanych z rolnictwem, warto wyróżnić przede wszystkim te, które łączą edukację, praktykę i bezpośredni kontakt z rolnikami i ich rodzinami. Najważniejsze wydarzenia obejmowały pokazy bezpiecz - nej pracy maszyn, organizację stref informacyjnych pod- czas targów rolniczych i festynów, a także konkursy dla dzieci i młodzieży o tematyce zagrożeń wypadkowych. Komisje do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie Komisja Głównego Inspektora Pracy ds. Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie pełni istotną rolę opinio - dawczo-doradczą w zakresie poprawy warunków pracy w gospodarstwach rolnych. Do jej zadań należy: analiza zagrożeń występujących w rolnictwie, inicjowanie działań Liczba wizytacji WyszczególnienieLiczba Liczba wizytacji 1389 Łączna liczba uczestników, w tym: 1620 - rolnicy indywidualni1570 Wizytacja w gospodarstwie rolnym Liczba działań popularyzatorskich WyszczególnienieLiczba Liczba działań popularyzatorskich 343 Łączna liczba uczestników, w tym: 5776 - rolnicy indywidualni2853 - uczniowie1089 - dzieci 612 Liczba konkursów174 Łączna liczba uczestników, w tym: 5389 - rolnicy indywidualni870 - uczniowie3735 - dzieci696 Prace Komisji Konkursu Plastycznego – Szanuj życie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 89 prewencyjnych, opiniowanie programów edukacyjnych oraz wspieranie kampanii informacyjnych dotyczących bezpiecznej organizacji pracy. Istotną rolą jest współpraca z przedstawicielami instytucji publicznych, organizacji rol - niczych, środowisk naukowych oraz ekspertami z zakresu bhp. Dzięki temu jest możliwe wypracowanie rekomendacji służących ograniczaniu liczby wypadków w rolnictwie. Na poziomie regionalnym działają Komisje ds. BHP w Rolnictwie przy Okręgowych Inspektorach Pracy. Ich działalność koncentruje się na identyfikowaniu lokalnych problemów i zagrożeń charakterystycznych dla danego regionu, organizowaniu wspólnie z partnerami szkoleń, seminariów i spotkań informacyjnych dla rolników, a także współpracy z samorządami, szkołami rolniczymi oraz insty - tucjami działającymi na rzecz obszarów wiejskich. Komisje stanowią ważne forum wymiany doświadczeń i dobrych praktyk, wspierając realizację działań prewencyjnych i edu - kacyjnych w terenie. 6.5. Leśnictwo – zapewnianie przez pracodawców zakładów usług leśnych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym bezpieczna organizacja prac szczególnie niebezpiecznych Zakres kontroli W 2025 r. temat kontrolny realizowany był na terenie całego kraju i obejmował podmioty prowadzące działal - ność w zakresie gospodarki leśnej. Kontrole obejmowały w szczególności zakłady usług leśnych wykonujące prace związane z: 9pozyskaniem drewna (ścinką i obalaniem drzew); 9zrywką drewna; 9pracami hodowlanymi i pielęgnacyjnymi; 9pracami porządkowymi i ochronnymi. Doboru firm do kontroli dokonano, uwzględniając w pierwszej kolejności zakłady, w których wydarzyły się wypadki przy pracy lub istnieje uzasadnione podejrzenie rażących uchybień w przestrzeganiu obowiązujących prze - pisów prawa pracy, w szczególności bhp. Każda z 239 kontroli była skoncentrowana na oględzinach stanowisk prac leśnych oraz analizie prowadzonej dokumentacji pracowniczej, w szczególno - ści pod względem: 9przygotowania pracowników do pracy; 9przygotowania bezpiecznych stanowisk pracy; 9zapewnienia bezpiecznej organizacji pracy; 9wyposażenia stanowisk pracy w maszyny i urządzenia spełniające wymagania bhp. W 72% skontrolowanych firm zatrudnienie nie przekraczało 9 osób, natomiast 23% podmiotów zatrudniało od 10 do 50 pra - cowników. Łącznie w kontrolowanych ZUL-ach zatrudniano 2586 osób, w tym 2268 na podstawie stosunku pracy. Diagnoza Wyniki kontroli wskazują na utrzymywanie się powtarzal- nych nieprawidłowości w obszarze bezpieczeństwa pracy w sektorze usług leśnych. Inspektorzy pracy w toku kontroli stwierdzili m.in.: − niewłaściwie przeprowadzane szkolenia bhp – brak wiedzy pracodawców o konieczności przeprowadza - nia okresowych szkoleń w zakresie bhp z częstotliwo- ścią co rok, z uwagi na wykonywanie przez nich prac szczególnie niebezpiecznych; − nieudostępnianie pracownikom instrukcji bhp przy wykonywaniu prac związanych z pozyskaniem i zrywką drewna, nieinformowanie ich o zagrożeniach występu - jących przy wykonywaniu tych prac powoduje, że świa- domość wielu pracowników w zakresie bezpieczeństwa i organizacji pracy kształtuje się na dość niskim pozio - mie, co potwierdzają zaistniałe wypadki przy ścince drzew; − niewłaściwe uprawnienia kwalifikacyjne do pracy pilarkami – korzystanie przez pracodawców z tańszych źródeł uzyskania przez pracowników wymaganych kwa - lifikacji niejednokrotnie podyktowane jest znaczną rotacją kadry i krótkimi okresami zatrudnienia pracowników, któ - rym sfinansowano uzyskanie uprawnień. Często wymie- nione uprawnienia nie spełniają wymogów w zakresie tematyki, określonej w rozporządzeniu w sprawie bez- pieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu nie- których prac z zakresu gospodarki leśnej , jak również realizowane bywają w znacznie mniejszej liczbie godzin niż wymagana; − niepoddawanie pracowników szczepieniom ochron- nym przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu oraz badaniom w kierunku boreliozy . Niejednokrotnie pracodawcy korzystają z możliwości niepoddawania pra - cowników takim szczepieniom i badaniom, gdy pracownik składa pisemne oświadczenie o niewyrażeniu chęci pod - dania się im; − brak ocen ryzyka zawodowego lub braki w dokona- nych ocenach – wynikające głównie z niedostatecznej wiedzy w tym zakresie, nieinteresowania się oceną ryzy - ka po jej sporządzeniu, oszczędności w ponoszeniu kosz- tów na bezpieczeństwo i higienę pracy, w tym służbę bhp; − niedostarczenie wymaganych środków ochrony indywidualnej lub brak nadzoru w ich stosowaniu – lekceważenie zagrożeń, brak świadomości w zakresie ograniczania zagrożeń; Rada do Spraw Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie przy Okręgowym Inspektorze Pracy w Gdańsku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 90 ROZDZIAŁ 6 −brak wykazu prac szczególnie niebezpiecznych – wynikający z niewystarczającej wiedzy pracodawców i niewłaściwej pracy służby bhp; − brak instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy lub ich ograniczona dostępność – zaniechania ze strony pra- codawców, niekorzystanie przez pracowników z instrukcji. Ze względu na dużą wypadkowość w branży leśnej ele - mentem każdej kontroli była również analiza wypadków zaistniałych w kontrolowanych podmiotach w ostatnich latach. W 2025 r. w kontrolowanych podmiotach zareje - strowano 5 wypadków śmiertelnych (4 poszkodowanych pracowników i jedna osoba zatrudniona na innej podstawie) i 3 ciężkie wypadki przy pracy pracowników. Do wypadków dochodziło głównie poprzez uderzenia przez gałęzie lub konary, albo przygniecenia przez ścinane lub obalane drze - wa, co było spowodowane np.: −niekontrolowaniem kierunku obalania drzewa; −stosowaniem niebezpiecznych technik pracy pilarką; −obecnością w strefie niebezpiecznej obejmującej prze - strzeń wokół miejsca dokonywanej ścinki; −pęknięciem pnia i złamania drzewa pod wpływem naprężeń; −nieprawidłowym usuwaniem drzew zawieszonych. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości podczas kontroli prac prowadzonych w związku z pozyskaniem drewna, dotyczące zagadnień bezpośrednio rzutujących na poziom bezpieczeństwa pracy w sektorze leśnictwa w latach 2023-2025 Zagadnienia objęte kontrolą Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Szkolenia w dziedzinie bhp463951 Wyposażenie w środki ochrony indywidualnej, stosowanie ŚOI, sprawność ŚOI464242 Ocena ryzyka zawodowego493441 Obowiązki stron stosunków cywilnoprawnych w zakresie bhp osób świadczących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy (badania lekarskie, szkolenia w dziedzinie bhp, kwalifikacje, stosowanie ŚOI ) 594137 Badania lekarskie313333 Maszyny i urządzenia techniczne252621 Stosowanie bezpiecznych technik pracy, ścinka drzew pilarkami 363218 Właściwa, co najmniej dwuosobowa obsada przy wykonywaniu pozyskiwania, zrywki i załadunku drewna8113 Spełnienie wymagań bhp dotyczących pilarek i/lub urządzeń stosowanych podczas ścinki drzew16148 Transport, w tym organizacja ręcznych prac transportowych i przy użyciu urządzeń mechanicznych867 Przestrzeganie zakazu przebywania osób nieuprawnionych w strefach bezpośredniego zagrożenia334 Zdecydowana większość wypadków dotyczyła ręcznej ścinki pilarką , która nadal stanowi najbardziej niebez- pieczny etap pozyskania drewna. Postępująca mechaniza- cja (harwestery) znacząco ogranicza to ryzyko. Działalność prewencyjna i edukacyjna Wsparciem dla kontroli prowadzonych w sektorze leśnic- twa są inicjatywy prewencyjno-edukacyjne. W minio- nym roku, podobnie jak w ubiegłych latach, w każdym województwie odbywały się spotkania z właściciela - mi zakładów usług leśnych (ZUL) i przedstawicielami nadleśnictw, których celem było omówienie aktualnego poziomu bezpieczeństwa w sektorze prac leśnych oraz najistotniejszych nieprawidłowości ujawnianych w cza - sie kontroli, w tym związanych z likwidacją bezpośred- nich zagrożeń dla życia lub zdrowia. Szczególną uwagę zwrócono na nadzór i organizację prac, obowiązek pro - wadzenia zrywki drewna w obsadzie co najmniej dwu- osobowej i zagrożenia związane z kolejnością cięć. Stosowanie niebezpiecznych technik pracy Wykonanie rzazu ścinającego bez zachowania progu bezpieczeństwa – nie przestrzegano wymogu założenia rzazu ścinającego prostopad- le do strzały, około 1/10 średnicy pnia powyżej dolnej płaszczyzny rzazu podcinającego. Założenie rzazu podcinającego na głębokość przekraczającą 1/3 średnicy pnia w miejscu cięcia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 6 91 W regionach, w których funkcjonują technika leśne, pro- wadzone są zajęcia z bezpieczeństwa i higieny pracy dla przyszłej kadry Lasów Państwowych i przyszłych pracow - ników ZUL-i. Część szkoleń odbywała się w związku z reali- zacją programu prewencyjnego „Zdobądź Dyplom PIP”. Pracownicy inspekcji aktywnie uczestniczyli też w semina - riach i konkursach promujących bezpieczną pracę drwali. Wnioski Doświadczenia z kontroli pokazują, że branża leśna pozosta- je sektorem o wysokim ryzyku zawodowym, wynikającym z: −pracy pilarkami łańcuchowymi; −warunków atmosferycznych; −trudno dostępnego terenu; −pracy prowadzonej w rozproszeniu; −presji czasowej związanej z realizacją umów. Obecne procedury przetargowe Lasów Państwowych pozwalają na składanie ofert na wiele pakietów jednocze - śnie. W praktyce często wykazywani są ci sami pracownicy i sprzęt, co uniemożliwia wykonywanie usług w kilku miej - scach naraz i prowadzi do powierzania prac podwykonaw- com za stawki godzinowe niepozwalające na zapewnienie podstawowych wymogów bhp. Ujawnione nieprawidłowości świadczą o ciągłym braku skutecznego nadzoru ze strony pracodawców i zlecenio - dawców robót nad wykonywaniem prac. Brak wymaganej liczby pracowników realizujących zadania kadry kierowni - czej niższego stopnia wyklucza możliwość sprawowania skutecznego nadzoru, zwłaszcza w przypadku świadczenia usług na terenie kilku nadleśnictw. Stan usprzętowienia ZUL wzrasta. Dzięki temu zmniej - sza się uciążliwość pracy oraz poprawia bezpieczeństwo przy wykonywaniu prac związanych z pozyskaniem i zrywką drewna, a w konsekwencji zmniejsza liczba zatrudnianych pracowników, najbardziej narażonych na istotne zagro - żenia wypadkowe. Ograniczanie ręcznego pozyskiwania drewna pilarkami na rzecz mechanicznego wykonania prac, skutkuje odciążeniem pracowników oraz odsunięciem pilarza ze strefy niebezpiecznej przy ścinanym i okrzesy - wanym drzewie. Coraz ważniejszym zagadnieniem, wymagającym szcze - gólnej uwagi inspektorów pracy, jest wzrastające wykorzy- stywanie specjalistycznych urządzeń mechanicznych, wymagających posiadania dodatkowych kwalifikacji . Pozytywnie należy ocenić fakt, że kontrole przeprowadzone w tym zakresie w 2025 r., nie wykazały istotnych błędów. Kontrole pokazują, że aktualne pozostają postulaty Pań - stwowej Inspekcji Pracy dotyczące zmian w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2006 r. w spra- wie bhp przy wykonywaniu niektórych prac z zakresu gospodarki leśnej , które wymaga dostosowania przepi- sów do aktualnych realiów wykonywania prac w lesie. W ocenie kontrolujących, po zakończonym procesie pozyskiwania drewna nie ma potrzeby, aby w strefie robo - czej podczas zrywki wykonywanej przy użyciu specjalistycz- nych maszyn samozaładowczych, przebywały osoby inne niż operator, pod warunkiem wyposażenia stanowiska pracy w skuteczny środek łączności (§ 24 i § 26 rozporządzenia). Rozwiązania wymaga kwestia szkoleń pilarzy, zasad uzyskiwania i wzajemnego uznawania uprawnień do obsłu - gi pilarek przy pracach związanych ze ścinką drzew w lesie oraz ścinką drzew przy drogach. Istotne jest również wprowadzenie przepisów regu- lujących obowiązek przeprowadzania badań pro- filaktycznych w kierunku wykrycia boreliozy oraz szczepień przeciwko odkleszczowemu zapaleniu opon mózgowych . Konsekwentna realizacja działań kontrolnych, skutku - je powolną, stopniową poprawą stanu bhp w ZUL, jednak wyniki kontroli, w dalszym ciągu, świadczą o niezadowala - jącym stanie przestrzegania przepisów przez część właści- cieli ZUL, zwłaszcza nowo powstałych, niekontrolowanych dotychczas. Szkolenie w Nadleśnictwie Kędzierzyn-Koźle SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 92 ROZDZIAŁ 6 7 Wybrane zadania w zakresie prawnej ochrony pracy RozdziałRozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 95 7.1.1. Przestrzeganie zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy Diagnoza W 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali 48 675 umów cywilnoprawnych – zakwestionowali 2119 umów zawar- tych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pra- cy (4,4%). Dla porównania, w 2024 r. inspektorzy pracy skontrolowali 38,9 tys. umów cywilnoprawnych – zakwestionowali 1,4 tys. umów (3,6%), a w 2023 r. na skontrolowanych 42,2 tys. umów cywilnoprawnych zakwestionowali 1,9 tys. umów (4,5%). Jak wskazują powyższe dane, odsetek kwestionowanych przez inspektorów pracy umów cywilnoprawnych w stosun - ku do liczby umów poddanych kontroli utrzymuje się na zbli- żonym poziomie. Najwięcej skontrolowanych zostało umów zlecenia – 46 451 (95,4% ogółu skontrolowanych umów cywilno- prawnych), spośród których zakwestionowano 2006 umów (4,3%). Dla porównania, w 2024 r. na skontrolowanych 37,5 tys. umów zlecenia zakwestionowano 1376 umów (3,6%), a w 2023 r. na skontrolowanych 40,7 tys. umów zle - cenia zakwestionowano 1852 umowy (4,5%). Najwięcej przypadków zakwestionowania umów cywilno - prawnych jako zawartych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy stwierdzono w branżach: handlu i napraw (20,7%), usługach administrowania (14,9%) oraz przetwór - stwie przemysłowym (14,3%). Przyczyny ujawnianych błędów w wyborze pozapra - cowniczych form zatrudnienia pozostają zbliżone do tych, które są diagnozowane przez Państwową Inspekcję Pracy i powtarzają się niezmiennie od wielu lat; należy ich upatry - wać, podobnie jak w latach poprzednich, głównie w dwóch obszarach: −niedostatecznej znajomości przepisów prawa regulujących zatrudnianie w ramach umów cywilnoprawnych oraz −próbie minimalizowania kosztów zatrudniania przez pod - mioty zatrudniające. Umowy cywilnoprawne pod wieloma względami wydają się atrakcyjne dla przedsiębiorców, gdyż ich zdaniem mini - malizują nakłady ponoszone na nowo zatrudnionych (w tym Przestrzeganie zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy Wyszczegól- nienie Rodzaj i liczba umów cywilnoprawnych zleceniedzieło pozostałe umowy cywilno- prawne samoza- trudnienie Liczba umów skontrolowa- nych 46 4513444411439 Liczba umów zakwestionowa- nych 200651458 7. Wybrane zagadnienia w zakresie prawnej ochrony pracy 7.1. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 8492 kon- trole (w 2024 r. – 10 047, a w 2023 r. – 10 718), których celem było eliminowanie przypadków zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla stosunku pracy oraz naruszania obowiązku wypłacania osobom przyjmującym zlecenie lub świadczącym usługi na pod - stawie umów, o których mowa w art. 734 i art. 750 Kodek- su cywilnego, wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż wynikająca z wysokości minimalnej stawki godzino - wej – zgodnie z przepisami ustawy o minimalnym wyna- grodzeniu za pracę. Przeprowadzone kontrole miały zarówno charakter planowy, jak i związane były z badaniem skarg w któ- rych poruszano kwestię zawarcia umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę oraz nieprawidłowości w zakre - sie wypłaty minimalnej stawki godzinowej dla osób świad- czących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. W ramach prowadzonych kontroli analizą objęto powtarzalność zawieranych umów cywilnoprawnych, przesłanki zawierania umów innych niż umowa o pra - cę, a także – jeśli było to uzasadnione – porównywano warunki zatrudnienia i obowiązki pracowników oraz osób wykonujących taką samą pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Inspektorzy pracy, podobnie jak w latach poprzed - nich, prowadzili zarówno analizę treści kontrolowanych umów cywilnoprawnych, jak i faktycznego sposobu ich realizacji przez strony, weryfikując poprawność wyboru pozapracowniczych form zatrudnienia względem wystę - pujących we wzajemnych relacjach cech charaktery- stycznych dla stosunku pracy. Kontrolowane podmioty korzystały z pracy 651,9 tys. osób, z czego 315,4 tys. osób (48,4%) wykonywało pra - cę na podstawie stosunku pracy. Najwięcej kontroli przeprowadzono w zakładach zatrudniających do 9 oraz od 10 do 49 pracowników (odpowiednio – 54,8% oraz 29%). Wśród skontrolowanych podmiotów najliczniejszą grupę stanowiły jednostki sektora własności prywatnej (93,5%). Największa liczba skontrolowanych podmiotów prowa - dziła działalność (wg PKD) w zakresie: handlu i napraw – 2361 kontroli (27,8%), przetwórstwa przemysłowego – 1050 (12,4%), zakwaterowania i usług gastronomicz - nych – 1003 (11,8%) oraz budownictwa – 879 (10,3%). Struktura skontrolowanych w 2025 r. podmiotów ze względu na wielkość, własność kontrolowanych pod - miotów, a także rodzaj prowadzonej działalności, jest zbliżona do lat ubiegłych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 96 ROZDZIAŁ 7 eliminują często koszty badań lekarskich, szkoleń w dziedzi- nie bhp, zaopatrzenia w odzież roboczą, czy środki ochrony indywidualnej), ograniczają inne koszty zatrudnienia (brak rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych, brak urlopów wypoczynkowych, w tym ekwiwalentu pieniężne - go za niewykorzystany w naturze urlop wypoczynkowy, mniejsze obciążenia składkami na ubezpieczenie społecz - ne) oraz umożliwiają elastyczną organizację pracy. Według przedsiębiorców znaczącą korzyścią przy zawieraniu umów cywilnoprawnych jest również swoboda przy rozwiązywaniu tych umów. Jako jedną z przyczyn zaistniałych naruszeń przedsię - biorcy wskazywali również chęć krótkotrwałego sprawdzenia umiejętności osób zgłaszających się do pracy (umowa zlece - nie w takim przypadku miała być „umową na okres próbny”) oraz brak na rynku pracy wykwalifikowanych pracowników (najczęściej dotyczy to stanowisk robotniczych), co uniemoż - liwia ich zdaniem stałe zatrudnianie takich osób bez wcze- śniejszego ich przeszkolenia. Warto zaznaczyć, że w 2025 r. inspektorzy pracy skie - rowali do właściwych sądów 31 powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz 48 osób . W 4 przy- padkach wydano wyroki ustalające istnienie stosunku pra- cy między stronami, uwzględniając powództwo inspektora pracy; w 1 przypadku strony zawarły ugodę przed sądem oraz także w 1 przypadku sąd umorzył postępowanie. Pozostałe sprawy zainicjowane powództwami wniesionymi przez inspektorów pracy pozostają w toku. Utrzymująca się od lat tendencja wnoszenia przez inspektorów pracy stosunkowo niewielkiej liczby powództw o ustalenie istnienia stosunku pracy wynika głównie z fak - tu, że ich wnoszenie z perspektywy Państwowej Inspek- cji Pracy jest uznawane za działanie mało efektywne. Z uzasadnień wyroków wynika bowiem, iż decydujący wpływ na oddalenie powództwa ma w szczególności brak woli osób zarobkujących odnośnie do zmiany dotych - czasowej podstawy prawnej wykonywania pracy. Osoby zatrudniane na podstawie umów cywilnoprawnych często nie są zainteresowane pracą stałą, preferują pracę doryw - czą w oczekiwaniu na lepsze oferty zatrudnienia (w tym również za granicą). W postępowaniach sądowych strona pozwana (pra - codawca) zazwyczaj wnosi o oddalenie powództwa, negując zasadność twierdzeń powoda, jakoby sposób wykonywania umowy wskazywał na pracownicze cechy zatrudnienia; większość pozwanych powołuje się dodat - kowo np. na uzgodnienia stron jeszcze z etapu rekruta- cji, na którym wskazywano na przyszłą cywilnoprawną podstawę zatrudnienia, nie sugerując możliwości zawarcia umowy o pracę. Wskazuje się nierzadko również na posta - nowienia umów lub dodatkowe dokumenty, zgodnie z któ- rymi wykonawca bądź zleceniobiorca oświadcza, że jest w pełni świadomy faktu, iż zawarta umowa nie jest umo - wą o pracę i w związku z tym nie stosuje się do niej prze- pisów prawa pracy; nie rodzi też ona żadnych skutków w zakresie uprawnień pracowniczych. Ponadto wskazuje się, że powód nie był podporządkowany pozwanemu, nie pozostawał w jego dyspozycji, nie wykonywał poleceń przełożonych oraz że miał świadomość zawarcia umowy cywilnoprawnej i na to się godził. Naruszenia przepisów o zawieraniu umów o pracę nie - rzadko związane są również z brakiem umiejętności iden- tyfikacji przez zatrudniających różnic, jakie występują w stosunkach pracy i stosunkach cywilnoprawnych. Defini - cja stosunku pracy, choć wyraźnie określa jego cechy, nadal stwarza wiele problemów interpretacyjnych. Szczególnie problematyczna wydaje się kwestia nadzoru sprawowanego nad zleceniobiorcą, która zdaniem przedsiębiorców przeja - wia się jedynie w bezpośrednim kontakcie z nim i bieżącej kontroli jego pracy. Ponadto przedsiębiorcy uznają, że same postanowienia umowy zlecenia, wykluczające stosowa - nie do danego stosunku prawnego przepisów prawa pracy (w tym np.: zapisy o możliwości zastępowania zleceniobior - cy przez osobę trzecią, o możliwości wykonywania zlecenia w dowolnych godzinach i dniach) decydują jednoznacznie o jej charakterze. Zdaniem inspektorów pracy, nadużywanie zawierania umów cywilnoprawnych wiąże się też z samą postawą zle - ceniobiorców. Osoby posiadające status ucznia czy stu- denta, zdecydowanie częściej decydują się na zawarcie umów cywilnoprawnych. Wynika to często z ich niewiedzy , ale także często z możliwości otrzymania na rękę wyższe - go wynagrodzenia za świadczone zlecenie oraz z niechę- ci do wiązania się z konkretnym przedsiębiorcą na dłuższy okres, np. z powodu możliwości utraty innych świadczeń, niezwiązanych z pracą (np. z pomocy społecznej). Warto pamiętać, że o tym, czy w danym przypadku mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decyduje nie nazwa umowy zawartej między stronami, lecz warunki, w jakich praca jest faktycznie świadczona. Wprawdzie zatrudnienie w warunkach, o których mowa w art. 22 § 1 Kp jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pra - cy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umo- wy, to jednak przepis ten nie wprowadził ani domniemania zawarcia umowy o pracę, ani fikcji prawnej zawarcia umo - wy tego rodzaju. Powyższy pogląd ugruntowany jest zarówno w doktry - nie, jak i orzecznictwie z zakresu prawa pracy – w wyro- ku z dnia 21 stycznia 2021 r. (sygn. akt III PSKP 3/21) Sąd Najwyższy stwierdził, że stosunek pracy jest częścią szer - szego pojęcia zatrudnienia czy pracy za wynagrodzeniem i z art. 22 § 1 i § 1 1 Kp nie wynika domniemanie stosunku pracy w każdej sytuacji, gdy zatrudniony wykonuje osobi - ście pracę zorganizowaną przez zatrudniającego, a nawet przy jego kontroli oraz kierownictwie. O wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia decydują zainteresowane strony (art. 353 1 Kc w związku z art. 300 Kp), kierując się nie tyle przesłanką przedmiotu zobowiązania, ile sposo - bu jego realizacji (wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 r., I PKN 594/99). Rodzaj pracy, choć jest elementem przedmiotowo istotnym stosunku pracy, samodzielnie nie przesądza o charakterze stosunku prawnego. Ta sama praca może być wykonywana zarówno w pracowniczych, jak i niepracowniczych formach zatrudnienia. O tym, czy w danym przypadku mimo zawarcia umowy cywilnoprawnej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 97 w rzeczywistości mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, decydują warunki, w jakich praca jest faktycznie wykony - wana, a w szczególności występowanie istotnych cech stosunku pracy, takich jak: podporządkowanie pracowni - ka, obowiązek osobistego świadczenia pracy oraz obcią- żenie podmiotu zatrudniającego ryzykiem prowadzenia działalności. Kontrole przeprowadzone w 2025 r. potwierdziły dotych - czasowe spostrzeżenia, że w praktyce najbardziej efek- tywną formą działania inspektorów pracy wobec łamania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywil - noprawnymi, było kierowanie do pracodawców poleceń i wystąpień o zmianę podstawy prawnej świadczenia pracy. Środki te okazywały się szybsze i skuteczniej - sze od czasochłonnych postępowań sądowych, były jednak niewystarczające, aby skutecznie przeciwdziałać zjawisku nadużywania umowy cywilnoprawnej jako podstawy świad - czenia pracy. Należy tu bowiem mieć na uwadze ich dotych- czasowy niewładczy charakter, a także czasochłonność i obarczenie znacznym ryzykiem nieuwzględnienia przez sąd w przypadku braku współpracy ze strony zainteresowa - nego pracownika. W związku z powyższym od lat zgłaszane były postulaty przyznania organom PIP kompetencji o charakterze wład - czym do samodzielnego ustalania stosunku pracy, co zaowo- cowało ustaleniem – na mocy przepisów ustawy z dnia 11 m a r c a 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw – nowego uprawnie- nia do wydania przez okręgowego inspektora pracy decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy w sytu- acji, kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub kiedy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warun - kach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawar- ta umowa o pracę, przy czym warunkiem wydania decyzji jest uprzednie niewykonanie polecenia wydanego przez inspektora pracy. Przepisy art. 33a ust. 3 i 4 dodane w wyniku ww. nowe - lizacji ustawy o PIP wskazują, że jeżeli okręgowy inspektor pracy stwierdzi, że praca jest wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kp, może wydać ww. decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy (przy czym warun - kiem wydania tej decyzji jest uprzednie niewykonanie polecenia) lub wnieść do sądu powództwo o ustalenie ist - nienia lub treści stosunku pracy. W postępowaniu admini- stracyjnym dotyczącym ww. decyzji, jak wyraźnie wskazał ustawodawca, uwzględnia się wolę stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmie - rza do obejścia prawa. Poszerzono także zakres zadań Głównego Inspek- tora Pracy o nowe uprawnienie wydawania indywi- dualnej interpretacji w zakresie stosowania przepisów prawa pracy dotyczących ustalenia, czy przedstawiony w złożonym wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kp, przy czym w zakresie tych elementów stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłe - go, które w dniu złożenia wniosku są przedmiotem toczą- cego się postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy Państwowej Inspekcji Pracy lub Zakład Ubez- pieczeń Społecznych – interpretacje indywidualne nie będą wydawane. Interpretacje indywidualne będą zamieszczane w Biulety - nie Informacji Publicznej GIP, po usunięciu danych identyfi- kujących wnioskodawcę oraz inne podmioty wskazane w jej treści. Ponadto wydana interpretacja ma być niezwłocznie przekazywana ZUS oraz KAS. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwier - dzić, że każdy przypadek zawarcia umowy cywilno- prawnej będzie oceniany indywidualnie pod kątem ustalenia, czy w rzeczywistości nie jest to umowa o pracę . Organy Państwowej Inspekcji Pracy po wejściu w życie nowelizacji ustawy o PIP, kierując się przepisami prawa regulującymi kwestię stosunku pracy, jak również orzecznictwem sądowym w tym zakresie, będą egzekwo - wać przestrzeganie art. 22 Kp z pełnym wykorzystaniem nowych środków prawnych. 7.1.2. Wypłata minimalnego wynagrodzenia dla osób pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych W 2025 r. kontrolami objęto wypłatę wynagrodzenia w wysokości nie niższej niż wynikająca z wysokości mini - malnej stawki godzinowej na rzecz 32 733 osób pracują- cych na podstawie umów cywilnoprawnych. Nieprawidłowości w stosowaniu przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z minimal - nej stawki godzinowej stwierdzono w trakcie 3220 kontroli, tj. 38% ogółu przeprowadzonych (w 2024 r. – 34,9% ogó- łu przeprowadzonych, a w 2023 r. – 33% ogółu przeprowa- dzonych) wobec 3985 osób na łączną kwotę ponad 8,4 mln zł, czyli mniej niż w 2024 r., kiedy to 3888 osób było poszko - dowanych na łączną kwotę 13,3 mln zł, a także mniej niż w 2023 r., kiedy to 3766 osób było poszkodowanych na łącz - ną kwotę 21,5 mln zł. Ze względu na wysokość kwot wynagrodzenia wypłaco - nych poniżej stawki minimalnej można stwierdzić, że najwięk- sze nieprawidłowości wystąpiły w branżach: budownictwo (33,1%), usługi administrowania (31,6%) przetwórstwo prze - mysłowe (27,5%). W świetle wyników kontroli przeprowadzonych w latach 2023-2025 można ocenić, że stopień przestrzegania prze - pisów o charakterze formalnym, dotyczących minimalnej stawki godzinowej, jest na zbliżonym poziomie. Większość kontrolowanych prawidłowo stosowała regulacje dotyczące wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wyso - kości minimalnej stawki godzinowej, dopełniając zarówno obowiązków o charakterze formalnym w zakresie treści umów czy dokumentowania liczby godzin wykonywania zle - cenia, jak i dokonując wypłaty wynagrodzenia w stosownej wysokości. Wśród przyczyn stwierdzonych naruszeń należy wymienić: −trudności ekonomiczne kontrolowanych podmiotów, nie - znajomość obowiązujących przepisów lub ich błędną interpretację, a także brak należytej staranności i pomyłki SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 98 ROZDZIAŁ 7 popełniane przez zleceniodawców lub przedstawicieli biur rachunkowo – księgowych rozliczających umowy zlecenia; −lekceważenie przepisów, traktowanie ich jako zbędnej biurokracji; −dążenie zleceniodawców do obniżenia kosztów prowa - dzonej działalności gospodarczej kosztem zleceniobior- ców (np. przez niewykazywanie rzeczywistej liczby godzin wykonywania zlecenia lub świadczenia usług, skutkujące redukcją wysokości zobowiązań publicznych dzięki nieod - prowadzaniu zaliczek na podatek dochodowy oraz skła- dek na ubezpieczenia społeczne od całości należnego wynagrodzenia. Wnioski ●wdrożenie skuteczniejszych narzędzi egzekwowania zaka- zu zastępowania umów o pracę umowami cywilnopraw- nymi (w szczególności decyzji okręgowych inspektorów pracy stwierdzających istnienie stosunku pracy), uzyska - nych na mocy przepisów ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz nie- których innych ustaw; ●zacieśnienie współpracy PIP z ZUS i KAS, w celu pro - wadzenia działań o charakterze systemowym na rzecz eliminowania patologii rynku pracy – z wykorzystaniem nowych możliwości, związanych z wymianą danych, które wprowadziła ww. ustawa nowelizująca ustawę o PIP; ●podejmowanie dalszych działań o charakterze promo - cyjno – prewencyjnym, zmierzających do propagowania form zatrudnienia zgodnych z przepisami prawa oraz warunkami świadczonej pracy, a także do uświadomie - nia skutków prawnych zatrudnienia niepracowniczego zarówno osobom pracującym, jak i zatrudniającym ich przedsiębiorcom. 7.2. Czas pracy oraz wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy 7.2.1. Wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 14,3 tys. kon- troli, w trakcie których stwierdzili naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzenio - we. Kontrolami objęto ponad 13,1 tys. podmiotów. Wskazana liczba kontroli dotycząca problematyki prze - strzegania przepisów w zakresie wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń obejmuje kontrole prowadzone w ramach: Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 Rok Liczba kontroli ogółem Liczba kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepi- sów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe Odsetek 2023 61 695 15 797 25,6 2024 61 942 15 309 24,7 2025 57 414 14 304 24,9 Odsetek nieprawidłowości w stosowaniu przepisów dotyczących wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Niezapewnianie ustalania liczby godzin wykonywania zlecenia lub świadczenia usługi zgodnie z zawartą umową zlecenia (lub informacji zleceniodawcy) i/lub niezapewnianie przedstawiania przez zleceniobiorcę informacji o liczbie godzin wykonywania zlecenia (świadczenia usług), gdy strony nie ustaliły w umowie sposobu ustalania liczby godzin wykonywania zlecenia (naruszenia art. 8b ust. 1-5 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 11,411,7 12,5 Ustalanie w umowie terminu wypłaty wynagrodzenia niezapewniającego wypłaty wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej co najmniej raz w miesiącu lub wypłacanie wynagrodzenia za wykonywanie zlecenia (świadczenie usług) w terminach niezapewniających wypłaty wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej co najmniej raz w miesiącu (naruszenie art. 8a ust. 6 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 9,09,011,6 Ustalenie w umowie wynagrodzenia w sposób niezapewniający przyjmującemu zlecenie lub świadczącemu usługi otrzymania za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług wynagrodzenia w wysokości co najmniej minimalnej stawki godzinowej (naruszenie art. 8a ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 5,26,26,6 Niewypłacenie zleceniobiorcy wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej lub jego zaniżenie (naruszenie art. 8a ust. 2 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 2,52,63,2 Nieprzechowywanie przez podmiot, na rzecz którego wykonywano zlecenie lub świadczono usługi, dokumentów określających sposób potwierdzania liczby godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług i/lub dokumentów potwierdzających liczbę godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług (naruszenie art. 8c ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę) 2,63,14,5 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 99 −realizacji tematu: Przestrzeganie przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świad - czeń ze stosunku pracy (2452 kompleksowe kontrole przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy w 2380 podmiotach zatrudniających łącznie ponad 263 tys. osób, w tym 222 tys. pracowników); −interwencji podejmowanych w następstwie skarg; −pozostałych kontroli planowych, w uprzednio wytypowa - nych podmiotach. Diagnoza Odsetek kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagro - dzeniowe, w stosunku do ogółu przeprowadzonych kontro- li, od lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Do branż, w których najczęściej ujawniano nieprawidło - wości, należą: handel i naprawy (23% ogółu ww. kon- troli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe), przetwórstwo przemysłowe (17%), transport i gospodarka magazynowa (12%), budownictwo (12%), zakwaterowanie i usługi gastronomiczne (7%), a także usługi administro - wania (6%; sekcja ta obejmuje m.in. agencje zatrudnienia Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg wielkości zatrudnienia) Zatrudnienie 202320242025 Do 9 osób805676466896 10 - 49480647164474 50 - 249194620171939 250 i powyżej989930995 i pracy tymczasowej, biura turystyczne, agencje ochrony osób i mienia, firmy zajmujące się sprzątaniem). Prawie połowa kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwe - stie wynagrodzeniowe w 2025 r., została przeprowadzona w podmiotach zatrudniających do 9 osób (48% ogółu ww. kontroli), pozostałe kontrole zrealizowano w podmiotach o zatrudnieniu 10-49 osób (31%), od 50 do 249 osób (14%) oraz 250 osób i więcej (7%). Najwięcej kontroli, w trakcie których stwierdzono narusze - nia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie płacowe, inspektorzy pracy przeprowadzili na terenie województwa śląskiego, wielkopolskiego i mazowieckiego. Informacja na temat uzyskanych efektów w wyniku reali - zacji wydanych środków prawnych dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy zawar - ta została w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . Wyniki kontroli tematycznych, ściśle ukierunkowa - nych na kompleksowe badanie przestrzegania przepi- sów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy przeprowadzonych w 2025 r. (2452 kontrole w ramach realizacji tematu: Prze- strzeganie przepisów dotyczących czasu pracy oraz Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg najliczniej reprezentowanych branż) Wybrane sekcje PKD 202320242025 Handel, naprawy374536073250 Przetwórstwo przemysłowe254824272437 Transport i gospodarka magazynowa 179119361752 Budownictwo212118521670 Zakwaterowanie i usługi gastronomiczne 983969956 Usługi administrowania913886796 Liczba kontroli, w trakcie których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwestie wynagrodzeniowe w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Śląskie241423742153 Wielkopolskie170916401641 Mazowieckie146314381437 Małopolskie121611031132 Pomorskie117611321091 Dolnośląskie11781069973 Łódzkie892948904 Lubelskie809864795 Podkarpackie797825761 Kujawsko-pomorskie781860713 Podlaskie766659591 Zachodniopomorskie711647575 Warmińsko-mazurskie473421393 Świętokrzyskie553489391 Lubuskie449429380 Opolskie410411374 Ogółem kontroli:15 79715 30914 304 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 100 ROZDZIAŁ 7 wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy ) wykazały, że 40% podmiotów polecających pra- cę w godzinach nadliczbowych naruszyło obowiązek jej należytego wynagrodzenia, przy czym dwukrotnie częściej odnotowywano w tym zakresie całkowity brak wypłaty wynagrodzenia lub dodatku za pracę nadliczbo - wą (29% ogółu podmiotów zobowiązanych do wypłaty) niż uchybienia w zakresie terminowości lub prawidłowej wyso - kości wypłaty z tego tytułu (13%). Wynagrodzenia za godzi- ny nadliczbowe nie otrzymało prawie 12% pracowników, których dokumentację badano pod kątem realizacji przez pracodawcę obowiązku należytej rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych. W przypadku ponad 5% pra - cowników wynagrodzenie to wypłacono nieterminowo albo w zaniżonej wysokości. Ponad połowa pracodawców (55%), na których ciążył obowiązek wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystania przez pracownika przysługujące - go mu urlopu wypoczynkowego w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, nie wywiązała się prawidłowo ze swej powinności. W związku z tym prawie 28% spośród ogółu uprawnionych nie otrzy - mało ww. świadczenia, zaś 18% otrzymało je po terminie płatności lub w niepełnej wysokości. Nieterminową wypłatę wynagrodzenia odnotowano u 29% badanych pracodawców i dotyczyło to niemal co trze - ciego spośród skontrolowanych na tę okoliczność pra- cowników (29%). Mniej liczną grupę stanowili pracodawcy niewypłacający wynagrodzenia w prawidłowej wysokości (20% podmiotów zbadanych w tym zakresie), dopuszczający się nieprawidłowości przy wypłacie wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy (16%) oraz naruszający obowiązek wypłaty dodatku do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej (13%). Naruszenie nakazu wypłaty wynagrodzenia w kwo - cie co najmniej równej wysokości minimalnego wynagrodze- nia stwierdzono u 6% skontrolowanych pracodawców. Wnioski Wyniki kontroli przeprowadzonych na przestrzeni ostatnich lat jednoznacznie wskazują, że skala naruszeń przepi - sów dotyczących wypłaty wynagrodzeń i innych świad- czeń ze stosunku pracy, pozostaje niezmienna, podobnie jak katalog przyczyn stwierdzonych nieprawidłowości. Brak zmian legislacyjnych, mimo sygnalizowanej przez Głównego Inspektora Pracy potrzeby modyfikacji dotych - czasowych przepisów, utrwala istniejący stan rzeczy. Stąd też nawet pojedyncze przejawy aktywności ustawodawcy w tym zakresie zasługują na uznanie. Szansy na redukcję nieprawidłowości dotyczących wypłaty ekwiwalentu pie - niężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy można upatrywać w nowelizacji przepisów art. 171 Kodeksu pra - cy, dokonanych ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmia- nie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. poz. 25), na mocy której określono termin jego wypłaty. Nowelizacja sanuje dotychczasową praktykę wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy w terminie wypłaty wynagrodzenia ustalo - nym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy. Praktyka ta pozosta- wała w sprzeczności z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w myśl którego „z dniem rozwiązania stosunku pracy pra - wo pracownika do urlopu wypoczynkowego w naturze Kontrole prowadzone w latach 2023-2025, w których problematyka płacowa była badana w sposób poszerzony - wybrane nieprawidłowości Wyszczególnienie 202320242025 Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Liczba kontroli* Odsetek kontroli * Wypłata wynagrodzenia w terminie24 3672122 6752221 13623 Wypłata wynagrodzenia co najmniej równego minimalnemu wynagrodzeniu za pracę 22 931321 471419 9114 Wypłata wynagrodzenia w prawidłowej wysokości 22 3881020 8211118 64012 Wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych 756827754129643229 Dodatkowe wynagrodzenie za pracę w porze nocnej 612513585313510914 Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy917388743870269 Ekwiwalent za urlop wypoczynkowy641047617949540152 * liczba/odsetek kontroli w trakcie których badano dane zagadnienie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 101 przekształca się w prawo do ekwiwalentu pieniężne- go za niewykorzystany urlop. W tym też dniu rozpoczyna bieg termin przedawnienia roszczenia o ekwiwalent pie - niężny za niewykorzystane w naturze, a nieprzedawnione urlopy wypoczynkowe.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2001 r.; sygn. akt I PKN 336/00). Ponadto z zadowoleniem należy odnotować fakt pod- niesienia zarówno dolnej, jak i górnej granicy grzywny za wykroczenia stypizowane w art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, na mocy art. 3 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, co od dawna postulowało środowisko inspektorskie. Zagrożenie karą grzywny od 2000 zł do 60 000 zł (zamiast od 1000 zł do 30 000 zł) daje nadzieję na przynajmniej częściowe wyeliminowa - nie naruszeń przepisów wynagrodzeniowych z obawy przed dotkliwymi następstwami ekonomicznymi w przy - padku ich wykrycia. 7.2.2. Czas pracy Przestrzeganie przepisów o czasie pracy jest integralnym elementem prawidłowego i odpowiedzialnego zarządza - nia zasobami ludzkimi. Ma ono bezpośrednie znaczenie Wszystkie kontrole czasu pracy prowadzone w latach 2023-2025 51% w 2025 r. Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości w latach 2023-2025 Liczba kontroli w latach 2023-2025 Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 10 330 9155 2023 r. 2024 r. 2025 r. 17 805 19 964 21 693 11 260 nie tylko dla celów organizacji procesu pracy, lecz tak- że dla ochrony zdrowia i życia pracowników. Z tego też względu regulacje zawarte w dziale VI Kodeksu pracy stanowiły w 2025 r., podobnie jak w latach ubiegłych, klu - czowy obszar podlegający kontroli i nadzorowi organów Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. przeprowadzono łącznie 17 805 kontro- li w zakresie przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy. Nieprawidłowości stwierdzono u 9155 pracodawców. Wskazana liczba kontroli w zakresie problematyki prze - strzegania przepisów o czasie pracy obejmuje zarówno kontrole planowe (w tym kompleksowe) prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy, jak też interwencje podejmo - wane w następstwie skarg. Kompleksowe kontrole czasu pracy W okresie sprawozdawczym inspektorzy pracy prze- prowadzili 2452 kompleksowe kontrole, ukierun- kowane na tematykę dotyczącą czasu pracy, u 2380 pracodawców. W skontrolowanych podmiotach zatrud- niano łącznie 263,5 tys. osób, w tym 222,1 tys. pra- cowników. Nieprawidłowości stwierdzono u 1596 pracodawców. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 102 ROZDZIAŁ 7 Kontrole kompleksowe miały charakter pogłębiony i systemowy. Obejmowały zarówno ocenę formalnopraw - nej organizacji czasu pracy (w tym wprowadzanie syste- mów, rozkładów i okresów rozliczeniowych czasu pracy, planowanie pracy, prowadzenie ewidencji czasu pracy), jak i weryfikację rzeczywistego czasu pracy zatrudnionych pracowników, w szczególności poprzez ustalenie, czy ewi - dencja czasu pracy była prowadzona rzetelnie, a także czy pracownikom zapewniono: odpoczynek dobowy i tygodnio - wy, co najmniej raz na 4 tygodnie niedzielę wolną od pra- cy oraz przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy w okresie rozliczeniowym. Analizom poddano co najmniej jeden pełny okres rozli - czeniowy czasu pracy, w części podmiotów – kilka nastę- pujących po sobie okresów, w celu identyfikacji zjawisk powtarzalnych. Kontrole skargowe z czasu pracy W skargach skierowanych do Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r., które swym przedmiotem obejmowały naruszenia przepisów o czasie pracy, skarżący wskazali łącznie 4627 zarzutów . W trakcie kontroli potwierdzono zasadność 1503 zgłoszo - nych nieprawidłowości (32%), 1818 (39%) okazało się zarzu- tami bezzasadnymi, w przypadku 946 (20%) nie udało się ustalić, czy wskazana nieprawidłowość wystąpiła, natomiast w odniesieniu do 360 (8%) postępowanie kontrolne pozosta - je w toku. Diagnoza Ustalenia dokonane w toku kontroli kompleksowych wskazują, że naruszenia przepisów o czasie pracy nie mają charakteru incydentalnego, lecz w znacznej mierze Kompleksowe kontrole czasu pracy prowadzone w latach 2023-2025 Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości w latach 2023-2025 Liczba kontroli w latach 2023-2025 Odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 1771 1596 65,1% w 2025 r. 2023 r. 2024 r. 2025 r. 2452 2681 1841 2810 Wybrane naruszenia przepisów o czasie pracy zgłoszone w skargach skierowanych do PIP Wyszczególnienie Liczba zgło- szonych przedmiotów skarg Liczba przedmiotów skarg zasadnych w całości Nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy 1014377 Nieprawidłowości związane z two- rzeniem rozkładów czasu pracy 443147 Niezapewnienie co najmniej 11-godzinnego odpoczynku dobowego 343112 Nieudzielenie przerwy wliczanej do czasu pracy 20421 Niezapewnienie co najmniej 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego 16157 Niezapewnienie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy 15876 Niezapewnienie przeciętnie pię- ciodniowego tygodnia pracy 12746 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 103 wynikają ze stosowanych modeli organizacji pracy. Skala i powtarzalność tych nieprawidłowości świadczą o utrwalo - nych u części pracodawców mechanizmach, które sprzyja- ją pojawianiu się tego rodzaju uchybień. W 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, do naj- częściej stwierdzanych naruszeń należało nieprowa- dzenie ewidencji czasu pracy bądź prowadzenie jej w sposób nieprawidłowy lub nierzetelny – ewidencja nie odzwierciedlała rzeczywistego czasu wykonywania pracy, co było efektem działania celowego lub nieumyśl - nych błędów. Nieprawidłowości w tym zakresie wystąpi- ły w 47% podmiotów. U 40% skontrolowanych pracodawców stwierdzono nieprawidłowości o charakterze formalnym, polegają - ce na wadliwym wprowadzeniu lub stosowaniu systemów i rozkładów czasu pracy lub informowania pracowników o obowiązujących ich rozkładach. Ujawniono zarówno przypadki nieterminowego przekazywania pracownikom rozkładów czasu pracy, jak i ich modyfikowania bez zacho - wania zasad przejrzystości i przewidywalności. W podmiotach funkcjonujących w systemach pracy zmianowej oraz w branżach dotkniętych deficytem kadro - wym powtarzającą się kategorią naruszeń było niezapew- nianie pracownikom minimalnych okresów odpoczynku dobowego i tygodniowego – powyższe dotyczyło 14% skontrolowanych pracodawców. Brak odpoczynków, z dużą częstotliwością, związany był także z nieprawidłową organi - zacją pracy, polegającą na dwukrotnym zatrudnianiu pra- cowników w tej samej dobie pracowniczej, co ujawniono u ponad 14% pracodawców. U 19% skontrolowanych pracodawców stwierdzono także nieprawidłowości związane z rekompensowaniem pracy w dniu wolnym od pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. W szcze - gólności pracodawcy nie udzielali za taką pracę innego dnia wolnego w okresie rozliczeniowym lub dokonywali „harmo - nogramowego” przesunięcia, niewynikającego z rzeczywi- stej potrzeby organizacyjnej. Ponadto kontrole wykazały występowanie innych naru - szeń, choć w mniejszym nasileniu niż te wskazane wyżej, takich jak: zatrudnianie pracowników powyżej przeciętnie 48 godzin w tygodniu wraz z godzinami nadliczbowymi w przyjętym i stosowanym okresie rozliczeniowym, czy nie - zapewnienie pracownikom co najmniej raz na 4 tygodnie niedzieli wolnej od pracy. Wnioski Przestrzeganie przepisów o czasie pracy stanowi jeden z priorytetowych obszarów nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy, gdyż jest jednym z kluczowych czynników determi - nujących poziom bezpieczeństwa i higieny pracy. Nieprawidłowa organizacja czasu pracy ma znaczący wpływ na obniżenie kondycji psychospołecznej pracowni - ków, pojawianie się nadmiernego stresu oraz wypalenia zawodowego. W konsekwencji prowadzi do zaburzenia równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pra - cowników, spadku efektywności pracy, a ponadto generuje dodatkowe koszty po stronie pracodawców (straty mate - rialne, odpowiedzialność karno-wykroczeniowa). Pomimo rosnącej świadomości znaczenia regulacji dotyczących czasu pracy, przepisy te stanowiły w 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, najczęściej naruszane unormowania z zakresu prawnej ochrony stosunku pracy. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy dopatrywać się zarów - no w aspekcie organizacyjnym (wielozadaniowość, nie- prawidłowe planowanie rozkładów czasu pracy, niedobory zasobów ludzkich), ekonomicznym (presja kosztowa, reali - zacja terminowych zadań), jak i systemowym (błędne założenia przy tworzeniu aktów wewnątrzzakładowych doty - czące stosowanych systemów, rozkładów i okresów rozlicze- niowych czasu pracy). Z uwagi na powyższe w analizowanym obszarze nie- zbędne jest dalsze – stałe i równoległe – prowa- dzenie przez Państwową Inspekcję Pracy działań o charakterze nadzorczym, prewencyjnym oraz legi - slacyjnym. Skala i powtarzalność stwierdzonych naru- szeń uzasadniają bowiem przyjęcie, że mają one charakter strukturalny i wymagają dalszych reakcji organów Pań - stwowej Inspekcji Pracy, wykraczających poza indywidual- ne interwencje. Nieprawidłowości stwierdzone w wyniku wszystkich oraz kompleksowych kontroli Wyszczególnienie Ogół kontroli Kontrole kompleksowe z czasu pracy Ewidencja czasu pracy (art. 149 Kp)63661123 Ustalenie rozkładu czasu pracy pracownika (art. 129 § 3 Kp) 2990577 Poinformowanie pracownika o obowiązującym go rozkładzie czasu pracy (art. 129 § 3 Kp) 2160372 Zapewnienie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (art. 129 § 1, art. 151 3 Kp) 1517461 Rekompensata pracy w niedzielę, świę- to innym dniem wolnym lub wynagro- dzeniem (art. 151 11 Kp) 427138 Zapewnienie przynajmniej raz na cztery tygodnie niedzieli wolnej od pracy (art. 151 12 Kp) 228100 Zapewnienie odpoczynku dobowego (art. 132 i art. 151 § 2 1 Kp) 593208 Zapewnienie odpoczynku tygodniowe- go (art. 133 i art. 151 § 2 1 Kp) 346116 Jednokrotne zatrudnienie w dobie roboczej (nie dotyczy przerywanego systemu czasu pracy oraz rozkła- du czasu pracy, o którym mowa w art. 140¹ Kp) 1097339 Przestrzeganie przepisów o pracy w porze nocnej (art. 151 7 Kp) 21968 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 104 ROZDZIAŁ 7 Działania kontrolno-nadzorcze powinny być ukierunkowa- ne przede wszystkim na podmioty i sektory o podwyższonym ryzyku naruszeń (np. w branżach obejmujących przemysł, handel, budownictwo czy transport), przy uwzględnieniu wzajemnej korelacji między planowanym a rzeczywistym czasem pracy. Niezbędne jest w tym zakresie również następcze dokonywanie weryfikacji prawidłowości nalicza - nia pracownikom wynagrodzenia oraz innych świadczeń należnych ze stosunku pracy. W obszarze działań prewencyjno-promocyjnych wska - zane jest dalsze wzmacnianie działań informacyjnych i szkoleniowych skierowanych do pracodawców i wyspecja - lizowanej kadry odpowiedzialnej za planowanie i rozliczanie czasu pracy, a także promowanie rozwiązań organizacyjnych zwiększających rzetelne i przejrzyste rejestrowanie czasu wykonywania pracy. Rozpowszechnianie dobrych praktyk w tym zakresie z pewnością ogranicza ryzyko powstawania naruszeń o charakterze systemowym. Z kolei w wymiarze legislacyjnym należy rozważyć wprowadzenie unormowań obligujących pracodaw - ców do przechowywania rozkładów czasu pracy, wyraź- nego nadania im statusu dokumentacji pracowniczej oraz ustanowienia ogólnych reguł umożliwiających dokonywanie modyfikacji rozkładów. 7.3. Egzekwowanie przestrzegania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i czasu odpoczynku (działania w ramach Krajowej Strategii Kontroli) oraz czasu pracy kierowców Zakres kontroli Zgodnie z Krajową Strategią Kontroli przepisów w zakresie czasu jazdy i czasu postoju, obowiązkowych przerw oraz czasu odpoczynku kierowców na lata 2025-2026, organy kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy zostały zobowią - zane objąć działalnością kontrolną łącznie 804 268 dni pracy kierowców. W okresie sprawozdawczym obejmu - jącym 2025 r. inspektorzy pracy skontrolowali 447 416 dni , co stanowi 55,6% dwuletniego założenia. W 2025 r. w ramach omawianego zagadnienia prze - prowadzono 574 kontrole. Podobnie jak w latach ubie- głych, przeważającą liczbę kontroli przeprowadzono u przedsiębiorców wykonujących międzynarodowy prze - wóz rzeczy – 77,3% skontrolowanych dni pracy kierowców, natomiast przewóz osób stanowił jedynie 1,6%. Najwięk - szą liczbę kontroli przeprowadzono w zakładach pracy zatrudniających od 10 do 49 osób (42% objętych kontro - lami, w ubiegłym roku było to 44%), natomiast najmniejszą grupę skontrolowanych stanowiły zakłady zatrudniające powyżej 250 pracowników, tj. 6,2% (w roku ubiegłym 4%). Kontrole obejmowały swym zakresem zarówno ocenę prawidłowości przestrzegania przez pracodawców przepi - sów wynikających z rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parla- mentu Europejskiego, dotyczących czasu jazdy kierowców, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków a tak - że przepisów ustawy z dnia 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców. Inspektorzy byli zobligowani do sprawdzenia zagadnień związanych z przestrzeganiem dziennego, tygo - dniowego i dwutygodniowego limitu czasu jazdy, zapewnie- nia wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz., zapewnienia odpowiedniego odpoczynku dziennego i tygodniowego, a ponadto prze - strzegania dopuszczalnego dobowego 10-godzinnego czasu pracy, gdy była wykonywana praca w porze nocnej, przestrzegania limitu 48-godzinnego tygodniowego wymia - ru czasu pracy, udzielania przerw w czasie pracy. Tak jak w latach ubiegłych, w większości przypadków kontrole inicjowane były skargami, których tematyka najczęściej dotykała kwestii prawidłowości naliczania i wypłaty kierowcom wynagrodzenia za pracę. Diagnoza W związku ze stwierdzonymi w toku czynności kontrolnych naruszeniami, wynikającymi z załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6.09.2001 r. o transporcie drogowym, inspektorzy Skala naruszeń przepisów rozporządzenia WE nr 561/2006 w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Liczba naruszeń 202320242025 Zapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz. 345930453168 Zapewnienie odpowiedniego odpo- czynku dziennego 270627852426 Przestrzeganie dziennego limitu czasu jazdy 143419221363 Zapewnienie odpowiedniego odpo- czynku tygodniowego 252327325 Przestrzeganie dwutygodniowego limitu czasu jazdy 268229261 Naruszenia przepisów ustawy o czasie pracy kierowców, wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy o transporcie drogowym Wyszczególnienie Liczba naruszeń Odsetek kierowców Przekroczenie maksymalnego czasu pra- cy (10 godzin) w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej 554847 Zapewnienie wymaganej przerwy po 6 godzinach pracy kierowcy (art. 13 ustawy o czasie pracy kierowców) 138219 Przekroczenie dopuszczalnego limitu tygodniowego czasu pracy, przeciętnie 48 godzin łącznie z nadgodzinami w przyjętym okresie rozliczeniowym 2716 Przekroczenie maksymalnego 60-godzin- nego tygodniowego wymiaru czasu pracy (art. 12 ust. 2 ustawy o czasie pracy kie- rowców) 1013 Prowadzenie ewidencji czasu pracy dla celów naliczania wynagrodzenia (art. 25 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców) 44 5 (brak ewidencji stanowi 1) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 105 pracy wydali decyzje o nałożeniu kar administracyjnych, w łącznej wysokości 2 148 150 zł . Łącznie ujawniono 14 225 naruszeń. Skala występowania nieprawidłowości dotyczących cza- su jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków, jest zbliżona do skali z lat ubiegłych. Najczęściej wystę - pującym naruszeniem było niezapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu przez okres dłuższy niż 4,5 godz., które ujawniono w przypadku 35% skon - trolowanych w tym zakresie kierowców (w roku ubiegłym było to 32% kierowców). Ponownie najczęściej ujawnianym naruszeniem prze - pisów ustawy o czasie pracy kierowców było przekrocze- nie maksymalnego czasu pracy, wynoszącego 10 godzin, w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej. W oce - nie kontrolujących najczęstszą przyczyną występowania tych naruszeń jest niedostateczna znajomość przepisów dotyczących czasu pracy kierowców, wynikających z usta - wy o czasie pracy kierowców oraz świadomość niskich kar za powyższe naruszenie. Wnioski Analiza nieprawidłowości stwierdzonych podczas kon- troli prowadzonych w 2025 r. wykazała analogiczne wyniki do lat ubiegłych. Na podstawie zgromadzonych informacji, można stwierdzić, że zarówno pracodawcy, jak i kontrolujący inspektorzy pracy, wskazują na takie same przyczyny powstawania naruszeń, jak w ubiegłych okresach sprawozdawczych. W przypadku większych przedsiębiorstw, tj. zatrudniających powyżej 50 pracowni - ków, za nadzór nad przestrzeganiem przepisów z zakresie czasu pracy, w tym czasu jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków odpowiadają pracownicy spe - cjalnie przeszkoleni w tym kierunku lub wynajęte wyspe- cjalizowane firmy zewnętrzne, dlatego też wyższy odsetek naruszeń ujawniono w przedsiębiorstwach małych i śred - nich (gdzie stan zatrudnienia waha się od 1 do 49 osób), w których często sami pracodawcy lub pracownicy zatrud - nieni na innych stanowiskach odpowiadają za rozliczanie czasu pracy kierowców. Zdaniem inspektorów pracy głównymi przyczynami powstania naruszeń są: −zmniejszająca się konkurencyjność polskich firm trans - portowych, pociągająca za sobą konieczność obniża- nia kosztów prowadzonej działalności, a co za tym idzie świadome działanie zmierzające do realizacji zadań prze - wozowych przy jak najniższym nakładzie finansowym; konsekwencją jest uwzględnianie w kosztach prowadzo - nej działalności nakładanych przez organy kontrolne kar, które w przypadku dużych firm, są zbyt niskie; −powierzanie obowiązków rozliczania czasu pracy kie - rowców i nadzoru nad transportem słabo wykwa- lifikowanym pracownikom, zwłaszcza w firmach zatrudniających od 1 do 49 osób, lub w przypadku zle - cenia pełnienia tych zadań firmom zewnętrznym – brak właściwego przepływu informacji pomiędzy przedsiębior - cą a firmą; −brak dostatecznej wiedzy przedsiębiorców, w zakre- sie ich uprawnień dotyczących żądania zwrotu od kie- rowców wydruków z tachografów, które są niezbędne przy uwzględnieniu wyjaśnień okoliczności powstałych naruszeń; −nieprzykładanie wagi przez przedsiębiorców do właściwej organizacji pracy kierowców i ich szkolenia; − nieprawidłowości w ustalaniu wynagrodzenia przez pra - codawców, gdzie faktyczna płaca kierowcy jest uzależ- niona od liczby przejechanych kilometrów. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r., z uwa - gi na odnotowaną liczbę naruszeń przepisów, które w spo- sób bezpośredni i negatywny przekładają się na sytuację pracowników, uzasadniają potrzebę kontynuowania kontro - li przestrzegania przepisów w tym zakresie. Zasadne jest także prowadzenie działań prewencyjnych w obszarze firm transportowych, w szczególności tych niewielkich, gdzie widoczny jest brak fachowej wiedzy. Poradnictwo i działalność prewencyjno-edukacyjna, które są oprócz prowadzenia kontroli i stosowania środków prawnych istotnym elementem czynności podejmowanych przez inspektorów pracy, mają zna - czący wpływ na wyeliminowanie tych uchybień, których przyczyną nie są względy ekonomiczne. Ponadto wyniki przeprowadzonych kontroli potwierdzają konieczność wprowadzenia zmian legislacyjnych postu- lowanych także w latach ubiegłych tj.: −uproszczenie przepisów dotyczących wynagrodze - nia kierowców poprzez wprowadzenie możliwo- ści odprowadzania składek do ZUS oraz podatku PIT od kwoty wynagrodzenia kierowcy pomniejszonego o wirtualne diety, bez konieczności porównywania z prze - ciętnym wynagrodzeniem; −dokonanie zmiany przepisów definiujących podróż służ - bową, w obecnym stanie prawnym brak jest możliwości naliczenia kierowcy w transporcie międzynarodowym świadczeń z tytułu podróży służbowej na odcinku kra - jowym za czas od wyjazdu z miejscowości, w której znajduje się siedziba pracodawcy do momentu przekro - czenia granicy RP oraz na tym samym odcinku w drodze powrotnej (należy zauważyć, że czas przejazdu kierowcy przez terytorium Polski od wyjazdu z siedziby do momen - tu przekroczenia granicy może trwać nawet kilka dni, bowiem przedsiębiorcy często dokonują tzw. częściowych załadunków na terenie całego kraju); podobnie rzecz się ma w przypadku kierowców wykonujących przewozy dwustronne (bilateralne); −wprowadzenie możliwości wypłacania ryczałtu za dyżu- ry, analogicznie do rozwiązań przewidujących ryczałt za godziny nadliczbowe oraz ryczałt za pracę w porze nocnej; −zwiększenie wysokości kary nakładanej na pracodawcę w przypadku niepoddania się lub uniemożliwienia prze - prowadzenia kontroli w całości lub w części – dotychcza- sowa kara w wysokości 12 000 złotych jest zbyt niska w stosunku do charakteru przewinienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 106 ROZDZIAŁ 7 7.4. Przestrzeganie w placówkach handlowych przepisów o czasie pracy oraz o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni Czas pracy Zakres kontroli W związku z tym, że od wielu lat nieprawidłowości związa- ne z planowaniem, zarządzaniem i rejestrowaniem czasu pracy stanowią największą grupę uchybień w placówkach handlowych, w 2025 r. problematyka ta była przedmiotem czynności kontrolnych. Kontroli w tym zakresie poddano łącznie 424 pla- cówki handlowe, w tym 95 wielkopowierzchniowych (powyżej 300 m 2 powierzchni sprzedaży). Mniejszych sklepów skontrolowano 329. W skontrolowanych sklepach wielkopowierzchniowych pracę świadczyło 8518 osób, w tym 88% na podstawie stosunku pracy, w mniejszych sklepach skala zatrudnienia niepracowni - czego była nieco wyższa (81% z 2205 osób świadczą- cych pracę). Diagnoza Już od lat obserwuje się różnice skali nieprawidłowości występujących w wielkopowierzchniowych placówkach handlowych, w porównaniu do mniejszych sklepów. Wyniki kontroli wskazują, że skala naruszeń przepi - sów w mniejszych placówkach handlowych jest znacząca. W sklepach wielkopowierzchniowych podstawowym uchy - bieniem jest niewłaściwe prowadzenie ewidencji czasu pracy (dla 22,5% pracowników), zaś jej nieprowadzenie ujawniono tylko wobec 1,4% osób. Natomiast w małych pla - cówkach nie prowadzono ewidencji dla ponad 7% pracowni- ków, a nieprawidłowo sporządzano ją dla ponad 23,3%. Odsetek sklepów, w których stwierdzono naruszenia przepisów o czasie pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek sklepów skontrolowanych w danym zakresie, w których stwierdzono nieprawidłowości 202320242025 Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Placówki handlowe wielkopowierzchniowe Mniejsze sklepy Prowadzenie ewidencji czasu pracy 24,042,923,746,232,645,3 Ustalanie rozkładu czasu pracy pracownika 13,928,77,332,411,636,3 Wypłata wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych 22,537,920,032,423,934,9 Poinformowanie pracownika o obowiązującym go rozkładzie czasu pracy 12,524,95,825,97,532,4 Wypłata dodatkowego wyna- grodzenia za pracę w porze nocnej -22,0-8,26,820,5 Jednokrotne zatrudnianie w dobie roboczej 17,517,011,314,611,414,6 Zapewnienie dnia wolnego z tytułu pięciodniowego tygo- dnia pracy 16,616,11,911,111,812,5 Zapewnienie odpoczynku dobowego 4,57,05,84,37,610,6 Rekompensata pracy w niedzielę i święto innym dniem wolnym lub wynagro- dzeniem 3,83,95,04,18,810,3 Zapewnienie odpoczynku tygodniowego 4,52,23,81,76,62,2 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 107 w 2024 r. i 27,7% w 2023 r.). Nieprawidłowości dotyczyły 1567 pracowników, 820 zatrudnionych na innej podstawie niż stosunek pracy oraz 36 osób świadczących pracę bez żadnej umowy – nielegalnie. W 34 kontrolach (wobec 6 w 2024 r. i 44 w 2023 r.) ujaw - niono przypadki nieodpłatnego powierzania wykonywania pracy w handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem (art. 4 ustawy o ograniczaniu handlu w niedzie- le i święta oraz w niektóre inne dni). Naruszenia te wyni- kały z powierzania pracy członkom rodziny, którzy nie mieszczą się w katalogu osób wyszczególnionych w art. 6 ust. 4 ustawy (przedsiębiorca prowadzący handel osobiście może korzystać z nieodpłatnej pomocy jedynie małżonka, dzieci własnych, dzieci małżonka, dzieci przyspo - sobionych, rodziców, macochy, ojczyma, rodzeństwa, wnu- ków, dziadków). Skala naruszania zakazu powierzania pracownikom pra - cy w handlu lub czynności związanych z handlem jest nadal wysoka i wynika głównie z nieprawidłowego korzystania z wyjątku określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ogra- niczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni . W 2 sprawach, w których przedsiębiorca powoływał się na wyżej wskazany wyjątek, Główny Inspektor Pracy skierował do Prokuratora Generalnego wniosek o wniesie - nie kasacji od wyroków uniewinniających przedsiębior- ców od zarzutu popełnienia wykroczeń z art. 10 ustawy o ograniczeniu handlu (...). W obu przypadkach Sąd Najwyż - szy uznał zasadność wniesionych kasacji. Wnioski 70% placówek handlowych, w których podjęto kontrolę lub przeprowadzono czynności rozpoznawcze, nie prowadziło handlu w niedzielę lub nie naruszało zakazu powierza - nia pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta oraz niektóre inne dni. Sytuacja taka miała miejsce pomimo tego, że dobór sklepów do kon - troli następował dzięki sygnałom o nieprawidłowościach. Mając powyższe na uwadze, działania kontrolne należy Zwraca uwagę również wysoki poziom nieprawidło - wości w obszarze ustalania (tworzenia harmonogramów pracy i informowania o nich pracowników z odpowiednim wyprzedzeniem) i rejestrowania czasu pracy, Są to kwestie formalne, ale warunkujące prawidłowe naliczenie i wypła - cenie wynagrodzenia za pracę. Brak lub nieprawidłowa dokumentacja w tym zakresie utrudnia lub uniemożliwia dokonanie ustalenia rzeczywistego czasu pracy pracownika oraz należnego mu wynagrodzenia. Zauważalne jest nato - miast, że uchybienia w zakresie zapewnienia odpoczynku czy dnia wolnego z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy występują w znacznie mniejszym nasileniu. W placówkach sieci o scentralizowanym systemie zarzą - dzania i wyposażonych w nowoczesne rozwiązania infor- matyczne służące planowaniu i rejestracji czasu pracy naruszenia przepisów o czasie pracy występują sporadycz - nie. Jest to wynikiem wyeliminowania błędów przy sporzą- dzaniu rozkładów czasu pracy oraz ścisłego (czasem co do minuty) ewidencjonowania czasu pracy i innych zdarzeń mających znaczenie z perspektywy stosunku pracy. Wnioski Przestrzeganie przepisów o czasie pracy stanowi jeden z filarów wspierających bezpieczeństwo i higienę pracy. Dlatego też zagadnienia te powinny być monitorowane, celem wychwycenia ewentualnych czynników wpływa - jących na skalę nieprawidłowości. Jednak ze wzglę- du na powtarzalność – na przestrzeni ostatnich 10 lat – zarówno rodzaju, jak i rozkładu nieprawidłowości w placów - kach wielkopowierzchniowych i mniejszych, nie jest koniecz- ne prowadzenie kontroli ukierunkowanych na badanie tej problematyki; za wystarczające należy uznać dokonywanie oceny w tym zakresie w toku rutynowo podejmowanych działań, a także kontroli podejmowanych w wyniku skarg. Ograniczenie handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni Zakres kontroli Inspektorzy pracy przeprowadzili 2198 kontroli przestrze- gania przepisów dotyczących powierzania pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta oraz niektóre inne dni. Ponadto – bez podejmowania czyn - ności kontrolnych – ustalono, że 236 sklepów nie prowa- dziło handlu w dni objęte ograniczeniami wynikającymi z ustawy z dnia 10 marca 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni . Łącznie działania kontrolne i rozpoznawcze objęły 2434 sklepy (wobec 2231 w 2024 r.). Prowadzone były działania plano - we, ale większość kontroli była wynikiem skarg i wniosków oraz innego rodzaju informacji napływających do okręgo - wych inspektoratów pracy. Diagnoza Spośród skontrolowanych 185 sklepów wielkopowierzch- niowych naruszenia stwierdzono w 41,1% (w 2024 r. w 63,5%, w 2023 r. 64,9%). Przepisów o ograniczeniu handlu nie przestrzegano w 32,5% mniejszych sklepów (31,2% Naruszanie zakazu powierzania pracownikom lub zatrudnionym pracy w handlu lub przy wykonywaniu czynności związanych z handlem w latach 2023-2025 202320242025 29,8 32,9 33,2 odsetek k ontr oli, w kt ór y c h s twier dzono nieprawidłowości SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 108 ROZDZIAŁ 7 ukierunkować na placówki, wobec których wpłynęły skargi lub sygnały medialne, wskazujące na wysokie prawdopo - dobieństwo wystąpienia nieprawidłowości. 7.5. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych Zakres kontroli W 2025 r. przeprowadzono 493 kontrole przestrzegania przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych (w 2024 r. – 478 kontroli). Kontrolowani pracodawcy zatrudniali ponad 10,6 tys. pracowników, w tym 9,6 tys. osób na podstawie sto - sunku pracy, z czego 2311 to pracownicy młodociani. Najwięcej kontroli – blisko 62% przeprowadzono u pra - codawców zatrudniających do 9 pracowników oraz u praco- dawców zatrudniających od 10 do 49 osób – 31% kontroli. Inspektorzy pracy najczęściej kontrolowali podmioty działa - jące w takich branżach, jak: handel i naprawy – 162 kontrole, pozostała działalność usługowa – 148 kontroli, przetwórstwo przemysłowe – 77 kontroli oraz zakwaterowanie i usługi gastronomiczne – 47 kontroli. Taka struktura podmiotów kon - trolowanych utrzymuje się na przestrzeni ostatnich 10 lat. Diagnoza Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. pozwala- ją na stwierdzenie, iż nieprawidłowości w zakresie prze- strzegania przepisów prawa pracy przy zatrudnianiu młodocianych, mają charakter powtarzalny. Podobnie, jak w ubiegłych latach, najwięcej nieprawidłowości dotyczyło braku udzielenia informacji przedstawicielom usta- wowym młodocianego o ryzyku zawodowym oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami , co ujawniono w 316 kontrolach (w 2024 r. – 309 kontroli). Istotną grupę nieprawidłowości w zakresie zatrudniania pracowników młodocianych stanowią uchybienia w zakre - sie opracowywania wykazów stanowisk i rodzajów prac wzbronionych oraz dozwolonych dla celów przygo - towania zawodowego. Niedopełnienie obowiązku pro- wadzenia wykazu prac wzbronionych stwierdzono w 217 kontrolach (w 2024 r. – w 209 kontrolach). W nieco mniejszej liczbie kontroli (182), ujawniono, że pracodawcy nie opraco - wali wykazu prac dozwolonych dla potrzeb odbycia przygo- towania zawodowego. Pracodawcy nagminnie naruszają obowiązek pro - wadzenia różnego rodzaju ewidencji związanych z zatrudnianiem pracowników młodocianych . Pod- czas 86 kontroli (w 2024 r. – 89 kontroli) stwierdzono brak prowadzenia ewidencji (lub ewidencja ta prowadzona była nierzetelnie) czasu pracy przy pracach wzbronionych, a dozwolonych w celu odbycia przygotowania zawodowe - go. Nieprowadzenie takiej ewidencji uniemożliwia ocenę stopnia narażenia na występowanie warunków wykonywa - nia pracy stwarzających największe zagrożenie dla zdro- wia młodocianych pracowników. Ponadto, przeprowadzone kontrole potwierdziły niewyko - nywanie obowiązku właściwego przygotowania młodocia- nych do pracy, polegające na dopuszczeniu pracowników młodocianych do pracy bez szkolenia wstępnego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. W roku 2025 nieprzepro - wadzanie instruktażu ogólnego stwierdzono podczas 124 kontroli a instruktażu stanowiskowego podczas 121 kontro - li (w 2024 r. odpowiednio 114 i 109), a także bez wstępnych badań profilaktycznych w 167 kontrolach (w 2024 r. – 148). W 2025 r., podobnie jak w poprzednich latach, najczęściej występującymi nieprawidłowościami przy zatrudnianiu pra - cowników młodocianych było nieprzestrzeganie przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Brak odpo- wiednich badań lekarskich oraz szkoleń bhp w przypadku młodocianych jest szczególnie niebezpieczny i może powo - dować ogromne koszty społeczne. Pracodawcy wciąż nieprawidłowo sporządzają doku - mentację z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy młodo- cianych, w tym wykaz prac wzbronionych młodocianym czy też ocenę ryzyka zawodowego na danym stanowisku pracy uwzględniającą warunki zatrudnienia takiego pracownika, a także wymagane ewidencje. Wnioski Nadal pozostaje aktualny postulat zmiany przepisów art. 201 Kodeksu pracy , który dotyczy badań lekar- skich pracowników młodocianych, poprzez dostosowa- nie go do wymogów przepisów Konwencji MOP nr 77 i 78 stanowiących, że młodociany poniżej 18 lat powinien pod - legać badaniom lekarskim w odstępach nie dłuższych niż rok. Zmiana redakcyjna powinna również objąć art. 193 Kodeksu pracy , poprzez określenie formy, w jakiej ewiden- cja pracowników młodocianych ma być prowadzona. Mając na względzie wyniki kontroli z 2025 r., ale również lat ubiegłych, należy stwierdzić, że celowe jest kontynu - owanie czynności kontrolnych, szczególnie u pracodawców z branż, w których stwierdzono najwięcej nieprawidłowości. Uzasadnione jest również prowadzenie dalszej współpracy z organami i instytucjami zajmującymi się sprawami zatrud - niania młodocianych w celu podnoszenia świadomości prawnej pracodawców i ograniczania liczby naruszeń prawa pracy (kuratoria, szkoły, hufce pracy, urzędy pracy, organiza - cje rzemieślnicze i organy kontroli). Ważne pozostaje także prowadzenie szkoleń z zakre- su prawnej ochrony pracy młodocianych, w których uczestniczyliby pracodawcy. Należy kontynuować współ- pracę ze szkołami uczącymi młodzież odbywającą przygo- towanie zawodowe, w ramach której organizowane będą spotkania z uczniami, rodzicami oraz opiekunami uczniów będących pracownikami młodocianymi, celem uświada - miania ich o przysługujących uprawnieniach i obowiązkach w omawianym zakresie. Szeroko zakrojona działalność pro - mocyjno-prewencyjna niewątpliwie przyczynia się do popra- wy warunków pracy pracowników młodocianych. Wydawanie zezwoleń na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci W 2025 r. wydano 2628 zezwoleń na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16. roku życia. W stosunku do 2024 r. i 2023 r., nastą - pił nieznaczny spadek liczby wydanych zezwoleń, bowiem SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 7 109 w ubiegłych latach wydano: w 2024 r. – 2743 zezwolenia, a w 2023 r. – 2689 zezwoleń. Większość podmiotów, które wystąpiły z wnioskami o udzielenie zezwolenia prowadziło działalność artystycz- ną i reklamową. Sporadycznie składano wnioski o wydanie zezwolenia na pracę dzieci w zakresie działalności sportowej. Podmioty prowadzące działalność artystyczną występo - wały z wnioskami o udzielenie zezwolenia na udział dzieci w spektaklach teatralnych lub operowych, a także udział w zdjęciach lub nagraniach do filmu. Natomiast podmioty prowadzące działalność reklamową występowały z wnio - skami o udział dzieci w nagraniach filmowych, reklamo- wych, lektorskich oraz sesjach fotograficznych. W związku z wnioskami, które wpłynęły w 2025 r. inspek - torzy pracy przed wydaniem decyzji dokonywali ustaleń uwzględniających spełnienie przez wnioskodawców wyma - gań formalnoprawnych określonych w art. 304 5 § 4 Kodek- su pracy, tj. posiadanie: −orzeczeń lekarskich stwierdzających brak przeciwwska - zań do wykonywania przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych; −opinii poradni psychologiczno-pedagogicznych dotyczą - cych braku przeciwwskazań do wykonywania przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych; −opinii dyrektorów szkół, do których uczęszczają dzieci, dotyczących możliwości wypełniania przez dzieci tych obowiązków w czasie wykonywania przez nie pracy lub innych zajęć zarobkowych; −pisemnych zgód przedstawicieli ustawowych lub opieku - nów dzieci na wykonywanie przez dzieci pracy lub innych zajęć zarobkowych. W niektórych przypadkach wydanie decyzji poprze - dzały kontrole, w trakcie których dokonywano dodatkowo sprawdzenia pod kątem uwarunkowań wykonywania zajęć przez dzieci. Zakresem kontroli inspektorzy obejmowali m.in. zagadnienia związane ze spełnieniem przez podmioty zatrudniające wymagań bezpieczeństwa i higieny przy organizacji pracy dzieci, a w szczególności: −ocenę warunków organizacyjno-technicznych i uświada - miania ich o ewentualnych zagrożeniach występujących na scenie oraz w studiu nagrań i zapleczu (zaplecze sce - niczne, pomieszczenie techniczne telewizji, podorkiestrze na scenie); −zapewnienie dzieciom warunków socjalnych i higienicz - no-sanitarnych (indywidualna garderoba z zapleczem higieniczno-sanitarnym); −ustalenie czy praca nie powodowała zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego dzieci; −ocenę zapewnienia bieżącej opieki nad dziećmi w czasie realizacji ich zadań (stały opiekun dziecka i inspicjent). Jeśli inspektorzy nie stwierdzili nieprawidłowości w sfe- rze zarówno formalnej, jak i w sferze faktycznego zapew- nienia dzieciom bezpiecznych i higienicznych warunków ich pracy, wówczas wydawano decyzje pozytywne (w 2025 r. wydano 2628 decyzje). Nie wszystkie złożone wnioski zawierały niezbędne dokumenty (np. orzeczenie lekarskie o braku przeciwwska - zań do wykonywania pracy przez dziecko czy opinia porad- ni psychologiczno-pedagogicznej), toteż inspektorzy pracy wydali w 2025 r. 4 decyzje odmawiające wydania zezwole - nia na pracę dzieci. Informacja na temat wydanych zezwoleń na wykonywa- nie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci zawar - ta została w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 110 ROZDZIAŁ 7 8 Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Rozdział Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 113 8. Wybrane zadania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 8.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z występowaniem w środowisku pracy czynników fizycznych, biologicznych i chemicznych 8.1.1. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami fizycznymi (hałas, drgania mechaniczne, mikroklimat) Hałas Celem kontroli było ustalenie, czy pracodawcy prawi- dłowo identyfikują zagrożenia związane z hałasem oraz podejmują skuteczne działania ograniczające narażenie pracowników. Dobór podmiotów do kontroli koncentrował się na profilu działalności, stosowanych technologiach i parku maszynowym związanych z możliwością występo - wania istotnego narażenia na hałas. Kontrolą objęto w szczególności: wykonywanie badań i pomiarów hałasu, prowadzenie wymaganej doku - mentacji, ocenę ryzyka zawodowego, informowanie pracowników o zagrożeniach, programy działań organi - zacyjno-technicznych, stosowanie środków ochrony indy- widualnej oraz kierowanie pracowników na profilaktyczne badania lekarskie. W takim zakresie przeprowadzono 278 kontroli w 272 podmiotach, w których pracę świadczyło łącznie ponad 32,7 tys. osób, w tym 31,1 tys. na podstawie stosunku pra - cy. Dominowały zakłady małe i średnie, stanowiąc 88,8% ogółu. Najczęściej kontrolowano podmioty przetwórstwa przemysłowego, zwłaszcza z branż obróbki metali, drewna, tworzyw sztucznych oraz produkcji materiałów budowlanych. Diagnoza Nieprawidłowości stwierdzono podczas 209 kontro- li, co stanowi 75,2% ogółu. Oznacza to, że naruszenia przepisów dotyczących ochrony pracowników przed hała - sem miały charakter powszechny. Uchybienia występo- wały we wszystkich grupach wielkościowych, przy czym najwyższy odsetek stwierdzono w najmniejszych zakła - dach – 88,7% kontroli. Najpoważniejsze problemy dotyczyły oceny ryzy- ka zawodowego i badań oraz pomiarów hałasu. Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka stwierdzono w ponad połowie skontrolowanych podmiotów, w których badano to zagadnienie, a w co trzecim zagrożenia związa - ne z hałasem nie zostały w tej ocenie właściwie uwzględ- nione. Nieprawidłowości dotyczące badań i pomiarów tego czynnika szkodliwego dla zdrowia ujawniono w 34,0% pod - miotów, a uchybienia w zakresie udostępniania pracowni- kom wyników tych badań i pomiarów – w 13,1%. Znaczna skala naruszeń dotyczyła także działań pro- filaktycznych i organizacyjnych. W 36,6% kontroli nie zapewniono prawidłowego opracowania lub realizacji pro - gramów działań organizacyjno-technicznych ogranicza- jących narażenia na hałas. Nieprawidłowości w zakresie ujmowania zagrożeń związanych z hałasem w programach szkoleń stwierdzono w 27,2% kontroli. Istotne uchybienia dotyczyły również profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników. W co czwartym skiero- waniu na badania lekarskie nie zamieszczono informacji Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na hałas odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości programy szkoleń w dziedzinie bhp program działań organizacyjno-technicznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia ocena ryzyka zawodowego badania lekarskie okresowe A B C D szkolenia bhp G badania lekarskie wstępne H skierowania na prolaktyczne badania lekarskie F wyposażenie w środki ochrony indywidualnej I udostępnianie pracownikom wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia J E 55 37 34 33 27 26 24 20 14 13 BACDEFGHIJ o występowaniu hałasu na stanowisku pracy, w 26,6% kon- troli stwierdzono nieprawidłowości dotyczące badań okre- sowych, a w co piątej kontroli – wyposażenia pracowników w środki ochrony indywidualnej. Analiza danych z kontroli wskazuje, że przyczyny nie- prawidłowości to przede wszystkim formalne traktowanie oceny ryzyka i innej dokumentacji bhp, ograniczanie kosz - tów badań i pomiarów czynników szkodliwych, brak środ- ków na nowoczesne rozwiązania techniczne ograniczające narażenie na hałas oraz niewystarczające wykorzystanie wyników badań przy organizacji pracy i w profilaktycznej ochronie zdrowia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 114 ROZDZIAŁ 8 Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na drgania mechaniczne odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości program działań organizacyjno-technicznych badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń ocena ryzyka zawodowego badania lekarskie okresowe A B C D programy szkoleń w dziedzinie bhp G skierowania na prolaktyczne badania lekarskie H wyposażenie w środki ochrony indywidualnej F szkolenie bhp I wskazanie przez pracodawcę czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary J E 56,3 BACDEFGHIJ 45,6 36,8 36,4 30,0 29,6 23,4 20,3 12,7 26,9 Drgania mechaniczne Celem 81 kontroli w 77 podmiotach było ustalenie, czy pracodawcy prawidłowo identyfikują narażenie na drga - nia mechaniczne oraz czy podejmują działania ograni- czające ryzyko zawodowe związane z takim narażeniem. Kontrole zrealizowano w zakładach, w których wykony - wano prace powodujące narażenie na drgania miejscowe lub ogólne, a ich zakres obejmował podobne aspekty, jak w przypadku hałasu, czyli badania i pomiary czynników szkodliwych, ocenę ryzyka zawodowego, szkolenia bhp, informowanie pracowników o zagrożeniach, profilaktycz - ne badania lekarskie oraz wyposażenie w środki ochrony indywidualnej. Struktura kontroli według wielkości zatrudnienia w zakła - dach przedstawiała się następująco: do 9 pracujących – 12,3%, od 10 do 49 – 33,3%, od 50 do 249 – 34,6%, 250 i więcej – 19,8%. Największe zakłady stanowiły niespełna 1/5 skontrolowanych jednostek, ale skupiały prawie 13 tys. z 17,2 osób świadczących pracę, tj. 74,8% ogółu. Diagnoza Wyniki kontroli wskazują, że poziom przestrzegania przepisów dotyczących ochrony pracowników przed drganiami mechanicznymi nadal jest niezadowalają - cy. Najczęściej stwierdzane uchybienia dotyczyły podstawowych elementów systemu zarządzania ryzykiem . Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowego ujawniono w 56,3% zbadanych przypadków. Oznacza to, że w ponad połowie objętych oceną przypad - ków pracodawcy nie zapewnili prawidłowego rozpoznania zagrożeń albo nie powiązali oceny ryzyka z rzeczywisty - mi warunkami pracy. Wysoka skala naruszeń dotyczyła również badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia – nie- prawidłowości stwierdzono w 45,6% przypadków. Dodat- kowo w 12,7% przypadków nieprawidłowo wskazano czynniki szkodliwe, dla których należało wykonywać bada - nia i pomiary. Dane te potwierdzają, że część pracodaw- ców ma trudności zarówno z prawidłowym typowaniem stanowisk do pomiarów, jak i z wykorzystywaniem ich wyników w działaniach profilaktycznych. Istotne problemy ujawniono także w zakresie działań organizacyjnych dotyczących pracowników. Nieprawidło - wości w profilaktycznych badaniach lekarskich okreso- wych stwierdzono w prawie co trzecim skontrolowanym podmiocie, w badaniach wstępnych w 11,8%, a w wypo - sażeniu pracowników w środki ochrony indywidualnej przed drganiami mechanicznymi w 29,6% przypadków. W obszarze przygotowania pracowników do bezpiecz- nej pracy uchybienia dotyczyły programów szkoleń bhp – 26,9%, instruktażu stanowiskowego – 23,4%, szkoleń okresowych – 20,3% oraz instruktażu ogólnego – 14,5%. Relatywnie rzadziej występowały nieprawidłowości w informowaniu pracowników o ryzyku zawodowym i zasa - dach ochrony – 6,4% przypadków, udostępnianiu wyników badań i pomiarów – 6,9% oraz w stosowaniu przydzielonych środków ochrony indywidualnej – 7,7%. Nie zmienia to jed - nak faktu, że uchybienia w tych obszarach ograniczają sku- teczność działań ochronnych. Analiza wykazała, że naruszenia mają swoje źródło w traktowaniu bhp jedynie jako wymogu formalnego. Doku - mentacja nie nadąża za realnymi procesami, a wyniki pomiarów środowiskowych nie są uwzględniane przy oce - nie ryzyka zawodowego. Mikroklimat zimny i gorący Kolejnymi czynnikami środowiska pracy w grupie szko- dliwych są mikroklimat gorący i zimny. Głównym celem kontroli związanych z tymi czynnikami było zapewnienie bezpieczeństwa pracy oraz zwiększenie stopnia przestrze - gania przepisów obowiązujących w tym zakresie. Podczas kontroli szczególną uwagę zwracano na stoso - wanie bezpiecznych metod pracy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 69 kontroli w 67 podmiotach, w których pracownicy wykonywali pra- cę w warunkach mikroklimatu gorącego lub w warunkach mikroklimatu zimnego. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 115 w co piątym zakładzie inspektorzy stwierdzili nieprawi- dłowości w skierowaniach pracowników na profilaktyczne badania lekarskie Stosunkowo częściej nieprawidłowości stwierdzano w małych zakładach pracy, zatrudniających do 9 pracow - ników. Pracodawcy zazwyczaj wykazywali chęć i wolę współpracy w zakresie wypełnienia ciążących na nich obowiązków i usunięcia wskazanych braków czy uchybień. Większość nieprawidłowości została przez pracodawców usunięta przed końcem okresu sprawozdawczego. 8.1.2. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami biologicznymi Celem kontroli w odniesieniu do szkodliwych czynników bio- logicznych w miejscu pracy była ocena stanu przestrzega- nia przepisów regulujących ochronę zdrowia pracowników narażonych na działanie tych czynników, w szczególności w zakresie identyfikacji zagrożeń, przeprowadzania i aktu - alizacji oceny ryzyka zawodowego, stosowania środków zapobiegawczych oraz organizacyjnych, a także przygoto - wania pracowników do wykonywania pracy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 185 kon- troli, z czego 67 odnosiło się do sektora publicznego (36,2%). Najwięcej kontroli zrealizowano w zakładach zatrudniających od 10 do 49 pracowników (38,9% ogółu), najmniej zaś w mikroprzedsiębiorstwach do 9 osób (tylko 4,9%). Kontrole realizowane w ramach tematu objęły pod - mioty o zróżnicowanym profilu działalności, co pozwo- liło na ocenę zagrożeń biologicznych w odmiennych środowiskach pracy. Ogółem w skontrolowanych zakładach pracę świad- czyło 14,2 tys. pracowników. Były to głównie średnie i duże zakłady pracy zatrudniające powyżej 49 pracow - ników (71%). Praca w mikroklimacie gorącym związana była najczę- ściej z produkcją wyrobów piekarniczych oraz produkcją wyrobów szklanych, stalowych i żeliwnych. Natomiast praca w mikroklimacie zimnym dotyczyła głównie sprzedaży, produkcji i magazynowania towarów mrożonych, produkcji wyrobów spożywczych m.in. z mięsa oraz przetwórstwa mleka. Diagnoza Zidentyfikowane problemy dotyczyły w szczególności prze- prowadzenia badań i pomiarów mikroklimatu gorącego lub zimnego, właściwego zabezpieczenia i oznakowania miejsc niebezpiecznych, zapewnienia pracownikom odpowiednich pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, a także napojów i posiłków profilaktycznych. Skala naruszeń przepisów w zakresie szkoleń bhp oraz badań lekarskich była podobna w zakładach zatrudniają - cych pracowników w warunkach mikroklimatu gorącego i zimnego, np. w co czwartym skontrolowanym zakładzie pracodawcy nie uwzględnili w programach szkoleń, a tak - że przy ocenie ryzyka zawodowego, zagadnień związa- nych z narażeniem na ten czynnik szkodliwy. Natomiast Nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów szczególnych dotyczących zatrudniania pracowników w warunkach mikroklimatu gorącego Nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów szczególnych dotyczących zatrudniania pracowników w warunkach mikroklimatu zimnego Nieprawidłowości dotyczące przestrzegania przepisów bhp w odniesieniu do zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne magazynowanie i składowanie szkolenia w dziedzinie bhp obiekty i pomieszczenia pracy maszyny i urządzenia techniczne ocena ryzyka zawodowego odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 62 53 50 41 41 magazynowanie i składowanie szkolenia w dziedzinie bhp obiekty i pomieszczenia pracy środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze ocena ryzyka zawodowego odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 49 43 40 34 34 odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości ABCDE okresowe szkolenie bhp ocena ryzyka zawodowego szkodliwe czynniki biologiczne w ocenie ryzyka zawodowego skierowania na prolaktyczne badania lekarskie wstępne szkolenie bhp – instruktaż stanowiskowy A B C D E wstępne szkolenie bhp – instruktaż ogólny odzież i obuwie robocze F G środki ochrony indywidualnejH FG H 59,8 50,6 42,7 31,7 28,0 20,7 16,6 6,7 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 116 ROZDZIAŁ 8 Charakter wykonywanej pracy w poszczególnych podmiotach determinował rodzaj i natężenie naraże- nia na szkodliwe czynniki biologiczne. W kontrolowa- nych środowiskach pracy występowało w szczególności narażenie na czynniki: −pochodzenia ludzkiego, związane z bezpośrednim kon - taktem z innymi osobami (pracownicy opieki, personel usługowy, obsługa klientów i czytelników), −pochodzenia zwierzęcego, charakterystyczne dla działal - ności weterynaryjnej, −związane z materiałami i surowcami, w tym pyły orga - niczne, pleśnie, grzyby i mikroorganizmy występujące w środowiskach produkcyjnych, magazynowych oraz archiwalnych, −wynikające z kontaktów pośrednich, w szczególno - ści poprzez powierzchnie robocze, przedmioty użytko- we, materiały biblioteczne, odpady, worki typu big-bag, a także elementy infrastruktury technicznej. Diagnoza Analiza wyników z kontroli wykazała również znaczne zróżnicowanie poziomu podejścia do systemów zarządza - nia bezpieczeństwem i higieną pracy w zakresie zagrożeń biologicznych. W części kontrolowanych podmiotów iden - tyfikacja zagrożeń biologicznych oraz stosowane środki profilaktyczne miały charakter systemowy i udokumen - towany, natomiast w innych przypadkach stwierdzano rozbieżności pomiędzy posiadaną dokumentacją, a fak - tyczną organizacją pracy lub praktyką stosowaną przez pracowników. W 83 przypadkach (50,6%) pracodawcy nie zamieści - li w skierowaniu na badania lekarskie informacji na temat występowania na stanowisku pracy szkodliwych czynników biologicznych. Najczęściej występujące nieprawidłowości dotyczy - ły niedostatecznej identyfikacji zagrożeń biologicznych w dokumentacji pracodawców. Stwierdzano przypadki, w których: −czynniki biologiczne nie były wskazywane w skierowa - niach na badania lekarskie, pomimo faktycznego wystę- powania narażenia; −w ocenach ryzyka zawodowego nie uwzględniono nie - których czynności wykonywanych przez pracowników, m.in. czynności związanych z bezpośrednim lub pośred - nim kontaktem z potencjalnym źródłem czynników biologicznych; −zagrożenia biologiczne były opisane w sposób ogólniko - wy, bez wskazania ich źródła, dróg przenoszenia oraz możliwych skutków zdrowotnych; −brak środków ochrony indywidualnej przeznaczo - nych do ochrony przed czynnikami biologicznymi lub ich niestosowanie; −brak zasad dotyczących prania, czyszczenia i przecho - wywania odzieży roboczej mającej kontakt z czynnikami biologicznymi; −brak oznakowania stref, pomieszczeń lub stanowisk pra - cy, w których występuje narażenie biologiczne; −brak procedur postępowania z materiałami potencjalnie skażonymi biologicznie. 8.1.3. Ograniczanie zagrożeń związanych z czynnikami chemicznymi Kontrole dotyczyły bezpieczeństwa i higieny pracy w narażeniu na substancje chemiczne i ich mieszaniny w zakładach pracy nie należących do branży chemicznej. Miały one na celu wzmocnienie ochrony zdrowia osób pracujących poprzez podnoszenie poziomu świadomości narażenia zawodowego na szkodliwe czynniki chemiczne w środowisku pracy. W 2025 r. skontrolowano 242 podmioty, w których występowały substancje chemiczne i ich mieszaniny. Pra - cowało w nich ponad 20 tys. osób, w tym niemal 17 tys. zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Najwięcej skontrolowanych zakładów to zakłady małe, zatrudniają - ce od 10 do 49 osób (39% podmiotów) i mikroprzedsiębior- stwa – do 9 osób (30% podmiotów). Diagnoza Stwierdzane uchybienia w zapewnianiu bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wynikały z nieprawidłowo przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego. Ponad połowa kontroli ujawniła błędy w ocenie ryzyka, w tym nie - uwzględnianie wszystkich istotnych czynników ryzyka oraz nieokreślanie właściwych środków zapobiegających ryzy - ku. Pomimo długiego okresu obowiązywania przepisów w tym zakresie 10% kontrolowanych nie dokonało oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy. Na powyższe wpływał brak sporządzania okresowych analiz stanu bhp zawierających wnioski dotyczące jego poprawy stwierdzony podczas 27% kontroli oraz konsul - tacji z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkich działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pra - cy (24% kontroli). Uchybienia w tym zakresie prowadzi- ły do braku skutecznego informowania pracujących o zagadnieniach bhp istotnych z uwagi na specyfikę zakładu pracy stosującego substancje i mieszaniny che - miczne. Ponadto brak opracowanych programów szkoleń bhp (24%) oraz prowadzenie szkoleń zgodnie z programa - mi nieuwzględniającymi zagrożeń chemicznych nie sprzyja- ło rzetelnemu przekazywaniu pracownikom informacji. Nieprawidłowości związane z przestrzeganiem obo- wiązku wykonywania badań i pomiarów czynników Nieprawidłowości dotyczące badań i pomiarów chemicznych czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy brak wykonanych badań i pomiarów nieprawidłowe wytypowanie do badań i pomiarów udostępnienie pracownikom wyników badań i pomiarów odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości 24 14 12 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 117 szkodliwych na stanowiskach pracy stwierdzono w 42% podmiotów. W 24% kontrolowanych podmiotów nie przeprowadzono badań i pomiarów czynników szkodli - wych dla zdrowia, co wiązało się z ich niewytypowa- niem przez pracodawcę. W co ósmym zakładzie nie poinformowano pracowników narażonych na oddziały - wanie czynników chemicznych o aktualnych wynikach badań i pomiarów. Przestrzeganie przepisów dotyczących szkodliwych czynników chemicznych w środowisku pracy wpły - wa na poziom ochrony zdrowia pracujących. Nieprawi- dłowości dotyczące profilaktycznych badań lekarskich z zakresu medycyny pracy stwierdzono zarówno w przypadku badań wstępnych, jak i okresowych badań lekarskich pracowników, co wynikało m.in. z braku wska - zywania w skierowaniu na badanie lekarskie wszystkich czynników szkodliwych dla zdrowia występujących na sta - nowisku pracy. Nieprawidłowości dotyczące środków ochrony indy- widualnej (stwierdzone w 35% skontrolowanych zakła- dów pracy), wskazują na brak właściwej ochrony zdrowia pracujących w narażeniu na substancje chemiczne i ich mieszaniny. Uchybienia wiązały się z nieprzydzieleniem środków zapewniających właściwą ochronę (20%), jak też brakiem wyposażenia pracujących w te środki (15%). Pracodawcy nie wywiązywali się także z obowiązku zapewnienia skutecznej ochrony zbiorowej dla pracują- cych w pomieszczeniach pracy – brak lub niesprawną wen- tylację stwierdzono w 16% skontrolowanych podmiotów. Większość nieprawidłowości na stanowiskach pra- cy wynikała z uchybień formalnych, które skutkowały brakiem właściwej informacji o zagrożeniach, sposobach ochrony i postępowaniu w sytuacjach awaryjnych. W 42% skontrolowanych podmiotów nie opracowano instrukcji bhp postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdro- wia lub instrukcje zawierały nieprawidłowe zapisy (20%). W konsekwencji niekiedy niewłaściwe wykonywanie prac z chemikaliami powodowało bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia pracujących. Prawie co trzeci kontrolowa - ny pracodawca nie sporządził wykazu prac szczegól- nie niebezpiecznych z czynnikami chemicznymi i nie określił szczegółowych wymagań przy ich wykonywaniu. Duża liczba nieprawidłowości wiązała się również z magazynowaniem czynników chemicznych (41% kon - trolowanych podmiotów). W 30% przeprowadzonych kon- troli stwierdzono, że magazyny i miejsca składowania lub przechowywania substancji i mieszanin chemicznych nie były dostosowane do rodzaju składowanych materia - łów. Wynikało to ze źle opracowanych instrukcji maga- zynowania (12%) oraz niewłaściwej organizacji miejsc magazynowania. Nieprawidłowości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób pracujących w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki chemiczne odsetek podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości uwzględnienie w programach szkoleń zagadnień związanych z narażeniem pracowników na działanie czynników chemicznych karty charakterystyki stosowanych substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń czynnikami chemicznymi spis stosowanych substancji i mieszanin stwarzających zagrożenie zamieszczenie w skierowaniu na badania lekarskie informacji o występowaniu na stanowisku pracy czynników chemicznych A B C D badania lekarskie wstępne G H badania lekarskie okresowe F oznakowanie opakowań, zbiorników, pojemników, instalacji E 53 BACDEFGH 37 35 32 30 28 2424 Wnioski Analiza wyników przeprowadzonych kontroli w zakresie narażenia na szkodliwe czynniki środowiska pracy jedno - znacznie wskazuje na potrzebę intensyfikacji działań nadzorczych i prewencyjnych, szczególnie w obsza - rze drgań mechanicznych. To właśnie tu odnotowuje się największą skalę naruszeń dotyczących rzetelności badań, pomiarów oraz oceny ryzyka zawodowego, które stanowią fundament dla pozostałych procesów ochron - nych, takich jak szkolenia czy dobór właściwych środ- ków ochrony indywidualnej. Skuteczna ochrona zdrowia wymaga zatem odejścia od formalnego traktowania obo - wiązków na rzecz praktycznego wykorzystywania wyników pomiarów w codziennej organizacji pracy. W odniesieniu do mikroklimatu gorącego i zimnego, cykliczne kontrole przynoszą wymierne efekty w postaci spadku wskaźnika nieprawidłowości i wzrostu świadomości pracodawców. Niemniej jednak, wciąż identyfikowane są bra - ki w znajomości ogólnych przepisów bhp, co uzasadnia dal- sze prowadzenie działań edukacyjnych. W środowiskach narażonych na czynniki biologicz- ne, kluczowe znaczenie ma egzekwowanie właściwej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 118 ROZDZIAŁ 8 organizacji pracy poprzez stanowcze środki prawne, które wymuszają na podmiotach kontrolowanych większą dba - łość o bezpieczeństwo procesów. Niepokojąca sytuacja występuje w obszarze czynni- ków chemicznych, szczególnie w małych zakładach spoza branży chemicznej, gdzie poziom ochrony zdrowia pracowników pozostaje niedostateczny. Wymaga to konty - nuacji nadzoru nad tą grupą podmiotów oraz promowania nowoczesnych rozwiązań technicznych ograniczających ekspozycję u źródła. Niezbędne jest przy tym zacieśnienie współpracy pracodawców z jednostkami medycyny pracy oraz laboratoriami wykonującymi pomiary, aby dokumento - wanie narażenia było zgodne ze stanem faktycznym. Istotnym elementem poprawy bezpieczeństwa oka- zuje się sprawność korygowania uchybień już w trak- cie trwania czynności kontrolnych. Wysoka skuteczność decyzji ustnych dotyczących kwestii formalno-organiza - cyjnych potwierdza gotowość pracodawców do bieżącej poprawy warunków pracy. Suma zastosowanych środków prawnych, od wystąpień po postępowania w sprawach o wykroczenia, pozwala na trwałe wzmocnienie standar - dów bezpieczeństwa i higieny pracy we wszystkich bada- nych obszarach szkodliwości środowiskowej. 8.2. Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnością Zakres kontroli Do zakresu działalności Państwowej Inspekcji Pracy w obszarze dotyczącym warunków zatrudniania osób z niepełnosprawnością należy prowadzenie kontroli planowych na otwartym rynku pracy oraz w zakładach pracy zapewniających warunki pracy chronionej, a tak - że kontroli na wnioski składane przez pracodawców, organizatorów lub starostów, związane z zamiarem uzyskania statusu prowadzącego zakład pracy chro - nionej lub statusu prowadzącego zakład aktywności zawodowej oraz w związku ze staraniem się podmio - tów o refundację dodatkowych kosztów przystosowania lub kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla osoby z niepełnosprawnością. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 907 kontroli w 710 podmiotach zatrudniających osoby z niepełnospraw- nością. W skontrolowanych zakładach pracę świadczyło 92,0 tys. osób, w tym na podstawie stosunku pracy zatrud - nionych było 71,1 tys. pracowników. Zakłady zapewniające warunki pracy chronionej – kontrole zaplanowane w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej W 163 zakładach pracy chronionej oraz w 32 zakładach aktywności zawodowej inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 249 planowych kontroli. W skontrolowanych zakładach pracy chronionej i zakła- dach aktywności zawodowej zatrudnionych było 22,3 tys. osób z niepełnosprawnością, w tym ponad 18 tys. osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Działalność zakładów naj - częściej związana była z usługami administrowania (38%) i z przetwórstwem przemysłowym (30%). Zakłady otwartego rynku pracy – kontrole zaplanowane Inspektorzy pracy przeprowadzili 135 kontroli warunków pracy osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w 132 zakła - dach pracy na otwartym rynku pracy. W skontrolowanych przez inspektorów pracy zakładach zatrudnionych było nie - mal 18,5 tys. pracowników, w tym 17,1 tys. na podstawie stosunku pracy. Większość skontrolowanych zakładów otwartego rynku pracy stanowiły podmioty małe, zatrudniające do 49 pra - cowników (58%) i średnie – od 50 do 249 pracowników (30%). Przedsiębiorstwa te prowadziły najczęściej działal - ność w zakresie przetwórstwa przemysłowego (27%) oraz handlu i napraw (19%). Kontrole przeprowadzane na wniosek pracodawcy, organizatora, starosty Inspektorzy pracy przeprowadzili łącznie 534 kontro- le na wniosek 440 pracodawców. Najwięcej kontroli prze- prowadzono u pracodawców otwartego rynku pracy organizujących stanowiska pracy dla osób z niepełnospraw - nością – stanowiły one 72% kontroli. O zwrot kosztów naj- częściej ubiegali się pracodawcy prowadzący mikro i małe przedsiębiorstwa – do 49 zatrudnionych (66%). Prowadzona przez tych pracodawców działalność najczęściej związa - na była z przetwórstwem przemysłowym (22%), usługami administrowania (16%) oraz handlem i naprawami (16%). Diagnoza Zakłady zapewniające warunki chronione – kontrole zaplanowane w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej Nieprawidłowości dotyczące zatrudniania osób z niepeł- nosprawnością, skutkujące zastosowaniem środków praw- nych, stwierdzono podczas: −80% kontroli u pracodawców posiadających status zakła - du pracy chronionej, −86% kontroli u pracodawców posiadających status zakła - du aktywności zawodowej. Najczęściej stwierdzane w tych zakładach pracy niepra- widłowości z zakresu prawnej ochrony pracy dotyczyły: −urlopów wypoczynkowych – nieudzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w któ - rym nabyli do niego prawo oraz nieudzielania urlopów niewykorzystanych w roku kalendarzowym, w którym pracownicy nabyli do niego prawo najpóźniej do 30 wrze - śnia następnego roku kalendarzowego; −ewidencji czasu pracy – niewłaściwego ewidencjonowa- nia czasu pracy, nierejestrowania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy; −stosunku pracy – przekazywania pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 119 Zakłady otwartego rynku pracy – kontrole zaplanowane Naruszenia przepisów dotyczące zatrudniania osób z niepełnosprawnością w zakładach otwartego rynku pra - cy, skutkujące zastosowaniem środków prawnych, stwier- dzono w 79% kontroli. Nieprawidłowości z zakresu prawnej ochrony pracy dotyczyły najczęściej: −ewidencji czasu pracy – niewłaściwego ewidencjonowa- nia czasu pracy, nierejestrowania godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy; −stosunku pracy – przekazywania pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. Kontrole związane z badaniem skarg osób z niepełnosprawnością W 2025 r. osoby z niepełnosprawnością zgłosiły 290 skarg na pracodawców, wskazując 331 przedmio- tów skargowych. W związku ze złożonymi skargami inspektorzy pracy przeprowadzili 66 kontroli. W wyni- ku weryfikacji otrzymanych zgłoszeń 68 z nich uznanych zostało za zasadne, 134 – za bezzasadne, natomiast w 82 przypadkach nie było możliwości zweryfikowania zasadności skargi, a pozostałe sprawy w czasie sporzą - dzania sprawozdania były w toku. Najczęściej zgłaszane przez pracowników nieprawidło - wości dotyczyły: −urlopów wypoczynkowych – nieudzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w któ - rym nabyli prawo, urlopu dodatkowego z tytułu niepeł- nosprawności w stopniu znacznym lub umiarkowanym; −wynagrodzenia za pracę – niewypłacenia wynagrodze - nia, niewypłacenia wynagrodzenia za pracę w godzi- nach nadliczbowych i/lub dodatku do wynagrodzenia z tytułu pracy w nadgodzinach, nieterminowego wypła - cenia wynagrodzenia, wypłacenia wynagrodzenia w wysokości niższej niż to wynika z umowy o pracę; −czasu pracy – zatrudniania pracowników niepełno - sprawnych w czasie przekraczającym obowiązujący wymiar; −mobbingu. Techniczne bezpieczeństwo pracy – odsetek kontroli w zakładach otwartego rynku pracy, w których stwierdzono nieprawidłowości obiekty i pomieszczenia pracy wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne wentylacja, ogrzewanie, oświetlenie środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne odsetek kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości 30 29 28 25 21 19 15 Techniczne bezpieczeństwo pracy – odsetek kontroli w zakładach zapewniających warunki pracy chronionej, w których stwierdzono nieprawidłowości A B C D E F G H środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze maszyny i urządzenia techniczne transport urządzenia i instalacje energetyczne czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe obiekty i pomieszczenia pracy pomieszczenia higieniczno-sanitarne utrudnienia funkcjonowania i miejsca niebezpieczne zakłady aktywności zawodowej zakłady pracy chronionej 15 ABCDEF GH odsetek zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości 26 13 24 41 24 14 23 14 23 4 22 13 18 11 18 22 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 120 ROZDZIAŁ 8 Działalność prewencyjna na rzecz poprawy warunków pracy osób z niepełnosprawnością W 2025 r. inspektorzy pracy prowadzili szkolenia i webi- naria dotyczące aktywizacji osób z niepełnosprawno- ścią na rynku pracy oraz warunków ich zatrudniania, uczestniczyli także w kampaniach społecznych, konfe - rencjach oraz audycjach poświęconych zagadnieniom związanym z zatrudnianiem osób z niepełnospraw - nością, prowadzili stoiska informacyjno-promocyjne w ramach targów pracy i innych wydarzeń poświęconych aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Ponad - to w inspektoratach pracy prowadzone były dyżury telefoniczne. Na uwagę zasługuje organizowana cyklicznie od ponad dekady przez Okręgowy Inspektorat Pra - cy w Bydgoszczy wspólnie z Kujawsko-Pomorskim Oddziałem Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych konferencja „Osoba z niepeł- nosprawnością w zatrudnieniu”. Głównym celem tej inicjatywy jest budowanie świadomości społecznej oraz promowanie działań wspierających aktywność osób z niepełnosprawnością na rynku pracy. Organizowana w 2025 r. przy współpracy z Uniwersytetem Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy XIII edycja tego wydarzenia poświęcona była roli sportu w procesie aktywizacji zawo - dowej osób z niepełnosprawnością. Ponadto w 2025 r.: −Okręgowy Inspektorat Pracy w Gdańsku we współpra - cy z Oddziałem Pomorskim Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zorganizował konferencję pod tytułem „Zatrudnianie osób z niepełno - sprawnościami” – spotkanie miało na celu przybliżenie problematyki zatrudniania osób z niepełnosprawnościami; −Okręgowy Inspektorat Pracy w Olsztynie we współpra - cy z Oddziałem Warmińsko-Mazurskim Państwowe- go Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z inicjatywy Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, zorga - nizował konferencję poświęconą zagadnieniom dostęp- ności i równego traktowania w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami. Wnioski Kontrole warunków zatrudniania osób z niepełnospraw- nością przeprowadzone przez inspektorów pracy w 2025 r. wykazały wiele nieprawidłowości zarówno dotyczących zagadnień stosunku pracy, jak i technicz - nego bezpieczeństwa pracy. Znaczna część z nich obejmowała zagadnienia zwią- zane ze stanem technicznym budynków, instalacji oraz maszyn i urządzeń technicznych. Podkreślić należy, że wyeliminowanie każdej wskazanej przez inspektorów pracy podczas kontroli nieprawidłowości, Kontrole przeprowadzone na wniosek pracodawcy, organizatora, starosty Pracodawca Liczba kontroli / liczba jednostek organizacyjnych Uwagi Ubiegający się o nadanie statusu zakładu pracy chronionej 27 kontroli/ 21 podmiotów Wydano 21 decyzji w sprawie spełnienia warunków uprawniających do nadania statusu – w tym 19 decyzji pozytywnych Posiadający status zakładu pracy chronionej, tworzący nowe oddziały lub inne jednostki organizacyjne 65 kontroli/ 42 podmioty Wydano 63 decyzje w sprawie spełnienia warunków uprawniających do rozszerzenia statusu – w tym 61 decyzji pozytywnych Posiadający status zakładu pracy chronionej i organizujący stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych 25 kontroli/ 20 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 26 stanowisk dla 27 osób z niepełnosprawnością, w tym 12 osób z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 ust. 6 lub art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie ze środków PFRON Ubiegający się o nadanie statusu zakładu aktywności zawodowej 4 kontrole/ 4 podmioty Wydano 4 decyzje w sprawie spełnienia warunków uprawniających do nadania statusu – wszystkie wydane decyzje były pozytywne Posiadający status zakładu aktywności zawodowej, tworzący nowe oddziały lub inne jednostki organizacyjne 25 kontroli/ 18 podmiotów Wydano 18 decyzji w sprawie spełnienia warunków uprawniających do rozszerzenia statusu – wszystkie wydane decyzje były pozytywne Posiadający status zakładu aktywności zawodowej i organizujący stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych 6 kontroli/ 6 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 8 stanowisk pracy dla 9 osób z niepełnosprawnością, w tym 1 osoby z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie wyposażenia stanowiska pracy ze środków PFRON Nieposiadający statusu zakładu pracy chronionej i nieubiegający się o jego nadanie, ale organizujący stanowiska pracy dla osób z niepełnosprawnością (tzw. otwarty rynek pracy) 382 kontrole/ 329 podmiotów Zaopiniowano pozytywnie: – 379 stanowisk dla 403 osób z niepełnosprawnością, w tym 151 osób z niepełnosprawnością w stopniu lekkim – na podstawie art. 26 ust. 6 lub art. 26 e ust. 5 ustawy* w związku z ubieganiem się o dofinansowanie ze środków PFRON *ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 121 m.in. poprzez wypłatę pracownikom zaległych wyna- grodzeń, udzielenie należnych urlopów czy zapewnienie odpowiedniego zabezpieczenia maszyn i urządzeń oraz doprowadzenie pomieszczeń pracy i pomieszczeń higienicz - nosanitarnych do właściwego stanu technicznego, przyczyni- ło się do poprawy istniejących warunków zatrudnienia i przede wszystkim do poprawy bezpieczeństwa w zakładach pracy. Wyniki kontroli przeprowadzonych w zakładach zatrudnia- jących osoby z niepełnosprawnością wskazują na potrzebę: ●kontynuowania kontroli warunków pracy osób z niepełno - sprawnością, zarówno na chronionym jak i na otwartym rynku pracy; ●kontynuowania działań mających na celu zwiększanie świadomości pracodawców oraz osób z niepełnospraw - nością chcących podjąć zatrudnienie, a także uczniów i studentów oraz opiekunów osób z niepełnosprawnością w zakresie zagadnień związanych z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnością, w tym wymagań w odniesie - niu do obiektów i pomieszczeń, a także właściwej organi- zacji stanowisk pracy; ●prowadzenia przez właściwe organy działań mają - cych na celu podnoszenie świadomości pracodawców oraz osób z niepełnosprawnością w zakresie możli - wości i zasad ubiegania się i korzystania z turnusów rehabilitacyjnych; ●prowadzenia przez właściwe organy działań mają - cych na celu zwiększanie świadomości pracodawców w zakresie możliwości i zasad ubiegania się o różne formy wsparcia finansowego przy zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami. Aktualne pozostają propozycje Państwowej Inspekcji Pracy skierowane w roku 2018 i w roku 2021 do Mini - stra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – o zmianę przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i spo- łecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych , poprzez zmianę odstępstwa od stosowania skróconych norm czasu pracy, jak też wprowadzenie obowiązku ponownego wystąpienia przez właściwy organ do Pań - stwowej Inspekcji Pracy o wydanie opinii każdorazowo w przypadku zmiany osoby niepełnosprawnej zatrud - nionej na refundowanym stanowisku pracy. W dalszym ciągu aktualny pozostaje również wniosek legislacyjny dotyczący potrzeby wprowadzenia w Kodeksie pracy obowiązku kierowania pracownika na profilaktyczne badania lekarskie po przedstawieniu pracodawcy orze - czenia potwierdzającego niepełnosprawność lub orze- czenia potwierdzającego niepełnosprawność w stopniu wyższym niż dotychczasowy. 8.3. Nadzór rynku – kontrole wyrobów w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi i innymi oraz wydawanie opinii na wniosek organów celnych Zakres kontroli W roku 2025 inspektorzy pracy przeprowadzili 874 kon- trole z zakresu nadzoru rynku w 608 podmiotach, których celem była ocena spełnienia przez produkty wymagań dyrektyw nowego podejścia i rozporządzeń UE. Inspek - torzy pracy sprawdzili produkty należące do 9 sektorów dotyczących użytkowanych przez pracodawców maszyn i innych urządzeń technicznych oraz środków ochrony indywidualnej. Diagnoza W roku sprawozdawczym kontrolami objęto 907 produktów. Ujawniono wady w przypadku 63% (572) z nich, przy czym wymagań zasadniczych nie spełniało 42% (382 produkty). Wyniki kontroli z podziałem wg dyrektyw i rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Dyrektywa / rozporządzenie (UE) Liczba kontrolowanych wyrobów* Liczba wyrobów, do których zgłoszono zastrzeżenia* Dyrektywy 2014/29/UE, 2009/105/WE, 87/404/EWG proste zbiorniki ciśnieniowe SPVD77 Dyrektywa 89/686/EWG, rozporządzenie (UE) 2016/425 środki ochrony indywidualnej PPE15435 Dyrektywy 2009/142/WE, 90/396/EWG, rozporządzenie (UE) 2016/426 urządzenia spalające paliwa gazowe GAD 63 Dyrektywy 2014/34/UE, 94/9/WE urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem ATEX 11 Dyrektywy 2014/33/UE, 95/16/WE dźwigi i ich elementy bezpieczeństwa LIFT10 Dyrektywy 2014/68/UE, 97/23/WE urządzenia ciśnieniowe PED3226 Dyrektywy 2006/42/WE, 98/37/WE maszyny MD709511 Dyrektywa 2000/14/WE urządzenia używane na zewnątrz pomieszczeń w zakresie emisji hałasu do środowiska NOISE 4932 Dyrektywy 2014/35/UE, 2006/95/WE, 73/23/EWG sprzęt elektryczny niskonapięciowy LVD213139 * niektóre spośród kontrolowanych produktów podlegały wymaganiom kilku przepisów sektorowych Zastrzec należy, iż dane z tabeli nie powinny być wprost sumowane, gdyż niektóre spośród kontrolowanych produktów podlegały wymaganiom kilku przepisów sektorowych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 122 ROZDZIAŁ 8 W roku sprawozdawczym kontrolami proaktywnymi objęto maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych oraz obuwie ochronne. Maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych Przeprowadzono kontrole 116 m as z yn, o różnym stopniu zaawansowania układów sterowania, m.in. wtryskarek, wytłaczarek, kalandrów, obrabiarek oraz urządzeń do recy - klingu tworzyw sztucznych. O doborze produktów do kon- troli decydowali inspektorzy pracy, m.in. w przypadkach podejrzenia wad lub niezgodności maszyn, które ujawniane były podczas kontroli z innych obszarów, również w zakre - sie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ujawniono niezgodności w odniesieniu do 55 urzą- dzeń (47% kontrolowanych), przy czym wymagań zasad- niczych, wpływających bezpośrednio na bezpieczeństwo użytkowników nie spełniało 46 maszyn (niespełna 40%). Zidentyfikowano niezgodności, które: −w 28 przypadkach związane były z niewłaściwą tre - ścią instrukcji użytkowania – instrukcje nie zawiera- ły m.in. rysunków, schematów, opisów i objaśnień niezbędnych do bezpiecznego użytkowania, konserwacji i naprawy urządzeń, wszystkich wymaganych informacji dotyczących stanowisk, które mogą zajmować operato - rzy, ostrzeżeń dotyczących niedozwolonych sposobów użytkowania; −w 27 przypadkach dotyczyły budowy i wykonania urzą - dzeń m.in. niewłaściwego wykonania osłon, braku wyma- ganej niezawodności urządzeń ochronnych wynikających z ich nieprawidłowego montażu; −w 23 przypadkach dotyczyły nieprzekazania deklaracji zgodności przez producenta; −w przypadku 21 urządzeń związane były z brakiem ozna - kowania wymaganymi informacjami umożliwiającymi identyfikację produktów, piktogramami i znakami bezpie - czeństwa, a w 14 przypadkach oznakowanie to było nie- prawidłowe, niepełne lub nietrwałe; −w 14 przypadkach dotyczyły nieoznakowania urządzeń znakiem CE, a w 3 przypadkach oznakowanie to nie było prawidłowe w zakresie wymaganych proporcji i techniki wykonania; −również w 14 przypadkach dotyczyły braku wymaganych instrukcji, które nie zostały dołączone do maszyn; −w 11 przypadkach dotyczyły nieprawidłowo sporządzo - nych deklaracji zgodności, m.in. w zakresie opisu i danych identyfikacyjnych urządzeń. Działania podejmowane przez inspektorów pracy zmie - rzały do eliminowania ujawnionych wad kontrolowanych maszyn. Kontrole skoncentrowane były na sprawdzeniu skuteczności działania osłon i innych urządzeń ochronnych mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo obsługi oraz sprawdzenie skuteczności elementów bezpieczeństwa zainstalowanych w zintegrowanych układach sterowania zespołów maszyn. Identyfikowano przypadki wadliwego działania takich elementów, a także niezgodności polega - jące na braku udokumentowanej oceny zgodności ciągów technologicznych po dokonaniu integracji pojedynczych maszyn w zespoły urządzeń. Zidentyfikowane niezgodności, w większości przypadków usuwane były przez podmioty odpowiedzialne w drodze działań naprawczych, podejmowa - nych dobrowolnie jeszcze w czasie trwania kontroli. Taki spo- sób postępowania, w ocenie inspektorów pracy, pozostaje najbardziej wymiernym rozwiązaniem pozwalającym na eli - minację niezgodności produktów w zakresie nadzoru rynku lub wycofanie wadliwych produktów z obrotu lub użytku. Obuwie ochronne Inspektorzy pracy przeprowadzili kontrolę 139 par róż- nego rodzaju obuwia ochronnego, chroniącego przed czynnikami fizycznymi i chemicznymi w środowisku pracy. Zakwestionowanych zostało 26 par obuwia ochron- nego (niespełna 19%), przy czym w zakresie wymagań zasadniczych niezgodności dotyczyły 20 par (14%). Ujawnione niezgodności: −w 12 przypadkach wiązały się z niezapewnieniem wyma - ganej treści oraz polskiej wersji językowej instrukcji użyt- kowania. Przedstawione inspektorom pracy instrukcje nie zawierały informacji dotyczących klasy ochrony, sposobu przechowywania i konserwacji. W niektórych przypad - kach nie wskazano ograniczeń w stosowaniu i daty pro- dukcji. Brakowało także informacji dotyczących doboru i dopasowania obuwia; −w przypadku 9 par wiązały się z niezapewnieniem wyma - ganej instrukcji użytkowania; −w 7 przypadkach dotyczyły niedołączenia do obuwia ochronnego deklaracji zgodności, w 6 przypadkach dekla - racja zgodności nie zawierała danych dotyczących produ- centa, możliwości jednoznacznej identyfikacji produktu, a w niektórych przypadkach była niespójna z oznakowa - niem obuwia i dołączoną instrukcją; −w 6 przypadkach obuwie zostało niewłaściwie oznakowa - ne w zakresie zastosowanych materiałów, klas ochrony i dodatkowych właściwości, a w przypadku 2 par brako - wało wymaganego oznakowania; −w 1 przypadku obuwie zostało nieprawidłowo oznakowa - ne znakiem CE – oznakowanie naniesione zostało w spo- sób nietrwały. Kontrolami objęto obuwie ochronne o różnej konstruk - cji – m.in. buty, półbuty, trzewiki, sandały w większości dostępnych klas ochrony i przeznaczenia. Wyniki kontroli wskazują, iż produkty wprowadzone do obrotu przez zna - nych producentów, dominujących na rynku, najczęściej nie były kwestionowane przez inspektorów pracy, a ewentualne uchybienia dotyczyły wymagań formalnych. Zidentyfiko- wane niezgodności w większości przypadków doty- czyły obuwia ochronnego wprowadzonego na rynek przez pośredników , którzy na co dzień nie prowadzą dystrybucji środków ochrony indywidualnej. Najczęściej było to obuwie importowane. Pozostałe 165 produktów (154 maszyny i inne urzą- dzenia techniczne oraz 11 środków ochrony indy- widualnej) poddano ocenie w ramach zadań stałych Państwowej Inspekcji Pracy. Uwagi wniesiono do 137 (blisko 89%) produktów – w tym 130 to maszyny i inne urządzenia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 8 123 Znaczny odsetek wad wyrobów ujawniony w czasie takich kontroli wynika z faktu, że były to kontrole interwen - cyjne, wszczynane po otrzymaniu informacji o podejrzeniu wad wskazanych wyrobów. W sytuacjach, gdy wyniki kontroli były negatywne, inspektorzy pracy podejmowali działania proporcjonal - ne do stwierdzanych niezgodności i zagrożeń generowa- nych przez zakwestionowane wyroby. Jeśli niezgodności nie powodowały poważnego zagrożenia występowa - no do podmiotów odpowiedzialnych o usunięcie ujawnio- nych niezgodności albo wycofanie produktów z obrotu lub z użytku w wyznaczonym terminie. W wyniku podjętych działań naprawczych podmioty odpowiedzialne wyeliminowały niezgodności dotyczące 193 produktów – 172 maszyny i inne urządzenia tech - niczne oraz 21 środków ochrony indywidualnej. W sytuacjach, gdy podmioty odpowiedzialne za zakwe- stionowane produkty nie podejmowały działań napraw- czych albo działania te nie były skuteczne w zakresie eliminowania ryzyka stwarzanego przez te produkty, dokumentację z kontroli przekazywano właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy w celu wszczęcia postę - powania administracyjnego. W roku sprawozdawczym prowadzonych było 16 postępowań, 14 dotyczyło maszyn i innych urządzeń technicznych oraz 2 w sto - sunku do środków ochrony indywidualnej. Według stanu na dzień 28 lutego 2026 r. 6 postępowań zostało umorzonych, a 10 pozostawało w toku. Wobec podmiotu gospodarczego, który wprowa- dził do obrotu koszulę trudnopalną okręgowy inspektor pracy nałożył administracyjną karę pieniężną na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku . Koszula ta nie spełnia- ła deklarowanych właściwości ochronnych, kluczowych dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkownikom. W sytuacjach, gdy użytkownikom dostarczono maszyny, które stwarzały zagrożenie, zawiadamiano właściwe proku - ratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W 2025 r. skierowano 2 takie zawiadomienia, dotyczące linii do cięcia wzdłużnego blach oraz urządzenia do formowania termicz - nego. Według stanu na dzień 28.02.2026 r. sprawy były jesz- cze procedowane. Jeśli podmioty odpowiedzialne za zakwestionowa - ne wyroby miały siedzibę w innym niż Polska kraju Unii Europejskiej, a podejmowane przez inspektorów pracy działania nie przynosiły wymiernych efektów, informacje o wadach wyrobów przekazywane były do właściwych organów nadzoru rynku w UE. W roku 2025 skiero- wano do Czech, Niemiec, Belgii, Słowenii, Łotwy i Hiszpanii wnioski o wzajemną pomoc w spra - wie 8 wyrobów. Wnioski dotyczyły odpowiednio dwóch maszyn formujących, systemu chroniącego przed upadkiem z wysokości, linii produkcyjnej do wydmu - chu folii termoplastycznej, centrum obróbczego CNC, wielopiły, linii podajnika włókien oraz prasy mechanicz - nej. W sytuacjach, gdy zakwestionowane urządzenia stwarzały zagrożenie, inspektorzy pracy kierowali do pra - codawców środki prawne w celu wyeliminowania ryzyka związanego z ich użytkowaniem. Kontrole prowadzone na wniosek urzędów celnych związane z wydawaniem opinii w sprawie spełnia - nia przez importowane produkty mających zastoso- wanie wymagań Realizując zadania z zakresu nadzoru rynku inspektorzy pracy prowadzą kontrole związane z wydawaniem opi- nii na wniosek organów celno-skarbowych w sprawie spełniania wymagań przez wyroby importowane z krajów trzecich, tj. spoza państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (UE/EOG). Procedura zatrzy - mania produktów na cle uruchamiana jest w sytuacjach, gdy zachodzą przesłanki wskazujące na podejrzenie nie - spełnienia przez te produkty wymagań. Opinie wydawa- ne są na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniającego dyrektywę 2004/42/WE oraz rozpo- rządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011 , a także regulacji sektorowych dla danego rodzaju produktów. W roku sprawozdawczym do okręgowych inspektora - tów pracy wpłynęły wnioski organów celno-skarbowych dotyczące 502 zatrzymanych wyrobów. Inspektorzy pracy po przeprowadzeniu kontroli wydali opinie dotyczące 487 produktów (484 maszyn i innych urządzeń technicz - nych oraz 3 środków ochrony indywidualnej). W 15 przy- padkach brak było przesłanek do wydania opinii, gdyż wnioski dotyczyły asortymentu nieobjętego właściwością rzeczową organów Państwowej Inspekcji Pracy. W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami opinie dotyczące 322 produktów (66%) były negatywne (320 maszyn i innych urządzeń technicznych oraz 2 środki ochrony indywidualnej). W efekcie podjętych działań wadliwe produk - ty nie zostały dopuszczone do obrotu albo zostały dopusz- czone po usunięciu wszystkich stwierdzonych niezgodności. Najliczniejszą grupę wyrobów w stosunku do któ - rych inspektorzy pracy wydali opinie, stanowiły maszyny. Zakwestionowane produkty w znacznej liczbie pochodziły z Azji, głównie z Chin, w mniejszej liczbie również z Wielkiej Brytanii, Turcji, USA, Ukrainy i innych państw. Liczba produktów opiniowanych WyszczególnienieLiczba Wnioski o wydanie opinii502 Wydane opinie487 Opinie negatywne322 Opinie pozytywne165 Brak przesłanek do wydania opinii15 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 124 ROZDZIAŁ 8 Realizowane przez inspektorów pracy kontrole nadal wskazują na brak znajomości obowiązujących w UE przepi - sów sektorowych dotyczących wymagań dla poszczególnych grup produktów albo na świadome ignorowanie mających zastosowanie wymagań przez importerów. Pozorne oszczęd - ności w tym zakresie polegające na zakupie tańszych urzą- dzeń, niejednokrotnie nieprzeznaczonych na rynek UE, szybko weryfikowane są przez organy Krajowej Administracji Skarbowej, co finalnie wiąże się z koniecznością poniesienia znacznych środków na dostosowanie urządzeń do wyma - gań systemu oceny zgodności i nadzoru rynku albo skutkuje zawróceniem produktów na granicy. Wnioski Kontrole przeprowadzone w 2025 r. w zakresie nadzoru ryn- ku pozwoliły na wyeliminowanie niezgodności produk- tów w 8 sektorach pozostających w kompetencjach organów Państwowej Inspekcji Pracy . Najwięcej nie- zgodności ujawniono w czasie kontroli maszyn, co w ocenie inspektorów pracy wiązało się nie tylko z nieznajomością lub lekceważeniem wymagań przepisów sektorowych, ale także z brakiem udokumentowanej oceny zgodności zespołów maszyn zestawianych w zakładach pracy. Odno - towano przypadki świadomego ignorowania wymagań obowiązujących przepisów przy eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych, również w zakresie bezpie - czeństwa i ochrony zdrowia. Kontrole prowadzone przez inspektorów pracy w zakre - sie nadzoru rynku w dalszym ciągu będą skoncentrowa- ne na wybranych grupach maszyn oraz środkach ochrony indywidualnej. Do oceny typowane będą grupy produktów mające decydujący wpływ na bezpieczeństwo i ochro - nę zdrowia w zakładach pracy. Kontynuować będziemy kontrole prowadzone na wniosek organów celnych oraz szeroko rozumiane poradnictwo w zakresie przepisów dotyczących nadzoru rynku, w szczególności wymagań przepisów w poszczególnych sektorach, gdzie występują istotne zagrożenia dla użytkowników. Na efektywność kontroli prowadzonych przez inspek - torów pracy w zakresie nadzoru rynku bezpośredni wpływ ma skomplikowany stan legislacyjny w tym obsza - rze. Nadal nie zakończona została reforma zapoczątko- wana zmianami przepisów w 2014 r. i 2016 r. w zakresie dostosowania podejścia sektorowego do tzw. nowych ram prawnych. Zakończenie reformy pozwoli w przyszło - ści na jednolite podejście do wszystkich grup produktów kontrolowanych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie nadzoru rynku. 9 Zadania w zakresie legalności zatrudnienia Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 127 Nielegalne zatrudnienie i nielegalna inna praca zarobkowa w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo Liczba osób objętych kontrolą Liczba osób nielegalnie zatrudnionych lub wykonujących nielegalnie inną pracę zarobkową 202320242025202320242025 Dolnośląskie9263888998941010906859 Kujawsko-pomorskie591858617421679698582 Lubelskie7510741910 516897812860 Lubuskie624351415456647516377 Łódzkie713577858654894994921 Małopolskie780472866482167314211310 Mazowieckie504044327503857887959 Opolskie397737034091682563548 Podkarpackie768273648663753748591 Podlaskie768769208455525494425 Pomorskie8758917615 796838897969 Śląskie19 09417 92920 604304728372271 Świętokrzyskie404638044134637476463 Warmińsko-mazurskie266022132133354369249 Wielkopolskie12 135956513 817143813611471 Zachodniopomorskie509646935137807646678 Ogółem120 048112 180138 75615 73814 62513 533 9. Zadania w zakresie legalności zatrudnienia 9.1. Legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich Zakres kontroli W roku 2025 inspektorzy pracy przeprowadzili ponad 24,2 tys. kontroli (w 2023 r. – 20,8 tys., w 2024 r. – 20,0 tys.), podczas których badali legalność zatrudnienia i innej pra - cy zarobkowej obywateli polskich. Skontrolowano prawie 22,7 tys. podmiotów (w 2023 r. – 20,0 tys., w 2024 r. – 19,1 tys.). Kontrole ukierunkowane były na ujawnianie przypadków: −powierzania pracownikom pracy bez zawarcia umowy o pracę w formie pisemnej lub bez potwierdzenia warun - ków umowy o pracę na piśmie w wymaganym terminie; −niedopełnienia obowiązku dokonania zgłoszenia do ubez - pieczeń społecznych osób pracujących; −tzw. wypłat pod stołem, tj. przypadków, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagrodzenia i innych świad - czeń ze stosunku pracy nie zostały opłacone skład- ki na ubezpieczenia społeczne ani zaliczka na podatek dochodowy. Ponadto kontrolowano realizację obowiązków dotyczą - cych zatrudniania i wypłacania wynagrodzeń pracownikom uchylającym się od wykonania obowiązku alimentacyjnego (dłużnicy alimentacyjni). Diagnoza W roku sprawozdawczym inspektorzy pracy skontrolo- wali legalność zatrudnienia 138,8 tys. osób (w 2024 r. – 112,2 tys., w 2023 r. – 120 tys.). W stosunku do prawie 13,6 tys. osób stwierdzono nielegalne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową (w 2024 r. – 14,6 tys., w 2023 r. – 15,7 tys. osób uznano za osoby wykonujące pracę nielegalnie). Stwierdzone przez inspektorów pracy nieprawidłowości dotyczyły: −braku albo nieterminowego potwierdzenia na piśmie rodzaju i warunków zawartej z pracownikiem umowy o pracę – 2241 przypadków, co stanowi 2,2% ogółu osób, których legalność zatrudnienia była weryfikowana w toku kontroli; −braku albo nieterminowego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zarówno pracowników, jak i osób świad - czących usługi na podstawie umów cywilnoprawnych – 13 553 przypadki, tj. 9,8% ogółu osób objętych kontrolą w tym zakresie. Największy odsetek osób poddanych kontroli w danym województwie, w stosunku do których stwierdzono niele- galne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową, wykazano w województwach: małopolskim – 20,2%, opol - skim – 13,4%, zachodniopomorskim – 13,2%, mazowieckim – 12,8%. Najmniejszy odsetek odnotowano w wojewódz - twie podlaskim – 5,0%. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 128 ROZDZIAŁ 9 Biorąc pod uwagę liczbę osób objętych kontrolą w danej branży, największą skalę nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej inspektorzy pracy odno - towali w następujących sektorach gospodarki: pozosta- ła działalność usługowa – 14,1%, usługi administrowania – 13,3%, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne – 12,8%, budownictwo – 12,3%. W 2025 r. inspektorzy pracy kontrolowali również zagad - nienia dotyczące deklarowania właściwym organom wszystkich świadczeń ze stosunku pracy . Na ponad 4,5 tys. kontroli oraz ponad 34,4 tys. zbadanych osób w tym zakresie, nieprawidłowości stwierdzono podczas 273 kon - troli, w których od kwot faktycznie wypłaconego wynagro- dzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne oraz zalicz - ka na podatek dochodowy na łączną kwotę ponad 1,8 mln zł. Analogicznie jak w latach poprzednich, w następstwie prowadzonych czynności kontrolnych z zakresu legal - ności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej inspektorzy pracy kierowali do właściwych organów powiadomie- nia o wynikach kontroli przeprowadzonych samodziel- nie przez Państwową Inspekcję Pracy, w tym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – 1043, Krajowej Administracji Skarbowej – 499. Ponadto w ramach współpracy z inny - mi służbami krajowymi inspektorzy pracy realizowali kon- trole na wniosek organu współdziałającego lub kontrole wspólne. Wnioski w tych sprawach najczęściej kierowane były przez: Zakład Ubezpieczeń Społecznych – 278, Krajo - wą Administrację Skarbową – 274. Wnioski Zjawisko nielegalnego zatrudniania i wykonywania niele- galnej innej pracy zarobkowej nadal stanowi istotny pro- blem społeczno-ekonomiczny. Niedoskonałość przepisów prawnych, które są łatwe do obejścia przez nieuczciwie Nielegalne zatrudnienie i nielegalna inna praca zarobkowa w latach 2023-2025 (wg wybranych sekcji PKD) Sekcja PKD Liczba osób objętych kontrolą Liczba osób nielegalnie zatrudnionych lub wykonujących nielegalnie inną pracę zarobkową 202320242025202320242025 Ogółem, w tym:120 048112 180138 75615 73814 62513 533 C. Przetwórstwo przemysłowe24 26420 71927 323246320761596 F.Budownictwo16 58914 25815 204242620241864 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodo- wych, włączając motocykle 31 03029 54233 551406439013330 H. Transport i gospodarka magazynowa 642171819319105511151030 I.Działalność związana z zakwa- terowaniem i usługami gastro- nomicznymi 10 57910 90111 870177315811513 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 57565555878010389911169 działające podmioty – przy różnym stopniu akceptacji społecznej, niestety ułatwia to wysoce niepokojące zjawi - sko. Mając to na uwadze konieczne jest wprowadzenie niezbędnych zmian, które w pełni uporządkowałyby rynek pracy w kwestii legalności zatrudnienia i sku - tecznie zminimalizowały negatywne skutki obecnych regulacji prawnych . W 2025 r. uchylona została usta- wa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy , a w życie weszła ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnie- nia . Zmianie uległa m.in. definicja nielegalnego zatrud- nienia i nielegalnej innej pracy zarobkowej. Ograniczenie przez ustawodawcę rzeczonej definicji o zapis dotyczą - cy podjęcia przez bezrobotnego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności bez powiadomienia o tym wła - ściwego powiatowego urzędu pracy należy ocenić pozy- tywnie. Obecnie definicja nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej zawiera dwa elementy, tj. zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdze - nia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy o pracę i jej warunków oraz niezgłoszenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do obo - wiązkowych ubezpieczeń społecznych. Brak objęcia definicją osób świadczących pracę na pod - stawie umów cywilnoprawnych w zakresie analogicznym, jak w przypadku osób zatrudnionych na podstawie umów o pra - cę, a także obowiązujący wciąż 7-dniowy termin na zgło- szenie pracobiorcy do ubezpieczeń społecznych skutkuje tym, że inspektorzy pracy w trakcie prowadzonych kontroli spotykali się i będą się spotykać z naruszeniami przepisów oraz łatwością ich obejścia, co wskazuje na fakt, że dal - sze zmiany przepisów w tym zakresie są niezbędne, aby skutecznie walczyć z nielegalnym zatrudnieniem. Regula - cje prawne, które nie są dostosowane do obecnego rynku pracy, a także coraz większa świadomość przedsiębiorców w tym jak łatwe są one do ominięcia (wskazane powyżej: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 129 7-dniowy termin na zgłoszenie pracobiorcy do ubezpieczeń społecznych i brak obowiązku zawierania umów cywilno - prawnych w formie pisemnej), przy zainteresowaniu obu stron nielegalną pracą, umożliwiają praktycznie bez żad - nych konsekwencji prowadzenie takich praktyk. Powyż- sze od lat jest wskazywane przez inspektorów pracy jako główna bariera mająca wpływ na skuteczność prowadzo - nych kontroli w zakresie legalności zatrudnienia. Postulat zmiany przepisów w tym zakresie jest również od lat zgła - szany przez Państwową Inspekcję Pracy w corocznych sprawozdaniach. Kolejną kwestią mającą duży wpływ na ujawnianie pracy na czarno jest sam sposób prowadzenia czyn - ności kontrolnych, a dokładniej zaangażowane w nią środki. Inspektorzy pracy powinni dysponować wypo- sażeniem umożliwiającym im natychmiastową (online) weryfikację sprawdzanych w trakcie kontroli osób , zarówno w bazie ZUS w zakresie zgłoszenia do ubezpie - czeń społecznych, jak i w bazie ewidencji ludności PESEL. Brak uprawnień takich jak możliwość prowadzenia wstępnych czynności rozpoznawczych czy też możliwość korzystania z instytucji pomocy prawnej np. w przypadku prowadzenia postępowania kontrolnego, gdzie materiał dowodowy opiera się w znacznej mierze na zeznaniach świadków i wskazanym byłoby przesłuchanie świadka zamieszkałego w innym okręgu, tj. będącego poza wła - ściwością miejscową organu prowadzącego postępowanie kontrolne – są w dalszym ciągu problemami zgłaszanymi przez inspektorów pracy. Rozwiązanie tej kwestii w zna - czący sposób mogłoby przyczynić się do zwiększenia sku- teczności prowadzonych postępowań oraz do zmniejszenia istniejących naruszeń, pozostających póki co w szarej stre - fie działań części przedsiębiorców. Są to największe, choć nie jedyne trudności, jakie napoty- kają inspektorzy pracy. Z drugiej strony mamy do czynienia z podmiotami powierzającymi pracę. Praktyki utrudniania czynności kontrolnych stosowane przez przedsiębior - ców to m.in.: nieokazywanie wszystkich dokumentów niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w wyzna - czonych przez inspektora pracy terminach czy funkcjo- nowanie biur wirtualnych, jak również utrudniony kontakt z przedsiębiorcą. Niezmiennie, jako główne przyczyny nielegalnego zatrudnienia lub wykonywania nielegalnej innej pracy zarobkowej, wskazywane są wysokie koszty zatrudnie - nia i prowadzenia działalności gospodarczej oraz chęć minimalizacji tych kosztów. Minimalizacja owych kosztów przekłada się jednocześnie na zwiększenie konkurencyj - ności na rynku np. w zakresie ceny oferowanych usług, a co za tym idzie eliminację konkurencji, w tym podmio - tów działających legalnie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że niskie kary oraz brak ich uzależnienia od liczby osób nielegalnie świadczących pracę (jak to ma miejsce w przypadku nielegalnego powierzenia pracy cudzoziem - com) nie pełnią funkcji odstraszającej, a w konsekwencji nie przyczyniają się do zmniejszenia występowania zjawiska pracy na czarno. Uzależnienie wysokości nakładanych kar od liczby osób nielegalnie świadczących pracę, zapewne przyczyniłoby się do tego, że proceder ten stałby się mniej opłacalny . Natomiast wśród przyczyn leżących po stronie pra- cobiorców należy wymienić niską świadomość prawną – głównie wśród osób o niskich kwalifikacjach zawodo - wych, a także przymus ekonomiczny. Osoby lepiej przy- gotowane zawodowo, osoby uczące się lub absolwenci szkół, okres pracy na czarno traktują jako stan przejściowy, w niektórych przypadkach akceptowany. Odrębną katego - rią są osoby w ogóle nie zainteresowane legalną pracą. Ich celem jest chęć uzyskania wyższego zarobku bądź potrzeba ukrycia dochodów przed właściwymi organami, z uwagi na ciążące na nich tytuły egzekucyjne oraz możli - wość korzystania z różnych form wsparcia ze strony insty- tucji publicznych. Wśród postulatów Państwowej Inspekcji Pracy nie- zmiennie należy wskazać konieczność: ●wprowadzenia obowiązku zgłoszenia do ZUS każ - dej pracującej osoby fizycznej przed jej dopuszcze- niem do pracy/świadczenia usług. Stan prawny, który pozwala na dokonanie tej czynności w ciągu 7 dni dzia - ła na korzyść nieuczciwych podmiotów i skutecznie utrudnia, a w wielu przypadkach uniemożliwia walkę z nielegalnym zatrudnieniem; ●wprowadzenia obowiązku zawierania umów cywilnopraw - nych w celu wykonywania pracy zarobkowej w formie pisemnej przed dopuszczeniem do pracy, jak ma to miej - sce w przypadku powierzenia pracy cudzoziemcom; ●umożliwienia ukarania osoby odpowiedzialnej za niezgło - szenie do ZUS danych osoby podlegającej obowiązkowe- mu ubezpieczeniu społecznemu w ramach postępowania wykroczeniowego (tj. spenalizowania przedmiotowego czynu jako wykroczenie); ●uzależnienia wysokości kary od ilości ujawnionych osób, nielegalnie wykonujących pracę. Niezbędnym ułatwieniem pracy organu kontrolnego jest również udostępnienie inspektorom pracy bezpośredniego (online) dostępu do baz danych ZUS w zakresie potwier - dzenia zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, który umożliwiałby taką weryfikację w miejscu oraz podczas pro - wadzonych czynności kontrolnych. 9.2. Świadczenie usług agencji zatrudnienia, powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej oraz outsourcing Przestrzeganie przez agencje zatrudnienia prze- pisów regulujących warunki prowadzenia agencji zatrudnienia Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 439 kontroli w 416 podmiotach (w 2024 r. – 516 kontroli w 488 podmio- tach, a w 2023 r. – 513 kontroli w 492 podmiotach), obejmu- jących w szczególności badanie dopełnienia obowiązków: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 130 ROZDZIAŁ 9 dokonania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia działalno- ści, której prowadzenie jest uzależnione od uzyskania wpi- su do tego rejestru oraz prowadzenia agencji zatrudnienia zgodnie z ustawowymi warunkami określonymi w ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia , która z dniem 1 czerwca 2025 r. zastąpiła ustawę o promocji zatrudnie- nia i instytucjach rynku pracy . Czynnościami kontrolnymi objęto zarówno podmioty prowadzone przez krajowe osoby fizyczne i prawne, jak i przez przedsiębiorców zagranicznych, w tym obywateli tzw. państw trzecich . Większość czynności kontrolnych, zrealizowanych w agencjach prowadzonych przez cudzo - ziemców spoza UE, dotyczyła podmiotów prowadzonych przez obywateli Ukrainy (72 agencje). W okresie sprawozdawczym czynności kontrolne obję - ły przede wszystkim podmioty świadczące dwa rodza- je usług, tj. pracy tymczasowej oraz pośrednictwa pracy , co do których – zgodnie z przepisami ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia – utrzymano obo- wiązek posiadania wpisu do rejestru agencji zatrudnienia. Jednocześnie rozszerzono zakres usług pośrednictwa pracy wymagających uzyskania wpisu do rejestru o dzia - łanie polegające na gromadzeniu w postaci dokumentu elektronicznego i udostępnianiu informacji o wolnych i poszukiwanych miejscach pracy za pośrednictwem systemów teleinformatycznych . W okresie sprawozdawczym przeważały kontro- le prowadzone w agencjach zatrudniających do 9 pra- cowników (30%) oraz od 50 do 249 pracowników (27%). Z kolei w agencjach zatrudniających od 10 do 49 pra - cowników przeprowadzono 23% kontroli, zaś najmniej (20%) w dużych agencjach o zatrudnieniu powyżej 250 pracowników. Największą liczbę kontroli zrealizowano na terenie województw: dolnośląskiego (63 kontrole), mazowieckie- go (54) oraz śląskiego (49). Kontrole agencji zatrudnienia (wg rodzaju świadczonych usług) Rodzaj działalności Liczba kontroli Praca tymczasowa293 - na rzecz cudzoziemców (art. 305 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia) 62 Pośrednictwo pracy, w tym:128 - na rzecz cudzoziemców (art. 305 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia) 17 Doradztwo personalne*43 Poradnictwo zawodowe*34 *Dane z kontroli przeprowadzonych w okresie obowiązywania ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. do 30.05.2025 r. Kontrole agencji zatrudnienia w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Liczba kontroli Liczba podmiotów świadczących nielegalnie usługi agencji zatrudnienia Dolnośląskie583531635 Kujawsko-pomorskie19116-202 Lubelskie19316-171 Lubuskie12391174 Łódzkie322333273 Małopolskie30-373294 Mazowieckie7118726545 Opolskie30-273191 Podkarpackie17-19-162 Podlaskie12-14-151 Pomorskie487549394 Śląskie8187711496 Świętokrzyskie10111371 Warmińsko- -mazurskie 11510210- Wielkopolskie424406379 Zachodnio-pomorskie211282202 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 131 Diagnoza Nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania agencji zatrudnienia wykazano w 260 kontrolach (59%), w 2024 r. – w 326 kontrolach (63%), a w 2023 r. – w 329 kontrolach (64%). Nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia, tj. bez wymaganego wpisu do rejestru agencji zatrudnienia ujawniono w 50 podmiotach, co stanowi 12% skontro- lowanych przedsiębiorstw (w 2024 r. w 50 podmiotach – 10% skontrolowanych, w 2023 r. w 56 – 11%). Nielegal - ne świadczenie usług agencji zatrudnienia dotyczyło pra- cy tymczasowej (42) oraz pośrednictwa pracy (7, w tym 4 – kierowanie cudzoziemców do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej do podmiotów prowadzących działal - ność na terytorium RP, 1 – kierowanie osób do pracy za gra- nicą u pracodawców zagranicznych, 2 – gromadzenie i udostępnianie informacji o wolnych i poszukiwanych miejscach pracy za pośrednictwem systemów teleinfor - matycznych), doradztwa personalnego (1) i poradnictwa zawodowego (1). W ramach czynności kontrolnych ujaw - niano podmioty świadczące nielegalnie jedną lub więcej usług objętych działalnością regulowaną wymagającą wpisu do rejestru agencji zatrudnienia. Nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia obejmowało sytuacje, w których podmioty nie posia- dały wpisu do rejestru, także w przypadku świadcze- nia usługi outsourcingu/leasingu będącego w praktyce pracą tymczasową, oraz kontynuowały działalność pomimo wykreślenia z rejestru agencji zatrudnienia . W ocenie inspektorów pracy, główne przyczyny stwier - dzanych nieprawidłowości, poza nieznajomością prze- pisów, to: −celowe naruszanie przepisów przez osoby prowadzące agencje zatrudnienia podyktowane kwestiami ekonomicz - nymi – osiągane zyski przewyższają ewentualne kary zwią- zane z naruszaniem obowiązujących regulacji prawnych; − presja ekonomiczna wywierana przez kontrahenta agencji zatrudnienia, w wyniku której oferuje ona inne usługi aniżeli pracę tymczasową z pominięciem istnienia jej ustawowych przesłanek, z uwagi na chęć pozyskania kontraktu; − minimalizacja kosztów prowadzenia działalności gospo- darczej poprzez odstąpienie od realizacji części obowiązków związanych z prowadzeniem usług agencji zatrudnienia. Najwięcej podmiotów, w których stwierdzono nielegalne świadczenie usług agencji zatrudnienia ujawniono w woje - wództwach: wielkopolskim (9) oraz śląskim (6). W 2025 r. do najczęściej stwierdzanych w agencjach zatrudnienia uchybień zaliczyć można: −niezamieszczanie w dokumentach, ogłoszeniach i ofertach numeru wpisu do rejestru oraz niewskazywa- nie, że określona propozycja pracy stanowi ofertę pra- cy tymczasowej – 97 agencji (w 2024 r. – 101 agencji, w 2023 r. – 103 agencje); −nieprzestrzeganie obowiązku przedstawienia marszał - kowi województwa corocznej, pełnej informacji o dzia- łalności agencji zatrudnienia – 67 agencji (w 2024 r. – 86 agencji, w 2023 r – 99 agencji); −naruszenie obowiązku posiadania lokalu, w któ- rym są świadczone usługi agencji zatrudnienia – 24, w tym w zakresie niezapewnienia możliwości bezpośredniego kontaktu z przedstawicielami agencji – 5 agencji oraz przechowywania w lokalu wymaganych dokumentów – 9 a gencji (w 2024 r. – 41 agencji, w 2023 r. – 35 agencji); −niedopełnienie obowiązku poinformowania marszał- ka województwa o zmianie danych, zawieszeniu albo wznowieniu działalności gospodarczej – w 12 agencjach (w 2024 r. w 17 agencjach, w 2023 r. – w 31 agencjach). W toku kontroli szczególną uwagę zwracano na egze- kwowanie przepisów dotyczących kierowania osób do pra- cy za granicą u pracodawców zagranicznych. W 2025 r. spośród skontrolowanych agencji, 24 podmioty świadczy- ły usługę pośrednictwa pracy polegającą na kierowa- niu osób do pracy za granicą. W roku sprawozdawczym w 11 podmiotach stwier- dzono naruszenia związane z kierowaniem osób do pra- cy za granicą, w szczególności: − w 6 agencjach ujawniono uchybienia w zakresie zawiera- nia pisemnych umów z osobami kierowanymi do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych, w tym w 1 agen - cji nie dopełniono obowiązku zawarcia pisemnej umowy z osobą kierowaną do pracy za granicą; −w 5 agencjach stwierdzono nieprzestrzeganie przepi- sów dotyczących zawierania pisemnych umów z praco- dawcami zagranicznymi, do których kierowano osoby do pracy za granicą, z czego w 2 agencjach nie dopełnio- no obowiązku zawarcia pisemnej umowy z pracodawcą zagranicznym. W 2025 r. spośród skontrolowanych agencji 62 pod- mioty świadczyły usługę pośrednictwa pracy polegającą na kierowaniu osób, w tym także cudzoziem- ców, do pracy w podmiotach prowadzących działal- ność na terytorium Polski. Nieprawidłowości dotyczące kierowania cudzoziemców z państw spoza UE do zatrud - nienia lub innej pracy zarobkowej do podmiotów prowadzących działalność na terytorium RP wyka - zano w niespełna połowie świadczących tę usługę, tj. 25 podmiotach świadczących usługi w tym zakresie, w szczególności: −w 10 agencjach nie był przestrzegany obowiązek przed- stawienia cudzoziemcowi, przed podpisaniem umowy, jej pisemnego tłumaczenia na język zrozumiały dla cudzoziemc a; − 9 agencji nie zawarło pisemnych umów z cudzoziem- cami kierowanymi do podmiotów prowadzących działal- ność na terytorium RP, a w 7 agencjach umowy te nie spełniały wymogów przewidzianych w przepisach prawa; − 8 agencji nie przekazywało cudzoziemcom oraz podmio- tom, do których agencja kieruje cudzoziemców pisemnych informacji m.in. o zasadach dotyczących wjazdu, pobytu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 132 ROZDZIAŁ 9 i pracy cudzoziemców na terytorium RP, a w 3 stwierdzo- no uchybienia w tym zakresie; −w 8 agencjach nie prowadzono wykazów cudzoziemców kierowanych do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz wykazów podmiotów, do których kierowano cudzo - ziemców, a w 6 agencjach wykazy te były prowadzone nierzetelnie; −w 7 agencjach nie prowadzono wykazu podmiotów, do któ- rych są kierowani cudzoziemcy do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy w 61 przy- padkach powiadomiła marszałków województw lub dyrektorów wojewódzkich urzędów pracy o naruszeniach warunków prowadzenia agencji zatrudnienia. W następ - stwie powiadomień skierowanych przez inspektorów pracy w roku sprawozdawczym 9 agencji zatrudnienia zostało wykreślonych z rejestru podmiotów prowadzą- cych agencje zatrudnienia, a 15 wykreśleń dokonano w następstwie powiadomień z lat 2023-2024. Łącznie z Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia w 2025 r. wykreślono 24 agencje (w 2024 r. – 38 agencje, w 2023 r. – 33 agencje). Wnioski Kontrole przeprowadzone w 2025 r. miały złożony cha- rakter, w szczególności z uwagi na zmiany w obowiązu- jących przepisach prawa, obejmujące wejście w życie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która zastąpiła w całości stosowaną dotychczas ustawę o pro - mocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nowa usta- wa opiera się w głównej mierze na dotychczasowych przepisach. Wprowadzone modyfikacje objęły swoim zakresem w szczególności: zasady prowadzenia reje - stru agencji zatrudnienia, warunki które muszą spełniać podmioty prowadzące agencje zatrudnienia, zasady świadczenia usług na rzecz cudzoziemców , których praca wymaga zezwolenia na pracę lub oświadcze - nia o powierzeniu pracy oraz podwyższenie wysoko- ści grzywien za naruszenia przepisów przez agencje zatrudnienia. Rezultaty przeprowadzonych kontroli wskazują na utrzy- mujące się negatywne zjawisko świadczenia usług agencji zatrudnienia bez wymaganego wpi - su do rejestru. Często w przypadku takich podmiotów ujawniano, że naruszenie zostało stwierdzone w wyniku kontroli po raz kolejny. Dotyczyło to najczęściej podmio- tów prowadzących usługi pracy tymczasowej, w szcze- gólności usługi outsourcingowe świadczone w warunkach charakterystycznych dla pracy tymczasowej. Co więcej, wobec niektórych podmiotów zapadały nawet prawomoc - ne wyroki sądu, jednakże nie miało to wpływu na konty- nuowanie przez nie działalności. Co prawda, wysokość grzywny za wykroczenie polegające na prowadzeniu agencji zatrudnienia bez wymaganego wpisu, zarówno w świetle uchylonej, jak i nowej ustawy jest wysoka (górna granica ustawowego zagrożenia to 100 000 zł), jednak nie przekłada się to na wysokość grzywien orzekanych przez sądy (orzeczone grzywny oscylują zazwyczaj w granicach dolnej granicy ustawowego zagrożenia). Nowa ustawa w znacznej części uwzględniła postu - laty zmian w przepisach regulujących działalność agencji zatrudnienia zgłaszane przez inspekcję pracy na przestrze - ni ostatnich lat. Jednakże w celu ograniczenia stwier- dzanych nieprawidłowości należy wskazać na potrzebę kontynuowania działań na rzecz eliminowania negatyw- nych zjawisk związanych ze świadczeniem usług agencji zatrudnienia w szczególności poprzez: ● monitorowanie rynku agencji zatrudnienia i ukierun- kowanie działalności kontrolno-nadzorczej na eliminację zjawiska nielegalnego prowadzenia usług pracy tymcza - sowej i pośrednictwa pracy; ● prowadzenie działań prewencyjnych i informacyj- nych – utrzymanie i rozwijanie działań edukacyjnych, w tym także obejmujących podmioty prowadzone przez cudzoziemców, co może przyczynić się do ograniczenia nieprawidłowości wynikających z nieznajomości lub błęd - nej interpretacji przepisów; ●zacieśnienie współpracy z innymi organami, w szcze- gólności odpowiedzialnymi za legalizację pobytu i pracy cudzoziemców oraz instytucjami kontrolnymi (ZUS, KAS i marszałkami województw), w celu lepszego monitorin - gu podmiotów świadczących usługi agencji zatrudnienia i eliminowania z rynku tych, których celem jest wyłącznie obchodzenie przepisów prawa lub jego naruszanie. Ponadto nadal aktualne pozostają wnioski obejmujące m.in.: ●wprowadzenie obowiązku odbycia przez osoby zamie - rzające prowadzić agencję zatrudnienia szkolenia w zakresie warunków świadczenia usług agencji zatrudnienia jako obligatoryjnego warunku uzyskania wpisu do KRAZ. Zasadnym jest również zapewnienie możliwości korzystania ze szkoleń aktualizujących i utrwalających wiedzę z tego zakresu oraz zagwaran - towanie – na etapie rejestracji działalności gospodar- czej w CEIDG lub KRS – uzyskania informacji przez podmiot zamierzający prowadzić agencję zatrudnie - nia, że wskazany rodzaj działalności stanowi dzia- łalność regulowaną, wymagającą wpisu do rejestru agencji zatrudnienia; ●zapewnienie możliwości prowadzenia postępowania mandatowego przez inspektora pracy z tytułu wykro- czeń związanych z naruszeniem przepisów o świadczeniu usług agencji zatrudnienia. Powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej – agencje pracy tymczasowej Zakres kontroli W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 210 kontro- li w agencjach pracy tymczasowej w 191 podmiotach (w 2024 r. – 237, a w 2023 r. – 247) w zakresie przestrzega - nia przepisów ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 133 pracowników tymczasowych, jak również Kodeksu pracy i przepisów wykonawczych, wydanych na jego podstawie. W skontrolowanych agencjach pracy tymczaso - wej świadczyło pracę 83,4 tys. osób, w tym 38,9 tys. (46%) na podstawie stosunku pracy (w 2024 r. – 46%, a w 2023 r. – 44%). Najczęściej zakresem kontroli obejmowano agencje pracy tymczasowej zatrudniające od 50 do 249 pracowni - ków (33%) oraz podmioty zatrudniające 250 osób i powyżej (32%), a także podmioty od 10 do 49 osób (22%). Najwięcej skontrolowanych agencji prowadziło działal - ność na terenie województw: dolnośląskiego (31), ślą- skiego (27) oraz mazowieckiego (25). Diagnoza Nieprawidłowości stwierdzono w 95,8% podmiotów objętych kontrolą (w 2024 r. – 94%, a w 2023 r. – 96%), w tym w 63,8% podmiotów dotyczyły one nieprzestrze - gania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych . W zakresie egzekwowania przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły rozpoczęcia pracy tymczasowej, jej przebie- gu oraz zakończenia jej wykonywania. W szczególno- ści stwierdzono w: −11 agencjach – nieprawidłowości w zakresie zawierania umów o pracę tymczasową, dotyczące 16 pracowników tymczasowych; −21 agencjach – naruszenia przepisów polegające na zawie - raniu umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycz- nych dla stosunku pracy, dotyczące 219 osób; −28 agencjach – uchybienia dotyczące wypłaty wynagro - dzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy wobec 117 pracowników; −31 agencjach – uchybienia dotyczące wypłacenia wyna - grodzenia osobom wykonującym pracę tymczasową na podstawie umów prawa cywilnego wobec 77 osób; −12 agencjach – nieprzestrzeganie przepisów w zakre- sie udzielania pracownikom tymczasowym urlopów wypoczynkowych, ustalania wynagrodzenia za czas Kontrole agencji pracy tymczasowej w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Ogółem Narusze- nia ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych Dolnośląskie302918292717312917 Kujawsko- pomorskie 121281010613124 Lubelskie888111444 Lubuskie431---653 Łódzkie282820252522202015 Małopolskie9931616812126 Mazowieckie181813281913252422 Opolskie212118121111654 Podkarpackie643664333 Podlaskie131291010910106 Pomorskie232071716614137 Śląskie292920323225272721 Świętokrzyskie766988533 Warmińsko- mazurskie 321333544 Wielkopolskie252524272724171613 Zachodnio- pomorskie 111111121111121211 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 134 ROZDZIAŁ 9 urlopu lub wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewy- korzystany urlop w stosunku do 14 osób; −20 agencjach – naruszenia przepisów związanych z wydawaniem świadectw pracy pracownikom tymcza - sowym, dotyczące 24 pracowników; −16 agencjach – nieprawidłowości dotyczące przepro - wadzania profilaktycznych badań lekarskich wobec 127 pracowników. Ponadto stwierdzono w: −44 agencjach – niedopełnienie obowiązków w zakresie uzgodnienia przez agencję pracy tymczasowej z praco - dawcą użytkownikiem na piśmie warunków zatrudnienia pracowników tymczasowych (nieprawidłowości te doty - czyły 58 osób), a w przypadku 18 agencji stwierdzono brak uzgodnień zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy agencją i pracodawcą użytkowni - kiem (nieprawidłowości te dotyczyły 40 osób); −21 agencjach – brak zawiadomienia na piśmie (75 osób) o warunkach zatrudnienia wynikających z uzgodnień pomiędzy agencją a pracodawcą użytkownikiem przed zawarciem umowy, a w przypadku 18 agencji stwier - dzono uchybienia w zakresie udzielenia pracownikom tymczasowym informacji o uzgodnieniach z pracodawcą użytkownikiem (62 osoby); −18 agencjach – brak przekazania (199 pracownikom tymczasowym) w postaci papierowej lub elektronicznej wymaganych informacji umożliwiających bezpośredni kontakt z przedstawicielami agencji, a w 10 agencjach stwierdzono uchybienia w zakresie przekazania pełnej informacji lub w terminie późniejszym niż 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę (24 osoby); −11 agencjach – skierowanie (120 osób) do wykonywa - nia prac niezgodnych z definicją pracy tymczasowej zawartą w art. 2 pkt 3 ustawy o zatrudnianiu pracowni- ków tymczasowych ; −6 agencjach – skierowanie (wbrew obowiązującym prze - pisom) osób świadczących pracę tymczasową do wyko- nywania pracy szczególnie niebezpiecznej na rzecz pracodawcy użytkownika; −42 agencjach – uchybienia w zakresie wydawania zaświadczeń potwierdzających okres wykonywania pracy tymczasowej na rzecz danego pracodawcy użyt - kownika osobom skierowanym do wykonywania takiej pracy na podstawie umowy prawa cywilnego (nieprawi - dłowości te dotyczyły 136 osób). Agencje pracy tymczasowej – naruszenia przepisów w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek kontroli, podczas których stwierdzono naruszenie przepisów 202320242025 Nieprawidłowości w zakresie uzgodnienia zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy agencją i pracodawcą użytkownikiem 26,729,129,6 Brak zawiadomienia osoby, której ma być powierzona praca tymczasowa, o treści uzgodnień między agencją i pracodawcą użytkownikiem, dotyczących warunków wykonywania pracy lub niewłaściwe zawiadomienie 6,812,618,0 Nieprawidłowości dotyczące wydawania osobom skierowanym do wykonywania pracy tymczasowej na podstawie umowy prawa cywilnego zaświadczeń potwierdzających okres wykonywania takiej pracy na rzecz danego pracodawcy użytkownika 19,819,420,0 Nieprawidłowości w zakresie wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy (z wyjątkiem należności związanych z urlopami wypoczynkowymi) 14,514,313,3 Zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy 6,06,710,0 W 2025 r. naruszenie maksymalnego okresu wyko- nywania pracy tymczasowej dla danego pracodawcy użytkownika stwierdzono w 9 agencjach (4,7% skontro- lowanych podmiotów), łącznie w stosunku do 59 osób (w 2024 r. – w 18 agencjach – 8,2% w odniesieniu do 58 osób, w 2023 r. – w 10 agencjach – 4,3% w odniesie - niu do 111 osób). Najpoważniejszy i utrzymujący się od lat problem sektora pracy tymczasowej nadal stanowi praktyka zastępowania pracy tymczasowej outsourcingiem , pomimo że świad- czona usługa opiera się wyłącznie na udostępnianiu personelu. Przeprowadzone postępowania kontrolne potwierdzają, że stosowana jest ona zarówno przez pod - mioty posiadające wpis do rejestru agencji zatrudnienia, jak i podmioty działające w sposób nielegalny, a jej celem jest obejście obowiązujących przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych . Ponadto, podobnie jak w latach ubiegłych, utrzymują się pozostałe negatywne zjawiska związane z omija - niem obowiązujących przepisów prawa, w szczególności: −nadużywanie umów cywilnoprawnych zawiera- nych w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 135 −wykorzystywanie pracy tymczasowej jako stałego ele- mentu organizacji pracy i polityki kadrowej, czemu sprzyja brak sankcji za powierzanie pracy tymczasowej w sytuacji, gdy nie są spełnione przesłanki wynikające z jej ustawowej definicji. Spośród trudności towarzyszących realizowanym postępowaniom kontrolnym należy wskazać na pro - blemy w równoczesnym prowadzeniu działań kon- trolnych ze względu na zlokalizowanie na terenie różnych województw podmiotów udostępniających osoby do pracy oraz korzystających z ich usług w ramach pracy tymczasowej, a także w procesie nieprawidłowego outsourcingu. W zdecydowanej większości podmioty świadczące usługę pracy tymczasowej powierzają wykonywanie pracy – w szczególności cudzoziemcom – na podstawie umów cywilnoprawnych. Weryfikacja sposobu wykonywania pracy pod kątem zawarcia umowy zlecenia w warunkach umowy o pracę w odniesieniu do cudzoziemców w więk - szości przypadków jest utrudniona, gdyż wymaga przesłu- chań, a cudzoziemcy zwykle nie posługują się językiem polskim. Dodatkowo, osoby świadczące pracę na pod - stawie umów prawa cywilnego, z obawy przed jej utratą, często nie informują inspektora pracy o rzeczywistym sposobie wykonywania pracy, gdyż cywilnoprawna forma zatrudnienia umożliwia im wykonywanie pracy w zwięk - szonej liczbie godzin. Ponadto, kontrolujący zauważa- ją, że cudzoziemcy bardzo często nie są świadomi różnic pomiędzy umowami o pracę a umowami cywilnoprawnymi. Cywilnoprawna forma zatrudnienia pozostaje kon- kurencyjna w stosunku do umów o pracę, z tożsa- mych powodów jak w przypadku korzystania z tego typu umów przy standardowych, dwustronnych rela - cjach pomiędzy podmiotem powierzającym pracę a pracobiorcą. Ponadto, taka praktyka uczestników rynku pracy wynika m.in. z braku konieczności dosto - sowania warunków wynagradzania takich osób do tych, które pracodawca użytkownik stosuje wobec własnych pracowników. Na wybór tej podstawy wykonywania pracy tymczasowej w znacznej mierze wpływają pod - mioty korzystające z usług agencji zatrudnienia, a za wykroczenie polegające na zawarciu umowy cywilnoprawnej w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę odpowiada jedynie agencja pracy tymczasowej. Należy podkreślić, że obowiązujące regulacje prawne niesłusznie różnicują odpowiedzialność wykroczeniową agencji zatrudnienia i pracodawców użytkowników ze względu na podstawę wykonywania pracy tymczasowej. Przepisy karne obejmują jedynie wykroczenia popełnione przeciwko prawom pracowników tymczasowych, czyli osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę tymczasową. Wykroczenia te nie doty - czą natomiast osób wykonujących pracę tymczasową w ramach umów cywilnoprawnych, co uniemożliwia inspektorom pracy stosowanie sankcji w przypadku nie - przestrzegania tak istotnych warunków wykonywania pra- cy tymczasowej, jak np. maksymalne okresy świadczenia takiej pracy czy zakaz powierzania prac szczególnie niebezpiecznych. Natomiast jako pozytywną zmianę należy wska- zać na nowo wprowadzone regulacje prawne zawarte w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP, umożliwiające sankcjonowanie świadczenia niepra- widłowego outsourcingu. Przewidują one odpowie- dzialność wykroczeniową za powierzanie pracy cudzoziemcowi na podstawie stosunku pracy lub na innej podstawie i kierowanie go do wykonywania pracy na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu, na innej podstawie niż umowa przewidująca wykonywanie pra - cy tymczasowej. Dotychczas podmioty świadczące usługę outsourcingu, która w rzeczywistości nie polegała na realizacji określo - nych prac, a jedynie na udostępnianiu osób do pracy, zabezpieczały się przed odpowiedzialnością uzyskując wpis do rejestru agencji zatrudnienia i unikały konsekwen - cji związanych z nadużyciami. Powierzanie i wykonywanie pracy tymczasowej – pracodawcy użytkownicy W 2025 r. realizowano kontrole także u pracodawców użytkowników korzystających z usług agencji pracy tymczasowej. Przeprowadzono 189 kontroli u 182 pracodawców użyt - kowników (w 2024 r. – 184 kontrole, a w 2023 r. – 247 kontroli). Najwięcej kontroli przeprowadzono w podmiotach o zatrudnieniu od 50 do 249 pracowników (40%), w pod - miotach powyżej 250 pracowników (39%) oraz w podmio- tach od 10 do 49 pracowników (14%). Pracownicy tymczasowi najczęściej wykonywali pra - cę u pracodawców użytkowników należących do sektora prywatnego – 180 podmiotów (99% skontrolowanych), wśród których zdecydowanie dominowała własność pry - watna krajowa (96 podmiotów – 53%). W podmiotach o wła- sności prywatnej krajowej pracę świadczyło 42,1 tys. osób (53% pracowników tymczasowych zatrudnionych w sekto - rze prywatnym). Natomiast u skontrolowanych 70 zagra- nicznych pracodawców użytkowników pracę wykonywało ponad 34,3 tys. osób (43%). Pracodawcy użytkownicy prowadzili działalność gospo - darczą głównie w pięciu sekcjach gospodarki narodowej: przetwórstwie przemysłowym (63% objętych kontrolą), transporcie i gospodarce magazynowej (11%), usługach administrowania (9%), handlu i naprawach (8%), zakwate - rowaniu i usługach gastronomicznych (4%). Najwięcej podmiotów objętych kontrolami działa - ło na terenie województwa śląskiego (25), dolnośląskie- go (24) oraz mazowieckiego i pomorskiego (po 17). SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 136 ROZDZIAŁ 9 Kontrole pracodawców użytkowników w latach 2023-2025 (wg wybranych sekcji PKD) Sekcja PKD 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące pracowników tymczasowych C.Przetwórstwo przemy- słowe 154103936211880 F.Budownictwo1086322 G.Handel hurtowy i deta- liczny; naprawa pojazdów samochodowych, włącza- jąc motocykle 301928161510 H.Transport i gospodarka magazynowa 21111592114 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usłu- gami gastronomicznymi 5310777 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 961371711 Kontrole pracodawców użytkowników w latach 2023-2025 (wg województw) Województwo 202320242025 Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Liczba kontroli Liczba kontro- li, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Liczba kontroli Liczba kontroli, w których stwier- dzono nieprawidło- wości dotyczące pracowników tym- czasowych Dolnośląskie282022132414 Kujawsko-pomorskie12583107 Lubelskie886595 Lubuskie8-4-83 Łódzkie17131171110 Małopolskie148107105 Mazowieckie2611179177 Opolskie131010796 Podkarpackie1097765 Podlaskie764355 Pomorskie24101761711 Śląskie332528242519 Świętokrzyskie655254 Warmińsko- -mazurskie 975375 Wielkopolskie221721161513 Zachodnio-pomorskie10795118 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 137 Diagnoza Naruszenia przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , w tym unormowań dotyczących bezpie- czeństwa i higieny pracy, stwierdzono podczas 67,2% kontroli (w 2024 r. – 63,6%, a w 2023 r. – 65,2%). Ujawniono, m.in., że: −36 podmiotów – nie przestrzegało obowiązku prowa- dzenia ewidencji osób wykonujących pracę tymcza- sową na podstawie umowy o pracę oraz umowy prawa cywilnego (nieprawidłowości dotyczyły 424 osób); −34 pracodawców użytkowników – nie dopełniło obowiąz - ków dokonania na piśmie uzgodnień z agencją pracy tymczasowej, dotyczących warunków zatrudnienia pra - cowników tymczasowych (nieprawidłowości dotyczyły 58 osób), a w przypadku 18 pracodawców użytkowników stwierdzono niedokonanie tych uzgodnień (33 osoby); −31 podmiotów – nie dopełniło obowiązków informacyj - nych, dotyczących m.in. przekazania agencji pracy tym- czasowej pisemnej informacji o wynagrodzeniu za pracę, której wykonywanie miało być powierzone pracownikowi tymczasowemu oraz o warunkach wykonywania pracy tymczasowej w aspekcie bezpieczeństwa i higieny pracy (nieprawidłowości dotyczyły 49 osób); −16 pracodawców użytkowników – naruszyło przepisy dotyczące maksymalnego okresu korzystania z pracy tej samej osoby wykonującej pracę tymczasową (nieprawi - dłowości dotyczyły 129 osób); −13 pracodawców użytkowników – naruszyło przepisy o czasie pracy względem 40 pracowników tymczasowych. Ponadto w 91 podmiotach, w których zakresem kon- troli objęto pracowników własnych oraz pracowników tymczasowych, wykazano nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym również w stosunku do pracowników tymczasowych . Najczęściej stwierdzono naruszanie przez pracodaw- ców użytkowników obowiązków w stosunku do pracowni- ków tymczasowych w zakresie: −szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy – w 30 podmiotach; −przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego oraz infor - mowania o nim pracowników – w 27 podmiotach; −dostarczenia pracownikom tymczasowym odzieży i obu- wia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej – w 23 podmiotach. Niezmienne pozostają przyczyny stwierdzanych naru- szeń, wśród których, poza niedostateczną znajomością przepisów regulujących zatrudnienie tymczasowe , należy wymienić przede wszystkim dążenie pracodaw- ców użytkowników do obniżenia kosztów prowadzo- nej działalności gospodarczej związanych z zatrudnianiem pracowników własnych. Doświadczenia kontrolne wskazu - ją także na występowanie presji ekonomicznej ze stro- ny pracodawców użytkowników, towarzyszącej ustalaniu warunków kontraktu z agencją zatrudnienia, której efektem niejednokrotnie było stwierdzenie naruszeń obowiązują - cych przepisów poprzez stosowanie: − outsourcingu będącego w praktyce pracą tymczasową; −pracy tymczasowej pomimo niewystępowania jej ustawo- wych przesłanek; −umów cywilnoprawnych w warunkach charakterystycz - nych dla pracy tymczasowej. Powodem korzystania przez pracodawców użytkow - ników z personelu zewnętrznego jest przede wszyst- kim przejęcie przez agencję pracy tymczasowej procesu Pracodawcy użytkownicy - naruszenia przepisów w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenie przepisów 202320242025 Nieuzgodnienie zasad współpracy oraz warunków pracy tymczasowej pomiędzy pracodawcą użytkownikiem i agencją zatrudnienia 27,124,427,5 Niedopełnienie obowiązków informacyjnych wobec agencji zatrudnienia (at. 9 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu pracowników tymczasowych) 19,015,716,4 Brak ewidencji osób wykonujących pracę tymczasową na podstawie umowy o pracę oraz umowy prawa cywilnego lub niewłaściwe prowadzenie ewidencji 27,126,619,0 Nieprzestrzeganie przepisów o czasie pracy 9,312,56,8 Niezapewnienie pracownikom odpowiednich szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy 9,315,215,8 Niedostarczenie pracownikom tymczasowym odzieży, obuwia roboczego lub środków ochrony indywidualnej 16,215,712,1 Nieprzeprowadzenie lub niewłaściwe przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego 9,311,914,2 Traktowanie pracowników tymczasowych w sposób mniej korzystny w porównaniu z pra- cownikami zatrudnionymi przez pracodawcę użytkownika 4,42,14,2 Nieprzekazywanie organiza- cjom związkowym informacji o zamiarze powierzenia pracy tymczasowej 2,43,25,3 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 138 ROZDZIAŁ 9 związanego z rekrutacją pracowników, w tym cudzo- ziemców do pracy, służące ewentualnemu uzupełnieniu potrzeb kadrowych. Poza obywatelami Ukrainy, na rynku pracy pojawia się coraz więcej cudzoziemców pocho - dzących z różnych kierunków geograficznych (np. Afryka czy Ameryka Południowa). Wówczas, na agencji pracy tymczasowej ciążą obowiązki związane z powierzeniem pracy oraz procesem legalizacji ich zatrudnienia, co obniża koszty pracodawców generowane w przypadku bezpośred - niego zatrudnienia obcokrajowców. Z kolei w następstwie utrzymującej się tendencji korzystania z zewnętrznego personelu w kontrolowa - nych zakładach pracę wykonują zarówno pracownicy stali, tymczasowi , jak też wykonujący pracę w ramach outsourcingu , nierzadko wykonujący ten sam rodzaj pracy na tych samych stanowiskach i liniach produkcyj - nych. Te rozwiązania wskazują, że u danego pracodawcy istnieje zapotrzebowanie na pracę stałą, a poszukiwanie niższych kosztów pracy skutkuje m.in. rezygnacją ze stałe - go zatrudnienia czy pracy tymczasowej. Obserwowanym efektem tych praktyk jest zastępowanie pracy tymcza- sowej outsourcingiem. Kontrolujący zwracają też uwagę na model stoso- wania pracy tymczasowej naprzemiennie z usługą outsourcingu , celem omijania czasowego ograniczenia wykonywania pracy tymczasowej. Wówczas po upływie maksymalnego okresu wykonywania pracy tymczasowej, w odniesieniu do tego samego pracownika tymczasowego lub osoby skierowanej do pracodawcy użytkownika przez agencję zatrudnienia na podstawie umowy cywilnopraw - nej następuje kierowanie w ramach usługi outsourcingo- wej. W tym celu w zakładzie pracy pozoruje się przede wszystkim wydzielenie procesów technologicznych lub produkcyjnych, a także nadzór przedstawicieli podmiotu zewnętrznego. W rzeczywistości jednak, warunki świad - czenia pracy przez personel firm zewnętrznych są charak- terystyczne dla pracy tymczasowej. Praktyka podmiotów kontrolowanych wskazuje na nie- dostateczną ochronę osób wykonujących pracę tym- czasową na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym cudzoziemców, którzy najczęściej wykonują pracę na tej podstawie. Kontrolujący zauważają, że pracodawca użyt - kownik osiąga finansowe korzyści z korzystania z pracy osób skierowanych z agencji zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych i jest to dla niego bardziej opła - calna forma zatrudnienia niż umowa o pracę tymczasową. Wynikają one przede wszystkim z możliwości ustalania przez agencje zatrudnienia wynagrodzenia zlecenio - biorców w sposób niezależny od obowiązujących przepisów wewnątrzzakładowych u pracodawcy użyt- kownika. Dodatkowo, zleceniobiorców wynagradza się tylko za czas faktycznie przepracowany, bez konieczno - ści wypłaty świadczeń pieniężnych związanych ze sto- sunkiem pracy jak np. dodatku za pracę w porze nocnej lub za pracę w godzinach nadliczbowych. Korzystanie z umów cywilnoprawnych umożliwia także niestosowanie przepisów ochronnych dotyczących czasu pracy, takich jak przestrzeganie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy oraz odpoczynków dobowych i tygodniowych. Obec - nie obowiązujące regulacje prawne powodują, że korzy- ści ze stosowania umów prawa cywilnego wobec osób skierowanych z firm zewnętrznych są niewspółmiernie wyższe niż ryzyko negatywnych konsekwencji. U niektórych pracodawców użytkowników obserwowa- no zjawisko wieloletniego korzystania z usług agen- cji pracy tymczasowej, stwierdzano również przypadki podmiotów, w których liczba osób wykonujących pracę tymczasową wielokrotnie przewyższała liczbę pracow - ników etatowych pracodawcy użytkownika, pomimo braku przesłanek uzasadniających jej stosowanie. Powyższe wskazuje na brak subsydiarnego charak - teru pracy tymczasowej, która z zasady powinna być stosowana w ograniczonym zakresie, tylko w celu wykonywania tych prac, które ze swej istoty charaktery - zują się tymczasowością i brakiem zapotrzebowa- nia na pracę stałą. W przypadku części pracodawców użytkowników stwier - dzono, że zatrudnienie tymczasowe umożliwiło uzyskanie zatrudnienia stałego osobom wykonującym pracę tymcza- sową u pracodawców użytkowników. Zapewniono im moż- liwość kontynuacji pracy po upływie okresu wykonywania pracy tymczasowej, w ramach stosunku prawnego zawarte - go bezpośrednio z pracodawcą użytkownikiem. Jednakże, w dalszym ciągu część pracodawców użytkowników traktuje korzystanie z pracy osoby skierowanej do pracy tymczaso - wej jako metodę sprawdzenia pracownika przed zatrudnie- niem bezpośrednio przez danego pracodawcę użytkownika. Wnioski Sytuacja na rynku pracy wskazuje, że tylko skoordynowa- ne działania instytucjonalne i legislacyjne mogą ograniczyć systemowy charakter naruszeń i przywrócić pracy tymcza - sowej jej rzeczywiście uzupełniającą, a nie zastępczą rolę wobec zatrudnienia etatowego. Najistotniejsze propozycje obejmują: ● wprowadzenie uprawnienia umożliwiającego fak- tyczną kontrolę warunków pracy przez agencje pra- cy tymczasowej, w szczególności pod kątem zgodności zawartych umów z rzeczywistym sposobem wykonywania pracy, a jednocześnie ocenę przestrzegania przez praco - dawcę użytkownika innych obowiązków, w tym respekto- wanie zakazu powierzania wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych; ● wykluczenie możliwości powierzania pracy tymcza- sowej na podstawie umów cywilnoprawnych, względ- nie wprowadzenie sankcji za naruszanie przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych tak- że w stosunku do osób świadczących pracę tymczasową na podstawie umów prawa cywilnego; ●wprowadzenie odpowiedzialności wykroczeniowej pra- codawcy użytkownika z tytułu powierzania pracy tymcza- sowej na podstawie umowy cywilnoprawnej w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy; SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 139 ●sformułowanie w ustawie wyraźnego zakazu stosowa- nia pracy tymczasowej w przypadku niespełnienia przesłanek zawartych w definicji pracy tymczasowej, w szczególności w związku z realizacją rzeczywistego zapotrzebowania na pracę stałą; ● ustalenie odpowiedzialności za niedokonanie na piśmie uzgodnień zawieranych pomiędzy agencją pracy tymcza - sowej a pracodawcą użytkownikiem; ● wprowadzenie do katalogu obowiązkowych uzgod- nień dokonywanych między agencją pracy tymczasowej a pracodawcą użytkownikiem podstawy wykonywania pracy tymczasowej , tj. rodzaju umowy, na podsta- wie której osoby skierowane będą wykonywały pracę tymczasową. Stosowanie praktyk związanych z korzystaniem z konstrukcji „outsourcingu/leasingu pracowniczego” Zakres kontroli W roku sprawozdawczym przeprowadzono 297 kontroli w 288 podmiotach (w 2024 r. – 227 kontroli, a w 2023 r. – 203 kontrole) w zakresie obchodzenia przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez ofero - wanie usług outsourcingu noszącego cechy pracy tymcza- sowej oraz korzystanie z takich usług. Wśród podmiotów objętych kontrolą znajdowały się agencje zatrudnienia świadczące usługi outsourcingu, pod - mioty nieposiadające wpisu do rejestru agencji zatrudnie- nia, a także podmioty korzystające z usług outsourcingu. Czynnościami kontrolnymi badającymi outsourcing objęto: 9 55 agencji zatrudnienia, z czego 49 świadczyło usługę pracy tymczasowej; 9 99 podmiotów nieposiadających wpisu do Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia, które oferowały usługi outsourcingu; 9 143 podmioty korzystające z usług outsourcingu. Pracę w kontrolowanych podmiotach świadczyło ponad 85,8 tys. osób, w tym prawie 55,2 tys. na podstawie stosun - ku pracy (64,2%). Najczęściej kontrolowano podmioty zatrudniają- ce od 50 do 249 pracowników – 119 kontroli (40% wszystkich przeprowadzonych kontroli), w dalszej kolej - ności podmioty o zatrudnieniu 250 i powyżej – 72 kon- trole (24,2%) oraz zatrudniające od 10 do 49 osób – 70 kontroli (23,5%). Wśród kontrolowanych podmiotów oferujących usługi outsourcingu i nieposiadających wpisu do Krajowego Reje - stru Agencji Zatrudnienia dominowały podmioty z branży przetwórstwa przemysłowego (38 kontrole) oraz pod- mioty świadczące usługi administrowania (35 kontroli), natomiast w przypadku podmiotów korzystających z usług outsourcingu największą liczbę kontroli (87) zrealizowano w podmiotach prowadzących działalność w branży prze- twórstwa przemysłowego. Najwięcej kontroli dotyczących obchodzenia przepi - sów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez oferowanie usług noszących cechy pracy tym- czasowej odnotowano w województwach: mazowieckim (37 kontroli), śląskim (34), oraz w kujawsko-pomorskim i wielkopolskim (po 31) . Diagnoza W 2025 r. usługi outsourcingu będące w praktyce pra- cą tymczasową stwierdzono w ramach 144 kontroli – 48,5% (w 2024 r. – 38,3%, a w 2023 r. – 43,3%), z czego: 9 75 kontroli przeprowadzono w podmiotach świadczących usługi outsourcingu w stosunku do 5377 osób; 9 69 kontroli przeprowadzono w podmiotach korzystających z usług outsourcingu w stosunku do 1399 osób. Do najistotniejszych, identyfikowanych od lat, przyczyn udostępniania oraz korzystania z personelu w ramach usług outsourcingowych z pominięciem obowiązujących przepisów regulujących pracę tymczasową, należą: unika - nie respektowania obowiązków wynikających z przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, elastyczna polityka kadrowa oraz przesłanki ekonomiczne, skutkujące m.in. narzucaniem przez kontrahentów agencji zatrud- nienia ekonomicznie korzystnych dla nich warunków współpracy w zakresie rodzaju umowy zawieranej z agen- cją zatrudnienia i rodzaju usług świadczonych na jej pod- stawie bez względu na rzeczywisty sposób organizacji i wykonywania pracy. Ponadto, analogicznie jak w przy - padku pracy tymczasowej, formalności i obowiązki zwią- zane z zatrudnieniem, w szczególności cudzoziemców, leżą po stronie podmiotu powierzającego pracę. Wśród kontrolowanych podmiotów świadczących usługi outsourcingu , podobnie jak w ubiegłych latach, przeważały podmioty nieposiadające wpisu do reje- stru agencji zatrudnienia, uprawniającego do świadczenia usług pracy tymczasowej. Przedsiębiorcy nie przestrzegają w takiej sytuacji zarówno obostrzeń prawnych dotyczących wymagań związanych z prowadzeniem agencji zatrudnie - nia, jak i samych regulacji dotyczących pracy tymczaso- wej. Przeprowadzone kontrole potwierdzają, że podmioty decydują się na korzystanie z outsourcingu m.in. w celu uniknięcia posiadania statusu pracodawcy użytkownika, obawiając się podlegania ustawowym obowiązkom okre - ślonym w ustawie o zatrudnianiu pracowników tymczaso- wych i związaną z tym odpowiedzialnością prawną. W praktyce organów kontrolnych często spotykane jest również oferowanie usług outsourcingu przez agen - cje pracy tymczasowej, co związane jest niewątpliwie z istniejącym zapotrzebowaniem ze strony podmiotów zamawiających takie usługi. Wówczas, agencje zatrud - nienia, poza usługami objętymi działalnością regulo- waną, często świadczą także usługi outsourcingowe lub wyłącznie takie usługi. W takich przypadkach nie zawierają umów o pracę tymczasową i nie świadczą usług w tym zakresie, natomiast zatrudnieni pracowni - cy i zleceniobiorcy wykonują pracę w ramach zawartych umów outsourcingowych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 140 ROZDZIAŁ 9 Poza kontrolą podmiotu oferującego usługi, komplek- sowa ocena obejścia przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , wymaga przeprowadzenia również kontroli w podmiotach korzystających z tego rodzaju usług . Wynika to przede wszystkim z możliwo- ści zbadania rzeczywistego sposobu wykonywania pracy, w tym pod kątem nadzoru pełnionego w procesie świadcze - nia usługi oraz przedmiotu zawartej umowy, który w kwestio- nowanych przypadkach stanowi udostępnianie personelu. Doświadczenia kontrolne inspektorów pracy wskazu - ją, że pozorność usługi outsourcingu przejawia się przede wszystkim w zakresie: − postanowień umowy wiążącej strony, które nie wska- zują na omijanie regulacji prawnych dotyczących pracy tymczasowej, natomiast ustalenia stanu faktycznego potwierdzają, że rzeczywistym przedmiotem usługi jest udostępnienie pracowników innym podmiotom; − nadzoru poprzez stworzenie stanowiska tzw. koordyna- tora, rekrutowanego często spomiędzy pracowników pod- miotu zewnętrznego, podczas gdy polecenia związane z wykonywaniem zadań są wydawane przez kierownictwo podmiotu korzystającego z outsourcingu; − wyodrębnienia w zakładzie pracy określonego pro- cesu produkcyjnego, pomimo że czynności objęte usłu- gą wykonywane są także przez pracowników podmiotu zamawiającego, w tym także na tych samych stanowi - skach pracy lub przy tych samych rodzajach prac; − wskazywania przez podmioty świadczące usługi outso- urcingu w KRS lub w CEIDG jako przeważającej działal- ności produkcyjnej lub usługowej, celem wykazania prowadzenia wyspecjalizowanej działalności. Występu - je to w połączeniu z wydzielaniem w zakładach pracy będących odbiorcami usług składników majątkowych, choć rzeczywista usługa polega wyłącznie na udostęp - nianiu personelu. Nowe przepisy zawarte w ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP (obowiązujące od 1 czerwca 2025 r.) sankcjonują nielegalne udostępnianie pracowników będących cudzoziemcami przez podmioty świadczące usługi outsourcingowe. Regulacja ta wychodzi naprzeciw oczekiwaniom zawar- tym w naszych postulatach, wnoszącym o objęcie odpo- wiedzialnością karną podmiotów świadczących usługi udostępniania lub wynajmu pracowników noszących cechy pracy tymczasowej z pominięciem przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych , nawet jeże- li posiadają one wpis do rejestru agencji zatrudnienia jako agencja pracy tymczasowej. Inspektorzy pracy uzyskali zatem podstawę prawną do wyciągnięcia konsekwencji wobec podmiotu będącego agencją zatrudnienia wpisa - ną do KRAZ, który kieruje pracowników lub zleceniobior- ców do świadczenia usług na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu tj. w warunkach wskazujących na pracę tymczasową. Przed wejściem w życie nowej ustawy, w przypadkach stwierdzenia omijania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych poprzez stosowanie usług outsourcingowych będących w praktyce pracą tym - czasową, możliwe było zastosowanie odpowiedzial- ności wyłącznie wobec podmiotu działającego bez wymaganego wpisu do rejestru. Niemniej jednak należy zauważyć, że wprowadzone sankcje dotyczą jedynie podmiotów powierzających pracę cudzoziemcom , nie obejmując swoim zakresem obywateli polskich. W praktyce outsourcing prowadzi często do przekazy- wania cudzoziemców pomiędzy podmiotami powiąza- nymi ze sobą, zlokalizowanymi na terenie różnych województw. Utrudnia to wskazanie osób faktycznie odpowiedzialnych za powierzanie pracy cudzoziemcom oraz objęcie odpowiedzialnością wszystkich podmiotów uczestniczących w tym procesie. W modelu przekazy - wania cudzoziemców do pracy w innych podmiotach opartym na korzystaniu z usług podwykonawców, tzw. łańcuchów podwykonawców, inny podmiot zawiera umowę z kontrahentem będącym w praktyce najczęściej zakładem produkcyjnym a inny, będący podwykonawcą, powierza pracę cudzoziemcom. Wnioski W ocenie inspektorów pracy zjawisko niezgodnego z prawem stosowania outsourcingu w dalszym ciągu pozostaje najpoważniejszym oraz najtrudniejszym pro- blemem dotyczącym pracy tymczasowej. Z punktu widzenia działalności kontrolnej Państwowej Inspekcji Pracy istotna jest skuteczność oddziaływania przepi- sów prawa, a zarazem ich charakter odstraszający przed obchodzeniem przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, zarówno w stosunku do obywateli pol- skich, jak i cudzoziemców. Wątpliwości zgłaszane przez inspektorów pracy w zakre - sie stosowania nowych przepisów ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na tery - torium Rzeczypospolitej Polskiej, które mają na celu elimi- nowanie przypadków niedozwolonego zastępowania pracy tymczasowej cudzoziemców usługą outsourcingu, wska - zują przede wszystkim na konieczność doprecyzowania tych przepisów. Dotyczy to w szczególności odpowiedzial - ności osób fizycznych działających w imieniu podmiotów korzystających z usług udostępniania pracowników, nie- związanych żadnym stosunkiem prawnym z osobą kie- rowaną do pracy. Jednocześnie zasadne jest zapewnienie możliwości stosowania tych przepisów także w odniesie - niu do podmiotów oferujących takie usługi, w tym agencji zatrudnienia, bez względu na obywatelstwo osób kiero- wanych do pracy. Z kolei ujawniane praktyki podmiotów, oparte na stoso - waniu wielopoziomowych struktur, skłaniają do rozważenia wprowadzenia rozwiązań umożliwiających ponoszenie odpo- wiedzialności przez osoby fizyczne działające w imie- niu wszystkich podmiotów uczestniczących w procesie kierowania osób do wykonywania pracy na rzecz i pod kie- rownictwem innego podmiotu, na innej podstawie niż umo- wa przewidująca wykonywanie pracy tymczasowej, które SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 9 141 nie są związane z tymi podmiotami umową o pracę lub umo- wą cywilnoprawną. Ponadto zjawisko wykorzystywania modelu kierowania pracowników do pracy na rzecz i pod kierownictwem inne - go podmiotu, z pominięciem regulacji prawnych dotyczących pracy tymczasowej, wskazuje, że niezbędne jest: ●wprowadzenie zmian zmniejszających przewagę ekono - miczną outsourcingu w zestawieniu z kosztami stosowania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymcza - sowych – z dotychczasowych doświadczeń i obserwacji wynika, że zsynchronizowane wprowadzenie zmian prze- pisów prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i prawa pracy wpłynęłoby pozytywnie na rynek pracy i spowodowało wyeliminowanie na szerszą skalę przyczy - ny naruszeń; ●zacieśnienie współpracy między PIP, ZUS i KAS oraz wpro - wadzenie możliwości realizacji wspólnych czynności kon- trolnych przez te służby w odniesieniu do podmiotów, które stosują optymalizację kosztów prowadzonej działalności biznesowej poprzez niedozwolone praktyki outsourcingu. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 142 ROZDZIAŁ 9 10 Poradnictwo prawne i techniczne Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 10 145 W 2025 r. dominowały porady telefoniczne (73,6%) i osobiste (22,7%). Z porad pisemnych skorzystało 2,2% osób, a za pośrednictwem e-maila - 1,5%. W roku sprawozdawczym, podobnie jak w latach ubie - głych, najliczniejszą grupę korzystających z porad stanowili pracownicy – w tym byli pracownicy oraz osoby z niepełno - sprawnością. Udzielono im blisko 289,6 tys. porad, co sta- nowiło ok. 63% ogółu podmiotów objętych poradnictwem. Drugą co do wielkości grupę stanowili pracodawcy, którym udzielono 125,8 tys. porad (ok. 27%). Z poradnictwa prawnego korzystali również cudzoziem - cy (11 059 porad), związki zawodowe (1 558 porad), a także inne podmioty – m.in. osoby ubiegające się o zatrudnienie, organy samorządu terytorialnego, społeczni inspektorzy pracy czy rolnicy (łącznie ponad 34,3 tys. porad). W porównaniu z rokiem 2024 widoczny jest spadek liczby porad we wszystkich głównych grupach odbiorców. Najbardziej zauważalne zmniejszenie dotyczy pracow - ników (spadek z 340,5 tys. do 289,6 tys.) oraz pracodaw- ców (z 165,5 tys. do 125,8 tys.). Spadła również liczba porad udzielonych cudzoziemcom oraz organizacjom związkowym. Zmniejszenie liczby udzielonych porad może wyni - kać z kilku czynników. W ostatnich latach obserwujemy wzrost świadomości prawnej zarówno pracowników, jak i pracodawców, szczególnie w zakresie podstawo- wych uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy. Coraz częściej sprawy kadrowe prowadzo - ne są przez wykwalifikowaną i dobrze przygotowaną kadrę, która samodzielnie rozstrzyga typowe wątpliwości interpre - tacyjne. Istotne znaczenie ma także szeroka dostępność materiałów edukacyjnych opracowywanych przez Pań- stwową Inspekcję Pracy i publikowanych na stronie inter- netowej oraz w mediach społecznościowych. Przystępne wyjaśnienia, komunikaty i odpowiedzi na najczęściej poja - wiające się pytania pozwalają wielu osobom uzyskać potrzebne informacje bez konieczności bezpośredniego kontaktu z prawnikami. Ponadto, zmniejszenie liczby udzielonych porad można interpretować nie tylko jako efekt rosnącej świa - domości prawnej uczestników rynku pracy, lecz tak- że jako rezultat stabilizacji przepisów po okresie intensywnych zmian legislacyjnych w latach wcze- śniejszych. W 2024 r. wiele zapytań dotyczyło nowych regulacji, co naturalnie zwiększało liczbę udzielanych wyjaśnień. W 2025 r., gdy część zagadnień została już utrwalona w praktyce, potrzeba indywidualnych konsul - tacji mogła stać się mniejsza. Podobnie jak w latach ubiegłych, pytania kierowa - ne do Państwowej Inspekcji Pracy koncentrowały się przede wszystkim wokół podstawowych zagadnień prawa pracy. Najczęściej dotyczyły one nawiązywania i rozwią - zywania stosunku pracy, zasad wypłaty wynagrodzenia, organizacji i rozliczania czasu pracy, urlopów wypoczyn - kowych, uprawnień związanych z rodzicielstwem, a także kwestii legalności zatrudniania cudzoziemców. Od 2025 r. 24 grudnia został wprowadzony jako usta- wowy dzień wolny od pracy. Zmiana ta wywołała liczne Liczba udzielonych porad w latach 2023-2025 w 2025 r. - 794 771 w 2023 r. - 868 121 w 2024 r. - 920 333 Poza siedzibą OIP (podczas czynności kontrolnych) Główny Inspektorat Pracy Okręgowe Inspektoraty Pracy 198 254 332 454 264 063 254 514 358 812 307 007 307 742 204 412 355 967 10. Poradnictwo prawne i techniczne Państwowa Inspekcja Pracy nieustannie dąży do poprawy bezpieczeństwa i przestrzegania prawa pracy. W 2025 r. udzielono łącznie 794,8 tys. porad prawnych i technicz- nych, z czego 332,5 tys. miało miejsce podczas kontroli. Wśród nich znalazło się 175,2 tys. porad technicznych oraz 194,1 tys. porad prawnych, w tym ponad 36,8 tys. dotyczących legalności zatrudnienia. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 146 ROZDZIAŁ 10 Forma udzielonych porad w latach 2023-2025 340 372 443 897 396 412 10 060 9 498 10 276 104 769 101 521 99 292 6 605 7 116 6 174 telefoniczna pisemna e-mail osobista Porada 2025 2024 2023 pytania dotyczące prawidłowej organizacji czasu pracy, w szczególności w zakładach stosujących systemy równo - ważne, zmianowe oraz pracę w ruchu ciągłym. Pracodaw- cy zwracali się o wyjaśnienie, w jaki sposób uwzględnić nowy dzień wolny przy ustalaniu wymiaru czasu pracy w okresach rozliczeniowych oraz jak prawidłowo planować grafiki na grudzień. Wątpliwości dotyczyły także zasad rekompensaty w przypadku dopuszczalnej pracy w tym dniu – m.in. prawa do innego dnia wolnego albo dodat - ku do wynagrodzenia – oraz wpływu zmiany na rozliczanie Podmioty zgłaszające się po porady w latach 2023-2025* Podmioty202320242025 Pracownicy (w tym byli pracownicy oraz niepełnosprawni) 304 724340 473289 564 Pracodawcy151 587165 482125 800 Cudzoziemcy14 10612 66211 059 Związki zawodowe1 88118101 558 Inne39 85641 09434 336 * z wyłączeniem porad udzielonych podczas kontroli Tematyka porad w latach 2023-2025* Tematyka porad202320242025 Stosunek pracy150 216150 843124 261 Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia 75 49081 91467 742 Czas pracy47 57948 07144 369 Urlopy pracownicze36 79440 42931 128 Uprawnienia pracowników związane z rodziciel- stwem 23 79221 13917 496 Legalność zatrudnienia14 21212 4399 939 Inne164 071206 686167 382 * z wyłączeniem porad udzielonych podczas kontroli SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 10 147 nadgodzin i pracę w godzinach nadliczbowych. Pojawiały się również pytania o sytuację pracowników handlu, służ - by zdrowia czy transportu, gdzie wykonywanie pracy w dni ustawowo wolne jest dopuszczalne na zasadach określo - nych w przepisach. Od marca 2025 r. rodzice dzieci urodzonych przedwcze - śnie lub wymagających długotrwałej hospitalizacji uzyskali prawo do dodatkowego, płatnego urlopu macierzyń- skiego w wymiarze od 8. do 15. tygodni, w zależno- ści od spełnienia ustawowych przesłanek. Nowe regulacje wzbudziły wiele pytań praktycznych, w szczególności dotyczących zasad ustalania prawa do urlopu, sposobu obliczania jego wymiaru oraz wymaganej dokumentacji medycznej potwierdzającej okres hospitalizacji dziecka. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy oczekiwali dopre - cyzowania zasad składania wniosków oraz terminów ich rozpatrywania. W związku z obowiązkiem implementacji przepisów unij- nych dotyczących przejrzystości wynagrodzeń, znaczą- co wzrosła liczba zapytań pracodawców w tym zakresie. Dotyczyły one przede wszystkim obowiązku publikowania w ogłoszeniach o pracę informacji o proponowanym pozio - mie wynagrodzenia lub jego przedziale (tzw. widełek pła- cowych), a także stosowania neutralnych płciowo nazw stanowisk i zapewnienia niedyskryminujących procedur rekrutacyjnych. Wiele wątpliwości budził również zakaz pozyskiwania od kandydatów informacji o dotychczasowym wynagrodzeniu. W obszarze problematyki stosunku pracy znaczną część zapytań stanowiły nadal kwestie związane z roz- wiązaniem umowy o pracę. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy mieli trudności z rozróżnianiem poszczegól - nych trybów zakończenia zatrudnienia, w szczególności wypowiedzenia umowy o pracę, rozwiązania umowy bez wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron. Zdarzały się przypadki, w których pracownicy, dążąc do natychmiastowego zakończenia zatrudnienia, powoływali się na art. 55 §1 1 Kodeksu pra- cy, mimo że w danej sytuacji nie występowały przesłanki w postaci ciężkiego naruszenia podstawowych obowiąz - ków przez pracodawcę. Po stronie pracodawców powtarzały się natomiast uchybienia o charakterze formalnym, w szczególności brak wskazania przyczyny wypowiedzenia umowy o pra - cę zawartej na czas określony lub pomijanie pouczenia o prawie odwołania do sądu pracy. Podobnie jak w latach ubiegłych, liczne pytania dotyczyły również możliwości rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w sytu - acji długotrwałej nieobecności pracownika spowodowanej chorobą. Wiele wątpliwości pojawiało się także w odniesie - niu do treści zawartych w świadectwach pracy, zasad ich prostowania oraz sposobów dochodzenia prawa do ich wydania w sytuacjach, gdy pracodawca zaprzestał działal - ności albo brak było realnej możliwości skierowania spra- wy na drogę sądową. Istotną grupę zagadnień stanowiły sprawy związa- ne z wynagrodzeniem za pracę. Najczęściej zgła- szano opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia oraz innych świadczeń pieniężnych, a także ich nieuzasad - nione obniżanie. Pracownicy pytali o możliwość docho- dzenia roszczeń, w tym także odzyskania należności w toku kontroli inspektora pracy. Wiele zapytań odnosiło się również do prawa do odprawy pieniężnej w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika. Powracającym zagadnieniem było także pra - widłowe ustalanie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz możliwość uwzględniania w jego wysokości określo - nych składników płacowych, takich jak premie lub dodatki. Znaczną część porad stanowiły również sprawy doty - czące niewypłaconego wynagrodzenia z tytułu umów cywilnoprawnych. Zleceniobiorcy często nie byli świa- domi regulacji dotyczących minimalnej stawki godzino- wej ani zasad dokumentowania liczby przepracowanych godzin. W związku z tym, udzielane wyjaśnienia obejmo - wały zarówno omówienie przepisów ustawy o minimal- nym wynagrodzeniu za pracę , jak i wskazanie zakresu kompetencji kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy w tym obszarze. Niezmiennie dużym zainteresowaniem cieszyła się tak - że problematyka czasu pracy. Pytania dotyczyły przede wszystkim zasad wprowadzania zmian w harmonogra - mach czasu pracy, rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych oraz udzielania dni wolnych wynikających z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. W przypadku pracowników z niepełnosprawnością wątpliwości odnosi - ły się głównie do obowiązujących norm czasu pracy oraz przysługujących im dodatkowych przerw. Zgłaszano także pytania dotyczące rozliczania podróży służbowych, orga - nizowania szkoleń w dniach wolnych od pracy, a także szczególnych regulacji dotyczących kierowców oraz pra - cowników sektora ochrony zdrowia. Kolejną grupę zagadnień stanowiły kwestie związane z urlopami wypoczynkowymi. Najczęściej pytano o termin wykorzystania urlopu zaległego oraz o możliwość jedno - stronnego udzielenia urlopu przez pracodawcę. Wątpliwości dotyczyły również ustalania wymiaru urlopu w przypadku zmiany wymiaru etatu, powrotu pracownika z urlopu zwią - zanego z rodzicielstwem czy zmiany pracodawcy w trak- cie roku kalendarzowego. Po wprowadzeniu do Kodeksu pracy urlopu opiekuńczego pojawiły się ponadto pyta- nia dotyczące kręgu osób uprawnionych do skorzystania z tego uprawnienia, warunków jego udzielania oraz możli - wości weryfikacji przez pracodawcę okoliczności wskaza- nych we wniosku pracownika. W 2025 r. odnotowano spadek liczby porad udziela- nych cudzoziemcom, wśród których najliczniejszą grupę nadal stanowili obywatele Ukrainy. Pytania koncentrowały się przede wszystkim wokół legalności zatrudnienia, pro - cedur uzyskiwania zezwoleń na pracę oraz kart pobytu, SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 148 ROZDZIAŁ 10 a także możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu niewy- płaconego wynagrodzenia. Podsumowanie Działalność Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie porad- nictwa prawnego pozostaje jednym z istotnych elemen- tów realizacji ustawowych zadań inspekcji, przyczyniając się do upowszechniania wiedzy o prawie pracy oraz wspie - rania prawidłowego stosowania przepisów przez strony stosunku pracy. Udzielane bezpłatnie porady umożliwiają zarówno pra- cownikom, jak i pracodawcom, wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych, rozwiązanie bieżących problemów związanych z zatrudnieniem oraz zapobieganie naru - szeniom przepisów prawa pracy. W tym wymiarze poradnictwo PIP pełni ważną funkcję prewencyjną, wzmacniając ochronę praw pracowniczych oraz sprzy - jając budowaniu kultury przestrzegania prawa w środo- wisku pracy. W 2025 r. odnotowano spadek liczby udzielonych porad. Coraz większą rolę odgrywa dostęp do przystępnych mate - riałów edukacyjnych oraz informacji publikowanych przez Państwową Inspekcję Pracy w internecie, np. na stronie urzędu czy w mediach społecznościowych. Pracownicy i pracodawcy częściej korzystają z dostępnych online wyja - śnień, poradników i odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, co pozwala im samodzielnie rozwiązać część pro - blemów bez konieczności bezpośredniego kontaktu z oso- bą udzielającą porad prawnych. Na mniejszą liczbę zapytań mógł mieć wpływ względ - nie stabilny stan przepisów prawa pracy w 2025 r. W analizowanym okresie nie wprowadzono tak szerokich i systemowych zmian legislacyjnych jak w latach wcześniejszych , kiedy nowelizacje Kodeksu pracy oraz wdrażanie regulacji unijnych generowały liczne wątpliwo - ści interpretacyjne. Ograniczona liczba nowych regula- cji mogła zatem sprzyjać stabilizacji praktyki stosowania prawa i w konsekwencji zmniejszyć potrzebę korzystania z indywidualnych porad prawnych. Jednocześnie należy zauważyć rosnące znaczenie alternatywnych form upowszechniania wiedzy o pra - wie pracy. Obejmują one różnorodne działania informa- cyjne i edukacyjne, w tym szkolenia, kampanie społeczne, programy prewencyjne oraz inicjatywy promujące bez - pieczne i zgodne z prawem warunki zatrudnienia. Przed- stawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczą także w audycjach radiowych i programach telewizyjnych oraz prowadzą punkty konsultacyjne podczas wydarzeń skiero - wanych do pracowników i pracodawców. Istotnym uzupełnieniem tych działań jest przygotowywa - nie nowoczesnych materiałów edukacyjnych, takich jak krótkie filmy instruktażowe, webinary czy podcasty poświę - cone zagadnieniom prawa pracy. Materiały te publikowa- ne są na stronie internetowej urzędu, w serwisie YouTube oraz w mediach społecznościowych, w tym na platformach „X”, Instagram, Facebook i LinkedIn, co umożliwia dotarcie z rzetelną informacją do szerokiego grona odbiorców. W konsekwencji działalność informacyjna i edu- kacyjna Państwowej Inspekcji Pracy coraz częściej wykracza poza tradycyjne formy poradnictwa, stając się ważnym narzędziem kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa . Rozwijanie tych form komuni- kacji sprzyja nie tylko łatwiejszemu dostępowi do wiedzy o prawie pracy, lecz także wzmacnia profilaktyczną rolę inspekcji. W dłuższej perspektywie działania te mogą przy - czyniać się do ograniczenia liczby naruszeń przepisów prawa pracy, a tym samym do budowania bardziej przejrzy - stych i stabilnych relacji na rynku pracy. 11 Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 151 11. Działalność prewencyjna oraz promocja ochrony zdrowia 11.1. Pozostałe programy prewencyjne i edukacyjno-informacyjne Państwowej Inspekcji Pracy 11.1.1. Program edukacyjny „Kultura bezpieczeństwa” Rozpoczęcie życia zawodowego bywa trudnym momentem dla młodych ludzi, dlatego też Państwowa Inspekcja Pra - cy od wielu lat wychodzi z ofertą ułatwienia im podejmo- wania świadomych wyborów co do pełnienia określonych ról na rynku pracy. W związku z brakiem dedykowanego przedmiotu w szkołach średnich pomagamy przygotować młodzież do wejścia na rynek pracy. Edukujemy młode pokolenie m.in. w zakresie: legalności zatrudnienia, praw - nej ochrony pracy oraz najbardziej kluczowych zagrożeń występujących w środowisku pracy. Temu celowi służy ogólnopolski program pn. „Kultura bezpieczeństwa”, któ - ry zakłada współpracę m.in.: ze szkołami ponadpodsta- wowymi, uczelniami, kuratoriami oświaty, komendami powiatowymi Policji czy Ochotniczymi Hufcami Pracy. Prowadzimy podstawową edukację z zakresu prawa pra - cy. Szkolenia uczniów realizowane są w formie hybrydo- wej: zarówno online, co zapewnia wysoką dostępność oraz stacjonarnie. W roku 2025 zajęcia prowadziło prze - szło 1,6 tys. nauczycieli w ponad 500 placówkach oświa- towych. Liczba uczniów, którzy uczestniczyli w zajęciach prowadzonych samodzielnie przez nauczycieli przeszko - lonych przez ekspertów PIP, wyniosła ponad 72,4 tys. W spotkaniach z pracownikami naszego urzędu wzięło udział prawie 26 tys. uczniów, w tym w działaniach popu- laryzujących podejmowanie zatrudnienia zgodnie z pra- wem – ponad 4,5 tys. W realizacji programu uczestniczą nie tylko szkoły branżowe i placówki oświatowe o profilu ogólnokształcącym, ale również ośrodki szkolno-wycho - wawcze zajmujące się młodzieżą niepełnosprawną (cykl szkoleń pn. „Ochrona zatrudnienia osób z niepełnospraw - nościami”) oraz placówki wychowawcze dla młodzieży zagrożonej niedostosowaniem społecznym. Program edukacyjny realizowany był również na uczel - niach wyższych takich jak: Uniwersytet Gdański, Akademia Tarnowska, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie, Politechnika Śląska, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu czy Politechnika Opolska. W spo - tkaniach ekspertów inspekcji ze studentami wzięło udział ponad 2,8 tys. osób. W działaniach popularyzacyj- nych łącznie w całej Polsce wzięło udział około 10,2 tys. studentów . Szkolenia i wykłady z młodzieżą uzupełniły telefoniczne dyżury eksperckie (np. dla młodych pracowników podejmu - jących prace sezonowe), konkursy (np. konkurs plastyczny pn. „Bezpieczna praca, szczęśliwy dom” czy konkurs wie - dzy w ramach projektu edukacyjnego „Start w dorosłość”), webinaria (np. cykl webinariów edukacyjnych pn. „Prawo pracy w 45 minut”, „Moja pierwsza praca – przepisy, które warto znać”), organizacja Dni Otwartych Drzwi w inspek - toratach, plenerowe wydarzenia edukacyjne (np. „Dzień z Państwową Inspekcją Pracy”) oraz różnego rodzaju akcje letnie organizowane przez okręgowe inspektoraty pracy. W wakacje, aby dotrzeć z przekazem do młodych ludzi, nasz urząd organizował liczne stoiska informacyjno-pro - mocyjne, np. w Parku Śląskim w Chorzowie, gdzie udzie- lano informacji o obowiązujących przepisach związanych z podejmowaniem pierwszej pracy i pracą wakacyjną. Aktywnie wspieraliśmy także inicjatywy podjęte przez Hufce Pracy, np. podczas gry terenowej dla mło - dzieży pn. „Poznaj Hufiec w Akcji” w Olkuszu, w której Szkolenie dla stypendystów Fundacji „Dzieło Nowego Tysiąclecia” w Myczkowcach Dyżur eksperta w Okręgowym Inspektoracie Pracy w Szczecinie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 152 ROZDZIAŁ 11 nastoletni uczestnicy mieli okazję sprawdzić swoją wiedzę m.in. z zakresu bhp. Z kolei w województwie warmińsko - -mazurskim, w ramach działań skierowanych do młodego odbiorcy, realizowana była kampania informacyjno-prewen - cyjna pn. „Patent na pierwszą pracę”. Dzięki niej młodzi ludzie mogli zapoznać się z przepisami prawa pracy przy zatrudnieniu, w szczególności z uprawnieniami i obowiąz - kami związanymi z określonymi rodzajami umów, czasem pracy, wynagrodzeniem oraz zagrożeniami zawodowymi, które mogą wystąpić podczas pracy. Latem, w miejsco - wościach turystycznych takich jak: Ostróda, Giżycko czy Mikołajki, zorganizowano mobilne stoiska poradnictwa prawnego, na których inspektorzy pracy dzielili się wie - dzą z młodymi ludźmi. Edukacja dla młodzieży przybie- rała bardzo atrakcyjne formy podczas festynów, pikników (np. stoisko PIP nad Jeziorem Tarnobrzeskim na pikniku wakacyjnym pod hasłem „Kręci mnie bezpieczeństwo w lecie”) czy festiwali muzycznych takich jak: RAP STACJA FESTIWAL 2025, Połczyn Fest czy Pol’and’Rock Festival. Nowatorskim pomysłem, w ramach realizacji progra - mu edukacyjnego „Kultura bezpieczeństwa”, był również udział inspektorów pracy oraz pracowników merytorycznych z Kielc w wakacyjnych spotkaniach z młodzieżą zagrożo - ną niedostosowaniem społecznym w placówkach wycho- wawczych. W 2025 r. rozpoczęto realizację projektu edukacyjno-profilaktycznego pn. „Kompas Pracy” , skierowanego do młodzieży z placówek opiekuńczo-wycho - wawczych województwa świętokrzyskiego, w celu zapew- nienia osobom opuszczającym te placówki wiedzy, umiejętności i wsparcia, które umożliwią im bezpieczne i świadome wejście na rynek pracy. Za warte wyróżnienia działanie, upowszechniające wiedzę z zakresu prawa pra - cy i bhp, należy uznać także współpracę urzędu ze Stowa- rzyszeniem Sursum Corda w ramach akcji „Legalna praca poprzez edukację”. Przygotowano video-lekcję o zasadach podejmowania pracy przez młodocianych. Odbiorcą były placówki edukacyjne w całym kraju. Ważnym elementem szerzenia idei „Kultury bezpieczeństwa” był także projekt informacyjny pn. „Pierwsza praca – pierwszy krok”, realizo - wany na terenie województwa śląskiego. Jego celem było rozpowszechnienie obowiązujących przepisów dotyczących m.in. powierzania pracy sezonowej, zatrudniania młodo - cianych, legalności zatrudnienia, zawierania umów o pra- cę, a także kwestii dotyczących wynagrodzenia za pracę z tytułu umów o pracę i umów cywilnoprawnych. Idea pro - gramu „Kultura bezpieczeństwa” była również realizowana poprzez udział przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy w licznych targach. Inspektorzy pracy w 2025 r. wzięli udział m.in. w Akademickich Targach Pracy na Politechnice Wro - cławskiej, w Inżynierskich Targach Pracy i Przedsiębiorczo- ści zorganizowanych przez Politechnikę Śląską w Gliwicach, Targach Pracy UWM w Olsztynie czy Targach Pracy organi - zowanych przez powiatowe urzędy pracy. Podczas realizacji programu odbiorcom przekazywano publikacje PIP m.in.: „Praca w wakacje”, „Moja pierwsza pra - ca”, „Praca zdalna” – łącznie ponad 26,4 tys. sztuk. Inicjatywy podejmowane podczas Programu propago - wane były w mediach (np. w Radiu Eska, w Radiu Katowice, w Radiu Plus, w Radiu Kielce, w Radiu Lublin, w Telewizji Starachowice). Informacje o wydarzeniach dla młodzieży były także publikowane za pośrednictwem mediów spo - łecznościowych takich jak: YouTube, twitter.com/x czy facebook.pl (np. rolka promocyjna nagrana przy współpra - cy z Operą i Filharmonią Podlaską – w Europejskim Cen- trum Sztuki im. Stanisława Moniuszki w Białymstoku). Program „Kultura bezpieczeństwa’ na stałe wpisał się do programu działania placówek edukacyjnych. Każdego roku przybywają nowe szkoły, które realizują zajęcia eduka - cyjne pod egidą „Kultury bezpieczeństwa”, do czego w znacz- nym stopniu przyczynia się ogólnopolski konkurs wiedzy dla młodzieży pn. „Poznaj swoje prawa w pracy” organizowany m.in. pod honorowym patronatem Minister Edukacji. 11.1.2. Program edukacyjny „Bezpieczny warsztat szkolny” Idea programu edukacyjno-prewencyjnego PIP „Bezpieczny warsztat szkolny” W trosce o bezpieczeństwo pracowników młodocianych podczas nauki zawodu w warsztatach szkolnych i pracow - niach praktycznej nauki zawodu Główny Inspektor Pracy zainicjował program edukacyjno-profilaktyczny pn. „Bez - pieczny warsztat szkolny”. Działania programowe były realizowane w okresie marzec – grudzień 2025 r. przez okręgowe inspektoraty Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki na Pol’and’Rock Festival w ramach promocji programu edukacyjnego pn. „Kultura bezpieczeństwa” Targi Pracy zorganizowane przez Powiatowy Urząd Pracy oraz Zespół Szkół Technicznych w Leżajsku SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 153 pracy we współpracy z wojewódzkimi kuratorami oświaty oraz dyrektorami i nauczycielami pracującymi w szkołach, w których funkcjonują miejsca praktycznej nauki zawodu. Głównym celem naszych działań było wyelimino - wanie zagrożeń związanych z obsługą maszyn wyko- rzystywanych w procesie edukacyjnym. Realizacja programu ma również służyć podniesieniu poziomu bezpie - czeństwa zajęć lekcyjnych i znajomości przepisów i zasad bhp w tych placówkach. Do osiągnięcia wskazanych wyżej celów posłużyły szkolenia oraz doradztwo prawne i techniczne adreso - wane do dyrekcji i pracowników szkół . W każdym OIP został wyznaczony koordynator, który odpowiadał za kon - takty ze szkołami biorącymi udział w programie i prowa- dził konsultacje w zakresie zorganizowania bezpiecznych warsztatów szkolnych. Realizacja programu – współpraca PIP ze szkołami Inspektorzy pracy, opierając się na informacjach z wojewódzkich kuratoriów oświaty oraz na własnej wie - dzy i doświadczeniu, wyselekcjonowali w każdym woje- wództwie te szkoły, w których warsztatach i pracowniach praktycznej nauki zawodu są eksploatowane maszyny zaliczane do niebezpiecznych, tj. z ręcznym podawaniem i odbieraniem materiału. W porozumieniu z dyrekcjami szkół ustalono harmo - nogramy szkoleń dla osób odpowiedzialnych za bezpie- czeństwo uczniów podczas praktycznej nauki zawodu. Ponadto, szkoły zostały wyposażone w specjalistycz - ne publikacje, jak „Użytkowanie maszyn. Minimalne wymagania dotyczące bhp” oraz „Lista kontrolna”, przy - gotowana specjalnie dla warsztatów i pracowni szkol- nych. Na podstawie przekazanych materiałów szkoły biorące udział w programie przeprowadziły samodziel - ne kontrole maszyn wykorzystywanych w procesie kształcenia. Następnie inspektorzy pracy byli zapraszani przez dyrektorów do przeprowadzenia końcowego przeglądu bezpieczeństwa warsztatów i pracowni szkolnych. Podczas weryfikacji zmian wprowadzonych w szkołach korzystano z raportów dokumentujących działania podjęte przez szko - ły w wyniku samodzielnych kontroli. Ujawnione nieprawidłowości Nieprawidłowości zidentyfikowane przez inspektorów pra - cy w warsztatach szkolnych dotyczyły znaczącej grupy maszyn, przede wszystkim obrabiarek służących do obrób - ki metali skrawaniem z ręcznym podawaniem i odbiorem materiału. W tej grupie maszyn stwarzających wysokie zagrożenie dla operatorów skontrolowano m.in. tokarki uni - wersalne, szlifierki stołowe dwutarczowe, szlifierki kamie- niowe (ostrzałki), wiertarki stołowe i wiertarki kadłubowe oraz frezarki górnowrzecionowe. Najczęściej ujawniane nieprawidłowości dotyczyły możliwości wystąpienia ryzyka bezpośredniego kontak - tu z ruchomymi częściami maszyn, który mógł skutkować wypadkiem. Często w maszynach i urządzeniach brakowa - ło osłon lub innych urządzeń ochronnych, które zapobiegają dostępowi do strefy zagrożenia lub urządzeń zatrzymują - cych ruch części niebezpiecznych. Ponadto, w wielu przy- padkach wskazano, że wokół maszyn nie było wyznaczonej i właściwie oznakowanej strefy niebezpiecznej. Inspektorzy pracy stwierdzali również, że stan instala- cji i eksploatowanych urządzeń elektrycznych stwarzał dla pracowników szkoły i uczniów zagrożenie porażenia prą - dem elektrycznym. W trakcie kontroli odnotowano także nieliczne przypadki braku wymaganego oświetlenia elek - trycznego w sytuacji, gdy oświetlenie światłem dziennym nie było wystarczające. „Bezpieczny warsztat szkolny” – informacje o szkoleniach WyszczególnienieLiczba Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli przepro- wadzone przez OIP-y w ramach programu 47 Przeszkoleni dyrektorzy i nauczyciele525 Szkolenia dla uczniów, którzy korzystają z warsztatów szkolnych 9 dane wg stanu na dzień 31.12.2025 r. „Bezpieczny warsztat szkolny” – wyniki realizacji programu w szkołach posiadających warsztaty szkolne i pracownie praktycznej nauki zawodu WyszczególnienieLiczba Szkoły prowadzące warsztaty szkolne (z uwzględnieniem informacji przekazanych przez wojewódzkie kuratoria oświaty) 1365 Szkoły prowadzące warsztaty szkolne zakwalifikowane do udziału w programie 183 Szkoły, które przekazały raport po dokonaniu samodzielnej kontroli warsztatu szkolnego 134 Szkoły, które zaprosiły inspektora pracy na przegląd warsztatu szkolnego po zmia- nach poprawiających bezpieczeństwo pracy 97 Szkoły, w których przegląd warsztatu szkol- nego został przeprowadzony z wynikiem pozytywnym 97 Maszyny używane w szkolnych warsztatach, które objęto przeglądem zakończonym wynikiem pozytywnym 983 Uczniowie korzystający w roku szkolnym 2025-2026 z maszyn dostosowanych do wymogów bezpieczeństwa w wyniku audytów 5511 dane wg stanu na dzień 31.12.2025 r. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 154 ROZDZIAŁ 11 W części skontrolowanych maszyn przyciski sterują- ce były niewłaściwie opisane i oznakowane, zdarzało się również, że nie było wyłączników awaryjnych lub były one niesprawne. Brakowało także informacji o wadliwie działają - cych układach sterowania np. uruchomienie maszyny było możliwe inaczej niż przez odpowiedni element sterowniczy. Niekiedy maszyny uruchamiały się samoczynnie po zaniku energii i ponownym przywróceniu zasilania, co stwarzało zagrożenie wypadkowe. 11.1.3. Program prewencyjny „Zdobądź Dyplom PIP” Program „Zdobądź Dyplom PIP”, przeznaczony jest dla mikro- i małych pracodawców, zatrudniają - cych do 20 osób. Jego celem jest wspieranie wskazanych podmiotów w doprowadzeniu zakładów pracy do funkcjo - nowania zgodnego z przepisami prawa pracy i pomaganie w zapewnieniu trwałej poprawy warunków pracy, szczegól - nie w branżach, w których występują znaczące zagroże- nia wypadkowe. W takich zakładach występuje najwięcej nieprawidłowości w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy, co wynika z niewielkiej wiedzy tych pracodawców z zakresu prawnej ochrony pracy, jak i technicznego bez - pieczeństwa pracy. Generuje to problemy z identyfikacją zagrożeń zawodowych i doborem efektywnych środków przeciwdziałania tym zagrożeniom. Program opiera się na zasadzie samokontroli warun- ków pracy, oznaczającej bezpośrednie zaangażowanie pracodawców w prowadzenie działań korygujących braki i uchybienia w przestrzeganiu prawa. Przynosi to trwalsze efekty, dzięki nabywaniu przez pracodawców uczestniczą - cych w programie praktycznych umiejętności w zakresie oceny warunków pracy w zakładzie i skutecznego przeciw - działania występującym zagrożeniom. Najważniejszym etapem programu jest specjalistycz- ne szkolenie, podczas którego przekazywana jest pod- stawowa wiedza z zakresu obowiązujących regulacji prawnych, pozwalających zapewnić bezpieczną pracę. Uczymy pracodawców korzystania z publikacji „Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy. Lista kon - trolna z komentarzem”, która umożliwia przeprowadzenie samokontroli. Uczestnicy szkolenia są informowani, że udział w programie jest dobrowolny, pomoc ze strony inspekto - rów pracy obejmuje doradztwo i wsparcie na etapie samo- kontroli warunków pracy i korygowania stwierdzonych nieprawidłowości, a także w trybie konsultacyjnym ustalane jest, w jakim terminie pracodawcy mają dostosować swój zakład do obowiązujących przepisów. Samodzielna korekta nieprawidłowości powoduje wzrost zaangażowania pracodawców w poprawę warunków pracy, zwiększają się również ich kompetencje w organizowaniu Laureaci programu prewencyjnego „Zdobądź Dyplom PIP” w OIP w Rzeszowie Oznakowane maszyny tablicą informującą o wyłączeniu z eksploatacji oraz o zabezpieczeniu w sposób trwały przed możliwością uruchomienia – realizacja zalecenia inspektora pracy Obrabiarka po zamontowaniu osłony wrzeciona i uchwytu narzędziowego – dostosowanie maszyny do zaleceń inspektora pracy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 155 bezpiecznych miejsc pracy oraz zdolność do samodziel- nego rozwiązywania problemów z obszaru bhp. Po etapie samokontroli u uczestników przeprowadzana jest kontrola sprawdzająca , której pozytywny wynik zapewnia przyzna- nie pracodawcy Dyplomu Państwowej Inspekcji Pracy. W roku sprawozdawczym okręgowe inspektoraty pra - cy przeprowadziły 66 szkoleń (stacjonarnych i zdalnych). W programie wzięły udział zakłady z następujących branż: budowlanej (w tym stolarki budowlanej), gastronomicznej, stolarskiej (w tym stolarstwa meblowego), usług księgo - wych, handlu detalicznego i hurtowego, napraw pojazdów samochodowych i motocykli, kosmetycznej (w tym salony urody i gabinety medycyny estetycznej), branży produkcyj - nej, sportu i turystyki, telekomunikacji, gospodarki odpa- dami, opieki zdrowotnej i pomocy społecznej, doradztwa podatkowego, usług hotelarskich, usług kurierskich, usług leśnych (ZUL), a także jednostki samorządowe i samorzą - dowe jednostki kultury. „Zdobądź Dyplom PIP” daje pracodawcom możli - wość weryfikacji stanu bezpieczeństwa pracy w zakła- dzie, jego stabilizacji lub jej zapewnienia na wyższym poziomie, przy praktycznym wsparciu inspektorów pracy w działaniach dostosowawczych, a także budowaniu i uak - tualnianiu wiedzy na specjalnych szkoleniach wprowadza- jących do programu. Dla pracodawców najsilniejszą motywacją skłaniają - cą do przystąpienia do programu są: możliwość uzyskania bezpłatnej diagnozy stanu przestrzegania prawnego i tech - nicznego bezpieczeństwa pracy w zakładzie, zapoznanie się z aktualnymi przepisami prawa pracy i bhp, zdobycie prak - tycznej wiedzy o zasadach organizacji bezpiecznych stano- wisk pracy, a także skorzystanie z porad inspektorów pracy. Kolejny rok realizacji programu „Zdobądź Dyplom PIP” potwierdził jego skuteczność we wspieraniu pracodawców w poprawie warunków pracy i kształtowaniu kultury bezpie - czeństwa w najmniejszych zakładach pracy. Zrealizowane działania naprawcze i dostosowawcze przyniosły nie tylko poprawę stanu bezpieczeństwa pracy, ale również uświadomiły konsekwencje zaniedbań w tym obszarze. Najwięcej trudności w realizacji programu przyspa - rza rekrutacja pracodawców. Właściciele małych firm nie mogą pozwolić sobie na pozostawienie pracowników bez nadzoru, dlatego trudno im udać się do miasta wojewódz - kiego na szkolenie i zadeklarować pełne zaangażowanie w program prewencyjny. Należy rozważyć unowocześnie - nie narzędzi wspierających program, którymi są lista kon- trolna i wydawnictwa inspekcyjne przygotowane dla konkretnych branż, przy wykorzystaniu dostępnych obec - nie rozwiązań technologicznych, które zapewniłyby szyb- ki dostęp do aktualnych przepisów z ich omówieniem oraz do list kontrolnych wspierających zmiany koniecz - ne do przeprowadzenia w zakładach pracy. Program „Zdobądź Dyplom PIP”, prowadzony nie - przerwanie od 2000 roku został ukończony z sukcesem, potwierdzonym przyznaniem Dyplomu PIP, przez blisko 10 tysięcy pracodawców. Zaangażowanie pracodawców nagradzane jest corocznie podczas gal podsumowujących działalność prewencyjno – promocyjną okręgów. 11.1.4. Program profilaktyczny „Prewencja zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy” Wyzwania współczesnego świata pracy to także czynniki psychospołeczne: stres, mobbing i dyskryminacja. Niewielka świadomość znaczenia tych zjawisk dla zachowania zdrowia w pracy skutkuje pojawiającymi się problemami zdrowot - nymi, absencjami w pracy oraz fluktuacją kadr. W związku z tym w 2025 r. przygotowaliśmy dla pracodawców i pracow - ników program prewencyjny pozwalający przeanalizować skalę tych zjawisk w swoim zakładzie pracy, dzięki przekaza - nym narzędziom diagnostycznym i wsparciu eksperckiemu psychologów zatrudnionych w naszym urzędzie. Edukacja oraz praktyczne szkolenia umożliwiły firmom m.in. wdroże - nie skutecznej profilaktyki antymobbingowej i zbudowanie kultury pracy opartej na dobrostanie pracowników. Przystąpienie do realizacji programu poprzedziła kampania informacyjna w mediach społecznościowych Gala podsumowująca działania prewencyjne OIP w Poznaniu, w Sali Sesyjnej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu, 20 listopada 2025 r. Wyniki realizacji programu „Zdobądź Dyplom PIP” WyszczególnienieLiczba Szkolenia ogółem 149 Uczestniczący w szkoleniach pracodawcy i przedsiębiorcy 4756 Przeszkoleni cudzoziemcy529 Stoiska, punkty informacyjne66 Konferencje, seminaria, spotkania itp.49 Egzemplarze wydawnictw wykorzystanych do realizacji programu 4297 Doniesienia w mediach lokalnych i regionalnych (inspirowane przez OIP) 57 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 156 ROZDZIAŁ 11 i na stronach internetowych okręgów, promująca wie- dzę o zagrożeniach psychospołecznych oraz informująca o naborze do programu. Jego uczestników rekrutowaliśmy poprzez zaproszenia e-mailowe. Część z nich stanowiły bezpośrednie zgłoszenia firm, które – zachęcone pozytyw - nymi rekomendacjami z poprzednich edycji – potwierdziły wysokie zainteresowanie programem. W okręgowych inspektoratach pracy podjęto działania wobec prawie 22 tys. podmiotów, w tym ponad 15 tys. pracowników i ponad 1,6 tys. pracodawców, a także 16 organizacji zrzeszających pracodawców, 408 organiza - cji związkowych oraz 199 Społecznych Inspektorów Pracy (SIP). Ponadto w program zaangażowało się prawie 370 przedstawicieli służby bhp, 160 przedstawicieli służb mun - durowych i medycznych oraz 89 przedstawicieli samorządu i 11 osób reprezentujących prokuraturę i sądy. Naszą ofertę skierowaliśmy także do uczniów i studentów, z których prawie tysiąc mogło zapoznać się z ofertą inspekcji, oraz do przedstawicieli 32 placówek naukowo-badawczych. W 2025 r. zrealizowano 308 szkoleń dla ponad 15 tys. osób , koncentrując się na identyfikacji zagrożeń psycho- społecznych oraz ustawowych obowiązkach pracodawców w zakresie przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji. Program wyposażył uczestników w techniki redukcji stre - su i zarządzania czasem, a także w praktyczne procedury reagowania na nieprawidłowości, w tym zasady prowadze - nia poufnych dochodzeń wewnętrznych w przypadku wystą- pienia przedmiotowych zjawisk. Działania te skutecznie wsparły budowę kultury organizacyjnej opartej na sza - cunku i profesjonalnych politykach antymobbingowych. Szkolenia prowadzono w formie stacjonarnej w siedzibach pracodawców, a także online. Koordynatorzy programu wspierali przedsiębior - ców w ocenie stresogenności cech pracy przy uży- ciu Skali Ryzyka Psychospołecznego (narzędzia opracowanego przez Instytut Medycyny Pracy). Proces ten opiera się na analizie ankiet przekazywanych do Głównego Inspektoratu Pracy, na podstawie których ekspert opraco - wuje konkretne propozycje działań naprawczych. Program przynosi wymierne efekty w obszarze profilakty - ki zdrowia psychicznego. W 2025 r. badaniem objęto prawie 1,6 tys. pracowników z 35 przedsiębiorstw, co pozwo- liło na skuteczną identyfikację źródeł stresu i wdrożenie dedykowanych rozwiązań prewencyjnych. W 2025 r. zrealizowaliśmy ogólnopolski cykl konferen- cji we wszystkich województwach, poświęcony analizie orzecznictwa oraz metodom przeciwdziałania mobbingo - wi. Przedsięwzięcie zostało objęte patronatem honorowym Zaproszenie do programu Szkolenie. Mobbing, dyskryminacja, molestowanie Badanie stresu narzędziem SRP SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 157 Wicemarszałek Sejmu pani Moniki Wielichowskiej oraz Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pani Agnieszki Dziemianowicz-Bąk. W merytorycznej dyskusji nad popra - wą standardów pracy wzięli udział Główny Inspektor Pra- cy oraz liczni przedstawiciele środowisk sądowniczych i naukowych. Panele dyskusyjne, zorganizowane podczas tych wydarzeń, stały się platformą wymiany doświadczeń mię - dzy pracodawcami a przedstawicielami załogi. Pozwoliły na wypracowanie skutecznych strategii antymobbingo - wych. Debaty koncentrowały się na dwóch filarach: rede- finicji mobbingu w Kodeksie pracy oraz rozszerzeniu uprawnień kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy. Ini - cjatywa ta nie tylko pozwoliła na wielowymiarową diagno- zę zagrożeń psychospołecznych, lecz także wyznaczyła nowe standardy relacji w układzie pracodawcy – strona społeczna. Podczas grudniowej konferencji zorganizowanej w Sejmie pn. ,,Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” podsumowaliśmy ogólnopolskie wydarzenia poświęcone problematyce mobbingu i skutecznym metodom przeciw - działania temu zjawisku. Ukoronowaniem całorocznych działań w obszarze pre- wencji zagrożeń psychospołecznych było przygotowanie publikacji pt. ,,Prezentacja dobrych praktyk w zakresie prewencji zagrożeń psychospołecznych. Poradnik dla pracodawców”. Koordynatorzy programu z okręgowych inspektoratów pracy aktywnie zaangażowali się w rekru - tację firm, które w 2025 r. podzieliły się swoimi spraw- dzonymi praktykami z zakresu przeciwdziałania tym zagrożeniom. Na podstawie zebranych doświadczeń 50 przedsiębiorstw przeprowadziliśmy szczegółową anali - zę przekazanych dobrych praktyk i opracowaliśmy porad- nik stanowiący empiryczny fundament prewencji zagrożeń psychospołecznych. W trakcie realizacji programu, podczas zorganizowa - nych wydarzeń, przygotowaliśmy stoiska informacyj- ne, na których osoby zainteresowane mogły uzyskać porady prawne, otrzymać broszury, informatory i publikacje związane z tematyką przeciwdziałania stresowi w pracy, mobbingowi i dyskryminacji. Dodatkowo promocję pro - gramu wspierała organizacja dyżurów eksperckich oraz zaangażowanie w działania Stowarzyszenia Antymobbin - gowego OSA, czego efektem było uruchomienie cyklicz- nych dyżurów eksperckich dla osób poszkodowanych. W ramach prowadzonych działań udzielano porad praw - nych w zakresie przeciwdziałania negatywnym zjawiskom psychospołecznym, w tym mobbingowi, dyskryminacji oraz molestowaniu seksualnemu. Ponadto aktywność ta obej - mowała edukację pracowników, ukierunkowaną na rozpo- znawanie wczesnych sygnałów mobbingu oraz innych form przemocy w miejscu pracy. Tematyka zagrożeń psychospołecznych oraz założe - nia programu były szeroko popularyzowane w kanałach informacyjnych okręgowych inspektoratów pracy – na stronie internetowej oraz profilach Facebook, LinkedIn i X. Za pośrednictwem artykułów eksperckich i bieżących komunikatów budowano świadomość w zakresie stresu zawodowego oraz zachęcano do aktywnego udziału w pro - gramie. Strona www.streswpracy.pl służyła jako baza Wystąpienie Głównego Inspektora Pracy podczas konferencji w OIP w Kielcach Konferencja w Sejmie ,,Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” – prezentacja poradnika Współpraca z mediami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 158 ROZDZIAŁ 11 wiedzy, udostępniająca wszystkie wydawnictwa inspekcji dotyczące mobbingu, dyskryminacji oraz stresu. W 2025 r. współpraca z mediami stanowiła ważny filar działań prewencyjnych, umożliwiając dotarcie do sze - rokiego grona odbiorców. Dzięki aktywności Głównego Inspektora Pracy, inspektorów pracy oraz rzeczników prasowych OIP, skutecznie nagłośniono problematykę zagrożeń psychospołecznych. Głównym celem debat i wywiadów była promocja bezpieczeństwa psychicz - nego oraz upowszechnianie praktycznych narzędzi antymobbingowych. W ramach działań prewencyjno-informacyjnych roz- dysponowano prawie 21 tys. egzemplarzy publikacji Państwowej Inspekcji Pracy dotyczących czynników psy- chospołecznych. Materiały te udostępniano uczestnikom szkoleń zarówno w formie papierowej, jak i elektronicz - nej. Pomimo rosnącej popularności formatów cyfrowych, wydawnictwa tradycyjne wciąż stanowią kluczowy ele - ment edukacyjny. Pozostają one niezbędne dla pracow- ników niekorzystających z narzędzi informatycznych oraz osób preferujących klasyczne formy przyswajania wiedzy. 11.1.5. Kampania popularyzująca najnowsze rozwiązania prawa pracy dotyczące rodzicielstwa „Rodzice w pracy” Pracownicy-rodzice zyskali w ostatnim czasie nowe upraw- nienia wynikające ze zmian w Kodeksie pracy. W związku z tym w 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła kampanię „Rodzice w pracy”, żeby przybliżyć i wyjaśnić zasady korzystania z tych rozwiązań, zwiększając świa- domość przepisów prawa pracy oraz edukując w zakresie uprawnień rodzicielskich. Działania kierowano do pracują - cych matek i ojców oraz do pracodawców, a Państwowa Inspekcja Pracy pomagała lepiej zrozumieć praktyczne znaczenie nowych regulacji. Na stronie internetowej pip.gov.pl uruchomiono pod- stronę kampanii „Rodzice w pracy”, która stanowiła źró- dło informacji o kampanii i uprawnieniach rodzicielskich, zachęcając pracowników i pracodawców do zapozna - nia się z dostępnymi rozwiązaniami. Strona zachęca- ła do udziału w szkoleniach prowadzonych przez okręgowe inspektoraty pracy oraz kierowała do przygotowanych materiałów merytorycznych, publikacji, a także nagrań edukacyjnych i treści informacyjnych. Publikacje PIP popularyzujące najnowsze rozwiązania prawa pracy dotyczące rodzicielstwa Podstrona kampanii „Rodzice w pracy” na pip.gov.pl SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 159 ●udział ekspertów Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kra- kowie w konferencji „Working Mum Summit” organizowa- nej przez Fundację „Rodzic w Mieście”. Realizacja kampanii „Rodzice w pracy” potwierdziła zapotrzebowanie pracowników i pracodawców na wiedzę dotyczącą uprawnień pracowniczych związanych z rodziciel - stwem. Prowadzone szkolenia, webinaria, konferencje oraz inne formy przekazywania informacji spotkały się z dużym zainteresowaniem uczestników, a dla wielu z nich bezpo - średni kontakt z ekspertem PIP stanowił okazję do zdobycia nowych informacji lub uporządkowania i ugruntowania wie - dzy. Podczas spotkań najczęściej zadawano pytania doty- czące możliwości wykonywania pracy w trakcie korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowaw - czego, zasad korzystania z dziewięciotygodniowej części urlopu rodzicielskiego oraz stosowania elastycznej organi - zacji czasu pracy. Kampania „Rodzice w pracy” została zakończo- na w 2025 r., jednak działania informacyjne będą kontynuowane. 11.1.6. Pozostałe działania prewencyjno- promocyjne Państwowej Inspekcji Pracy Oprócz inicjatyw przewidzianych w Programie działa- nia na 2025 r. przygotowaliśmy szereg wydarzeń, wyni- kających z bieżących oczekiwań partnerów społecznych i instytucjonalnych oraz pojawiających się możliwości przekazania odbiorcom wiedzy i informacji prewencyj - no-edukacyjnych. Wydarzenia te służyły popularyzacji prawa pracy, kształtowaniu właściwych postaw sprzyja - jących bezpiecznemu wykonywaniu pracy oraz zapobie- ganiu zagrożeniom zawodowym i wypadkowym. Oprócz szkoleń z zakresu prawa pracy, w tym bhp, organizowa - liśmy warsztaty, udzielaliśmy porad na stoiskach infor- macyjnych, a także publikowaliśmy treści dotyczące ochrony pracy w środkach masowego przekazu. Eksperci z okręgowych inspektoratów pracy uczestniczyli w tar - gach i konferencjach, jak również w posiedzeniach spe- cjalnych zespołów partnerskich. Opracowaliśmy nowe publikacje: „Prawo pracy dla rodziców”, „Prawna ochrona stosunku pracy kobiet w ciąży” oraz „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców” . Materiały w przystępny sposób wyjaśniają zasa- dy korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem, ochronę zatrudnienia oraz obowiązki pracodawców wobec pracowników-rodziców. Publikacje udostępniliśmy w for - mie elektronicznej, a także przekazywaliśmy w wersji dru- kowanej uczestnikom szkoleń, seminariów, konferencji oraz wydarzeń informacyjnych organizowanych w ramach kampanii. Informacje o zmianach przepisów oraz materiały edukacyjne upowszechnialiśmy także w mediach społecz - nościowych, w szczególności na profilach LinkedIn, Face- book, Instagram, Youtube oraz X. Okręgowe inspektoraty pracy wykorzystywały własne profile w serwisie Facebook, do informowania o wyda - rzeniach w toku kampanii, do których zaliczyć można szkolenia, spotkania informacyjne, poradnictwo prawne oraz webinaria. Na dotarcie do pracodawców i pracow - ników z wielu branż pozwoliła współpraca z partnerami lokalnymi, w tym m.in. z oddziałami Zakładu Ubezpie - czeń Społecznych, urzędami pracy, jednostkami samo- rządu terytorialnego, placówkami ochrony zdrowia oraz szkołami rodzenia. W 2025 r. objęliśmy swoimi działania - mi 5,8 tys. odbiorców, w tym ponad 1,6 tys. pracowni- ków i ponad 1,1 tys. pracodawców. Przeprowadziliśmy 93 szkolenia dla ponad 3,3 tys. uczestników. Poniższe przykłady ilustrują różnorodne formy realizacji kampa- nii na poziomie lokalnym: ●spotkanie informacyjne dla pracodawców zorganizo- wane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Rzeszo- wie we współpracy z Powiatowym Urzędem Pracy w Dębicy oraz Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie; ●webinar „To Twoje prawo! Uprawnienia pracownicze związane z rodzicielstwem” zorganizowany przez Okrę - gowy Inspektorat Pracy w Gdańsku w ramach wydarzenia „Marzec na Obcasach 2025”; ●dyżury eksperta Okręgowego Inspektoratu Pracy w Byd - goszczy dla czytelników lokalnej prasy („Gazeta Pomor- ska”, „Express Bydgoski”, „Nowości – Dziennik Toruński”); ●szkolenie dla pracowników Politechniki Opolskiej, któ - rzy również mieli okazję do zadawania pytań i wymiany doświadczeń; ●konferencja „Pracownicze uprawnienia rodzicielskie – kierunek zmian w przepisach prawa pracy i ubez - pieczeń społecznych”, organizowana przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego; ●Dni Otwarte Okręgowego Inspektoratu Pracy w Szcze - cinie połączone z festynem rodzinnym dla mieszkańców miasta; ●webinarium „Rodzice w pracy. Uprawnienia pracownicze, podatkowe i ubezpieczeniowe”, zorganizowane w ramach Olsztyńskiego Forum Administracji dla Biznesu z udzia - łem Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie, Zakła- du Ubezpieczeń Społecznych oraz Izby Administracji Skarbowej; Szkolenie dla pracowników Politechniki Opolskiej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 160 ROZDZIAŁ 11 W roku sprawozdawczym szczególnie ważna dla Pań- stwowej Inspekcji Pracy była aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych . Samodzielnie bądź z part- nerami społecznymi organizowaliśmy liczne konferencje, warsztaty i szkolenia poświęcone różnym zagadnieniom dotyczącym zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. Główne obszary problemowe to skuteczne przeciwdzia - łanie dyskryminacji, dodatkowe uprawnienia pracownika niepełnosprawnego wynikające ze stosunku pracy, mecha - nizmy dofinansowania wynagrodzeń i składek na ubezpie- czenia społeczne, efektywne formy aktywizacji zawodowej i wsparcia w poszukiwaniu pracy, a także praktyczne aspek - ty funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej i zakła- dów pracy chronionej. Przykładem, dobrze ilustrującym nasze zaangażowanie, jest konferencja „Osoba z niepełnosprawnością w zatrud - nieniu. Przez sport do aktywizacji zawodowej”, która odby- ła się we wrześniu 2025 r. w Bydgoszczy. Organizatorami tego wydarzenia byli Okręgowy Inspektorat Pracy w Byd - goszczy, Kujawsko-Pomorski Oddział Państwowego Fun- duszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w Toruniu oraz Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Konferencja zgromadziła przedstawicieli różnych środo - wisk: ekspertów i naukowców, praktyków oraz osoby, które dzieliły się własnymi doświadczeniami z innymi uczestnika - mi. Poza zaplanowanymi wystąpieniami odbył się również panel dyskusyjny. Wydarzenie tłumaczono na polski język migowy, trans - mitowano online, a jego zapis jest dostępny w sieci. Można także wskazać udział Okręgowego Inspektora- tu Pracy w Rzeszowie w realizacji jubileuszowej XX edy- cji Konkursu LODOŁAMACZE 2025, której inicjatorem jest Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepeł - nosprawnych. Ta inicjatywa ma na celu uhonorowanie pracodawców zatrudniających osoby niepełnospraw - ne, a także instytucji i osób zaangażowanych w łama- nie stereotypów, uprzedzeń, a przede wszystkim lodów obojętności na los osób z niepełnosprawnością, zwłasz - cza na rynku pracy. Okręgowe inspektoraty pracy uczestniczyły także w regionalnych i lokalnych targach pracy dla osób niepełno - sprawnych. Przykładem może być XII edycja Targów Pra- cy dla Osób z Niepełnosprawnościami zorganizowanych w Białymstoku przez Fundację Aktywizacja przy udziale Okręgowego Inspektoratu Pracy w Białymstoku. Okręgowe inspektoraty pracy systematycznie organizo - wały stoiska informacyjne podczas różnych imprez i wyda- rzeń adresowanych do osób niepełnosprawnych oraz prowadziły cieszące się dużą popularnością telefoniczne dyżury ekspertów. W roku sprawozdawczym okręgowe inspektoraty pracy przeprowadziły 711 szkoleń dla różnych podmiotów, ponad szkolenia wynikające z programów prewencyjnych uję - tych w Programie działania na 2025 r. W szkoleniach tych wzięło udział ponad 5,6 tys. pracowników, ponad 3 tys. społecznych inspektorów pracy, 2,3 tys. pracodawcó w oraz 1,8 tys. przedstawicieli służby bhp. Przy realizacji tych zadań okręgowe inspektoraty pracy współpracowały z takimi instytucjami jak: Straż Granicz - na, Państwowa Inspekcja Sanitarna, Policja, wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy, Zakład Ubezpieczeń Społecz - nych, Najwyższa Izba Kontroli, Instytut Pamięci Narodowej, Lasy Państwowe, Krajowa Administracja Skarbowa, Ogól - nopolskie Stowarzyszenie Pracowników Służby BHP, orga- nizacje związkowe, organizacje pracodawców i jednostki samorządu terytorialnego. Jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Pracy aktywnie uczestniczyły w różnych wydarzeniach kultu - ralnych i edukacyjnych organizowanych przez regionalne władze samorządowe oraz lokalne stowarzyszenia i funda - cje. Wydarzeń takich odnotowaliśmy w 2025 r. prawie 3, 2 tys. Wzięło w nich udział prawie 10 tys. osób . Osoby kontaktujące się z przedstawicielami urzę - du i odwiedzające stoiska informacyjne mogły skorzy- stać z bezpłatnych porad prawnych i uzyskać informacje na temat przepisów prawa pracy, w tym bhp, a także legal - ności zatrudnienia. Działania prewencyjno-promocyjne realizowane przez okręgowe inspektoraty pracy w 2025 r. charakteryzo- wały się dużą różnorodnością form, szerokim zakresem merytorycznym oraz znacznym zasięgiem oddziaływania. Panel dyskusyjny „Bezpieczna budowa – czy to możliwe?” z udziałem Marcina Staneckiego – Głównego Inspektora Pracy, podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich BUDMA 2025 w Poznaniu Informacja OIP w Katowicach o telefonicznym dyżurze ekspertów dla osób z niepełnosprawnością SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 161 Działania podejmowane lokalnie są dostosowane do spe- cyfiki regionu i potrzeb pracodawców oraz pracowników konkretnych branż. Pracodawcy i pracownicy najbardziej interesowali się zmianami w przepisach prawa pracy, w tym m.in.: urlopa - mi rodzicielskimi, uprawnieniami organizacji związkowych oraz zadaniami społecznych inspektorów pracy. Podsumowując, należy stwierdzić, że dostrzegamy potrzebę kontynuowania działalności szkoleniowej i dorad - czej w możliwie najszerszym ujęciu – ze względu na wciąż obserwowaną niedostateczną znajomość aktualnych prze - pisów prawa pracy i bhp, a w szczególności nieświadomość odpowiedzialności występującej w momencie powierzania pracy innym osobom. Informacje zwrotne od uczestników potwierdzają konieczność organizacji działań edukacyj - nych, w tym szkoleń, szczególnie w zakresie zmieniających się regulacji prawnych. Tego rodzaju inicjatywy wpływają na poziom przestrze - gania przepisów oraz poprawę warunków pracy, jednocze- śnie budując wizerunek inspekcji jako instytucji eksperckiej, przyjaznej i otwartej, wychodzącej naprzeciw potrzebom rynku pracy, wspierającej pracowników i pracodawców w zwiększeniu praworządności podczas zatrudniania. 11.2. Konkursy i nagrody Głównego Inspektora Pracy 11.2.1. Konkurs „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej” Od 1994 r. organizujemy ogólnopolski konkurs pn. „Pra- codawca – organizator pracy bezpiecznej”, którego celem jest promocja najlepiej zarządzanych firm pod kątem bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wdrożenia ponad - standardowych rozwiązań w dziedzinie ochrony pracy. Firmy te stanowią wzór pracodawców przyjaznych pracow - nikom, budujących wizerunek miejsca pracy, w którym well- being i work-life balance rzeczywiście istnieją. W XXXII edycji naszego prestiżowego konkursu udział wzięło 148 pracodawców w 3 kategoriach, uwzględniają- cych wielkość zatrudnienia – zakłady pracy do 49 zatrud- nionych – 40 uczestników, zakłady pracy od 50 do 249 zatrudnionych – 63 oraz zatrudniające powyżej 249 osób – 45. Zwycięzcy etapów regionalnych stanęli w szranki w etapie ogólnopolskim, do którego zakwalifikowało się 39 firm. Ocenie podlegały w szczególności ponadstan - dardowe rozwiązania techniczne i organizacyjne, skutku- jące poprawą bezpieczeństwa pracy. Na uroczystej gali w Zamku Królewskim w Warszawie Główny Inspektor Pra - cy Marcin Stanecki uhonorował statuetką MECUM TUTIS- SIMUS IBIS 9 najlepszych pracodawców. W I kategorii nagrodzono 3 firmy : EwiKor Construction Sp. z o.o., Spół- dzielnię Pszczelarską APIS w Lublinie oraz spółkę SCHRA- NER POLSKA. W II kategorii honorowe statuetki trafiły d o: Holcim Polska S.A., Knauf Bełchatów Sp. z o.o. Fabry- ki z Opola, a także do firmy Aalberts hydronic flow control Sp. z o.o. z siedzibą w Lesznie. W III kategorii laur zwy- cięstwa uzyskały trzy spółki: Grupa Żywiec, Hamilton Sundstrand Poland oraz Akzo Nobel Decorative Paints. Wyrazem szczególnego uznania dla firm, które wygrają daną edycję konkursu, jest umieszczenie ich na prestiżowej „Złotej Liście Pracodawców” Państwowej Inspekcji Pracy. 11.2.2. Nagroda im. Haliny Krahelskiej 2025 W dniu 26 listopada 2025 r. podczas uroczystości wrę- czania nagród w konkursach Państwowej Inspekcji Pra- cy na Zamku Królewskim w Warszawie wręczono Nagrody Głównego Inspektora Pracy im. Haliny Krahelskiej, jedne z najważniejszych wyróżnień w obszarze ochrony pracy w Polsce. Nagroda przyznawana jest osobom i instytu - cjom za wybitne osiągnięcia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, prewencji zagrożeń zawodowych, nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy oraz wdrażania nowator - skich rozwiązań technicznych służących poprawie warun- ków pracy. W roku sprawozdawczym wyróżnionych zostało 11 l au- reatów reprezentujących różnorodne środowiska zaan- gażowane w działania na rzecz ochrony pracy. W gronie wyróżnionych znaleźli się przedstawiciele organizacji pra - codawców i związków zawodowych, środowiska naukowe- go oraz instytucji publicznych, w tym ekonomiści, prawnicy i liderzy organizacji branżowych. Laureaci Nagrody im. Haliny Krahelskiej Gala rozdania nagród w konkursie Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej na Zamku Królewskim SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 162 ROZDZIAŁ 11 Nagrody wręczyli Główny Inspektor Pracy Marcin Sta- necki oraz Wicemarszałkini Sejmu Monika Wielichowska. 11.2.3. Konkurs „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy” Konkurs „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pra- cy” to inicjatywa promująca zaangażowanie oraz skuteczność społecznych inspektorów pracy w dzia - łaniach na rzecz poprawy bezpieczeństwa i ochrony praw pracowników. Konkurs – oprócz promocji budowa - nia wysokich standardów przestrzegania prawa pracy, a w szczególności bezpieczeństwa pracy – stanowi for - mę uznania dla osób pełniących tę odpowiedzialną funk- cję społeczną i podkreśla znaczenie ich roli w systemie ochrony pracy. Oceny zgłoszonych kandydatów dokonują zespoły eksperckie złożone z przedstawicieli Państwowej Inspek - cji Pracy oraz reprezentatywnych central związkowych w Polsce: ●Forum Związków Zawodowych, ●Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, ●Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych. W 2025 r. – po analizie 27 wniosków – Kapituła wyło - niła 16 kandydatów do wyróżnień Głównego Inspektora Pracy. Uroczyste podsumowanie konkursu oraz wręczenie nagród odbyło się 26 listopada 2025 r. na Zamku Królew - skim w Warszawie. Nagrody główne w konkursie „Najaktywniejszy Spo- łeczny Inspektor Pracy” otrzymali: 1. Mirosław Listewnik, branżowy społeczny inspektor pracy, Zakład Linii Kolejowych w Gdyni, 2. Marian Kowalski, zakładowy społeczny inspektor pracy, PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A., 3. Małgorzata Łuczyńska, zakładowy społeczny inspek- tor pracy, SAINT-GOBAIN INNOVATIVE MATERIALS POLSKA Sp. z o.o., Oddział Sekurit Transport Division w Żarach. 11.2.4. Konkurs wiedzy o prawie pracy i bhp dla uczniów szkół ponadpodstawowych „Poznaj swoje prawa w pracy” Państwowa Inspekcja Pracy od 12 lat organizuje kon- kurs pn. „Poznaj swoje prawa w pracy” dla uczniów szkół ponadpodstawowych, którzy jednocześnie uczestniczą w programie edukacyjnym „Kultura bezpieczeństwa”. W roku szkolnym 2024/2025 do I etapu konkursu objętego honorowym patronatem Minister Edukacji zgłoszono bli - sko 10 tysięcy uczniów z 421 placówek edukacyjnych. Konkurs popularyzuje wśród młodych osób wiedzę doty - czącą przepisów prawnej ochrony pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia. Udział w nim pozwala młodzieży dostrzec różnice pomiędzy zatrudnie - niem pracowniczym a innymi formami podejmowania pra- cy, a także przyczynia się do upowszechniania idei kultury bezpieczeństwa pracy, co jest niezwykle istotne w momen - cie wejścia kolejnego pokolenia na rynek pracy. Finał XII edycji konkursu został rozstrzygnięty 15 kwietnia 2025 r. w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Podczas wręczania nagród finalistom Konkursu Główny Inspektor Pracy podkreślił, że jest dumny z tego, że Pań - stwowa Inspekcja Pracy potrafi zmotywować młode osoby Laureaci konkursu „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy” Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki na finale konkursu „Poznaj swoje prawa w pracy” w Centrum Nauki Kopernik Pamiątkowa statuetka SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 163 do zdobywania wiedzy z dziedziny prawa pracy i bhp. Najwyższy wynik na etapie centralnym w turnieju uzy- skał Maksymilian Łoboda z Zespołu Szkół Elektronicz- nych w Lublinie. Drugie miejsce zajęła Faustyna Budzik z Zespołu Szkół im. ks. dra Jana Zwierza w Ropczycach. Trzecie miejsce zdobyła Natalia Kowalik z Zespołu Szkół nr 2 im. Jana Długosza w Wieluniu. 11.2.5. Konkurs dla pracowników młodocianych zatrudnionych w rzemiośle „Bezpiecznie od startu” Działania prewencyjno – edukacyjne podejmowane przez PIP są skierowane również do osób wchodzących na rynek pracy, w tym pracowników młodocianych uczących się zawodów rzemieślniczych. W grudniu 2025 r. odbył się finał XXIII edycji Ogólnopolskiego Konkursu „Bezpiecz - nie od startu” – prestiżowego wydarzenia promującego wiedzę z zakresu prawa pracy i bezpieczeństwa oraz higie - ny pracy wśród adeptów rzemiosła. Honorowy patronat nad konkursem objęli: Minister Edukacji, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Rzecznik Praw Dziecka oraz Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy. Partnerem merytorycznym wydarzenia została Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie. Konkurs został zorganizowany przez Związek Rzemiosła Polskiego oraz Państwową Inspekcję Pracy. Finał odbył się w siedzibie Związku w Warszawie. Gospodarzami uroczy - stości byli prof. dr hab. Jan Klimek – Prezes Związku Rze- miosła Polskiego oraz Marcin Stanecki – Główny Inspektor Pracy. W wydarzeniu uczestniczyli również przedstawiciele instytucji publicznych i partnerów społecznych, w tym Hen - ryk Kiepura – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji, reprezentantka Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębior - ców oraz Mirosław Flejmer – Zastępca Dyrektora ds. Ope- racyjnych CIOP-PIB. W XXIII edycji udział wzięło 42 uczestników – laure- atów etapów regionalnych, w których zajęli dwa pierwsze miejsca w swoich województwach. Dwuosobowe delegacje, głównie uczniowie II i III roku nauki zawodu, reprezentowały 21 izb rzemieślniczych zrzeszonych w Związku Rzemiosła Polskiego. Zakres konkursu obejmował zagadnienia prawa pracy oraz bhp ujęte w programach nauczania, a także tematykę szkolenia podstawowego, w tym: ●techniczne bezpieczeństwo pracy, ●ergonomię, ●psychologię pracy, ●ochronę przeciwpożarową, ●zasady udzielania pierwszej pomocy. Laureaci – klasyfikacja indywidualna I miejsce – Oliwia Stefanów (Izba Rzemieślnicza w Opolu) II miejsce – Michał Czerniawski (Izba Rzemieślnicza w Opolu) III miejsce – Patryk Naczk (Izba Rzemieślnicza w Słupsku) Laureaci – klasyfikacja drużynowa I miejsce – Opole: Oliwia Stefanów, Michał Czerniawski II miejsce – Rzeszów: Katarzyna Szczęsna, Aleksandra Wityńska III miejsce – Kalisz: Piotr Górecki, Dominik Mądry Zwycięzcy otrzymali nagrody pieniężne, ufundowane przez Głównego Inspektora Pracy, w postaci bonów poda - runkowych Dodatkowo laureaci otrzymali upominki przygo- towane przez patronów i partnerów wydarzenia. Wszyscy uczestnicy oraz ich opiekunowie – mistrzowie szkolący i nauczyciele zawodu – zostali uhonorowani pamiątkowymi dyplomami. Plakat promujący konkurs „Bezpiecznie od startu” Uroczystość rozdania nagród w konkursie „Poznaj swoje prawa w pracy” w Centrum Nauki Kopernik SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 164 ROZDZIAŁ 11 11.2.6. Konkurs „Buduj bezpiecznie” Konkurs „Buduj bezpiecznie” jest wspólną inicjatywą Państwowej Inspekcji Pracy i Porozumienia dla Bezpie - czeństwa w Budownictwie, podkreślającą znaczenie tworzenia wysokich standardów bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób zatrudnionych w tym sektorze. W konkursie, odbywającym się w dwóch etapach – wojewódzkim i centralnym – oceniane są nie tylko spełnianie wymogów obowiązujących przepisów, lecz także ponadstandardowe działania na rzecz bhp, podję - te na konkretnym obiekcie budowlanym, który na koniec września każdego roku na budowach kubaturowych osiągnął stan robót surowy zamknięty lub na budowach liniowych zakończył etap prac konstrukcyjnych. Zgodnie z Regulaminem konkursu przy ocenie budów brano pod uwagę takie kryteria jak: zagospodarowanie terenu budowy, zarządzanie bhp, przyjęte rozwiązania techniczne i organizacyjne zapewniające bezpieczeństwo pracy, wypadkowość oraz ponadstandardowe działa - nia na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy. Spośród zgłoszeń z całego kraju do etapu centralnego konkursu „Buduj bezpiecznie” w 2025 r. zakwalifikowało się 15 budów – finalistów wojewódzkiego etapu konkursu. Trzy budowy uzyskały rekomendację Kapituły Konkursu do nagród w postaci statuetek i dyplomów Głównego Inspek - tora Pracy. Laury najbezpieczniejszych budów w Pol- sce otrzymali: 9I miejsce – SKANSKA S.A. (budowa zgłoszona przez OIP w Warszawie) za budynek usługowo-biurowy „Studio A”. 9II miejsce – POLIMEX Infrastruktura Sp. z o.o. (budo- wa zgłoszona przez OIP w Rzeszowie) za budowę bazy technicznej samolotów na terenie Portu Lotniczego w Jasionce. 9III miejsce – DOMOST Sp. z o.o. (budowa zgłoszona przez OIP w Białymstoku), za budowę przeprawy mosto - wej przez rzekę Bug w miejscowości Granne. Prezydent Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budow- nictwie przyznał nagrodę rzeczową dla firmy PEKABEX Laureaci konkursu „Bezpiecznie od startu” II miejsce I miejsce SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 11 165 25 tysięcy gospodarstw indywidualnych, w tym 1128 w tegorocznej edycji . Konkurs skierowany był do pełnoletnich rolników ubez- pieczonych w KRUS i przebiegał w trzech etapach: regio- nalnym, wojewódzkim i centralnym. Komisje konkursowe oceniały warunki pracy i bezpie - czeństwo w gospodarstwach. Pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli w wizytacjach 1066 z nich. Za najbezpieczniejsze gospodarstwo w 2025 r. uznano gospodarstwo Anny i Pawła Barczewskich z Wilkszyna (woj. dolnośląskie). Drugie miejsce zajęli Beata i Marcin Maj- nertowie z Kruczyna (woj. wielkopolskie), a trzecie – rodzi- na Wawrzonków z Zasowa (woj. podkarpackie). Nagrodę specjalną Głównego Inspektora Pracy otrzymali Magdalena i Krzysztof Kałużowie z Łowkowic (woj. opolskie). Uroczyste wręczenie nagród odbyło się 22 września 2025 r. w Auli Kryształowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Konkurs ten przyczynia się w istotny sposób do poprawy warunków i bezpieczeństwa pracy, a uczestniczący w nim rolnicy indywidualni mogą liczyć na wsparcie m.in. przed - stawicieli Państwowej Inspekcji Pracy, którzy podczas wizytacji gospodarstw w ramach poszczególnych etapów konkursu, udzielają porad technicznych i prawnych oraz doradzają, w jaki sposób zorganizować gospodarstwa w sposób zgodny z zasadami bhp. 11.2.8. Konkurs „Bezpiecznie na wsi” Specyfika rolnictwa to przenikające się miejsca życia zawodowego i prywatnego. Pracy rolników często towa - rzyszą dzieci – żyjąc i pomagając w gospodarstwie nara- żone są na zagrożenia wypadkowe. Z tego powodu PIP włączyła się w organizację ogólnopolskiego konkursu plastycznego dla uczniów szkół podstawowych z terenów wiejskich „Wioski bez troski” (wcześniej realizowany pod nazwą „Bezpiecznie na wsi”). Organizatorem przedsię - wzięcia jest Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społeczne- go. W 2025 r. odbyła się XV edycja konkursu – pod hasłem „Dobrostan Rolnika”. Celem konkursu jest upowszech - nianie zasad bezpiecznej pracy w gospodarstwie rolnym, promowanie ochrony zdrowia i życia oraz popularyzowanie BET S.A., zgłoszonej przez Okręgowy Inspektorat Pra- cy w Opolu za budowę Zakładu Produkcji Komponen- tów do Akumulatorów Elektrycznych w Nysie. Uroczyste wręczenie nagród laureatom etapu krajowego odbyło się podczas Międzynarodowych Targów Budownic - twa i Architektury BUDMA 2026 w Poznaniu. Główny Inspektor Pracy z laureatami Konkursu 11.2.7. Konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” Konkurs „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” to jedno z kluczowych działań prewencyjnych w obszarze bhp w rolnictwie, w którego organizację zaangażowana jest Państwowa Inspekcja Pracy. Jego celem jest promowanie zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwach rolnych oraz zapobieganie wypadkom i chorobom zawodowym rolników. Organizatorami XXII edycji byli: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecz - nego, Państwowa Inspekcja Pracy, Agencja Restruktu- ryzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Konkurs przebiegał pod Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karo - la Nawrockiego. Od 2003 r. konkurs cieszy się niesłab- nącą popularnością – wzięło w nim już udział ponad Wizytacje gospodarstw rolnych w ramach XXII edycji Ogólnokrajowego Konkursu „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne” – województwo opolskie III miejsce SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 166 ROZDZIAŁ 11 podstawowych zasad profilaktyki zdrowotnej, przede wszystkim wśród dzieci wiejskich. W tegorocznej edycji konkursu udział wzięło prawie 31,5 tys. dzieci z prawie 2,7 tys. szkół podstawowych z obszarów wiejskich. Do etapu centralnego Wojewódzkie Komisje Konkursowe zakwalifikowały 96 prac plastycznych, spośród których Centralna Komisja Konkursowa wyłoniła 50 najlepszych. Nadesłane prace charakteryzowały się bardzo wyso- kim poziomem artystycznym, pomysłowością oraz orygi- nalnym podejściem do tematu. Konkurs stanowi istotny element działań prewencyjnych, sprzyjający kształto - waniu wśród najmłodszych właściwych postaw i bez- piecznych zachowań związanych z pracą oraz życiem w gospodarstwie rolnym. Dzięki udziałowi w konkursie dzieci zwracają uwagę na sposób pracy swoich rodzi - ców i wspólnie tworzą bezpieczniejsze miejsce pracy i życia. Uroczysta gala podsumowująca finał Konkursu odbyła się 18 czerwca 2025 r. w Auli Kryształowej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. 11.3. Działalność wydawnicza Państwowej Inspekcji Pracy Niezależnie od rozwoju technologii wydawnictwa tra- dycyjne wciąż są podstawą edukacji. To główne źródło wiedzy dla osób, które nie korzystają z narzędzi informa - tycznych oraz wolą klasyczne formy przyswajania wie- dzy. Wychodząc im naprzeciw, inspekcja pracy od wielu lat kontynuuje działalność wydawniczą. Nasze publikacje rozdajemy na szkoleniach, targach, konferencjach i pod - czas innych wydarzeń. Od lat cieszą się one niezmiennym zainteresowaniem. W 2025 r. zaktualizowano 25 tytułów, a nowych ukazało się 6 . Wśród nowości wydawniczych 2025 r. znalazły się ulotki: „Bezpieczeństwo pracy żurawi wieżowych i szyb - komontujących”, „Złote zasady Wizji Zero”, „Uprawnienia pracowników powołanych do służby wojskowej” oraz broszury: „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców”, „Prawna ochrona stosunku pracy kobiet w okresie ciąży” i „Piotrek i Patryk. Bezpieczni na wsi”. Jak co roku zaktualizowano najważniejsze wydaw - nictwo z zakresu prawa pracy „Prawo pracy. Informator dla pracodawców” oraz kompendium wiedzy o zasadach bezpiecznej pracy „ABC BHP”. W ramach działań prewencyjnych w rolnictwie wzno - wiono następujące tytuły: „Bądź bezpieczny w gospodar- stwie”, „Przygoda na wsi”, „Bezpiecznie na wsi”. Warto także przywołać publikację „Lista kontrolna z komenta - rzem.BHP w indywidualnych gospodarstwach rolnych”, która pomaga przygotować gospodarstwa na kontrolę wynikającą z bycia beneficjentem środków w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE. Ogółem nakład publikacji Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. wyniósł 295 tys. Wszystkie wydawnictwa Państwowej Inspekcji Pra- cy są dostępne w wersji elektronicznej do pobrania na stro- nie internetowej urzędu pod adresem www.pip.gov.pl. Dystrybucja publikacji odbywa się również za pośrednic - twem okręgowych inspektoratów pracy. Prace konkursowe finału regionalnego w OIP w Rzeszowie 12 Działalność krajowa i międzynarodowa Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 169 12. Działalność krajowa i międzyna- rodowa 12.1. Współpraca krajowa Mając na względzie skuteczne realizowanie zadań ustawo- wych, Państwowa Inspekcja Pracy w roku 2025 zrealizowa- ła szereg znaczących zadań programowych, jak i zaleceń i wniosków formułowanych podczas debat parlamentarnych, posiedzeń Rady Ochrony Pracy, Komisji do Spraw Kontro - li Państwowej i Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Sku- teczna realizacja zadań urzędu bazowała na potencjale i zasobach inspekcji pracy oraz aktywnym współdziałaniu z organami administracji publicznej, jednostkami samorzą - du terytorialnego wszystkich szczebli, organami nadzoru i kontroli warunków pracy, instytucjami działającymi w sfe - rze ochrony pracy oraz placówkami naukowo-badawczymi. Wypracowane w 2025 r. pozytywne relacje z tymi podmio - tami i wieloaspektowa współpraca oparte były na realizacji skonkretyzowanych zadań programowych oraz interwencyj - nym reagowaniu na sygnały dotyczące naruszania przepi- sów prawa. Państwowa Inspekcja Pracy skierowała do właściwych organów i urzędów prawie 13,9 tys. powiadomień o wyni- kach kontroli. Ponadto na wniosek zainteresowanych stron przeprowadzono ponad 3, 1 tys. kontroli, a wspólnie z inny- mi organami 700. Szczegółowe informacje na ten temat zawarte zosta- ły w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym . 12.1.1. Współpraca z Parlamentem Komisje Sejmowe i Senackie W okresie sprawozdawczym przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy uczestniczyli w 28 posiedzeniach komisji senackich, sejmowych i podkomisji, rozpatrujących opra - cowania dotyczące warunków pracy oraz przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności w posiedzeniach: ●Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, podczas któ- rych przedstawiono m.in. informacje z zakresu: −postulatów de lege ferenda Głównego Inspektora Pra - cy zmierzających do zwiększenia skuteczności działań kontrolnych PIP; −współpracy międzynarodowej PIP w świetle polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej oraz Przewod - nictwa Polski w Grupie Wyszehradzkiej; −konkursów PIP jako instrumentu kształtowania kultury bezpieczeństwa; −zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy w świetle działań nadzorczo-kontrolnych oraz prewen - cyjnych PIP; −nowoczesnych metod promocji zagadnień ochrony pracy; −działań kontrolnych i informacyjnych realizowanych przez PIP na rzecz ochrony pracowników mobilnych; −przestrzegania praw pracowniczych osób z niepeł- nosprawnościami. ●Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, w tym również Podkomisji stałej do spraw rynku pracy, Podkomisji stałej do spraw przedsiębiorczości oraz Podkomisji stałej do spraw aktywizacji społecznej i zawodowej osób starszych , w trakcie których dyskutowano na tematy takie jak: −założenia rządowych projektów ustaw: o rynku pracy i służbach zatrudnienia oraz o warunkach dopuszczal - ności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; −przepisy dotyczące ochrony przedemerytalnej: skut - ki obecnych regulacji ochrony przedemerytalnej, przeciwdziałanie praktyce zwalniania tuż przed okre - sem ochronnym, możliwość dobrowolnej rezygnacji z ochrony przez pracownika, uelastycznienie zatrud - niania osób w wieku 60+; −wdrożenie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednic- twem platform ; −wpływ polityki demograficznej i migracyjnej pań - stwa na rynek pracy; −projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządze- nie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy . Rada Ochrony Pracy W 2025 r., podczas plenarnych posiedzeń Rady Ochrony Pracy przy Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawio - no informacje Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące wyni- ków działalności urzędu. Do zaprezentowanych tematów należały: −działania na rzecz promowania bezpieczeństwa w śro - dowisku pracy; −wpływ pracy zdalnej na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym; −Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pra - cy w 2024 roku; −warunki pracy oraz ich kontrola na budowach strategicznych; −zapewnianie odpowiednich warunków pracy i kontroli w nowych sektorach gospodarki (e-commerce, praca platformowa, zarządzanie algorytmiczne); −Program działania Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r. Zalecenia i wnioski Rady Ochrony Pracy formułowane w stanowiskach odnoszących się do sprawozdań z dzia - łalności Państwowej Inspekcji Pracy, jak również innych zagadnień będących przedmiotem obrad Rady, znajdują odzwierciedlenie w realizowanych przez urząd działaniach nadzorczo-kontrolnych oraz prewencyjnych. Rada Dialogu Społecznego W roku sprawozdawczym Główny Inspektor Pracy, jako reprezentant Państwowej Inspekcji Pracy z głosem dorad - czym, uczestniczył w 4 posiedzeniach plenarnych Rady Dialogu Społecznego, w tym również, na zaprosze- nie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w posiedzeniu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 170 ROZDZIAŁ 12 Ogólnopolska konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie” w Sejmie RP plenarnym, które odbyło się 15 października 2025 r. w Pała- cu Prezydenckim. Ponadto przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy brali udział w 5 posiedzeniach Zespołu problemowego Rady Dialogu Społecznego do spraw prawa pracy. 12.1.2. Współpraca z partnerami instytucjonalnymi Rok 2025 przyniósł intensyfikację współpracy między instytucjami odpowiedzialnymi za politykę pracy, prawo pracy oraz bezpieczeństwo i higienę pracy. Nowe wyzwa - nia w obszarze zarówno technicznej, jak i prawnej ochrony pracowników wymagały ścisłej koordynacji działań eks - pertów z różnych instytucji. Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie uczestniczyła w tych pracach, wnosząc perspek - tywę organu nadzoru oraz praktyczne doświadczenia wyni- kające z kontroli i analizy skarg pracowniczych. Zespół roboczy złożony z przedstawicieli Państwowej Inspekcji Pracy, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Spo - łecznej, Ministerstwa Sprawiedliwości, Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Urzędu Zamówień Publicznych i Głów - nego Urzędu Statystycznego omawiał kwestie dotyczące wdrożenia dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie wzmoc- nienia zasady równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn . Celem prac było nie tylko przygotowanie projektu implemen - tacji dyrektywy, ale również kompleksowa analiza skutków ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych jej wprowadze - nia. Dyskusje koncentrowały się na stworzeniu systemowych podstaw do wartościowania stanowisk pracy, ujednoliceniu kryteriów porównywania wynagrodzeń oraz określeniu narzę - dzi służących monitorowaniu i egzekwowaniu zasady równej płacy za tę samą lub równowartościową pracę. Omawiano również kierunki przyszłych regulacji krajowych jeszcze przed formalnym przedstawieniem projektów ustaw. Szczególną uwagę poświęcono potrzebie wypracowania nowych narzędzi dla PIP w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji płacowej oraz zapewnienia przejrzystości struktury wynagrodzeń. Ważną płaszczyzną do realizacji ustawowych działań Państwowej Inspekcji Pracy była kontynuacja współpra- cy z organami nadzoru i kontroli warunków pracy. W ramach wcześniej zawartych porozumień Główny Inspek - tor Pracy i Prezes Wyższego Urzędu Górniczego podpisa- li porozumienie aktualizujące dotychczasowy dokument w sprawie współdziałania, mając na względzie skutecz - ną realizację zadań ustawowych w zakresie zapewnienia przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Istotnym aspektem współpracy będzie udział przed - stawicieli nadzoru górniczego w szkoleniach specjalistycz- nych prowadzonych przez inspektorów pracy. Podpisane w marcu 2025 r. porozumienie o współpra- cy Państwowej Inspekcji Pracy z Fundacją Share the Care obejmuje działania informacyjne i promocyjne z obsza- ru prawa pracy, wspierające zarówno pracowników, jak i pra- codawców w lepszym rozumieniu uprawnień rodzicielskich. Fundacja została również partnerem kampanii informacyjnej Państwowej Inspekcji Pracy „Rodzice w pracy” dotyczącej uprawnień rodzicielskich pracowników. W lipcu 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy zawarła porozumienie z Wydziałem Inżynierii Lądowej Poli- techniki Warszawskiej. Przewiduje ono podjęcie wspól- nych działań w obszarze edukacji i badań naukowych oraz wymiany doświadczeń w zakresie bezpieczeństwa pracy w budownictwie. Rok 2025 był w Państwowej Inspekcji Pracy rokiem szcze - gólnego zaangażowania w tematykę zagrożeń psychospo- łecznych i przeciwdziałania mobbingowi. Już na początku roku Główny Inspektor Pracy zapowiedział, że skala zgłasza - nych problemów, a także wyniki prowadzonych dotychczas kontroli wskazują na konieczność zintensyfikowania działań edukacyjnych w tym obszarze. Tym samym rozpoczął się ogólnopolski cykl konferencji poświęconych przeciwdziała - niu mobbingowi, organizowanych we wszystkich okręgowych inspektoratach pracy w kraju. Spotkania miały charakter otwarty – uczestniczyli w nich zarówno eksperci prawa pracy, jak i psychologowie i praktycy, przedstawiciele strony spo - łecznej – pracodawców i pracowników oraz instytucje i orga- nizacje zajmujące się rynkiem pracy. Podczas każdej konferencji omawiano aktualne wyzwa - nia związane ze zjawiskiem mobbingu, prezentowano dobre praktyki oraz edukowano pracodawców w zakresie budo - wania zdrowego środowiska pracy. Państwowa Inspekcja Pracy gromadziła doświadczenia, a także rekomendacje dotyczące skutecznych metod minimalizowania ryzyka mob - bingu w zakładach pracy. Debaty te pozwoliły nie tylko szerzyć wiedzę, lecz także budować realną świadomość problemu wśród pracodawców i pracowników, doprowadza - jąc do lepszego zrozumienia mechanizmów przemocy psy- chicznej w miejscu pracy i jej skutków dla organizacji. Kulminacją całorocznej inicjatywy była ogólnopolska konferencja „Mobbing. Jest problem. Jest rozwiązanie”, któ - ra odbyła się 8 grudnia 2025 r. w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej. Wydarzenie to zostało zorganizowane przez Pań - stwową Inspekcję Pracy we współpracy z Wicemarszałki- nią Sejmu Moniką Wielichowską. Stanowiło ono formalne podsumowanie rozmów prowadzonych w ramach cyklu konferencji. Na spotkaniu zaprezentowano efekty wielo - miesięcznej pracy PIP, w tym zebrane przykłady dobrych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 171 praktyk, analizy przypadków oraz rekomendacje dotyczące przeciwdziałania mobbingowi w zakładach pracy. Konferencja w Sejmie zakończyła się panelem dyskusyj - nym z udziałem przedstawicieli świata nauki, organizacji pra- codawców oraz związków zawodowych, podczas którego omówiono praktyczne sposoby przeciwdziałania mobbingo - wi oraz odpowiedzialność pracodawców za tworzenie środo- wiska wolnego od przemocy psychicznej. Było to wydarzenie o wymiarze nie tylko eksperckim, ale również symbolicznym – wskazywało bowiem, że problem mobbingu jest w Polsce poważnie traktowany i wymaga zarówno działań legislacyj - nych, jak i szerokiej współpracy instytucjonalnej. W ten sposób zakończył się pierwszy w historii PIP tak szeroko zakrojony, ogólnopolski cykl konferencji poświę - conych mobbingowi, którego efektem było nie tylko zwięk- szenie świadomości społecznej, ale także wypracowanie konkretnych propozycji przeciwdziałania temu zjawisku. 12.1.3. Współdziałanie na poziomie ogólnopolskim Rok 2025 obfitował w liczne wydarzenia, w których Główny Inspektor Pracy reprezentował Państwową Inspekcję Pra - cy, podkreślając znaczenie bezpieczeństwa pracy, rozwoju nowoczesnych rozwiązań wspierających rynek pracy oraz konieczność dostosowania regulacji prawnych do wyzwań współczesności. Wybrane przykłady aktywności w tym obszarze opisano poniżej. 6 lutego 2025 r. w siedzibie Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kielcach miało miejsce otwarcie Akademii Bez- pieczeństwa Pracy. Główny Inspektor Pracy, jako gość honorowy zaakcentował wagę podnoszenia wiedzy o bez - pieczeństwie i higienie pracy, a sama Akademia otworzyła cykl szkoleń dedykowanych służbom bhp regionu święto - krzyskiego, będący wspólną inicjatywą PIP oraz Ogólnopol- skiego Stowarzyszenia Pracowników Służby BHP. 14 marca 2025 r. Główny Inspektor Pracy wraz z Mini - strem Rolnictwa i Rozwoju Wsi otworzyli jubileuszowe XXX Między narodowe Targi Techniki Rolniczej AGRO- TECH w Kielcach. Szef inspekcji podkreślił ogromny poten- cjał targów jako przestrzeni sprzyjającej edukacji i promocji bezpiecznych praktyk w rolnictwie oraz rosnącej roli działań prewencyjnych kierowanych do rolników. Podczas wyda - rzenia pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy prowadzili liczne konsultacje oraz akcje informacyjne, wzmacniające świadomość bezpieczeństwa w gospodarstwach rolnych. Również w marcu 2025 r. Główny Inspektor Pracy uczest - niczył w roli panelisty w jednej z debat podczas Ogólno- polskiej Konferencji „Nowe prawo imigracyjne 2025”. Wpisując się w szerszą dyskusję o potrzebie uporządkowa - nia zasad dostępu cudzoziemców do polskiego rynku pra- cy, szef PIP zwrócił uwagę na konieczność wzmocnienia instrumentów prawnych oraz zwiększenia wysokości grzy - wien za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców. W kwietniu 2025 r. odbyło się Europejskie Forum Nowych Idei , w ramach którego Główny Inspektor Pracy wziął udział w panelu dyskusyjnym poświęconym poszuki - waniu nowego modelu organizacji pracy. Panel ten koncen- trował się na kierunkach rozwoju rynku pracy w kontekście dynamicznych zmian demograficznych, wpływu technologii – w tym rosnącej roli sztucznej inteligencji – oraz praktyk elastycznego zatrudnienia. Dyskusja podkreślała koniecz - ność dostosowania systemów pracy do nowych warunków społecznych i gospodarczych. W kwietniu 2025 r. Główny Inspektor Pracy brał udział w Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach, jednym z kluczowych wydarzeń gospodarczych w Europie Środkowej. W rozmowie przeprowadzonej przez dziennikar - kę PulsHR.pl omówił kierunki reform Państwowej Inspekcji Pracy, rolę urzędu w obliczu nowych regulacji oraz wyzwa - nia związane z dynamicznie zmieniającym się rynkiem pracy. Wskazywał na potrzebę wzmocnienia nadzoru, sku - teczniejszej kontroli oraz dopasowania instrumentów praw- nych do realiów współczesnej gospodarki. Szef inspekcji pracy był gościem na konferencji „Równi w domu – równi w pracy” , zorganizowanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundację Share the Care. W swoim wystąpieniu podkreślił znaczenie wdrożenia dyrek - tywy work-life balance oraz konieczność praktycznego sto- sowania przepisów dotyczących urlopów rodzicielskich, elastycznej organizacji pracy i pracy zdalnej. Wyraził rów - nież uznanie dla kampanii wspierających równość rodziciel- ską i zaznaczył, że Państwowa Inspekcja Pracy aktywnie włącza się w działania edukacyjne na rzecz pracowników i pracodawców, m.in. poprzez inicjatywę „Rodzice w pracy”. W maju 2025 r. Główny Inspektor Pracy uczestniczył tak - że w Polskim Kongresie Gospodarczym, podczas któ- rego omawiano wejście w życie ustawy regulującej warunki dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na tery - torium RP. Dyskutowano o roli nowych przepisów w ochronie rynku pracy przed niekontrolowanym napływem pracowni - ków z państw trzecich oraz w przeciwdziałaniu naruszeniom praw osób zatrudnianych. Marcin Stanecki podkreślał zna - czenie skutecznych mechanizmów nadzoru i konieczność jednoznacznych regulacji, gwarantujących ochronę zarówno pracowników polskich, jak i cudzoziemców. We wrześniu 2025 r. w Warszawie odbyło się VII Ogólno- polskie Forum Służby BHP, na którym Główny Inspektor Pracy wygłosił wykład pt. „Zmieniające się oblicze bezpie - czeństwa pracy – z wykorzystaniem narzędzi AI”. Wska- zał na rosnący potencjał sztucznej inteligencji w procesach oceny ryzyka zawodowego, monitorowania warunków pracy oraz projektowania skuteczniejszych rozwiązań prewencyj - nych. Zwrócił też uwagę na konieczność adaptacji instytucji oraz pracodawców do cyfrowej transformacji, która coraz sil - niej przenika obszar bezpieczeństwa pracy. Na przełomie września i października 2025 r. odbył się IX Krajowy Kongres Sekretarzy, podczas którego Główny Inspektor Pracy uczestniczył w panelu dyskusyjnym dotyczącym nowoczesnych rozwiązań w obszarze prawa pracy w jednostkach samorządu terytorialnego. Przedmio - tem rozmów były zagadnienia związane z efektywnością skróconego tygodnia pracy, systemami wynagradzania i motywowania pracowników, jawnością płac oraz wartościo - waniem stanowisk pracy. Dyskutowano również o wpływie unijnych dyrektyw na proces rekrutacji, w tym na sposób for - mułowania ogłoszeń o pracę. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 172 ROZDZIAŁ 12 12.1.4. Inicjatywy realizowane na poziomie regionalnym Okręgowe inspektoraty pracy kontynuowały i inicjowały współpracę z partnerami instytucjonalnymi, zawierając porozumienia i wzmacniając tym samym realizację misji urzędu. Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach oraz Oddział Terenowy Urzędu Dozoru Technicznego w Kato - wicach podpisali porozumienie w sprawie ustalenia zasad współdziałania na szczeblu terenowym. Głównym założe - niem było współdziałanie stron obejmujące wymianę infor- macji i doświadczeń oraz działalność szkoleniową w celu podnoszenia kwalifikacji pracowników urzędów. Podobne porozumienia zostały zawarte z krakowskim Odziałem Urzędu Dozoru Technicznego, a ich sygnatariu - szami były Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach i Okrę- gowy Inspektorat Pracy w Krakowie. Uroczystość podpisania obu dokumentów miała miejsce podczas lutowej konfe- rencji „Razem dla bezpieczeństwa”, zorganizowanej w krakowskiej siedzibie UDT. Celem porozumień było zacie - śnienie współpracy pomiędzy instytucjami odpowiedzialny- mi za nadzór techniczny i bezpieczeństwo pracy, a także wymiana doświadczeń i najlepszych praktyk w zakresie pre - wencji wypadków oraz poprawy warunków pracy. Porozumienie o wzajemnej, ściślejszej współpracy w zakresie prowadzonych kontroli zostało zawarte między Okręgowym Inspektoratem Pracy w Opolu a Wojewódz - kim Inspektoratem Transportu Drogowego w Opolu. Istot- nym elementem porozumienia jest prowadzenie wspólnych szkoleń na rzecz pracodawców i pracowników z branży transportowej oraz realizacja wspólnych przedsięwzięć prewencyjno-promocyjnych. Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach oraz Instytut Nauk Prawnych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kiel - cach zorganizowały wspólnie konferencję promującą prze- pisy prawa pracy dotyczące rodzicielstwa pt. „Pracownicze uprawnienia rodzicielskie – kierunek zmian w przepi- sach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych”. Konferen- cja stanowiąca element ogólnopolskiej kampanii Państwowej Inspekcji Pracy „Rodzice w pracy” była szansą na zdobycie praktycznej wiedzy o uprawnieniach rodzicielskich przewi - dzianych w Kodeksie pracy oraz o korzyściach, jakie przyno- szą one zarówno pracownikom, jak i pracodawcom. Inicjatywą wpisującą się w długofalową politykę poprawy bezpieczeństwa pracy była inauguracja Śląskiej Strategii Ograniczania Wypadków przy Pracy na lata 2025–2027 . W ramach Strategii przewidziano intensywną współpra - cę z partnerami społecznymi, pracodawcami, związkami zawodowymi oraz mediami. Działania będą koncentrować się w głównej mierze na trzech branżach szczególnie nara - żonych na wypadki przy pracy w województwie śląskim – górniczej, budowlanej oraz przetwórstwa przemysłowego. Strategia obejmie również działania praktyczne, takie jak symulacje zagrożeń obrazujące realne ryzyka związane z wykonywaniem pracy oraz promowanie dobrych praktyk i rozwiązań w zakresie bhp. Odpowiedzią na obecne wyzwania i dynamikę zmian zachodzących w środowisku pracy, a w szczególności coraz większą potrzebę poszukiwania skutecznych rozwiązań kształtujących bezpieczne warunki pracy, była ogólnopolska konferencja naukowo-techniczna „Nowoczesne rozwią- zania w BHP” pod patronatem m.in. Głównego Inspektora Pracy, Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Dozoru Technicznego, Wyższego Urzędu Górniczego. Dyskusje zgromadzonych w Ośrodku Szkolenia PIP praktyków, przedstawicieli świata nauki oraz reprezentantów urzędów i instytucji nadzorczych koncentrowały się na kluczowych wyzwaniach związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. Omawiano innowacyjne rozwiązania techniczne i organizacyjne, które poprawiają ergonomię oraz bezpieczeństwo w środowisku pracy, z naci - skiem na wykorzystanie nowoczesnych technologii, w tym sztucznej inteligencji i robotyzacji. We wrześniu i październiku 2025 r. lubelski i krakowski okręgowy inspektorat pracy podjęły inicjatywy ukierunkowa - ne na intensyfikację regionalnej współpracy na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Podpisane w Lublinie i Krako - wie porozumienia z tamtejszymi oddziałami Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) mają charakter społeczny i edukacyjny, wspierający włącze - nie społeczne i zawodowe osób z niepełnosprawnościami. Oba dokumenty określają ramowe zasady współdziałania pomiędzy regionalnymi jednostkami PIP i PFRON w Lublinie i Krakowie w zakresie podnoszenia świadomości społecznej, wymiany dobrych praktyk w zatrudnianiu osób z niepełno - sprawnościami oraz ich popularyzacji wśród pracodawców, a także współorganizowania spotkań szkoleniowych oraz wydarzeń naukowych i edukacyjnych. 24 listopada 2025 r. zostało podpisane porozumie - nie o współpracy pomiędzy Uniwersytetem Ekonomicz- nym we Wrocławiu a Okręgowym Inspektoratem Pracy we Wrocławiu. Porozumienie zakłada zbudowanie kom - plementarnej płaszczyzny współpracy pomiędzy obie- ma instytucjami w celu wypracowania efektywnych rozwiązań promujących koncepcje ochrony pracy poprzez badania, analizy i kształcenie. W zakresie działań uwzględniono również oczekiwania partnerów z otoczenia społeczno-gospodarczego. Z zamiarem podjęcia długofalowych i systematycznych działań w obszarze edukacji, prewencji oraz popularyzacji wiedzy z zakresu prawa pracy i bhp, Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie i Rektor Uniwersytetu Rolniczego w Krako - wie podpisali 23 grudnia 2025 r. porozumienie o współpracy pomiędzy uczelnią a krakowskim OIP. Kładąc nacisk na spe - cyfikę pracy w rolnictwie, strony porozumienia zaplanowały m.in.: organizację konferencji, seminariów i szkoleń, wymia - nę wiedzy eksperckiej i doświadczeń, realizację wspólnych inicjatyw informacyjnych i promocyjnych, bieżącą wymianę informacji o zagrożeniach w procesach pracy oraz sposo - bach ich ograniczania. 12.1.5. Współpraca z partnerami społecznymi Doświadczenia Państwowej Inspekcji Pracy pokazują jak istotne dla poprawy warunków pracy są dialog, wymia - na informacji oraz wszelkie konsultacje z partnerami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 173 społecznymi. Buduje to zaufanie i dobre relacje z poszcze- gólnymi grupami społecznymi. Dlatego Główny Inspektor Pracy w roku sprawozdaw - czym zaprosił przedstawicieli reprezentatywnych organiza- cji związkowych oraz organizacji pracodawców i Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców do prac zespołów kon- sultacyjnych, których celem jest wypracowanie metod kon- troli w obszarze przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Uczestnicy powołanych zespołów konsul - tacyjnych poproszeni zostali o opinię, analizę i uwagi na temat narzędzi wspierających przedsiębiorców – w diagnozowaniu stosunku pracy oraz Państwową Inspekcję Pracy – w prowa - dzeniu działalności kontrolnej w tym zakresie. Wypracowanie odpowiednich narzędzi ułatwi ocenę charakteru prawnego umów zawartych przez podmioty powierzające pracę z osobami świadczącymi pracę i pozwo - li na zminimalizowanie ryzyka finansowego i prawnego zwią- zanego z nieprawidłową kwalifikacją umowy. Przedmiotowe konsultacje stanowią dla Państwowej Inspekcji Pracy ważny element dialogu z przedstawicielami pracowników i praco - dawców w kontekście nowego ustawodawstwa oraz inten- sywnie zmieniających się potrzeb rynku pracy. W roku sprawozdawczym duże znaczenie miała współ - praca z partnerami społecznymi w ramach organizowanych, zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, licznych przedsięwzięć o charakterze prewencyjnym, w tym konferen - cji, seminariów, różnego rodzaju debat i spotkań tematycz- nych. Aktywne zaangażowanie partnerów we wspomniane inicjatywy stanowiło cenne wsparcie dla urzędu w kontekście realizacji bieżących zadań ustawowych i programowych. 12.1.6. Współpraca ze Strażą Graniczną W czerwcu 2025 r. na terenie województwa warmińsko-ma- zurskiego odbyły się dwa wydarzenia z udziałem Głównego Inspektora Pracy oraz przedstawicieli Okręgowego Inspek - toratu Pracy w Olsztynie. Pierwszym z nich była wizyta studyjna w Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzy - nie. Odbyło się tam spotkanie Głównego Inspektora Pra- cy z Komendantem Centrum Szkolenia SG. Spotkanie miało na celu zapoznanie się z zadaniami realizowanymi przez jednostkę. Omówiono także zasady wspólnego zinte - growanego modelu analizy ryzyka, którego elementy mogą być zastosowane przez organy Państwowej Inspekcji Pra - cy do klasyfikacji podmiotów podlegających kontroli. Drugim punktem wizyty była siedziba Warmińsko-Ma - zurskiego Oddziału Straży Granicznej. Główny Inspek- tor Pracy spotkał się tam z Komendantem Oddziału. Podczas spotkania omówiono dotychczasową współ - pracę Państwowej Inspekcji Pracy i Straży Granicznej, w szczególności w kontekście nowych regulacji dotyczą - cych powierzania cudzoziemcom pracy oraz legalności ich zatrudnienia. Główny Inspektor Pracy zapoznał się rów - nież z działalnością i zasadami funkcjonowania placó- wek SG w Sępopolu i Bezledach, które realizują kontrole legalności zatrudnienia cudzoziemców. Z kolei w październiku 2025 r. na terenie województwa lubuskiego odbyło się szkolenie pn. „Kontrola legalności zatrudnienia cudzoziemców – bieżące problemy i tren - dy”, zorganizowane przez Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy we Wrocławiu i Okręgowy Inspektorat Pra - cy w Zielonej Górze. W szkoleniu uczestniczyli inspekto- rzy pracy i nadinspektorzy z sekcji legalności zatrudnienia wszystkich okręgowych inspektoratów pracy oraz przed - stawiciele Głównego Inspektoratu Pracy. W październiku 2025 r. w Ośrodku Szkoleń Specjalistycz - nych Straży Granicznej w Lubaniu odbyła się narada szkole- niowa Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy, której organizacja wynika z zapisów porozumienia Komendanta Głównego Straży Granicznej i Głównego Inspektora Pracy z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie zasad współdziałania Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy. Poza stronami porozumienia, w spotkaniu uczestniczy- li także przedstawiciele Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zaangażowani w obszarze dotyczącym dostępu cudzoziemców do kra - jowego rynku pracy. Ponadto, w 2025 r. zorganizowano 14 spotkań robo - czych ze Strażą Graniczną na poziomie okręgowych inspektoratów pracy. 12.1.7. Współpraca z prokuraturą i sądami W ramach porozumienia pomiędzy Głównym Inspekto- rem Pracy a Prokuratorem Krajowym inspektorzy pracy i prokuratorzy współpracowali przy ustalaniu okoliczności i przyczyn śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków przy pracy oraz prowadzeniu postępowań przygotowaw - czych wszczętych na podstawie zawiadomień inspektorów pracy o szczególnie nagannych praktykach pracodawców wyczerpujących znamiona przestępstw przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową. W ramach tej współpracy inspektorzy pracy przepro - wadzali kontrole na wniosek prokuratury, udostępniali dokumentację z kontroli, a także byli przesłuchiwani w cha - rakterze świadków w postępowaniach prowadzonych przez prokuraturę lub pod jej nadzorem. Organizowane były spotkania inspektorów pracy oraz prokuratorów, na których wymieniano się doświadczenia - mi w zakresie prowadzenia postępowania w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową i omawiano aktualne problemy związane z toczącymi się postępowaniami. Konsultowano się także w kwestiach związanych z badaniem przyczyn i ustalaniem przebiegu wypadków przy pracy. Organizowane były rów - nież, prowadzone przez prokuratorów, szkolenia dla inspek- torów pracy. Współdziałanie z przedstawicielami wymiaru sprawie - dliwości polegało głównie na udostępnianiu na wniosek sądów dokumentacji z kontroli oraz udzielaniu informacji o wynikach kontroli. Dotyczyło to najczęściej przypadków związanych z łamaniem praw pracowniczych, jak również z wydaniem dokumentacji z badania przyczyn i okoliczno - ści wypadków przy pracy. Inspektorzy pracy występowali także przed sądami w charakterze oskarżycieli publicznych SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 174 ROZDZIAŁ 12 w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika i byli przesłuchiwani w charakterze świadków na okoliczność ustaleń dokonanych w toku kontroli. Ponadto zorganizowano kilka szkoleń dla sędziów i pracowników sądów dotyczących w szczególności profilaktyki wypadkowej oraz zagadnień mobbingu i dyskryminacji. Spośród wspólnych spotkań i szkoleń inspektorów pracy oraz prokuratorów i sędziów w 2025 r. warto wyróżnić: −szkolenie dla inspektorów pracy ze wszystkich jednostek organizacyjnych PIP „Prawnokarne aspekty współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z Prokuraturą” z udziałem prokuratora Prokuratury Okręgowej w Olsztynie, zorga - nizowane przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Olszty- nie (czerwiec 2025 r.); −szkolenie zorganizowane w Prokuraturze Regionalnej w Gdańsku w ramach programu profilaktycznego „Pre - wencja zagrożeń psychospołecznych w środowisku pra- cy” (kwiecień 2025 r.); −spotkanie kierownictwa Okręgowego Inspektoratu Pracy w Olsztynie z przedstawicielami Prokuratury Okręgowej w Olsztynie, którego przedmiotem było omówienie pro - pozycji wspólnych działań i dalszej współpracy pomię- dzy Prokuraturą oraz Państwową Inspekcją Pracy (marzec 2025 r.); −spotkanie przedstawicieli Prokuratury i Państwowej Inspekcji Pracy w Prokuraturze Okręgowej w Koninie (czerwiec 2025 r.); −szkolenia dla sędziów i pracowników Sądu Rejono - wego w Siedlcach na temat profilaktyki wypadkowej oraz zagadnień dotyczących mobbingu i dyskrymina - cji przeprowadzone w kwietniu, maju i wrześniu 2025 r. przez inspektorów pracy z OIP w Warszawie Oddziału w Siedlcach. Bieżąca wymiana informacji, jak również wspólne spotka - nia i szkolenia inspektorów pracy z sędziami i prokuratorami służą wzajemnej wymianie doświadczeń oraz przyczyniają się do skuteczniejszej walki ze zjawiskiem przestępczości w zatrudnieniu. 12.2. Współpraca międzynarodowa W ramach współpracy międzynarodowej w 2025 r. dzia- łania Państwowej Inspekcji Pracy koncentrowały się, w głównej mierze, na aktualnych zjawiskach w obszarze zatrudnienia, takich jak: transgraniczna mobilność pracow - ników, delegowanie kierowców w transporcie drogowym, rozwój pracy zdalnej i platformowej, rozwój nowych tech - nologii w środowisku pracy, nowe możliwości techniczne wspierające prowadzenie kontroli (drony, kontrole zdalne). Udział kierownictwa i ekspertów PIP w międzynarodowych wydarzeniach, pracach unijnych grup roboczych i innych gremiów, umożliwiał wymianę wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk. Natomiast organizacja dwóch ważnych wydarzeń międzynarodowych w ramach prezydencji Pol - ski w Radzie UE oraz w Grupie Wyszehradzkiej ukazała urząd jako nowoczesny, bogaty w doświadczenia, sprawny i skuteczny. 12.2.1. Posiedzenie plenarne i Dzień Tematyczny SLIC w Warszawie W maju 2025 r., w ramach prezydencji RP w Radzie Unii Europejskiej, Państwowa Inspekcja Pracy zorganizowała w Warszawie 87. Posiedzenie plenarne i Dzień Tema- tyczny Komitetu SLIC. Państwowa Inspekcja Pracy jest członkiem Komitetu Wyższych Inspektorów Pracy (SLIC), który skupia przedstawicieli szczebla kierowniczego inspekcji pracy ze wszystkich 27 państw należących do UE oraz z krajów EFTA. Podczas spotkania plenarnego podsumowano bieżącą działalność Komitetu, przyjęto m.in.: roczny raport z działania SLIC za 2024 r., podręcznik dotyczący Programu wymiany inspektorów pracy, publikację na temat promowania wspól - nych standardów SLIC w szkoleniach inspektorów pracy ds. bhp, przewodnik dla inspektorów pracy dotyczący zdro - wia i bezpieczeństwa w nurkowaniu zawodowym oraz prze- wodnik dla inspektorów w zakresie czynników biologicznych. Konferencja Dnia Tematycznego, której gospoda - rzem był Główny Inspektor Pracy, poświęcona była dobrym praktykom w działalności kontrolnej inspek - cji pracy w latach 2014-2023, które zaprezentowano zarówno w formie wystąpień i prezentacji, jak również w postaci anglojęzycznej publikacji pn. Kodeks dobrych praktyk SLIC 2025 oraz strony internetowej o tej samej nazwie. Celem projektu było zebranie podstawowych zagadnień dotyczących przygotowania i organizacji, prowadzenia i monitorowania przebiegu, a także oceny efektywności działań kontrolnych i informacyjnych oraz zobrazowanie ich poprzez konkretne przykłady. Zadanie zostało zrealizowane przez Państwową Inspekcję Pracy dzięki zaangażowaniu inspekcji pracy państw członkow - skich, które podzieliły się swoimi doświadczeniami, odpo- wiadając na przekazane im uprzednio ankiety. Celem konferencji było przedstawienie największej moż - liwej różnorodności projektów przekazanych do Państwowej Inspekcji Pracy przez państwa członkowskie, z uwzględ - nieniem położenia geograficznego, wielkości kraju oraz podziału na tradycyjne i nowe czynniki szkodliwe. Ponadto wszystkie dobre praktyki krajowych inspektoratów pracy Uczestnicy 87. Posiedzenia Komitetu SLIC w Warszawie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 175 działalności dydaktycznej oraz nad problemami z pozyska- niem kandydatów na inspektorów pracy. Rozmowy potwier- dziły potrzebę wzajemnych spotkań i wymiany doświadczeń, a także zacieśniania współpracy międzynarodowej. W roku sprawozdawczym zastępca członka SLIC z ramie - nia PIP reprezentował urząd na 88. posiedzeniu Komitetu w Danii, na którym przyjęto: przewodnik do kampanii SLIC, przewodnik na temat szkoleń dla szkoleniowców, przewod - nik na temat cyfryzacji i użytkowania maszyn wykorzy- stujących sztuczną inteligencję, opinię SLIC o możliwych problemach egzekwowania przepisów bhp w odniesie - niu do artystów i pracowników sektora kultury oraz sek- tora kreatywnego. Przedmiotem dyskusji w grupach były istotne aspekty egzekwowania przepisów bhp zgodnie z art. 2 ust. 2 dyrektywy ramowej 89/391/EWG. Towarzy - szący posiedzeniu plenarnemu Dzień Tematyczny odbył się pod hasłem „Pogłębianie wiedzy na temat efektów dzia - łań pozakontrolnych z uwzględnieniem zaktualizowanego Kodeksu dobrych praktyk SLIC w działalności pozakon- trolnej inspektoratów pracy”. Eksperci Państwowej Inspekcji Pracy kontynuowali dzia- łania w stałych grupach roboczych SLIC do spraw: strategii, nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia zawodowego (EMEX), bhp pracowników mobilnych, czyn - ników biologicznych (BIOLEX), dyrektywy narzędziowej (MACHEX), chorób o długim okresie utajenia wywołanych narażeniem na substancje chemiczne, ogólnych aspektów egzekwowania prawa (GEA). Grupa Robocza GEA pracowała m.in. nad standarda - mi szkoleń dla inspektorów, stosowaniem nowych tech- nologii w działalności inspekcji pracy oraz nową strukturą strony internetowej SLIC. Grupa Robocza ds. bhp pracow - ników mobilnych zajmowała się przygotowaniem broszu- ry i plakatu powiązanych z przewodnikiem dotyczącym bhp pracowników mobilnych w sektorze budowlanym oraz formularzem IMI dotyczącym pracowników delego - wanych w kontekście wymiany informacji o wypadkach przy pracy. Grupa Robocza MACHEX podjęła się analizy wpływu transformacji energetycznej na bezpieczeństwo i higienę pracy, w szczególności w aspekcie użytkowania maszyn i urządzeń roboczych, oraz dyskutowała na temat zostały zebrane na ogólnodostępnej, anglojęzycznej stronie internetowej slicgoodpractices.eu. Zarówno Kodeks dobrych praktyk SLIC 2025, jak i strona internetowa, poza ich walorem informacyjnym, edukacyjnym i promocyjnym w ujęciu długofalowym, sta - nowiły materiał pomocniczy do dyskusji przeprowadzonych w grupach w drugiej części konferencji, których celem była identyfikacja dobrych praktyk na etapie przygotowywania, realizacji i oceny kampanii kontrolnych krajowych inspekto - ratów pracy. Wnioski i rekomendacje zebrane podczas konferencji Dnia Tematycznego w Warszawie mają wymiar ogólnoeu - ropejski i, wsparte przejrzystymi informacjami zgromadzo- nymi w publikacjach poświęconych Kodeksowi dobrych praktyk SLIC (broszura i strona internetowa), mogą sta- nowić inspirację dla wszystkich urzędów inspekcji pracy w UE w kontekście skutecznego i efektywnego projektowa - nia, wdrażania i ewaluacji strategii i kampanii kontrolnych realizowanych na rzecz bezpiecznych warunków pracy pra - cowników w całej Europie. 12.2.2. Spotkanie szefów inspekcji pracy państw Grupy Wyszehradzkiej we Wrocławiu W związku z przewodnictwem Polski w Grupie Wyszeh- radzkiej w okresie sprawozdawczym, w czerwcu 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy była gospodarzem spo - tkania szefów służb inspekcji pracy z Czech, Słowacji, Węgier i Polski. Wydarzenie odbyło się w Ośrodku Szko - lenia PIP we Wrocławiu, a jego tematem przewodnim była wymiana doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie budowania systemu szkoleń wewnętrznych w inspekcji, zarówno dla kandydatów do pracy w urzędzie, jak również dla doświadczonych inspektorów pracy w ramach szkoleń doskonalących. Spotkanie we Wrocławiu wykazało wiele podobieństw pomiędzy poszczególnymi, krajowymi systemami kształce - nia kadry inspektorskiej, zakładającymi konieczność odbycia szkoleń teoretycznych (w formule stacjonarnej i/lub zdalnej) i praktycznych, pod opieką kierowników lub mentorów, oraz uzyskania pozytywnych wyników z egzaminów końcowych. Dyskutowano również nad różnymi sposobami finansowania Spotkanie Szefów Inspekcji Pracy z krajów V4 we Wrocławiu Kodeks dobrych praktyk SLIC – strona internetowa SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 176 ROZDZIAŁ 12 technologii związanych z transformacją energetyczną, jak również sektorów gospodarki w największym stopniu dotkniętych takimi procesami. Grupa Robocza ds. Strategii przygotowała zestawienie rocznych danych statystycznych z raportów przygotowywanych przez krajowe inspekcje pracy dla SLIC. Przedstawiciel PIP uczestniczył w spotka - niu Grupy Roboczej ds. kampanii SLIC „Wypadki przy pra- cy” oraz w seminarium kończącym tę kampanię. Ponadto polska inspekcja pracy dołączyła również do nowej Grupy Roboczej SLIC do spraw kampanii azbesto - wej. Ta ogólnoeuropejska inicjatywa obejmie szkolenie dla inspektorów pracy na temat nowej dyrektywy UE i nowych wytycznych SLIC dotyczących bhp przy pracach w nara - żeniu na azbest, egzekwowanie wspomnianych przepisów poprzez prowadzenie kontroli przez inspekcje pracy państw członkowskich (w 2027 r.) oraz omówienie wyników z prze - prowadzonych kontroli. W 2025 r. w systemie wymiany informacji KSS (ang. Knowledge Sharing Site) pojawiło się 35 pytań, w tym 5 z grup roboczych Komitetu SLIC. Podobnie jak w latach ubiegłych, Państwowa Inspekcja Pracy udzielała termino - wych odpowiedzi na wszystkie pytania, pozostając jednym z najbardziej aktywnych i zaangażowanych uczestników forum. Zdecydowana większość zamieszczanych pytań dotyczyła kwestii związanych z technicznym bezpieczeń - stwem pracy. Chociaż wśród zamieszczanych pytań nie zabrakło zagadnień związanych z nowymi technologia - mi i zagrożeniami (cyfryzacja, e-mobilność czy wyzwa- nia związane z transformacją ekologiczną), najczęściej poruszano problematykę zagrożeń związanych z azbe - stem. Od lat jest to jeden z priorytetowych obszarów działa- nia europejskich inspekcji pracy. W roku sprawozdawczym urząd zamieścił w systemie 3 zapytania dotyczące: krze - mionki krystalicznej, segmentacji przedsiębiorstw w celu oceny prawdopodobieństwa wystąpienia nieprawidłowo - ści oraz przekształcania przez inspektorów pracy umów cywilnoprawnych / B2B w etat. Na ww. pytania udało się pozyskać odpowiedzi odpowiednio z 22, 17 oraz 18 państw członkowskich UE. W 2025 r. w dalszym ciągu przedstawiciele inspekcji zaangażowani byli w działania Grup Współpracy Admi- nistracyjnej ADCO. Grupa ADCO dyrektywy ds. maszyn omawiała na swoich spotkaniach przewodnik do nowego rozporządzenia w sprawie maszyn, nieprawidłowości doty - czące ręcznych laserowych urządzeń do spawania czy kontenerów z urządzeniami chłodniczymi. Na spotkaniach Grupy ADCO do spraw środków ochrony indywidualnej oma - wiano m.in. zagadnienia dotyczące środków ochrony indy- widualnej chroniących przed falami elektromagnetycznymi, instrukcji producenta i informacji dla użytkowników środków ochrony indywidualnej, antywibracyjnych rękawic roboczych oraz ochrony oczu i twarzy przed zagrożeniami biologiczny - mi. Grupa ADCO ds. urządzeń ciśnieniowych dyskutowa- ła na przykład na temat zespołów urządzeń ciśnieniowych oraz kampanii nadzoru rynku dotyczącej gaśnic sprzedawa - nych przez Internet. W roku sprawozdawczym polska inspekcja pracy współ- pracowała w szerokim zakresie z Europejskim Urzędem ds. Pracy (ELA) , m.in. w związku z członkostwem w Grupie Roboczej ds. Inspekcji, na której posiedzeniach omawiano aktualne informacje w zakresie zmian legislacyjnych i insty - tucjonalnych na szczeblu krajowym, raport statystyczny dotyczący uzgodnionych i wspólnych kontroli transgranicz - nych w 2024 r., zaktualizowane wzory dokumentów (raport pokontrolny, opis przypadku, porozumienie) oraz nowy schemat działań w ramach kontroli, możliwość zgłaszania inicjatyw przez organizacje partnerów społecznych, trwa - jące i planowane kontrole transgraniczne, działania ELA w dziedzinie transportu drogowego, raport na temat dele - gowania obywateli państw trzecich, czy tworzenie aplika- cji do bezpiecznej wymiany informacji w zakresie wspólnych i uzgodnionych kontroli transgranicznych. Natomiast pod - czas spotkania innej grupy roboczej ELA – Europejskiej Plat- formy ds. przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (UDW), przedstawiciel PIP uczestniczył w opracowaniu przyszłe - go planu pracy Platformy, a także w działaniach przygoto- wawczych do jubileuszu dziesięciolecia działalności tego gremium. Istotne było również zaangażowanie eksperta PIP w prace Podgrupy Platformy UDW ds. przygotowania kampanii informacyjnej promującej pracę zarejestrowaną, której realizacja przewidziana jest na 2026 r. Urząd prze - kazał wkład do ulotki tworzonej na potrzeby kampanii ułatwiającej różnym grupom pracowników dostęp do infor - macji i wsparcia ze strony właściwych instytucji krajowych, w tym PIP. Ponadto ekspert PIP uczestniczył w Forum ELA. Kolejnym obszarem działalności Urzędu ELA jest promowanie i wspieranie współpracy pomiędzy krajowy - mi ośrodkami szkolenia inspekcji pracy. Przedstawicielka Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy reprezen - towała urząd podczas spotkań poświęconych inicjatywom ELA dotyczącym szkoleń w zakresie mobilności pracowni - ków w UE. Dzięki wsparciu Urzędu ELA, inspektorzy PIP uczest- niczyli, jako obserwatorzy, we wspólnych kontrolach transgranicznych : w Bułgarii w sektorze budownictwa – nakierowanej na weryfikację legalności zatrudnienia pra - cujących tam cudzoziemców (co umożliwia m.in. centralny elektroniczny rejestr umów o pracę); na budowie na Łotwie w ramach tygodnia działań poświęconego zagadnie - niu wynagrodzeń; w Niemczech w sektorze transportu Wspólna kontrola w sektorze transportu drogowego w Niemczech SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 177 przedstawicieli zagranicznych placówek dyplomatycznych: Chorwacji, Iraku, Uzbekistanu i USA. Dzięki współpracy międzynarodowej oraz wymianie doświadczeń i dobrych praktyk z krajowymi inspektoratami pracy z państw członkowskich UE, Państwowa Inspekcja Pracy ma możliwość pozyskiwania informacji dotyczących różnych obszarów swojej działalności i dokonywania analizy porównawczej służącej optymalizacji metod pracy polskich inspektorów pracy i stosowanych narzędzi. Jednakże nie - jednokrotnie to rozwiązania stosowane przez polski urząd, ugruntowane ogromnym doświadczeniem i holistycznym podejściem, stanowią nieocenione źródło wiedzy dla part - nerów zagranicznych, w tym organizacji i instytucji między- narodowych, którzy coraz częściej kierują do PIP inicjatywy dotyczące wzajemnej współpracy. 12.3. Działania komunikacyjne i wizerunkowe PIP W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy rozwijała aktywność informacyjną i działania wizerunkowe. W tym celu wykorzy - stywane były wszystkie tradycyjne media, a także nowo- czesne kanały komunikacji masowej, takie jak Facebook, X, LinkedIn czy YouTube. Dzięki temu możliwe stało się dotarcie do masowego odbiorcy niezależnie od jego wieku i miejsca zamieszkania. Materiały informacyjne umożliwiły bezpośredni kontakt z dziennikarzami oraz szybkie przeka - zywanie informacji o działalności urzędu, wynikach podej- mowanych działań kontrolno-nadzorczych i kampaniach prewencyjno-promocyjnych. Działalność informacyjna Biura Informacji, działają - cego w Głównym Inspektoracie Pracy, wspierana przez profesjonalnych pracowników okręgowych inspektoratów pracy oddelegowanych do współpracy z mediami, pozwoli - ła na szerokie rozpowszechnienie rozwiązań poprawiających warunki pracy, a także budowanie pozytywnego wizerunku urzędu jako instytucji otwartej, cieszącej się wysokim zaufa - niem społecznym, doradzającej zarówno zatrudnionym, jak i pracodawcom. Przykładem jest skoordynowana akcja informacyjna w mediach, wspierająca cykl konferencji organizowanych w 2025 r. przez Państwową Inspekcję Pracy w całej Polsce o tematyce zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy. Liczne publikacje prasowe, treści publikowane w mediach społecznościowych, wywiady oraz informacje o dyżurach poradniczych rozpowszechniane za pośrednictwem lokal - nych mediów służyły promowaniu i wskazywaniu dobrych praktyk w stosowaniu obowiązujących przepisów. W 2025 r. dziennikarze najczęściej interesowali się refor- mą Państwowej Inspekcji Pracy, zainicjowaną w związku z realizacją tzw. kamieni milowych Krajowego Planu Odbu - dowy. Główny Inspektor Pracy był, w związku z tym, czę- stym gościem mediów ogólnopolskich i lokalnych. Pracom nad projektem ustawy reformującej inspekcję towarzyszyła stała kampania informacyjna prowadzona we wszystkich kanałach kontaktu z masowym odbiorcą, jakimi dysponuje Państwowa Inspekcja Pracy. Zwiększone zainteresowanie mediów reformą pozwoliło na wskazywanie i promowanie drogowego, gdzie sprawdzano formy zatrudnienia kierow - ców, wymaganą dokumentację, prawidłowość załadunku towaru i kwestie legalności pracy kierowców. Podczas wizyty studyjnej delegata PIP w litewskiej inspekcji pracy omawiano: wykorzystanie dronów jako narzę - dzia wspomagającego skuteczniejsze kontrole w miejscu pracy oraz ugruntowaną współpracę pomiędzy agencjami publicznymi na poziomie krajowym i regionalnym w ramach Centrum Oceny Ryzyka i Centrów Wspólnych Operacji, a także model współpracy na wysokim szczeblu, prowadzo - nej w Centrum Współpracy Międzyinstytucjonalnej. W ramach działalności Europejskiej Platformy ds. przeciwdziałania pracy nierejestrowanej (UDW) odbyła się wizyta studyjna delegacji Państwowej Inspekcji Pracy w Norwegii, której tematami były: centra współpra - cy międzyinstytucjonalnej norweskich służb kontrolnych i innych organów administracji, krajowe centra zwalczania przestępstw związanych z pracą, wymiana informacji pomię - dzy nimi, ogólne podejście Norweskiego Urzędu Inspekcji Pracy i praktyki operacyjne w zakresie zwalczania nielegal - nych praktyk na rynku pracy. Z kolei podczas seminarium Europejskiego Urzędu ds. Pracy , skierowanego do pracodawców niemieckich pod hasłem „Praktyka delegowania pracowników w Europie – jak delegować do Austrii, Holandii, Polski i Danii”, eksperci Państwowej inspekcji Pracy wyjaśnili obowiązujące zasady i procedury w obszarze delegowania pracowników na tery - t o r i u m R P. Ekspert inspekcji uczestniczył również w spotkaniu analitycznym platformy EMPACT (jest to sieć ana- lityków z inspektoratów pracy i policji z państw człon- kowskich UE oraz wybranych krajów sąsiadujących, działających na rzecz usprawnienia wymiany najlepszych praktyk i wzmocnienia partnerstwa), które w 2025 r. dotyczy - ło wyzysku pracowników z państw trzecich, ryzyka handlu ludźmi z perspektywy łańcuchów kontraktowania, wzorców rekrutacji, wyzysku pracowników sezonowych, a także roz - wiązywania problemu wyzysku i realizowanych projektów prewencyjnych. W roku sprawozdawczym pracownicy urzędu byli w dalszym ciągu zaangażowani w realizację programu IMI-Prove, mającego na celu poprawę funkcjonowania Systemu Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) dzięki dopracowaniu pytań we wnioskach o infor - macje dotyczące delegowania (sekcje A i B) oraz wyja- śnień do tych pytań. Ciekawą inicjatywą była też wizyta studyjna mołdaw- skich inspektorów pracy w Ośrodku Szkolenia Pań- stwowej Inspekcji Pracy w ramach projektu Rady Europy „Poprawa praw pracowniczych w Republice Mołdawii”. W programie wydarzenia ujęto zarówno prelekcje z zakresu organizacji, roli i zadań PIP, wybranych zagadnień w zakresie kontroli pracy nierejestrowanej, w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy czy działalności dydaktyczno-szkoleniowej urzędu, jak również wizyty kontrolne, w których inspektorzy pracy z Mołdawii uczestniczyli w charakterze obserwatorów. Ponadto w roku sprawozdawczym Państwowa Inspek - cja Pracy zorganizowała spotkania informacyjne dla SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 178 ROZDZIAŁ 12 dodatkowych ważnych tematów z zakresu bezpieczeństwa pracy i warunków jej świadczenia. Duży wpływ na zwiększenie liczby osób zainteresowanych przekazem medialnym Państwowej Inspekcji Pracy miała stała obecność Głównego Inspektora Pracy w materiałach tworzonych i publikowanych w mediach społecznościowych. Osobiste zaangażowanie szefa inspekcji pracy znacząco zwiększyło zasięgi oraz przyciągnęło odbiorców, wzmac - niając jednocześnie wiarygodność przekazywanych treści i budując pozytywny wizerunek Państwowej Inspekcji Pracy jako instytucji otwartej na dialog i potrzeby rynku pracy. Wszystkie materiały audio/video wykorzystywane w komunikacji zewnętrznej zostały zrealizowane przy wykorzystaniu własnych środków technicznych obsługi - wanych przez pracowników Państwowej Inspekcji Pracy. Warte podkreślenia są działania prowadzone przez Biuro Informacji i rzecznika prasowego w Głównym Inspektoracie Pracy, których celem było podniesienie rozpoznawalności Państwowej Inspekcji Pracy, zwiększenie wiedzy na temat zadań realizowanych przez urząd oraz promowanie zna - jomości prawa pracy wśród zatrudnionych i pracodawców. Działania były ukierunkowane na zwiększenie atrakcyjności i komunikatywności treści publikowanych na stronie inter - netowej urzędu pip.gov.pl, a także w pięciu platformach społecznościowych Facebook, Instagram, LinkedIn, YouTub e oraz X. Publikowane za pośrednictwem Internetu treści zosta - ły dostosowane do specyfiki poszczególnych platform i ich wymogów technicznych, a także przygotowane dla zróżnico - wanych grup użytkowników. Nowym elementem komunikacji stały się krótkie materiały wideo (tzw. rolki), których celem było przekazywanie wiedzy z zakresu prawa pracy w przy - stępnej formie. Jednym z wiodących kanałów komunikacji stał się uru - chomiony w maju 2025 r. profil Głównego Inspektora- tu Pracy na Facebooku. Dzięki regularnym publikacjom merytorycznym oraz materiałom wideo, profil osiągnął wysokie zasięgi. Publikowane na nim treści zostały wyświe - tlone ponad 5 mln razy – w sposób organiczny, bez wyko- rzystania płatnych reklam. Łączna liczba wyświetleń materiałów na wszystkich platformach urzędu wynio - sła 7,2 mln. Szczególnym zainteresowaniem we wszystkich mediach społecznościowych cieszyły się rolki z udziałem Główne- go Inspektora Pracy Marcina Staneckiego, łączące eks- percki komentarz z przystępną formą przekazu. Obecność szefa inspekcji pracy w materiałach znacząco zwiększała zasięgi i zaangażowanie odbiorców, wzmacniała wiarygod - ność treści oraz wizerunek Państwowej Inspekcji Pracy jako instytucji otwartej na nowe formy przekazu i dialog społeczny. Posty, które cieszyły się największą popularno- ścią na Facebooku, to m.in.: 1. „Pracownik wybiera, kiedy odbierze wolne za 1 listo- pada?” (rolka) – 423,8 tys. wyświetleń, 2244 reakcje, 208 udostępnień; 2. Konferencja o mobbingu (post) – 415,5 tys. wyświetleń, 481 reakcji, 160 udostępnień. Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się także rolki z udziałem Głównego Inspektora Pracy: „Urlop na żąda - nie” – 325,5 tys. wyświetleń, 2343 reakcje, 174 udostęp- nień; „Krwiodawca ma zawsze prawo do 2 dni wolnego?” – 267,9 tys. wyświetleń, 1739 reakcji, 217 udostępnień oraz „35 dni urlopu wypoczynkowego?” – 218,8 tys. wyświetleń, 1000 reakcji, 80 udostępnień. W 2025 r. wyraźnie wzrosło także zainteresowanie aktu - alnościami zamieszczanymi na stronie internetowej Pań- stwowej Inspekcji Pracy. Publikacje prezentowały działania i inicjatywy urzędu, a także wyjaśniały zmiany w przepisach i ich praktyczne znaczenie. Zanotowaliśmy przeszło 220 tys. wyświetleń tych treści, z którymi zapoznało się ponad 120 tys. unikalnych użytkowników korzystających ze strony urzędu. W porównaniu do 2024 r. oznacza to wzrost o 83,2% w liczbie wyświetleń oraz o 146,6%, jeśli chodzi o liczbę użytkowników odwiedzających stronę pip.gov.pl. Największym zainteresowaniem cieszyły się artykuły dotyczące aktualnych zmian w przepisach oraz zagad - nień praktycznych. Najczęściej czytanymi tekstami były: 1. „Jakie uprawnienia ma pracownik – członek komisji wyborczej?” (24 318 wyświetleń, 18 905 użytkowników); 2. „Wigilia po raz pierwszy wolna od pracy. Ale nie dla wszystkich” (21 654 wyświetlenia, 17 728 użytkowników). Wśród najczęściej wybieranych znalazły się również artykuły o zasiłkach po stracie ciąży (8553 wyświetlenia, 5702 użytkowników), zatrudnianiu cudzoziemców i sank - cjach za naruszenia prawa pracy (7154 wyświetlenia, 4685 użytkowników) oraz wyjaśnienie zasad wypłaty dodatkowe - go wynagrodzenia rocznego „trzynastki” (3788 wyświetleń, 3197 użytkowników). Wzrostowi zainteresowania stroną internetową urzędu sprzyjała lepsza ekspozycja treści publikowanych na stronie głównej oraz zwiększona liczba wejść bezpośrednio z wyszu - kiwarek internetowych, jak również odniesienia do tych publi- kacji z mediów społecznościowych urzędu. Konkurs dla dziennikarzy i influencerów – Salus Publica W 2025 r. Główny Inspektor Pracy wręczył nagrody dla dziennikarzy i influencerów w kolejnej edycji konkursu Salus Publica, zapoczątkowanego w 1989 r. Nagrody przyznane zostały przedstawicielom mediów popularyzu - jących problematykę prawa pracy i bezpieczeństwa pracy. W 2025 r. statuetki Salus Publica odebrali: −Magdalena Bukowiecka – „Gazeta Olsztyńska”, −Mateusz Jussis – podcast „Prawo po pracy”, −Karolina Kropiwiec – Polska Agencja Prasowa, −Jolanta Ojczyk – Busines Insider, −Elżbieta Samsel-Czerniawska – Radio Zachód, −Magdalena Sitek – Radio Kielce. 12.4. Działalność Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu utrzymał w 2025 r. kluczową rolę w obszarze przygotowania, doskonalenia i wspierania SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 12 179 kadr inspekcji – nie tylko przyszłych inspektorów, lecz tak- że doświadczonych pracowników, realizujących zadania kontrolne i prewencyjne w całej Polsce. W Ośrodku pro - jektowane są programy szkoleń, a doświadczenia z prak- tyki kontrolnej łączone są z wiedzą ekspercką i dorobkiem naukowym. Tym samym wrocławska jednostka nie tylko przekazuje wiedzę, lecz także aktywnie ją współtworzy, współpracując z organizacjami naukowymi, uczelniami oraz partnerami społecznymi, co widać choćby w licznych konfe - rencjach i seminariach organizowanych każdego roku. Nie można pominąć również znaczenia Ośrodka dla spój - ności i wysokiej jakości działań Państwowej Inspekcji Pracy w skali kraju. Jako jednostka odpowiedzialna za przygoto - wanie zawodowe inspektorów pracy, Ośrodek zapewnia jednolite standardy wiedzy i umiejętności, co przekłada się na efektywność i wiarygodność działań kontrolnych. Cen - tralizacja procesu szkoleniowego gwarantuje, że wszystkie osoby rozpoczynające pracę w inspekcji pracy przechodzą przez ten sam rygorystyczny proces przygotowawczy, a póź - niejszy udział w szkoleniach doskonalących, umożliwia stałe aktualizowanie wiedzy i kompetencji, zgodnie ze zmieniają - cymi się przepisami i warunkami pracy. Rok 2025 był dla Ośrodka okresem intensywnej aktyw - ności, obejmującej zarówno działania szkoleniowe, jak i szeroko rozumianą współpracę instytucjonalną. W ciągu dwunastu miesięcy zrealizowano 163 wydarzenia, w któ- rych uczestniczyło łącznie 6547 osób. Najważniejszym obszarem działalności pozostawało przygotowanie zawodo - we inspektorów pracy. W Ośrodku odbywały się wszystkie kluczowe etapy aplikacji inspektorskiej dla kolejnych rocz- ników – od zajęć teoretycznych, przez egzaminy wewnętrz- ne, aż po egzaminy państwowe. W 2025 r. proces ten objął osiem edycji, od 88. do 95., obejmując 215 uczestników przy - gotowujących się do wykonywania obowiązków kontrolnych w zakładach pracy w całym kraju. Aplikacja inspektorska pozostaje jednym z najbardziej wymagających i jednocze - śnie kluczowych elementów funkcjonowania całego syste- mu ochrony pracy, a jej realizacja we wrocławskim Ośrodku stanowi gwarancję, że nowo mianowani inspektorzy posia - dają zarówno odpowiednią wiedzę, jak i przygotowanie praktyczne. Drugim obszarem, który w 2025 r. miał szczególnie duże znaczenie, były szkolenia i narady organizowane dla pracowników Państwowej Inspekcji Pracy. W ramach Pla - nu Szkoleń Centralnych przeprowadzono 125 wydarzeń obejmujących 4545 uczestników . Szkolenia dotyczyły szerokiego spektrum zagadnień – od prawa pracy i metod kontroli, poprzez nowoczesne formy nadzoru nad warunkami pracy, aż po tematy związane z zagrożeniami psychospo - łecznymi, zrównoważonym rozwojem i wpływem transfor- macji technologicznej na środowisko pracy. Ośrodek jako centrum kompetencyjne, odpowiadał nie tylko za ich organi - zację, lecz także za rozwijanie bazy wykładowców, co od lat stanowi jeden z jego strategicznych atutów. W istotny sposób rozwijana była również współpraca z partnerami społecznymi . Jednostka przeprowadziła sześć szkoleń dedykowanych organizacjom związkowym i przedstawicielom społecznej inspekcji pracy, gromadząc merytorycznego kadr PIP. Od ponad siedmiu dekad pozo - staje on centralną jednostką edukacyjną Państwowej Inspekcji Pracy. W funkcjonowaniu urzędu Ośrodek zajmu - je miejsce szczególne – jest jednostką, która od lat stano- wi fundament profesjonalnego przygotowania kadr nadzoru nad warunkami pracy. Jego misja wykracza daleko poza klasyczne rozumienie działalności dydaktycznej. Peł - ni on równocześnie rolę centrum eksperckiego, laboratorium wymiany doświadczeń oraz instytucji kształtującej standar - dy ochrony pracy na poziomie krajowym. Jego działalność sięga 1950 roku, kiedy powołano pierwszą wyspecjalizowa - ną instytucję przygotowującą kadry nadzoru nad warunka- mi pracy w Polsce. Od tego czasu Ośrodek, mieszczący się przy ul. Mikołaja Kopernika 5 we Wrocławiu, realizując zada - nia określone w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oraz regulaminie nadawanym przez Głównego Inspektora Pracy, umacnia się jako jeden z filarów systemu kształcenia zawodowego Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z obo - wiązującymi przepisami odpowiada za szkolenie inspekto- rów pracy, doskonalenie zawodowe pracowników inspekcji, a także za upowszechnianie wiedzy o prawnej ochronie pracy i bezpieczeństwie pracy. Ośrodek wpisuje się w wie - loletnią tradycję państwowego nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy i jej technicznego bezpieczeństwa, stale rozwi - jając nowe formy i metody nauczania dostosowane do zmie- niającej się rzeczywistości gospodarczej. Patronem Ośrodka jest profesor Jan Rosner – wybitny znawca prawa pracy i zasad ochrony pracy, którego doro - bek naukowy i wkład w rozwój tej dziedziny sprawiły, że jego imię stało się symbolem wysokich standardów merytorycz - nych i dydaktycznych. W duchu tych tradycji Ośrodek nie tylko szkoli kolejne pokolenia inspektorów pracy, ale także aktywnie uczestniczy w kształtowaniu kultury bezpieczeń - stwa, rozwijaniu dialogu społecznego oraz upowszech- nianiu wiedzy o zagrożeniach zawodowych i prawie pracy. Szczególną cechą Ośrodka pozostaje połączenie tradycji i nowoczesności. Z jednej strony pozostaje on wierny dorob - kowi patrona, z drugiej strony, dzięki stałemu dostosowy- waniu programów i metod szkolenia do nowych realiów rynku pracy, zmian technologicznych oraz przemian spo - łecznych, Ośrodek odpowiada na współczesne wyzwania. W jego misję trwale wpisana jest troska o jakość kształcenia Gmach Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 180 ROZDZIAŁ 12 260 uczestników. Spotkania te poświęcone były przede wszystkim praktycznym aspektom prawa pracy, zasa - dom działania SIP oraz metodom identyfikacji zagrożeń w miejscu pracy. Ośrodek realizował także obowiązki usta - wowe dotyczące szkolenia społecznych inspektorów pra- cy, co obejmuje zagadnienia kontroli warunków pracy, udział w zespołach powypadkowych oraz stosowanie dostępnych narzędzi prawnych, istotnych dla skutecznego nadzoru spo - łecznego nad bezpieczeństwem pracy. Na uwagę zasługuje rola Ośrodka jako instytucji reprezentującej Państwową Inspekcję Pracy w kon - taktach międzynarodowych oraz wymianie doświadczeń z zagranicznymi instytucjami nadzoru nad warunkami pracy. Spotkania te – w tym wizyty studyjne oraz udział Ośrodka w wydarzeniach międzynarodowych – sprzyjają przenikaniu najlepszych praktyk i standardów, wzmacniając jakość kra - jowego systemu ochrony pracy. Wrocławski Ośrodek, jako jednostka o ugruntowanym prestiżu, stanowi naturalne miej - sce dla organizacji tego typu wymiany, która podnosi poziom profesjonalizmu polskiej inspekcji pracy i ułatwia adaptację rozwiązań stosowanych w innych krajach. W 2025 r. przed - stawiciele Ośrodka brali udział w organizowanym przez ELA spotkaniu jednostek szkoleniowych krajowych organów będących odpowiednikiem PIP, Ośrodek zaś był gospo - darzem spotkania przedstawicieli inspekcji pracy państw Grupy Wyszehradzkiej oraz współorganizatorem wizyty delegacji Ministerstwa Pracy i Ochrony Socjalnej, Państwo - wej Inspekcji Pracy Republiki Mołdawii oraz przedstawicieli Rady Europy. Ważnym polem aktywności były również konferencje tematyczne , które wzbudziły zainteresowanie 553 uczest- ników stacjonarnych. W 2025 r. Ośrodek zorganizował takie wydarzenia jak konferencja „Czas pracy a czas wolny”, spo - tkanie poświęcone hałasowi w środowisku pracy, a także konferencje dotyczące zagrożeń psychospołecznych, ergo - nomii pracy w kontekście zmian demograficznych oraz kon- ferencję z okazji 50-lecia Kodeksu pracy. Wydarzenia te stały się forum wymiany wiedzy między przedstawicielami nauki, praktykami z różnych branż oraz pracownikami instytucji publicznych, podkreślając ekspercki charakter Ośrodka w obszarze bezpieczeństwa i prawa pracy. Wrocławski Ośrodek Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy, dzięki odpowiednio wykwalifikowanej kadrze, szero - kiej bazie dydaktycznej i długoletniej tradycji, pełni dzisiaj funkcję nowoczesnego centrum edukacji i dialogu w zakresie bezpieczeństwa pracy. Jego działalność w 2025 r. potwier - dza, że jest on nie tylko jednostką szkoleniową, lecz tak- że miejscem, w którym rozwija się wiedza o ochronie pracy, tworzy przestrzeń do współpracy różnych środowisk i gdzie wzmacnia się zdolności Państwowej Inspekcji Pra - cy do reagowania na wyzwania współczesnego rynku pra- cy. Ośrodek konsekwentnie zachowuje i rozwija swoją rolę instytucji łączącej tradycję z nowoczesnością – co wpisu - je się zarówno w oczekiwania ustawodawcy, jak i realne potrzeby szeroko rozumianej ochrony pracy w Polsce. Szczegółowe dane o działalności Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu zawarte zostały w części Sprawozdania Działalność PIP w ujęciu statystycznym. 13 Wnioski legislacyjne oraz opiniowanie projektów aktów prawnych Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 13 183 13. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy oraz opiniowanie projektów aktów prawnych 13.1. Wnioski legislacyjne Głównego Inspektora Pracy Główny Inspektor Pracy, realizując swoje uprawnienia określone w art. 18 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, skierował do właści - wych ministrów 16 wniosków legislacyjnych. Do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skie- rowano następujące wnioski: ●wniosek o podjęcie działań legislacyjnych mających na celu nowelizację art. 205 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) poprzez zmianę tego przepisu, polegającą na nałoże - niu na pracodawcę obowiązku udzielenia zaliczkowego urlopu wypoczynkowego w okresie ferii szkolnych na wnio - sek młodocianego oraz art. 205 § 4 Kodeksu pracy poprzez usunięcie z tego przepisu sformułowania „ucznia szkoły dla pracujących”. Obecnie art. 205 § 3 Kodeksu pracy przewi - duje, że młodocianemu uczęszczającemu do szkoły urlopu należy udzielić w okresie ferii szkolnych, natomiast mło - docianemu, który nie nabył prawa do urlopu, pracodawca może – na jego wniosek – udzielić urlopu zaliczkowo. Prak - tyka kontrolna pokazuje jednak, że pracodawcy nierzadko odmawiają udzielenia płatnego urlopu zaliczkowego w cza - sie ferii, skłaniając młodocianych do korzystania z urlopów bezpłatnych w okresie wakacyjnym. Zmiany wymaga rów - nież art. 205 § 4 Kodeksu pracy, który obecnie uzależnia obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego w okresie ferii szkolnych od statusu „ucznia szkoły dla pracujących”. Ani Kodeks pracy, ani Prawo oświatowe nie definiują tego pojęcia, co powoduje trudności interpretacyjne – także w praktyce inspektorskiej. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że rozpoczęcie ewentualnych prac dotyczących zmian przepisów w zakresie udzielania zaliczkowego urlopu wypoczynkowego młodocianym musi zostać poprzedzone dokonaniem pełnej oceny skutków wprowadzenia zmia - ny obecnych rozwiązań m.in. na sektor finansów publicz- nych, na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców oraz na rynek pracy. Ministerstwo nie wyklucza zmian w postulowanym zakresie, jednak ewentualne zmiany w tym zakresie muszą ustąpić obecnie realizowanym, priorytetowym działaniom legislacyj - nym prowadzonym w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; ●wniosek o doprecyzowanie pojęcia „przygotowa - nie do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy bez wypo- wiedzenia”. Pojęcie to zostało wprowadzone do Kodeksu pracy nowelizacją ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmia - nie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 641), jednak nie zostało zdefiniowane w sposób pozwalający na jednolite stosowanie przepisów i zapewniający realną skuteczność ochrony pracowniczej. W obecnym brzmieniu zakazy wynikające z art. 29 4 § 1, art. 177 § 1 pkt 1 oraz art. 188 1 § 7 Kodeksu pracy mogą mieć charakter iluzoryczny. Bez ustawowego doprecyzo - wania nie sposób precyzyjnie określić obowiązku powstrzy- mania się od określonych czynności i wskazać granic dopuszczalnego postępowania pracodawcy. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że wszystkie przedstawione we wniosku postulaty zosta- ną poddane szczegółowej analizie; ●wniosek o zmianę rozporządzenia Ministra Pracy i Poli- tyki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposo- bu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównaw - czych do wynagrodzenia oraz innych należności prze- widzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 2017 r. poz. 927) w związku z koniecznością określenia sposobu obliczania wynagrodzenia ustalonego w stałej miesięcznej staw - ce, za przepracowaną część miesiąca, jeżeli nieobecność pracownika w danym miesiącu wynikała z niezdolno - ści do pracy spowodowanej chorobą, jednak za okres nie- obecności pracownik nie otrzymał wynagrodzenia określonego w art. 92 Kodeksu pracy, ani zasiłku z ubez - pieczenia społecznego (z uwagi na okres wyczekiwania). Ponadto wniesiono o określenie w Kodeksie pracy terminu wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy w razie rozwiązania stosunku pracy, wprowadzenie obowiązku pisemnego potwierdzania wypłaty wynagro - dzenia za pracę „do rąk własnych” oraz zagwarantowanie pracownikom dodatku za pracę w godzinach nadliczbo - wych co najmniej w wysokości stawki godzinowej wynikają- cej z minimalnego wynagrodzenia za pracę. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że celem obecnie obowiązujących regulacji jest, aby wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy były trak - towane jako zabezpieczenie w przypadku choroby, a nie jako motywacja podjęcia zatrudnienia jedynie w celu otrzymania dodatkowych świadczeń. Okres wyczekiwania ma z zało - żenia eliminować takie przypadki. Odnośnie do określe- nia w Kodeksie pracy terminu wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, Ministerstwo wska - zało na procedowany w tym czasie projekt nowelizacji Kodeksu pracy (druk 1601), mający na celu m.in. powiąza - nie terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z terminem wypłaty wynagrodzenia u danego pracodawcy określonym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy, dodając jedno - cześnie, że w toku prac Rządowego Zespołu ds. Deregulacji, powołanego w marcu 2025 r. nie zgłaszano potrzeby zmian w zakresie wypłaty wynagrodzenia lub innych niż ekwiwa - lent za urlop świadczeń ze stosunku pracy w przypadku roz- wiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. W zakresie braku obowiązku potwierdzania przez pracowników otrzymania wynagrodzenia „do rąk własnych”, wskazano, że pracodaw - ca może uregulować tę kwestię w regulaminie pracy zgod- nie z art. 104 – 104 2 Kodeksu pracy. W kwestii wysokości dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, Ministerstwo SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 184 ROZDZIAŁ 13 poinformowało, że aktualnie trwają prace legislacyjne nad nowelizacją ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, które przewidują zmianę zakresu składnikowego minimal - nego wynagrodzenia za pracę i nieuwzględnianie dodatku funkcyjnego, innych dodatków oraz premii i nagród przy obli - czaniu wysokości wynagrodzenia pracownika. Tym samym wynagrodzenie pracownika stanowiące podstawę obliczenia dodatku co do zasady powinno odpowiadać wynagrodzeniu minimalnemu; ●wniosek o uregulowanie w Kodeksie pracy zasad zmiany rozkładów czasu pracy (przesłanki, tryb i terminy informo - wania pracowników o zmianach) oraz wprowadzenie obo- wiązku przechowywania rozkładów czasu pracy. Obecnie brak jest przepisu nakładającego na pracodawcę obowią - zek przechowywania indywidualnych rozkładów czasu pracy, co utrudnia, a niekiedy uniemożliwia weryfikację spełnienia obowiązku z art. 129 § 3 Kodeksu pracy oraz prawidłową weryfikację przestrzegania przepisów o czasie pracy w toku kontroli. Wprowadzenie określonych przepi - sami wymogów co do okresu i sposobu przechowywania rozkładów (w tym w postaci elektronicznej) pozwoli na ujed - nolicenie praktyki i zwiększy pewność dowodową po obu stronach stosunku pracy. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący zmian w ustawie z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. z 2025 r. poz. 236, z późn. zm.), mających na celu poprawę stanu przestrzegania przepisów regulujących zatrudnienie tym - czasowe oraz zapewnienie wyższego poziomu ochrony praw osób wykonujących pracę tymczasową, poprzez rezygnację z możliwości powierzania pracy tymczaso - wej na podstawie umów cywilnoprawnych. Wskazano również potrzebę szerszej interwencji wobec pozornego outsourcingu noszącego cechy pracy tymczasowej. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo wskaza - ło, że dostrzega zasadność analizy zgłoszonego postulatu nowelizacji ustawy, z zastrzeżeniem, iż każda zmiana usta - wy powinna być poprzedzona dokonaniem oceny skutków wprowadzenia takiej zmiany, w szczególności na konkuren - cyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjono- wanie przedsiębiorców oraz na rynek pracy. Z odpowiedzi wynika również, że zmiany z zakresu prawa pracy powinny być również poddane dyskusji, m.in. z partnerami społecz - nymi, tj. przedstawicielami reprezentatywnych organizacji pracodawców i związków zawodowych w Radzie Dialogu Społecznego. Z uwagi na powyższe, a także na aktualnie prowadzone w resorcie prace legislacyjne, ewentualne dzia - łania w postulowanym zakresie będą mogły zostać podjęte w najbliższym możliwym terminie; ●wniosek dotyczący nowelizacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrud - nianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913) obejmujący m.in. uchylenie odstępstwa od skróconych norm czasu pracy dla osób zatrudnionych przy pilnowa - niu, obowiązek każdorazowego ponownego wystąpienia przez właściwy organ do Państwowej Inspekcji Pracy o opinię w razie zmiany osoby niepełnosprawnej zatrudnio - nej na refundowanym stanowisku pracy oraz doprecyzowa- nie zakresu obiektów i pomieszczeń podlegających ocenie. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący uzupełnienia art. 229 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) o wyraźny obowiązek kierowania pracownika na kontrolne badania lekarskie w każdym przypadku przedstawienia orzeczenia o niepełnospraw - ności albo orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu wyższym niż dotychczasowy. Celem jest zapewnienie skuteczniejszej ochrony zdrowia pracowników z niepeł - nosprawnościami i dostosowanie warunków pracy do ich aktualnych możliwości zdrowotnych. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek dotyczący uwzględnienia czynników psychospo - łecznych w definicji środowiska pracy zawartej w rozporzą- dzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. Nr 169 poz. 1650), w celu objęcia oceną ryzyka m.in. obciążenia psychicznego, presji czasu, izolacji społecznej oraz skutków cyfryzacji i zarzą - dzania algorytmicznego. Zmiana ta odpowiada aktualnym wyzwaniom organizacyjnym i technologicznym oraz przeło - ży się na poprawę zdrowia i funkcjonowania pracowników. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo przychyliło się do postulowanej zmiany i zadeklarowało chęć podjęcia prac nad zmianą przepisów podczas najbliższej nowelizacji rozporządzenia; ●wniosek dotyczący uwzględnienia zagadnień obejmujących psychospołeczne czynniki ryzyka w ramowych programach szkoleń, stanowiących załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w spra - wie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pra- cy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1327) w części dotyczącej metod identyfikacji, analizy i oceny zagrożeń oraz oceny ryzyka związanego z zagrożeniami w środowisku pracy. W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformo - wało, że w ramach realizacji, od 2026 r., VII etapu pro- gramu wieloletniego pn. Rządowy Program Poprawy Bezpieczeństwa i Warunków Pracy, przewidziano opraco - wanie projektów nowych programów szkoleniowych dosto- sowanych do potrzeb zmieniającego się świata pracy. W związku z powyższym po opracowaniu nowych progra - mów szkoleniowych zapadnie decyzja co do wprowadze- nia ewentualnych zmian w przepisach przedmiotowego rozporządzenia. Do Ministra Finansów i Gospodarki skierowano nastę- pujący wniosek: ●wniosek o zmianę przepisów rozporządzenia Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 22 październi - ka 2018 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze żurawi wieżowych i szybkomontujących SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 13 185 (Dz.U. z 2018 r. poz. 2147), w tym przez zastąpienie pojęcia „pracodawca” pojęciem „organizator pracy”, aby jednoznacznie przypisać obowiązki bhp podmiotowi fak - tycznie organizującemu pracę, także w przypadku, gdy praca wykonywana jest na innej podstawie niż stosunek pracy, dodanie wymogu posiadania przez hakowych i sygnalistów dodatkowych uprawnień kwalifikacyjnych, wprowadzenie elektronicznej karty czasu pracy operatora i wyposażenie kabiny żurawia w urządzenia rejestrujące rzeczywisty czas pracy (na wzór tachografów stosowa - nych w transporcie drogowym). Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Rozwoju i Technologii skierowano nastę- pujące wnioski: ●wniosek o rozważenie zmian legislacyjnych porządku - jących odpowiedzialność za bezpieczeństwo i ochronę zdrowia na budowach oraz zapewniających spójność regulacji między ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. – Pra - wo budowlane (Dz.U. z 2025 r. poz. 418, z późn. zm.), ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil - ny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, z późn. zm.) oraz ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.) w szczególno - ści poprzez ujednolicenie definicji inwestora, przypisanie inwestorowi odpowiedzialności za stan bhp na budo - wach oraz wzmocnienie roli koordynatora Bezpieczeń- stwa i Ochrony Zdrowia (BIOZ) zgodnie z dyrektywą 92/57/EWG (w tym rozdzielenie funkcji koordynatora BIOZ od funkcji projektanta lub kierownika budowy, wpro - wadzenie wymogu posiadania przez koordynatora BIOZ wykształcenia kierunkowego w zakresie budownictwa). W odpowiedzi na wniosek Ministerstwo poinformowa - ło, że popiera działania mające na celu wzrost poziomu bezpieczeństwa pracy w budownictwie, jednak wskazane w rozpatrywanej petycji propozycje rodzą wątpliwości w kon - tekście specyfiki uregulowań ustawy Prawo budowlane oraz generują potencjalnie nowe obciążenia dla inwestorów. Dla - tego też aktualnie brak jest podstaw do uwzględnienia roz- patrywanej petycji w przepisach ustawy Prawo budowlane; ●wniosek dotyczący nowelizacji § 10 rozporządzenia Mini - stra Gospodarki z dnia 6 września 1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych (Dz.U. Nr 75 poz. 846 z późn. zm.), w zakresie obowiązku szkolenia pra - cowników z ratownictwa chemicznego. Obecny przepis nie określa szczegółowych zasad przeprowadzania w zakła - dzie szkolenia w zakresie ratownictwa chemicznego ani nie wskazuje jaki powinien być jego zakres i jakie kwalifikacje powinna mieć osoba przeprowadzająca takie szkolenie. Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Infrastruktury skierowano następujące wnioski: ●wniosek dotyczący dostosowania i uzupełnienia przepi- sów rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 października 1993 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w oczyszczalniach ścieków (Dz.U. Nr 96 poz. 438) do aktualnie stosowanych w gospo - darce ściekowej rozwiązań technicznych i technologicznych (m.in. systemy detekcji gazów, wentylacja, aktualizacja przestarzałych wymagań). Praktyka kontrolna potwierdza znaczący wzrost zaawansowania technicznego stosowa - nych instalacji i systemów sterowania, ale także ujawnia nowe kategorie zagrożeń, których obowiązujące przepisy nie uwzględniają. W konsekwencji wskazane jest podjęcie inicjatywy legislacyjnej ukierunkowanej na kompleksową modernizację przepisów, z uwzględnieniem nowoczesnych technologii, metod pracy oraz dostępnych na rynku syste - mów zabezpieczeń i aparatury pomiarowej. Brak odpowiedzi na wniosek; ●wniosek o nowelizację rozporządzenia Ministra Komuni- kacji oraz Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 10 lutego 1977 r. w sprawie bezpieczeń - stwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót drogowych i mostowych (Dz.U. Nr 7 poz. 30) poprzez dostosowanie poszczególnych przepisów do aktualnie stosowanych technologii wykonywania prac drogowych oraz uchylenie przepisów nieprzystających do dzisiejszych realiów lub dotyczących spraw uregulowanych innymi aktami praw - nymi. Nowelizacja rozporządzenia lub wydanie nowego rozporządzenia w tym zakresie zwiększy bezpieczeństwo i higienę pracy przy budowie, remoncie i utrzymaniu dróg oraz mostów, a także usprawni egzekwowanie przepisów. Brak odpowiedzi na wniosek. Do Ministra Zdrowia skierowano następujące wnioski: ●wniosek o zmianę przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomia - rów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 949) w odniesieniu do badań i pomiarów czynników chemicznych, poprzez doprecy - zowanie zapisów odnoszących się do typowania czyn- ników szkodliwych do badań i pomiarów, czasookresów wykonywania kolejnych badań i pomiarów, warunków, w których możliwe jest odstąpienie od badań i pomiarów, zmianę okresu przechowywania przez pracodawcę wyni - ków badań i pomiarów czynników szkodliwych, dodanie załącznika określającego wykaz pracowników zatrudnio - nych w warunkach przekroczenia wartości dopuszczal- nych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. W odpowiedzi Ministerstwo poinformowało o przekazaniu wniosku do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecz - nej, celem uzyskania opinii w przedmiotowej sprawie. Opinia MRPiPS w ślad za opinią CIOP-PIB potwierdziła zasadność wszystkich postulatów zawartych we wniosku legislacyjnym; ●wniosek o podjęcie prac legislacyjnych w zakresie zmia - ny rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 19 czerwca 1996 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy przygotowywaniu, podawaniu i prze - chowywaniu leków cytostatycznych w zakładach opie- ki zdrowotnej (Dz.U. Nr 80 poz. 376, z późn. zm.), mających na celu rozszerzenie ochrony na wszystkie SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 186 ROZDZIAŁ 13 osoby pracujące w narażeniu na substancje czynne leków cytostatycznych, a także dostosowanie przepisów rozpo - rządzenia do obecnej wiedzy naukowej, technicznej oraz praktyki. Brak odpowiedzi na wniosek. 13.2. Opiniowanie projektów aktów prawnych W 2025 r. zaopiniowano ogółem 60 projektów aktów prawnych , tj.: ●34 ustawy (m.in. projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym fundu - szu świadczeń socjalnych, projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, projekt ustawy o wzmocnieniu stosowa - nia prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości, projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy oby - watelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na tery- torium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, projekt ustawy o nadzorze nad spełnianiem wymagań dotyczą - cych produktów); ● 24 rozporządzenia, w tym: 911 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (m.in. rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higie - ny pracy, rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej); 96 Ministra Finansów i Gospodarki; 91 Ministra Rozwoju i Technologii; 91 Ministra Zdrowia; 95 Rady Ministrów; ● 2 inne. 14 Podsumowanie i priorytety na rok 2026 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 189 14. Podsumowanie i priorytety na rok 2026 Rok 2025 był dla Państwowej Inspekcji Pracy okresem intensywnych działań nadzorczych, ewolucji metod kontrol - nych oraz pogłębienia systemowej współpracy z partnerami społecznymi i instytucjonalnymi. W obliczu dynamicznych przemian gospodarczych, zwiększonego udziału cudzo - ziemców w krajowym rynku pracy oraz postępującej auto- matyzacji i robotyzacji procesów wytwórczych, inspekcja stanęła przed wyzwaniem jednoczesnego reagowa - nia na doraźne zagrożenia oraz wzmacniania fundamentów kultury bezpieczeństwa. Analiza wyników kontroli, szczegó - łowe badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz efekty szeroko zakrojonych działań prewencyjnych pro - wadzonych w 2025 r. jednoznacznie potwierdzają, że Pań- stwowa Inspekcja Pracy skutecznie realizowała swoją misję, koncentrując uwagę na sektorach o najwyższym poziomie ryzyka zawodowego, a jednocześnie rozwijając innowacyj - ne narzędzia służące trwałej poprawie standardów ochrony zdrowia i życia pracujących. Skuteczność w badaniu wypadków przy pracy jako fundament prewencji Jednym z kluczowych i najbardziej wymagających obsza- rów działalności inspekcji w 2025 r. pozostawało badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Inspekto - rzy pracy zbadali w tym okresie przyczyny 1918 wypad- ków zgłoszonych do urzędu, w których poszkodowanych zostało łącznie 2140 osób. Tragiczny bilans tych zdarzeń obejmuje 649 osób, które doznały ciężkich obrażeń cia - ła oraz 203 osoby, które w wyniku wypadków poniosły śmierć. Te dane są alarmujące i rzetelna analiza każdego z tych zdarzeń pozwoliła na sformułowanie precyzyjnych wniosków dotyczących systemowych niedomagań w orga - nizacji pracy. Poszkodowani, którzy ponieśli śmierć lub doznali ciężkiego urazu w badanych w latach 2023-2025 wypadkach, stanowili średnio 40% ogółu poszkodowa - nych, co wskazuje na utrzymującą się znaczną liczbę zda- rzeń wypadkowych o najcięższych skutkach w sektorach objętych nadzorem. Szczególną uwagę w procesie analitycznym skiero- wano na strukturę demograficzną poszkodowanych oraz ich doświadczenie zawodowe. Największą grupę ofiar wypadków stanowiły osoby w wieku od 30 do 49 lat, a więc pracownicy znajdujący się w pełni aktywności zawodowej, stanowiący o sile nabywczej i potencjale polskiej gospodarki. Równocześnie niezwykle istotnym sygnałem dla działań prewencyjnych pozostaje wysoki odsetek poszkodowanych o stażu pracy nieprzekracza- jącym jednego roku. Potwierdza to diagnozę, że w wie- lu przedsiębiorstwach proces adaptacji zawodowej oraz instruktaż stanowiskowy są realizowane w sposób powierzchowny, niezapewniający nowo zatrudnionym pracownikom wystarczającej wiedzy o zagrożeniach. Sukcesem inspekcji w tym zakresie było nie tylko wska- zanie winnych, lecz także wypracowanie konkretnych zaleceń profilaktycznych, które po wdrożeniu przez pracodawców pozwoliły na zabezpieczenie pozosta- łych członków załóg przed powtórzeniem się podobnych scenariuszy. Strategiczne podejście do przemysłu – Program „Wizja Zero” W ramach realizacji strategii Unii Europejskiej dotyczą- cej bezpieczeństwa i higieny pracy, Państwowa Inspek- cja Pracy w 2025 r. kontynuowała priorytetowy program „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero”. W pierwszym pełnym roku realizacji przedsięwzięcia przeprowadzono 771 kontroli w 765 podmiotach gospodarczych, w których świadczy - ło pracę łącznie 107 tys. osób. Działania te koncentrowa- ły się na kompleksowej weryfikacji stanu technicznego maszyn, urządzeń oraz instalacji energetycznych. Najwyż - szy poziom naruszeń stwarzających bezpośrednie zagro- żenie dla życia pracowników zidentyfikowano w obszarze eksploatacji maszyn. Nieprawidłowości dotyczące braku lub niesprawności osłon i urządzeń ochronnych wystąpiły w 61% kontrolowanych zakładów, a uchybienia w elemen - tach sterowniczych bezpośrednio wpływających na bezpie- czeństwo stwierdzono w 31% jednostek. Kluczowym elementem skuteczności inspekcji w tym obszarze było stosowanie decyzji z rygorem natychmia- stowej wykonalności. W sytuacjach, gdzie stan tech- niczny maszyn lub brak zabezpieczeń stwarzał realne i bezpośrednie ryzyko ciężkiego urazu bądź śmierci, inspektorzy nie ograniczali się do zaleceń terminowych, lecz wydawali nakazy natychmiastowego wstrzyma- nia eksploatacji. Te zdecydowane kroki prawne pełni- ły rolę „bezpiecznika”, fizycznie usuwając zagrożenie, które w każdej chwili mogło sprowokować tragedię. Eliminacja rażących zaniedbań technicznych, takich jak celowe blokowanie wyłączników bezpieczeństwa czy demontaż kurtyn świetlnych, była możliwa dzięki bezkompromisowemu egzekwowaniu prawa, co ura- towało zdrowie i życie wielu pracowników, szczególnie w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw. Ponad- to, w 43% zakładów ujawniono błędy w oznakowaniu miejsc niebezpiecznych, co stało się impulsem do wdro- żenia systemowych rozwiązań w zakresie logistyki wewnątrzzakładowej. Integralnym dopełnieniem prowadzonych kontroli sta- ły się działania prewencyjno-edukacyjne realizowane pod hasłem „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie”. Ich celem jest wsparcie pracodawców w skutecznym zapobieganiu wypadkom, ze szczególnym uwzględnie- niem zdarzeń o charakterze powtarzalnym. Ponieważ analiza sektorowa od lat wskazuje ten obszar jako gene- rujący znaczną liczbę wypadków ogółem i wypadków ciężkich, aktywność inspektorów poszerzono o popu- laryzację standardów odpowiedzialnego zarządzania bezpieczeństwem. W ramach tej trzyletniej kampanii, Państwowa Inspek- cja Pracy dąży do zwiększenia świadomości zagrożeń oraz zainicjowania wymiernych zmian w przedsiębior- stwach. Kluczowe znaczenie ma tutaj transfer wiedzy: SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 190 ROZDZIAŁ 14 pracodawcy i pracownicy są informowani o wnioskach płynących z postępowań powypadkowych oraz analiz przyczyn i okoliczności realnych zdarzeń. Poprzez wielokierunkowe działania medialne oraz udział w programie „Prewencja wypadkowa”, którego filarem są specjalistyczne szkolenia, inspekcja inspiru- je osoby decyzyjne do wyjścia poza schemat napraw doraźnych. Działania te mają na celu budowanie bez- piecznego środowiska pracy, w którym eliminacja ryzyk staje się trwałym elementem kultury organizacyjnej, a nie tylko reakcją na wydane nakazy. Budownictwo pod szczególnym nadzorem – nowa formuła kontroli Sektor budowlany w 2025 r. pozostawał obszarem najbar- dziej intensywnej aktywności Państwowej Inspekcji Pracy. Przyjmując nowe założenia wynikające z wieloletnich ana - liz, Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła 7854 kon- trole robót budowlanych u 6431 pracodawców, obejmując bezpośrednim nadzorem niemal 40 tys. osób. Kluczowym osiągnięciem było przekroczenie założonych planów ilo - ściowych – skontrolowano 1243 place budowy w ramach kontroli kompleksowych i specjalistycznych, wobec pla - nowanych 1000 lokalizacji. Innowacją o strategicznym znaczeniu było wprowadzenie kontroli specjalistycz - nych na wstępnym etapie realizacji inwestycji. Pozwoli- ły one na wykrycie błędów w planach bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ) oraz w organizacji placów budów jeszcze przed wystąpieniem realnych zagrożeń podczas prac wysokiego ryzyka. Szczególne znaczenie w codziennej praktyce inspektorskiej na budowach miały decyzje ustne. Instrument ten okazał się niezwykle skuteczny w walce z powszechnym lekceważeniem procedur bezpieczeń- stwa. Inspektorzy wielokrotnie odnotowywali przypadki, w których pracodawcy dysponowali odpowiednimi środ- kami ochrony zbiorowej lub indywidualnej, takimi jak balustrady, siatki ochronne czy szelki bezpieczeństwa, jednak z nich nie korzystali. Często niezbędny sprzęt znajdował się na terenie placu budowy, lecz pozostawał niezamontowany lub niewydany pracownikom do czasu pojawienia się kontroli. Dopiero stanowcza interwencja inspektora i wydanie decyzji ustnej wymuszały natych- miastową zmianę postawy i aktywowanie dostępnych zasobów. Pokazuje to, że skuteczny nadzór Państwo- wej Inspekcji Pracy jest niezbędnym katalizatorem bezpieczeństwa, zmieniającym potencjalnie dostępne środki w realną ochronę życia. W ramach kontroli kom- pleksowych wydano ponad 25 tys. decyzji nakazowych, z czego aż 20 tys. dotyczyło eliminacji bezpośrednich zagrożeń życia i zdrowia. Walka z czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy W 2025 r. Państwowa Inspekcja Pracy potraktowa- ła priorytetowo ograniczanie zagrożeń wynikających z występowania w środowisku pracy czynników fizycznych, w tym w szczególności hałasu. 278 kontroli w zakładach przetwórstwa przemysłowego ujawniło, że naruszenia prze - pisów dotyczących ochrony przed hałasem mają charakter powszechny i występują w ponad 75% skontrolowanych podmiotów. Najpoważniejszym problemem pozostaje for - malne, a nie merytoryczne traktowanie oceny ryzyka zawo- dowego – w co trzecim zakładzie zagrożenia związane z hałasem nie zostały w tej ocenie właściwie uwzględnio - ne, co uniemożliwiało dobór skutecznych środków ochrony. Sukcesem inspekcji było wymuszenie na pracodawcach przeprowadzenia rzetelnych pomiarów oraz opracowanie realnych programów działań organizacyjno-technicznych w 36% przypadków, gdzie wcześniej takie działania były pomijane. W obszarze czynników chemicznych i biologicz- nych działania kontrolne pozwoliły na zidentyfikowanie branż, w których ekspozycja pracowników na substan- cje kancerogenne i mutagenne wymaga natychmia- stowej interwencji. Inspektorzy pracy koncentrowali się na weryfikacji kart charakterystyki substancji oraz zapewnieniu odpowiedniej wentylacji stanowiskowej. Dzięki nakazom z rygorem natychmiastowej wykonal- ności, w wielu zakładach przerwano pracę w warun- kach przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymuszając wprowadzenie nowoczesnych systemów hermetyzacji procesów technologicznych. Bezpośrednio przełożyło się to na usunięcie zagrożeń chemicznych, które w przypadku długotrwałej eks- pozycji prowadzą do nieodwracalnej utraty zdrowia. Działania te były wspierane poradnictwem w zakresie przepisów dotyczących nadzoru rynku maszyn i środ- ków ochrony indywidualnej. Priorytety strategiczne na rok 2026 Wyciągając wnioski z działań prowadzonych w 2025 r., Państwowa Inspekcja Pracy wyznaczyła ambitne prioryte - ty na rok 2026, które są naturalną kontynuacją skutecz- nych strategii przy jednoczesnym uwzględnieniu nowych wyzwań. Centralnym punktem pozostanie drugi rok reali - zacji programu „Wizja Zero” w przemyśle, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa przy obsłudze maszyn i urządzeń technicznych. Inspekcja planuje jeszcze szer - sze wykorzystanie instrumentu decyzji o natychmiastowej wykonalności wobec podmiotów rażąco lekceważących zasady bezpieczeństwa technicznego, traktując to jako naj - skuteczniejszą formę profilaktyki wypadkowej. W sektorze budowlanym priorytetem na 2026 rok będzie upowszechnienie formuły kontroli specjalistycznych na eta - pie przygotowania inwestycji, aby eliminować zagrożenia u samego źródła. Jednocześnie kontynuowana będzie strategia błyskawicznych interwencji na małych budowach, gdzie decyzje ustne będą kluczowym narzędziem wymu - szania na pracodawcach stosowania środków ochrony, którymi dysponują. Inspekcja postawi na demaskowanie pozornych działań bhp i egzekwowanie realnej ochrony na każdym stanowisku pracy. Równocześnie wzmocniony zostanie nadzór nad dynamicznie zmieniającymi się zagro - żeniami na placach budowy, w tym nad pracami prowadzo- nymi w sąsiedztwie linii energetycznych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 191 Nowym wyzwaniem na 2026 r. będzie intensyfikacja nadzoru nad pracą w warunkach narażenia na ekstremal- ne czynniki klimatyczne, co jest odpowiedzią na coraz częstsze fale upałów. Inspekcja planuje opracowanie wytycznych dla pracodawców, dotyczących organiza- cji pracy w mikroklimacie gorącym oraz weryfikację zapewnienia pracownikom odpowiedniej ilości napojów i przerw regeneracyjnych. W zakresie higieny pracy priorytetem stanie się również problematyka czynników rakotwórczych w procesach spawania i obróbki termicz- nej, gdzie planowane są skoordynowane działania kon- trolne we współpracy z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Rok 2026 będzie również czasem dalszej cyfryzacji procesów kontrolnych oraz rozwoju e-porad- nictwa, przy jednoczesnym zachowaniu bezkompromi- sowości w eliminowaniu zagrożeń bezpośrednich. Podsumowując, działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r. stworzyły solidny fundament dla dalszej poprawy kultury bezpieczeństwa w Polsce. Skuteczne połączenie rygorystycznego nadzoru, opartego na natychmiasto- wej wykonalności decyzji, z długofalowymi działaniami prewencyjnymi pozwoliło na realne ograniczenie liczby wypadków i poprawę warunków pracy tysięcy osób. Prio- rytety na rok 2026 pozwolą inspekcji na jeszcze skutecz- niejsze pełnienie roli gwaranta ochrony życia ludzkiego, pokazując, że interwencja inspektora jest często ostat- nią barierą chroniącą pracownika przed tragicznym wypadkiem. W obszarze prawnej ochrony pracy najczęściej naru- szanymi przepisami pozostają te dotyczące czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń ze sto- sunku pracy. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2025 r. potwierdzają, że obszary te wymagają dalszego, sys- tematycznego nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy – zarówno ze względu na skalę naruszeń, jak i ich bez- pośredni wpływ na sytuację pracowników. W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pra- cy koncentrowała się również na weryfikacji prawidło- wości zawierania umów cywilnoprawnych (szczególnie w warunkach wskazujących na istnienie stosunku pracy) oraz na przestrzeganiu przepisów o minimalnej staw- ce godzinowej. Inspektorzy pracy kontrolowali ponadto respektowanie przepisów dotyczących pracy zdalnej, uprawnień pracowniczych związanych z rodzicielstwem, wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci do ukończenia 16. roku życia, oraz eme- rytur pomostowych. Analizie poddano także zagadnie- nia mobbingu, dyskryminacji i nierównego traktowania, w szczególności w ramach badania skarg i wniosków kierowanych do Państwowej Inspekcji Pracy. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynę- ło 51,4 tys. skarg, w których skarżący wskazali prawie 87,9 tys. problemów. Kontrole zainicjowane skargami stanowiły blisko 40% ogółu kontroli. Struktura przed- miotowa skarg pozostaje zbliżona do lat ubiegłych – najczęściej zgłaszano nieprawidłowości dotyczące wypłaty wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pieniężnych, stosunku pracy, czasu pracy, przygotowa- nia do pracy oraz legalności zatrudnienia i innej pra- cy zarobkowej. W wyniku kontroli przeprowadzonych w następstwie skarg inspektorzy pracy wyegzekwowali ponad 78 mln zł należnych wynagrodzeń i innych świad- czeń pieniężnych na rzecz 21 tys. osób. W obszarze wynagrodzeń i innych świadczeń ze sto- sunku pracy odsetek kontroli, w których stwierdzono naruszenia przepisów Kodeksu pracy regulujących kwe- stie płacowe, utrzymuje się na wysokim poziomie. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 14,3 tys. takich kontroli w ponad 13,1 tys. podmiotów. Największy odsetek nieprawidłowości w odniesieniu do całkowitej liczby kontroli, dotyczył niewypłacenia ekwiwalentu pie- niężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, bra- ku rekompensaty za pracę w godzinach nadliczbowych oraz nieterminowej wypłaty wynagrodzenia za pracę. Rzadziej odnotowano naruszenia związane z wypłatą dodatku za pracę w porze nocnej, wynagrodzenia w pra- widłowej wysokości, wynagrodzenia za urlop wypoczyn- kowy oraz wynagrodzenia w wysokości co najmniej równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. W związ- ku ze stwierdzonymi naruszeniami inspektorzy pracy wydali 6,0 tys. decyzji nakazujących wypłatę wynagro- dzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy na łączną kwotę 218,8 mln zł dla 39,0 tys. pracowników. W zakresie przestrzegania przepisów o czasie pracy kontrole wykazały, podobnie jak w latach poprzednich, utrzymywanie się licznych nieprawidłowości w orga- nizacji i rozliczaniu czasu pracy. W 2025 r. przepro- wadzono 17 805 kontroli w tym zakresie, a naruszenia stwierdzono u 9155 pracodawców. W ramach kontroli kompleksowych najwięcej nieprawidłowości dotyczyło prowadzenia ewidencji czasu pracy, ustalania rozkła- dów czasu pracy, zapewnienia dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodnio- wego tygodnia pracy oraz informowania pracowników o obowiązujących ich rozkładach czasu pracy. Istotną grupę uchybień stanowiły również naruszenia dotyczące nieprzestrzegania doby pracowniczej (czyli zatrudniania pracownika dwa razy w tej samej dobie), zapewnienia odpoczynku dobowego i tygodniowego, rekompensaty pracy w niedziele i święta, zapewnienia niedzieli wol- nej od pracy co najmniej raz na cztery tygodnie, a tak- że przestrzegania przepisów o pracy w porze nocnej oraz limitów pracy nadliczbowej. Skala i charakter tych naruszeń wskazują, że w części zakładów pracy nie- prawidłowości w obszarze czasu pracy wynikają nie tylko z jednostkowych błędów, lecz także z utrwalonych modeli organizacji pracy. Kontrole prawidłowości zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych pozostawały jednym z istot- nych obszarów działalności Państwowej Inspekcji Pra- cy. W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili w tym zakresie 8492 kontrole, podczas których zweryfikowano 48 675 umów cywilnoprawnych. Zakwestionowano spo- śród nich 2119, tj. 4,3% umów objętych kontrolą. Najwię- cej przypadków zastępowania stosunku pracy umowami SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 192 ROZDZIAŁ 14 cywilnoprawnymi stwierdzono w handlu i naprawach, usługach administrowania oraz przetwórstwie prze- mysłowym. Przyczyny tych naruszeń pozostają zbliżo- ne do obserwowanych w poprzednich latach i wynikają zarówno z niewystarczającej znajomości przepisów, jak i z dążenia do redukcji kosztów zatrudnienia. W zakresie minimalnej stawki godzinowej nieprawi- dłowości stwierdzono w trakcie 3985 kontroli. Dotyczyły one również 3985 osób, a łączna kwota zaległych należ- ności wyniosła ponad 8,4 mln zł. Wskazuje to na potrze- bę dalszego monitorowania podmiotów korzystających z pracy osób wykonujących zlecenia lub świadczących usługi, zwłaszcza w branżach, w których skala tego rodzaju naruszeń pozostaje największa. W zakresie wydawania zezwoleń na wykonywa- nie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzie- ci do ukończenia 16. roku życia w 2025 r. wydano 2628 zezwoleń. Wnioski dotyczyły przede wszystkim działal- ności artystycznej i reklamowej. Przed wydaniem decy- zji inspektorzy pracy weryfikowali spełnienie wymagań formalnoprawnych oraz – w uzasadnionych przypad- kach – warunki, w jakich dzieci miały świadczyć pracę. Sprawdzono w szczególności zapewnienie im bezpie- czeństwa, opieki oraz odpowiednich warunków socjal- nych i higieniczno-sanitarnych. Kontrole przeprowadzone w 2025 r. wskazują, że stan przestrzegania przepisów z zakresu prawnej ochrony pracy w kluczowych obszarach nie odbiega zasadni- czo od tendencji obserwowanych w poprzednich latach. Wciąż najistotniejsze są naruszenia dotyczące wyna- grodzeń, czasu pracy oraz prawidłowości stosowania cywilnoprawnych podstaw zatrudnienia. Z tego względu działania Państwowej Inspekcji Pracy w 2026 r. powinny koncentrować się przede wszystkim na tych zagadnie- niach, przy jednoczesnej kontynuacji u badania skarg i wniosków oraz działań prewencyjno-informacyjnych. Priorytetem na 2026 r. będzie również przygotowa- nie Państwowej Inspekcji Pracy do stosowania nowych instrumentów prawnych mających na celu skuteczniej - sze egzekwowanie przepisów prawa pracy – w tym w obszarze przeciwdziałania pozornemu zatrudnieniu cywilnoprawnemu . Istotne pozostanie także monito- rowanie zagadnień, których znaczenie może wzrastać wraz ze zmianami legislacyjnymi i społecznymi. Doty- czy to w szczególności: transparentności wynagrodzeń, równego traktowania, przeciwdziałania mobbingowi, pracy zdalnej oraz ochrony pracowników korzystających z uprawnień rodzicielskich. W 2025 r. nastąpiły istotne zmiany przepisów mają- cych wpływ na postępowania kontrolne realizowane przez inspektorów pracy w obszarze legalności zatrud- nienia. Uchylona została ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a w życie weszły ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia regulująca m.in. prowa- dzenie usług agencji zatrudnienia oraz ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powie- rzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypo- spolitej Polskiej. Kontrole prowadzone przez Państwową Inspekcję Pracy z zakresu legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich wskazują, że zjawisko nielegalnego zatrudniania i nielegalnego wykonywania innej pracy zarobkowej nadal stanowi istotny problem społeczno-ekonomiczny . Wyniki kontroli pokazują jed- nak, że skala ujawnianych nieprawidłowości sukcesyw- nie zmniejsza się. W ostatnim roku sprawozdawczym (w ujęciu trzyletnim) stwierdzono najniższy odsetek osób nielegalnie zatrudnionych lub nielegalnie wykonu- jących inną pracę zarobkową. Dotychczasowe ustalenia wskazują jednak, że pod- mioty kontrolowane nieprzerwanie stosują niedozwolo- ne praktyki, które mają na celu obchodzenie przepisów z zakresu legalności zatrudnienia. Głównymi przyczy- nami takich działań są przede wszystkim wysokie kosz- ty pracy i prowadzenia działalności gospodarczej oraz chęć minimalizacji tych kosztów. Powyższe przekłada się na większą konkurencyjność takich podmiotów kosz- tem podmiotów działających legalnie. W obszarze legalności zatrudnienia i innej pra- cy zarobkowej obywateli polskich zmianie uległa m.in. definicja nielegalnego zatrudnienia i nielegalnej innej pracy zarobkowej , która obecnie zawiera dwa elementy, tj. zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodza- ju zawartej umowy o pracę i jej warunków oraz niezgło- szenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do obowiązkowego ubezpieczenia społecz- nego. Mając na uwadze fakt, że wśród podmiotów powierzających pracę jest coraz większa świadomość oraz potencjalna łatwość omijania przepisów, koniecz- ne jest wprowadzenie dalszych zmian i wyeliminowanie z systemu prawnego przepisów, które sprzyjają popeł- nianiu nadużyć przez nieuczciwych przedsiębiorców. Obowiązujący obecnie 7-dniowy termin zgłoszenia pracobiorców do ubezpieczenia społecznego, a tak- że brak obowiązku zawierania umów cywilnoprawnych w celu wykonywania pracy zarobkowej w formie pisem- nej przed dopuszczeniem do pracy – jak ma to miejsce w przypadku powierzenia pracy cudzoziemcom – skut- kuje tym, że inspektorzy pracy w trakcie kontroli wciąż obserwują naruszenia przepisów w tym zakresie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że niskie kary i brak ich uzależnienia od liczby osób nielegalnie świadczących pracę – jak to ma miejsce w przypadku cudzoziemców – nie pełnią funkcji odstraszającej, a w konsekwencji nie przyczyniają się do zmniejszenia zjawiska pracy na czar- no. Zatem chcąc walczyć z nielegalną pracą, trzeba mieć na uwadze, że przepisy prawa nie mogą sprzyjać podmiotom, które są zainteresowane funkcjonowaniem w szarej strefie i ułatwiać im tę praktykę. Niezbędne jest podjęcie działań ukierunkowanych na nieuczciwych przedsiębiorców, które sprawią, że nielegalne zatrud - nienie przestanie się im opłacać. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 14 193 Istotnym elementem przeciwdziałania pracy nie- rejestrowanej jest usuwanie barier, jakie inspektorzy pracy spotykają w swojej pracy oraz wyposażanie ich w środki, zarówno prawne, jak i techniczne będą- ce realną pomocą w walce z nielegalnym zatrudnie- niem i nielegalną inną pracą zarobkową. Inspektorzy pracy powinni dysponować wyposażeniem umożli- wiającym im natychmiastową (online) weryfikację sprawdzanych w trakcie kontroli osób , w tym mieć dostęp do bazy danych ZUS w zakresie zgłosze- nia do ubezpieczeń społecznych. Kolejnym istotnym obszarem, w którym prowadzono działania kontrolne, była legalność zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzo- ziemców. Nowa ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczy- pospolitej Polskiej, której celem jest ograniczenie wystę- pujących nadużyć i usprawnienie procedur dotyczących powierzania pracy cudzoziemcom wprowadziła wiele rozwiązań, o które postulowaliśmy w ubiegłych latach. Szczególnie istotne z perspektywy inspekcji jest pod- wyższenie kwot grzywien za wykroczenia dotyczące nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców (maksymal- nie do 50 tys. zł) oraz wprowadzenie zasady wymierza- nia kary grzywny za jednego cudzoziemca w kwocie nie niższej 3 tys. zł, a także nowe przesłanki odmowy uzy- skania dokumentu legalizującego pracę w sytuacji utrudniania lub udaremniania przeprowadzenia kontroli przez podmiot powierzający pracę cudzoziemcom. Wyniki kontroli legalności zatrudnienia cudzoziem- ców wskazują, że stan przestrzegania przepisów przez podmioty powierzające pracę cudzoziemcom jest nadal niezadowalający. W trakcie kontroli stwierdzano niepra- widłowości związane z powierzaniem pracy cudzoziem- com, np. bez żadnego dokumentu legalizującego pracę lub niezgodnie z warunkami wskazanymi w dokumen- tach legalizujących pracę cudzoziemców. Ujawniano również nowe zjawiska obchodzenia przepisów zwią- zanych z koniecznością uzyskiwania zezwoleń na pra- cę, np. zawieranie z cudzoziemcami umów na próbę bez zapewnienia im wynagrodzenia za ten okres czy też przedstawianie przez cudzoziemców fałszy- wych lub wątpliwych pod względem autentyczności zaświadczeń o posiadaniu statusu studenta studiów stacjonarnych. Na bazie doświadczeń kontrolnych z lat ubie- głych wdrożono nowe podejście do kontroli pole- gające na typowaniu do realizacji kompleksowych działań kontrolnych wybranych podmiotów o złożonej strukturze korzystających z pracy wielu cudzoziemców. W 2025 r. skontrolowano zakłady pracy, na terenie któ- rych, w tym także w ramach wielopoziomowych struk- tur podwykonawczych, wykonywali pracę cudzoziemcy. Dotyczyło to przedsiębiorstw o znaczeniu strategicznym i dużych inwestycji istotnych dla kraju czy regionu reali- zowanych w ramach współpracy wielu podmiotów. Prze- prowadzone kontrole ujawniły szereg nieprawidłowości, a ich skala w porównaniu do rutynowych kontroli była nieporównywalnie większa. Działania te będą kontynu- owane również w roku 2026. Pomimo, iż nadal najliczniejszą grupą objętych kontrolami cudzoziemców stanowili obywatele Ukra- iny, na rynku polskim coraz liczniej pojawiają się cudzo- ziemcy z państw Azji Centralnej i Środkowej, Ameryki Południowej oraz Afryki, którzy często świadczą pracę w Polsce przy braku znajomości języka polskiego oraz wiedzy z zakresu prawa. Wdrożenie systemu wymiany danych pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakła- dem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administra- cją Skarbową, pozwoli inspektorom pracy na typowanie podmiotów zatrudniających cudzoziemców, w szcze- gólności obcokrajowców z państw o podwyższonym ryzyku nielegalnej migracji, już na etapie planowania kontroli. Kontrole realizowane w agencjach zatrudnienia, w tym agencjach pracy tymczasowej oraz u pracodaw - ców użytkowników korzystających z ich usług, wymaga- ły szczególnego zaangażowania Państwowej Inspekcji Pracy w dostosowanie, a zarazem udoskonalenie metod kontroli w związku z wejściem w życie nowych przepi- sów regulujących prowadzenie usług agencji zatrudnie- nia oraz warunków dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP. W działaniach kontrolnych szczególną uwagę ukie- runkowano zatem na ocenę przestrzegania nowych obowiązków podmiotów prowadzących usługi agen- cji zatrudnienia, w szczególności związanych z usłu- gami na rzecz cudzoziemców, których praca wymaga zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy, jak również na egzekwowaniu nowych przepisów umożliwiających sankcjonowanie stosowania nieprawi- dłowego outsourcingu. Z praktyki kontrolnej wynika, że mechanizm ten dotyczy przede wszystkim cudzoziemców udostęp- nianych na podstawie umów prawa cywilnego innym podmiotom, w których praca jest wykonywana na ich rzecz i pod ich kierownictwem, pozbawiających ich w nieuprawniony sposób należytej ochrony prawnej. Niedozwolone praktyki przedsiębiorców powierzają- cych pracę cudzoziemcom w takim modelu doprowa- dziły do wprowadzenia nowych sankcji w przepisach regulujących wykonywanie pracy przez cudzoziem- ców na terenie RP, dając tym samym nowe narzędzia organom kontrolnym PIP do przeciwdziałania naduży- ciom na rynku pracy. Doświadczenia kontrolne zdobyte po wejściu w życie nowych regulacji prawnych ukazują, jednakże na potrzebę ich doprecyzowania , zarówno w odniesieniu do obywa- teli polskich i cudzoziemców, jak również na konieczność zapewnienia możliwości ich stosowania w stosunku do pod - miotów korzystających z takich usług. Ograniczenie nie- dozwolonych praktyk polegających na świadczeniu usług outsourcingu będącego pracą tymczasową i korzystaniu z tych usług wymaga zaangażowania także innych organów jak ZUS, KAS oraz zacieśnienia współpracy poprzez możli - wość prowadzenia wspólnych działań kontrolnych. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 194 ROZDZIAŁ 14 W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pracy skoncentrowała się szczególnie na ujawnianiu agencji zatrudniania działających nielegalnie , ze szczególnym uwzględnieniem zmian jakie miały miejsce w połowie roku, ograniczających prowadzenie działalności regu- lowanej do dwóch usług, tj. pośrednictwa pracy oraz pracy tymczasowej. W tym kontekście należy wska- zać, że nadal istotnym problemem pozostaje działalność podmiotów zamieszczających nieuczciwe oferty pracy i rekrutujących cudzoziemców z państw trzecich, która jest prowadzona wyłącznie w cyberprzestrzeni. Pro- ceder ten wiąże się z pobieraniem od cudzoziemców wysokich opłat, w tym za wydanie zezwolenia na pracę, jednakże narzędzia kontroli i nadzoru jakimi dysponuje nasz urząd, nie pozwalają na skuteczne prowadzenie kontroli i przeciwdziałanie tym zjawiskom . Nieprawidłowości w przestrzeganiu przepisów z zakre- su pracy tymczasowej wiążą się z niedostateczną ochroną praw osób świadczących tego rodzaju pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, za których naruszenie nie grożą sankcje. Podstawowym priorytetem urzędu w 2026 r. pozosta- je kontynuowanie monitorowania przestrzegania prawa w obszarze legalności zatrudnienia obywateli polskich oraz cudzoziemców, a także prowadzenia działalności agencji zatrudnienia pod kątem ujawniania podmiotów świadczących usługi w sposób nielegalny lub wbrew ustawowym warunkom oraz badanie powierzania i wyko- nywania pracy tymczasowej zgodnie z przepisami prawa. W ramach działalności prewencyjno-promocyjnej Państwowa Inspekcja Pracy w 2025 r. rozpoczęła realizację nowych strategii, zaplanowanych do końca 2027 r., będących odpowiedzią na unijne działania zwią- zane z zapobieganiem wypadkom przy pracy w sektorze przemysłowym „Wizja Zero” oraz ochroną pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych, muta- gennych lub reprotoksycznych (CMR), w tym przeciwdzia- łaniem negatywnym skutkom zdrowotnym związanym z ryzykiem narażenia na pył azbestu w miejscu pracy. Strategiczne znaczenie w roku sprawozdawczym mia- ły również działania towarzyszące kontrolom ogranicza- nia zagrożeń ze strony czynników CMR, w tym azbestu. Przybrały one formę działań informacyjno-edukacyj- nych pn. „Ekspozycja pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne w środo - wisku pracy”. Program skierowany był do pracodaw- ców, przedstawicieli służb bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników odpowiedzialnych za nadzór nad procesami technologicznymi oraz pracowników nara- żonych na substancje o działaniu rakotwórczym, muta- gennym i reprotoksycznym. Jego celem było wsparcie merytoryczne odbiorców poprzez szkolenia, wyposa- żenie w materiały edukacyjne oraz ekspercką pomoc inspektorów pracy, co powinno skutkować zwiększe- niem świadomości zagrożeń zdrowotnych w obliczu cho- rób nowotworowych pochodzenia zawodowego, dzięki ograniczeniu ekspozycji pracowników na niebezpieczne i szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne. W 2025 r. prowadziliśmy również działania pre- wencyjno – promocyjne, które na stałe wpisały się w naszą działalność i są bardzo dobrze odbierane przez uczestników rynku pracy. Należą do nich progra- my prewencyjne (np. „Zdobądź Dyplom PIP”) i konkursy dla najbardziej zaangażowanych pracodawców i osób wpływających na ochronę pracy w swoich zakładach (np. „Pracodawca – organizator pracy bezpiecznej”, czy „Najaktywniejszy Społeczny Inspektor Pracy”). Przepro- wadziliśmy we wszystkich kluczowych zagadnieniach dla ochrony pracy ponad dwa tysiące szkoleń, w tym dla uczniów i studentów (np. program edukacyjny „Kultura bezpieczeństwa”) i zorganizowaliśmy dziesiątki konfe- rencji upowszechniających przepisy oraz omawiających zagadnienia związane z koniecznością zapewniania bezpiecznych i zdrowych miejsc pracy. Działania prewencyjne i edukacyjne, synergicznie wspie- rające kontrole, zaplanowane zarówno w okresie trzyletnim, jak i bieżące, będą kontynuowane, ponieważ umożliwia- ją dotarcie do wielu odbiorców i aktywnie włączają pra- codawców, ich służby oraz pracowników w budowanie wysokiej kultury pracy, z poszanowaniem obowiązujących przepisów, dzięki czemu rośnie praworządność i świado- mość konieczności zarządzania bezpieczeństwem i higie- ną pracy w firmie w taki sam sposób, jak każdą inną sferą działalności przedsiębiorstw i zakładów pracy. Dodat- kowo – mając na względzie wyposażenie inspektorów pracy w nowe możliwości oddziaływania na nieprawidło- wo zawarte umowy cywilnoprawne, na 2026 rok zapla- nowaliśmy kampanię informacyjną, poświęconą prawnej ochronie pracy „Bezpieczni na etacie”. Będzie to inicjaty- wa skierowana w szczególności do młodych osób, wkra- czających na rynek pracy, a jej celem będzie pokazanie różnic między zatrudnieniem pracowniczym, a zatrudnie- niem na podstawie umów cywilnoprawnych, by osoby roz- poczynające karierę zawodową świadomie decydowały się na określone rozwiązania prawne. 15 Działalność PIP w ujęciu statystycznym Rozdział 15 Rozdział SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 197 3,4 tys. 201,6 tys. 117,0 tys. 11,3 tys. 992 odbiorców działań prewencyjnych dzieci, młodzieży i studentów przeszkolonych w ramach działań PIP rolników indywidualnych, którzy uzyskali wsparcie merytoryczne PIP pracodawców uczestniczących w programach prewencyjnych PIP 15. Działalność PIP w ujęciu statystycznym 15.1. Najważniejsze dane z działalności PIP liczba przeprowadzonych kontroli wyświetleń materiałów na wszystkich platformach urzędu liczba skontrolowanych podmiotów liczba osób pracujących w skontrolowanych podmiotach 57,4 tys. 7,2 mln 214,0 tys. 6,0 tys. 226,0 tys. 13,3 tys. 46,3 tys. 3,6 mln osób miało kontakt ze spotami telewizyjnymi i radiowymi kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie” 5,9 mln egzemplarzy publikacji PIP 295 tys. liczba decyzji BHP liczba decyzji płacowych liczba wniosków w wystąpieniach liczba poleceń szkoleń z różnych branż kliknięć w banery i inne formy reklamy kampanii „Bezpieczeństwo pracy zależy od Ciebie ” w Internecie 608,5 tys. DZIAŁANIA KONTROLNO-NADZORCZE DZIAŁANIA PREWENCYJNE 24,4 tys.12,9 tys. pracodawcówpracowników SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 198 ROZDZIAŁ 15 15.2. Podstawowe dane z działalności kontrolno-nadzorczej PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Liczba kontroli 61 695 61 942 57 414 Skontrolowane podmioty 49 67749 82146 341 Osoby pracujące w skontrolowanych podmiotach 3 567 8253 771 5293 614 684 Wydane decyzje dotyczące bhp, w tym: 230 366232 320213 981 wstrzymania prac 626864314572 wstrzymania eksploatacji maszyn 861983717776 skierowania do innych prac 368240162984 liczba osób skierowanych do innych prac 807386756413 Decyzje nakazujące wypłatę świadczeń 466359836004 na kwotę w zł 90,2 mln214,1 mln218,8 mln Wnioski w wystąpieniach 246 008246 653225 968 Polecenia ustne 14 92714 30013 276 Mandaty karne 17 19717 84915 856 łączna kwota nałożonych mandatów w zł 22,1 mln23,3 mln22,5 mln Wnioski o ukaranie do sądu 106310191094 Środki oddziaływania wychowawczego 804385648214 Zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa 711756713 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 199 15.4. Struktura kontroli PIP w latach 2023-2025 (wg wielkości zatrudnienia) Wielkość zatrudnienia 202320242025 Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Ogółem, w tym zakłady o zatrudnieniu: 61 695 61 942 57 414 1 - 9 37 68761,037 71260,934 23359,6 10 - 49 14 17423,014 20522,913 30123,2 50 - 249 615810,0647410,5627210,9 250 i powyżej36766,035515,736086,3 15.3.Struktura kontroli wg PKD za lata 2023-2025 PKD 202320242025 Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Liczba kontroli Odsetek Ogółem 61 695 61 94257 414 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo878 1,4848 1,4 8701,5 B.Górnictwo i wydobywanie281 0,5273 0,4 2700,5 C.Przetwórstwo przemysłowe10 163 16,59625 15,5 952716,6 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyza- cyjnych 206 0,3216 0,3 1810,3 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 724 1,2665 1,1 7501,3 F.Budownictwo13 952 22,613 777 22,2 11 42119,9 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samocho- dowych, włączając motocykle 13 550 22,013 724 22,2 13 03122,7 H.Transport i gospodarka magazynowa4138 6,74438 7,2 42317,4 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastro- nomicznymi 3348 5,43325 5,4 32075,6 J.Informacja i komunikacja706 1,1761 1,2 6441,1 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa355 0,6355 0,6 3490,6 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości712 1,2723 1,2 7481,3 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna2036 3,32015 3,3 19693,4 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 3463 5,63528 5,7 32475,7 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenie społeczne 695 1,11211 2,0 9791,7 P.Edukacja1754 2,81793 2,9 18503,2 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna1735 2,81714 2,8 15392,7 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją684 1,1821 1,3 7421,3 S.Pozostała działalność usługowa2300 3,72113 3,4 18493,2 T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospo- darstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby - ----- U.Organizacje i zespoły eksterytorialne- -2- 1- X.Działalność nieokreślona1 -15-9- SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 200 ROZDZIAŁ 15 4572 2984 213 981 15.5. Wybrane Decyzje dotyczące BHP 15.6. Decyzje dotyczące bhp w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Decyzje dotyczące bhp ogółem, w tym: 230 366 232 320 213 981 z ustalonym terminem wykonalności (art. 11 pkt 1 ustawy o PIP) 139 103137 866127 539 z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 Kpa) 69 80272 70268 009 wstrzymania prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP)626864314572 skierowania do innych prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) 368240162984 wstrzymania eksploatacji maszyn (art. 11 pkt 3 ustawy o PIP) 861983717776 ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (art. 11 pkt 6 ustawy o PIP) 456489440 nakazania wykonania badań i pomiarów (art. 11 pkt 6a ustawy o PIP) 144812431394 12 235 1 182 263 376 519 6413 28 854 1741 15 971 127 539 68 009 liczba osób, których dotyczyły decyzje liczba decyzji 7776 440 1394 z ustalonym terminem wykonalności (art. 11 pkt 1 ustawy o PIP) z rygorem natychmiastowej wykonalności (art. 108 KPA) kategorie wybranych decyzji Decyzje BHP OGÓŁEM wybrane decyzje BHP wstrzymania eksploatacji maszyn (art. 11 pkt 3 ustawy o PIP) wstrzymania prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (art. 11 pkt 6 ustawy o PIP) skierowania do innych prac (art. 11 pkt 2 ustawy o PIP) nakazania wykonania badań i pomiarów (art. 11 pkt 6a ustawy o PIP) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 201 15.7. Decyzje płacowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Decyzje wydane Liczba decyzji wydanych 4,7 tys. 6,0 tys. 6,0 tys. Liczba pracowników, których te decyzje dotyczyły 31,7 tys.38,2 tys.39,0 tys. Kwota należności do wypłacenia pracownikom wskazana w decyzjach inspektorów pracy 90,2 mln zł 214,1 mln zł 218,8 mln zł Decyzje zrealizowane Liczba decyzji zrealizowanych 2,2 tys. 2,7 tys. 2,5 tys. Liczba pracowników, których dotyczyły decyzje zrealizowane 14,1 tys.14,0 tys. 17, 9 tys. Kwota należności wypłaconych 28,4 mln zł 84,0 mln zł 90,9 mln zł Decyzje zrealizowane częściowo Liczba decyzji zrealizowanych częściowo 70 118 96 Liczba pracowników, których te decyzje dotyczyły 3831,1 tys.0,8 tys. Kwota należności wypłaconych1,6 mln zł12,9 mln zł4,1 mln zł Łączna kwota należności wypłaco- nych pracownikom w wyniku realizacji decyzji 30 mln zł97 mln zł95 mln zł 15.8. Wnioski i polecenia w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Wystąpienia 44 319 43 756 40 914 Wnioski w wystąpieniach 246 008246 653225 968 Polecenia 14 92714 30013 276 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 202 ROZDZIAŁ 15 15.9. Wykroczenia przeciwko prawom pracownika w latach 2023-2025 Wykroczenia ogółem 2023 20242025 50 98153 99748 550 WyszczególnienieLiczbaOdsetek LiczbaOdsetek LiczbaOdsetek Art. 281 § 1 pkt 1 Kp zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawarta umowa o pracę 592 1,25661,0 595 1,2 Art. 281 § 1 pkt 2 Kp niepotwierdzenie na piśmie zawartej z pracow- nikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy 10602,114882,814032,9 Art. 281 § 1 pkt 5 Kp naruszenie przepisów o czasie pracy lub przepisów o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych 32606,432146,028455,9 Art. 281 § 1 pkt 6 lub 6a Kp nieprowadzenie lub nieprzechowywa- nie dokumentacji w sprawach związa- nych ze stosunkiem pracy 12422,412202,311952,5 Art. 282 § 1 pkt 1 Kp niewypłacenie w ustalonym terminie wyna- grodzenia za pracę lub innego świadczenia, dokonanie bezpodstawnego zaniżenia lub potrącenia 916118,0914116,9883318,2 Art. 282 § 1 pkt 2 Kp nieudzielenie urlopu wypoczynkowego lub obniżenie wymiaru urlopu 5571,15981,14600,9 Art. 282 § 1 pkt 3 Kp niewydanie świadectwa pracy 22664,422804,222254,6 Art. 283 § 1 Kp nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bhp 23 40145,925 65847,522 66146,7 Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy 50239,950249,334647,1 Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę 10882,112302,311862,4 Pozostałe20364,035786,636837,6 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 203 15.10. Sankcje zastosowane w związku ze stwierdzonymi wykroczeniami w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 2023 20242025 LiczbaOdsetekLiczbaOdsetekLiczbaOdsetek Mandaty 17 197 65,4 17 849 65,1 15 856 63,0 Środki oddziaływania wychowawczego804330,6856431,2821432,6 Wnioski do sądu10634,010193,710944,4 15.11. Grzywny nałożone przez sądy i inspektorów pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Kwota grzywien orzeczonych przez sądy ogółem 2,3 mln zł2,4 mln zł 3,3 mln zł średnia wysokość grzywny 2,6 tys. zł średnia wysokość grzywny 2,9 tys. zł średnia wysokość grzywny 3,7 tys. zł Kwota grzywien nałożonych przez inspektorów pracy w drodze mandatów karnych ogółem 22,1 mln zł23,3 mln zł22,5 mln zł średnia wysokość mandatu 1,3 tys. zł średnia wysokość mandatu 1,3 tys. zł średnia wysokość mandatu 1,4 tys. zł 15.12. Rozstrzygnięcia wniosków do sądu w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Sprawcy wykroczeń ukarani karą grzywny 908846898 Sprawcy wykroczeń ukarani karą nagany1367 Osoby skazane na karę ograniczenia wolności--- Osoby uznane za winne z odstąpieniem od wymierzenia kary9913 Osoby uniewinnione332921 Odmowa wszczęcia postępowania101511 Umorzenie postępowania13155 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 204 ROZDZIAŁ 15 15.15. Wnioski do ZUS o podwyższenie składki na ubezpieczenie wypadkowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Wnioski do ZUS 69 86 88 Według sekcji PKD Budownictwo 59 70 65 Przetwórstwo przemysłowe2717 Pozostałe 8 9 6 Według wielkości zatrudnienia 1-9 pracowników 54 71 63 10-49 pracowników12919 50-249 pracowników354 250 pracowników i powyżej-12 15.13. Zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zawiadomień 711 756 713 Postępowania wszczęte195450437 Odmowa wszczęcia postępowania5613251 Umorzenie postępowania133176168 Zawieszenie postępowania183219 Akty oskarżenia skierowane do sądu 63 80 85 Liczba wyroków skazujących na: karę pozbawienia wolności z zawieszeniem wykonania kary - - - karę ograniczenia wolności 321 karę grzywny 17188 (na łączna kwotę 56,2 tys. zł) (na łączna kwotę 79,1 tys. zł) (na łączna kwotę 40,2 tys. zł) 15.14. Zakres przedmiotowy zawiadomień prokuratury w latach 2023-2025 (odsetek zawiadomień) Wyszczególnienie202320242025 Art. 225 § 2 Kk udaremnianie lub utrudnianie inspektorom wykonania czynności służbowych 50,3 51,3 47,1 Art. 270, 271 Kk i 271a Kk fałszowanie dokumentów i poświadczanie nieprawdy 10,69,56,2 Art. 219 Kk niezgłaszanie wymaganych danych albo zgłaszanie nieprawdziwych danych dot. ubezpieczeń społecznych 11,512,613,7 Art. 218 § 1a Kk złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracowników 8,98,811,6 Art. 220 § 1 Kk narażanie pracowników na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia 5,63,83,3 Pozostałe13,114,018,1 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 205 15.16. Spory zbiorowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zgłoszonych sporów 308 243 220 Liczba zgłoszonych żądań537586534 Liczba zawartych porozumień816246 15.17. Spory zbiorowe wg PKD w latach 2023-2025 Rodzaj działalności Liczba zgłoszonych sporów zbiorowych 202320242025 B.Górnictwo i wydobywanie6-8 C.Przetwórstwo przemysłowe807360 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 422235 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 17186 F.Budownictwo772 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 998 H.Transport i gospodarka magazynowa371713 J.Informacja i komunikacja46- K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa374 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości2-- M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna657 N.Działalność w zakresie usług administrowania i dzia- łalność wspierająca 13115 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiąz- kowe zabezpieczenia społeczne 252935 P.Edukacja768 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna452219 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją356 S.Pozostała działalność usługowa264 Ogółem308243220 15.18. Spory zbiorowe wg przedmiotu zgłaszanych żądań w latach 2023-2025 Przedmiot zgłaszanych żądań202320242025 Warunki pracy 73 119 81 Warunki płacy388395306 Świadczenia socjalne192841 Prawa i wolności związkowe322617 Inne, wykraczające poza definicję sporu zbiorowego251889 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 206 ROZDZIAŁ 15 15.19. Zakładowe układy zbiorowe pracy i protokoły dodatkowe w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba zarejestrowanych zakładowych układów zbiorowych pracy 46 29 45 Liczba zarejestrowanych protokołów dodatkowych1094979789 Ogólna liczba zgłoszonych wniosków o rejestrację zakładowych układów zbiorowych pracy, protokołów dodatkowych, porozumień i informacji 155113631118 Liczba wpisanych do rejestru informacji o zawarciu porozumienia o zawieszeniu stosowa- nia układu w przypadku trudności finansowych pracodawcy 214525 15.20. Zarejestrowane zakładowe układy zbiorowe pracy wg sekcji pkd i liczba osób nimi objętych w latach 2023-2025 Nazwa sekcji PKD Liczba układówLiczba osób 202320242025202320242025 B.Górnictwo i wydobywanie 1 --167-- C.Przetwórstwo przemysłowe9511381318904123 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyj- nych 814303471559 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 7461035470682 F.Budownictwo1121441006162 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodo- wych, włączając motocykle 2445093801932 H.Transport i gospodarka magazynowa31534001031171 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa--2--871 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości7451100300411 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna43310051936514 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca -31-35090 O. Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 1-1172-127 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna32-2118146- R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją-1--174- S.Pozostała działalność usługowa--1--206 Ogółem46294516 497682610 848 15.21. Decyzje dotyczące wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci w latach 2023-2025 Rok Liczba decyzji Decyzje pozytywne Decyzje negatywne 2023 2689 2686 3 2024274327385 2025263226284 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 207 15.22. Wybrane efekty kontroli PIP w latach 2023-2025 Nieprawidłowości wyeliminowane wskutek działań inspektorów PIP Liczba osób pracujących w skontrolowanych zakładach, dla których wyegzekwowano poprawę (likwidację naruszeń prawa) 202320242025 Bezpieczeństwo i higiena pracy Brak lub nieaktualne badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia 72,5 tys.74,2 tys.67,9 tys. Nieprawidłowości dotyczące środków ochrony indywidualnej39,0 tys.39,7 tys26,1 tys. Nieprawidłowości w zakresie oceny ryzyka zawodowego148,7 tys.126,9 tys.120,1 tys. Niewłaściwie przeprowadzone szkolenia pracowników lub ich brak73,3 tys.90,7 tys.127,9 tys. Brak lub niewłaściwie przeprowadzone badania lekarskie 19,8 tys.21,1 tys. 19,4 tys. Prawna ochrona pracy Brak potwierdzenia na piśmie zawarcia umowy o pracę 5,2 tys. 2,7 tys.1,9 tys. Nieprawidłowo sporządzona umowa o pracę11,2 tys.9,1 tys.7,9 tys. Zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kp powinna być zawarta umowa o pracę 2,6 tys.3,2 tys.3,2 tys. Nieprawidłowości przy rozwiązywaniu umów o pracę2,5 tys.2,5 tys.3,5 tys. Niewydanie świadectwa pracy4,7 tys.2,9 tys.2,1 tys. Zatrudnianie pracowników powyżej dopuszczalnej liczby godzin nadliczbowych1,5 tys.4,9 tys.2,5 tys. Nieprawidłowości dotyczące prowadzenia ewidencji czasu pracy40,5 tys.32,1 tys.29,5 tys. Zatrudnianie pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okre- sie rozliczeniowym 11,5 tys.11,1 tys.11,0 tys. Zatrudnianie pracowników z naruszeniem przepisów o 11-godzinnym odpoczynku dobowym 7,0 tys.1,4 tys.1,4 tys. Zatrudnianie pracowników z naruszeniem przepisów o 35-godzinnym odpoczynku tygodniowym 1,1 tys.1,1 tys.1,4 tys. Nieudzielenie urlopu wypoczynkowego z upływem 30 września następnego roku8,0 tys.9,6 tys.6,7 tys. Niezgłoszenie do ubezpieczenia społecznego7,4 tys.6,8 tys.4,9 tys. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 208 ROZDZIAŁ 15 W wyniku działań inspektorów pracy : 48,5 tys. 158,4 mln zł wypłacono należności z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na kwotę wypłacono świadczenia ze stosunku pracy na kwotę zlikwidowano bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia osób pracujących w kontrolowanych zakładach pracowników otrzymało wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy 76,2 tys. 2,6 mln zł 4,3 tys. pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dot. minimalnej stawki godzinowej) otrzymało należności zł zł 2025 52,4 tys. 44,5 tys. 158,8 mln zł 71,3 mln zł należności z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na kwotę świadczenia ze stosunku pracy na kwotę zlikwidowano bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia osób pracujących w kontrolowanych zakładach pracowników otrzymało wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy 77,6 tys. 72,3 tys. 4,2 tys. 4,6 tys. pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dot. minimalnej stawki godzinowej) otrzymało należności zł zł 2024 2023 1,7 mln zł 1,2 mln zł 15.23. Wyniki działań inspektorów pracy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 209 15.24. Realizacja środków prawnych płacowych w latach 2023-2025 Środek prawny 202320242025 Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana Decyzje14 49229 972 582,22 zł14 88997 366 858,22 zł18 72794 931 973,08 zł Wnioski13 69511 679 156,95 zł18 49517 438 300,27 zł15 00018 243 089,47 zł Polecenia16 32429 599 800,65 zł17 47036 555 200,91 zł14 79445 191 331,45 zł Ogółem44 51171 251 539,82 zł50 854151 360 359,40 zł48 521158 366 394,00 zł 15.25. Należności wyegzekwowane w latach 2023-2025 na rzecz osób pracujących na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług (wobec których naruszono przepisy dotyczące minimalnej stawki godzinowej) Wyszczególnienie Osoby, dla których zrealizowano środki prawne Kwota zrealizowana 202346041 171 180 zł 202441901 722 339 zł 202542622 570 099 zł 15.26. Egzekucja administracyjna prowadzona przez organa PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie202320242025 Liczba pracodawców, którzy nie wykonali decyzji inspektorów pracy 539 523 482 Liczba niewykonanych decyzji235022152477 Liczba wystawionych upomnień649615599 Liczba nałożonych grzywien w celu przymuszenia214160180 Liczba pracodawców, których dotyczyły grzywny w celu przymuszenia148110110 Kwota nałożonych grzywien w celu przymuszenia949 tys. zł964 tys. zł1167 tys. zł Kwota wpłacona z tytułu nałożonych grzywien w celu przymuszenia220 tys. zł193 tys. zł302 tys. zł Liczba decyzji o nałożeniu kar pieniężnych na podstawie ustawy o transporcie drogowym543513525 Wyegzekwowana kwota kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o transporcie drogowym 2018 tys. zł1535 tys. zł2073 tys. zł Wyegzekwowana kwota grzywien administracyjnych i kar pieniężnych nałożonych na podstawie ustawy o delegowaniu pracowników 326 tys. zł206 tys. zł674 tys. zł SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 210 ROZDZIAŁ 15 15.27. Delegowanie pracowników na terytorium RP w latach 2023-2025 wg oświadczeń pracodawców zagranicznych w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Ogółem W tym z państw UE/EOG lub Szwajcarii Liczba przesłanych oświadczeń o delegowaniu na terytorium RP 17 06111 77115 39811 09919 29713 950 Liczba podmiotów zagranicznych delegujących pracowników na terytorium RP 207717822168180729092277 Liczba państw, z których delegowano pracowników na terytorium RP 6628612668 26 Liczba pracowników delegowanych na terytorium RP 30 61019 48030 95522 04529 87118 928 15.28. Pracownicy delegowani na terytorium RP w latach 2023-2025 wg oświadczeń pracodawców zagranicznych Państwo delegujące na terytorium RP202320242025 Niemcy10 86611 6009787 Ukraina597438512903 Białoruś20561646939 Włochy173021182244 Austria14271054949 Bułgaria10491853129 Republika Korei9598662207 Hiszpania849743852 Czechy84011631025 Wielka Brytania635563700 Stany Zjednoczone Ameryki Północnej533444768 Chiny485203872 Indie296423813 Słowacja26379184 Pozostałe kraje264843495499 15.29. Wnioski IMI skierowane do PIP w latach 2023-2025 – ze względu na typ wniosku Typ wniosku Liczba wniosków 202320242025 Wniosek o informacje dotyczące delegowania 355290327 Wniosek o informacje dotyczące warunków pracy351219 Wniosek o informacje dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa12511 Wniosek o egzekucję kary lub grzywny5367128 Wniosek dotyczący powiadomienia o decyzji457830 Wniosek o wysłanie usługodawcy dokumentów113216 Wniosek w trybie pilnym dotyczący prowadzenia działalności395334 Ogółem568537565 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 211 15.30. Sprawy objęte współpracą w systemie IMI wg państwa wnioskującego o informacje PaństwoLiczba spraw ogółemSprawy z inicjatywy UE/EOGSprawy wysłane przez PIP Belgia1661651 Austria 118118- Luksemburg7171- Dania3838- Niemcy34304 Francja33321 Holandia31301 Łotwa2424- Estonia1919- Słowenia13121 Litwa1212- Pozostałe państwa17143 Ogółem57656511 15.31. Wnioski o wzajemną pomoc w Elektronicznym Systemie Wymiany Informacji na Rynku Wewnętrznym (IMI) - moduł transport, które wpłynęły do Głównego Inspektoratu Pracy PaństwoLiczba wniosków Niemcy21 Dania14 Francja4 Austria3 Belgia3 Słowenia3 Holandia2 Włochy1 Ogółem51 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 212 ROZDZIAŁ 15 15.32. Współdziałanie PIP z organami administracji publicznej, organami nadzoru nad warunkami pracy oraz innymi instytucjami działającymi w sferze ochrony pracy w latach 2023-2025 (wybrane dane liczbowe) Wyszczególnienie Kontrole wspólne Kontrole na wniosek organu współdziałającego Zawiadomienia o wynikach kontroli przeprowadzonych przez PIP 202320242025202320242025202320242025 Prokuratura 443695744229244195 Zakład Ubezpieczeń Społecznych 6465955774771785+69*1805+122*1661+263* Wojewoda781090114138129514711339 Najwyższa Izba Kontroli---312312 KAS - Krajowa Administracja Skarbowa 833387480435693763763 Urzędy Górnicze224134111118 Urząd Dozoru Technicznego7212948618570524 Transportowy Dozór Techniczny---231101111 Urząd Transportu Kolejowego---2542117 Państwowa Inspekcja Sanitarna36128111692132170148 Inspekcja Ochrony Środowiska111293429263731 Państwowy Nadzór Budowlany42318271589135125 Inspekcja Transportu Drogowego4-3121613182618 Straż Pożarna216396415852 Policja173212312238257244363349407 Urząd Celno-Skarbowy151159237331393405506 Straż Graniczna196193284653842121012921149 Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy 11-1315565058 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ---9851393 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ---232758825908 Marszałek Województwa1-11286829973 Starosta / Prezydent Miasta11-1049185332351308 Wójt / Burmistrz---774344128 Wojewódzki Urząd Pracy---374130304336 Powiatowy Urząd Pracy32-315325336337392345 * informacje o nieprawidłowościach dot. formularza ZUS IWA SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 213 15.33. Podsumowanie działalności szkoleniowej OS PIP aplikacje inspektorskie szkolenia dla partnerów społecznych inne szkolenia i wydarzenia Liczba wydarzeń Typ wydarzeń Wybrane zagadnienia 2025 Sąd Rejonowy Wrocław-Śródmieście, „Dyskryminacja w stosunku pracy” OSPSBHP, „Bezpieczeństwo prac magazynowych\" Ministerstwo Aktywów Państwowych, „Mobbing i dyskryminacja” OS PIP „Zagrożenia psychospołeczne” Działalność OS PIP w 2025 r. 125 1 17 8 prawo pracy legalność zatrudnienia bezpieczeństwo pracy i ochrona zdrowia metodyka kontroli inspektora pracy 215 szkolenia i narady dla pracowników PIP szkolenia rzeczoznawców BHP bhp konferencje \"Czas pracy a czas wolny\" \"Czy słyszałeś, że hałas szkodzi?\" \"Współczesne zagrożenia psychospołeczne\" \"50 lat Kodeksu Pracy i co dalej?\" \"Integracja osób z niepełnosprawnością. Mit czy prawda?\" \"Ergonomia pracy w kontekście postępujących zmian demogracznych\" SIP - Tauron Dystrybucja S.A OZZ Inicjatywa Pracownicza ZZ Pracowników Valeo Forum Związków Zawodowych Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych NSZZ Solidarność 6 6 260 4545 533 215 965 9 Liczba uczestników SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 214 ROZDZIAŁ 15 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1,2,3,4,6,6a,7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.34. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg okręgowych inspektoratów pracy) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) w tym: ogółem 1) wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. OIP Białystok 2333 11 315 204 162 421 43 - 1752 9485 377 2. OIP Bydgoszcz 2625 8619 172 69 400 382 - 1871 9302 955 3. OIP Gdańsk 4222 10 965 89 85 174 329 - 2902 16 199 956 4. OIP Katowice 7053 31 193 457 304 611 825 - 5996 35 139 2059 5. OIP Kielce 1610 6492 117 185 362 104 - 1194 6831 571 6. OIP Kraków 3919 19 943 549 234 725 448 1 3029 19 010 1379 7. OIP Lublin 2936 11 645 268 198 476 240 - 2164 11 403 869 8. OIP Łódź 4321 14 489 289 199 628 607 - 3072 17 088 898 9. OIP Olsztyn 2214 9547 198 165 435 104 - 1369 6608 383 10. OIP Opole 1579 7521 121 42 246 194 - 1193 7180 390 11. OIP Poznań 5149 25 487 410 403 1002 712 - 3866 24 186 1403 12. OIP Rzeszów 3649 14 544 242 171 501 273 - 2566 13 097 560 13. OIP Szczecin 2554 5888 100 50 297 181 - 1699 8076 441 14. OIP Warszawa 6349 20 234 848 315 581 1178 - 3816 20 766 554 15. OIP Wrocław 5248 15 667 356 275 573 303 - 3289 16 440 977 16. OIP Zielona Góra 1653 6528 152 127 344 81 - 1136 5158 504 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 215 15.35. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg sekcji gospodarki narodowej PKD) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) w tym: ogółem 1) wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 870 4381 32 60 145 34 - 684 3723 142 2. B.Górnictwo i wydobywanie 270 2251 15 15 82 63 - 194 881 84 3. C.Przetwórstwo przemysłowe 9527 53 291 653 508 2914 1990 1 7350 39 929 2384 4. D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w ener-gię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 181 725 10 6 15 13 - 117 431 20 5. E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 750 3740 42 23 107 71 - 534 2948 184 6. F.Budownictwo 11 421 61 509 3390 2050 3542 536 - 6186 29 644 1657 7. G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 13 031 48 309 163 134 490 892 - 9370 53 286 3035 8. H.Transport i gospodarka magazynowa 4231 7266 47 34 75 1058 - 3331 20 287 1324 9. I.Działalność związana z zakwaterowa-niem i usługami gastronomicznymi 3207 10 070 14 9 60 171 - 2602 15 861 948 10. J.Informacja i komunikacja 644 953 6 5 21 115 - 464 2473 140 11. K.Działalność finansowa i ubezpiecze-niowa 349 582 3 3 4 25 - 275 1524 68 12. L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 748 2252 36 23 71 30 - 544 3061 204 13. M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 1969 4981 62 39 104 307 - 1470 8268 464 14. N.Działalność w zakresie usług admini-strowania i działalność wspierająca 3247 4441 75 59 72 258 - 2362 11 260 692 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 216 ROZDZIAŁ 15 1) łączna liczba decyzji wydanych przez inspektorów pracy na podstawie art. 11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji wydanych przez okręgowego inspektora pracy na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień skierowanych przez inspektora pracy na podstawie art. 11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń skierowanych przez inspektora pracy na podstawie art. 11 pkt 8 ustawy o PIP 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 15. O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenie społeczne 979 1342 1 1 4 18 - 591 2593 195 16. P.Edukacja 1850 4162 3 1 26 174 - 1462 8535 482 17. Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 1539 2869 3 2 6 132 - 1265 7645 506 18. R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 742 1915 5 5 19 34 - 579 3241 180 19. S.Pozostała działalność usługowa 1849 5029 11 6 18 83 - 1528 10 354 567 20. T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby - - - - - - - - - - 21. U.Organizacje i zespoły eksterytorialne 1 - - - - - - - - - 22. X.Działalność nieokreślona 9 9 1 1 1 0 - 6 24 - SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 217 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji okręgowych inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.36. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy – kontrole i środki prawne (wg wielkości zatrudnienia) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) ogółem 1) w tym: wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym zakłady o zatrudnieniu: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. 1 - 9 34 233 133 325 3594 2349 4661 2501 1 23 234 129 612 7077 2. 10 - 49 13 301 55 817 651 427 1911 2197 - 10 115 61 264 3903 3. 50 - 249 6272 22 420 251 148 951 1095 - 4862 24 104 1619 4 250 i powyżej 3608 8515 76 60 253 211 - 2703 10 988 677 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 218 ROZDZIAŁ 15 a) sektor publiczny obejmuje podmioty stanowiące własność państwową, jednostek samorządu terytorialnego oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora publicznego b) sektor prywatny obejmuje podmioty gospodarki stanowiące własność prywatną krajową, zagraniczną oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora prywatnego c) sektor mieszany zrównoważony obejmuje własność mieszaną między sektorami z takim samym udziałem własności sektora publicznego i prywatnego 1) łączna liczba decyzji inspektorów pracy wydanych na podstawie art.11 pkt 1, 2, 3, 4, 6, 6a, 7 ustawy o PIP 2) łączna liczba decyzji okręgowych inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 5 ustawy o PIP 3) łączna liczba wystąpień inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 4) łączna liczba poleceń inspektorów pracy skierowanych na podstawie art.11 pkt 8 ustawy o PIP 15.37. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - kontrole i środki prawne (wg form własności) Wyszczególnienie L I C Z B A kontroli decyzji decyzji zaprzestania działalności 2) wystąpień 3) wniosków w wystąpieniach poleceń 4) ogółem 1) w tym: wstrzymania prac skierowania pracowników do innych prac wstrzymania eksploatacji maszyn nakazujących wypłatę świadczeń pieniężnych 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 OGÓŁEM , w tym: 57 414 220 077 4572 2984 7776 6004 1 40 914 225 968 13 276 1. Sektor publiczny a) ogółem, w tym własność: 4500 11 811 39 34 212 191 - 3341 16 773 1172 1. państwowa 1303 2875 13 8 58 47 - 790 3394 212 2. samorządowa 3046 8326 20 20 123 65 - 2446 12 963 833 3. mieszana 151 610 6 6 31 79 - 105 416 127 2. Sektor prywatny b) ogółem, w tym własność: 52 211 205 694 4458 2919 7495 5791 1 37 086 206 879 12 005 1. prywatna krajowa 45 699 183 050 3988 2695 6718 5171 1 32 516 184 852 10 795 2. prywatna zagraniczna 3986 12 557 271 141 402 323 - 2818 13 422 758 3. prywatna mieszana 2526 10 087 199 83 375 297 - 1752 8605 452 3. Sektor mieszany zrównoważony c) 2 3 - - - - - - - - 4. Nieokreślona własność 701 2569 75 31 69 22 - 487 2316 99 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 219 Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. OIP Białystok 2099 1417 77 605 560 24 360 26 2. OIP Bydgoszcz 1998 1361 120 517 678 46 336 44 3. OIP Gdańsk 3583 2070 495 1018 915 97 677 27 4. OIP Katowice 4310 3368 326 616 1844 127 470 67 5. OIP Kielce 1832 1313 102 417 491 33 243 46 6. OIP Kraków 3502 2055 308 1139 1231 70 830 75 7. OIP Lublin 2143 1553 107 483 745 55 316 14 8. OIP Łódź 4753 3283 65 1405 1299 31 847 41 9. OIP Olsztyn 1977 1336 263 378 649 66 274 11 10. OIP Opole 1787 1162 114 511 418 19 265 36 11. OIP Poznań 5152 3611 650 891 2156 187 692 75 12. OIP Rzeszów 2333 1388 123 822 735 40 559 28 13. OIP Szczecin 2026 1088 237 701 519 63 407 70 14. OIP Warszawa 6699 4831 575 1293 2134 121 822 110 15 OIP Wrocław 2988 1718 204 1066 1045 76 873 20 16. OIP Zielona Góra 1368 909 86 373 437 39 243 23 15.38. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg okręgowych inspektoratów pracy) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 220 ROZDZIAŁ 15 15.39. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg sekcji gospodarki narodowej PKD) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 592 398 58 136 201 12 92 4 2. B.Górnictwo i wydobywanie 235 191 6 38 126 4 24 - 3. C.Przetwórstwo przemysłowe 8210 5544 693 1973 2794 188 1346 111 4. D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 94 61 1 32 42 1 21 4 5. E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpada-mi oraz działalność związana z rekultywacją 505 315 29 161 153 13 108 11 6. F.Budownictwo 13 013 10 129 674 2210 5071 176 1484 153 7. G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 9248 5558 778 2912 2702 244 1946 120 8. H.Transport i gospodarka magazynowa 4165 2917 401 847 1392 125 581 70 9. I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 3173 2129 283 761 929 60 510 59 10. J.Informacja i komunikacja 486 316 37 133 157 8 100 12 11. K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 216 101 11 104 48 6 66 4 12. L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 537 352 19 166 155 9 113 14 13. M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 1643 1080 116 447 484 38 292 29 14. N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 2436 1488 449 499 744 110 369 86 15. O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obo-wiązkowe zabezpieczenie społeczne 236 65 29 142 33 9 97 1 16. P.Edukacja 826 340 55 431 175 25 294 6 17. Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 1045 552 109 384 232 38 264 12 18. R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 392 163 16 213 80 5 127 3 19. S.Pozostała działalność usługowa 1479 749 88 642 329 23 379 10 20. T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świad-czące usługi na własne potrzeby - - - - - - - - 21. U.Organizacje i zespoły eksterytorialne - - - - - - - - 22. X.Działalność nieokreślona 19 15 - 4 9 - 1 4 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 221 15.40. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg wielkości zatrudnienia) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym zakłady o zatrudnieniu: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. 1 - 9 31 992 21 822 2464 7706 10 578 713 5093 590 2. 10 - 49 11 075 7366 951 2758 3420 240 1821 74 3. 50 - 249 3839 2312 306 1221 1224 87 861 23 4 250 i powyżej 1644 963 131 550 634 54 439 26 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 222 ROZDZIAŁ 15 a) sektor publiczny obejmuje podmioty stanowiące własność państwową, jednostek samorządu terytorialnego oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora publicznego b) sektor prywatny obejmuje podmioty gospodarki stanowiące własność prywatną krajową, zagraniczną oraz z przewagą kapitału podmiotów sektora prywatnego c) sektor mieszany zrównoważony obejmuje własność mieszaną między sektorami z takim samym udziałem własności sektora publicznego i prywatnego 15.41. Dane statystyczne z działalności Państwowej Inspekcji Pracy - wykroczenia i przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (wg form własności) Wyszczególnienie L I C Z B A ujawnionych wykroczeń podjętych środków prawnych zawiadomień prokuratury o przestępstwach ogółem w tym: nałożonych mandatów skierowanych wniosków do sądu zastosowanych środków wychowawczych objętych mandatami objętych wnioskami do sądu objętych środkami wychowawczymi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 OGÓŁEM , w tym: 48 550 32 463 3852 12 235 15 856 1094 8214 713 1. Sektor publiczny a) ogółem, w tym własność: 1610 643 102 865 352 46 595 15 1. państwowa 417 230 33 154 127 16 114 6 2. samorządowa 1118 369 61 688 201 24 466 6 3. mieszana 75 44 8 23 24 6 15 3 2. Sektor prywatny b) ogółem, w tym własność: 46 361 31 438 3698 11 225 15 324 1031 7515 689 1. prywatna krajowa 41 427 28 161 3213 10 053 13 566 881 6679 594 2. prywatna zagraniczna 2985 2021 259 705 1069 69 511 63 3. prywatna mieszana 1949 1256 226 467 689 81 325 32 3. Sektor mieszany zrównoważony c) - - - - - - - - 4. Nieokreślona własność 579 382 52 145 180 17 104 9 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 223 15.42. Podmioty gospodarcze działające w Polsce w latach 2024-2025 (wg PKD) Wyszczególnienie (sekcje PKD) Podmioty, na rzecz których jest świadczona praca (na podstawie umowy o pracę, umów cywilnoprawnych) Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą niezatrudniające pracowników 2024202520242025 Ogółem769 572767 794 1 381 6911 410 385 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo8518857171037104 B.Górnictwo i wydobywanie11581143575571 C.Przetwórstwo przemysłowe88 50387 089 103 265102 253 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimaty- zacyjnych 1 34413279921032 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 4989505022792166 F.Budownictwo118 018118 538 223 972224 662 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 176 073166 655 199 108184 850 H.Transport i gospodarka magazynowa56 07156 008 69 11568 172 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 35 27935 646 25 83125 957 J.Informacja i komunikacja16 00815 713 163 994170 952 K.Działalność finansowa i ubezpieczeniowa10 52310 460 28 26328 282 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości15 69816 773 29 98731 896 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna61 06460 658 208 985217 179 N.Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 27 31028 037 51 13053 591 O.Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 68086844424438 P.Edukacja36 73637 431 41 92745 505 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna38 08738 657 111 406117 414 R.Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją12 14412 425 17 73518 303 S.Pozostała działalność usługowa48 74554 105 90 577105 164 T.Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby 11 -- U.Organizacje i zespoły eksterytorialne134138 1414 X.Działalność nieokreślona6361652550094880 Źródło: Zestawienie na podstawie danych ZUS o liczbie aktywnych płatników opłacających składki na ubezpiecznie społeczne oraz Fundusz Pracy (stan na 31 grudnia 2025 r.) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 224 ROZDZIAŁ 15 Wyszczególnienie (sekcje PKD) Liczba poszkodowanych w wypadkach Lata Ogółemśmiertelnychciężkichlekkich w liczbach bezwzględnych Ogółem 202368 66316833168 164 202467 00025045966 291 202566 73318948666 058 A.Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 202378275770 2024838228808 20257871311763 B.Górnictwo i wydobywanie 202321761672153 202423111982284 2025205716112030 C.Przetwórstwo przemysłowe 202322 0792914321 907 202420 9723919420 739 202521 1503720520 908 D.Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klima- tyzacyjnych 202351923514 202452064510 202545164441 E.Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 20232197992179 2024218116172148 202521316202105 F.Budownictwo 2023359639353522 2024344259793304 2025323344883101 G.Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samocho- dowych, włączając motocykle 2023888313278843 2024920913369160 202510 067144810 005 H.Transport i gospodarka magazynowa 2023617629386109 2024597536295910 2025567627235626 I.Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 20231021121018 20241068-91059 20251058151052 J.Informacja i komunikacja 202338712384 202437212369 202539013386 *Dane GUS: Wypadki przy pracy w 2025 roku - dane wstępne 15.43. Poszkodowani w wypadkach przy pracy w latach 2023-2025* w sekcjach gospodarki narodowej SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 225 15.43. Poszkodowani w wypadkach przy pracy w latach 2023-2025* w sekcjach gospodarki narodowej Wyszczególnienie (sekcje PKD) Lata Liczba poszkodowanych w wypadkach Ogółem śmiertelnych ciężkich lekkich w liczbach bezwzględnych K.Działalność finansowa i ubezpiecze- niowa 2023477-2475 202450813504 2025484-2482 L.Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 20236001-599 202463214627 202561012607 M.Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 202397234965 202410661111054 2025942411927 N.Działalność w zakresie usług admini- strowania i działalność wspierająca 202326876182663 2024250020162464 202521396272106 O.Administracja publiczna i obrona narodowa, obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 202329134132896 202427045142685 20252816552806 P.Edukacja 20234483374473 202442642124250 20254090384079 Q.Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 202374521107441 20247324577312 20257605467595 R.Działalność związana z kulturą, rozryw- ką i rekreacją 202371933713 2024689-4685 2025623-4619 S.Pozostała działalność usługowa 202354413540 202442542419 202542413420 * Dane GUS: Wypadki przy pracy w 2025 roku - dane wstępne SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 226 ROZDZIAŁ 15 15.44. Zasoby kadrowe Państwowej Inspekcji Pracy w latach 2023-2025 Wyszczególnienie Rok Liczba pracowników Państwowej Inspekcji Pracy Ogółem w tym: GIPOIP OS PIP we Wrocławiu Ogółem, w tym: 20232 6782372 38457 20242 6992362 40756 20252 7592432 45957 pracownicy na kierowniczych stanowiskach poza głównymi księgowymi 20232928-1 20243331-2 20253129-2 kierownicze stanowiska inspektorskie (OIP + Z-cy OIP) 202346-46- 202448-48- 202550-50- nadinspektorzy pracy - kierow- nicy oddziałów 202343-43- 202442-42- 202543-43- pozostałe stanowiska inspek- torskie 20231 474-1 474- 20241 463-1 463- 20251 579-1 579- stanowiska podinspektorskie 2023111-111- 2024104-104- 202557-57- pracownicy merytoryczni niewykonujący czynności kontrolnych 202343713728713 202447013432214 202544914429312 pracownicy ds. ewidencjono- wania i analizowania działal- ności inspektorów pracy 2023155271226 2024154271225 2025159281265 służby finansowe, w tym główni księgowi 20238212664 20248211674 20258411694 pracownicy administracyjni 20232663222212 20242673222510 20252733023013 pracownicy obsługi 20233511321 20243611421 20253411221 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 227 15.45. Struktura wieku, wykształcenia oraz staż pracowników PIP w latach 2023-2025 Wyszczególnienie 202320242025 Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych Liczba osób Odsetek ogółu zatrudnionych WIEK do 30 lat1304,81345,01505,4 31-40 lat50018,749418,349117,8 41-50 lat 97736,595435,394834,4 51-60 lat80330,085631,789132,3 od 61 lat26810,02619,727910,1 WYKSZTAŁCENIE Wyższe, w tym:252994,4255394,6262095 prawnicze72627,175027,876727,8 administracyjne2489,22388,82468,9 techniczne95535,793734,793834,0 inne specjalności60022,462823,366924,3 Pomaturalne271,0261,0260,9 Średnie1094,11074,01023,7 Zawodowe100,490,370,3 Podstawowe30,140,140,1 STAŻ PRACY W PIP do 10 lat91134,099736,91 06938,7 11-20 lat 83331,177128,670625,6 21-30 lat78529,377228,676627,8 od 31 lat1495,61595,92187,9 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 228 ROZDZIAŁ 15 15.46. Ustawy określające kompetencje organów PIP (stan prawny na dzień 31.12.2025 r.) 1. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.); 2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.); 3. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691); 4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, z późn. zm.); 5. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2025 r. poz. 734, z późn. zm.); 6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.); 7. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2025 r. poz. 860, z późn. zm.); 8. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.); 9. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2025 r. poz. 911, z późn. zm.); 10. Ustawa z dnia 1 grudnia 1961 r. o izbach morskich (Dz. U. z 2020 r. poz. 159); 11. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026 r. poz. 268, z późn. zm.); 12. Ustawa z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 567, z późn. zm.); 13. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2025 r. poz. 636, z późn. zm.); 14. Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 367, z późn. zm.); 15. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 437); 16. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 549); 17. Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 425, z późn. zm.); 18. Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2026 r. poz. 457); 19. Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288, z późn. zm.); 20. Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1799, z późn. zm.); 21. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2026 r. poz. 43, z późn. zm.); 22. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 437, z późn. zm.); 23. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.); 24. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.); 25. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 81); 26. Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2026 r. poz. 90); 2 7. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 1); 28. Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 18); 29. Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. z 2022 r. poz. 546); 30. Ustawa z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (Dz. U. z 2025 r. poz. 1094); 31. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1490, z późn. zm.); 32. Ustawa z dnia 5 kwietnia 2002 r. o europejskich radach zakładowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1832); 33. Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2378); 34. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2023 r. poz. 215, z późn. zm.); 35. Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773); 36. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1644, z późn. zm.); 3 7. Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 236); 38. Ustawa z dnia 17 października 2003 r. o wykonywaniu prac podwodnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 612); 39. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 2026 r. poz. 477); 40. Ustawa z dnia 4 marca 2005 r. o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 583); 41. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz. U. poz. 550, z późn. zm.); 42. Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 186); 43. Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń (Dz. U. poz. 1076, z późn. zm.); 44. Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o spółdzielni europejskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 438); 45. Ustawa z dnia 29 sierpnia 2007 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622); 46. Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696); 47. Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1816); SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PIP 2025 ROZDZIAŁ 15 229 48. Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. z 2026 r. poz. 529); 49. Ustawa z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1567); 50. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.); 51. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu (Dz. U. z 2026 r. poz. 102); 52. Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o produktach biobójczych (Dz. U. z 2021 r. poz. 24, z późn. zm.); 53. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2025 r. poz. 568); 54. Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2026 r. poz. 110, z późn. zm.). 55. Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 1682); 56. Ustawa z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego pracowników wykonujących zawody medyczne zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2139); 5 7. Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni (Dz. U. z 2025 r. p oz. 301); 58. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.); 59. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 30, z późn. zm.); 60. Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 192); 61. Ustawa z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. z 2023 r. p oz. 174 3); 62. Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o pracy na statkach rybackich (Dz. U. z 2025 r. poz. 1463); 63. Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2025 r. 764, z późn. zm.); 64. Ustawa z dnia 27 listopada 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia w okresie ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii kadr medycznych (Dz. U. poz. 2401, z późn. zm.); 65. Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337, z późn. zm.); 66. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1620); 6 7. Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1741, z późn. zm.); 68. Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o uczestnictwie pracowników w spółce powstałej w wyniku transgranicznego przekształcenia, połączenia lub podziału spółek (Dz. U. poz. 1784); 69. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o delegowaniu kierowców w transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 797); 70. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620, z późn. zm.); 71. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 621, z późn. zm.); 72. Ustawa z dnia 28 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz. U. poz. 1661). 2025\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n \"pl_key_points\": [\r\n \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n ],\r\n \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n \"eng_key_points\": [\r\n \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n \"Second short bullet point in English...\"\r\n ],\r\n \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n \"de_key_points\": [\r\n \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n ],\r\n \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n \"fr_key_points\": [\r\n \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n \"Deuxième court point en français...\"\r\n ],\r\n \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n \"es_key_points\": [\r\n \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n \"Segundo punto breve en español...\"\r\n ],\r\n \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n \"it_key_points\": [\r\n \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n ],\r\n \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n \"nl_key_points\": [\r\n \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n ],\r\n \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n \"pt_key_points\": [\r\n \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n ],\r\n \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n", "ai_response_raw": "{\n \"pl_ai_title\": \"Sprawozdanie PIP 2025: Stan bezpieczeństwa i praworządności w pracy\",\n \"pl_summary\": \"Państwowa Inspekcja Pracy podsumowuje 2025 rok, w którym przeprowadziła ponad 57 tysięcy kontroli. Inspektorzy wyegzekwowali dla pracowników 95 mln zł zaległych wynagrodzeń i zlikwidowali dziesiątki tysięcy bezpośrednich zagrożeń życia. Raport wskazuje na utrzymujące się problemy z wypłatami, czasem pracy i nielegalnym zatrudnieniem, szczególnie w budownictwie i przemyśle.\",\n \"pl_key_points\": [\n \"Wypłaty i czas pracy: Inspektorzy wyegzekwowali 95 mln zł zaległych wynagrodzeń dla 17,9 tys. pracowników, a nieprawidłowości w ewidencji czasu pracy stwierdzono u prawie połowy skontrolowanych firm.\",\n \"Bezpieczeństwo na budowach i w przemyśle: Wydano ponad 32 tys. nakazów natychmiastowego wstrzymania prac z powodu bezpośredniego zagrożenia życia, głównie na budowach i przy maszynach.\",\n \"Nowe uprawnienia PIP: Od 2026 roku inspektorzy zyskają prawo do przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, co ma ograniczyć nadużywanie tzw. „śmieciówek”.\",\n \"Cudzoziemcy na rynku pracy: Wykryto nielegalną pracę u 19,8% skontrolowanych obcokrajowców, a nowe przepisy zaostrzają kary dla nieuczciwych pracodawców nawet do 50 tys. zł.\",\n \"Ochrona przed mobbingiem i chemikaliami: PIP rozpoczęła ogólnopolską kampanię przeciw mobbingowi i wzmocniła kontrole w firmach narażających pracowników na substancje rakotwórcze.\"\n ],\n \"eng_ai_title\": \"NLI Report 2025: The State of Workplace Safety and Legality\",\n \"eng_summary\": \"The National Labour Inspectorate summarizes 2025, during which it conducted over 57,000 inspections. Inspectors recovered 95 million PLN in unpaid wages for employees and eliminated tens of thousands of immediate life-threatening hazards. The report highlights persistent problems with wage payments, working time, and illegal employment, especially in the construction and industrial sectors.\",\n \"eng_key_points\": [\n \"Wages and Working Time: Inspectors recovered 95 million PLN in back pay for 17,900 workers, and irregularities in working time records were found in nearly half of the inspected companies.\",\n \"Safety on Construction Sites and in Industry: Over 32,000 orders were issued to immediately halt work due to a direct threat to life, mainly on construction sites and around machinery.\",\n \"New NLI Powers: Starting in 2026, inspectors will have the authority to convert civil law contracts into employment contracts, aiming to curb the misuse of temporary work agreements.\",\n \"Foreigners in the Labour Market: Illegal work was detected for 19.8% of inspected foreigners, and new regulations increase fines for dishonest employers to up to 50,000 PLN.\",\n \"Protection Against Mobbing and Chemicals: The NLI launched a nationwide anti-mobbing campaign and intensified inspections in companies exposing workers to carcinogenic substances.\"\n ],\n \"de_ai_title\": \"Bericht der NLI 2025: Stand der Arbeitssicherheit und Rechtsstaatlichkeit\",\n \"eng_summary\": \"Die Nationale Arbeitsinspektion fasst das Jahr 2025 zusammen, in dem sie über 57.000 Kontrollen durchführte. Die Inspektoren trieben 95 Millionen PLN an ausstehenden Löhnen für Arbeitnehmer ein und beseitigten Zehntausende unmittelbar lebensbedrohlicher Gefahren. Der Bericht zeigt anhaltende Probleme bei Lohnzahlungen, Arbeitszeit und illegaler Beschäftigung, insbesondere im Baugewerbe und in der Industrie.\",\n \"de_key_points\": [\n \"Löhne und Arbeitszeit: Inspektoren trieben 95 Mio. PLN an Lohnnachzahlungen für 17.900 Arbeitnehmer ein; Unregelmäßigkeiten bei der Arbeitszeiterfassung wurden in fast der Hälfte der kontrollierten Unternehmen festgestellt.\",\n \"Sicherheit auf Baustellen und in der Industrie: Über 32.000 Anordnungen zur sofortigen Arbeitseinstellung wurden aufgrund unmittelbarer Lebensgefahr erlassen, hauptsächlich auf Baustellen und an Maschinen.\",\n \"Neue Befugnisse der NLI: Ab 2026 erhalten Inspektoren die Befugnis, zivilrechtliche Verträge in Arbeitsverträge umzuwandeln, um den Missbrauch von befristeten Arbeitsverhältnissen einzudämmen.\",\n \"Ausländer auf dem Arbeitsmarkt: Bei 19,8 % der kontrollierten Ausländer wurde illegale Arbeit festgestellt; neue Vorschriften erhöhen die Geldstrafen für unehrliche Arbeitgeber auf bis zu 50.000 PLN.\",\n \"Schutz vor Mobbing und Chemikalien: Die NLI startete eine landesweite Anti-Mobbing-Kampagne und intensivierte die Kontrollen in Unternehmen, die Arbeitnehmer krebserregenden Stoffen aussetzen.\"\n ],\n \"fr_ai_title\": \"Rapport de l'Inspection du Travail 2025 : État de la sécurité et de la légalité au travail\",\n \"fr_summary\": \"L'Inspection Nationale du Travail résume l'année 2025, au cours de laquelle elle a mené plus de 57 000 contrôles. Les inspecteurs ont récupéré 95 millions de PLN de salaires impayés pour les employés et éliminé des dizaines de milliers de dangers immédiats pour la vie. Le rapport met en évidence des problèmes persistants de paiement des salaires, de temps de travail et d'emploi illégal, en particulier dans les secteurs de la construction et de l'industrie.\",\n \"fr_key_points\": [\n \"Salaires et temps de travail : Les inspecteurs ont récupéré 95 millions de PLN d'arriérés de salaire pour 17 900 travailleurs, et des irrégularités dans les registres de temps de travail ont été constatées dans près de la moitié des entreprises contrôlées.\",\n \"Sécurité sur les chantiers et dans l'industrie : Plus de 32 000 ordres d'arrêt immédiat des travaux ont été émis en raison d'un danger direct pour la vie, principalement sur les chantiers et autour des machines.\",\n \"Nouveaux pouvoirs de l'Inspection : À partir de 2026, les inspecteurs auront le pouvoir de convertir les contrats de droit civil en contrats de travail, afin de limiter l'abus des contrats précaires.\",\n \"Étrangers sur le marché du travail : Un travail illégal a été détecté pour 19,8 % des étrangers contrôlés, et de nouvelles réglementations augmentent les amendes pour les employeurs malhonnêtes jusqu'à 50 000 PLN.\",\n \"Protection contre le harcèlement moral et les produits chimiques : L'Inspection a lancé une campagne nationale contre le harcèlement moral et intensifié les contrôles dans les entreprises exposant les travailleurs à des substances cancérigènes.\"\n ],\n \"es_ai_title\": \"Informe de la Inspección de Trabajo 2025: Estado de la seguridad y legalidad laboral\",\n \"es_summary\": \"La Inspección Nacional de Trabajo resume el año 2025, en el que realizó más de 57.000 inspecciones. Los inspectores recuperaron 95 millones de PLN en salarios impagados para los empleados y eliminaron decenas de miles de peligros inmediatos para la vida. El informe destaca los problemas persistentes con el pago de salarios, el tiempo de trabajo y el empleo ilegal, especialmente en los sectores de la construcción e industrial.\",\n \"es_key_points\": [\n \"Salarios y tiempo de trabajo: Los inspectores recuperaron 95 millones de PLN en salarios atrasados para 17.900 trabajadores, y se encontraron irregularidades en los registros de tiempo de trabajo en casi la mitad de las empresas inspeccionadas.\",\n \"Seguridad en obras e industria: Se emitieron más de 32.000 órdenes de paralización inmediata de trabajos por peligro directo para la vida, principalmente en obras de construcción y alrededor de maquinaria.\",\n \"Nuevas competencias de la Inspección: A partir de 2026, los inspectores tendrán la facultad de convertir contratos civiles en contratos laborales, con el objetivo de frenar el abuso de la contratación temporal.\",\n \"Extranjeros en el mercado laboral: Se detectó trabajo ilegal en el 19,8% de los extranjeros inspeccionados, y las nuevas regulaciones aumentan las multas para empleadores deshonestos hasta 50.000 PLN.\",\n \"Protección contra el acoso laboral y productos químicos: La Inspección lanzó una campaña nacional contra el acoso laboral e intensificó los controles en empresas que exponen a los trabajadores a sustancias cancerígenas.\"\n ],\n \"it_ai_title\": \"Rapporto dell'Ispettorato del Lavoro 2025: Stato della sicurezza e legalità sul lavoro\",\n \"it_summary\": \"L'Ispettorato Nazionale del Lavoro riassume il 2025, anno in cui ha condotto oltre 57.000 ispezioni. Gli ispettori hanno recuperato 95 milioni di PLN di salari non pagati per i dipendenti ed eliminato decine di migliaia di pericoli immediati per la vita. Il rapporto evidenzia problemi persistenti con il pagamento dei salari, l'orario di lavoro e l'occupazione illegale, in particolare nei settori dell'edilizia e dell'industria.\",\n \"it_key_points\": [\n \"Salari e orario di lavoro: Gli ispettori hanno recuperato 95 milioni di PLN di arretrati salariali per 17.900 lavoratori e sono state riscontrate irregolarità nei registri dell'orario di lavoro in quasi la metà delle aziende ispezionate.\",\n \"Sicurezza nei cantieri e nell'industria: Sono stati emessi oltre 32.000 ordini di sospensione immediata dei lavori a causa di pericolo diretto per la vita, principalmente nei cantieri e attorno ai macchinari.\",\n \"Nuovi poteri dell'Ispettorato: A partire dal 2026, gli ispettori avranno l'autorità di convertire i contratti di diritto civile in contratti di lavoro, con l'obiettivo di limitare l'abuso dei contratti precari.\",\n \"Stranieri nel mercato del lavoro: È stato rilevato lavoro illegale per il 19,8% degli stranieri ispezionati e le nuove normative aumentano le multe per i datori di lavoro disonesti fino a 50.000 PLN.\",\n \"Protezione contro il mobbing e le sostanze chimiche: L'Ispettorato ha lanciato una campagna nazionale anti-mobbing e ha intensificato i controlli nelle aziende che espongono i lavoratori a sostanze cancerogene.\"\n ],\n \"nl_ai_title\": \"Rapport Arbeidsinspectie 2025: Stand van veiligheid en rechtmatigheid op het werk\",\n \"nl_summary\": \"De Nationale Arbeidsinspectie vat het jaar 2025 samen, waarin zij meer dan 57.000 inspecties uitvoerde. Inspecteurs vorderden 95 miljoen PLN aan onbetaalde lonen voor werknemers terug en elimineerden tienduizenden directe levensbedreigende gevaren. Het rapport wijst op aanhoudende problemen met loonbetalingen, werktijden en illegale tewerkstelling, met name in de bouw en de industrie.\",\n \"nl_key_points\": [\n \"Lonen en Werktijd: Inspecteurs vorderden 95 miljoen PLN aan achterstallig loon terug voor 17.900 werknemers, en onregelmatigheden in de werktijdregistratie werden in bijna de helft van de geïnspecteerde bedrijven vastgesteld.\",\n \"Veiligheid op bouwplaatsen en in de industrie: Er werden meer dan 32.000 bevelen uitgevaardigd om het werk onmiddellijk stil te leggen vanwege direct levensgevaar, voornamelijk op bouwplaatsen en rond machines.\",\n \"Nieuwe bevoegdheden Arbeidsinspectie: Vanaf 2026 krijgen inspecteurs de bevoegdheid om civielrechtelijke contracten om te zetten in arbeidsovereenkomsten, om misbruik van tijdelijke contracten tegen te gaan.\",\n \"Buitenlanders op de arbeidsmarkt: Bij 19,8% van de geïnspecteerde buitenlanders werd illegaal werk vastgesteld, en nieuwe regelgeving verhoogt de boetes voor oneerlijke werkgevers tot 50.000 PLN.\",\n \"Bescherming tegen pesten en chemicaliën: De Arbeidsinspectie startte een landelijke anti-pestcampagne en intensiveerde de controles in bedrijven die werknemers blootstellen aan kankerverwekkende stoffen.\"\n ],\n \"pt_ai_title\": \"Relatório da Inspeção do Trabalho 2025: Estado da segurança e legalidade laboral\",\n \"pt_summary\": \"A Inspeção Nacional do Trabalho resume o ano de 2025, durante o qual realizou mais de 57.000 inspeções. Os inspetores recuperaram 95 milhões de PLN em salários não pagos para os trabalhadores e eliminaram dezenas de milhares de perigos imediatos para a vida. O relatório destaca problemas persistentes com o pagamento de salários, tempo de trabalho e emprego ilegal, especialmente nos setores da construção e indústria.\",\n \"pt_key_points\": [\n \"Salários e Tempo de Trabalho: Os inspetores recuperaram 95 milhões de PLN em salários em atraso para 17.900 trabalhadores, e foram encontradas irregularidades nos registos de tempo de trabalho em quase metade das empresas inspecionadas.\",\n \"Segurança em Estaleiros e na Indústria: Foram emitidas mais de 32.000 ordens de paragem imediata dos trabalhos devido a perigo direto para a vida, principalmente em estaleiros de construção e junto a máquinas.\",\n \"Novos Poderes da Inspeção: A partir de 2026, os inspetores terão autoridade para converter contratos de direito civil em contratos de trabalho, com o objetivo de travar o abuso de contratos precários.\",\n \"Estrangeiros no Mercado de Trabalho: Foi detetado trabalho ilegal em 19,8% dos estrangeiros inspecionados, e os novos regulamentos aumentam as multas para empregadores desonestos até 50.000 PLN.\",\n \"Proteção Contra o Assédio Moral e Químicos: A Inspeção lançou uma campanha nacional anti-assédio moral e intensificou as inspeções em empresas que expõem os trabalhadores a substâncias cancerígenas.\"\n ],\n \"category\": [\"Labor\"]\n}" } ] }