{
  "legislationId": "10_499",
  "lastUpdate": "2026-05-24T16:30:08.761Z",
  "history": [
    {
      "timestamp": "2026-05-24T16:30:08.761Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_499/text/index.html",
      "model": "gemini-flash-lite-latest",
      "prompt_sent": "\r\nROLE: Fact Checker.\r\nTASK: Compare SOURCE (the original) and SUMMARY (a summary prepared by another AI).\r\n\r\nYour goal is to detect \"FABRICATED SPECIFICS\" (Fabricated Entities) in SUMMARY.\r\n\r\nSOURCE:\r\nDruk nr 499 Kielce, 25 czerwca 2024 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Przewodniczący Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych KRRIO.0401.2.2024 Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowni Państwo, realizując zadania określone w art. 25a ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1325), w imieniu Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych, przedkładam - Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku które zostało przyjęte uchwałą Nr 4/2024 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z dnia 6 czerwca 2024 r. Wyrażam nadzieję, że niniejsze opracowanie będzie ważnym źródłem informacji na temat działalności regionalnych izb obrachunkowych oraz stanu finansów jednostek samorządu terytorialnego. Z poważaniem (-) Damian Grzelka /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej KRAJOWA RADA REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Wersja pdf Sprawozdania do pobrania Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Warszawa 2024 www.rio.gov.pl ISSN 1732-0879 KRAJOWA RADA REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Wersja pdf Sprawozdania do pobrania Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Warszawa 2024 www.rio.gov.pl ISSN 1732-0879 KRAJOWA RADA REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH Warszawa 2024 www.rio.gov.pl SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH I WYKONANIA BUDŻETU PRZEZ JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W 2023 ROKU Zespół autorski „Sprawozdania z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku” Przewodniczący Zespołu 1. Budner-Iwanicka Luiza – prezes RIO w Gdańsku – Przewodniczący Komisji Analiz Budżetowych KR RIO Członkowie Zespołu 2. Balcer Ewelina – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Szczecinie 3. Czesyk Dawid – z-ca prezesa RIO w Szczecinie - Przewodniczący Komisji Legislacji i Orzecznictwa KR RIO 4. Czołpińska Ewa – z-ca prezesa RIO w Białymstoku - Z-ca Przewodniczącego KR RIO 5. Diduszko Artur – inspektor WKGF - RIO w Katowicach 6. Draszawka Kamila – starszy specjalista WIAS - RIO w Gdańsku 7. Duczmal Katarzyna – naczelnik WIAS - RIO w Zielonej Górze 8. Frąckowiak Joanna – naczelnik WIAS - RIO w Poznaniu 9. Hardyk Anna – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Katowicach 10. Januszek Andrzej – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Krakowie 11. Jaros Renata – p.o. naczelnika WIAS - RIO w Kielcach 12. Kamińska Joanna – naczelnik WIAS - RIO w Olsztynie 13. Kańczuga Wojciech – naczelnik WIAS - RIO we Wrocławiu 14. Karman Jolanta – starszy specjalista WIAS - RIO w Warszawie 15. Koszela Ewa – naczelnik WKGF - RIO w Katowicach 16. Łapicz Paweł – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Białymstoku 17. Micyk Izabela – naczelnik WIAS - RIO w Krakowie 18. Natoniewska-Stasiak Małgorzata – naczelnik WIAS - RIO w Lublinie 19. Niebudek Karolina – starszy specjalista - RIO w Kielcach 20. Niewiarowska-Zielińska Iwona – naczelnik WIAS - RIO w Łodzi 21. Pelczar Agnieszka – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Katowicach 22. Podleśna-Porczak Marta – z-ca naczelnika WKGF - RIO w Lublinie 23. Policht Adriana – członek Kolegium - RIO w Olsztynie 24. Puchlerz Wioletta – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Zielonej Górze 25. Sęp Tomasz – z-ca naczelnik WIAS - RIO w Rzeszowie 26. Sieińska Daria – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Poznaniu 27. Sójka Anna – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Lublinie 28. Syguda Agata – naczelnik WIAS - RIO w Katowicach 29. Szymańska Agnieszka – naczelnik WKGF - RIO w Lublinie 30. Urbańska Joanna – naczelnik WIAS - RIO w Białymstoku 31. Walczak-Grabowska Karolina – naczelnik WIAS - RIO w Warszawie 32. Waltoś Ewa – starszy specjalista WIAS - RIO w Rzeszowie 33. Welzant-Kamińska Maria – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Olsztynie 34. Wolny Agnieszka – naczelnik WIAS - RIO w Bydgoszczy 35. Wołczak Barbara – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Opolu 36. Woźniak Maciej – z-ca naczelnika WKGF - RIO w Łodzi 37. Zakrzewska Izabela – naczelnik WIAS - RIO w Szczecinie 38. Zbierska Danuta – naczelnik WIAS - RIO w Gdańsku 39. Zwierzyński Robert – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Łodzi Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych dziękuje Autorom zdjęć za ich udostępnienie. Autorzy zdjęć Okładka: Białystok – Mateusz Hołownia, Bydgoszcz – Justyna Szelągowska, Gdańsk – Marek Angiel Urząd Miejski w Gdańsku, Katowice – Archiwum UM Katowice, Kielce – Aleksander Piekarski, Kraków – Janusz Kot, Lublin – Małgorzata Natoniewska-Stasiak, Łódź – Adam Głębski, Olsztyn – Bogusław Kiliś, Opole – zasoby Urzędu Miasta Opola, Poznań – Justyna Szelągowska, Rzeszów – Józef Ambrozowicz, Szczecin – Krzysztof Kus, Warszawa – Karolina Aszkiełowicz, Wrocław – Stanisław Klimek, Zielona Góra – Anna Szatkowska ISSN 1732-0879 Szanowni Państwo, Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, na podstawie art. 25a ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1325), przedkłada Sejmowi i Senatowi Rzeczypospolitej Polskiej „Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku”. Sprawozdanie to zostało przyjęte uchwałą Nr 4/2024 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z dnia 6 czerwca 2024 r. Jest to już 27. sprawozdanie. Sprawozdanie składa się z dwóch części. Część pierwsza zawiera informacje o działalności regionalnych izb obrachunkowych w zakresie zapewnienia zgodnego z prawem prowadzenia gospodarki finansowej przez jednostki samorządu terytorialnego i ich związki. Efekt pracy izb w 2023 r. to m.in.: –195 643 zbadane uchwały i zarządzenia organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych, –15 budżetów ustalonych dla samorządów (dla 14 gmin i jednego miasta na prawach powiatu), –22 279 wydanych opinii w sprawach określonych w ustawach, w tym 16 w sprawie uchwały rady gminy o nieudzieleniu absolutorium, z czego osiem pozytywnych, trzy pozytywne z uwagami i pięć negatywnych, –929 przeprowadzonych kontroli jednostek samorządu terytorialnego i innych podmiotów, w tym 710 w ramach kontroli kompleksowych, –115 676 skontrolowanych sprawozdań z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego, –420 rozpatrzone pisma i skargi, w tym 171 dotyczących działalności organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, –73 szkolenia, w których uczestniczyło 7 572 pracowników jednostek samorządu terytorialnego (w formie online oraz w formie wykładów i warsztatów). Ponadto z inicjatywy Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych izby przeprowadziły jedną kontrolę koordynowaną, której przedmiotem były „Wynagrodzenia w jednostkach samorządu terytorialnego”. Wyniki powyższej kontroli zostaną przedstawione w odrębnym opracowaniu. W drugiej części Sprawozdania przedstawione zostały informacje dotyczące wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego. Podstawowe dane o budżetach samorządowych w 2023 r. to: – 362 015 287 tys. zł – dochody ogółem, które w 4,3% pozyskano z UE, tj. 15 620 583 tys. zł, – 384 955 202 tys. zł – wydatki ogółem, w tym wydatki inwestycyjne – 87 665 316 tys. zł, z czego 22,3%, tj. 19 575 728 tys. zł, ze środków pozyskanych z UE, – -22 939 915 tys. zł – wynik budżetów – deficyt, – 102 723 750 tys. zł – zobowiązania ogółem, które w relacji do dochodów stanowiły 28,4%, – 77 346 965 tys. zł – należności wraz z wybranymi aktywami finansowymi. Należy podkreślić, że rok 2023 był kolejnym rokiem, w którym procesy związane z planowaniem i wykonywaniem samorządowych budżetów były istotnie zaburzone. Przyczyny tych zaburzeń to nie tylko społeczne i ekonomiczne skutki wojny w Ukrainie, które dotknęły samorządy w postaci kryzysu uchodźczego, kryzysu energetycznego oraz znaczącej inflacji. Równie istotnym problemem było osłabienie, na skutek zmian legislacyjnych, źródeł dochodów własnych samorządów przy jednoczesnej konieczności zapewnienia wzrostu poziomu finansowania zadań publicznych, w szczególności oświatowych. Strona rządowa starała się przeciwdziałać negatywnym skutkom tego zjawiska przekazując samorządom, w kolejnych kwartałach roku budżetowego, dodatkowe środki na zadania bieżące. Podkreślić jednak należy, iż brak wiadomości co do tego czy dodatkowe środki zostaną wyasygnowane i w jakich kwotach ostatecznie trafią do poszczególnych jednostek, drastycznie utrudniał samorządom rzetelne planowanie budżetów i wieloletnich prognoz finansowych, a izbom weryfikację ich realistyczności. Powyższe utrudniało również przeprowadzane przez izby analizy wykonania, czy to pojedynczych budżetów, czy też w przekroju regionalnym i ogólnopolskim. Sprawozdaniem objęto 2 807 jednostek samorządu terytorialnego, 183 związki jednostek samorządu terytorialnego oraz związek metropolitalny. W Sprawozdaniu wykorzystano dane zgromadzone przez regionalne izby obrachunkowe, a także udostępnione przez Ministerstwo Finansów dane w zakresie sprawozdań budżetowych sporządzanych przez jednostki samorządu terytorialnego w latach 2022 i 2023 (baza na dzień 15 marca br.) oraz przez Główny Urząd Statystyczny w zakresie stanu ludności w jednostkach samorządu terytorialnego na dzień 30 czerwca 2023 r. Wszystkie zestawienia, tabele i inne dane statystyczne zawarte w Sprawozdaniu są opracowaniem własnym, sporządzonym na podstawie informacji przekazanych przez poszczególne izby. Tabele i graficzna prezentacja danych w odniesieniu do budżetów jednostek samorządu terytorialnego zostały opracowane na podstawie sprawozdań budżetowych tych jednostek. Sprawozdanie dostępne jest na stronie internetowej Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych www.rio. gov.pl. Istnieje możliwość pobrania wersji pdf Sprawozdania poprzez kod QR umieszczony na okładce. Wyrażam przekonanie, że Sprawozdanie spełni oczekiwania i będzie pomocne w pracy obu Wysokich Izb, Rządu RP oraz innych organów i instytucji Państwa, a także podmiotów i organizacji samorządowych w podejmowaniu działań na rzecz samorządu terytorialnego. Ufam, że przystępna forma prezentacji danych umożliwi korzystanie z opracowania przedstawicielom mediów oraz wszystkim osobom zainteresowanym funkcjonowaniem samorządu w Polsce. Składam wyrazy podziękowania dla całego zespołu za przygotowanie tego Sprawozdania. Damian Grzelka Przewodniczący KR RIO 5 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów i znaków umownych 10 Najważniejsze zmiany w regulacjach prawnych mające wpływ na gospodarkę finansową jednostek samorządu terytorialnego w 2023 roku 11 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. Zadania i zasady działania regionalnych izb obrachunkowych 16 1. Zadania izb 16 2. Organizacja i zasady działania izb 18 3. Współpraca izb z organami państwa i innymi instytucjami 20 4. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w zakresie obsługi rzeczników dyscypliny finansów publicznych i regionalnych komisji orzekających 20 5. Wykonanie budżetu przez regionalne izby obrachunkowe 21 5.1. Dochody 21 5.2. Wydatki 23 5.3. Budżet regionalnych izb obrachunkowych w układzie zadaniowym 29 6. Zatrudnienie, wynagrodzenia i kwalifikacje 30 6.1. Zatrudnienie 30 6.2. Wynagrodzenia 32 6.3. Kwalifikacje 34 Rozdział II. Działalność nadzorcza 37 1. Zakres kompetencji nadzorczych izb oraz kryteria nadzoru 37 2. Wyniki działalności nadzorczej 38 3. Ustalenie budżetów jednostek samorządu terytorialnego 43 4. Skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych 44 Rozdział III. Działalność opiniodawcza 55 1. Zakres i procedura działalności opiniodawczej 55 2. Przedmiot i charakter wydanych opinii 56 3. Odwołania od opinii składów orzekających do kolegium izby 67 6 Spis treści Rozdział IV. Działalność kontrolna 69 1. Kontrole przeprowadzone przez regionalne izby obrachunkowe 69 1.1. Rodzaje stwierdzonych nieprawidłowości 72 1.2. Szczegółowe ustalenia kontroli 72 1.3. Skutki finansowe kontroli 96 1.4. Działania pokontrolne 99 2. Informacja o wynikach kontroli koordynowanej „Wynagrodzenia w jednostkach samorządu terytorialnego” 104 2.1. Cel kontroli i główne zagadnienia poddane kontroli 104 2.2. Dane ogólne dotyczące kontrolowanych urzędów gmin (miast) 104 2.3. Szczegółowe ustalenia kontroli 106 2.4. Postępowanie pokontrolne 112 2.5. Podsumowanie ustaleń kontroli 113 3. Kontrola sprawozdań budżetowych, wniosków gmin o subwencję rekompensującą utracone dochody oraz sprawozdań w zakresie operacji finansowych 114 4. Informacje o stwierdzonych nieprawidłowościach w zakresie danych dotyczących naliczania subwencji i rozliczeń dotacji celowych udzielonych jst z budżetu państwa 117 Rozdział V. Programy postępowania naprawczego uchwalane przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego w trybie art. 240a ustawy o finansach publicznych 118 Rozdział VI. Raporty o stanie gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego 120 Rozdział VII. Rozpatrywanie spraw dotyczących powiadomień regionalnej izby obrachunkowej przez skarbnika (głównego księgowego budżetu) o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika 121 Rozdział VIII. Rozpatrywanie skarg przez regionalne izby obrachunkowe 122 Rozdział IX. Działalność informacyjna i szkoleniowa 125 1. Działalność szkoleniowa 125 2. Działalność informacyjna 126 2.1. Udzielanie informacji w trybie przepisów ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych 126 2.2. Udostępnianie informacji w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej 129 7 Spis treści Rozdział X. Działalność Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych 132 1. Współpraca z organami państwa i innymi instytucjami 132 2. Rozwój infrastruktury informatycznej 134 Rozdział XI. Funkcjonowanie prawa samorządu terytorialnego w świetle doświadczeń regionalnych izb obrachunkowych 137 Tabela 1. Informacja o uchwałach i zarządzeniach organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych zbadanych przez regionalne izby obrachunkowe w 2023 r. 147 Tabela 2. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w 2023 r. 148 Tabela 3. Wyniki badania nadzorczego uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie budżetu w 2023 r. 148 Tabela 4. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie zmian budżetu w 2023 r. 148 Tabela 5. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian w 2023 r. 149 Tabela 6. Wyniki badania nadzorczego uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie absolutorium w 2023 r. 149 Tabela 7. Wyniki badania uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w zakresie spraw finansowych (z wyjątkiem budżetowych, zmieniających budżet, w sprawie absolutorium, wieloletniej prognozy finansowej oraz jej zmian) w 2023 r. 150 Tabela 8. Skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych w 2023 r. 151 Tabela 9. Wyniki działalności opiniodawczej izb i charakter wydanych opinii w 2023 r. 152 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Uchwalanie budżetu i jego zmiany 156 1. Przygotowanie budżetu jednostek samorządu terytorialnego 156 2. Uprawnienia organów jednostek samorządu terytorialnego do uchwalania budżetu i jego zmian 157 3. Zmiany w uchwałach budżetowych i w budżetach jst 159 4. Poprawność dokonywanych zmian 160 Rozdział II. Wykonanie budżetów przez jednostki samorządu terytorialnego 161 1. Wykonanie budżetów przez jednostki samorządu terytorialnego 161 1.1. Dochody 162 1.2. Wydatki 168 1.3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 172 1.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 174 2. Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych i ich wykorzystanie 180 2.1. Dochody ze źródeł zagranicznych 180 2.2. Wydatki ze źródeł zagranicznych 183 8 Spis treści Rozdział III. Wykonanie budżetów przez gminy 189 1. Dochody 191 2. Wydatki 199 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 205 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 207 Rozdział IV. Wykonanie budżetu przez miasto stołeczne Warszawa 210 1. Dochody 212 2. Wydatki 216 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 220 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 221 Rozdział V. Wykonanie budżetów przez miasta na prawach powiatu 223 1. Dochody 225 2. Wydatki 230 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 235 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 237 Rozdział VI. Wykonanie budżetów przez powiaty 243 1. Dochody 245 2. Wydatki 251 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 256 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 259 Rozdział VII. Wykonanie budżetów przez województwa samorządowe 261 1. Dochody 263 2. Wydatki 267 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 270 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 272 Rozdział VIII. Wykonanie budżetów przez związki jednostek samorządu terytorialnego i związek metropolitalny 276 1. Związki jednostek samorządu terytorialnego 276 2. Związek metropolitalny – Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia z siedzibą w Katowicach 281 9 Spis treści Rozdział IX. Wybrane zagadnienia gospodarki finansowej jst w świetle relacji z art. 242 i 243 uofp oraz poziomu zadłużenia 284 1 Sytuacja finansowa jst w świetle relacji z art. 242 i 243 uofp 284 1.1. Równowaga części bieżącej budżetów jst (art. 242 uofp) 284 1.2. Indywidualne wskaźniki spłaty zadłużenia jst (art. 243 uofp) 286 1.3. Prognozy na lata 2024–2027 288 2. Finansowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi 290 3. Zobowiązania samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz wynikające z nich zagrożenia dla sytuacji finansowej jst 297 Rozdział X. Budżety jednostek samorządu terytorialnego w przeliczeniu na jednego mieszkańca 304 1. Budżety gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca 305 1.1. Dochody 305 1.2. Wydatki 316 1.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych 322 1.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 324 2. Budżet m.st. Warszawy w przeliczeniu na jednego mieszkańca 327 3. Budżety miast na prawach powiatu w przeliczeniu na jednego mieszkańca 335 3.1. Dochody 335 3.2. Wydatki 339 3.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych 344 3.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 346 4. Budżety powiatów w przeliczeniu na jednego mieszkańca 352 4.1. Dochody 352 4.2. Wydatki 360 4.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych 366 4.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 368 5. Budżety województw samorządowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca 371 5.1. Dochody 371 5.2. Wydatki 377 5.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych 383 5.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 385 10 Wykaz skrótów i znaków umownych Wykaz skrótów jst – jednostki samorządu terytorialnego, KR RIO – Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, uofp – ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm.), uofp z 2005 r. – ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.), uops – ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 530 z późn zm.), wpf – wieloletnie prognozy finansowe. Znaki umowne stosowane w tabelach kreska (–) – zjawisko nie wystąpiło, kropka (.) – zupełny brak informacji albo brak informacji wiarygodnych, krzyżyk (x) – wypełnienie pozycji ze względu na układ tabeli jest niemożliwe lub niecelowe, zero (0) – zjawisko istniało, jednakże w ilościach mniejszych od liczb, które mogły być wyrażone uwidocznionymi w tabeli znakami cyfrowymi. Uwaga, Ze względu na sposób opracowywania danych i stosowanie zaokrągleń mogą wystąpić niewielkie różnice pomiędzy wielkościami podanymi w części opisowej a zawartymi w częściach tabelarycznych. Ponadto, w niektórych przypadkach sumy składników mogą się nieznacznie różnić od podanych wielkości „ogółem”. 11 Najważniejsze zmiany w regulacjach prawnych mające wpływ na gospodarkę finansową jednostek samorządu terytorialnego w 2023 roku Lp.Akt prawny/dokumentPrzedmiot regulacji/zmiany 1.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2022 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2023 r. Dz. U. poz. 1952 W 2023 r. obowiązywały dwie stawki minimalnego wynagrodzenia: 1. od 1 stycznia do 30 czerwca 2023 r.: –minimalne wynagrodzenie za pracę – 3 490 zł, –minimalna stawka godzinowa – 22,80 zł; 2. od 1 lipca do 31 grudnia 2023 r.: –minimalne wynagrodzenie za pracę – 3 600 zł, –minimalna stawka godzinowa – 23,50 zł. Konsekwencją tych zmian było jeszcze większe spłaszczenie płac, ponieważ pracodawcy nie dysponowali środkami, by podnieść wynagrodzenia także innych pracowników, analogicznie do podwyżek wynikających ze zmiany stawki wynagrodzenia minimalnego. 2.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 maja 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wynagrodzenia pracowników samorządowych Dz. U. poz. 1102 Od 1 lipca 2023 r. zmieniono zasady wynagradzania pracowników samorządowych. Podniesiono kwotę minimalnego wynagrodzenia w I kategorii zaszeregowania do 3 300 zł (było 2 150 zł) oraz kwoty wynagrodzenia minimalnego w pozostałych kategoriach zaszeregowania – w ostatniej XX kategorii wynagrodzenie wzrosło do 5 200 zł (było 3 600 zł). Zmniejszono liczbę kategorii zaszeregowania z XXII do XX, scalono niektóre tabele stanowisk wspólnych dla różnych jednostek organizacyjnych, zmniejszono liczę stanowisk pomocniczych wyspecjalizowanych na rzecz stanowisk ogólnych, z zachowaniem ścieżki awansu. Ujednolicono nazewnictwo stanowisk z jednoczesnym ujednoliceniem odpowiadających im kategorii zaszeregowania i kwalifikacji oraz stażu pracy wymaganego do ich zajmowania. 3.Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego Dz. U. poz. 1028 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego Dz. U. poz. 1118 Od dnia 16 maja 2022 r. do dnia 1 lipca 2023 r. obowiązywał na terenie Polski stan zagrożenia epidemicznego wprowadzony przez Ministerstwo Zdrowia, którego konsekwencją było nowe podejście do sposobu realizacji wielu zadań przez jednostki samorządu terytorialnego. 4.Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terenie tego państwa Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm. Kolejny rok obowiązywały przepisy prawne związane z konfliktem zbrojnym w Ukrainie, które były wielokrotnie nowelizowane i nałożyły na jednostki samorządu terytorialnego dodatkowe zadania na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy. Zadania te były finansowane lub dofinansowane z utworzonego Funduszu Pomocy. Zmienione w 2023 r. przepisy nałożyły na obywateli Ukrainy m.in. obowiązek partycypowania w kosztach zbiorowego zakwaterowania i wyżywienia (z dniem 1 marca 2023 r. w wysokości 50%, a z dniem 1 maja 2023 r. – 75%). Doprecyzowano zagadnienia dotyczące zwrotu odsetek od środków z Funduszu Pomocy, a także przedłużono do dnia 30 września 2024 r. termin rozliczenia oraz zwrotu środków otrzymanych przez jednostki samorządu terytorialnego na dodatkowe zadania oświatowe związane z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy. 5.Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorząd terytorialnego Dz. U. z 2024 r. poz. 356 Znowelizowane przepisy ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego pozwoliły na przekazanie z budżetu państwa dodatkowych dochodów z tytułu subwencji ogólnej w wysokości 14 083 303 tys. zł w celu wsparcia realizacji zadań jednostek samorządu terytorialnego. 12 Lp.Akt prawny/dokumentPrzedmiot regulacji/zmiany 6.Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela Dz. U. z 2023 poz. 984 z późn. zm. Z okazji 250. rocznicy utworzenia Komisji Edukacji Narodowej nauczyciele pozostający w stosunku pracy na dzień 20 września 2023 r. otrzymali jednorazową nagrodę specjalną w wysokości 1 125 zł brutto. 7.Uchwała Rady Ministrów z dnia 23 listopada 2022 r. Nr 232/2022 w sprawie ustanowienia Rządowego Programu Odbudowy Zabytków https://www.gov.pl/web/premier/rzadowy-program- odbudowy-zabytkow [dostęp 14.05.2024] Zgodnie z uchwałą Rady Ministrów w sprawie Rządowego Programu Odbudowy Zabytków z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 jednostki samorządu terytorialnego otrzymywały środki na dofinansowanie prac konserwatorskich i restauratorskich oraz roboty budowlane w obiektach zabytkowych (w przekazaniu środków pośredniczył BGK). 8.Komunikat Ministra Edukacji i Nauki z dnia 2 września 2022 r. o ustanowieniu przedsięwzięcia pod nazwą „Poznaj Polskę” w roku szkolnym 2022/2023 https://www.gov.pl/web/edukacja/poznaj-polske [dostęp 14.05.2024] W roku szkolnym 2022/2023 Minister Edukacji Narodowej ponownie ogłosił przedsięwzięcie pod nazwą: „Poznaj Polskę” skierowane do organów prowadzących szkoły w celu uatrakcyjnienia procesu edukacyjnego dzieci i młodzieży poprzez umożliwienie im poznawania Polski. Umowy podpisywane były z Ministerstwem Edukacji Narodowej. Zadanie to dofinansowane było z budżetu państwa w wysokości do 80% poniesionych kosztów, w formie dotacji na zadania bieżące, na podstawie porozumień z organami administracji rządowej, natomiast 20% stanowił wkład własny wnioskodawcy. 9.Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 1586 W 2023 r. obowiązywały dwie kwoty bazowe do naliczenia odpisów na ZFŚS dla nauczycieli i innych pracowników jednostek sfery budżetowej, co wiązało się z ponownym przeliczeniem odpisów i zaplanowaniem większych kwot w budżetach na ten rok. 10.Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 25 października 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej Dz. U. poz. 2302 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 grudnia 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy Dz. U. z 2023 r. poz. 5 Od dnia 1 stycznia 2023 r. wzrosła stawka diety za dobę podróży służbowej na obszarze kraju oraz a stawki ryczałtów za korzystanie z pojazdów prywatnych do celów służbowych. 11.Uchwała Rady Ministrów Nr 205/2022 z dnia 13 października 2022 r. zmieniająca uchwałę Rady Ministrów Nr 84/2021 w sprawie ustanowienia Rządowego Funduszu Polski Ład: Programu Inwestycji Strategicznych https://www.gov.pl/web/premier/program- inwestycji-strategicznych [dostęp 14.05.2024] W ramach Rządowego Programu Inwestycji Strategicznych Polski Ład jst otrzymywały wsparcie finansowe na realizację inwestycji. Środki na te inwestycje pochodziły z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Dla programu przewidziano odrębną klasyfikację dochodów i wydatków budżetowych. 12.Ustawa z dnia 29 września 2022 r. o przedłużeniu kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego Dz. U. poz. 2418 Przedłużona została, do dnia 30 kwietnia 2024 r., kadencja rad gmin, powiatów oraz sejmików województw, wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. 13 Lp.Akt prawny/dokumentPrzedmiot regulacji/zmiany 13.Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej Dz. U. z 2023 r. poz. 269 z późn. zm. Jednostki sektora finansów publicznych w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2023 r. były zobligowane do podjęcia działań prowadzących do zmniejszenia całkowitego zużycia energii elektrycznej w zajmowanych budynkach lub częściach budynków. Ponadto kierownicy tych jednostek mieli obowiązek przekazania do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki raportu z realizacji tego celu (za 2023 rok) w terminie do dnia 31 marca 2024 r. 14.Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o zmianie ustaw w celu likwidowania zbędnych barier administracyjnych i prawnych Dz. U. poz. 803 Od 2023 r. zarząd jednostki samorządu terytorialnego nie ma obowiązku przedstawiania do dnia 31 sierpnia każdego roku organowi stanowiącemu jst i regionalnej izbie obrachunkowej informacji o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze, kształtowaniu się wieloletniej prognozy finansowej oraz przebiegu wykonania planu finansowego za I półrocze samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, samorządowych instytucji kultury i innych samorządowych osób prawnych tworzonych na podstawie odrębnych ustaw. 15.Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej Dz. U. z 2023 poz. 1704 z późn. zm. W związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej, zgodnie z ustawą o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej, ze środków Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 gminy wypłacały osobom uprawnionym dodatek energetyczny. Przepisy określały zasady i tryb przyznawania, wypłacania oraz wysokość tego dodatku. 16.Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 295 Z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, na podstawie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, gminy przyznawały i wypłacały rekompensaty dla przedsiębiorstw energetycznych, dodatki dla gospodarstw domowych oraz dodatki dla podmiotów wrażliwych. 17.Ustawa z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu Dz. U. z 2024 r. poz. 303 W 2023 r. osoby, które ogrzewają mieszkania lub domy gazem mogły otrzymać, z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, zwrot podatku VAT od ceny gazu dostarczanego. 18.Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 Dz. U. z 2024 r. poz. 338 Gminy w 2023 r. realizowały program „Maluch+”, który jest programem łączącym środki z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności oraz z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego, finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, w ramach perspektywy finansowej 2021–2027 i środków budżetu państwa. Program dedykowany był na budowę lub renowację żłobków i klubów dziecięcych oraz zakup nieruchomości i infrastruktury. Ponadto środki z tego programu można było przeznaczyć na funkcjonowanie żłobków i klubów dziecięcych. 19.Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 1560 Nowelizacja ustawy o ochotniczych strażach pożarnych doprecyzowała katalog zadań własnych finansowanych przez gminy, stosownie do posiadanych sił i środków, między innymi w zakresie ekwiwalentu pieniężnego, umundurowania wyjściowego, finansowania szkoleń innych niż bezpłatne szkolenia organizowane przez PSP oraz szkoleń w zakresie pierwszej pomocy. 20.Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 sierpnia 2023 r. w sprawie zarządzenia wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej Dz. U. poz. 1564 W dniu 15 października 2023 r. odbyły się wybory do Sejmu i Senatu, które finansowane były z dotacji z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie. 21.Ustawa z dnia 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o kierujących pojazdami Dz. U. poz. 2589 Województwa samorządowe, po wejściu w życie z dniem 1 stycznia 2023 r. znowelizowanych przepisów, mogą przekazywać ze swojego budżetu dotacje celowe albo podmiotowe dla wojewódzkich ośrodków ruchu drogowego na realizację zadań publicznych. 14 Lp.Akt prawny/dokumentPrzedmiot regulacji/zmiany 22.Ustawa z dnia 23 października 2018 r. o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg Dz. U. z 2023 r. poz. 1983 W związku z kolejną zmianą przepisów Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg (poprzednio Fundusz Dróg Samorządowych) z dniem 1 stycznia 2023 r. utracił status funduszu celowego (środki z tego funduszu są przekazywane bezpośrednio z BGK). 23.Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 556 Ustawą o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw jednostki sektora finansów publicznych jako wierzyciele od dnia 25 czerwca 2023 r. uzyskały możliwość automatycznego dostępu do Rejestru Należności Publicznoprawnych, co pozwala korzystać im ze specjalnej usługi API, poprzez którą można zintegrować rejestr i systemy komputerowe wierzycieli. 24.Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym i ustawy o samorządzie województwa Dz. U. poz. 572 Od dnia 11 kwietnia 2023 r. obowiązują nowe zasady finansowania kosztów działalności rad seniorów tworzonych w gminach, powiatach i województwach samorządowych. Członkowie gminnych, powiatowych i wojewódzkich rad seniorów mogą otrzymywać zwrot kosztów poniesionych w związku z udziałem w posiedzeniach rad lub w zorganizowanych wydarzeniach, na których będą oni reprezentować radę seniorów – jeśli tak postanowi organ stanowiący jst. Urząd obsługujący organy jst ma obowiązek zapewnić obsługę administracyjno-biurową rady seniorów. Wszelkie związane z tym wydatki stanowią wydatki urzędu gminy/starostwa powiatowego/urzędu marszałkowskiego. 25.Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 1688 Ustawą o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, której większość przepisów weszła w życie dnia 24 września 2023 r., wprowadzono m.in. wymóg uchwalenia planu ogólnego, który ma zastąpić dotychczasowe studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Na opracowanie planu ogólnego gminy mają czas do końca 2025 r. I. DZIAŁALNOŚĆ REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH W 2023 ROKU Ogólne informacje o regionalnych izbach obrachunkowych Działalność nadzorcza Działalność opiniodawcza Działalność kontrolna Programy postępowania naprawczego uchwalane przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego w trybie art. 240a ustawy o finansach publicznych Sporządzenie raportu o stanie gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego Rozpatrywanie spraw dotyczących powiadomień regionalnej izby obrachunkowej przez skarbnika (głównego księgowego budżetu) o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika Rozpatrywanie skarg przez regionalne izby obrachunkowe Działalność informacyjna i szkoleniowa Działalność Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych Funkcjonowanie prawa samorządu terytorialnego w świetle doświadczeń regionalnych izb obrachunkowych 16 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Rozdział I. Zadania i zasady działania regionalnych izb obrachunkowych 1. Zadania izb Regionalne izby obrachunkowe znalazły umocowanie w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. 1 . Pozycja prawno-ustrojowa izb została określona art. 171 ust. 2 ustawy zasadniczej, zgodnie z którym sprawują one nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych. Zakres działania izb, jako państwowych organów kontroli i nadzoru, szczegółowo uregulowany został w ustawie z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych 2 . Stosownie do jej postanowień izby sprawują nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych oraz dokonują kontroli gospodarki finansowej i zamówień publicznych: jednostek samorządu terytorialnego, związków metropolitalnych, związków międzygminnych, stowarzyszeń gmin oraz stowarzyszeń gmin i powiatów, związków powiatów, związków powiatowo-gminnych, stowarzyszeń powiatów, samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym samorządowych osób prawnych oraz innych podmiotów, w zakresie wykorzystywania przez nie dotacji przyznawanych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Główne zadania realizowane w 2023 r. przez izby, wynikające z poszczególnych aktów prawnych, obrazuje poniższa tabela. ustawa z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych –kontrola gospodarki finansowej i zamówień publicznych podmiotów wymienionych w ustawie –kontrola pod względem rachunkowym i formalnym kwartalnych sprawozdań z wykonania budżetów jst oraz wniosków o przyznanie części rekompensującej subwencji ogólnej –sporządzanie i przedstawianie raportu o stanie gospodarki finansowej jst w przypadku, gdy na podstawie wyników działalności nadzorczej, kontrolnej i opiniodawczej, zachodzi potrzeba wskazania powtarzających się nieprawidłowości lub zagrożenia niewykonania ustawowych zadań –nadzór nad uchwałami i zarządzeniami podejmowanymi przez organy jst w sprawach określonych w art. 11 ust. 1 ustawy –ustalenie budżetu jst w przypadku niepodjęcia uchwały budżetowej przez organ stanowiący do dnia 31 stycznia roku budżetowego –ustalenie budżetu jst w przypadku niezachowania przez jednostkę zasad określonych w art. 242–244 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych –wydawanie opinii w sprawach wymienionych w art. 13 ustawy –udzielanie wyjaśnień w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych –rozpatrywanie spraw dotyczących powiadomień przez skarbnika o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika –prowadzenie działalności informacyjnej, instruktażowej i szkoleniowej w zakresie objętym nadzorem i kontrolą –opracowywanie analiz i opinii w sprawach określonych ustawami ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 3 –wydawanie opinii w sprawie możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego przez jst w projekcie uchwały budżetowej i odpowiednio uchwale budżetowej –wydawanie opinii w sprawie prawidłowości planowanej kwoty długu przedstawianej w uchwale w sprawie wieloletniej prognozy finansowej jst –przekazywanie Ministrowi Finansów projektów wieloletnich prognoz finansowych wraz z wynikami opinii oraz wieloletnich prognoz finansowych wraz z wynikami rozstrzygnięć nadzorczych 1 Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm. 2 Dz. U. z 2023 r. poz. 1325. 3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm. 17 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. –wzywanie jst do opracowania i uchwalenia programu postępowania naprawczego oraz jego opiniowanie –ustalanie budżetu jst w przypadku nieuchwalenia programu postępowania naprawczego jst lub braku pozytywnej opinii izby do tego programu ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego 4 –rozpatrywanie skarg i wniosków dotyczących zadań z zakresu finansów realizowanych przez organy stanowiące jst ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej 5 –udostępnianie informacji publicznej dotyczącej działalności regionalnych izb obrachunkowych w zakresie określonym ustawą na wniosek – w formie wskazanej przez wnioskodawcę oraz z urzędu – w Biuletynie Informacji Publicznej ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela 6 –przyjmowanie sprawozdań z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach i placówkach prowadzonych przez jst –kontrola osiągnięcia wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli w szkołach, których organem prowadzącym jest jst ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej 7 –przyjmowanie od jst i przekazywanie do Ministerstwa Finansów sprawozdań o zaległościach przedsiębiorców we wpłatach świadczeń należnych na rzecz sektora finansów publicznych rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej 8 –kontrolowanie pod względem formalno-rachunkowym i merytorycznym oraz przekazywanie do Ministerstwa Finansów sprawozdań z wykonania budżetów jst rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych 9 –kontrolowanie pod względem formalno-rachunkowym i merytorycznym oraz przekazywanie do Ministerstwa Finansów sprawozdań w zakresie operacji finansowych dotyczących należności, państwowego długu publicznego oraz poręczeń i gwarancji w zakresie budżetów jst –kontrolowanie pod względem formalno-rachunkowym i merytorycznym sprawozdań w zakresie operacji finansowych dotyczących należności, państwowego długu publicznego oraz poręczeń i gwarancji w zakresie jednostek posiadających osobowość prawną –sporządzanie i przekazywanie Prezesowi Głównego Urzędu Statystycznego zbiorczych sprawozdań w zakresie operacji finansowych dotyczących należności, państwowego długu publicznego oraz poręczeń i gwarancji w zakresie budżetów jst, a także w zakresie jednostek posiadających osobowość prawną rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 13 września 2017 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 10 –przyjmowanie i przekazywanie do Ministerstwa Finansów skonsolidowanych bilansów jst rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 października 2022 r. w sprawie programu badań statystycznych statystyki publicznej na rok 2023 11 –przekazywanie do Głównego Urzędu Statystycznego danych w zakresie pożyczek zagrożonych będących aktywami jst 4 Dz. U. z 2024 r. poz. 572. 5 Dz. U. z 2022 r. poz. 902. 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 984 z późn. zm. 7 Dz. U. z 2023 r. poz. 702. 8 Dz. U. z 2024 r. poz. 454. 9 Dz. U. z 2023 r. poz. 652. 10 Dz. U. z 2020 r. poz. 342. 11 Dz. U. poz. 2453 z późn. zm. 18 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. 2. Organizacja i zasady działania izb Zgodnie z aktualnym podziałem terytorialnym państwa od 1999 r. w Polsce funkcjonuje 16 regionalnych izb obrachunkowych. Zasięgiem działalności obejmują one obszar danego województwa. Siedziby poszczególnych izb oraz ich zespoły zamiejscowe ustalone zostały na mocy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2004 r. w sprawie siedzib i zasięgu terytorialnego regionalnych izb obrachunkowych oraz szczegółowej organizacji izb, liczby członków kolegium i trybu postępowania 12 . Szczegółowe zasady działania oraz strukturę organizacyjną izb regulują przepisy ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, wskazane powyżej rozporządzenie oraz regulamin organizacyjny danej izby uchwalany przez jej kolegium. Przykładowy schemat organizacyjny izby Radcowie prawni 1) Zastępca prezesa jest zastępcą przewodniczącego kolegium, a ponadto wykonuje inne obowiązki wskazane przez prezesa. Zakres tych obowiązków jest zróżnicowany w poszczególnych izbach. 2) Regionalna Izba Obrachunkowa w Opolu nie posiada zespołu zamiejscowego. Pracą każdej izby kieruje Prezes izby. Prezes posiada określone ustawowo kompetencje oraz wykonuje inne czynności przewidziane przepisami prawa, a niezastrzeżone dla kolegium izby, komisji orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz składów orzekających. Prezes izby powoływany jest przez Prezesa Rady Ministrów spośród kandydatów zaopiniowanych w drodze konkursu przez kolegium izby. Warunki przeprowadzania konkursu określają przepisy ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 stycznia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków przeprowadzania konkursu na prezesa regionalnej izby obrachunkowej 13 . Kadencja prezesa trwa sześć lat, licząc od dnia powołania. Po upływie kadencji albo po odwołaniu prezesa w związku ze złożoną rezygnacją pozostaje on etatowym członkiem kolegium. Prezes izby wykonuje przewidziane przepisami ustawy zadania, do których należy: –reprezentacja izby na zewnątrz, –sprawowanie funkcji przełożonego pracowników izby, 12 Dz. U. Nr 167, poz. 1747. 13 Dz. U. Nr 10, poz. 93. 19 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. –przedkładanie rocznego sprawozdania z wykonania budżetu oraz sprawozdania z działalności kontrolnej i informacyjno-szkoleniowej izby, w terminie do końca pierwszego kwartału roku następującego po roku objętym sprawozdaniem, –opracowywanie projektu regulaminu organizacyjnego izby, –występowanie do Prezesa Rady Ministrów z wnioskami o powołanie i o odwołanie zastępcy prezesa oraz o powołanie, odwołanie lub zmianę charakteru zatrudnienia członka kolegium, –występowanie do Prezesa Rady Ministrów o zwiększenie liczby członków kolegium, –wyznaczanie składów orzekających i ich przewodniczących, –ogłaszanie konkursów na stanowisko członka kolegium, –zwoływanie posiedzeń kolegium izby, –powoływanie, spośród członków kolegium, komisji do rozpatrywania spraw dotyczących powiadomień przez skarbnika (głównego księgowego budżetu jednostki samorządu terytorialnego) o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika oraz wyznaczenie jej przewodniczącego, –zapewnienie komisji orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych, rzecznikowi oraz jego zastępcy właściwych w sprawach tej komisji, siedziby, obsługi prawnej i administracyjno-technicznej. Na wniosek prezesa izby Prezes Rady Ministrów powołuje spośród członków kolegium zastępcę prezesa. Zastępca kieruje działalnością izby w czasie nieobecności prezesa oraz wykonuje zadania i uprawnienia w określonym przez niego zakresie. W każdej z izb działa określony ustawą organ – kolegium izby. W skład kolegium wchodzą prezes jako przewodniczący oraz pozostali członkowie. Członków kolegium powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek prezesa izby, zgłoszony po uzyskaniu opinii kolegium izby. Kandydatów na członków kolegium wyłania się w drodze konkursu, którego szczegółowe warunki określa ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków przeprowadzania konkursu na członków kolegium regionalnej izby obrachunkowej 14 . Liczba członków kolegium uzależniona jest od terytorialnego zasięgu działania poszczególnej izby oraz od liczby nadzorowanych podmiotów, a określa ją rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2004 r. Członkostwo w kolegium ma charakter etatowy lub pozaetatowy. Etatowego członka kolegium powołuje się na czas nieokreślony, natomiast kadencja pozaetatowego członka kolegium trwa sześć lat. Członkowie kolegium w zakresie realizacji zadań nadzorczych i funkcji kontrolnych są niezawiśli i podlegają jedynie ustawom. Do wyłącznej kompetencji kolegium izby należy: –ustalanie budżetu jst oraz orzekanie o nieważności uchwał i zarządzeń podejmowanych przez organy jst, –rozpatrywanie odwołań od opinii wydawanych przez składy orzekające, –przyjmowanie sprawozdań z działalności kontrolnej i informacyjno-szkoleniowej izby, –uchwalanie wniosków do projektu budżetu izby oraz ramowego planu pracy, –przyjmowanie sprawozdań z wykonania budżetu oraz rocznego ramowego planu pracy izby, w tym planu kontroli, –rozpatrywanie zastrzeżeń do wniosków zawartych w wystąpieniach pokontrolnych, –opiniowanie kandydatów na członków kolegium, –wybór kandydata na prezesa izby, –uchwalanie regulaminu organizacyjnego izby, –podejmowanie uchwał w innych sprawach, określonych w odrębnych przepisach. Członkowie kolegium tworzą również trzyosobowe składy orzekające, właściwe do wydawania opinii w sprawach określonych ustawą o regionalnych izbach obrachunkowych oraz ustawą o finansach publicznych, a także komisje do spraw rozpatrywania powiadomień przez skarbnika o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika. W każdej izbie szereg zadań wykonują dwa wydziały merytoryczne: wydział kontroli gospodarki finansowej oraz wydział informacji, analiz i szkoleń, pracami których kierują naczelnicy. Biuro izby zapewnia obsługę administracyjną i finansowo-księgową. Nadzór nad działalnością regionalnych izb obrachunkowych na podstawie kryterium zgodności z prawem sprawuje minister właściwy do spraw administracji publicznej. Zgodnie z przepisem art. 25a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych prezesi izb oraz przedstawiciele wybrani przez poszczególne kolegia tworzą wspólną reprezentację izb – Krajową Radę Regionalnych Izb Obrachunkowych, której powierzono określone ustawą zadania. Pracami KR RIO kieruje przewodniczący wybierany 14 Dz. U. Nr 130, poz. 1396 z późn. zm. 20 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. spośród jej składu na dwuletnią kadencję. W ramach KR RIO funkcjonuje pięć stałych komisji: Komisja Legislacji i Orzecznictwa, Komisja Analiz Budżetowych, Komisja Koordynacji Kontroli, Komisja do Spraw Budżetów Regionalnych Izb Obrachunkowych oraz Komisja Szkoleń, Informacji i Promocji. 3. Współpraca izb z organami państwa i innymi instytucjami Na podstawie sprawozdań, uchwał i zarządzeń jst przedkładanych izbom w trybie nadzoru i kontroli oraz na podstawie informacji i danych pozyskanych z jst opracowywano analizy, zestawienia liczbowe oraz udostępniano zgromadzoną dokumentację. Ponadto przedstawiano opinie i stanowiska własne w zgłoszonych do izb sprawach. Zadania te były wykonywane niezależnie od udzielania informacji na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz niezależnie od działalności informacyjnej w trybie określonym w ustawie o regionalnych izbach obrachunkowych. W ramach współpracy opracowano i udostępniono m.in.: –Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji – informacje o sytuacji finansowej wybranych jst; informacje dotyczące nieruchomości pozostających w trwałym zarządzie lub we władaniu izb; informacje w sprawie limitu gwarancji Skarbu Państwa do ustawy budżetowej na 2024 r.; –Ministerstwu Finansów – informacje dotyczące: jst wezwanych przez kolegia izb do opracowania i uchwalenia programów postępowania naprawczego oraz skali ewentualnych nowych przypadków postępowań naprawczych i ostrożnościowych w latach 2023 i 2024; wyjaśnienia i informacje dotyczące sprawozdawczości budżetowej jst oraz klasyfikacji budżetowej; stosowania przez jst przepisów ustawy z dnia 8 marca 2023 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w sytuacji, gdy są one wierzycielami; opinii na temat sytuacji finansowej jst, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości finansowych do regulowania swoich zobowiązań oraz o znanych izbom okolicznościach mających wpływ na możliwość dokonania zwrotu nienależnie pobranej kwoty części wyrównawczej subwencji ogólnej; –Ministerstwu Edukacji Narodowej – dane dotyczące kształcenia specjalnego; informacje dotyczące rozbieżności w wydatkach ponoszonych przez wskazane jst na niepubliczne szkoły policealne; –Sejmowi i Senatowi – opracowania dotyczące wykonania budżetów jst w 2022 r. wraz z informacją dotyczącą wyników działalności nadzorczej, opiniodawczej oraz kontrolnej; informacje na temat wynagrodzeń pracowników regionalnych izb obrachunkowych; –Najwyższej Izbie Kontroli – informacje dotyczące stanowisk regionalnych izb obrachunkowych na temat finansowania bądź współfinansowania ze środków własnych jst zadań zleconych z zakresu administracji rządowej; opracowanie dotyczące wykonania budżetów jst w 2022 r. wraz z informacją dotyczącą wyników działalności nadzorczej, opiniodawczej oraz kontrolnej; –urzędom wojewódzkim – informacje, opinie, opracowania i stanowiska w sprawach finansowych wskazanych jst, w tym o: budżecie i jego wykonaniu, zadłużeniu, sytuacji finansowej; danych dotyczących wysokości dochodów i wydatków wskazanych jst; danych o wydatkach wykonanych w ramach funduszu sołeckiego; wynikach kontroli jst, w tym w zakresie wykorzystania dotacji udzielonych z budżetu państwa; wynikach działalności nadzorczej, opiniodawczej i kontrolnej izby; –Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu oraz na wnioski sądów, prokuratury, policji – materiały i informacje dotyczące głównie wyników kontroli, w tym nieprawidłowości w udzielaniu zamówień publicznych, przekroczenia uprawień przez organy wykonawcze jst; informację dotyczącą kontroli prawidłowości zbywania nieruchomości przez gminę; –jednostkom organizacyjnym Krajowej Administracji Skarbowej – informacje o nieprawidłowościach dotyczących gospodarki finansowej jst. 4. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w zakresie obsługi rzeczników dyscypliny finansów publicznych i regionalnych komisji orzekających Regionalne izby obrachunkowe, zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych 15 , zapewniają siedzibę, obsługę prawną i administracyjno-techniczną regionalnych komisji orzekających oraz rzeczników i ich zastępców właściwych w sprawach tych komisji, a także ponoszą, finansowane z budżetu państwa, wydatki związane z ich funkcjonowaniem, wypłatą wynagrodzeń 15 Dz. U. z 2024 r. poz. 104. 21 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. i szkoleniem oraz zwrotem świadkom kosztów przejazdu. Stosownie do postanowień § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 lipca 2005 r. w sprawie działania organów orzekających w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz organów właściwych do wypełniania funkcji oskarżyciela 16 izby zapewniają odpowiednie warunki lokalowe umożliwiające wypełnianie przewidzianych w ustawie funkcji, w tym w szczególności pomieszczenie umożliwiające przeprowadzenie rozpraw z udziałem publiczności, tablicę informacyjną, wyposażenie w niezbędny sprzęt i materiały biurowe oraz zbiór aktów prawnych. Zadania regionalnych izb obrachunkowych w zakresie obsługi komisji orzekającej określa § 32, a zadania w zakresie obsługi rzecznika dyscypliny finansów publicznych § 34 cytowanego rozporządzenia. Regionalne komisje orzekające w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych wymierzają kary w granicach określonych w ustawie. Jedną z kar wymienionych w katalogu jest kara pieniężna, którą wymierza się w wysokości od 0,25 do trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia osoby odpowiedzialnej za naruszenie dyscypliny finansów publicznych należnego w roku, w którym doszło do tego naruszenia (obliczonego jak wynagrodzenie za czas urlopu wypoczynkowego). Jeżeli nie jest możliwe ustalenie wysokości wynagrodzenia, karę pieniężną wymierza się w wysokości od 0,25 do pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia. Stosownie do postanowień art. 167 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, każdy uznany za winnego naruszenia dyscypliny finansów publicznych zwraca na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania 17 . Koszty i kary wpłacane są na rachunek dochodów izby, a następnie przekazywane na rachunek dochodów budżetu państwa. W 2023 r., po wezwaniu do zapłaty, należności z tytułu kosztów postępowania wpłaciło 528 osób w łącznej kwocie 234 512,19 zł. Przewodniczący regionalnych komisji orzekających przesłali do zobowiązanych 25 upomnień zawierających wezwania do zapłaty kosztów postępowania na łączną kwotę 9 168,34 zł, w wyniku czego wyegzekwowali należności z tego tytułu od 10 osób w kwocie 4 516,52 zł. Tytuły wykonawcze (31 na łączną kwotę 14 229,20 zł) skierowane zostały przez przewodniczących regionalnych komisji do urzędów skarbowych, które od 18 osób wyegzekwowały należności z tytułu kosztów postępowania (w tym z lat poprzednich) w kwocie 7 446,79 zł. Wobec dwóch osób przewodniczący regionalnych komisji orzekających wydali postanowienie o rozłożeniu na raty zapłaty kosztów postępowania w łącznej kwocie 886,92 zł. W 2023 r. trzy osoby uregulowały rozłożone na raty należności (w tym z lat poprzednich) na łączną kwotę 780,92 zł. Po wezwaniu do zapłaty wyegzekwowano należności z tytułu kar pieniężnych od siedmiu osób w kwocie 26 413,55 zł. W 2023 r. skierowano 10 tytułów wykonawczych do urzędów skarbowych w zakresie kar pieniężnych na łączną kwotę 48 358,65 zł. Urzędy skarbowe wyegzekwowały należności na podstawie tytułów wykonawczych w zakresie kar pieniężnych od czterech osób w kwocie 3 035,30 zł. Przewodniczący regionalnych komisji orzekających nie wydali w 2023 r. żadnego postanowienia o rozłożeniu na raty zapłaty kar pieniężnych. Jedna osoba uregulowała rozłożone na raty należności z tytułu kar pieniężnych (w tym z lat poprzednich) w kwocie 7 000,00 zł. 5. Wykonanie budżetu przez regionalne izby obrachunkowe 5.1. Dochody Plan dochodów budżetowych regionalnych izb obrachunkowych na rok 2023, ustalony ustawą budżetową z dnia 15 grudnia 2022 r. 18 w kwocie 1 661 tys. zł, wykonany został w wysokości 2 185 tys. zł, co stanowiło 131,5% planu. Wyższe niż planowano wykonanie dochodów wiązało się z realizacją wyższych wpływów z tytułu dochodów ze sprzedaży składników majątkowych, dochodów z tytułu rozliczeń z lat ubiegłych, wpływów z różnych opłat, wpływów z usług, kar orzeczonych wobec osób winnych naruszenia dyscypliny finansów publicznych i zwrotów kosztów postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz wpływów z tytułu kar i odszkodowań wynikających z umów. 16 Dz. U. z 2019 r. poz. 189. 17 Koszty te określa się ryczałtowo w wysokości 10% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. 18 Dz. U. z 2023 r. poz. 256. 22 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Wysokość dochodów planowanych i zrealizowanych w latach 2022–2023 przedstawia poniższe zestawienie. Plan i wykonanie dochodów budżetowych regionalnych izb obrachunkowych w latach 2022–2023 Wyszczególnienie Lata 20222023 Plan (w tys. zł)1 6101 661 Wykonanie (w tys. zł)2 0872 185 Wykonanie planu (w %)129,6131,5 Podobnie jak w 2022 r., najistotniejszą pozycję w strukturze dochodów stanowiły dochody z tytułu odpłatnej działalności szkoleniowej (klasyfikowane jako wpływy z usług). Ich udział w strukturze dochodów ogółem wyniósł 78,0% (w 2022 r. – 78,0%). Dochody te zostały zaplanowane w wysokości 1 334 000 zł, a wykonane w kwocie 1 705 462 zł (w 2022 r. – z tego tytułu wykonano dochody w kwocie 1 627 043 zł). Dochody budżetowe regionalnych izb obrachunkowych w 2023 r. Wyszczególnienie Plan (w zł) Wykonanie (w zł) Struktura (w %) Wykonanie planu (w %) Dochody ogółem 1) , w tym:1 661 0002 184 977100,0131,5 § 0570 wpływy z tytułu grzywien, mandatów i innych kar pieniężnych od osób fizycznych -36 4491,7x § 0580 wpływy z tytułu grzywien i innych kar pieniężnych od osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych -3 6470,2x § 0690wpływy z różnych opłat187 000247 30911,3132,3 § 0750 wpływy z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa (...) 122 000111 1695,191,1 § 0830wpływy z usług1 334 0001 705 46278,0127,8 § 0870wpływy ze sprzedaży składników majątkowych1 00039 8101,83 981,0 § 0920wpływy z pozostałych odsetek10 00011 8910,5118,9 § 0940wpływy z rozliczeń/zwrotów z lat ubiegłych2 00023 2311,11 161,6 § 0950wpływy z tytułu kar i odszkodowań wynikających z umów-1 6370,1- § 0970wpływy z różnych dochodów5 0003 6030,272,1 1) Pozostałe dochody wykonane w kwocie 769 zł (0,04% wykonanych dochodów ogółem) dotyczyły wpływów z opłat i kosztów sądowych oraz kosztów upomnień. Stałymi źródłami dochodów, podobnie jak w latach poprzednich, były wpływy z tytułu zwrotu kosztów postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych (11,3% dochodów wykonanych) oraz dochody z najmu i dzierżawy składników majątkowych (w tym wpływy za wynajem pomieszczeń – 5,1% wykonanych dochodów). Pozostałe zrealizowane dochody dotyczyły kar orzeczonych wobec osób winnych naruszenia dyscypliny finansów publicznych, wpływów z tytułu odszkodowań i kar umownych, wynagrodzenia płatnika składek z tytułu wykonywania zadań związanych z ustaleniem prawa i wysokości świadczeń z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz terminowego wpłacania podatków pobranych na rzecz budżetu państwa, zwrotu nadpłaconych składek na ubezpieczenia społeczne z lat ubiegłych oraz dochodów z tytułu sprzedaży środków trwałych. Pobrane dochody były przekazywane na centralny rachunek budżetu państwa w terminach wynikających z obowiązujących przepisów. 23 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. 5.2. Wydatki Plan wydatków budżetu państwa regionalnych izb obrachunkowych, ustalony ustawą budżetową na rok 2023 w kwocie 151 397 tys. zł 19 , po zmianach wyniósł 155 885 tys. zł i został wykonany w blisko 100%, tj. w kwocie 155 831 tys. zł. Pierwotny plan wydatków izb (ujęty w ustawie budżetowej z 15 grudnia 2022 r. w wysokości 149 900 tys. zł) w ciągu roku budżetowego uległ zwiększeniu o łączną kwotę 5 985 tys. zł, co było efektem: –nowelizacji ustawy budżetowej 20 i ujęcia w budżetach izb środków na jednorazową wypłatę specjalnych dodatków w ramach dodatkowego funduszu motywacyjnego 21 w kwocie 1 497 tys. zł (w tym: 1 261 tys. zł na wypłatę dodatków oraz 236 tys. zł na wydatki dotyczące pochodnych od wynagrodzeń z tytułu wypłaconych dodatków), –zmian w planach finansowych izb na podstawie decyzji Ministra Finansów w sprawie zmian w budżecie państwa na rok 2023 w związku z uruchomieniem środków z rezerwy celowej budżetu państwa (poz. 44) z przeznaczeniem na regulacje wynagrodzeń w kwocie 4 187 tys. zł (w tym 3 528 tys. zł z przeznaczeniem na wynagrodzenia osobowe i 659 tys. zł na pochodne od wynagrodzeń), –zmian w planach finansowych izb na podstawie decyzji Ministra Finansów w sprawie zmian w budżecie państwa na rok 2023 w związku z uruchomieniem środków z rezerwy celowej budżetu państwa (poz. 73) z przeznaczeniem na sfinansowanie wynagrodzeń ryczałtowych członków komisji orzekających w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz rzeczników dyscypliny finansów publicznych i ich zastępców (w kwocie 259 tys. zł) i skutki wzrostu odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (41 tys. zł) 22 . W efekcie wprowadzonych zmian w porównaniu do 2022 r. wykonane w kwocie 155 831 tys. zł wydatki budżetu państwa były wyższe o 17 239 tys. zł. Dynamika wykonania wydatków w ujęciu nominalnym wyniosła 112,4%, zaś realnie, po uwzględnieniu wskaźnika inflacji 23 , wyniosła ona 101,0% (w ujęciu realnym wydatki ogółem izb w porównaniu do roku poprzedniego wzrosły o 1,0%). Wydatki zostały wykonane w granicach kwot określonych w planie finansowym, z uwzględnieniem przeniesień wydatków pomiędzy paragrafami w ramach tego samego działu i rozdziału. Konieczność dokonania przeniesień wynikała z bieżących potrzeb dostosowania struktury wydatków rodzajowych do faktycznych potrzeb powstałych w toku realizacji budżetu. Wykonanie wydatków budżetu państwa przez regionalne izby obrachunkowe w latach 2022–2023 w układzie rzeczowo-finansowym przedstawia poniższe zestawienie. 19 Dz. U. z 2022 r. poz. 270. 20 Dz. U. z 2023 poz. 1574. 21 Na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1586) w roku 2023 pracownikom państwowej sfery budżetowej, o których mowa w art. 5 pkt 1 lit. a, b i d oraz pkt 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej (...) przyznano jednorazowo specjalny dodatek motywacyjny z utworzonego na ten cel dodatkowego funduszu motywacyjnego. Specjalne dodatki motywacyjne, będące w dyspozycji kierowników jednostek i wypłacone jednorazowo w terminie do 30 września 2023 r., miały charakter uznaniowy i były przyznawane w szczególności za zaangażowanie w pracy. 22 W związku ze zmianą zasady ustalenia przeciętnego wynagrodzenie miesięcznego w gospodarce narodowej w okresie od 1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. wprowadzoną ustawą z dnia z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1586) w art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 998). 23 Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2024 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2023 r. – średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2023 r. w stosunku do 2022 r. wyniósł 111,4 (wzrost cen o 11,4%). 24 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Wykonanie wydatków budżetu państwa przez regionalne izby obrachunkowe w latach 2022–2023 Wyszczególnienie 20232023 Dynamika (2022 = 100%) Plan (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Plan (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Wydatki ogółem, z tego: 138 628138 592100,0155 885155 831100,0112,4 – świadczenia na rzecz osób fizycznych 1761750,11441440,182,3 – wynagrodzenia osobowe 87 74087 73863,399 63199 63163,9113,6 – dodatkowe wynagrodzenie roczne 6 3776 3754,66 6376 6364,3104,1 – pochodne od wynagrodzeń17 00817 00712,319 28119 27312,4113,3 – odpisy na ZFŚS 2 1692 1691,62 2962 2611,5104,2 – wynagrodzenia bezosobowe 5 4435 4213,95 4355 4293,5100,1 – podróże służbowe krajowe i zagraniczne 2 7032 7001,93 4003 3992,2125,9 – grupa wydatków bieżących jednostki* 13 08113 0809,414 85114 8509,5113,5 – wydatki na szkolenia pracowników 5285270,44984980,394,4 – zakup usług remontowych 7697690,68338330,5108,3 – pozostałe wydatki bieżące, w tym wpłaty na PFRON i wpłaty na PPK 1 4501 4491,01 6331 6321,0112,6 – wydatki na inwestycje i zakupy inwestycyjne1 1841 1820,91 2461 2450,8105,3 * dotyczy środków planowanych w § 400 Grupa wydatków bieżących jednostki, które w toku dokonywania wydatków ujmuje się w paragrafach 421, 422, 426, 428, 430, 434, 436, 438, 439, 440. Wydatki regionalnych izb obrachunkowych w latach 2022–2023 (w tys. zł) 0 20 000 40 000 60 000 80 000 100 000 120 000 140 000 160 000 Wydatki ogó em Wynagrodzenia osobowe i dodatkowe wynagrodzenie ro czne Pochodne od wynagrodze Wynagrodzenia bezosobowe Podróe s ubowe kra jo we i zagraniczne Gru pa wydatków bie cych jednostki Pozosta e wydatki bie ce, w tym odpis na ZF S i wydatki na wia dczenia na rz ecz osób fiz ycznych Wydatki in westycyjne 20222023 W 2023 r. struktura wykonanych wydatków była zbliżona do wydatków poniesionych w roku poprzednim. Z uwagi na charakter działalności izb w strukturze wydatków nadal dominujący udział miały wydatki na wynagrodzenia. W 2023 r. wydatki na wynagrodzenia wraz z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym stanowiły 68,2% ogółu wydatków (w 2022 r. – 67,9%) oraz pochodne od wynagrodzeń – 12,4% (w 2022 r. – 12,3%). Wydatki na podróże służbowe związane bezpośrednio z realizacją ustawowych zadań izb stanowiły 2,2% ogółu wydatków (w roku 2022 – 1,9%), zaś obligatoryjny odpis na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych – 1,5%. Wydatki planowane w grupie wydatków bieżących jednostki i dotyczące obsługi bieżącej działalności izb stanowiły 9,5% ogółu wydatków. W porównaniu do roku poprzedniego w strukturze wydatków zmniejszył się udział wydatków na wynagrodzenia bezosobowe (z 3,9% 25 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. do 3,5%), a także udział na szkolenia pracowników izb (do 0,3% ogółu wydatków) i na zakup usług remontowych (do 0,5%). Pozostałe wydatki bieżące oraz wydatki na świadczenia na rzecz osób fizycznych, podobnie jak w 2022 r., stanowiły odpowiednio 1,0% i 0,1% wydatków. Wydatki inwestycyjne stanowiły 0,8% wydatków (w 2022 r. – 0.9%). Udział poszczególnych grup wydatków w wydatkach ogółem w 2023 r. (w %) Wynagrodzenia osobowe 63,9% Dodatkowe wynagrodzenie roczne 4,3% Pochodne od wynagrodze 12,4% Odpisy na ZF S 1,5% Wynagrodzenia bezosobowe 3,5% Podró e subowe krajowe i zagraniczne 2,2% Grupa wydatków bie cych jednostki 9,5% Pozosta e wydatki bie ce 2,0% Wydatki inwestycyjne 0,8% Utrzymanie większości pozostałych wydatków bieżących na poziomie zbliżonym do roku poprzedniego, przy jednoczesnym wzroście kosztów dotyczących obsługi bieżącej działalności izb wiązało się z koniecznością wprowadzenia istotnych ograniczeń w planach rzeczowych wydatków izb. Do niezbędnego minimum ograniczono lub zrezygnowano z wydatków dotyczących zakupów wyposażenia, zakupu usług remontowych, szkoleń pracowników oraz z części wydatków ogólnoadministracyjnych (w tym m.in. zakup materiałów biurowych, prenumeraty prasy, literatury fachowej). Utrzymujący się wciąż wysoki poziom inflacji, który przełożył się na wzrost cen materiałów i usług, nieprzewidywalność podstawowych kosztów funkcjonowania izb, w szczególności energii i paliwa, a także kosztów utrzymania oraz najmu siedzib izb i zespołów zamiejscowych mimo podjętych działań oszczędnościowych, spowodowały, że izby zmuszone były ograniczyć wydatki na remonty budynków, zakup sprzętu IT i środków trwałych na wyposażenie siedzib izb i zespołów zamiejscowych, ograniczając się w wielu wypadkach do doraźnych remontów i naprawy mocno wyeksploatowanych urządzeń i wyposażenia. Zidentyfikowane ryzyka – na poziomie, który mógł zakłócić prawidłową realizację ustawowych zadań – dotyczyły przede wszystkim wydatków na wynagrodzenia osobowe pracowników, wydatków związanych z zapewnieniem bieżącego funkcjonowania izb w aspekcie istotnego wzrostu kosztów utrzymania siedzib i zespołów zamiejscowych oraz zadań z zakresu kontroli w związku z rosnącymi kosztami kosztów delegacji służbowych. Zaznaczyć należy, że na podstawie przepisu art. 1 ust. 4 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych izby w zakresie objętym nadzorem i kontrolą prowadzą działalność informacyjną, instruktażową oraz szkoleniową. Działalność informacyjna i szkoleniowa może być prowadzona odpłatnie, a dochody z tego tytułu są dochodami budżetu państwa (w 2023 r. z tytułu dochodów z odpłatnej działalności szkoleniowej na centralny rachunek budżetu państwa przekazano środki w wysokości 1 705 tys. zł). Z uwagi na fakt, że dochody z prowadzonej działalności szkoleniowej stanowią dochody budżetu państwa i są w całości odprowadzane na rachunek budżetu państwa, izby pokrywają koszty organizacji szkoleń, w tym wydatki dotyczące niezbędnych zakupów wyposażenia i oprogramowania oraz wdrożenia systemów organizacji szkoleń w formie zdalnej, w ramach planów finansowych na dany rok budżetowy. Poniesione wydatki w zakresie przygotowania i organizacji szkoleń dla radnych i pracowników samorządowych dotyczyły głównie zakupu oprogramowania i licencji na potrzeby webinariów i szkoleń w formie zdalnej, pozostałych usług związanych z organizacją szkoleń, wynagrodzeń wykładowców oraz opracowania i przygotowania materiałów szkoleniowych. 26 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Omówienie najważniejszych grup wydatków zaprezentowano poniżej: Wynagrodzenia osobowe i dodatkowe wynagrodzenie roczne Na wynagrodzenia osobowe i dodatkowe wynagrodzenie wydatkowano łącznie 106 267 tys. zł. Wydatki te mają największy udział w strukturze wydatków, stanowiąc łącznie 68,2% wydatków ogółem. Plan wydatków na wynagrodzenia osobowe został wykonany w 100,0% (tj. w kwocie 99 631 tys. zł), podobnie jak plan wydatków na dodatkowe wynagrodzenie roczne, na które przeznaczono 6 636 tys. zł (100,0% planowanej wielkości). Dynamika wykonania wydatków na wynagrodzenia osobowe w ujęciu nominalnym wyniosła 113,6%, zaś po uwzględnieniu wskaźnika inflacji – 102,2%. W efekcie wprowadzonych zmian w porównaniu do roku poprzedniego wydatki na wynagrodzenia osobowe wzrosły nominalnie o 13,6%, niemniej realnie po uwzględnieniu wskaźnika inflacji ich wzrost wyniósł 2,2%. Pierwotny plan wydatków na wynagrodzenia zaplanowany w ustawie budżetowej z dnia 15 grudnia 2023 r. wynosił 94 576 tys. zł i w ciągu roku został zwiększony o środki na jednorazową wypłatę specjalnych dodatków motywacyjnych 24 oraz o środki pochodzące z rezerwy celowej budżetu państwa (poz. 44) z przeznaczeniem na regulację wynagrodzeń w państwowych jednostkach budżetowych do kwoty 99 631 tys. zł. Tym samym zaplanowane pierwotnie w ustawie budżetowej wydatki na wynagrodzenia osobowe izb byłyby wyższe od wykonanych w roku 2022 o 7,8%, co realnie oznaczałoby ich spadek o 3,6%. Wydatki na wynagrodzenia osobowe obejmują również wydatki na wypłatę nagród jubileuszowych oraz odpraw emerytalnych. W 2023 r. na odprawy emerytalne oraz nagrody jubileuszowe wydatkowano łącznie 3 501 tys. zł (w tym na odprawy emerytalne 1 458 tys. zł). W latach 2021–2023 na odprawy emerytalne i rentowe oraz nagrody jubileuszowe wydatkowano łącznie 9 126 tys. zł, w tym na odprawy emerytalne i rentowe 3 698 tys. zł. Wypłaty te, podobnie jak wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (na ten cel w 2023 r. izby zobligowane były przeznaczyć 492 tys. zł), mają charakter obligatoryjny, zaś izby, nie otrzymując dodatkowych środków na te cele, zmuszone są zabezpieczyć ich realizację w ramach wydatków zaplanowanych na wynagrodzenia osobowe. W ramach zaplanowanych wydatków na wynagrodzenia osobowe izby zobowiązane były do zapewnienia środków na obligatoryjne podniesienie wynagrodzeń w związku ze wzrostem płacy minimalnej. Izby nie dysponują odrębnym funduszem nagród (nagrody za osiągnięcia zawodowe i motywacyjne mogą być przyznane pracownikom wyłącznie w ramach ewentualnych oszczędności w funduszu płac), zaś środki wypłacone pracownikom w ramach dodatkowego funduszu motywacyjnego w 2023 r., przyznane były jednorazowo i miały charakter incydentalny. Pochodne od wynagrodzeń Wydatki na pochodne od wynagrodzeń, na które w 2023 r. wydatkowano łącznie 19 273 tys. zł (100% planu po zmianach), stanowią drugą co do wielkości pozycję w strukturze wydatków izb (12,4%). Pierwotny plan wydatków w tym zakresie w ciągu roku również zwiększony został o środki niezabezpieczone w wystarczającej wysokości w ustawie budżetowej w związku z wypłatą z jednorazowych specjalnych dodatków motywacyjnych oraz środki z rezerwy celowej budżetu państwa dotyczące regulacji wynagrodzeń. W porównaniu do roku poprzedniego dynamika wykonania wydatków na pochodne od wynagrodzeń wyniosła 113,3%. Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę naliczania składek na ubezpieczenia społeczne stanowiły wydatki z tytułu wynagrodzeń osobowych (z wyłączeniem nagród jubileuszowych i odpraw emerytalnych), dodatkowego wynagrodzenia rocznego oraz wynagrodzeń w ramach grupy wynagrodzeń bezosobowych. Na składki na ubezpieczenia społeczne wydatkowano łącznie środki w wysokości 17 365 tys. zł, co stanowiło 11,1% wydatków ogółem. Wydatki dotyczące składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy zrealizowano w kwocie 1 908 tys. zł (1,2% wydatków ogółem). Wynagrodzenia bezosobowe Wydatki na wynagrodzenia bezosobowe wykonano w 99,9%, tj. w kwocie 5 429 tys. zł. Wydatki te w dużej mierze dotyczą kosztów obsługi i ryczałtowych wynagrodzeń komisji orzekających w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz rzeczników dyscypliny finansów publicznych i ich zastępców, co stanowi kolejne istotne obciążenie budżetów izb. Wynagrodzenie członków komisji oraz rzeczników dyscypliny finansów publicznych i ich zastępców ustalane jest na podstawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, którego zasady ustalenia zmieniły się w ciągu roku budżetowego – od 1 lipca 2023 r.). 24 Na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1586). 27 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. W związku z powyższym pierwotny plan wydatków na wynagrodzenia bezosobowe w ciągu roku budżetowego uległ zwiększeniu o środki z rezerwy celowej budżetu państwa (w kwocie 259 tys. zł) w związku z koniecznością zapewnienia w planach finansowych izb środków na sfinansowanie wynagrodzeń ryczałtowych członków komisji orzekających w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz rzeczników dyscypliny finansów publicznych i ich zastępców. Odpis na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych Na wydatki dotyczące obligatoryjnego odpisu na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych wydatkowano środki w wysokości 2 261 tys. zł (w 2022 r. – 2 169 tys. zł). W porównaniu do roku poprzedniego wydatki te wzrosły o 4,2%. W związku ze zwiększonymi środkami, które izby obligatoryjnie musiały zabezpieczyć w swoich planach finansowych na ten cel plan środków w ciągu roku zwiększono o środki z rezerwy celowej budżetu państwa (w kwocie 41 tys. zł). Grupa wydatków bieżących jednostki Grupa wydatków bieżących jednostki dotyczy środków planowanych w § 400 i obejmuje środki niezbędne do zapewnienia podstawowego funkcjonowania i utrzymania bieżącej działalności izb i ich zespołów zamiejscowych. W toku realizacji budżetu wydatki tej grupy klasyfikowane były – zgodnie z treścią ekonomiczną wydatków – w paragrafach dotyczących zakupu materiałów i wyposażenia, zakupu środków żywności, zakup energii (w tym opłat z tytułu dostaw energii elektrycznej, cieplnej, gazu oraz wody), zakup usług zdrowotnych, zakupu usług pozostałych, zakupu usług obejmujących tłumaczenia oraz wykonanie ekspertyz i opinii, a także opłaty za administrowanie oraz czynsze. Wydatki te w 2023 r. stanowiły 9,5% wydatków ogółem. Wykonanie wydatków w grupie tej wyniosło 14 850 tys. zł (100,0% planu) i w porównaniu do roku poprzedniego było wyższe o 13,5% (w 2022 r. – 13 080 tys. zł). Wysokie tempo wzrostu wydatków stanowi konsekwencję wciąż utrzymującej się inflacji, rosnących cen towarów i usług, a przede wszystkim istotnego i sukcesywnego (często nieprzewidzianego na poziomie planowania wydatków i postępującego w ciągu roku budżetowego) wzrostu kosztów dotyczących utrzymania siedzib izb i zespołów zamiejscowych. Wydatki związane były przede wszystkim z obsługą działalności podstawowej izb, w tym z zakupami materiałów i niezbędnego wyposażenia (w tym sprzętu komputerowego), utrzymaniem sprawności technicznej budynków, pomieszczeń biurowych i ich wyposażenia, czynszami za lokale użytkowe, zakupem energii, a także z organizacją szkoleń dla jst. Na przestrzeni ostatnich dwóch lat w grupie tych wydatków odnotowuje się największą dynamikę wzrostu, co w głównej mierze dotyczy wydatków dotyczących zakupu energii elektrycznej, cieplnej, gazu oraz wody, zakupu usług zdrowotnych dotyczących badań okresowych pracowników izb, opłat z tytułu usług telekomunikacyjnych, kosztów zakupu innych usług niezbędnych do zapewnienia ciągłości działania izb. Dynamikę wzrostu ww. wydatków prezentuje poniższa tabela. Wykonanie i dynamika wydatków w grupie wydatków bieżących jednostki w latach 2021–2023 Wyszczególnienie Wykonanie (w tys. zł) Dynamika (w %) 2021 r.2022 r.2023 r.3:24:3 123456 § 4260 Zakup energii (paragraf ten obejmuje opłaty za dostawę energii elektrycznej, cieplnej i innej, gazu oraz wody) 1 7022 0953 155123,1150,6 § 4280 Zakup usług zdrowotnych (wydatki z zakresu medycyny pracy obejmujące badania wstępne, okresowe i profilaktyczne pracowników) 69100128144,9128,0 § 4480Podatek od nieruchomości181188210103,9111,7 § 4390 Zakup usług obejmujących wykonanie ekspertyz, analiz i opinii 758898117,3111,4 § 4400 Opłaty za administrowanie i czynsze za budynki, lokale i pomieszczenia garażowe 1 9752 1362 349108,2110,0 § 4300Zakup usług pozostałych4 5704 7885 124104,8107,0 Wydatki na podróże służbowe Zapewnienie niezbędnych środków na podróże służbowe ma podstawowe znaczenie dla realizacji ustawowego zadania izb, jakim jest działalność kontrolna izb. Planowane wydatki wykonano w 100,0%, tj. w kwocie 3 399 tys. zł, w tym 3 347 tys. zł (98,5% łącznej kwoty wydatków w tej grupie) na podróże krajowe, dotyczące w głównej mierze 28 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. kosztów delegacji inspektorów kontroli. W porównaniu do roku poprzedniego wydatki na podróże służbowe, zwiększyły się o 25,9% (realnie o 14,5%), co spowodowane było rosnącymi kosztami podróży służbowych, m.in. w związku ze zmianą rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej i podniesieniem od 1 stycznia 2023 r. stawki diety z tytułu krajowej podróży służbowej do kwoty 45 zł 25 . Wydatki na szkolenia pracowników W 2023 r. na szkolenia pracowników izb wydatkowano 498 tys. zł, co stanowiło 0,3% ogółu wydatków 26 . Wydatki na szkolenia pracowników były niższe niż w roku poprzednim o 29 tys. zł, co oznacza nominalnie spadek wydatków na ten cel o 5,5% (realnie o 16,9%). Utrzymujące w kolejnych latach niekorzystne zjawisko ograniczania wydatków na szkolenia pracowników i ich malejący udział w strukturze wydatków związane były z koniecznością zapewnienia w planach finansowych przede wszystkim środków na zapewnienie bieżącego funkcjonowania i realizację zadań ustawowych izb, w tym na koszty delegacji służbowych inspektorów kontroli, koszty utrzymania i eksploatacji budynków oraz obowiązkowe świadczenia wypłacane na podstawie odrębnych przepisów. Zakup usług remontowych Na usługi remontowe w 2023 r. izby przeznaczyły łącznie 833 tys. zł, tj. nominalnie o 64 tys. zł więcej niż w roku poprzednim. Wydatki te stanowiły zaledwie 0,5% wydatków ogółem. W porównaniu do 2022 r. wydatki te wzrosły o 8,3%, co realnie po uwzględnieniu wskaźnika inflacji i w aspekcie wciąż rosnących cen towarów i usług oznaczało realny spadek o 3,1%. Z tych względów i wobec konieczności zapewnienia w budżetach izb w pierwszym rzędzie środków na bieżące funkcjonowanie i realizację zadań ustawowych, izby zmuszone były ograniczyć wydatki w tym zakresie, w wielu wypadkach do doraźnych remontów i naprawy mocno wyeksploatowanych urządzeń i wyposażenia. Utrzymująca się od dłuższego czasu tendencja ograniczenia wydatków na te cele, przy jednoczesnych istotnych ograniczeniach w zakresie wydatków majątkowych, w perspektywie najbliższych lat wiązać się będzie z realnym ryzykiem oraz zagrożeniem dla sprawnego, efektywnego funkcjonowania izb i zapewnienia ich pełnej gotowości do realizacji zadań ustawowych. Pozostałe wydatki bieżące i świadczenia na rzecz osób fizycznych Pozostałe wydatki bieżące izb (wykonane w łącznej kwocie 1 633 tys. zł) stanowiły 1,0% wydatków izb i dotyczyły m.in. obligatoryjnych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, wpłat pracodawcy na PPK, kosztów postępowania sądowego, podatku od nieruchomości i pozostałych opłat na rzecz budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego oraz składek do organizacji międzynarodowych (EURORAI). Również w tej grupie odnotowano istotny wzrost w porównaniu do roku poprzedniego – dynamika wykonania wyniosła 112,7%. Świadczenia na rzecz osób fizycznych stanowiły 0,1% wydatków izb i zostały wykonane w kwocie 144 tys. zł. Wydatki majątkowe Na wydatki majątkowe w 2023 r. izby wydatkowały 1 245 tys. zł, co stanowiło 99,9% planowanej wielkości. W porównaniu do roku poprzedniego wydatki te były wyższe o 63 tys. zł, jednocześnie jednak ich udział w strukturze wydatków ogółem zmniejszył się do 0,8%. Nominalnie wydatki inwestycyjne były wyższe o 5,3% niż w 2022 r., co jednak realnie oznaczało ich spadek o 6,1%. Na zakupy inwestycyjne (dotyczące m.in. infrastruktury IT, oprogramowania i licencji, serwerów, urządzeń wielofunkcyjnych, niezbędnych środków trwałych na wyposażenie izb oraz samochodów służbowych) wydatkowano kwotę 1 245 tys. zł (w 2022 r. na inwestycje i zakupy inwestycyjne wydatkowano środki w wysokości 1 182 tys. zł). 25 Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 25 października 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. poz. 2302) Dieta w czasie podróży krajowej jest przeznaczona na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia i wynosi 45 zł za dobę podróży. 26 Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych wydatki na szkolenia pracowników regionalnych izb obrachunkowych ujmuje się w § 470 „Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej”. W paragrafie tym wykazuje się wszystkie koszty związane ze szkoleniem, w tym również ponoszone koszty dojazdów, zakwaterowania i wyżywienia uczestników szkolenia. 29 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. 5.3. Budżet regionalnych izb obrachunkowych w układzie zadaniowym Regionalne izby obrachunkowe planują – równolegle do układu „tradycyjnego” – wydatki w ujęciu zadaniowym 27 . Zgodnie z art. 142 pkt 11 uofp plany finansowe izb w układzie zadaniowym sporządzane są na dany rok budżetowy i dwa kolejne lata. Budżety zadaniowe regionalnych izb obrachunkowych na rok 2023 opracowano w oparciu o regulacje zawarte w ustawie o finansach publicznych oraz w rozporządzeniu Ministra Finansów w sprawie szczegółowego sposobu, trybu i terminów opracowania materiałów do projektu ustawy budżetowej . W strukturze układu zadaniowego budżetu państwa regionalne izby obrachunkowe ujęte zostały w Funkcji 1. „Zarządzanie państwem”. Funkcja obejmuje swym zakresem obszar państwa odpowiedzialny za zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organów władzy państwowej. Do grupy podmiotów realizujących w roku 2023 zadania w ramach tej funkcji wynikające z Zadania 1.10. „Weryfikacja gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego” należał m.in. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji jako dysponent części 80 – Regionalne izby obrachunkowe. Dla wymienionego wyżej zadania określono podzadanie „Działania nadzorczo–kontrolne RIO” oraz następujące działania: wykonywanie działań kontrolnych, wykonywanie działań nadzorczych oraz wydawanie opinii. Wydatki regionalnych izb obrachunkowych w układzie zadaniowym w 2023 r. (w tys. zł) Nr Funkcja/zadanie/ podzadanie/działanie Plan po zmianachWykonanie Struktura (w %) Wykonanie (w %) Ogółem w tym: Ogółem w tym: Budżet państwa Budżet Środków Europejskich Budżet państwa Budżet Środków Europejskich Funkcja 1. Zarządzanie państwem 1.10. Weryfikacja gospodarki finansowej jst 155 885155 885-155 831155 831-100,0100,0 1.10.1. Działania nadzorczo- -kontrolne RIO 155 885155 885-155 831155 831-100,0100,0 1.10.1.1. Wykonywanie działań kontrolnych 70 24570 245-70 23070 230-45,1100,0 1.10.1.2. Wykonywanie działań nadzorczych 49 14649 146-49 12649 126-31,3100,0 1.10.1.3.Wydawanie opinii36 49436 494-36 47536 475-23,499,9 W 2023 r. proces finansowania zadania i podzadania zaplanowanych w budżecie zadaniowym przebiegał prawidłowo (zaplanowane wydatki zrealizowano w blisko 100%, tj. w 99,97%). Dla zadania, podzadania oraz dla każdego z działań określono cele, mierniki stopnia realizacji celów oraz wysokość planowanych wydatków. Celem zadania jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania jst w zakresie gospodarki finansowej. Cele szczegółowe podzadania i działań obejmują odpowiednio: zapewnienie gotowości do wykonywania ustawowych zadań nadzorczo-kontrolnych, objęcie kompleksową kontrolą gospodarki finansowej jst w ustawowym terminie, zapewnienie terminowego badania uchwał i zarządzeń organów jst oraz zapewnienie terminowości wydawania opinii. Monitorowaniu i ocenie realizacji przyjętych celów służą następujące mierniki: w zakresie zadania i podzadania – odsetek wniosków pokontrolnych przyjętych do realizacji przez kierowników podmiotów kontrolowanych – adresatów wystąpień pokontrolnych w danym roku oraz liczba przeprowadzonych kontroli oraz objętych nadzorem uchwał i zarządzeń jst, w zakresie działań: liczba jst, w których okres od ostatniej kontroli kompleksowej przekroczył 4 lata (liczone rok do roku), liczba uchwał i zarządzeń niezbadanych w terminie oraz liczba opinii wydanych nieterminowo w danym okresie sprawozdawczym. 27 Pojęcie „układ zadaniowy” wraz z zasadami i trybem sporządzania budżetu państwa w tym układzie zostało zdefiniowane w ustawie o finansach publicznych. Struktura układu zadaniowego budżetu państwa opiera się na podziale na funkcje, zadania i podzadania wraz z opisem celów tych zadań i podzadań, a także na wprowadzeniu bazowych i docelowych mierników stopnia ich realizacji. 30 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Cele i wykonanie mierników zadania i podzadania w 2023 r. Nr Funkcja / zadanie / podzadanie Cel Miernik Wykonanie (w %) Nazwa Plan po zmianach Wykonanie Funkcja 1. Zarządzanie państwem 1.10. Weryfikacja gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego Zapewnienie prawidłowego funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie gospodarki finansowej Odsetek wniosków pokontrolnych przyjętych do realizacji przez kierowników podmiotów kontrolowanych – adresatów wystąpień pokontrolnych w danym roku (%) ≥9299107,6 1.10.1. Działania nadzorczo–kontrolne RIO Zapewnienie gotowości do wykonywania ustawowych zadań nadzorczo–kontrolnych Liczba przeprowadzonych kontroli oraz objętych nadzorem uchwał i zarządzeń jednostek samorządu terytorialnego (szt.) 185 905196 722105,8 W 2023 r. miernik zadania wykonany został o 7,6 punktu procentowego powyżej dolnej granicy wskaźnika – odsetek wniosków pokontrolnych zawartych w wystąpieniach pokontrolnych przyjętych w 2023 r. do realizacji przez kierowników podmiotów kontrolowanych wyniósł 99% (przy wielkości planowanej równej lub większej niż 92%). Wykonanie miernika podzadania wyniosło 105,8%. 6. Zatrudnienie, wynagrodzenia i kwalifikacje 6.1. Zatrudnienie Zasady zatrudniania pracowników izb określają przepisy ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych i wydane na ich podstawie przepisy wykonawcze oraz przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych 28 . W sprawach, które nie zostały uregulowane we wskazanych aktach normatywnych, stosowane są przepisy Kodeksu pracy. Na dzień 31 grudnia 2023 r. stan zatrudnienia w izbach w przeliczeniu na pełne etaty wyniósł 1 174, zaś średnie zatrudnienie w ciągu 2023 r. wyniosło 1 148 etatów 29 . W strukturze wiekowej najliczniejszą grupę pracowników stanowią osoby w wieku 41–50 lat (37,9% ogółu zatrudnionych), a następnie osoby w wieku 51–60 lat (23,2%) oraz w wieku 31–40 lat (22,0%). Pracownicy powyżej 60. roku życia stanowią 10,6% zatrudnionych, zaś osoby do 30. roku życia – 6,3%. Z uwagi na charakter działalności regionalnych izb obrachunkowych największą grupę pracowników (ponad 61%) stanowiły osoby zatrudnione w wydziałach kontroli gospodarki finansowej oraz informacji, analiz i szkoleń. W tej grupie pracowników następuje największa rotacja zatrudnienia. Zatrudnienie w regionalnych izbach obrachunkowych na dzień 31 grudnia w latach 1993, 2022–2023 Lata Liczba pracowników w przeliczeniu na pełne etaty zatrudnionych w dniu 31 XII Średnie zatrudnienie pracowników Liczba nieetatowych członków kolegium ogółem w tym: średnie zatrudnienie w WK i WIAS 1) 12345 1993936.39910 20221 160 2) 1 175 3) 76921 20231 174 2) 1 148 3) 74723 1) Dotyczy inspektorów wydziału kontroli gospodarki finansowej oraz specjalistów wydziału informacji, analiz i szkoleń. 2) Stan na koniec okresu sprawozdawczego wg sprawozdania Rb-70. W związku ze zmianą instrukcji sporządzania sprawozdań Rb-70 dotyczącą prezentowania danych dotyczących „Stanu zatrudnienia na koniec okresu sprawozdawczego” aktualnie w sprawozdaniu prezentuje się dane dotyczące osób, które nie otrzymują za dany okres wynagrodzenia od zakładu pracy, tj. osoby będące na urlopach bezpłatnych, wychowawczych i macierzyńskich oraz zasiłkach chorobowych 3) Średnie zatrudnienie w 2022 r. i w 2023 r. w przeliczeniu na pełne etaty wg sprawozdania Rb-70. 28 Dz. U. z 2020 r. poz. 537. 29 Dane wg sprawozdania Rb-70 o zatrudnieniu i wynagrodzeniach. Liczba zatrudnionych w izbach osób, wg stanu na dzień 31 grudnia 2023 r., wynosiła 1 212. 31 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. W 2023 r. z pracy w regionalnych izbach obrachunkowych odeszło łącznie 151 pracowników (w 2022 r. – 125, w 2021 r. – 105). Z ogólnej liczby osób, które odeszły z pracy, 72,8% (110 osób) stanowili inspektorzy wydziału kontroli oraz specjaliści wydziału informacji, analiz i szkoleń. Rezygnacja z zatrudnienia na stanowiskach inspektorów i specjalistów wydziałów merytorycznych izb jest zjawiskiem niepokojącym zwłaszcza z uwagi na to, że przygotowanie pracowników do pełnienia funkcji kontrolnych, instruktażowych i analitycznych wymaga kilku lat. Podobnie jak w latach poprzednich, głównymi przyczynami odejścia pracowników były: zmiana miejsca pracy z uwagi na korzystniejsze warunki finansowe zaproponowane przez inne instytucje państwowe i samorządowe oraz nabycie uprawnień do emerytury. W pozostałych przypadkach były to: upływ czasu, na który zawarto umowę o pracę na czas określony, wypowiedzenie stosunku pracy przez pracownika (w tym z powodu nabycia prawa do renty) oraz wygaśnięcie umowy o pracę z powodu śmierci pracownika. Najczęściej występującą formą rozwiązania stosunku pracy z pracownikami było porozumienie stron, upływ czasu, na który zawarto umowę, wypowiedzenie stosunku pracy przez izbę lub pracownika. W przypadkach rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia pracownika na emeryturę izby zobligowane były do wypłacenia określonych w przepisach prawa odpraw emerytalnych. Nabór członków kolegiów odbywał się na zasadach szczególnych, określonych w ustawie o regionalnych izbach obrachunkowych, nabór pozostałych pracowników izb – w drodze otwartego postępowania kwalifikacyjnego. Ogłoszenia o naborze pracowników publikowano w prasie, na stronach BIP poszczególnych izb oraz występowano do powiatowych urzędów pracy. Do pracy w izbach w 2023 r. przyjęto 105 osób, z tego 90 osób w wydziałach kontroli gospodarki finansowej oraz informacji analiz i szkoleń (co stanowi 85,7% nowo zatrudnionych). Staż absolwencki w izbach odbywało sześć osób skierowanych przez powiatowe urzędy pracy (z czego cztery osoby zostały zatrudnione po zakończeniu stażu). Niepokojącym zjawiskiem są narastające trudności w rekrutacji nowych pracowników i członków Kolegium z powodu niewielkiego zainteresowania ofertami pracy na wybrane stanowiska i udziałem w postępowaniu kwalifikacyjnym i konkursowym ogłaszanym przez izby, a także rezygnacja kandydatów z zatrudnienia w izbach – z uwagi na warunki finansowe (rezygnują kandydaci o wysokich kwalifikacjach i doświadczeniu, którzy pomyślnie przeszli postępowania rekrutacyjne). Wynagrodzenia, które izby mogą zaproponować nowym pracownikom nie są zadawalające i nie pozwalają na zatrudnienie pracowników o wysokich kwalifikacjach zawodowych. Przeprowadzone rekrutacje siłą rzeczy ograniczają się do poszukiwania kandydatów ze znikomym lub niewielkim doświadczeniem. Brak gwarancji radykalnego i stałego wzrostu wynagrodzeń w latach kolejnych oraz systematyczny wysoki wzrost wynagrodzenia minimalnego oraz duża rotacja pracowników w znaczący sposób utrudniają prowadzenie w izbach efektywnej i długoterminowej polityki kadrowej i może doprowadzić w najbliższym czasie do rezygnacji kolejnych pracowników z zatrudnienia w izbach. Zatrudnienie i rotacja pracowników w regionalnych izbach obrachunkowych latach 2013–2023 20132014201520162017201820192020202120222023 „Odej cia” 53664873113109142136105125151 „Przyjcia” 70635670788912512778114105 Zatrudnienie - wg Rb-7 0 1 2971 2941 2871 2781 2371 2321 2141 2061 1691 1601 174 0 20 40 60 80 100 120 140 160 1 050 1 100 1 150 1 200 1 250 1 300 1 350 „Odej cia” / „ Przyj cia” Zat rudni eni e - wg Rb-70 32 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. 6.2. Wynagrodzenia W 2023 r. na wynagrodzenia osobowe ogółem izby wydatkowały kwotę 99 631 tys. zł (w 2022 r. – 87 738 tys. zł). Pierwotny plan wydatków na wynagrodzenia zaplanowany w ustawie budżetowej z dnia 15 grudnia 2023 r. wynosił 94 576 tys. zł i w ciągu roku został zwiększony o środki na jednorazową wypłatę specjalnych dodatków motywacyjnych 30 oraz o środki pochodzące z rezerwy celowej budżetu państwa (poz. 44) z przeznaczeniem na regulacje wynagrodzeń w państwowych jednostkach budżetowych do kwoty 99 631 tys. zł. W efekcie wprowadzonych zmian w porównaniu do roku poprzedniego wydatki na wynagrodzenia osobowe wzrosły nominalnie o 13,6%, niemniej realnie po uwzględnieniu wskaźnika inflacji ich wzrost wyniósł 2,2% (pierwotnie zaplanowane w ustawie budżetowej wydatki na wynagrodzenia osobowe izb byłyby wyższe od wykonanych w 2022 r. o 7,8%, co realnie oznaczałoby ich spadek o 3,6%). Zaznaczyć należy, że w ramach przyznanego limitu środków na wynagrodzenia osobowe, izby muszą corocznie wygospodarować środki na obligatoryjną wypłatę nagród jubileuszowych oraz odpraw emerytalnych i rentowych, Ponadto, wobec faktu, iż izby nie dysponują odrębnym funduszem nagród, wypłata nagród za osiągnięcia zawodowe pracownikom izb (w ramach wydatków na wynagrodzenia osobowe) nie ma charakteru stałego i uzależniona jest wyłącznie od możliwości powstania oszczędności w funduszu płac. W ramach zaplanowanych w ustawie budżetowej wydatków na wynagrodzenia osobowe izby zobowiązane były także do zapewnienia środków na obligatoryjne podniesienie wynagrodzeń w związku ze wzrostem płacy minimalnej, co – wobec wysokości środków na nagrody jubileuszowe i odprawy emerytalne oraz wpłaty na PFRON, które również należało zabezpieczyć w ramach funduszu płac – byłoby trudne do realizacji w oparciu o środki pierwotnie zaplanowane w ustawie budżetowej (bez środków uruchomionych w ciągu roku budżetowego w ramach rezerwy celowej na regulację wynagrodzeń). W roku 2023 – wg stanu na dzień 1 stycznia – należało podnieść wynagrodzenie (co najmniej do poziomu płacy minimalnej wg przypisanego wymiaru etatowego) 31 łącznie 148 pracownikom, w tym 125 zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych, w tym 34 osobom ze stażem pracy nieprzekraczającym 5 lat, 13 pracownikom ze stażem do 10 lat i aż 73 osobom ze stażem pracy dłuższym niż 10 lat. W grupie osób, którym obligatoryjnie należało podnieść wynagrodzenie znalazło się 75 pracowników (specjalistów/referentów) wydziałów informacji, analiz i szkoleń oraz 22 inspektorom kontroli. W związku z systematycznym wzrostem wynagrodzenia minimalnego przy jednoczesnym braku środków na podwyżki dla pozostałych pracowników, problem narasta, spłaszczając siatkę wynagrodzeń i wpływając niekorzystnie na politykę płacową w izbach. Obligatoryjne regulacje wynagrodzeń w związku ze wzrostem płacy minimalnej w coraz większym stopniu dotyczą pracowników o wysokich kwalifikacjach, z wieloletnim doświadczeniem i długim stażem pracy, co jest szczególnie istotne wobec faktu, że izby nie dysponują odrębnym funduszem nagród. Nagrody za osiągnięcia zawodowe i motywacyjne mogą być przyznane pracownikom wyłącznie w ramach ewentualnych oszczędności w funduszu płac, zaś środki wypłacone pracownikom w ramach dodatkowego funduszu motywacyjnego w 2023 r., przyznane jednorazowo i miały charakter incydentalny. W 2023 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracowników izb 32 (średnie miesięczne wynagrodzenie, wynikające z umów o pracę z uwzględnieniem środków przekazanych w ramach rezerwy celowej na regulację wynagrodzeń (bez nagród jubileuszowych i odpraw emerytalnych oraz bez wypłaconych w 2023 r. i mających charakter jednorazowy dodatków motywacyjnych), w tym prezesów, członków kolegiów, naczelników wydziałów, w przeliczeniu na średnie zatrudnienie w ciągu roku wyniosło 6 465 zł (przy przeciętnym wynagrodzeniu krajowym wynoszącym 7 155,48 zł 33 ). Średnie wynagrodzenie w przeliczeniu na jeden etat kalkulacyjny (planowane po zmianach, z uwzględnieniem środków na dodatki motywacyjne i środki z rezerwy celowej, wynagrodzenia osobowe ogółem w przeliczeniu na 1 395 etatów – 100% łącznie planowanych etatów w regionalnych izbach obrachunkowych) wyniosło 5 952 zł, zaś z uwzględnieniem dodatkowego wynagrodzenia rocznego 6 438 zł (stanowiąc odpowiednio: 0,83 i 0,89 przeciętnej krajowej). 30 Na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1586). 31 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2022 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2023 r. (Dz. U. poz. 1952) – minimalne wynagrodzenie od 1 stycznia 2023 r. – 3 490 zł; od 1 lipca 2023 r. – 3 600 zł. 32 Średnie (przeciętne) zatrudnienie w przeliczeniu na pełnozatrudnionych na podstawie sprawozdania Rb-70. 33 Komunikat Prezesa GUS z dnia 9 lutego 2024 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2023 r. 33 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. Przeciętne wynagrodzenie w izbach w latach 2013–2023 (w zł) 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 20132014201520162017201820192020202120222023 Prz ecitne wynagrodzenie w iz bach Prz ecitne wynagrodzenie w kra ju Paca min im aln a Niski poziom wynagrodzeń stanowi główną przyczynę niekorzystnej dla izb rotacji pracowników, co w największym stopniu dotyczy inspektorów kontroli i specjalistów zatrudnionych w wydziałach informacji, analiz i szkoleń. W tych grupach pracowników średnie miesięczne wynagrodzenie wynikające z umów o pracę powiększone o środki z rezerwy celowej (bez nagród jubileuszowych i odpraw emerytalnych oraz bez środków przekazanych w ciągu roku w ramach dodatkowego funduszu motywacyjnego) wyniosło odpowiednio: –5 848 zł w wydziałach kontroli gospodarki finansowej (co stanowi 81,7% przeciętnego wynagrodzenia w kraju), –5 156 zł w wydziałach informacji analiz i szkoleń (72,1% przeciętnego wynagrodzenia w kraju). W 2023 r. w obu tych wydziałach poniżej średniej krajowej kształtowało się nawet przeciętne wynagrodzenie z uwzględnieniem środków wypłaconych w ramach wydatków na wynagrodzenia ogółem (z uwzględnieniem odpraw, nagród jubileuszowych oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego), wynosząc odpowiednio: 6 495 zł i 5 679 zł. Poziom wynagrodzenia w regionalnych izbach obrachunkowych na tle wynagrodzenia przeciętnego w kraju w 2023 r. (w %) 90,4% 81,7% 72,1% Ogó em w iz bach W wydzia le kontro li W wydzia le analiz 34 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Przeciętne wynagrodzenie w regionalnych izbach obrachunkowych na tle wynagrodzenia minimalnego i przeciętnego w kraju w 2023 r. (w zł) 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 5 000 5 500 6 000 6 500 7 000 7 500 Ogó em w iz bachW wydzia le kontro liW wydzia le analiz Prz eciętne wynagrodzenie w kra ju Min im alne wynagrodzenie w kra ju Prz ecitne wynagrodzenie w rio 6.3. Kwalifikacje Gwarancją prawidłowej realizacji ustawowych zadań nałożonych na izby są kwalifikacje i kompetencje pracowników izb. Wykształcenie wyższe posiada 91,3% pracowników izb. Ponadto 38,1% pracowników z wyższym wykształceniem ukończyło specjalistyczne studia podyplomowe na co najmniej jednym kierunku bądź jest w trakcie studiów podyplomowych. Ponadto 19 pracowników izb posiada tytuł doktora lub jest w trakcie studiów doktoranckich. W strukturze wykształcenia pracowników izb przeważają osoby z wykształceniem prawniczym lub prawniczo- -administracyjnym (39,9%) oraz ekonomicznym (39,7%). Tytuł radcy prawnego posiada 56 osób, a siedmiu pracowników uprawnienia audytorów wewnętrznych. W 2023 r. 51 pracowników regionalnych izb obrachunkowych podnosiło swoje kwalifikacje, z tego 24 pracowników na studiach podyplomowych, trzech pracowników w ramach realizowanej aplikacji w zawodach prawniczych, 12 pracowników na studiach magisterskich i licencjackich, 12 pracowników korzystało z innych form dokształcania (studia doktoranckie, kursy w zakresie rachunkowości budżetowej, audytu bezpieczeństwa i archiwum zakładowego). Dane dotyczące podnoszenia kwalifikacji w latach 2022–2023 przez pracowników zatrudnionych w izbach prezentuje poniższe zestawienie. Podnoszenie kwalifikacji przez pracowników w latach 2022–2023 Lata Ogółem podnoszący kwalifikacje w tym: studia licencjackie i magisterskie studia podyplomoweaplikacjeinne 202257830316 2023511224312 W aspekcie zwiększającej się liczby realizowanych zadań oraz zmian w przepisach prawa istotne znaczenie dla funkcjonowania izb ma ciągłe i systematyczne podnoszenie kwalifikacji pracowników w ramach specjalistycznych szkoleń. 35 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. Szkolenia pracowników regionalnych izb obrachunkowych w latach 2022–2023 Lata Ogółem Szkolenia zorganizowane przez regionalne izby obrachunkowe Szkolenia zorganizowane przez inne podmioty samodzielniez innymi podmiotami liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników 20222713 3941002 3409204162850 20232822 457981 9341537169486 W 2023 r. pracownicy regionalnych izb obrachunkowych brali udział w 282 szkoleniach organizowanych przez izby samodzielnie, jak również przez zewnętrzne firmy i instytucje szkoleniowe. Tematyka szkoleń obejmowała zagadnienia dotyczące m.in.: –ustawy o finansach publicznych, finansów jst, w tym projektu budżetu na 2024 r. oraz projektów i uchwał w sprawie wieloletniej prognozy finansowej jst, sytuacji finansowej jst, –odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, –długu publicznego i zadłużenia jst – uwarunkowań prawnych i ekonomicznych, zarządzania długiem jst, –dochodów jst i dochodów z mienia Skarbu Państwa oraz nowych zasad ewidencji mienia publicznego, w tym mienia Skarbu Państwa, –podatków i opłat lokalnych, w tym opłaty z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi, –prawa zamówień publicznych, –egzekucji administracyjnej i dochodzenia należności na rzecz jst, –udzielania dotacji z budżetu jst oraz ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, –pomocy publicznej, –gospodarki mieniem komunalnym, –środków bezzwrotnej pomocy w ramach Funduszy Europejskich w ramach Umowy Partnerstwa oraz KPO, –rachunkowości budżetowej, klasyfikacji środków trwałych, sprawozdawczości (budżetowej, finansowej oraz w zakresie operacji finansowych), klasyfikacji budżetowej, –kodeksu postępowania administracyjnego, –metodologii przeprowadzania kontroli oraz zasad i wytycznych w zakresie sporządzania wystąpień pokontrolnych, –systemu e-Nadzór, platformy e-PUAP, wykorzystania narzędzi i systemów informatycznych w analizie danych, wdrożenia systemu EZD PUW i EZD RP, –funkcjonowania i wykorzystania Elektronicznego Systemu Zarządzania Budżetami JST BeSTi@ w zakresie modułów Sprawozdawczość, Budżet, WPF oraz Raporty, –elektronicznego obiegu i zarządzania dokumentami, elektronicznego zarządzania dokumentacją, instrukcji kancelaryjnej i jednolitego rzeczowego wykazu akt, elektronicznego przekazywania do nadzoru aktów organów jst, legalności oprogramowania, zabezpieczenia sieci i ochrony informacji w sektorze publicznym, szyfrowania danych na urządzeniach mobilnych, systemów informacji prawnej, –przetwarzania i ochrony danych osobowych, oceny ryzyka bezpieczeństwa danych osobowych, ochrony informacji niejawnych i szyfrowania danych na urządzeniach mobilnych, informacji niejawnych, zarządzania i bezpieczeństwa systemów informatycznych i cyfrowych baz danych, analizy ryzyka i audytu bezpieczeństwa danych, ochrony instytucji przed zagrożeniem cyberprzestępstwami, –udostępniania informacji publicznej i Biuletynu Informacji Publicznej, wymogów dotyczących dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami, Krajowych Ram Interoperacyjności, –przeciwdziałania korupcji, przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji oraz etyki pracy w administracji publicznej, –stosowania przepisów kancelaryjno–archiwalnych, archiwizacji i zmian w zakresie przechowywania akt, w tym akt pracowniczych, zasad elektronicznego zarządzania dokumentacją, –wdrożenia systemu e–Doręczeń, wdrożenie systemu e-Faktur, –zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, podatku dochodowego od osób fizycznych, delegacji krajowych i zagranicznych, aplikacji TREZOR, Płatnik oraz ZUS PUE, e-Faktur, bhp i pierwszej pomocy. Wykłady w ramach szkoleń prowadzone były przez pracowników izb, urzędów wojewódzkich, administracji skarbowej, Głównego Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych, Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych, Urzędu Zamówień Publicznych, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Państwowej Inspekcji Pracy, Policji, CBA, sędziów i pracowników sądów administracyjnych, członków samorządowych 36 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. kolegiów odwoławczych oraz naukowców z uczelni wyższych, inspektorów ochrony danych osobowych, pracowników firm komputerowych, instytucji i firm doradczo-konsultacyjnych, doradców podatkowych. Ponadto w 2023 r. pracownicy regionalnych izb obrachunkowych uczestniczyli w szkoleniach organizowanych przez poszczególne izby dla przedstawicieli i pracowników jst. 37 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. Rozdział II. Działalność nadzorcza 1. Zakres kompetencji nadzorczych izb oraz kryteria nadzoru Zakres podmiotowy i przedmiotowy nadzoru sprawowanego przez regionalne izby obrachunkowe wyznaczają przepisy Konstytucji RP, samorządowych ustaw ustrojowych oraz ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. Nadzorem izb objęte zostały jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, a także działający na podstawie odrębnej ustawy związek metropolitalny w województwie śląskim 1 . Przedmiot działalności nadzorczej izb określony został w drodze art. 11 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych i obejmuje uchwały oraz zarządzenia podejmowane przez organy jednostek samorządu terytorialnego w sprawach: 1) procedury uchwalania budżetu i jego zmian; 2) budżetu i jego zmian; 3) zaciągania zobowiązań wpływających na wysokość długu publicznego jednostki samorządu terytorialnego oraz udzielania pożyczek; 4) zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego; 5) podatków i opłat lokalnych, do których mają zastosowanie przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa 2 (w tym opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi); 6) absolutorium; 7) wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian. Kryterium legalności stanowi podstawę działalności nadzorczej sprawowanej przez regionalne izby obrachunkowe. W wyniku prowadzonego postępowania kolegium izby orzeka o nieważności uchwał i zarządzeń sprzecznych z prawem. W przypadku gdy naruszenie jest nieistotne, kolegium ogranicza się do wskazania, że uchwała lub zarządzenie zostały podjęte z naruszeniem prawa. W ustawie o regionalnych izbach obrachunkowych uregulowany został szczególny tryb postępowania dotyczący stwierdzenia nieważności całości lub części uchwały budżetowej. Stwierdzenie nieważności ww. uchwały poprzedza wskazanie przez kolegium izby charakteru nieprawidłowości oraz wyznaczeniem terminu jej samodzielnego usunięcia przez organy jst. Dopiero jeżeli wskazane przez izbę nieprawidłowości nie zostaną usunięte w wyznaczonym terminie, organ nadzoru orzeka o nieważności uchwały w części lub całości i ustala budżet lub jego nieważną część. Przepisy uofp stwarzają podstawę ustalenia przez izbę budżetu zastępczego. W sytuacji nieuchwalenia budżetu przez organ stanowiący jst do dnia 31 stycznia roku budżetowego ustawa nakłada na izbę obowiązek ustalenia budżetu w terminie do końca lutego w zakresie zadań własnych oraz zadań zleconych. Ponadto, w sytuacjach wskazanych w przepisach art. 240a i 240b uofp, regionalne izby obrachunkowe ustalają budżety jst w przypadku naruszenia zasad określonych w przepisach art. 242–244 ustawy. W myśl przepisu art. 240a ustawy w razie braku możliwości uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej lub budżetu jst zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 242–244 oraz zagrożenia realizacji zadań publicznych przez jst kolegium regionalnej izby obrachunkowej wzywa jst do opracowania i uchwalenia programu postępowania naprawczego oraz przedłożenia tego programu celem zaopiniowania do regionalnej izby obrachunkowej w terminie 45 dni od dnia otrzymania wezwania. W przypadku nieopracowania przez jst programu postępowania naprawczego lub braku pozytywnej opinii regionalnej izby obrachunkowej do tego programu budżet jednostki ustala regionalna izba obrachunkowa. Zgodnie zaś z przepisem art. 240b ustawy w razie braku możliwości uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej lub budżetu jst, zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 242–244, budżet jst ustala regionalna izba obrachunkowa. W tych szczególnych przypadkach budżet może być ustalony bez zachowania relacji określonych w przepisach art. 242–244 ustawy. W 2023 r. izby sprawowały nadzór nad działalnością 2 807 jst, z tego 2 411 gmin, 66 miast na prawach powiatu, w tym m.st. Warszawa, 314 powiatów, 16 województw samorządowych oraz 183 związków jst 3 (spośród 269 zarejestrowanych) i związku metropolitalnego. 1 Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim (Dz. U. z 2022 r. poz. 2578). 2 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm.). 3 Związki międzygminne (w tym jeden, który zakończył działalność w IV kwartale 2023 r.), związki powiatów, związki powiatowo- -gminne. 38 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. 2. Wyniki działalności nadzorczej W 2023 r. izby zbadały ogółem 195 643 uchwały i zarządzenia organów jst oraz związków komunalnych, z tego w sprawach: –procedury uchwalania budżetu i jego zmian – 115, –budżetu – 3 009, –zmian budżetu – 121 703, –zaciągania zobowiązań wpływających na wysokość długu publicznego jst oraz udzielania pożyczek i poręczeń – 3 136, –zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jst – 12 419, –podatków i opłat lokalnych, do których mają zastosowanie przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa – 8 816, –absolutorium – 2 879, –wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian – 31 803, –innych uchwał objętych nadzorem izb – 11 763. Szczegółowe informacje o liczbie zbadanych uchwał i zarządzeń organów jst oraz związków komunalnych prezentuje tabela 1. Z danych zawartych w tabeli wynika, że w porównaniu do 2022 r. liczba zbadanych uchwał i zarządzeń ogółem zmniejszyła się o 1 452. W porównaniu do pierwszego roku działalności izb liczba ta była większa o 181 538, co wynika głównie z rozszerzenia przedmiotowego zakresu działalności nadzorczej izb, zmian przepisów regulujących gospodarkę finansową jst, jak również zwiększenia liczby nadzorowanych jednostek 4 . Uchwały i zarządzenia organów jst i związków komunalnych zbadane przez izby w latach 1993, 2022 i 2023 0 20 000 40 000 60 000 80 000 100 000 120 000 140 000 199320222023 Budżetowe Zmieniające budżet Wpf i zmia n Pozostałe Z ogólnej liczby 195 643 zbadanych w 2023 r. uchwał i zarządzeń organów jst oraz związków komunalnych najwięcej dotyczyło zmian budżetu, wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian oraz zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jst. Wśród zbadanych uchwał i zarządzeń najwyższy wzrost dotyczył uchwał w sprawie zaciągania zobowiązań wpływających na wysokość długu publicznego jst oraz udzielania pożyczek i poręczeń – o 25,0% w porównaniu do zbadanych w 2022 r. oraz zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jst – o 17,5%. Spadek liczby zbadanych uchwał dotyczył głównie uchwał w sprawie podatków i opłat lokalnych (o 22,5% w stosunku do zbadanych w 2022 r.), w szczególności uchwał podejmowanych na podstawie ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach 5 . W wyniku badania nadzorczego 195 643 uchwał i zarządzeń organów jst kolegia izb uznały 191 429 za podjęte bez naruszenia prawa, co stanowiło 97,8% ogółu uchwał i zarządzeń. W 4 214 (2,2% ogółu) uchwałach i zarządzeniach stwierdzono naruszenie prawa, z tego: –w 1 370 uchwałach i zarządzeniach (0,7% ogółu) – nieistotne naruszenie prawa, 4 W związku z dokonaną z dniem 1 stycznia 1999 r. reformą administracyjną kraju. 5 Dz. U. z 2024 r. poz. 399. 39 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. – 1 425 uchwał i zarządzeń (0,7%) uznano za nieważne, z czego 721 nieważne w części i 704 nieważne w całości, – w stosunku do 1 352 uchwał i zarządzeń (0,7%) wszczęte postępowania o uznanie ich za nieważne umorzono w związku z usunięciem naruszenia prawa przez właściwy organ jst, – w stosunku do 67 uchwał i zarządzeń stwierdzono naruszenie prawa bez orzekania o nieważności 6 . Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jst oraz związków komunalnych w latach 1993, 2022 i 2023 prezentuje tabela 2. Z danych w niej zawartych wynika, iż udział uchwał i zarządzeń podjętych z naruszeniem prawa w 2023 r. wzrósł o 0,1 punktu procentowego w porównaniu do 2022 r. i wyniósł 2,2% ogółu zbadanych uchwał i zarządzeń, natomiast w porównaniu do 1993 r. zmalał o 24,7 punktu procentowego. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jst i związków komunalnych w latach 1993, 2022 i 2023 0 20 000 40 000 60 000 80 000 100 000 120 000 140 000 160 000 180 000 200 000 199320222023 Zbadane uchwaáy ogóáe m Bez naruszenia prawa Z naruszenie m prawa Z ogólnej liczby zbadanych w 2023 r. uchwał i zarządzeń organów jst i związków komunalnych największą liczbę – 124 712 (63,7% ogółu) – stanowiły uchwały w sprawie budżetu i jego zmian oraz zarządzenia zmieniające budżet. Szczegółowe dane o wynikach badania nadzorczego tych uchwał i zarządzeń z podziałem na poszczególne rodzaje jst prezentują tabele 3 i 4. Wyniki badania nadzorczego wymienionych uchwał i zarządzeń wykazały, że: 1) na ogólną liczbę 3 009 uchwał w sprawie uchwalenia budżetu: –w 2 784 (92,5% ogółu) nie stwierdzono naruszenia prawa, –w 72 (2,4%) stwierdzono nieistotne naruszenie prawa, –pięć (0,2%) uznano za nieważne, z tego cztery nieważne w części i jedną nieważną w całości, –w stosunku do 148 (4,9%) wszczęte postępowania o uznanie tych uchwał za nieważne umorzono w związku z usunięciem nieprawidłowości przez właściwy organ jst. 2) na ogólną liczbę 121 703 uchwały i zarządzenia zmieniające budżet: –w 120 009 (98,6% ogółu) nie stwierdzono naruszenia prawa, –w 744 (0,6%) stwierdzono nieistotne naruszenie prawa, –79 (0,1%) uznano za nieważne, z tego 59 nieważne w części, , a 20 nieważne w całości, –w stosunku do 806 (0,7%) wszczęte postępowania o uznanie tych uchwał i zarządzeń za nieważne umorzono, w związku z usunięciem naruszenia prawa przez organy jst, –w 65 (0,1%) stwierdzono naruszenie prawa, z tego 62 dotyczyło zmian budżetów roku 2022, a w odniesieniu do trzech nie orzeczono o nieważności. Analiza wyników badania nadzorczego uchwał budżetowych za lata 1993, 2022 i 2023 wskazuje na obniżenie udziału uchwał podjętych z naruszeniem prawa z 60,5% w 1993 r. do 7,1% w 2022 r. i 7,5% w 2023 r. Wzrost liczby 6 W tym: w przypadku 62 uchwał i zarządzeń dotyczących 2022 r., które zbadane zostały w 2023 r., ze względu na upływ roku budżetowego, wszczynanie postępowania nadzorczego o uznanie ich za nieważne w części lub w całości stało się bezprzedmiotowe – kolegia izb ograniczyły się do wskazania, że uchwały i zarządzenia zostały podjęte z naruszeniem prawa; w 5 uchwałach stwierdzono naruszenie prawa bez orzekania o ich nieważności. 40 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. uchwał podjętych z naruszeniem prawa (o 0,4 punktu procentowego w porównaniu z 2022 r.) w 2023 r. dotyczył głównie uchwał, w stosunku do których wszczęte postępowania o uznanie ich za nieważne umorzono, w związku z usunięciem naruszenia prawa przez organy stanowiące jst. Wyniki badania nadzorczego uchwał budżetowych jst i związków komunalnych w latach 1993, 2022 i 2023 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 199320222023 Zbadane uchwaáy ogóáe m Bez naruszenia prawa Z naruszenie m prawa Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń zmieniających budżet za lata 1993, 2022 i 2023 również wskazują na obniżenie udziału uchwał i zarządzeń z naruszeniem prawa z 19,1% w 1993 r. do 1,4% w 2022 r. i 2023 r. w stosunku do ogólnej liczby zbadanych w tej kategorii. W analizowanych latach, w ogólnej liczbie uchwał i zarządzeń podjętych z naruszeniem prawa, największy odsetek stanowiły uchwały i zarządzenia, w stosunku do których wszczęte postępowania umorzono w wyniku usunięcia naruszenia prawa przez właściwy organ jst, a następnie podjęte z nieistotnym naruszeniem prawa. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń zmieniających budżet jst i związków komunalnych w latach 1993, 2022 i 2023 0 20 000 40 000 60 000 80 000 100 000 120 000 140 000 199320222023 Zbadane uchwaáy ogóáe m Bez naruszenia prawa Z naruszenie m prawa Najczęściej występujące nieprawidłowości i naruszenia prawa stwierdzane w uchwałach budżetowych oraz uchwałach i zarządzeniach zmieniających budżet dotyczyły: 41 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. –ustalenia rezerwy celowej na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego w wysokości niższej niż wymagana przepisem art. 26 ust. 4 ustawy o zarządzaniu kryzysowym 7 , –ustalenia rezerwy ogólnej poniżej minimalnego progu określonego art. 222 ust. 1 uofp, –nieokreślenia bądź nieprawidłowego określenia kwoty planowanego deficytu budżetowego oraz źródeł jego pokrycia, –nieokreślenia bądź nieprawidłowego określenia limitów zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek oraz emitowanych papierów wartościowych, –przekroczenia przez organ wykonawczy kompetencji do dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków wynikających z przepisów art. 257 i art. 258 ust. 1 pkt 1 uofp, –rozdysponowania środków z rezerwy celowej na realizację zadań z zakresu zarządzania kryzysowego na cele niezwiązane z sytuacją kryzysową w rozumieniu ustawy o zarządzaniu kryzysowym, –rozbieżności pomiędzy treścią uchwały budżetowej a jej załącznikami lub pomiędzy załącznikami. W 2023 r. kolegia izb zbadały 31 803 (16,3% ogółu) uchwały i zarządzenia organów jst i związków komunalnych w sprawie wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian. Szczegółowe dane o wynikach badania nadzorczego tych uchwał i zarządzeń z podziałem na poszczególne rodzaje jst przedstawia tabela 5, z której wynika, że: –w 31 117 (97,8% ogółu) nie stwierdzono naruszenia prawa, –w 414 (1,3%) stwierdzono nieistotne naruszenie prawa, –138 (0,4%) uznano za nieważne, z tego 87 nieważne w części, a 51 nieważne w całości, –w stosunku do 134 (0,4%) wszczęte postępowania o uznanie tych uchwał za nieważne umorzono, w związku z usunięciem naruszenia prawa przez właściwy organ jst. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń w sprawie wpf i jej zmian jst i związków komunalnych w latach 2011, 2022 i 2023 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 201120222023 Zbadane uchwaáy ogóáe m Bez naruszenia prawa Z naruszenie m prawa Nieprawidłowości i naruszenia prawa stwierdzane w uchwałach i zarządzeniach w sprawie wieloletniej prognozy finansowej dotyczyły w szczególności: –nierealistycznego prognozowania danych przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej, –nieprawidłowego ustalenia prognozowanej kwoty długu, –niewskazania bądź wskazania w sposób niewłaściwy przeznaczenia nadwyżki budżetowej lub źródeł sfinansowania deficytu budżetu, –przekroczenia w latach następujących po roku budżetowym indywidualnego wskaźnika spłaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 uofp, –niezachowania zgodności wieloletniej prognozy finansowej z budżetem w zakresie jego wyniku, kwot przychodów lub rozchodów, 7 Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 122). 42 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. –zaniechania określenia bądź błędnego określenia w załączniku dotyczącym przedsięwzięć jednostki odpowiedzialnej za realizację lub koordynującej realizację przedsięwzięcia, okresu realizacji zadania, limitów wydatków na poszczególne przedsięwzięcia, limitu zobowiązań lub łącznych nakładów finansowych na poszczególne przedsięwzięcia, –dołączenia niewystarczających objaśnień przyjętych wartości. W 2023 r. kolegia izb zbadały 2 879 uchwał organów stanowiących jst oraz związków komunalnych w sprawie absolutorium, z tego 2 857 dotyczyło uchwał w sprawie udzielenia absolutorium, a 22 nieudzielenia absolutorium. Za zgodne z prawem kolegia izb uznały 2 864 uchwały (99,5% ogółu), z tego 2 853 uchwały o udzieleniu absolutorium oraz 11 o nieudzieleniu absolutorium. W 2023 r., na ogólną liczbę 22 uchwał w sprawie nieudzielenia absolutorium, 50,0% stanowiły uchwały z naruszeniem prawa, które uznano za nieważne w całości. Szczegółowe dane o wynikach badania uchwał w sprawie absolutorium prezentuje tabela 6. W uchwałach w sprawie absolutorium stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły głównie: –innych niż wykonanie budżetu podstaw nieudzielenia absolutorium, –nieuzyskania wymaganej bezwzględnej większości głosów. W 2023 r. z ogólnej liczby 2 807 jst oraz 183 związków jst 115 jednostek nie przekazało do regionalnych izb obrachunkowych uchwał w sprawie absolutorium. Organy stanowiące 95 jst nie podjęły przedmiotowych uchwał, ponieważ w wyniku głosowania nie zapadło rozstrzygnięcie o udzieleniu albo nieudzieleniu absolutorium. Trzy gminy i jeden związek jst, mimo podjęcia uchwał w sprawie absolutorium, nie przekazały ich izbie. W przypadku 16 związków jst brak uchwał w sprawie absolutorium spowodowany był rozpoczęciem działalności (15) lub likwidacją związku (1) w 2023 r. Oprócz wyżej opisanych uchwał i zarządzeń, w 2023 r. kolegia izb zbadały 36 249 uchwał i zarządzeń w zakresie spraw finansowych (18,5% ogółu zbadanych). Szczegółowy wykaz dotyczący ich rodzajów oraz wyników badania nadzorczego prezentuje tabela 7. Z ogólnej liczby wyżej wymienionych uchwał i zarządzeń 34 655 (95,6%) podjęto bez naruszenia prawa, w 1 594 (4,4%) stwierdzono naruszenie prawa, z tego w 139 nieistotne naruszenie prawa, w stosunku do 264 wszczęte postępowania umorzono, 1 189 uznano za nieważne (571 w części, 618 w całości), a w dwóch stwierdzono naruszenie prawa bez orzekania o nieważności. W uchwałach organów stanowiących podjętych z naruszeniem prawa nieprawidłowości stwierdzane przez kolegia izb w większości (51,9%) dotyczyły uchwał w sprawach zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Wśród nieprawidłowości stwierdzano m.in.: –wprowadzenie możliwości udzielenia pomocy de minimis bez przedłożenia projektu uchwały Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów lub ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa, –wykraczanie poza kompetencje organu stanowiącego wynikające z przepisów ustaw, w tym m.in. modyfikowanie regulacji ustawowych, –wprowadzenie w uchwałach nieprecyzyjnych zapisów naruszających zasady określoności prawa, polegających m.in. na nieokreśleniu lub nieprecyzyjnym określeniu wysokości udzielanej dotacji, terminu składania wniosków o dotacje oraz ich rozpatrzenia, nieprecyzyjnym uregulowaniu sposobu rozliczenia dotacji, –zawężenie kręgu podmiotów uprawnionych do otrzymania dotacji, w tym m.in. uzależnienie uzyskania dotacji od spełnienia określonych warunków, –nałożenie obowiązku złożenia oświadczenia o świadomości odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych lub niezgodnych ze stanem faktycznym danych, –wprowadzenie uregulowań umożliwiających refundację wydatków poniesionych przed zawarciem umowy o udzielenie dotacji, –scedowanie na organ wykonawczy kompetencji do określenia zasad udzielania i sposobu rozliczania dotacji, w tym m.in. ustalenia wzorów dokumentów związanych z udzieleniem i rozliczeniem dotacji, ustalenia wzoru wniosku o udzielenie dotacji, ustalenia terminu składania wniosku, –brak podstaw prawnych do podjęcia uchwały, –niespełnienie wymagań stawianych aktom prawa miejscowego w zakresie terminu wejścia w życie uchwały. W zakresie uchwał w sprawach podatków i opłat lokalnych, w tym opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi najczęściej stwierdzane nieprawidłowości polegały na: –uchwaleniu stawek podatków wyższych niż stawki maksymalne lub niższych niż minimalne wynikające z ustawy o podatkach i opłatach lokalnych 8 , 8 Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 70). 43 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. –zawężeniu przedmiotu opodatkowania podatkiem od środków transportowych poprzez zaniechanie ustalenia stawki podatku, –niezgłoszeniu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa projektu uchwały przewidującej udzielenie pomocy de minimis, –nieuzyskaniu opinii izby rolniczej do projektu uchwały w sprawie obniżenia średniej ceny skupu żyta będącej podstawą do ustalenia podatku rolnego, –wykraczaniu poza kompetencje organu stanowiącego wynikające z przepisów ustaw, w tym wprowadzenie zwolnień od podatku o charakterze innym niż zwolnienia przedmiotowe, nieprawidłowe określenie terminu płatności dla inkasentów, nałożenie na inkasentów dodatkowych obowiązków, –podjęciu uchwały w sprawie inkasa podatków i opłat z naruszeniem art. 25a ustawy o samorządzie gminnym 9 , –nieprawidłowym ustaleniu stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w tym uchwalenie stawek w wysokości przekraczającej stawki maksymalne wynikające z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach 10 , określenie stawki opłaty podwyższonej w wysokości niższej niż dwukrotność stawki ustalonej przez radę gminy, niewłaściwe określenie przedmiotu opodatkowania, –określeniu innych terminów składania deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi niż wynikające z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, –wprowadzeniu obowiązku podawania w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi bądź w załącznikach do niej danych innych niż niezbędne do określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, –nałożeniu na składającego deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obowiązku uzasadnienia przyczyn złożenia korekty deklaracji, –niespełnieniu wymagań stawianych aktom prawa miejscowego w zakresie należytej publikacji lub terminu wejścia w życie uchwały. W zakresie uchwał dotyczących zaciągania długoterminowych pożyczek i kredytów oraz emisji obligacji stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły głównie: –braku spójności uchwały z zapisami uchwały budżetowej (m.in. w zakresie limitu zobowiązań, wysokości planowanego deficytu) oraz danymi zawartymi w uchwale w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, –niezgodności w zakresie wskazania przeznaczenia zaciąganego zobowiązania. 3. Ustalenie budżetów jednostek samorządu terytorialnego Na podstawie przepisu art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych ustalanie budżetu jednostki samorządu terytorialnego należy do wyłącznej właściwości kolegium izby. Izba ustala budżet jst w zakresie obowiązkowych zadań własnych oraz zadań zleconych w przypadku: –niepodjęcia uchwały budżetowej przez organ stanowiący jst do dnia 31 stycznia roku budżetowego, –niezachowania przez jst zasad określonych w art. 242–244 ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z art. 240 ust. 3 uofp budżet jst ustalany jest przez kolegium izby w terminie do końca lutego roku budżetowego. Na podstawie przepisu art. 240a ust. 8 uofp kolegium izby ustala budżet jst w przypadku nieopracowania przez jst programu postępowania naprawczego lub braku pozytywnej opinii regionalnej izby obrachunkowej do tego programu. Budżet może być ustalony bez zachowania relacji określonych w przepisach art. 242–244. Stosownie do art. 240b ust. 1 uofp, w razie braku możliwości uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej lub budżetu jst zgodnie z zasadami określonymi w art. 242–244, budżet jst ustala regionalna izba obrachunkowa. Budżet może być ustalony bez zachowania relacji określonych w art. 242–244. Ponadto, zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, w przypadku stwierdzenia nieważności uchwały budżetowej w całości lub w części, kolegium izby ustala budżet lub jego część dotknięte nieważnością. W 2023 r. kolegia izb ustaliły dwa budżety w zakresie obowiązkowych zadań własnych oraz zadań zleconych dla gmin, z uwagi na nieuchwalenie przez organ stanowiący uchwały budżetowej do dnia 31 stycznia 2023 r. Ponadto w przypadku 12 gmin i jednego miasta na prawach powiatu kolegia izb ustaliły budżety dotknięte nieważnością w części. 9 Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm.). 10 Ustawa z dnia 13 września 1996 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 399). 44 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. 4. Skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych W 2023 r. organy jednostek samorządu terytorialnego – działając na podstawie art. 98 ustawy o samorządzie gminnym, art. 85 ustawy o samorządzie powiatowym oraz art. 86 ustawy o samorządzie województwa – zaskarżyły do wojewódzkich sądów administracyjnych 28 uchwał kolegiów izb, natomiast regionalne izby obrachunkowe – działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, art. 81 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym oraz art. 82c ust. 1 ustawy o samorządzie województwa – wniosły skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych na pięć uchwał organów jst. Skargi jednostek samorządu terytorialnego wniesione w 2023 r. do wojewódzkich sądów administracyjnych na uchwały kolegiów izb podjęte w odniesieniu do aktów organów tych jednostek dotyczyły: –budżetu i jego zmian – w trzech przypadkach, –zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jst – w 15 przypadkach, –podatków i opłat lokalnych (w tym związanych z opłatą za gospodarowanie odpadami komunalnymi) – w czterech przypadkach, –wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian – w trzech przypadkach, –pozostałych – w trzech przypadkach. Wojewódzkie sądy administracyjne w roku 2023 wydały 40 orzeczeń w odniesieniu do skarg złożonych przez organy jst na uchwały kolegiów izb, w tym do trzech zaskarżonych w latach poprzednich. W 23 wyrokach wojewódzkie sądy administracyjne oddaliły skargi wniesione przez jst, w tym dwie wniesione przed 2023 r. utrzymując tym samym w mocy rozstrzygnięcia wydane przez kolegia regionalnych izb obrachunkowych. Oddalone przez wojewódzkie sądy administracyjne skargi na rozstrzygnięcia nadzorcze kolegiów izb dotyczące zarządzeń oraz uchwał w sprawie budżetów i ich zmian, a także w sprawie wieloletnich prognoz finansowych obejmowały akty, na mocy których: Rada miejska nie wyraziła zgody na zabezpieczenie środków niezbędnych do funkcjonowania jednostek budżetowych i instytucji kultury, przeznaczając te środki na inne cele. Kolegium regionalnej izby obrachunkowej stwierdziło nieważność uchwały w sprawie zmiany budżetu w części, w jakiej organ stanowiący nie wyraził zgody na zabezpieczenie środków niezbędnych do funkcjonowania w roku 2023 jednostek budżetowych i instytucji kultury przeznaczając te środki na inne cele. Jednocześnie w uchwale objętej rozstrzygnięciem nadzorczym wprowadzono zmiany w stosunku do przedstawionego projektu uchwały przez organ wykonawczy, które w ocenie projektodawcy nie miały pokrycia w planie dochodów budżetu. Rozpatrując sprawę WSA podzielił stanowisko kolegium izby i stwierdził, że mając na uwadze treść art. 233 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym inicjatywa zmian uchwały budżetowej należy do wyłącznej kompetencji organu wykonawczego, w przypadku, gdy organ stanowiący zamierza wprowadzić zmiany w budżecie, mimo braku inicjatywy organu wykonawczego, musi uzyskać jego akceptację. Podobnie w przypadku, gdy organ stanowiący chce wprowadzić w przedłożonym projekcie uchwały zmiany nie objęte inicjatywą organu wykonawczego. Zgoda ta powinna być wyrażona w sposób wyraźny i nie pozostawiający żadnych wątpliwości. Sąd podkreślił także, że organ stanowiący rozpatrując projekt uchwały w sprawie zmian budżetu nie jest uprawniony do wprowadzania z własnej inicjatywy zmian nie objętych tym projektem (III SA/Gl 586/23). W podjętej przez radę miejską uchwale budżetowej nie zaplanowano wydatków gwarantujących pokrycie zobowiązań wynikających z umów zawartych przez organ wykonawczy na podstawie obowiązującego od 1 stycznia 2023 r. projektu uchwały budżetowej. Kolegium regionalnej izby obrachunkowej stwierdziło nieważność uchwały w sprawie uchwalenia budżetu gminy na 2023 rok (podjętej w dniu 26 stycznia 2023 r.), w części dotyczącej ustalenia planu wydatków w dwóch rozdziałach, który nie gwarantował pokrycia zobowiązań z tytułu umów zawartych przez organ wykonawczy na podstawie projektu uchwały budżetowej stanowiącego podstawę gospodarki finansowej w okresie od 1 stycznia 2023 r. do dnia uchwalenia budżetu. W ocenie organu nadzoru, na podstawie projektu planu wydatków stanowiącego część projektu uchwały budżetowej w okresie od dnia 1 stycznia do dnia podjęcia uchwały budżetowej przez organ stanowiący, organ wykonawczy mógł zaciągać zobowiązania oraz ponosić wydatki. Zdaniem kolegium izby, ustalenie przez organ stanowiący planu wydatków, który nie zabezpieczał pokrycia wcześniej zaciągniętych zobowiązań skutkował naruszeniem przez radę miejską art. 240 ust. 1 ustawy o finansach publicznych oraz art. 60 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o samorządzie gminnym (uosg). 45 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. Rozpatrując sprawę WSA podzielił stanowisko kolegium izby i podkreślił, że prezentowany przez organ nadzoru pogląd znajduje potwierdzenie w literaturze prawno-finansowej, a zaciągnięte zobowiązania oraz wydatki poniesione na podstawie projektu uchwały lub na podstawie uchwały o prowizorium budżetowym podlegają zarachowaniu na rzecz postanowień zawartych w uchwale budżetowej. W ocenie Sądu pomimo, że kompetencja organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego do uchwalenia budżetu wynika z art. 18 ust. 2 pkt 4 uosg to nie oznacza, że rada posiada możliwość kształtowania treści uchwały budżetowej w dowolny sposób. Rada lub sejmik nie mogą wprowadzać tego rodzaju zmian, które spowodowałyby brak zagwarantowania środków na realizację zadań własnych i zleconych lub zmian skutkujących brakiem zabezpieczenia środków przeznaczonych na planowaną w danym roku budżetowym spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań dłużnych. Powyższe w istocie naruszałoby ustawowe kompetencje organu wykonawczego do prowadzenia gospodarki finansowej na podstawie – w tym momencie – projektu budżetu gminy (I SA/Op 132/23). Rada miejska dokonała zmiany budżetu oraz wieloletniej prognozy finansowej, w wyniku których przekroczono indywidualny wskaźnik zadłużenia określony przepisem art. 243 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Kolegium regionalnej izby obrachunkowej stwierdziło nieważność uchwały w sprawie zmiany budżetu gminy oraz uchwały w sprawie zmiany wieloletniej prognozy finansowej dotyczących minionego roku budżetowego (2022), w wyniku których nie zachowana została relacja dopuszczalnego limitu zadłużenia, o której mowa w art. 243 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Rozpatrując sprawę WSA podzielił stanowisko kolegium izby i podkreślił, że organ nadzoru zobowiązany był do zbadania jej legalności, a okoliczność, że uchwała podjęta została w dniu 29 grudnia 2022 r. i przekazana została do organu w dniu 9 stycznia 2023 r. spowodowała, że rozstrzygnięcie nadzorcze wydane zostało po zakończeniu roku budżetowego (V SA/Wa 716/23), (V SA/Wa 715/23). Rada miasta uchwaliła wieloletnią prognozę finansową nie zachowując wymogu realistyczności. Kolegium izby stwierdziło, że rada miasta dokonała zmiany wieloletniej prognozy finansowej polegającej m.in. na zwiększeniu dochodów z tytułu udziału gminy w dochodach z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku dochodowego od osób prawnych i ustalenie ich wysokości powyżej kwot wskazanych w piśmie Ministra Finansów zawierającym informację o planowanych kwotach dochodów z ww. tytułów. Wobec powyższego kolegium rio stwierdziło nieważność uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej z powodu braku zachowania wymogu realistyczności kwot dochodów budżetu miasta na 2023 r. Rozpatrując sprawę Sąd podzielił stanowisko kolegium izby uznając, że stwierdzone przez organ nadzoru zwiększenia kwot, doprowadziły do określenia dochodów budżetu miasta na 2023 r. z tych tytułów w wysokościach wyższych od planowanych w budżecie państwa, a wskazywanych przez Ministra Finansów i w konsekwencji stanowiło o naruszeniu art. 226 ust. 1 pkt 1 uofp w związku art. 9, art. 9a i art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o dochodach jst (III SA/Gl 287/23). Rada miejska wyraziła zgodę na udzielenie przez gminę poręczenia imiennie wskazanemu podmiotowi spłaty kredytu długoterminowego. Kolegium regionalnej izby obrachunkowej stwierdziło nieważność uchwały w sprawie wyrażenia zgody na udzielenie przez gminę poręczenia kredytu długoterminowego przez imiennie wskazanego kredytobiorcę. W ocenie kolegium delegacja ustawowa wynikająca z przepisów art. 94 ust. 1 uofp oraz z art. 18 ust. 2 pkt. 9 lit i uosg przewiduje jedynie maksymalną wysokość poręczeń udzielanych przez organ wykonawczy w trakcie roku budżetowego. Decyzja co do podmiotów, którym burmistrz udziela poręczenia należy wyłącznie do organu wykonawczego gminy. Rozpatrując sprawę WSA podzielił stanowisko kolegium izby i stwierdziło, że podjęcie przez organ stanowiący uchwały w przedmiocie wyrażenia zgody na udzielenie przez gminę poręczenia spłaty kredytu długoterminowego imiennie wskazanemu podmiotowi nastąpiło bez podstawy prawnej. W ocenie Sądu do udzielania poręczeń uprawniony jest organ wykonawczy, pod warunkiem, że organ stanowiący upoważni go do tego, ustalając maksymalną wysokość pożyczek i poręczeń udzielanych przez organ wykonawczy w roku budżetowym. Organ stanowiący ustalając wysokość maksymalnej wysokości pożyczek i poręczeń udzielanych przez wójta w roku budżetowym w uchwale budżetowej, wyczerpuje zatem swoje kompetencje w zakresie działalności gwarancyjnej (III SA/Po 428/23). 46 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Pozostałe oddalone przez wojewódzkie sądy administracyjne skargi jst dotyczyły rozstrzygnięć odnoszących się do uchwał podejmowanych na podstawie następujących ustaw: Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami 11 : –ograniczenie kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o dotację Kolegium izby badając postanowienia uchwały w sprawie zasad udzielania dotacji współfinansowanych z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków lub gminnej ewidencji zabytków stwierdziło, że organ stanowiący ograniczył zakres podmiotowy beneficjentów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie dotacji, postanawiając, że o dotację mogą ubiegać się jedynie wnioskodawcy, których zadania zostały zgłoszone do realizacji w ramach Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Ponadto kolegium izby zarzuciło przedmiotowej uchwale brak unormowania zagadnienia składania wniosków o udzielenie dotacji. W ocenie kolegium izby działając na podstawie art. 81 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, organ stanowiący nie może regulować zasad przyznawania dotacji rozpoczynając od etapu, w którym wybrane zostały już zadania, na które miasto uzyskało dofinansowanie ze środków zewnętrznych. W świetle tak przyjętej konstrukcji to organ wykonawczy będzie decydował o wyborze zadań, na które miasto złoży wnioski o dofinansowanie i uzyska wstępne promesy, a w konsekwencji będzie w znaczący sposób wpływał na katalog podmiotów, które będą mogły otrzymać dofinansowanie. Organ nadzoru zwrócił również uwagę, że w badanej uchwale nie uregulowano etapu naboru wstępnych zgłoszeń o udzielnie dotacji. Sąd rozpatrując skargę na uchwałę kolegium, podzielił stanowisko organu nadzoru stwierdzając, że konsekwencją braku uregulowania etapu wstępnego naboru wniosków o dofinasowanie jest ograniczenie kręgu podmiotów uprawnionych zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i kształtowanie sytuacji prawnej tych podmiotów w oparciu o regulacje nie mające oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązującego (I SA/Rz 312/23). –podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia poparcia zamiaru złożenia przez gminę wniosku o udzielenie określonemu podmiotowi dotacji przez gminę na realizację zadania inwestycyjnego przy zabytku, dla którego uzyskano dofinansowanie w ramach Rządowego Programu Odbudowy Zabytków Kolegium izby badając postanowienia uchwały w sprawie wyrażenia poparcia zamiaru złożenia przez gminę wniosku o udzielenie dotacji na ochronę zabytków i opiekę nad zabytkami stwierdziło, że została ona podjęta bez postawy prawnej. Zdaniem kolegium, uchwała Nr 232/2022 Rady Ministrów nie wymaga podjęcia uchwały przez organ stanowiący przed złożeniem wniosku przez organ wykonawczy o udzielenie dofinansowania z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Uchwała Nr 232/2022 Rady Ministrów jest kierowana bezpośrednio do gmin jako wnioskodawców, a nie do beneficjentów dotacji. W konsekwencji, organ stanowiący nie musi podejmować uchwały tzw. intencyjnej. Uczestnictwo gminy jest zapewnione poprzez zaakceptowanie Rządowego Programu Odbudowy Zabytków i złożenie wniosku w odpowiednim terminie, a nie poprzez uprzednie wyrażenie zgody przez organ stanowiący w uchwale tzw. intencyjnej (V SA/Wa 1246/23), (V SA/Wa 1245/23). –przeznaczenie środków pochodzących z dotacji na refundację wydatków poniesionych przez beneficjenta przed terminem podpisania umowy Kolegium izby stwierdziło, że z postanowień uchwały w sprawie zasad udzielania dotacji wynika, iż ze środków dotacji finansowane mogą być wydatki poniesione na zadanie realizowane w roku złożenia wniosku oraz wydatki dokonane po podjęciu przez jst uchwały o udzieleniu dotacji. W ocenie organu nadzoru postanowienia uchwały dają możliwość finansowania ze środków dotacji wydatków poniesionych przed podpisaniem z beneficjentem umowy o udzielenie dotacji. Uwzględniając powyższe, w ocenie organu nadzoru, przyjęcie przywołanych wyżej postanowień uchwały stanowiło w istocie refundację wcześniej poniesionych wydatków i jako takie było niezgodne z art. 126 i art. 250 uofp. Sąd podzielił stanowisko kolegium izby. Mając na uwadze treść art. 250 uofp regulującego kwestię umowy o udzielenie dotacji przez jst oraz art. 126 ustawy, zgodnie z którym dotacjami są podlegające szczególnym zasadom rozliczania środki z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz z państwowych funduszy celowych przeznaczone na podstawie niniejszej ustawy, odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych, na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych Sąd przyjął, iż dotacja to wydatek redystrybucyjny, 11 Dz. U. z 2022 r. poz. 840 z późn. zm. 47 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. na coś przyszłego, a wyraźnie odstępstwa od tego muszą wynikać z przepisów ustawy oraz że o realizacji zadania publicznego można mówić dopiero po przyznaniu prawa do dotacji na podstawie umowy (I SA/Łd 622/23). –możliwość pokrycia ze środków dotacji nakładów koniecznych na wykonanie prac lub robót budowlanych przy zabytku, które wnioskodawca zamierza wykonać w roku następującym po złożeniu wniosku o udzielenie dotacji Kolegium izby zakwestionowało uchwałę w sprawie przyjęcia regulaminu określającego zasady udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków, w ramach którego przewidziano możliwość poniesienia wydatków ze środków dotacji na pokrycie nakładów koniecznych na wykonanie prac lub robót budowlanych przy zabytku, które wnioskodawca zamierza wykonać w latach kolejnych, tj. w roku następującym po złożeniu wniosku o udzielenie dotacji, a więc w kolejnym roku budżetowym, uznając że pozostaje ona w sprzeczności z art. 251 ust. 1 i 3 uofp. Sąd podzielił stanowisko kolegium izby i podkreślił, że z uwagi na cele, jakie są realizowane przy wykorzystaniu dotacji, wypłata środków nie może dotyczyć jakiegokolwiek roku budżetowego, ale tego konkretnego, w którym są realizowane zadania publiczne. Dlatego też, wypłata dotacji po upływie roku budżetowego jest niedopuszczalna i niecelowa (I SA/Łd 622/23). –nałożenie na beneficjenta dotacji obowiązku stosowania przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych Kolegium izby za niezgodne z przepisami ustawy o zabytkach i opiece nad zabytkami uznało nałożenie przez radę gminy obowiązku stosowania przez beneficjenta dotacji przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych, stwierdzając że powyższe nie mieści się w pojęciu „zasad udzielania dotacji”, o którym mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zakres podmiotów zobowiązanych do stosowania ustawy prawo zamówień publicznych wynika bowiem z ustawy Prawo zamówień publicznych, zaś postanowienia o charakterze informacyjnym mogą być zawarte np. w umowie o przyznaniu dotacji. Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru i uznał, że nałożony obowiązek stosowania przez potencjalnego beneficjenta dotacji przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych nie mieści się w zakresie do stanowienia prawa wynikający z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (I SA/Łd 622/23). –zobowiązanie wnioskodawcy do składania oświadczeń woli np. w zakresie wyrażenia zgody na nieodpłatne wykorzystanie informacji zawartych we wniosku Kolegium izby zakwestionowało postanowienia uchwały w sprawie przyjęcia regulaminu określającego zasady udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków, w której organ dotujący upoważniono do żądania złożenia przez beneficjenta dotacji oświadczenia o określonej treści. W ocenie organu nadzoru powyższe nie mieści się w zakresie do stanowienia prawa wynikającym z ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Sąd podzielił stanowisko kolegium izby i uznał, że ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie przewiduje możliwości żądania, aby wnioskujący o dotację składał oświadczenia określonej treści, a jednocześnie regulacja w tym zakresie nie mieści się w pojęciu zasad udzielania dotacji (I SA/Łd 622/23). –nałożenie na wnioskodawcę obowiązków informacyjnych i promocyjnych Kolegium izby stwierdziło nieważności postanowień uchwały w sprawie przyjęcia regulaminu określającego zasady udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków w zakresie w jakim nałożono na beneficjenta dotacji obowiązki informacyjne i promocyjne dotyczące zadania objętego udzieloną dotacją. Zdaniem organu nadzoru nałożone obowiązki nie mieściły się w pojęciu „zasad udzielania dotacji”, wynikającym z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W ocenie organu nadzoru obowiązki beneficjenta mogą być przedmiotem wyłącznie umowy dotacyjnej. Sąd podzielił stanowisko kolegium i uznał, że postanowienia nakładające obowiązki informacyjne i promocyjne dotyczące dotowanego zadania oraz obowiązek realizacji innych ustaleń wynikających z zawartej umowy, wykraczają poza granice upoważnienia wynikającego z art. 81 ust. 1 ww. ustawy w zakresie zasad udzielania dotacji (I SA/Łd 622/23). 48 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Ustawa Prawo ochrony środowiska 12 : –dofinansowanie (w formie dotacji celowej) budowy studni głębinowej z przeznaczeniem na cele mieszkaniowe Kolegium izby za niezgodne z art. 403 ust. 4 i 5 ustawy Prawo ochrony środowiska uznało sfinansowanie lub dofinansowanie dowolnych inwestycji podmiotów wymienionych w ust. 4. W ocenie kolegium dotacja taka może być przeznaczona wyłącznie na finansowanie lub dofinansowanie inwestycji w sferze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, w tym m.in. na przedsięwzięcia związane z ochroną wód. Zdaniem kolegium budowa studni głębinowych na cele mieszkaniowe nie może być uznana za inwestycję w sferze ochrony środowiska i gospodarki wodnej w zakresie określonym w art. 400a ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska. Brak możliwości finansowania w formie dotacji celowej kosztów takiej inwestycji, wyklucza de facto również możliwość określania przez radę gminy zasad udzielania takiej dotacji, trybu postępowania w sprawie udzielania dotacji, jak i sposobu jej rozliczania. W ocenie Sądu, dofinansowanie inwestycji przez jst może mieć na celu tylko i wyłącznie ochronę wód, nie zaś jakiekolwiek inwestycje związane z zasobami wodnymi. Sąd zwrócił także uwagę na ogólne zasady korzystania z wód określone w przepisach ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121) oraz na wynikającą z przepisów ustawy intencję prawodawcy kontrolowania korzystania z wód w celu umożliwienia monitowania/ kontroli wykorzystywania wód w sposób, który nie prowadzi do naruszenia ich zasobów czy jakości. W ocenie Sądu kontrola taka nie występuje w przypadku studni głębinowych. Co więcej – użytkownik ma swobodę korzystania z wód w sposób dowolny, nawet wówczas gdy z uwagi na suszę zarządzane są zakazy używania wód dla innych celów niż bytowych. Budowa studni głębinowych nie gwarantuje ochrony zasobów wodnych, jak ma to miejsce w przypadku sieci wodociągowej, gdzie każda z nieruchomości rozlicza zużycie wody w oparciu o stan licznika. Logicznym jest zatem, że studnie głębinowe, jakkolwiek zaspakajają potrzeby bytowe mieszkańców i stanowią wyraz realizacji zadań jednostki samorządu terytorialnego, to jednak nie mieszczą się w definicji zadania związanego z ochroną wód. Sam fakt, iż gmina ma ustawowy obowiązek zaspakajania potrzeb ludności w zakresie dostawy wody pitnej niczego tu nie może zmienić. Czym innym jest bowiem realizacja tego obowiązku, a czym innym jest ochrona wód. Tym samym Sąd podzielił stanowisko, iż budowa studni głębinowych na cele mieszkaniowe nie może być uznana za inwestycję w sferze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, a co za tym idzie brak jest możliwości jej sfinansowania w formie dotacji celowej w oparciu o regulację ustawy Prawo ochrony środowiska (I SA/Łd 645/23). –przyznanie prezydentowi miasta kompetencji do określenia terminu składania wniosków o udzielenie dotacji Kolegium izby zakwestionowało dokonanie przez organ stanowiący subdelegacji kompetencji na organ wykonawczy do określenia terminów na złożenie wniosków o udzielenie dotacji, czym naruszono postanowienia art. 403 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska. Sąd podzieli stanowisko organu nadzoru i podkreśli, że termin składania wniosków stanowi element zawartego w delegacji ustawowej pojęcia tryb udzielania dotacji, wyłączną kompetencję w tym zakresie posiada rada gminy, i że tej kompetencji nie może ona scedować na organ wykonawczy gminy. Sąd zwrócił również uwagę, że konsekwencją regulacji prawnej art. 403 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska jest to, że brak wskazania w zaskarżonej uchwale tego terminu de facto uniemożliwia jej wykonanie (I SA/Łd 260/23). –upoważnienie do przeprowadzenia kontroli przed zakończeniem realizacji przedsięwzięcia, tj. kontroli wstępnej i kontroli w trakcie realizacji przedsięwzięcia oraz braku określenia kryteriów (zakresu) kontroli końcowej Kolegium izby stwierdziło nieważność postanowienia uchwały w sprawie zasad udzielania dotacji w części przewidującej możliwość przeprowadzenia kontroli realizacji zadania objętego dofinansowaniem przed zakończeniem jego realizacji, a więc kontroli wstępnej oraz kontroli w trakcie realizacji przedsięwzięcia. W ocenie organu nadzoru powyższe jest niezgodne z art. 403 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska, ponieważ nie jest związane z rozliczeniem dotacji i w konsekwencji wykracza poza zakres delegacji ustawowej. Sąd podzielił stanowisko kolegium, postanawiając że w zakresie pojęcia „sposób rozliczenia dotacji” nie mieści się kontrola wstępna oraz kontrola w trakcie realizacji inwestycji. Pojęcie to obejmuje wyłącznie upoważnienie rady gminy do określenia kontroli wykorzystania i rozliczenia dotacji oraz kontroli w okresie trwałości inwestycji. Nie powinno być wątpliwości, że sposób rozliczenia dotacji odnosi się do etapu po zakończeniu realizacji inwestycji i wydatkowania środków publicznych. Instrumentem, za pomocą którego można sprawdzić prawidłowość wydatkowania dotacji, jest właśnie kontrola – powszechnie przyjmowany środek prawny dysponowania środków publicznych. Jej negatywny wynik dla beneficjenta końcowego rodzi po jego stronie obowiązek zwrotu całości lub części udzielonej dotacji (I SA/Łd 260/23). 12 Dz. U. z 2024 r. poz. 54. 49 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. –brak wewnętrznej spójności pomiędzy poszczególnymi regulacjami uchwały Kolegium izby zarzuciło badanej uchwale brak wewnętrznej spójności z uwagi na brzmienie tytułu uchwały w sprawie „przyjęcia Regulaminu zasad udzielania dotacji celowej na dofinansowanie inwestycji w zakresie wymiany źródeł ciepła” oraz jej postanowieniami określającymi zakres przedmiotowy uchwały, w kontekście dopuszczalnego dofinansowania do realizacji inwestycji bez konieczności likwidacji istniejącego źródła ciepła przy zakupie i montażu pompy ciepła. Sąd podzielił stanowisko kolegium i podkreślił, że skoro tytuł uchwały, jak i przedmiot regulaminu literalnie wskazują, że przedmiotem regulaminu jest udzielenie dotacji celowej na dofinansowanie inwestycji w zakresie wymiany źródeł ciepła, to w tym samym regulaminie nie można było wprowadzić unormowań, które wyłączałyby konieczność likwidacji istniejącego/poprzedniego źródła ciepła w przypadku zakupu innego (nowego) źródła ciepła (VIII SA/Wa 525/23). –zawężenia kręgu podmiotów mogących otrzymać dotację Kolegium izby zakwestionowało uchwałę w sprawie zasad udzielenia dotacji w zakresie w jakim organ stanowiący warunkował udzielenie dotacji od gromadzenia odpadów komunalnych z co najmniej 15 gospodarstw domowych, bądź 15 miejsc, w których powstają odpady komunalne. W ocenie organu nadzoru, rada miejska ograniczyła tym samym możliwość otrzymania dofinansowania budowy lub przebudowy wiat śmietnikowych osobom fizycznym, osobom prawnym, przedsiębiorcom, jednostkom sektora finansów publicznych będących gminnymi lub powiatowymi osobami prawnymi. W ocenie Sądu, który podzielił stanowisko kolegium izby, rada miejska ograniczyła możliwość otrzymania dofinasowania budowy lub przebudowy wiat śmietnikowych osobom fizycznym, osobom prawnym, przedsiębiorcom, jednostkom sektora finansów publicznych – czym zatem zawęziła krąg podmiotów mogących otrzymać dotację, wynikających z art. 403 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska. Sąd podkreślił, że rada nie może modyfikować, zawężać kategorii potencjalnych beneficjentów dotacji bowiem takie działanie stanowi naruszenie art. 94 Konstytucji RP (VIII SA/Wa 526/23). –nałożenie na beneficjenta dotacji obowiązków o charakterze promocyjnym Kolegium izby stwierdziło nieważność uchwały w sprawie zasad udzielania dotacji w zakresie nakładającym na beneficjentów dotacji obowiązków o charakterze promocji gminy oraz informacji o segregacji śmieci, które wnioskodawca winien umieścić na wiacie śmietnikowej, której budowa lub przebudowa została sfinansowana środkami pochodzącymi z dotacji. Wskazane postanowienia, zdaniem kolegium izby wykraczały poza delegację art. 403 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska. Sąd podzielił stanowisko kolegium i podkreślił, że zadaniem rady miejskiej było określenie zasad udzielania dotacji obejmujących kryteria wyboru inwestycji do finansowania lub dofinasowania oraz trybu postepowania w sprawie udzielania dotacji, sposobu jej rozliczania. Regulacja dotycząca umieszczenia na wiacie konkretnego napisu nie ma żądnego związku z dotacją, a dotyczy sytuacji po zakończeniu procesu inwestycyjnego i w jakimś stopniu poprzez umieszczenie tablic – promocji gminy i sposobu segregacji śmieci. Te kwestie nie są z całą pewnością związane z art. 403 ust. 5 ustawy, a zatem wykraczają poza delegację ustawową (VIII SA/Wa 526/23). Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach 13 : –zróżnicowanie stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za pojemnik i worek o określonej pojemności Kolegium izby zakwestionowało zróżnicowanie stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnym w zależności od typu zbiornika, w którym gromadzone są odpady. W konsekwencji określając stawki opłaty za pojemnik na odpady komunalne o określonej pojemności inne niż stawki opłaty za worek na odpady komunalne o tej samej pojemności naruszono zakres ustawowego upoważnienia zawartego w art. 6k ust. 1 pkt 2 w związki z art. 6j ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru i podkreślił, że ustawodawca w przepisach ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wyraźnie określa kryteria, które mogą mieć wpływ na wysokość ustalanej przez radę gminy stawki. Różnicowanie wysokości stawek odnosi się do nieruchomości, o których mowa w art. 6c ust. 1 ustawy, tj. nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, zaś zróżnicowanie to może być dokonywane w zależności od powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego, ilości zużytej wody z danej nieruchomości lub lokalu mieszkalnego, 13 Dz. U. z 2024 r. poz. 399. 50 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. liczby mieszkańców zamieszkujących nieruchomość, liczby osób lub ilości zużytej wody w gospodarstwie domowym, odbierania odpadów z terenów wiejskich lub miejskich, a także od rodzaju zabudowy lub od faktu objęcia nieruchomości uchwałą, o której mowa w art. 2a ust. 1 ustawy (I SA/Wr 702/22). Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych 14 : –wprowadzenie opłaty miejscowej pomimo niespełnienia przez miasto warunków klimatycznych Kolegium izby uznało za niezgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wprowadzenie przez radę gminy opłaty miejscowej, którą pobiera się od osób fizycznych przebywających dłużej niż dobę w celach turystycznych, wypoczynkowych lub szkoleniowych w miejscowościach posiadających korzystne właściwości klimatyczne, walory krajobrazowe. Minimalne warunki klimatyczne, które musi spełniać gmina, aby wprowadzić opłatę miejscową określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie warunków, jakie powinna spełniać miejscowość, w której można pobierać opłatę miejscową, uznaje się za spełnione, jeśli zachowane są dopuszczalne poziomy niektórych substancji w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi (na terenie strefy, na obszarze której położona jest miejscowość) i dotrzymane są dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych (w miejscowości). Przynależność do strefy, o której mowa w rozporządzeniu, wyznacza załącznik do ustawy – Prawo o ochronie środowiska. W momencie podjęcia uchwały podstawą uznania przesłanki spełniania warunków klimatycznych była ogłaszana przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2021. Zbiorczy raport krajowy z rocznej oceny jakości powietrza w strefach wykonanej przez GIOŚ według zasad określonych w art. 89 ustawy – Prawo ochrony środowiska”. Zgodnie z raportem strefa, w której znajduje się miejscowość objęta kwestionowaną przez organ nadzoru uchwałą, nie spełniała minimalnych warunków klimatycznych. W ocenie Sądu stanowisko kolegium było prawidłowe. Sąd podkreślił, że skoro strefa, w której znajduje się miasto objęte uchwałą, według raportu Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za 2021 r. nie spełnia minimalnych warunków klimatycznych to miasto nie jest uprawnione do pobierania opłaty miejscowej (I SA/Gl 1099/23). Wojewódzkie sądy administracyjne w 2023 r. uchyliły pięć rozstrzygnięć nadzorczych podjętych przez kolegia regionalnych izb obrachunkowych zaskarżone przez organy jst, wydanych w sprawie: –stwierdzenia przez kolegium izby nieważności uchwały w sprawie dopłaty do taryfowych grup odbiorców zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków z powodu naruszenia art. 24 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków – poprzez postanowienie o wysokości dopłat do grup taryfowych w okresie, dla których nie zatwierdzono taryf zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz odprowadzania ścieków W ocenie Sądu organ nadzoru nie wskazał pozytywnego przepisu prawa, który zakazywałby wydania aktu określającego dopłaty za stawki zaopatrzenia w wodę w sytuacji, gdy uchwała określająca wysokość takich stawek nie została jeszcze zatwierdzona przez regulatora (I SA/Rz 97/23). –stwierdzenia przez kolegium izby nieważności uchwały w sprawie zasad udzielenia dotacji celowej na zakup roweru elektrycznego dla osób fizycznych zamieszkałych na terenie gminy, która w ocenie kolegium była niezgodna z postanowieniami art. 403 ust. 2, 4 i 5 ustawy Prawo ochrony środowiska, ponieważ nie dotyczyła dotacji na realizację inwestycji a zakupu roweru nie stanowiącego wydatku o charakterze inwestycyjnym, wskazanym ww. przepisie. Ponadto zdaniem kolegium, dotacja na zakup roweru elektrycznego nie gwarantuje osiągnięcia efektu ekologicznego, co jest warunkiem dotacji wynikającej z przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska Wojewódzki sąd administracyjny rozpatrując skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze uznał, że celem zadania dotyczącego dofinansowania zakupu roweru jest poprawa jakości powietrza atmosferycznego poprzez ograniczenie emisji szkodliwych pyłów i gazów i służy zaspokajaniu zbiorowych potrzeb z zakresu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, wynikających z zasady zrównoważonego rozwoju (I SA/Bd 529/23) 15 i (I SA/Bk 329/23). –stwierdzenia przez kolegium izby nieważności uchwały w sprawie wysokości i zasad ustalania oraz rozliczania dotacji celowej dla dzieci objętych opieką w żłobku lub klubie dziecięcym, w tym określenia kategorii dzieci, 14 Dz. U. z 2023 r. poz. 70. 15 RIO złożyła do NSA skargę kasacyjną od wyroku WSA. 51 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. na które przyznawana jest dotacja z powodu naruszenia art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 – poprzez ustalenie wysokości dotacji tylko na dzieci objęte opieką w żłobku lub klubie dziecięcym, wyłączając możliwość przyznania dotacji na pozostałe formy sprawowania opieki nad dziećmi, tj. dziennego opiekuna W ocenie Sądu skoro gmina ma prawo wyboru czy udzieli dotacji czy nie, to tym bardziej ma prawo do określenia formy lub form sprawowania opieki nad dziećmi, które tę dotację otrzymają. W konsekwencji w tego rodzaju uchwale może występować każda z wymienionych w ustawie form, niektóre z nich lub tylko jedna z nich (I SA/Ol 127/23). –stwierdzenia przez kolegium izby nieważności części uchwały w sprawie zaciągnięcia zobowiązania długoterminowego w zakresie zredagowania w ramach postanowień uchwały oświadczenia o poddaniu się egzekucji, jako jednostronnej czynności prawnej, które w ocenie organu nadzoru stanowiło formę pełnomocnictwa do dysponowania rachunkiem bankowym jednostki samorządu terytorialnego i naruszało treść art. 264 ust. 5 ustawy o finansach publicznych Rozpatrując skargę na ww. rozstrzygnięcie nadzorcze WSA stwierdził, że oświadczenia o poddaniu się egzekucji nie można utożsamiać z udzieleniem pełnomocnictwa do dysponowania rachunkiem bankowym, ponieważ są to odrębne oświadczenia woli. Ponadto, zdaniem Sądu, oświadczenie o poddaniu się egzekucji nie upoważniało wierzyciela do dysponowania rachunkiem bankowym jednostki (V SA/Wa 34/23). Wojewódzkie Sądy Administracyjne rozpatrzyły w roku sprawozdawczym 10 skarg złożonych przez izby, w tym siedem złożonych przed 2023 rokiem, które dotyczyły: –wprowadzenia przez radę gminy warunku przyznania dotacji na dzieci objęte opieką w sposób niezgodny z przepisami ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi do lat 3 Kolegium izby uznało za niezgodne z art. 60 ust. 2 ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3 ustalenie warunku możliwości ubiegania się przez podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy o przyznanie dotacji od maksymalnej wysokości opłaty pobieranej od rodziców/opiekunów prawnych dzieci pozostających pod opieką żłobka lub klubu dziecięcego. Rozpatrując skargę sąd podzielił stanowisko organu nadzoru i stwierdził, że o ile organ uchwałodawczy uprawniony jest do określenia wysokości udzielonej dotacji celowej, co wprost wynika z art. 60 ust. 2 ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3, to nie dysponuje już takim umocowaniem do regulowania maksymalnej stawki opłaty za pobyt dziecka w żłobku. Określenie limitu wysokości opłaty jest de facto warunkiem reglamentującym możliwość skorzystania ze wsparcia przez beneficjenta dotacji i wykracza poza upoważnienie ustawowe zawarte w art. 60 ust. 2 (III SA/Gl 860/22, III SA/Gl 861/22). –przekroczenia maksymalnej stawki podatku od nieruchomości Kolegium izby zaskarżyło wysokość ustalonej przez radę miasta stawki podatku od nieruchomości od gruntów pod wodami powierzchniowymi płynącymi jezior i zbiorników sztucznych w wysokości, która przekraczała maksymalną stawkę podatku określoną w obwieszczeniu Ministra Finansów z dnia 28 lipca 2022 r. w spawie górnych granic stawek kwotowych podatków i opłat lokalnych. W ocenie Sądu skarga izby była zasadna. Przekroczenie przez organ stanowiący maksymalnej stawki podatku określonej w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych oraz obwieszczeniu Ministra Finansów w sprawie górnych granic stawek kwotowych podatków i opłat lokalnych stanowi istotne naruszenie prawa i uprawnia do stwierdzenia częściowej nieważności zaskarżonej uchwały (I SA/Gl 724/23). –zawarcia w uchwale w sprawie zasad udzielania dotacji postanowień regulujących tryb postępowania o udzielenie dotacji Kolegium izby za niezgodne z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami uznało uregulowanie w uchwale w sprawie zasad udzielania dotacji postanowień regulujących tryb postępowania o udzielenie dotacji, w tym tryb pracy komisji oceniającej złożone wnioski. Rozpatrując skargę Sąd podzielił stanowisko kolegium izby, wskazując że w pojęciu „zasad udzielania dotacji” w rozumieniu tego przepisu mieszczą się ustalenia dotyczące tego komu mogą być udzielone dotacje, jakie czynności ma wykonać podmiot ubiegający się o dotację, aby mógł ją otrzymać, zasady postępowania z wnioskiem o udzielenie dotacji, wymagane dokumenty do rozpoznania wniosku oraz forma załatwienia tego wniosku. Zdaniem Sądu również art. 221 ust. 4 uofp nie upoważniał rady gminy do określenia trybu postępowania o udzielenie dotacji na prace 52 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków lub gminnej ewidencji zabytków, sposobu rozliczania tej dotacji i kontroli zadania (I SA/Łd 502/23). –upoważnienia burmistrza do określenia terminu naboru wniosków o udzielenie dotacji W ocenie kolegium izby, kompetencja do określenia terminu składania wniosków o udzielenie dotacji należy do organu stanowiącego. Przeniesienie przez organ stanowiący tych kompetencji na organ wykonawczy nastąpiło z przekroczeniem art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zbytków i opiece nad zabytkami. Sąd podzielił stanowisko kolegium stwierdzając, że to organ stanowiący powinien określić terminy składania wniosków o udzielenie dotacji i nie jest uprawniony do przeniesienia kompetencji w tym przedmiocie na organ wykonawczy. W pojęciu „zasad udzielania dotacji” w rozumieniu art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami mieszczą się ustalenia dotyczące tego, komu mogą być udzielone dotacje, jakie czynności ma wykonać podmiot ubiegający się o dotację, aby mógł ją otrzymać, zasady postępowania z wnioskiem o udzielenie dotacji, wymagane dokumenty do rozpoznania wniosku oraz forma załatwienia tego wniosku. Uchwała rady gminy powinna określać również terminy składania wniosków o przyznanie dotacji przez potencjalnych beneficjentów dotacji, gdyż pełnią one rolę gwarancyjną. Podmiotowi ubiegającemu się o dotację musi być wiadome, jaki będzie miał czas na dokonanie czynności niezbędnych do uzyskania dotacji (I SA/Łd 502/23). –nałożenia na beneficjenta dotacji obowiązków dotyczących trybu wyłonienia wykonawcy zadania objętego dofinansowaniem informacyjnych względem gminy o ewentualnym braku obowiązku stosowania przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych Kolegium izby za niezgodne z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami uznało zredagowanie w uchwale w sprawie zasad udzielania dotacji postanowień przewidujących zastosowanie określonego w uchwale trybu wyłonienia przez beneficjenta dotacji wykonawcy zadania objętego dofinansowaniem, a w przypadku braku konieczności zastosowania przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych – powiadomienie dotującego o tym fakcie. W ocenie kolegium postanowienia te nie mieściły się w pojęciu „zasad udzielania dotacji”, gdyż ingerowały w stosunki cywilnoprawne między beneficjentem dotacji, a wykonawcą, który będzie realizował prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowalne przy zabytku. Sąd podzielił stanowisko kolegium i uznał, że postanowienia te nie mieszczą się w pojęciu „zasad udzielania dotacji”, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zasady udzielania dotacji, które ma określić organ stanowiący na podstawie art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, powinny się odnosić do relacji między jednostką samorządu terytorialnego jako podmiotem udzielającym dotacji a beneficjentem dotacji, a nie do relacji między beneficjentem dotacji a osobami trzecimi. Postanowienia regulujące obowiązki beneficjenta dotacji mogłyby być elementem umowy dotacyjnej zawartej między gminą a beneficjentem (I SA/Łd 502/23). –określenia w uchwale w sprawie zasad udzielenia dotacji elementów umowy (kompetencji zastrzeżonej dla organu wykonawczego) Kolegium izby zakwestionowało uregulowanie w uchwale w sprawie zasad udzielania dotacji postanowień określających obligatoryjne elementy treściowe umowy o udzielenie dotacji, czym rada miejska wykroczyła poza zakres upoważnienia wynikający z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz wkroczyła w materię uregulowaną w art. 250 ustawy o finansach publicznych. Sąd podzielił stanowisko kolegium izby i podkreślił, że skoro art. 250 uofp reguluje elementy umowy o dotację na prace przy zabytku, to organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie posiada kompetencji w zakresie określania elementów umowy dotacyjnej w akcie prawa miejscowego – uchwale określającej zasady udzielania dotacji – ani do modyfikowania elementów umowy określonych w tym przepisie ustawowym (I SA/Łd 502/23). –podjęcia uchwały na sesji, która była prowadzona przez radnego pełniącego funkcję przewodniczącego rady gminy, któremu wygaszono mandat Kolegium izby, po upływie terminu na wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego, powzięło informację o opublikowaniu w dzienniku urzędowym województwa obwieszczeń komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu radnego, pełniącego funkcję przewodniczącego rady gminy, który podejmował czynności związane ze zwołaniem, otwarciem i prowadzeniem sesji oraz który podpisał uchwały podjęte na tej sesji. W ocenie organu nadzoru takie działanie przewodniczącego stanowiło istotne naruszenie przepisów art. 19 ust. 2 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym i miało wpływ na ważność podjętych na sesji uchwał. 53 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. Wojewódzki sąd administracyjny rozpatrując sprawę nie podzielił stanowiska organu nadzoru i przyjął, że choć przy podjęciu zaskarżonych uchwał naruszone zostały przepisy regulujące tryb podejmowania tego rodzaju aktów, to jednak nie można ich było uznać za istotne naruszenie prawa, bowiem formalnie sesja została zwołana i prowadzona przez przewodniczącego rady gminy, a przyczyny wadliwości trybu procedowania w postaci wykonywania tych czynności przez osobę w rzeczywistości nieuprawnioną, ujawniły się później, dopiero po opublikowaniu informacji komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu radnego przewodniczącego rady. W sprawie istotne znaczenie ma również, zdaniem sądu, okoliczność, że w odniesieniu do zaskarżonej uchwały zostały spełnione ustawowe wymagania dotyczące osiągnięcia kworum i sposobu głosowania (V SA/Wa 557/23), (V SA/Wa 569/23). –podjęcia uchwały z naruszeniem trybu dokonywania zmian porządku obrad oraz terminu przekazania radnym projektu uchwały Kolegium izby zaskarżyło uchwałę w sprawie pokrycia części kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi z dochodów własnych niepochodzących z pobranej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi ze względu na naruszenie trybu podejmowania uchwały, tj. nieprzegłosowanie zmiany porządku obrad zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym oraz nieprzedłożenie radnym projektu uchwały w terminie wynikającym z obowiązujących przepisów. Rozpatrując sprawę Sąd uznał, że z uwagi na podjęcie uchwały bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady, czyli taką samą jaka była wymagana dla zmiany porządku obrad, stwierdzona wadliwość działania rady gminy nie ma charakteru istotnego. Sąd podkreślił, że była to jednomyślna decyzja radnych oraz że żaden z radnych nie sprzeciwił się procedowaniu nad uchwałą z powodu braku możliwości zapoznania się z jej projektem i merytorycznym przygotowaniem się. Tym samym Sąd uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze kolegium regionalnej izby obrachunkowej (I SA/Op 37/23). –ustalenia wyniku głosowania w sprawie udzielenia absolutorium dla burmistrza na podstawie nagrania wideo Kolegium izby w oparciu o nagranie wideo z sesji stwierdziło rozbieżności pomiędzy wynikiem głosowania nad uchwałą w sprawie absolutorium, a treścią protokołu z głosowania nad uchwałą i uznało, że zostało udzielone absolutorium dla burmistrza, podczas gdy za podjęciem uchwały nie oddano wymaganej tym przepisem większości głosów. Sąd rozpatrując złożoną skargę stwierdził, że skarga izby nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd zwrócił uwagę, że głosowania jawne na sesjach rady odbywają się za pomocą urządzeń umożliwiających sporządzenie i utrwalenie imiennego wykazu głosowań radnych. Powoływanie się przez izbę na zapis audio video nie może prowadzić do zakwestionowania wyniku zarejestrowanego przez urządzenie elektroniczne do liczenia głosów (I SA/Kr 1373/22). W 2023 r. wojewódzki sąd administracyjny wydał jedno orzeczenie na skutek uchylenia przez NSA zaskarżonego wyroku WSA i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Przedmiotem postępowania przed WSA była uchwała kolegium izby w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały w sprawie zmian w budżecie gminy, w części dotyczącej wprowadzenia przez radę miejską nowej inwestycji, bez inicjatywy organu wykonawczego oraz która nie była ujęta w projekcie uchwały zgłoszonym przez ten organ, naruszając w ocenie organu nadzoru art. 60 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz art. 233 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Rozpatrując sprawę WSA podzielił stanowisko kolegium izby i podkreślił, że wyłącznej kompetencji burmistrza, wynikającej z art. 60 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym oraz z art. 233 pkt 3 ustawy o finansach publicznych do inicjatywy uchwałodawczej w zakresie zmian budżetu, odpowiada ciążąca na radzie gminy powinność rozpatrzenia wniesionego projektu. Sąd stwierdził, że w ramach prac podjętych nad projektem skierowanym pod obrady organu stanowiącego, organ ten może zmieniać kształt zaproponowanego projektu, jednak zmiany do projektu uchwały przedłożonego przez burmistrza podlegają ograniczeniom wynikającym z istoty pojęcia inicjatywy w zakresie stanowienia prawa. Granicami możliwych zmian jest zakres treściowy projektu. W przypadku uchwalania zmian uchwały budżetowej rada gminy może wprowadzać zmiany konieczne ze względu na poprawność czy efektywność regulacji proponowanej przez burmistrza – będą to zatem zmiany, służące udoskonaleniu czy modyfikacji projektu zmiany uchwały budżetowej, ale zawsze w granicach wyznaczonych celem i przedmiotem założenia organu wykonawczego. Tak więc dokonując zmian w uchwale budżetowej rada miejska mogła jedynie poruszać się 54 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. w granicach projektu w tym zakresie, jaki został przedłożony przez burmistrza, nie mogła wykraczać poza jego zakres, ani też dokonywać przesunięć środków czy wprowadzać nowe zadania z własnej inicjatywy (I SA/Op 150/23). W 2023 r. w dwóch przypadkach wojewódzkie sądy administracyjne odrzuciły skargi złożone na rozstrzygnięcia nadzorcze kolegiów regionalnych izb obrachunkowych. Przyczyną odrzucenia skarg było: nieprzekazanie uchwały potwierdzającej, że organ, którego dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie rio miał wolę zaskarżenia tego aktu nadzoru do sądu administracyjnego (I SA/Bd 187/23) oraz wniesienie skargi przez nieuprawniony podmiot (V SA/Wa 788/23). Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. do rozpatrzenia przez wojewódzkie sądy administracyjne pozostały trzy skargi, w tym jedna skarga wniesiona przez organ jst i dwie wniesione przez regionalne izby obrachunkowe. W roku 2023 jst oraz rio złożyły do Naczelnego Sądu Administracyjnego łącznie 12 skarg kasacyjnych. NSA w roku sprawozdawczym rozpatrzył osiem skarg, w tym jedną wniesioną w roku 2023 oraz siedem wniesionych w latach poprzednich. 55 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. Rozdział III. Działalność opiniodawcza 1. Zakres i procedura działalności opiniodawczej Do zadań regionalnych izb obrachunkowych należy wydawanie opinii w sprawach określonych w ustawach. Zakres spraw podlegających zaopiniowaniu określają przepisy art. 13 pkt 1, 3–5 i 8 oraz pkt 12 i 13 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. Zgodnie z ich brzmieniem działania opiniodawcze izb w 2023 r. dotyczyły: –wydawania, na wniosek organu wykonawczego jst, opinii o możliwości spłaty kredytu, pożyczki oraz innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 1 , a także wykupu papierów wartościowych, –wydawania opinii o przedkładanych projektach uchwał budżetowych jst, –wydawania opinii o przedkładanych przez zarządy powiatów i województw oraz przez wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) sprawozdaniach z wykonania budżetu wraz z informacjami o stanie mienia jst i objaśnieniami, –wydawania opinii o wnioskach komisji rewizyjnych organów stanowiących jst w sprawie absolutorium oraz opinii w sprawie uchwały rady gminy o nieudzieleniu wójtowi absolutorium, –wydawania opinii o przedkładanych projektach uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, –wydawania opinii o programach postępowań naprawczych jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto, na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych, regionalne izby obrachunkowe wydają opinie o prawidłowości planowanej kwoty długu jst (art. 230 ust. 4) oraz o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej i odpowiednio w uchwale budżetowej (art. 246 ust. 1 i 3). Umocowanie regionalnych izb obrachunkowych do wydawania opinii określa rodzaj dokumentów przedkładanych przez zarządy powiatów i województw oraz przez wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) i odpowiednio przez zarządy związków. Wymogi formalnoprawne dokumentów, na podstawie których wydawana jest opinia, określają przepisy ustawy o finansach publicznych, a w zakresie procedury absolutoryjnej także przepisy ustaw ustrojowych 2 . Wydawanie opinii w sprawach określonych w ustawach, stosownie do art. 19 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, należy do właściwości trzyosobowych składów orzekających powoływanych przez prezesa izby spośród członków kolegium. Ponadto ustawa określa obowiązek wydania opinii w terminie 14 dni, ale tylko w odniesieniu do opinii o wniosku komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium oraz w sprawie uchwały rady gminy o nieudzieleniu absolutorium. Opinia jest formą wyrażenia stanowiska przez uprawniony organ (reprezentowany przez skład orzekający), który dokonuje zarówno oceny formalnej zgodności przedstawionych do zaopiniowania dokumentów z normami prawnymi, określającymi ich formę, zakres, szczegółowość oraz wymogi spójności kompletności i rzetelności danych planistycznych i sprawozdawczych, jak i oceny legalności działań podejmowanych przez organy jst w realizacji procesów finansów publicznych, w tym oceny ich wpływu na aktualny i przyszły stan finansów jst. Wynikiem tych ocen jest wydanie przez skład orzekający opinii pozytywnej lub negatywnej, a w przypadku konieczności zasygnalizowania nieprawidłowości i uchybień opinii pozytywnej z uwagami lub zastrzeżeniami. Wydawanie opinii z uwzględnieniem kryterium legalności oraz znaczenie opinii w procesie nadzoru i kontroli nad gospodarką finansową jst wynika m.in. z dyspozycji art. 230 ust. 3 uofp. Zgodnie z tym przepisem opinię do projektu uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej regionalna izba obrachunkowa wydaje ze szczególnym uwzględnieniem zapewnienia przestrzegania przepisów ustawy dotyczących uchwalania i wykonywania budżetów w następnych latach, na które zaciągnięto i planuje się zaciągnąć zobowiązania. Ustawa nie określa charakteru opinii – jednak sądy administracyjne są zgodne co do tego, że opinia nie jest aktem nadzoru, a wyrażone w niej stanowisko nie ma charakteru wiążącego dla jej adresata. Należy jednak 1 Z dniem 1 stycznia 2019 r. do zadań izb dodano wydawanie, na wniosek organu wykonawczego jst, opinii o możliwości spłaty innych niż kredyty i pożyczki zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp. Artykuł 13 pkt 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych został zmieniony ustawą z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2500 z późn. zm.). Również w myśl zmienionego art. 91 ust. 2 uofp uzyskania przez zarząd jst opinii regionalnej izby obrachunkowej o możliwości spłaty zobowiązania wymaga zarówno zaciągnięcie kredytu lub pożyczki, emisja papierów wartościowych, jak również zaciągnięcie innego niż kredyt i pożyczka zobowiązania zaliczanego do tytułu dłużnego. 2 Odpowiednio art. 18a ust. 3 i art. 28a ust. 1 i 4 ustawy o samorządzie gminnym, art. 16 ust. 3 i art. 30 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym, art. 30 ust. 3 i art. 34 ust. 3 ustawy o samorządzie województwa. 56 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. wskazać, co podnoszone jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wydawane przez izby opinie mają istotny wpływ na zapewnienie zgodności z prawem uchwał podejmowanych przez organy jst. Dotyczy to szczególnie uchwały budżetowej, której podjęcie, zgodnie z art. 238 ust. 3 uofp, musi być poprzedzone przedstawieniem organowi stanowiącemu jst opinii regionalnej izby obrachunkowej o projekcie tej uchwały. W negatywnej opinii o projekcie uchwały budżetowej organ stanowiący otrzymuje sygnalizację o wystąpieniu nieprawidłowości, których nieusunięcie oznaczać będzie wszczęcie postępowania nadzorczego w sprawie uznania uchwały budżetowej za nieważną. Ponadto, w stanie prawnym obowiązującym od dnia 28 grudnia 2013 r., negatywna opinia o projekcie uchwały budżetowej w związku z niezachowaniem przez jst relacji określonej w art. 243 uofp może stanowić przesłankę do uruchomienia procedury dotyczącej przyjęcia przez jst programu postępowania naprawczego 3 . W przypadku wydania przez izbę negatywnej opinii: –o projekcie uchwały budżetowej – organ wykonawczy obowiązany jest przedstawić organowi stanowiącemu jst tę opinię wraz z odpowiedzią na zawarte w niej zarzuty przed uchwaleniem budżetu (art. 21 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych), –o prawidłowości planowanej kwoty długu – jst zobowiązana jest do dokonania takich zmian uchwały budżetowej i uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, aby zachowana została relacja określona w art. 243 (art. 230 ust. 5 uofp), –o sprawozdaniu z wykonania budżetu jst – organ wykonawczy obowiązany jest przedstawić organowi stanowiącemu jst tę opinię wraz z odpowiedzią na zawarte w niej zarzuty przed rozpatrzeniem absolutorium (art. 21 ust. 3 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych), –o programie postępowania naprawczego – w przypadku braku pozytywnej opinii budżet jst ustala regionalna izba obrachunkowa (art. 240a ust. 8 uofp). Od uchwał składów orzekających służy odwołanie do kolegium izby w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały. Odwołanie od opinii wydanej w sprawie projektu uchwały budżetowej oraz w sprawie sprawozdania z wykonania budżetu jst, kolegium izby rozpatruje w terminie 14 dni od daty jego wniesienia. Ponadto o wydaniu negatywnej opinii o przedłożonym przez zarząd powiatu, zarząd województwa oraz wójta (burmistrza, prezydenta miasta) sprawozdaniu z wykonania budżetu prezes izby informuje właściwego wojewodę i ministra właściwego do spraw finansów publicznych, o czym stanowi art. 21 ust. 2 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. W przypadku opinii wydawanych przez regionalne izby obrachunkowe na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych, tj. opinii o prawidłowości planowanej kwoty długu jst oraz o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej i odpowiednio w uchwale budżetowej, na jst spoczywa obowiązek ich publikacji na zasadach określonych w art. 246 ust. 2 uofp, w tym w zw. z art. 230 ust. 3 uofp. 2. Przedmiot i charakter wydanych opinii W 2023 r. składy orzekające regionalnych izb obrachunkowych wydały łącznie 22 279 opinii w sprawach dotyczących przestrzegania przez jst przepisów ustawy o finansach publicznych w zakresie uchwalania i wykonywania budżetów z uwzględnieniem zaciągniętych i planowanych do zaciągnięcia zobowiązań (z tego: 18 323 opinie dotyczące gmin, 563 – miast na prawach powiatu, 2 341 – powiatów, 115 – województw, 930 – związków jst oraz siedem – związku metropolitalnego). Przedmiot wydanych opinii wskazuje, że 14 168 opinii (63,6% wydanych) dotyczyło spraw określonych w art. 13 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, a 8 111 opinii (36,4% wydanych) dotyczyło spraw określonych w art. 230 ust. 4 i art. 246 ust. 1 i 3 uofp. Najliczniejszą grupę stanowią opinie o możliwości sfinansowania deficytu z uwagi na obowiązek jego opiniowania zarówno na etapie projektu uchwały budżetowej przedstawionej przez zarząd jst, jak i uchwały budżetowej podjętej przez organ stanowiący jst (5 363 opinii, co stanowi 24,1% wszystkich wydanych opinii). Dla porównania w 2022 r. wydano łącznie 24 597 opinii, z tego 16 407 opinii (66,7%) na podstawie przepisów ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych i 8 190 opinii (33,3%) na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych, a w pierwszym roku działalności izby wydały łącznie 4 030 opinii. 3 Art. 240a uofp wprowadzony ustawą z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw. 57 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. Przedmiot opinii wydanych w latach 1993, 2022 i 2023 4 030 24 597 22 279 4030 16 407 14 168 8 190 8 111 0 10 000 20 000 30 000 199320222023 Razem Na podstawie uorio Na podstawie uofp Wyniki działalności opiniodawczej regionalnych izb obrachunkowych wskazują, że w 2023 r. wydano o 2 318 (9,4%) mniej opinii niż w 2022 r. W dniu 12 maja 2023 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o zmianie ustaw w celu likwidowania zbędnych barier administracyjnych i prawnych 4 . Zgodnie z art. 12 powyższej ustawy uchylony został art. 266 ustawy o finansach publicznych. Oznacza to, że od 2023 r. jednostki samorządu terytorialnego nie mają obowiązku sporządzania informacji o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze i przekazywania ich do regionalnej izby obrachunkowej celem zaopiniowania. Ustawa uchyliła również (w art. 8) w ustawie o regionalnych izbach obrachunkowych w art. 13 pkt 4, który stanowił, że do zadań izby należy wydawanie opinii o tych informacjach. W 2023 r. zmalała liczba opinii o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej oraz zwiększyła się liczba opinii o możliwości sfinansowania deficytu określonego w uchwale budżetowej jst. Na podstawie art. 246 ust. 1 i 3 uofp, wydano łącznie 5 363 opinie o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projektach uchwał budżetowych i w uchwałach budżetowych jst, co przy 5 451 opiniach wydanych w 2022 r. oznacza spadek o 88 (1,6%). Mniej o 174 opinie (6,3%) niż w roku poprzednim wydano opinii na podstawie art. 246 ust. 1 uofp, tj. o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projektach uchwał budżetowych jst. W wyniku badania projektów uchwał budżetowych jst na rok 2024, składy orzekające izb wydały 2 567 opinii o możliwości sfinansowania przedstawionego w nich deficytu, podczas gdy w 2022 r., na podstawie badanych projektów uchwał budżetowych na rok 2023, wydano w tym przedmiocie 2 741 opinii. Z kolei liczba opinii o możliwości sfinansowania deficytu określonego w uchwale budżetowej jst wydanych na podstawie art. 246 ust. 3 uofp zwiększyła się o 86 opinii (3,2%). Składy orzekające izb wydały 2 796 opinii o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwałach budżetowych, podczas gdy w 2022 r. wydano w tym przedmiocie 2 710 opinii. Z porównania liczby opinii dotyczących możliwości sfinansowania deficytu przyjętego w uchwałach budżetowych jst na rok 2023 i odpowiednio opinii o projektach tych uchwał wynika, że na etapie podejmowania uchwał budżetowych oraz dokonywania ich zmian wystąpiło zwiększenie budżetów deficytowych o 55 w stosunku do założeń przedstawionych w projektach tych uchwał (w poprzednich latach wystąpiło również zwiększenie budżetów deficytowych i dotyczyło w 2022 r. – 66 przypadków, a w 2021 r. – 241 przypadków). Jednocześnie w 2023 r. wzrosła liczba opinii o możliwości spłaty kredytu i pożyczki oraz wykupu papierów wartościowych. Spadła natomiast liczba opinii o możliwości spłaty innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp. Opinii tych łącznie wydano w 2023 r. 2 166 (w tym 1 646 o możliwości spłaty kredytu, pożyczki i 500 o możliwości wykupu papierów wartościowych), co przy 1 548 opiniach wydanych w 2022 r. oznacza wzrost o 618 (39,9%). Zmniejszyła się liczba opinii o możliwości spłaty innych zobowiązań niż kredyty i pożyczki zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp. W 2023 r. 4 Dz. U. poz. 803. 58 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. składy orzekające wydały 20 opinii w tym zakresie, podczas gdy w 2022 r. – 22 opinie. Opinii o wykupie papierów wartościowych w 2023 r. wydano o 197 więcej niż w 2022 r. W 2023 r. wystąpił zatem wzrost liczby opinii wydanych w przedmiocie możliwości spłaty zobowiązań zwrotnych przy jednoczesnym wzroście liczby jst realizujących budżety deficytowe, co w wynikach opiniowania znalazło wyraz w liczbie opinii o możliwości sfinansowania deficytu określonego w uchwałach budżetowych jst na 2023 r. Oprócz przychodów zwrotnych, w uchwałach budżetowych na 2023 rok zaplanowano również jako źródła sfinansowania deficytu przychody bezzwrotne, w tym z tytułu niewykorzystanych środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu, wynikających z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikających z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków (art. 217 ust. 2 pkt 8 uofp). Jednostki samorządu terytorialnego dysponowały w 2023 r. m.in. niewykorzystanymi w 2022 r. środkami Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (w tym w ramach Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych oraz środkami na dodatki związane ze wzrostem cen energii). W 2023 r. – oprócz ww. środków – jst dysponowały także środkami Funduszu Pomocy utworzonego w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy. Jednocześnie zmniejszyła się liczba opinii o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej – na 2024 rok mniej jednostek zaplanowało budżety deficytowe. W poprzednich latach szczególny przedmiot opiniowania stanowiły dla izb programy postępowania naprawczego jst, w których zgodnie z wymogami art. 240a ust. 3 uofp organy jst zobowiązane są przedstawić analizę stanu ich finansów ze wskazaniem przyczyn zagrożenia realizacji zadań publicznych, plan przedsięwzięć naprawczych zmierzających do usunięcia tego zagrożenia oraz zachowania relacji z art. 242–244 wraz z harmonogramem ich wprowadzania, a także przewidywane efekty finansowe poszczególnych przedsięwzięć wraz z określeniem sposobu ich obliczenia. W 2023 r. izby, podobnie jak w roku poprzednim, nie wydały takich opinii (w 2021 r. – dwie opinie, w 2020 r. – 10 opinii). Wyniki działalności opiniodawczej izb w latach 1993, 2022 i 2023 Wyszczególnienie Liczba wydanych opiniiCharakter opinii wydanych w 2023 r. Liczba odwołań wniesionych w 2023 r. 199320222023pozytywne pozytywne z uwagami pozytywne z zastrzeże- niami negatywne Ogółem, z tego w sprawie:4 03024 59722 27918 7592 9175218212 – projektów uchwał budżetowych jst4952 9773 0232 13378988132 – projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych -2 9763 0172 201684114181 – możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej -2 7412 5672 2422278711- – możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej -2 7102 7962 576155605- – prawidłowości planowanej kwoty długu-2 7392 7482 387286723- – możliwości spłaty kredytu, pożyczki oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego 1301 2451 6661 495134361- – możliwości wykupu papierów wartościowych4303500396792411 – informacji o przebiegu wykonania budżetu za pierwsze półrocze 2 1132 965------ – sprawozdań z wykonania budżetu jst1 2882 9622 9742 4395032844 – wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: -2 9592 9722 8825712213 – o udzielenie absolutorium-2 9272 9362 87353731 – o nieudzielenie absolutorium-3236945182 – uchwał o nieudzieleniu absolutorium-201683-51 – programu postępowania naprawczego -------- 59 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. Wśród wydanych opinii, z uwagi na ich liczbę i ich charakter wyróżniają się opinie o uchwałach rad gmin o nieudzieleniu wójtowi absolutorium. W sprawie uchwał rad o nieudzieleniu absolutorium za rok 2023 wydano 16 opinii, w tym pięć negatywnych (w 2022 r. – 20 opinii, w tym osiem negatywnych). Liczba wydanych w 2023 r. opinii o projektach uchwał budżetowych (3 023), o projektach wieloletnich prognoz finansowych (3 017), o sprawozdaniach z wykonania budżetu za rok 2022 (2 974) i o wnioskach komisji rewizyjnych w sprawie absolutorium za rok 2022 (2 972) – wskazuje na rodzaj oraz liczbę opiniowanych dokumentów i pozostaje w bezpośrednim związku z liczbą nadzorowanych jednostek zobowiązanych do ich przedłożenia, i nie odbiega od liczby opinii wydanych w poprzednich latach. Niewielkie odchylenia w tym zakresie wynikają ze zmiany liczby związków jst. W 2023 r. składy orzekające izb wydały łącznie 18 759 opinii pozytywnych (84,2% wydanych), 2 917 opinii pozytywnych z uwagami (13,1% wydanych), 521 opinii pozytywnych z zastrzeżeniami (2,3% wydanych) i 82 opinie negatywne (0,4% wydanych). Spośród 82 opinii negatywnych 57 dotyczyło gmin, sześć – miast na prawach powiatu, osiem – powiatów, dwie – województwa oraz dziewięć – związków jst. Dla porównania – w 2022 r. wydano 20 758 opinii pozytywnych (84,4% wydanych), 3 268 opinii pozytywnych z uwagami (13,3% wydanych), 470 opinii pozytywnych z zastrzeżeniami (1,9% wydanych) i 101 opinii negatywnych (0,4% wydanych), podczas gdy w pierwszym roku działalności izb opinie pozytywne (3 067 opinii) stanowiły zaledwie 76,1% wydanych. Charakter opinii wydanych w latach 1993, 2022 i 2023 3 067 20 758 18 759 793 3 268 2 917 470 521 170 101 82 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 199320222023 Pozytywne Pozytywne z uwagami Pozytywne z zastrzeżenia mi Negatywne W 2023 r. odnotowano niewielki spadek udziału opinii pozytywnych – do 84,2% wydanych (o 0,2 punktu procentowego) i udziału opinii pozytywnych z uwagami – do 13,1% wydanych (o 0,2 punktu procentowego). Wzrósł udział opinii pozytywnych z zastrzeżeniami z 1,9% do 2,3% wydanych. W 2023 r. nie zmienił się udział opinii negatywnych – 0,4%, przy czym ich liczba zmalała z 101 opinii w 2022 r. do 82 w 2023 r. (spadek o 19 opinii, tj. o 18,8%). Podobnie jak w roku poprzednim, najwięcej negatywnych opinii (31) wydano o przedkładanych projektach uchwał, z których 18 dotyczyło 3 017 opiniowanych projektów uchwał w sprawie wieloletnich prognoz finansowych (0,6%), a 13 dotyczyło 3 023 opiniowanych projektów uchwał budżetowych (0,4%). Ponadto, na podstawie projektów uchwał budżetowych i projektów wieloletnich prognoz finansowych, izby wydały 11 negatywnych opinii o możliwości sfinansowania przedstawionego w nich deficytu (0,4%). Wyniki opiniowania wskazują, że w sprawach związanych z opiniowaniem przedłożonych przez jst projektów uchwał na rok 2024 wydano łącznie 42 negatywne opinie, co stanowiło 51,2% łącznej liczby negatywnych opinii wydanych w 2023 r. Dla porównania – w 2022 r. na 8 694 opiniowanych projektów uchwał wydano 58 negatywnych opinii, co stanowiło 57,4% wydanych opinii negatywnych. W negatywnych opiniach o projektach uchwał w sprawie wieloletnich prognoz finansowych jst składy orzekające izb – przy uwzględnieniu przepisów art. 230 ust. 3 uofp – zarzuciły organom jst nieuwzględnienie obowiązku przestrzegania przepisów ustawy dotyczących uchwalania i wykonywania budżetów w następnych latach, na które 60 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. zaciągnięto i planuje się zaciągnąć zobowiązania, w szczególności zachowania relacji, o której mowa w art. 243 uofp 5 . Wyniki opiniowania wskazują, że niedopełnienie przez jst obowiązku zachowania relacji z art. 243 uofp legło u podstaw wydania większości negatywnych opinii o projektach wieloletnich prognoz finansowych, o projektach uchwał budżetowych oraz o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projektach uchwał budżetowych na rok 2024 6 . Kolejnym powodem wydania opinii negatywnych było niespełnienie wymogu art. 242 ust. 1 uofp, który obliguje do zaplanowania w budżecie wydatków bieżących na poziomie nie wyższym niż planowane dochody bieżące powiększone o przychody, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 5, 7 i 8 7 , a także brak realistyczności zaplanowanych kwot, w tym w szczególności dochodów majątkowych, wydatków bieżących, w tym wydatków na obsługę długu oraz przychodów, w tym z tytułu nadwyżki z lat ubiegłych i wolnych środków. Na podstawie przyjętych przez jst wieloletnich prognoz finansowych oraz uchwał budżetowych na rok 2023 (5 544 dokumenty) – stanowiących w świetle art. 230 ust. 4 i art. 246 ust. 3 uofp odrębny przedmiot opiniowania – składy orzekające izb wydały trzy negatywne opinie w sprawie prawidłowości planowanej kwoty długu (w 2022 r. przy ocenie tych dokumentów wydano sześć negatywnych opinii). W negatywnych opiniach wskazywano na naruszenie art. 226 ust. 1 pkt 6 uofp. W związku z 2 166 wnioskami organów wykonawczych jst w sprawie wydania opinii o możliwości spłaty kredytu, pożyczki oraz innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp, lub wykupu obligacji (o 618 wniosków więcej niż w 2022 r.) składy orzekające izb wydały dwie negatywne opinie (z tego jedna o możliwości spłaty pożyczki i jedna o możliwości wykupu obligacji). Podstawę wydania opinii negatywnej o możliwości wykupu obligacji stanowiło zagrożenie niezachowania przez jst w roku budżetowym i kolejnych latach relacji, o której mowa w art. 243, w tym w związku z niespełnieniem wymogu realistyczności planowania dochodów i wydatków budżetu, o którym mowa w art. 226 ust. 1 pkt 1 i 2 uofp. W ocenie składu orzekającego sytuacja finansowa jst nie pozwalała na pozytywne zaopiniowanie możliwości spłaty nowego zobowiązania powiększającego dług jst, bowiem wzrastającemu zadłużeniu jst oraz wzrostowi kosztów obsługi długu towarzyszyły jednocześnie zjawiska negatywne obiektywnie, świadczące o problemach z bieżącą płynnością finansową, czego wyrazem jest występowanie na przestrzeni ostatnich lat zobowiązań wymagalnych, jak również konieczność odraczania terminów płatności zobowiązań na kolejny rok budżetowy. Z kolei podstawą wydania opinii negatywnej o możliwości spłaty pożyczki było naruszenie art. 90 oraz art. 212 ust.1 pkt 6 uofp poprzez nieokreślenie limitu zobowiązań z tytułu zaciąganych w funduszach celowych pożyczek na inwestycje i zakupy inwestycyjne. Dla porównania – w 2022 r. w związku z 1 548 wnioskami organów wykonawczych jst izby wydały cztery negatywne opinie o możliwości spłaty kredytu, pożyczki oraz innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp lub wykupu obligacji. Po dokonaniu oceny przedłożonych do zaopiniowania w 2023 r. sprawozdań z wykonania budżetu jst (2 974) oraz wniosków komisji rewizyjnych w sprawie absolutorium (2 972), a także przekazanych do nadzoru uchwał organów stanowiących jst w sprawie nieudzielenia organowi wykonawczemu absolutorium (16 uchwał) składy orzekające izb negatywnie zaopiniowały 30 dokumentów, z tego: cztery sprawozdania z wykonania budżetu za 2022 r., 21 wniosków komisji rewizyjnych w sprawie absolutorium (z tego trzy wnioski o udzielenie absolutorium i 18 wniosków 5 Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1964), relacja ograniczająca wysokość spłaty zobowiązań jednostki samorządu terytorialnego, o której mowa w art. 243 ust. 1 uofp, może być niezachowana w latach 2023–2025 w przypadku, gdy prognozowana łączna kwota długu jednostki samorządu terytorialnego na koniec danego roku nie przekroczy 100% planowanych dochodów ogółem tej jednostki w tym roku budżetowym, pomniejszonych o planowane kwoty dotacji i środków o podobnym charakterze oraz powiększonych o przychody z tytułów określonych w art. 217 ust. 2 pkt 4–8 uofp, nieprzeznaczone na sfinansowanie deficytu budżetowego. 6 Obowiązek zachowania relacji z art. 242–244, zgodnie z art. 240a ust. 4 i art. 224 ust. 1 uofp, nie dotyczy jednostek samorządu terytorialnego w okresie realizacji programu postępowania naprawczego oraz w okresie spłaty pożyczki udzielonej z budżetu państwa. 7 W latach 2023–2025 do ustalenia relacji, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp, dochody bieżące jednostki samorządu terytorialnego mogą być powiększone także o przychody, z tytułu wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 uofp (art. 6 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. poz. 1964). Ponadto w latach 2022–2025 jst może w danym roku budżetowym przekroczyć relację, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp, pod warunkiem że w latach 2022–2025 suma przekroczeń tej relacji w poszczególnych latach nie będzie wyższa od sumy nadwyżek wynikających z tej relacji w poszczególnych latach (art. 9 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. poz. 1927 z późn. zm.). 61 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. o nieudzielenie absolutorium) oraz pięć uchwał organów stanowiących jst w sprawie nieudzielenia absolutorium. Dla porównania – w 2022 r. w analogicznych sprawach wydano 26 negatywnych opinii. Wyniki działalności opiniodawczej izb w latach 1993, 2022 i 2023 według przedmiotu opiniowania i kategorii jednostek prezentuje tabela 9. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości: –w opiniach o projektach uchwał budżetowych na rok 2024 (3 023 opinie, w tym 789 pozytywnych z uwagami, 88 pozytywnych z zastrzeżeniami i 13 negatywnych) składy orzekające izb kwestionowały możliwość uchwalenia budżetu w projektowanych wielkościach, w tym z uwagi na: –niezachowanie w 2024 r. i kolejnych latach relacji określonej w art. 243 uofp lub zagrożenia jej niezachowania, –niezachowanie reguły wydatkowej określonej w art. 242 ust. 1 uofp, zgodnie z którą planowane wydatki bieżące nie mogą być wyższe niż planowane dochody bieżące powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych, spłatę udzielonych pożyczek w latach ubiegłych, niewykorzystane środki pieniężne na rachunku bieżącym budżetu, wynikające z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikające z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 uofp i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków, jak również o wolne środki, a także brak realistyczności danych uwzględnianych w tej regule, –brak wypełnienia wymogów określonych w art. 238 ust. 2 pkt 1 uofp oraz postanowień uchwały w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej, –nieuwzględnienie zasad konstrukcji budżetu określonych w art. 211–217 uofp, z których wynika m.in. obowiązek zaplanowania budżetu z zachowaniem zasady równowagi budżetowej, obowiązek prawidłowego określenia planowanych kwot dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów budżetu, w tym przypadających do spłaty zgodnie z zawartą umową, a także realnego oszacowania kwoty planowanych dochodów, w tym dochodów ze sprzedaży majątku, oraz przychodów pochodzących z wolnych środków, w tym wskazywano na próbę obejścia przepisów art. 243 uofp, w opiniach pozytywnych z uwagami i zastrzeżeniami formułowano uwagi dotyczące: –nieprawidłowego ustalenia wysokości planowanego deficytu budżetu oraz źródeł jego sfinansowania (w tym wskazanie nierealnego źródła pokrycia deficytu) oraz niewskazania przeznaczenia nadwyżki, –wadliwego określenia limitu zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek, o którym mowa w art. 212 ust. 1 pkt 6 uofp, –zaniechania określenia limitu zobowiązań, którego spłata nastąpi z wydatków budżetu w sytuacji, gdy planuje się zaciągnąć zobowiązanie dłużne, o którym mowa w art. 72 ust. 1a uofp, –braku równowagi budżetowej, –nieprawidłowego określenia upoważnień dla organów wykonawczych, –braku utworzenia lub wadliwego określenia wysokości obligatoryjnych rezerw, w tym ustalenia rezerwy ogólnej w wysokości niższej niż określona przepisem art. 222 ust. 1 uofp, ustalenia rezerwy celowej na zarządzanie kryzysowe w wysokości niższej niż wynika z art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym 8 , –braku zapewnienia w projekcie uchwały budżetowej środków finansowych na realizację przedsięwzięcia ujętego w wieloletniej prognozie finansowej, –zaplanowania w ramach funduszu sołeckiego wydatków, które nie mieszczą się w katalogu zadań własnych gminy i nie służą poprawie warunków życia mieszkańców, –zaplanowania wydatków na dokształcanie i doskonalenie nauczycieli w wysokości niższej niż 0,8% planowanych wydatków na wynagrodzenia osobowe nauczycieli, –zaplanowania wpłat na rzecz izby rolniczej w wysokości niższej niż 2% uzyskanych wpływów z podatku rolnego, –braku zaplanowania wydatków związanych z obsługą administracyjną systemu gospodarki odpadami komunalnymi, –niedopełnienia obowiązku zamieszczenia w uchwale budżetowej oraz wyodrębnienia w planie dochodów i wydatków, zgodnie z dyspozycją art. 212 ust. 1 pkt 8 i art. 237 ust. 1 uofp, dochodów i wydatków na finansowanie zadań wynikających z odrębnych ustaw, w szczególności zadań z zakresu gospodarowania 8 Dz. U. z 2023 r. poz. 122. 62 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. odpadami komunalnymi (art. 6r ust. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach 9 ), ochrony środowiska (art. 403 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska 10 ), profilaktyki alkoholowej i przeciwdziałania narkomanii (art. 18² ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi 11 ), a także środków Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (art. 65 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw 12 ), środków Rządowego Funduszu Inwestycji Strategicznych: Polski Ład oraz środków Funduszu Pomocy utworzonego w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy; –w opiniach o projektach uchwał o wieloletnich prognozach finansowych (3 017 opinii, w tym 684 pozytywne z uwagami, 114 pozytywnych z zastrzeżeniami i 18 negatywnych) – zgodnie z dyspozycją art. 230 ust. 3 uofp – szczególnej ocenie poddano uwzględnienie obowiązku przestrzegania przepisów ustawy dotyczących uchwalania i wykonywania budżetów w następnych latach, na które zaciągnięto i planuje się zaciągnąć zobowiązania, tj.: –nieuwzględnienie obowiązku zachowania w roku budżetowym i kolejnych latach reguły określonej w art. 243 ust. 1 uofp, w myśl której organ stanowiący jst nie może uchwalić budżetu, którego realizacja spowoduje niespełnienie w roku budżetowym oraz w każdym następującym po roku budżetowym warunku dotyczącego zachowania relacji łącznej kwoty zdefiniowanych w tym przepisie spłat do dochodów bieżących (wskaźnika planowanych spłat) na poziomie nieprzekraczającym dopuszczalnej granicy spłat, obliczonej na podstawie wykonania budżetu w trzech (do roku 2025) lub siedmiu (od roku 2026) latach poprzedzających rok budżetowy 13 (m.in. poprzez niewliczenie do długu zobowiązań z art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp), –ryzyko niespełnienia reguły określonej w art. 242 ust. 1 uofp, w myśl której organ stanowiący jst nie może uchwalić budżetu, w którym planowane wydatki bieżące są wyższe niż planowane dochody bieżące powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych, spłatę udzielonych pożyczek w latach ubiegłych, niewykorzystane środki pieniężne na rachunku bieżącym budżetu, wynikające z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikające z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 uofp i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków, jak również o wolne środki, –niezachowanie wymogu realistyczności wieloletniej prognozy finansowej oraz niedopełnienie obowiązku objaśnienia przyjętych w niej wartości (zgodnie z art. 226 ust. 1 i 2a uofp), w szczególności w związku z nieprawidłowym oszacowaniem możliwości wzrostu dochodów bieżących i obniżenia wydatków bieżących (w szczególności wydatków na wynagrodzenia i składki od nich naliczone) w celu uzyskania wzrostu wartości nadwyżki operacyjnej w kolejnych latach oraz wielkości dochodów ze sprzedaży majątku (przeszacowanie wskaźnika dopuszczalnych spłat), a także z uwagi na nierzetelne przedstawienie kwoty długu i jego spłaty w poszczególnych latach (jako źródło pokrycia deficytu lub źródło spłaty zadłużenia wykazano przychody z tytułu wolnych środków bądź nadwyżki z lat ubiegłych, których jednostka nie posiadała), –błędne zastosowanie wyłączeń, które to wyłączenia mają zasadniczy wpływ na spełnienie wskaźnika z art. 243 uofp, –błędne wyliczenie kwoty długu, w tym długu wynikającego wyłącznie z tytułu zobowiązań już zaciągniętych, –brak zaplanowania lub niedoszacowanie wydatków na obsługę długu, –niewskazanie przeznaczenia nadwyżki/sposobu sfinansowania deficytu lub wskazanie w sposób nieprawidłowy, –naruszenie zasady równowagi budżetowej (suma wydatków i rozchodów przewyższa sumę dochodów i przychodów), 9 Dz. U. z 2024 r. poz. 399. 10 Dz. U. z 2024 r. poz. 54. 11 Dz. U. z 2023 r. poz. 2151 z późn. zm. 12 Dz. U. z 2020 r. poz. 568 z późn. zm. 13 Przy ustalaniu relacji na lata 2022–2025 organ wykonawczy jst dokonywał wyboru długości okresu stosowanego do wyliczenia relacji (trzech lub siedmiu lat) do dnia 31 grudnia 2021 r. i informował o wyborze właściwą regionalną izbę obrachunkową oraz organ stanowiący jst. 63 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. –brak zgodności między projektem wpf a projektem uchwały budżetowej w zakresie poszczególnych źródeł przychodów, w tym nadwyżki z lat ubiegłych i wolnych środków, a także kwoty planowanego do zaciągnięcia kredytu, co miało przełożenie na kwotę długu, –niezgodność kwoty wydatków na zadanie ujęte w wykazie przedsięwzięć z kwotą wydatków zaplanowaną na to zadanie w projekcie uchwały budżetowej jst na rok 2024, ponadto w uwagach i zastrzeżeniach w wydanych opiniach wskazywano na: –ryzyko niespełnienia relacji z art. 243 uofp – w przypadku nieuzyskania zakładanego wzrostu dochodów bieżących i dochodów ze sprzedaży majątku oraz planowanego obniżenia wydatków bieżących w kolejnych latach, –nieprawidłowe określenie upoważnień dla organów wykonawczych, –wykazanie w nieprawidłowej wysokości spłaty rat kapitałowych oraz wykupu papierów wartościowych, wynikających z tytułu zobowiązań już zaciągniętych, –błędne ustalenie limitu zobowiązań dla przedsięwzięć, w szczególności ustalenie limitu zobowiązań w kwocie wyższej niż suma limitów wydatków zaplanowanych dla tego przedsięwzięcia, –niezgodności kwot podanych w projekcie prognozy (innych niż wskazane w art. 229 uofp) – z wielkościami podanymi w projekcie uchwały budżetowej; –w opiniach o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projektach uchwał budżetowych na rok 2024 (2 567 opinii, w tym 227 pozytywnych z uwagami, 87 pozytywnych z zastrzeżeniami i 11 negatywnych) wskazywano na te same nieprawidłowości, które stanowiły uzasadnienie do wydania negatywnych opinii o projekcie uchwały budżetowej i projekcie wieloletniej prognozy finansowej, w tym: –niezachowanie lub zagrożenie niezachowania w roku budżetowym i kolejnych latach relacji, o której mowa w art. 243, a także art. 242 ust. 1 uofp, –brak możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej na rok 2024 przychodami pochodzącymi z nadwyżek z lat ubiegłych i wolnych środków, jako nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu, a także przychodami z niewykorzystanych środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu, wynikających z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach, w związku z przeznaczeniem tych środków na sfinansowanie deficytu budżetu w 2023 r., –brak określenia w projekcie budżetu deficytu oraz źródeł jego pokrycia, pomimo że różnica pomiędzy dochodami i wydatkami ogółem stanowiła liczbę ujemną, –zagrożenie niezachowania relacji określonych w art. 242–244 uofp w przypadku nieuzyskania planowanego wzrostu dochodów i spadku wydatków bieżących; –w opiniach o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwałach budżetowych na rok 2023 (2 796 opinii, w tym 155 pozytywnych z uwagami, 60 pozytywnych z zastrzeżeniami i pięć negatywnych) zarzucono organom jst: –przekroczenie lub zagrożenie przekroczenia indywidualnego wskaźnika spłaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 uofp, –planowanie źródeł finansowania deficytu budżetu ze środków pochodzących z nadwyżek budżetowych z lat ubiegłych, wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 5 i 6 uofp, przy braku posiadania takich nadwyżek lub ich zaangażowaniu w finansowanie deficytu roku poprzedniego oraz brak objaśnień przyjętych wartości w załączniku do wieloletniej prognozy finansowej, –brak wskazania wszystkich źródeł pokrycia deficytu, –ryzyko nadmiernego obciążenia budżetów kolejnych lat spłatą zobowiązań wynikających z planowanego sfinansowania deficytu przychodami pochodzącymi z zaciągnięcia kredytów i pożyczek, szczególnie w sytuacji nieuzyskania w poprzednich latach planowanego podwyższenia zdolności spłaty zobowiązań dłużnych lub nieprawidłowego określenia przypadających do spłaty rat kredytów i pożyczek oraz nieobjaśnienia przyjętych wartości w załączniku do wieloletniej prognozy finansowej, ponadto wskazywano na konieczność podjęcia działań zmierzających do podwyższenia zdolności spłaty zobowiązań i poprawy relacji, o której mowa w art. 243 uofp; –w opiniach o prawidłowości planowanej kwoty długu jst (2 748 opinii, w tym 286 pozytywnych z uwagami, 72 pozytywne z zastrzeżeniami i trzy negatywne) – wskazywano na: 64 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. –niezachowanie – wbrew wymogom art. 226 ust. 1 pkt 6 uofp – obowiązku określenia kwoty długu w wysokości wynikającej z planowanych i zaciągniętych zobowiązań, w tym z tytułów, o których mowa w § 3 pkt 2 i 4 rozporządzenia Ministra Finansów wydanego na podstawie art. 72 ust. 2 uofp 14 , –brak możliwości ustalenia, czy gmina spełni relację, o której mowa w art. 243 uofp, z uwagi na stwierdzenie nieważności uchwały w sprawie uchwalenia wpf gminy na rok 2023 i lata następne przez kolegium izby (na dzień wydania opinii nie było danych dotyczących m.in. wyniku budżetu oraz źródeł finansowania deficytu), –ryzyko niezachowania w roku budżetowym 2023 i kolejnych latach relacji określonej w art. 243 uofp, przy uwzględnieniu relacji zawartych w art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw 15 , zgodnie z którymi ustalana na lata 2022–2025 relacja łącznej kwoty przypadających w danym roku budżetowym spłat i wykupów określonych w art. 243 ust. 1 uofp, do planowanych dochodów bieżących budżetu nie może przekroczyć średniej arytmetycznej z obliczonych dla ostatnich trzech albo siedmiu lat relacji dochodów bieżących powiększonych o dochody ze sprzedaży majątku oraz pomniejszonych o wydatki bieżące – do dochodów bieżących budżetu (wyboru długości okresu stosowanego do wyliczenia relacji miał obowiązek dokonać organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego do dnia 31 grudnia 2021 r. i poinformować o wyborze właściwą regionalną izbę obrachunkową oraz organ stanowiący tej jednostki), ponadto wskazywano na konieczność wyeliminowania nieprawidłowości oraz dokonania zmian uchwał zgodnie z dyspozycją art. 230 ust. 5 uofp; –w opiniach o możliwości spłaty kredytu, pożyczki oraz innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp, lub wykupu papierów wartościowych – wydawanych na wniosek organu wykonawczego jst (łącznie 2 166 opinii, w tym 213 opinii pozytywnych z uwagami, 60 pozytywnych z zastrzeżeniami i dwie negatywne) – składy orzekające izb podnosiły zarzuty dotyczące: –niespełnienia lub ryzyka niespełnienia przez jst relacji, o której mowa w art. 243 ust. 1 uofp (określającym indywidualny wskaźnik spłaty zobowiązań), z uwagi na ograniczone możliwości podwyższenia w roku budżetowym i kolejnych latach zdolności spłaty zobowiązań dłużnych (wskaźnika dopuszczalnych spłat), szczególnie w sytuacji znaczącego wzrostu zadłużenia jst przy braku uzyskania w latach poprzednich planowanych kwot nadwyżek operacyjnych (nadwyżki dochodów bieżących nad wydatkami bieżącymi) i dochodów ze sprzedaży majątku, –braku określenia limitu zobowiązań z tytułu zaciąganych w funduszach celowych pożyczek na inwestycje i zakupy inwestycyjne zgodnie z art. 212 ust.1 pkt 6 uofp, –niespełnienia przez jst wymogów formalnoprawnych ubiegania się o pożyczkę z uwagi na brak określenia limitu zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek, w tym pożyczek zaciąganych w funduszach celowych pożyczek na inwestycje i zakupy inwestycyjne, –postanowienia o zaciągnięciu zobowiązania zwrotnego na sfinansowanie planowanego deficytu budżetu roku 2023, podczas gdy wieloletnia prognoza finansowa gminy nie przewiduje deficytu budżetowego w roku 2023 lecz nadwyżkę budżetową, –nieuwzględnienia spłat zobowiązań w wieloletnich prognozach finansowych lub zaplanowania ich w innych latach niż wynika to z uchwał w sprawie zaciągnięcia zobowiązań zwrotnych, –niedopełnienia wymogów określonych w przepisach, uchybień proceduralnych i formalnych, błędów rachunkowych, ponadto w opiniach wskazywano na konieczność ciągłego, wnikliwego monitorowania przez jst założeń określanych w wieloletniej prognozie finansowej pod kątem faktycznej ich realizacji; –w opiniach o przedłożonych sprawozdaniach z wykonania budżetu za rok 2022 wraz z informacjami o stanie mienia jst i objaśnieniami (2 974 opinie, w tym 503 pozytywne z uwagami, 28 pozytywnych z zastrzeżeniami i cztery negatywne) zarzucono organom jst wykonanie budżetu z naruszeniem zasad gospodarki finansowej, w tym: –naruszenie zasad dokonywania wydatków, o których mowa w art. 44 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i ust. 3 pkt 3 uofp, w związku z dokonaniem wydatków z przekroczeniem kwot określonych w uchwale budżetowej lub niezgodnie z przepisami dotyczącymi poszczególnych rodzajów wydatków (np. udzielenie dotacji 14 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2011 r. w sprawie szczegółowego sposobu klasyfikacji tytułów dłużnych zaliczanych do państwowego długu publicznego (Dz. U. z 2023 r. poz. 58). 15 Dz. U. poz. 2500 z późn. zm. 65 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. celowej na pomoc finansową bez podjęcia stosownej uchwały organu stanowiącego jst o udzieleniu pomocy finansowej) oraz niedokonaniem wydatków w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań, co wyraziło się m.in. wystąpieniem zobowiązań wymagalnych i zapłatą odsetek za nieterminowe regulowanie zobowiązań, –naruszenie zasad zaciągania i spłaty zobowiązań, o których mowa w art. 46 ust. 1 i art. 52 ust. 1 pkt 2 uofp, w szczególności przez zaciąganie zobowiązań powyżej planu wydatków lub dokonywanie wydatków powyżej limitów określonych w uchwale budżetowej bądź w związku z nieuwzględnieniem w planie wydatków płatności wynikających ze zobowiązań zaciągniętych w latach poprzednich, –wysoki poziom zobowiązań i deficytu operacyjnego, rzutujący na stabilność finansową jst, a także doprowadzenie do realnego zagrożenia utraty zdolności realizacji zadań publicznych w 2023 r. i kolejnych latach budżetowych, –przeznaczenie na wydatki roku 2022 przekazanej zaliczkowo w grudniu roku budżetowego raty części oświatowej subwencji ogólnej należnej za styczeń roku następnego, a także niezwróconych do końca 2022 r. dotacji oraz środków z rachunku depozytowego, –niezachowanie reguły, o której mowa w art. 243 uofp, w tym zarówno poprzez zwiększenie obciążeń budżetów kolejnych lat spłatą zaciągniętych zobowiązań (podwyższenie relacji łącznej kwoty spłat do dochodów), jak i obniżenie zdolności spłaty zobowiązań w kolejnych latach (obniżenie granicy dopuszczalnych spłat) z powodu nieuzyskania planowanych kwot nadwyżki operacyjnej, w szczególności w przypadku wystąpienia deficytu operacyjnego (ujemnej różnicy pomiędzy dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi), ponadto w wydanych opiniach wskazywano na: –niedopełnienie wymogów przedłożenia i szczegółowości opracowania sprawozdania, o których mowa w art. 267 ust. 1 pkt 1 i art. 269 uofp, w tym zaniechanie przedstawienia zmian w planie wydatków na realizację programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp, braku informacji o stopniu zaawansowania realizacji programów wieloletnich, –niedopełnienie obowiązku określonego art. 6r ust. 2e ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, zgodnie z którym w sprawozdawaniu rocznym z wykonania budżetu gminy należy ująć dane o wysokości zrealizowanych w roku budżetowym dochodów z tytułu pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wydatków poniesionych na funkcjonowanie systemu gospodarowania tymi odpadami wraz z objaśnieniami (z wyszczególnieniem kosztów, o których mowa w ust. 2–2c powoływanego artykułu), –brak omówienia w sprawozdaniu wydatków finansowanych z opłat i kar za korzystanie ze środowiska, –brak przedstawienia przyczyn odchyleń w realizacji planowanych dochodów i wydatków budżetowych, w tym wyjaśnienia przyczyn niskiego wykonania zaplanowanych na 2022 r. dochodów ze sprzedaży nieruchomości oraz wydatków majątkowych, –wykonanie wydatków bieżących wyższych niż dochody bieżące (spełnienie reguły wydatkowej, o której mowa w art. 242 ust. 2 uofp dzięki zrekompensowaniu deficytu operacyjnego nadwyżką budżetową z lat ubiegłych i wolnymi środkami), co ma wpływ na zdolność spłaty zobowiązań i możliwość uchwalenia budżetu w kolejnych latach, –utrzymywanie się wysokiego poziomu zobowiązań wymagalnych, –wzrost należności wymagalnych przy braku skutecznych działań zmierzających do wyegzekwowania kwot należnych jst, –niezgodności pomiędzy danymi wykazanymi w sprawozdaniu a danymi wynikającymi z uchwały budżetowej oraz uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, a także ze sprawozdań budżetowych i sprawozdań w zakresie operacji finansowych, –brak bądź błędne zamieszczenie w informacji danych wymaganych przepisem art. 267 ust. 1 pkt 3 uofp, tj. informacji o stanie mienia jst, –okoliczności wskazujące na niezachowanie dyscypliny finansów publicznych; –w opiniach o wnioskach komisji rewizyjnych organów stanowiących jst w sprawie absolutorium z tytułu wykonania budżetu za rok 2022 (2 972 opinie, w tym 57 pozytywnych z uwagami, 12 pozytywnych z zastrzeżeniami i 21 negatywnych – wśród których składy orzekające wydały 36 opinii o wnioskach o nieudzielenie absolutorium, w tym cztery pozytywne z uwagami, pięć pozytywnych z zastrzeżeniami i 18 negatywnych) – wskazywano komisjom rewizyjnym organów stanowiących jst: –niedopełnienie obowiązku zaopiniowania wykonania budżetu, o którym mowa w art. 18a ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym, art. 16 ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym i art. 30 ust. 3 ustawy 66 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. o samorządzie województwa, w związku ze sformułowaniem wniosku w sprawie nieudzielenia absolutorium wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta), zarządowi powiatu lub zarządowi województwa bez uprzedniego dokonania kompleksowej oceny wykonania budżetu odnoszącej się do całości wykonania planu w rozumieniu art. 211 ust. 1 uofp (np. na podstawie niskiego wykonania wydatków na realizację jednego zadania inwestycyjnego, dokonania zwrotu środków unijnych, na podstawie porównania wartości wykonanych do zaplanowanych w uchwale budżetowej – bez uwzględnienia zmian planu w trakcie roku, a także na podstawie stanu należności wymagalnych gminy – bez dokonania analizy procesu windykacyjnego prowadzonego przez wójta i podległy mu aparat podatkowy), bez przedstawienia skonkretyzowanych i dostatecznie udokumentowanych zarzutów dotyczących oceny całokształtu wykonania budżetu oraz ustalenia przyczyn powstania odchyleń (zwłaszcza w przypadku zadań inwestycyjnych), a także ustalenia, czy winą za ich wystąpienie można obciążyć organ wykonujący budżet, czy też na przeszkodzie stanęły czynniki obiektywne, w szczególności zdarzenia, których nie można było przewidzieć na etapie planowania, –niezachowanie wymogów procedowania absolutorium, w tym określonych w art. 270 ust. 2 i 3 i art. 271 uofp – wobec stawiania zarzutów niezwiązanych z wykonaniem budżetu, w tym sformułowanie wniosku o nieudzielenie absolutorium na podstawie przesłanek niezwiązanych z wykonaniem budżetu lub bez wykazania i uzasadnienia tego związku oraz bez sformułowania zarzutów co do zgodności z prawem czy też braku rzetelności sporządzonego sprawozdania z wykonania budżetu za 2022 rok, np. na podstawie braku transparentności w działaniu, niespełnienia oczekiwań i potrzeb mieszkańców regionu, braku odpowiedzi i realizacji zapytań, wniosków, interpelacji radnych, treści materiałów zamieszczanych na portalach informacyjnych i w prasie (w ramach promocji gminy), które wzbudzały kontrowersje i były nieobiektywne, nieumiejętnego gospodarowania mieniem komunalnym, nieuzasadnionego wzrostu zatrudnienia i wzrostu wydatków związanych z polityką zatrudnienia, braku nowych inwestycji i braku pozyskania nowych źródeł ich finansowania, braku nadzoru nad realizacją wydatków przez jednostki organizacyjne powiatu, braku nadzoru nad Samodzielnym Publicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej, braku udostępnienia dokumentów i informacji dotyczących spółek gminnych oraz dokapitalizowania TBS, ujemnych wyników spółek gminnych w 2022 r., prowadzenia przez spółkę z większościowym udziałem gminy uczelni wyższej, nieprowadzenia audytów i kontroli wewnętrznych nad spółkami komunalnymi, –brak przeprowadzenia przez komisję rewizyjną kontroli gospodarki finansowej jednostki w trakcie roku budżetowego, –niedopełnienie formalnoprawnych wymogów przedstawienia wniosku komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium – wynikających z art. 18a ustawy o samorządzie oraz art. 270 ust. 2 uofp, w tym bez rozpatrzenia wszystkich wymaganych dokumentów, w szczególności sprawozdania finansowego, lub brak informacji o spełnieniu wymogów wynikających z przepisu art. 270 ust. 2 uofp, –przedłożenie wniosku w sprawie nieudzielenia absolutorium, podczas gdy z dołączonych do niego dokumentów, w szczególności wyników głosowania członków komisji rewizyjnej, wynika, że komisja rewizyjna nie dokonała rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o udzielenie bądź nieudzielenie absolutorium z tytułu wykonania budżetu za 2022 rok (w głosowaniu nie została osiągnięta wymagana większość głosów), –w opiniach pozytywnych z uwagami i zastrzeżeniami wskazywano na niedopełnienie wymogów procedowania absolutorium, w tym określonych w art. 270 ust. 2 i 3 i art. 271 uofp, a podkreślając rolę wniosku w procesie absolutorium i szeroki zakres uprawnień kontrolnych komisji rewizyjnej w dokonywaniu oceny wykonania budżetu, wskazywano na konieczność sprecyzowania podnoszonych zarzutów oraz udokumentowania ich faktami odnoszącymi się do wykonania budżetu, tak by przedstawiony przez komisję wniosek umożliwił organowi stanowiącemu jst uzyskanie odpowiedzi na pytanie, jaki jest stan zrealizowanych dochodów i wydatków w stosunku do zaplanowanych, jakie są przyczyny ewentualnych rozbieżności w tym zakresie oraz czy winą za owe rozbieżności można obciążyć organ wykonawczy, czy też były one wynikiem obiektywnych uwarunkowań; –w opiniach w sprawie uchwały rady gminy o nieudzieleniu wójtowi absolutorium (16 opinii, w tym trzy pozytywne z uwagami i pięć negatywnych) składy orzekające izb – po dokonaniu oceny spełnienia wymogów formalnoprawnych, jak też materialnoprawnych przesłanek podjęcia uchwały – zarzuciły organom stanowiącym jst: –podjęcie uchwały w sprawie nieudzielenia absolutorium wójtowi (burmistrzowi, zarządowi województwa) bez dokonania całościowej oceny wykonania budżetu, tj. wykazania wystarczających merytorycznych przesłanek negatywnej oceny jego wykonania, stanowiących w świetle art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie 67 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. gminnym oraz art. 18 pkt 10 ustawy o samorządzie województwa podstawę udzielenia absolutorium z tego tytułu, w tym z powodu niepodjęcia w trakcie debaty absolutoryjnej merytorycznej dyskusji nad oceną wykonania budżetu lub dokonania jedynie wybiórczej oceny jego elementów, w szczególności wykonania dochodów budżetowych, stopnia realizacji zadań majątkowych (w tym braku realizacji zaplanowanych inwestycji) – bez uwzględnienia uwarunkowań powstałych rozbieżności, istotności niewykonania tych wydatków w odniesieniu do całości budżetu oraz wykazania, jakie działania lub zaniechania zostały zawinione przez organ wykonawczy jst, –podjęcie uchwały w sprawie nieudzielenia absolutorium w oparciu o argumenty podnoszone w toku debaty nad raportem o stanie województwa, zakończonej głosowaniem nad wotum zaufania, w szczególności argumenty odnoszące się do szeroko rozumianej działalności zarządu w perspektywie pięcioletniej, a także hipotezy dotyczące finansowego obciążenia budżetów kolejnych lat konsekwencjami prowadzonych do tej pory inwestycji, –nieudzielenie absolutorium z innych przyczyn niż wykonanie budżetu na 2022 rok, w tym z powodu negatywnej oceny całokształtu działania organu wykonawczego jst, w tym zarzutów odnoszących się do polityki personalnej, czy też wyczerpania limitu zaufania z powodu niezrealizowania obietnic, –podjęcie uchwały w sprawie absolutorium bez rozpatrzenia sprawozdania z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego i sprawozdania finansowanego oraz bez przeprowadzenia dyskusji (debaty) odnoszącej się do wykonania budżetu w poprzednim roku budżetowym. W ocenie składu orzekającego „przyjęcie do wiadomości” przez radnych argumentów wskazanych przez komisję rewizyjną nie wypełnia wymogu określonego w art. 271 ust. 1 pkt 1–2 uofp, tj. zapoznania się ze sprawozdaniem z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego oraz sprawozdaniem finansowym. Niezależnie od rodzaju sprawy i charakteru wydanej opinii zamieszczano pouczenie o przysługującym jej adresatom prawie odwołania do kolegium izby w terminie 14 dni od doręczenia opinii. 3. Odwołania od opinii składów orzekających do kolegium izby Od uchwał składów orzekających w sprawie opinii – zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych – służy odwołanie do kolegium izby w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały. W przepisach ustawy zakreślono jedynie 14-dniowy termin dla wniesienia odwołania oraz rozpatrzenia przez kolegium izby odwołania od opinii wydanych w sprawach określonych w art. 13 pkt 3–5. Ustawa nie określa procedury postępowania w sprawie wniesienia przez jst odwołania do kolegium izby od uchwał składów orzekających ani też nie wskazuje organu właściwego do jego wniesienia. Rozpatrywanie odwołań od opinii wydanych przez składy orzekające, w myśl art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, należy do wyłącznej właściwości kolegium izby. W 2023 r. do kolegiów izb wniesiono 12 odwołań od uchwał składów orzekających w sprawie opinii (w 2022 r. – 10), w których wnioskowano w szczególności o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie przedstawionych argumentów oraz o zmianę charakteru wydanej opinii lub wyeliminowanie kwestionowanych uwag i zastrzeżeń. Wniesione odwołania od opinii składów orzekających dotyczyły: –opinii negatywnej o możliwości wykupu obligacji komunalnych, –dwóch opinii (jednej pozytywnej z uwagą i jednej negatywnej) o projektach uchwały budżetowej na 2024 r., –opinii negatywnej o projekcie uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, –czterech opinii (dwóch pozytywnych z uwagami, jednej pozytywnej z zastrzeżeniem i jednej negatywnej) o sprawozdaniach z wykonania budżetu jst za rok 2022, –trzech pozytywnych opinii o wnioskach komisji rewizyjnych organów stanowiących jst w sprawie absolutorium (jednego w sprawie udzielenia absolutorium i dwóch w sprawie nieudzielenia absolutorium), –jednej negatywnej opinii o uchwale organu stanowiącego jst w sprawie nieudzielenia absolutorium. W 2023 r. kolegia izb rozpatrzyły dziewięć odwołań organów jst od uchwał składów orzekających w sprawie opinii (w 2022 r. – 10) wniesionych w 2023 r. Kolegia izb – w wyniku rozpatrzenia odwołań od uchwał składów orzekających w sprawie opinii – postanowiły: –o uwzględnieniu jednego odwołania od opinii pozytywnej z uwagami o sprawozdaniu z wykonania budżetu gminy za rok 2022. Kolegium Izby rozpatrując odwołanie Burmistrza dokonało ponownej oceny zagadnienia będącego podstawą do sformułowania uwag w opinii Składu Orzekającego tj. poniesienia wydatków z tytułu odsetek zasądzonych w związku z opóźnieniem w zapłacie należności głównej stanowiącej odszkodowanie i zadośćuczynienie za szkodę w postaci bezprawnego wycięcia drzewa. Kolegium wzięło pod uwagę okoliczności przedstawione 68 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. w odwołaniu oraz na posiedzeniu kolegium przez przedstawicieli gminy i postanowiło uwzględnić wniesione odwołanie, zmienić sentencję uchwały Składu Orzekającego z „z uwagami opiniuje” na „pozytywnie opiniuje” oraz usunąć z treści uzasadnienia opinii zarzut naruszenia art. 44 ust. 3 uofp. –o oddaleniu pięciu odwołań, z tego od: opinii negatywnej o możliwości wykupu obligacji komunalnych, trzech opinii o sprawozdaniach z wykonania budżetu gminy za rok 2022 (dwóch pozytywnych z uwagą i jednej pozytywnej z zastrzeżeniami) oraz od dwóch opinii pozytywnych o wniosku komisji rewizyjnej w sprawie nieudzielenia absolutorium. Kolegia izb oddaliły odwołania z uwagi na brak uznania zasadności zarzutów podnoszonych przez odwołujących czy też brak uznania ich za mające wpływ na podważenie legalności uchwały składu orzekającego i prawidłowość dokonanych w niej ocen. W szczególności w przypadku odwołania od opinii o możliwości wykupu obligacji komunalnych kolegium podzieliło ocenę wyrażoną w uchwale składu orzekającego dotyczącą popadania przez gminę w problemy finansowe i spiralę zadłużenia. Kolegium wskazało, że ograniczanie możliwości dochodowych gminy (drastyczne obniżenie dochodów bieżących) przy wzroście nakładów, świadczą przeciwko realnym możliwościom tej jst w zakresie spłaty i obsługi nowego zaciąganego zadłużenia oraz o krytycznej sytuacji w jakiej znalazła się gmina, jak również negują bardzo optymistyczne wartości prognostyczne przyjęte w wieloletniej prognozie finansowej, w tym prognozowane wysokie nadwyżki operacyjne. W przypadku odwołań od opinii o sprawozdaniach z wykonania budżetu gminy kolegium podzieliło całościową ocenę dokumentów obrazujących wykonanie budżetu, uznając m.in. za słuszną ocenę składu orzekającego, iż sytuacja w której wykonany deficyt przekracza zaplanowany, a o źródłach jego pokrycia decyduje organ wykonawczy jst, narusza wyłączną kompetencję organu stanowiącego jst wynikającą z przepisu art. 18 ust. 2 pkt 4 uosg i art. 212 ust. 1 pkt 3 uofp. Kolegium zgodziło się również z uwagą składu orzekającego dotyczącą braku wykazania w zbiorczym sprawozdaniu Rb-28S miasta za 2022 r. wydatków niewygasających, mimo że rada podjęła uchwałę w sprawie ustalenia wykazu planowanych wydatków w budżecie miasta, które nie wygasają z upływem roku budżetowego 2022. W odniesieniu do odwołań od opinii o wnioskach komisji rewizyjnych organów stanowiących jst w sprawie nieudzielenia absolutorium kolegium podzieliło stanowisko składu orzekającego o braku podstaw do zakwestionowania negatywnej oceny wykonania budżetu sformułowanej przez komisję rewizyjną w związku z niską realizacją wydatków majątkowych w stosunku do założeń planu. Kolegium wskazało, że opiniodawcza rola regionalnej izby obrachunkowej w procedurze absolutoryjnej sprowadza się do ustalenia czy zostały spełnione wymogi formalne przy precyzowaniu treści wniosku oraz czy wniosek o nieudzielenie absolutorium został oparty na zarzutach dotyczących wykonania budżetu, jak również czy zarzuty te są prawdziwe, tj. odpowiadają stanowi faktycznemu. –o oddaleniu z przyczyn formalnych (odrzuceniu) trzech odwołań od opinii i pozostawieniu ich bez merytorycznego rozpatrzenia, z tego od opinii negatywnej o sprawozdaniu z wykonania budżetu powiatu za rok 2022, pozytywnej opinii o wniosku komisji rewizyjnej w sprawie udzielenia absolutorium oraz pozytywnej opinii o uchwale rady gminy w sprawie nieudzielenia absolutorium. Kolegia izb stwierdziły niedopuszczalność wniesienia odwołania przez podmiot nieuprawniony tj. przez przewodniczącego rady, radnego oraz starostę powiatu. Kolegia izb wskazały na brak uprawnienia przewodniczącego rady oraz radnego do podejmowania w imieniu organu stanowiącego jst czynności w przedmiocie wniesienia odwołania od opinii wydanej w sprawach określonych w art. 13 pkt 8 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. W przypadku odwołania wniesionego przez starostę powiatu, kolegium wskazało, że wyłączne uprawnienia do wniesienia odwołania od opinii o sprawozdaniu z wykonania budżetu powiatu przysługuje organowi wykonawczemu jst tj. zarządowi powiatu. Decyzja kolegium izby w sprawie rozpatrzenia odwołania od opinii wydanej przez skład orzekający, zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, wyczerpuje środki odwoławcze. Po upływie terminu do wniesienia odwołania – zgodnie z dyspozycją art. 21 ust. 2 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych – prezes izby powiadomił właściwego wojewodę i ministra właściwego do spraw finansów publicznych o czterech przypadkach wydania negatywnej opinii o sprawozdaniu z wykonania budżetu jst za rok 2022 wraz z przedstawieniem zarzutów sformułowanych w opiniach składów orzekających. 69 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. Rozdział IV. Działalność kontrolna 1. Kontrole przeprowadzone przez regionalne izby obrachunkowe Regionalne izby obrachunkowe, realizując obowiązki wynikające z przepisów ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, dokonują kontroli gospodarki finansowej, w tym realizacji zobowiązań podatkowych i zamówień publicznych w: –jednostkach samorządu terytorialnego (gminach, powiatach i województwach samorządowych), –związkach metropolitalnych, związkach międzygminnych, związkach powiatów oraz związkach powiatowo- -gminnych, –stowarzyszeniach gmin, stowarzyszeniach gmin i powiatów oraz stowarzyszeniach powiatów, –samorządowych jednostkach organizacyjnych, w tym posiadających osobowość prawną, –innych podmiotach w przypadku wykorzystywania przez nie dotacji otrzymanych z budżetów jst. Regionalne izby obrachunkowe przeprowadzają kontrole kompleksowe, problemowe i doraźne. Prezesi izb mają możliwość zarządzić odrębną kontrolę, której przedmiotem jest sprawdzenie wykonania wniosków pokontrolnych wydanych po uprzednio przeprowadzonych kontrolach. Regionalne izby obrachunkowe przeprowadzają kontrole gospodarki finansowej i zamówień publicznych jst i ich jednostek organizacyjnych z zastosowaniem kryteriów legalności oraz zgodności dokumentacji ze stanem faktycznym. Kontrola gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego w zakresie zadań administracji rządowej, wykonywanych przez te jednostki na podstawie ustaw lub zawieranych porozumień, dokonywana jest także z uwzględnieniem kryterium celowości, rzetelności i gospodarności. Obowiązujący od 2011 r. ramowy zakres kontroli kompleksowych 1 prowadzonych przez regionalne izby obrachunkowe jest jednolity i obejmuje następujące zagadnienia: 1) ustalenia ogólnoorganizacyjne, w tym wewnętrzne regulacje organizacyjnoprawne, 2) księgowość i sprawozdawczość, w tym gospodarkę pieniężną i kontrolę kasy oraz inwentaryzację, 3) budżet jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności: –dochody budżetowe, w tym subwencje i dotacje, dochody z tytułu podatków i opłat, dochody z majątku, –wydatki budżetowe z uwzględnieniem przepisów o zamówieniach publicznych, w tym wydatki bieżące i majątkowe oraz rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji, –dług publiczny, przychody i rozchody budżetu, 4) gospodarkę mieniem komunalnym i Skarbu Państwa, 5) rozliczenia jednostki samorządu terytorialnego z jednostkami organizacyjnymi. W 2023 r. regionalne izby obrachunkowe przeprowadziły łącznie 929 kontroli, w tym 710 kontroli kompleksowych, których obowiązek przeprowadzania w każdej jst, co najmniej raz na cztery lata, wynika z przepisu art. 7 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. W ramach tych kontroli dokonywane było również sprawdzenie sposobu wykonania wniosków pokontrolnych wydanych po przeprowadzonych poprzednio kontrolach. Kontrola wybranych zagadnień gospodarki finansowej oraz zamówień publicznych, przeprowadzona w formie kontroli problemowych, była realizowana 121 razy. Kontroli doraźnych, których celem jest m.in. weryfikacja zasadności wniesionych do izb informacji o potencjalnych naruszeniach prawa, w 2023 r. zrealizowano 94. Sprawdzanie wykonania wniosków pokontrolnych realizowano także w formie odrębnych kontroli sprawdzających, w 2023 r. wykonano cztery takie kontrole. Bardzo ważnym powodem zrealizowania w 2023 r. mniejszej liczby dodatkowych kontroli było odejście z pracy 79 doświadczonych inspektorów kontroli w wydziałach kontroli gospodarki finansowej. Na koniec 2023 r. w wydziałach kontroli zatrudnione były 454 osoby (wraz z naczelnikami). Ponadto przyjęto 64 inspektorów, ale przygotowanie ich do samodzielnej pracy trwa około dwóch lat. Regionalne izby obrachunkowe w 2023 r. zweryfikowały zasadność łącznie 513 (w 2022 r. – 596) doniesień oraz informacji o występowaniu nieprawidłowości w jednostkach (w tym m.in. pisma otrzymane z Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, Ministerstwa Rozwoju i Technologii policji, prokuratury, CBA, UZP, KAS, PIP, Krajowego Biura Wyborczego, Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, 1 Uchwała Nr 2/2011 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie ramowego zakresu kontroli kompleksowej gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. 70 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. wojewodów, posłów, rzeczników dyscypliny finansów publicznych, wójtów/burmistrzów, starostów, radnych, komornika sądowego a także od innych instytucji, osób prawnych i fizycznych oraz pisma anonimowe). W 2023 r., zgodnie z uchwałą Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych Nr 10/22 z dnia 28 września 2022 r., regionalne izby obrachunkowe przeprowadziły kontrolę koordynowaną pn. „Wynagrodzenia w jednostkach samorządu terytorialnego” (koordynator – Regionalna Izba Obrachunkowa w Lublinie). Skrócona informacji o wynikach kontroli koordynowanej znajduje się w rozdziale IV.2. Pełna informacja dotyczące tej kontroli przedstawiona została w odrębnym opracowaniu. Wzorem lat ubiegłych, największy udział w strukturze kontroli wg ich rodzaju stanowiły kontrole kompleksowe – 76,4%. Udział kontroli problemowych wynosił 13,1% i związany był m.in. z kontrolami koordynowanymi. Kontroli doraźnych, m.in. związanych z koniecznością weryfikacji bieżąco uzyskiwanych informacji na temat jst, ich jednostek organizacyjnych oraz innych podmiotów podlegających kontroli przeprowadzono 10,1%. Liczba weryfikacji wykonania wniosków pokontrolnych przeprowadzonych jako kontrole stanowiła 0,4% ogółu kontroli, jednakże – jak wspomniano już wcześniej – w wielu przypadkach normą przy realizacji kontroli kompleksowych jest sprawdzanie stopnia realizacji wniosków po poprzednich kontrolach. Liczbę i rodzaje przeprowadzonych kontroli oraz objęte nimi podmioty przedstawia poniższe zestawienie. Kontrole przeprowadzone w 2023 r. według ich rodzajów oraz podmiotów objętych kontrolą Podmioty kontroli Ogółem z tego kontrole: kompleksoweproblemowedoraźnesprawdzające liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) Ogółem, z tego:929100,0710100,0121100,094100,04100,0 Województwa samorządowe20,210,110,8-x-x Powiaty ziemskie384,1354,9-x33,2-x Miasta na prawach powiatu222,4192,721,711,1-x Gminy ogółem, z tego:69875,164891,32016,52627,74100,0 – miejskie808,67710,810,822,1-x – miejsko-wiejskie20221,718325,8108,399,6-x – wiejskie41644,838854,697,41516,04100,0 Związki jst101,171,032,5-x-x Stowarzyszenia jst-x-x-x-x-x Jednostki organizacyjne jst i inne15917,1-x9578,56468,1-x Struktura kontroli przeprowadzonych w 2023 r. Kompleksowe 76,4% Problemowe 13,1% Dora ne 10,1% Sprawdzające 0,4% 71 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. W roku 2023 w jednostkach organizacyjnych jst przeważały kontrole problemowe – 59,7%, natomiast doraźne stanowiły 40,3% wszystkich kontroli. Kontrole jednostek organizacyjnych jst, samorządowych osób prawnych i innych jednostek przeprowadzone w 2023 r. według rodzajów kontroli Podmioty kontroli Ogółem z tego kontrole: kompleksoweproblemowedoraźnesprawdzające liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) Ogółem, z tego:159100,0-x95100,064100,0-x Jednostki budżetowe12981,1-x7781,15281,3-x Zakłady budżetowe116,9-x55,369,4-x Instytucje kultury 1) 159,4-x1010,557,8-x SP ZOZ 1) 42,5-x33,211,6-x 1) Samorządowe osoby prawne. Z analizy liczby nieprawidłowości ujawnionych w trakcie kontroli w poszczególnych kategoriach jednostek w 2023 r. oraz ich ogólnej liczby wynika, iż jednostkami, w których przeciętnie występowało najwięcej popełnianych i wykrywanych w czasie jednej kontroli naruszeń prawa, były gminy wiejskie, gminy miejsko-wiejskie, gminy miejskie a następnie powiaty. Zestawienie liczby nieprawidłowości, przypadających na jedną kontrolę, wg typu jednostki kontrolowanej oraz rodzaju kontroli w 2023 r. Typ jednostki Rodzaj kontroli ogółemkompleksowaproblemowadoraźnasprawdzająca Liczba nieprawidłowości ogółem na jedną kontrolę ogółem na jedną kontrolę ogółem na jedną kontrolę ogółem na jedną kontrolę ogółem na jedną kontrolę Ogółem, z tego: 9 84810,69 26313,02692,23133,330,8 Województwa samorządowe 105,088,022,0-x-x Powiaty ziemskie 2707,12697,7-x10,3-x Miasta na prawach powiatu 23910,923912,6-x-x-x Gminy ogółem, z tego: 8 84212,78 73413,5311,6742,830,8 – miejskie 82510,381710,611,073,5-x – miejsko-wiejskie 2 40411,92 37513,0131,3161,8-x – wiejskie 5 61313,55 54214,3171,9513,430,8 Związki jst 242,4131,9113,7-x-x Stowarzyszenia jst -x-x-x-x-x Jednostki organizacyjne jst i inne: 4632,9-x2252,42383,7-x Jednostki budżetowe 3352,6-x1732,21623,1-x Zakłady budżetowe 565,1-x112,2457,5-x Instytucje kultury 1) 583,9-x292,9295,8-x SP ZOZ 1) 143,5-x124,022,0-x 1) Samorządowe osoby prawne. 72 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 1.1. Rodzaje stwierdzonych nieprawidłowości W rezultacie przeprowadzonych czynności kontrolnych w 2023 r. stwierdzono 9 848 przypadków nieprawidłowości 2 , których łączna wartość wyniosła 5 548,0 mln zł. Nieprawidłowości w 2023 r., analogicznie jak w latach poprzednich, zostały połączone w kilka podstawowych grup zagadnień: ustalenia ogólnoorganizacyjne, księgowość i sprawozdawczość, ogólne zagadnienia dotyczące planowania i wykonania budżetu, dochody budżetowe, wydatki budżetowe, zamówienia publiczne, rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji, dług publiczny, gospodarka mieniem, rozliczenia jst z jednostkami organizacyjnymi. Największy udział w ogólnej liczbie stwierdzonych nieprawidłowości stanowiły nieprawidłowości w zakresie działań związanych z realizacją budżetu – 35,8%, w tym dochodów i przychodów (22,0%) oraz wydatków i rozchodów (10,9%), jak również w zagadnieniach dotyczących księgowości i sprawozdawczości (26,5%), ustaleń ogólnoorganizacyjnych (10,2%), zamówień publicznych (13,5%) oraz gospodarki mieniem (8,1%). Liczba nieprawidłowości stwierdzonych w wyniku kontroli regionalnych izb obrachunkowych w latach 2019–2023 Wyszczególnienie 20192020202120222023 liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) Ogółem, z tego:11 845100,010 677100,010 152100,010 709100,09 848100.0 Ustalenia ogólnoorganizacyjne1 1079,31 09810,31 07210,61 09310,21 11211,3 Księgowość i sprawozdawczość3 40128,72 76025,82 62525,92 84326,52 92229,7 Wykonanie budżetu, w tym:4 52538,24 07738,23 66836,13 83735,83 05931,1 – ogólne zagadnienia dotyczące planowania i wykonania budżetu 4493,83363,13013,03082,93513,6 – dochody i przychody2 55221,52 41422,62 14421,12 36022,01 68417,1 – wydatki i rozchody1 52412,91 32712,41 22312,01 16910,91 02410,4 Zamówienia publiczne1 19210,11 18511,11 29812,81 44513,51 34513,7 Rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji 5875,05014,74154,14514,24264,3 Dług publiczny1701,41421,31241,21251,21171,2 Gospodarka mieniem8046,88467,99078,98688,17988,1 Rozliczenia jst z jednostkami organizacyjnymi 590,5680,6430,4470,4690,7 Mniejsza liczba nieprawidłowości stwierdzonych w trakcie kontroli przeprowadzonych w 2023 r. wynikała m.in. ze zmiany sposobu klasyfikowania i ewidencjonowania nieprawidłowości, ale nie bez znaczenia jest mniejsza liczba zatrudnionych, doświadczonych inspektorów kontroli. 1.2. Szczegółowe ustalenia kontroli Ustalenia ogólnoorganizacyjne Regionalne izby obrachunkowe, kontrolując gospodarkę finansową i zamówienia publiczne, dokonują też oceny zagadnień dotyczących organizacji jednostek, przy czym ograniczają się jedynie do tych, które mają bezpośredni wpływ na gospodarkę finansową. W 2023 r. wystąpiło 1 112 przypadków nieprawidłowości dotyczących zagadnień z zakresu organizacji jednostek, w tym kontroli zarządczej, do których zaliczały się m.in.: –nieprawidłowe opracowanie dokumentacji opisującej przyjętą w jednostce politykę (zasady) rachunkowości – 242, –niepowołanie zastępcy wójta (burmistrza, prezydenta miasta), nieprawidłowości w zakresie zatrudnienia sekretarza jst (np. nieogłoszenie naboru na wolne stanowisko) – 116, –zaniechanie bądź nieprawidłowe prowadzenie audytu w jednostce do tego zobowiązanej – 111, 2 W klasyfikacji nieprawidłowości stwierdzonych w toku kontroli przyjmuje się za jedną nieprawidłowość danego rodzaju, bez względu na fakt, czy w danej kontroli ujawniony został jeden taki przypadek, czy więcej tego rodzaju przypadków nieprawidłowości. 73 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –brak lub nieprawidłowe udokumentowanie systemu kontroli zarządczej w zakresie zasad zarządzania ryzykiem i mechanizmów kontroli operacji finansowych i gospodarczych – 94, –nieprawidłowe zorganizowanie wspólnej obsługi finansowo-księgowej – 71, –nieprzestrzeganie instrukcji kancelaryjnej (np. brak daty wpływu) – 64, –naruszenie ustalonych w jednostce zasad zarządzania ryzykiem i mechanizmów kontroli operacji finansowych i gospodarczych – 60, –naruszenie przepisów w zakresie zatrudniania pracowników (np. pominięcie naboru, zatrudnienie pracowników mimo niespełniania przez nich wymogów kwalifikacyjnych, zawieranie umów cywilnoprawnych o cechach umowy o pracę) – 36, –nieprawidłowe powierzanie pracownikom urzędu jst kompetencji i obowiązków w zakresie gospodarki finansowej (w tym zamówień publicznych) oraz dokonywanie czynności w zakresie gospodarki finansowej bez powierzenia lub z przekroczeniem granic powierzenia – 33, –nieprawidłowości dotyczące tworzenia i rejestrowania instytucji kultury – 17. Od 1 do 15 października 2023 r. w gminie Zawady (woj. podlaskie) nie było osoby wykonującej zadania skarbnika (bezpośrednio lub w zastępstwie). Skarbnik odwołana 20 września wykorzystywała urlop do 15 października, natomiast umowa na zastępstwo została rozwiązania 30 września. Sprawozdania urzędu gminy zostały podpisane w dniu 7 października przez osobę, która była zatrudniona na zastępstwo do 30 września, a zatem nie była już pracownikiem urzędu w czasie ich podpisywania. Okres 1–15 października 2023 r. przypadał w czasie prowadzenia kontroli przez inspektora rio. W tym czasie nie było możliwości uzyskania dokumentacji księgowej (wydruki z ksiąg, dowody księgowe). W gminie Dubicze Cerkiewne (woj. podlaskie) nie zostało obsadzone stanowisko kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i od czasu odejścia poprzedniego kierownika, przez cztery lata nie podejmowano działań w celu obsadzenia tego stanowiska. Ośrodkiem kierował w praktyce Wójt, co jest niezgodne m.in. z przepisami art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W gminie Gręboszów (woj. małopolskie) naruszono przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych, poprzez zatrudnienie w 2021 r. na stanowisku sekretarza gminy (w wymiarze ¾ etatu), bez przeprowadzenia procedury konkursowej, w drodze awansu wewnętrznego, osoby zatrudnionej na podstawie powołania na stanowisku zastępcy wójta (¼ etatu). Wójt Gminy Zduny (woj. łódzkie) nie zapewnił należytej ochrony zbiorów danych księgowych w systemie elektronicznym przed działaniami skutkującymi ich zmianą przez osoby nieuprawnione. W jednostce nie określono zasad nadawania i odbierania pracownikom uprawnień do logowania się na udostępnionych przez pracodawcę komputerach i programach. Pod loginem „administrator” na różnych stacjach dysków logowali się w programie „Księgowość budżetowa” pracownicy urzędu, niemniej jednak zidentyfikowanie, który z pracowników użył ww. loginu było niemożliwe, gdyż – jak wyjaśnił kierownik jednostki - nie prowadzono rejestru nadawanych uprawnień w tym zakresie. Zatem, login „administrator” wraz z hasłem był udostępniony więcej niż jednej osobie, co było sprzeczne z zasadą odpowiedzialności pracownika za wprowadzenie danych do systemu elektronicznego. Ponadto ustalono, że po rozwiązaniu stosunku pracy z danym pracownikiem nie podejmowano działań mających na celu blokadę nadanych uprawnień. W gminie Wola Uhruska (woj. lubelskie) Rada Gminy nie podjęła uchwały określającej rodzaje świadczeń przyznawanych w ramach pomocy zdrowotnej dla nauczycieli. Burmistrz Miasta i Gminy Działoszyce (woj. świętokrzyskie) powierzał pełnienie funkcji kierownika jednostki budżetowej na podstawie umów zlecenie. W umowach określono m.in., że pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem, tj. wszystkie elementy potwierdzające fakt niedopuszczalnego zastąpienia umowy o pracę umową cywilnoprawną. Wypłacone na podstawie ww. umów wynagrodzenie wyniosło 17,3 tys. zł. 74 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Kontrola w gminie Dragacz (woj. kujawsko-pomorskie) wykazała niezapewnienie do października 2022 r. właściwych mechanizmów kontroli zarządczej poprzez nieokreślenie w procedurach wewnętrznych zasad przekazywania dokumentacji poza urząd gminy Dragacz usługodawcy świadczącemu obsługę prawną, w konsekwencji czego Gmina nie odzyskała dokumentacji dotyczącej windykacji prowadzonej wobec dłużników z tytułu nieuregulowanych należności cywilnoprawnych (tj. czynszu najmu lokali), która została przekazana ówczesnemu usługodawcy – otrzymał on oryginały dokumentów prowadzonych postępowań windykacyjnych, a kontrolowana jednostka nie sporządziła dokumentu potwierdzającego przekazanie ww. dokumentacji. W mieście Dynów (woj. podkarpackie) nie prowadzono audytu wewnętrznego w 2021 r., pomimo osiągnięcia w dniu 14 kwietnia 2021 r. poziomu wydatków i rozchodów w kwocie 42,9 tys. zł. W mieście i gminie Dąbie (woj. wielkopolskie) po rozwiązaniu w listopadzie 2019 r. umowy o pracę z sekretarzem, na mocy porozumienia stron, nie podejmowano żadnych działań w celu zatrudnienia sekretarza. Obowiązek zatrudnienia sekretarza wynika z ustawy o pracownikach samorządowych, a wolny i konkurencyjny nabór na wolne stanowisko sekretarza przeprowadza się nie później niż w ciągu trzech miesięcy od zwolnienia stanowiska. W mieście i gminie Międzyzdroje (woj. zachodniopomorskie) uchwałą z dnia 27 lutego 2020 r. Rada Miejska postanowiła o organizacji prowadzonej przez Urząd Miejski wspólnej obsługi samorządowych jednostek budżetowych, tj. trzech szkół podstawowych, przedszkola i żłobka oraz ośrodka pomocy społecznej. Pomimo ww. postanowienia, do dnia 30 kwietnia 2023 r. wspólną obsługą finansową, kadrową i organizacyjną nie został objęty ośrodek pomocy społecznej. Urząd Miejski w Błoniu (woj. mazowieckie) prowadził obsługę jednostek budżetowych będących jednostkami organizacyjnymi, pomimo że Rada Miejska w Błoniu nie podjęła uchwały w sprawie zapewnienia wspólnej obsługi. Gmina Szczaniec (woj. lubuskie) w zakresie kontroli zarządczej wykazała, że Zastępca Wójta był zatrudniony do dnia 1 marca 2021 r. Następnie zarządzeniami w okresie od 2 sierpnia 2021 r. do 1 czerwca 2022 r. Wójt powoływał trzykrotnie kierownika referatu w Urzędzie Gminy, na stanowisko zastępcy wójta na czas około jednego miesiąca. Do czasu zakończenia kontroli, tj. do dnia 19 kwietnia 2023 r. stanowisko zastępcy wójta nie zostało obsadzone. W zakresie podziału obowiązków między pracownikami stwierdzono, że Wójt zarządzeniem z dnia 2 czerwca 2015 r. w sprawie upoważnienia do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej oraz wydania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach, udzielił sekretarzowi gminy pełnomocnictwa do samodzielnego składania oświadczeń woli w imieniu gminy, w zakresie zarządu mieniem, zawierania umów, zaciągania zobowiązań i rozporządzania prawami majątkowymi gminy Szczaniec, a także dysponowania środkami pieniężnymi na rachunku gminy pomimo, że ww. oświadczenie woli, sekretarz mógł składać wyłącznie wraz z zastępcą wójta. Księgowość i sprawozdawczość W wyniku kontroli dotyczących m.in. prawidłowości ewidencjonowania operacji gospodarczych w księgach rachunkowych, sporządzania sprawozdań, gromadzenia i przechowywania dokumentacji stwierdzono 2 922 przypadki działań stanowiących naruszenie powszechnie obowiązujących przepisów oraz przepisów wewnętrznych na kwotę – 4 404,3 mln zł. W szczególności nieprawidłowości obejmowały: –nieprawidłową ewidencję operacji gospodarczych i finansowych (np. z naruszeniem zasad systematyki, niezgodnie z treścią operacji, na kontach nieprzewidzianych w planie kont) – 338, –nieprawidłowe prowadzenie ksiąg rachunkowych (np. prowadzenie wspólnych urządzeń księgowych dla organu i jednostki; prowadzenie wspólnych ksiąg dla urzędu JST i jednostek obsługiwanych – 230, –nieprawidłowe stosowanie klasyfikacji budżetowej dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów – 221, –nieprawidłowości w zakresie inwentaryzacji – 213, –wykazanie w sprawozdaniach budżetowych danych niezgodnych z ewidencją księgową – 197, –sporządzenie nierzetelnych sprawozdań finansowych – 177, –nierzetelne wykazanie w księgach rachunkowych wartości aktywów i pasywów – 171, –wykazanie w sprawozdaniach budżetowych nieprawidłowych kwot skutków finansowych udzielonych ulg, zwolnień i obniżek stawek podatkowych – 169, –dokonywanie zapisów księgowych z naruszeniem ustawy o rachunkowości – 154, 75 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –wykazanie w sprawozdaniach z operacji finansowych danych niezgodnych z ewidencją lub dokumentami – 152, –niebieżące prowadzenie ksiąg rachunkowych (np. niesporządzenie w wymaganych terminach zestawień obrotów i sald kont księgi głównej) – 145, –nieprawidłową wycenę aktywów lub pasywów (np. nieuprawniona aktualizacja, nieprawidłowe umorzenia) – 88, –nieprowadzenie wszystkich wymaganych ksiąg rachunkowych – 77, –zaniechanie lub nieprawidłowe rozliczenie inwentaryzacji – 66, –brak zgodności sald kont analitycznych z syntetycznymi – 60, –księgowanie dowodów źródłowych niespełniających wymogów ustawy o rachunkowości (np. bez czytelnego opisu operacji, bez dekretacji) – 52, –nieprawidłowe prowadzenie gospodarki kasowej – 35, –niesprawdzalne prowadzenie ksiąg rachunkowych – 30, –niesporządzenie, nieprzekazanie sprawozdań budżetowych oraz finansowych – 29, –niezgodność między sprawozdaniami zbiorczymi/łącznymi a jednostkowymi – 25, –niezamknięcie ksiąg rachunkowych – 24, –nieterminowe przekazanie sprawozdań budżetowych oraz sprawozdań z operacji finansowych – 21, –poprawianie błędów w dowodach lub zapisów w księgach rachunkowych niezgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości – 13, –nieterminowe sporządzenie sprawozdań finansowych – 12, –nieprawidłowe lub niekompletne oznaczenie ksiąg rachunkowych – 10. W Urzędzie Miejskim w Ciechanowcu (woj. podlaskie) m.in. od 2021 r. nie przeksięgowywano wyniku budżetu z konta 961 na konto 960, co skutkowało nierealnością sald kont 960 i 961. Na przykład na koniec 2022 r. konto 960 wykazywało saldo Wn oznaczające skumulowany deficyt w kwocie 5 329 tys. zł, podczas gdy prawidłowo powinno wykazywać saldo Ma 10 406,2 tys. zł oznaczające skumulowaną nadwyżkę budżetu. Ponadto na koniec 2022 r. nierealne salda wykazywało konto 224 „Rozrachunki budżetu”, gdzie m.in. po stronie Wn ujęto, zaliczając do dochodów, kwotę 157,5 tys. zł oznaczającą środki na wyodrębnionym rachunku dochodów szkoły, zawyżając wynik budżetu. Nierealne salda wystąpiły też w ramach konta 221, na którym m.in. przypisy należności na dany rok dokonywane były w wysokości równej zaległościom na koniec poprzedniego roku, istotnie je zawyżając. W Urzędzie Miejskim w Zabłudowie (woj. podlaskie) wystąpiły liczne nieprawidłowości w zakresie ewidencji inwestycji rozpoczętych na koncie 080 „Środki trwałe w budowie (inwestycje)”. W związku z uwagami kontrolujących na konto 011 „Środki trwałe” zostały przeniesione nakłady inwestycje o łącznej wartości 8 529 tys. zł poniesione w latach 2020–2022, które pomimo zakończenia inwestycji i oddania ich do użytku nadal były ujęte na koncie 080. W Urzędzie Miasta i Gminy Nowy Staw (woj. pomorskie) ujmowano w księgach rachunkowych jednostki dowody księgowe niezawierające wskazania miesiąca oraz sposobu ujęcia dowodu księgowego w księgach rachunkowych (dekretacja) i podpisu osoby odpowiedzialnej za te wskazania (we wszystkich przypadkach, tj. 60 dowodów księgowych objętych kontrolą). W mieście Chojnów (woj. dolnośląskie) na koniec 2021 r. i 2022 r. wystąpiła niezgodność pomiędzy saldami kont ksiąg pomocniczych prowadzonych w ewidencji podatkowej w systemie SIGID dla należności z tytułu dochodów budżetowych, a saldami kont analitycznych prowadzonych do konta księgi głównej 221 „Należności z tytułu dochodów budżetowych”. Różnica po stronie należności i zobowiązań wynosiła odpowiednio 105,8 tys. zł w 2021 r. i 111,8 tys. zł w 2022 r. W Urzędzie Gminy Łapsze Niżne (woj. małopolskie) w ewidencji analitycznej do konta 011 „Środki trwałe” wykazano pod jedną pozycją działki o łącznej wartości 3 280,7 tys. zł (stan na dzień 31 grudnia 2021 r.), bez wyszczególnienia obiektów inwentarzowych (działek) z określeniem ich jednostkowych wartości. Ponadto wg stanu na dzień 31 grudnia 2021 r. nie ujęto w ewidencji księgowej 797 obiektów inwentarzowych (działek) o łącznej powierzchni 126,33 ha, które znajdują się (bez określenia wartości) w zasobie nieruchomości gminy. W gminie Łowicz (woj. łódzkie) nie zachowano wymaganego przepisami prawa terminu zamknięcia ksiąg rachunkowych prowadzonych dla: budżetu gminy oraz urzędu gminy za 2018 r., 2019 r., 2020 r., 2021 r. i 2022 r., wynikiem czego była możliwość wprowadzania dodatkowych zapisów do ksiąg rachunkowych po sporządzeniu 76 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. sprawozdań finansowych za wskazane okresy sprawozdawcze. Zamknięcia ksiąg rachunkowych za ww. lata dokonano w trakcie prowadzonej przez inspektorów rio kontroli. W księgach rachunkowych Urzędu Miasta Lubartów (woj. lubelskie) nie ujęto należności w wysokości 250 tys. zł z tytułu kar nałożonych na nabywców nieruchomości gminnych, którzy nie wywiązali się z postanowień zawartych umów dotyczących zagospodarowania tych nieruchomości. W Urzędzie Gminy w Obrazowie (woj. świętokrzyskie) na dzień 31 grudnia 2022 r. nie ujęto w księgach rachunkowych oraz sprawozdaniu finansowym rezerwy na zobowiązania w związku z toczącym się od 2022 r. przeciwko gminie Obrazów postępowaniem sądowym o podwyższenie o kwotę 584,6 tys. zł wynagrodzenia z tytułu umowy zawartej z wykonawcą inwestycji. W gminie Stolno (woj. kujawsko-pomorskie) stwierdzono wprowadzenie w 2021 r. do ewidencji środków trwałych 45 szt. instalacji fotowoltaicznych o łącznej wartości 1 304 tys. zł, jako jednego obiektu inwentarzowego, zamiast jako samodzielnych obiektów inwentarzowych, stanowiących zgodnie z klasyfikacją rodzajową, odrębne środki trwałe. Burmistrz Miasta Chełmży (woj. kujawsko-pomorskie) powierzył prowadzenie ksiąg rachunkowych Urzędu Miasta w Chełmży w części należności, zobowiązań, przychodów i wpływów z tytułu gospodarowania zasobem komunalnym, podmiotowi zewnętrznemu, tj. Zakładowi Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. w Chełmży. W latach 2020–2023 (do dnia kontroli) w ramach ksiąg rachunkowych Urzędu Miasta Chełmża nie prowadzono ewidencji pomocniczej do konta 221 „Należności z tytułu dochodów budżetowych” według dłużników w zakresie należności z tytułu dochodów miasta z najmu i dzierżawy nieruchomości, realizowanych przez Zakład Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. w Chełmży. W czasie kontroli doraźnej miasta i gminy Otmuchów (woj. opolskie) stwierdzono niezachowanie wymogu rzetelnego, bezbłędnego i sprawdzalnego prowadzenia ksiąg rachunkowych poprzez wykazanie w księgach budżetu gminy nieprawidłowego salda Ma konta 133 „Rachunek budżetu” wg stanu na dzień 30 czerwca 2022 r. oraz 30 czerwca 2023 r., tj. niezgodnego z saldami wynikającymi z wyciągów bankowych oraz księgowanie w latach 2022–2023 na koncie 134 „Kredyty bankowe” kwot wykorzystanego kredytu bankowego udzielonego przez bank w rachunku budżetu i spłaty zadłużenia z tego tytułu, tj. operacji, które nie podlegały ewidencji na tym koncie. W księgach rachunkowych miasta Racibórz (woj. śląskie) roku 2023 (do 10 listopada) nie ujęto zobowiązań na łączną kwotę 5 180 tys. zł wobec dwóch wykonawców zadania pn. „Raciborskie Centrum Aktywnej Integracji Społecznej – Budowa obiektu z wyposażeniem” – lodowisko zadaszone ul. Zamkowa 4 w Raciborzu. Ww. zobowiązania nie zostały uregulowane do dnia kontroli, wobec tego: –trzy faktury z czerwca 2023 r. na łączną kwotę 1 0543,3 tys. zł stały się wymagalne w lipcu 2023 r.; –pięć faktur z okresu lipiec – wrzesień 2023 r. na łączną kwotę 3 652,5 tys. zł stały się wymagalne w sierpniu, wrześniu oraz październiku 2023 r.; –dwie faktury z października 2023 r. na łączną kwotę 473,2 tys. zł stały się wymagalne w listopadzie 2023 r. W gminie Kiszkowo (woj. wielkopolskie) księgi rachunkowe jednostek obsługiwanych – wszystkich szkół i ośrodka pomocy społecznej – prowadzone były w okresie kontrolowanym w Urzędzie Gminy w Kiszkowie w ramach jednego dziennika prowadzonego wspólnie dla ksiąg urzędu gminy i jednostek obsługiwanych. W mieście i gminie Miasteczko Krajeńskie (woj. wielkopolskie) pracownicy urzędu przeprowadzili inwentaryzację, w drodze spisu z natury, składników majątku stanowiących własność gminy, a będących w użytkowaniu ochotniczych straży pożarnych i Gminnego Domu Kultury. W gminie Drawno (woj. zachodniopomorskie) w księgach rachunkowych 2021 r. nie zapewniono automatycznej kontroli ciągłości zapisów oraz przenoszenia obrotów i sald kont księgowych, wskutek czego różnice w bilansie otwarcia tych urządzeń na rok 2022 w stosunku do bilansów ich zamknięcia na koniec 2021 r. wynosiły od 0,2 tys. zł do 555,5 tys. zł. 77 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. Zmiana w wartości początkowej środka trwałego – zaistniała w wyniku zrealizowania w 2021 r. przez miasto Pruszków (woj. mazowieckie) zadania inwestycyjnego o wartości 345,4 tys. zł – nie została wprowadzona do ksiąg rachunkowych. Kontrola w powiecie sulęcińskim (woj. lubuskie) wykazała, że ujęte operacje gospodarcze dotyczące salda konta 903 „Niewykonane wydatki” w kwocie 468,7 tys. zł nie zostały przeniesione w dniu 31 grudnia 2022 r. na konto 961 „Wynik wykonania budżetu”. W Urzędzie Gminy Jasionówka (woj. podlaskie) inwentaryzację majątku trwałego przeprowadzono według stanu na 31 grudnia 2022 r. Poprzednia inwentaryzacja środków trwałych miała miejsce w 2017 r. i została przeprowadzona na 31 grudnia 2017 r. Nie zachowano zatem terminu i częstotliwości przeprowadzenia inwentaryzacji środków trwałych, która powinna zostać przeprowadzona raz w ciągu czterech lat. Ponadto arkusze spisu z natury ujmowały składniki, które nie podlegają spisowi z natury (m.in. grunty oraz wartości niematerialne i prawne), na arkuszach spisowych ujęto też wartość laptopów wynoszącą 24,5 tys. zł, mimo że zostały przekazane mieszkańcom gminy na podstawie umów darowizny. Nie okazano dokumentów poświadczających rozliczenie inwentaryzacji środków trwałych. Nie przeprowadzono też inwentaryzacji rozrachunków drogą weryfikacji. W Urzędzie Miasta Kwidzyn (woj. pomorskie) zaniechano rozliczenia różnic inwentaryzacyjnych ujawnionych w trakcie inwentaryzacji przeprowadzonej drogą porównania danych ksiąg rachunkowych z odpowiednimi dokumentami i weryfikacji wartości tych składników wg stanu na dzień 31 grudnia 2022 r. Różnice wystąpiły w stanach konta 221 „Należności z tytułów dochodów budżetowych” (saldo Wn oraz saldo Ma wykazały rozbieżności wynoszące 69,6 tys. zł każde). W mieście i gminie Krobia (woj. wielkopolskie) nie inwentaryzowano drogą spisu z natury wszystkich składników aktywów, będących własnością innych jednostek, powierzonych do używania, a w konsekwencji tego zaniechania – nie informowano jednostek o wynikach spisu. W sprawozdaniu Rb-ST sporządzonym na koniec 2021 r. przez gminę Bolesławiec (woj. łódzkie), w pozycji stan środków na rachunku budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykazano kwotę 4 455,9 tys. zł. Zgodnie z ewidencją księgową na dzień 31 grudnia 2021 r. stan konta 133 „Rachunek budżetu”, wynosił 3 787 tys. zł. Różnica w kwocie 668,9 tys. zł wynikała z ujęcia w sprawozdaniu środków pozostających na rachunku Urzędu Gminy (w szczególności środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, Rządowy Fundusz Inwestycji Lokalnych). W sprawozdaniu Rb-Z o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych oraz poręczeń i gwarancji według stanu na koniec III kwartału 2022 r. Urzędu Miejskiego w Sandomierzu (woj. świętokrzyskie) nie wykazano zobowiązań z tytułu tzw. leasingu finansowego w kwocie 347,5 tys. zł wynikających z umowy na realizację zadania „Dostawa, montaż oraz serwis urządzeń do poboru opłat parkingowych w formie 24-miesięcznej dzierżawy dla Gminy Sandomierz”. W trakcie kontroli w gminie Dragacz (woj. kujawsko-pomorskie) stwierdzono sporządzenie jednostkowego sprawozdania Rb-28S z wykonania planu wydatków budżetowych Urzędu Gminy za okres od początku roku do 31 grudnia 2021 r. niezgodnie z ewidencją księgową. Na podstawie ewidencji analitycznej konta 201 „Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami” stwierdzono, że na koniec 2021 r. w sprawozdaniu Urzędu Gminy Dragacz wykazano zaniżoną wartość zobowiązań o kwotę 702 tys. zł. W mieście Bieruń (woj. śląskie) w latach 2019–2023 (do dnia kontroli), wadia, zabezpieczenia należytego wykonania umów oraz kaucje wnoszone w formie pieniężnej przez oferentów na zakup nieruchomości oraz za udział w postępowaniach o zamówienie publiczne, były ujmowane w ewidencji księgowej budżetu miasta Bieruń zamiast w ewidencji księgowej urzędu. Skutkiem powyższego zawyżono o 3 002,5 tys. zł stan środków na rachunkach bankowych jednostki samorządu terytorialnego w sprawozdaniach Rb-ST za lata 2019–2022 oraz stan środków pieniężnych budżetu oraz pozostałych zobowiązań w bilansach z wykonania budżetu Gminy Bieruń za lata 2019–2022. W czasie kontroli doraźnej miasta i gminy Otmuchów (woj. opolskie) stwierdzono wykazanie w sprawozdaniu Rb-NDS o nadwyżce/deficycie jednostki samorządu terytorialnego za okres od początku roku do dnia 30 czerwca 78 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 2023 r. nieprawidłowych danych dotyczących stanu niespłaconych na koniec okresu sprawozdawczego zobowiązań przeznaczonych na pokrycie występującego w ciągu roku przejściowego deficytu budżetu miasta i gminy Otmuchów, tj. zawyżonych o kwotę 188,6 tys. zł. Powyższe wynikało z faktu wykorzystania przez gminę na dzień 30 czerwca 2023 r. środków ZFŚS jednostek dla utrzymania płynności finansowej, tj. terminowej zapłaty zobowiązań finansowych na sfinansowanie bieżących wydatków budżetu związanych z wynagrodzeniami oraz składkami na ubezpieczenia społeczne. W gminie Malanów (woj. wielkopolskie) w bilansie z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego sporządzonym na dzień 31 grudnia 2022 r. zobowiązania finansowe w kwocie 6 951,6 tys. zł zostały wykazane w pozycji „Zobowiązania finansowe długoterminowe” pomimo, że z harmonogramów spłat kredytów i pożyczek wynika, że zobowiązania finansowe w kwocie 1 162,8 tys. zł stawały się wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego w związku z czym winny być ujęte w pozycji „Zobowiązania finansowe krótkoterminowe”. W 2023 r. najwyższe kwoty nieprawidłowo wykazanych w sprawozdaniu Rb-PDP skutków obniżenia górnych stawek podatków stwierdzono w gminie Czarny Bór (woj. dolnośląskie) i mieście Nowa Ruda (woj. dolnośląskie). W gminie Czarny Bór kwota skutków obniżenia górnych stawek podatków wynosiła 228,7 tys. zł poprzez ich zaniżenie (łącznie za 2020 r. i 2021 r.) a w mieście Nawa Ruda – 220 tys. zł (za lata 2020–2022). Korekty wysokości subwencji na podstawie decyzji Ministra Finansów w 2023 r. dokonano w gminie Czarny Bór i mieście Nowa Ruda następującymi decyzjami: –decyzja Nr ST3.4755.1.20.2023 z dnia 4 lipca 2023 r. zmniejszająca część wyrównawczą subwencji ogólnej na 2023 r. dla gminy Czarny Bór o kwotę 97,7 tys. zł oraz potrącająca nienależnie otrzymaną w okresie od stycznia do czerwca 2023 r. kwotę 48.864,00 zł ze skorygowanej raty części wyrównawczej subwencji ogólnej za miesiąc lipiec 2023 r. i zobowiązująca gminę Czarny Bór do zapłaty odsetek, ustalonych jak dla zaległości podatkowych, od nienależnej kwoty części wyrównawczej subwencji ogólnej otrzymanej w miesiącach styczeń – czerwiec 2023 r. –decyzja Nr ST3.4755.1.23.2023 z dnia 1 sierpnia 2023 r. zmniejszająca część wyrównawczą subwencji ogólnej na 2023 r. dla miasta Nowa Ruda o kwotę 166,5 tys. zł oraz potrącająca nienależnie otrzymaną w okresie od stycznia do lipca 2023 r. kwotę 97 tys. zł ze skorygowanej raty części wyrównawczej subwencji ogólnej za miesiąc sierpień 2023 r. i zobowiązująca miasto Nowa Ruda do zapłaty odsetek, ustalonych jak dla zaległości podatkowych, od nienależnej kwoty części wyrównawczej subwencji ogólnej otrzymanej w miesiącach styczeń – lipiec 2023 rok. Wykonanie budżetu – ogólne zagadnienia dotyczące planowania i wykonania budżetu W tej kategorii dotyczącej ogólnych zasad planowania i wykonywania budżetu kontrole regionalnych izb obrachunkowych wykazały 351 przypadków nieprawidłowości na łączną kwotę 217,3 mln zł. Do najczęściej występujących naruszeń prawa należy zaliczyć: –dokonanie wydatków z przekroczeniem granic planowanych wydatków w uchwale budżetowej, planie finansowym jednostki – 67, –niesporządzanie lub nieprawidłowe sporządzenie planów finansowych, nieaktualizowanie tych planów – 61, –brak kontrasygnaty skarbnika lub osoby przez niego upoważnionej w zakresie czynności mogących skutkować powstaniem zobowiązań pieniężnych (majątkowych) – 47, –nierealistyczne prognozowanie w wpf kwot dochodów, wydatków, przychodów lub rozchodów – 24, –nieprawidłowe klasyfikowanie w budżecie wydatków bieżących lub majątkowych – 11, –niedozwolone finansowanie budżetu danego roku (np. ratą części oświatowej subwencji na rok następny, środkami z dotacji podlegających zwrotowi, środkami ZFŚS, depozytowymi, środkami z Funduszu COVID 19) – 10. Wynik budżetu miasta Siemiatycze (woj. podlaskie) za 2022 r. był niższy od planu o 1 951,6 tys. zł. W związku z wyczerpaniem legalnych źródeł przychodów mogących sfinansować tę różnicę ustalono podczas kontroli, że nielegalnie sfinansowano go niespłaconym kredytem na sfinansowanie przejściowego deficytu (151 tys. zł), ratą części oświatowej subwencji stanowiącej dochód 2023 r. (1 067,5 tys. zł), posiadanymi środkami depozytowymi (321 tys. zł), środkami programu Erazmus+ błędnie niezaliczonymi do dochodów budżetu (76,4 tys. zł), środkami projektu Asystent Osoby Niepełnosprawnej realizowanego z Fundusz Solidarnościowego (45,8 tys. zł), środkami niewykorzystanych dotacji celowych z budżetu państwa (313,6 tys. zł), środkami Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 wyłączonymi 79 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. błędnie ze środków budżetu na koniec roku zapisem Wn 901 – Ma 224 (127,9 tys. zł). Ponadto w pierwotnym budżecie miasta Siemiatycze na 2023 r. nie zabezpieczono środków w planie wydatków na realizację zawartej w dniu 29 grudnia 2022 r. umowy na odbieranie i zagospodarowanie odpadów komunalnych. Umowa opiewała na kwotę 4 908,9 tys. zł, która przekraczała o 1 896,4 tys. zł kwotę przewidzianą jako limit wydatków w rozdz. 90002 „Gospodarowanie odpadami komunalnymi” § 4300 „Zakup usług pozostałych” w uchwale budżetowej – planowano w tej podziałce wydatki w wysokości 3 012,5 tys. zł. Jednocześnie na koniec 2022 r. w rozdz. 90002 § 4300 widniały nieopłacone zobowiązania (obciążające plan wydatków 2023 r.) w kwocie 615,7 tys. zł. Kwota objęta planem wydatków na 2023 r. była niższa nawet od wydatków wykonanych za 2022 r. na zakup tych usług, które wyniosły 3 293,9 tys. zł. Miasto Nowy Targ (woj. małopolskie) udzieliło bez umocowania w uchwale Rady Miasta Nowy Targ, pożyczki na kwotę 100 tys. zł na rzecz stowarzyszenia, na podstawie umowy z dnia 12 marca 2020 r. z przeznaczeniem na realizację projektu ze środków Programu Współpracy Transgranicznej Interreg V-A Polska - Słowacja 2014 - 2020 pn. „Kombinat „Podhale” w procesie przemian gospodarczych i społeczno-kulturowych na pograniczu polsko-słowackim w 1955-1992”. Aneksem Nr 2 zawartym 27 grudnia 2021 r. podwyższono kwotę pożyczki do 140 tys. zł, udzielając tym samym dodatkowej pożyczki w kwocie 40 tys. zł. Na dzień zawarcia ww. umowy oraz aneksu Rada Miasta Nowy Targ nie ustaliła limitu pożyczek. Gmina Skomlin (woj. łódzkie) rozpoczęła w 2021 r. realizację przedsięwzięcia wieloletniego dotyczącego zadania pn. „Remont (odnowa) drogi powiatowej Nr 4511E Skomlin – Wróblew – II postępowanie”. Inwestycja miała być realizowana na przestrzeni lat 2021–2022, nie została jednak uwzględniona w wykazie przedsięwzięć, stanowiących załącznik do uchwały w sprawie wieloletniej prognozie finansowej. W związku z realizacją przedsięwzięcia Wójt Gminy podpisał w 2021 r. trzy umowy, zaciągając zobowiązanie bez upoważnienia na łączną kwotę 1 271,9 tys. zł. Gmina Mokrsko (woj. łódzkie) utworzyła odrębny rachunek przypisany do ewidencji urzędu dla operacji związanych z zakupem i sprzedażą węgla. Z budżetu gminy nie przekazywano środków na wydatki na wyodrębniony rachunek dotyczący preferencyjnej sprzedaży węgla. Z ww. rachunku bezpośrednio z zebranych dochodów pokrywano wydatki ponoszone na preferencyjny zakup węgla i inne wydatki z nim związane (szkolenia czy wynagrodzenia dla pracowników zajmujących się obsługą programu). Do dnia 31 grudnia 2022 r. zrealizowano dochody z tytułu preferencyjnej sprzedaż węgla w kwocie brutto 624 tys. zł (507,3 tys. zł netto) oraz wydatki w łącznej kwocie 391,8 tys. zł. Dochody w podanej wyżej kwocie nie zostały odprowadzone na rachunek budżetu gminy Mokrsko do końca 2022 r. w związku z faktem, że nie dokonywano zasileń ww. rachunku bankowego w środki, które mogłyby być przeznaczone na wydatki. Wydatki były pokrywane ze zgromadzonych na tym rachunku dochodów. W gminie Obrazów (woj. świętokrzyskie) zwrotu na rachunek bankowy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego dofinansowania w kwocie 428,9 tys. zł wraz z należnymi odsetkami dokonano z opóźnieniem, co skutkowało naliczeniem i zapłatą odsetek w kwocie wyższej o 34,6 tys. zł od kwoty odsetek wyliczonych w przypadku terminowego zwrotu dofinansowania. W gminie Markuszów (woj. lubelskie) umowę na rozbudowę sieci wodociągowej kontrasygnowała osoba nieupoważniona. Kierownik Centrum Usług Wspólnych Gminy Włocławek (woj. kujawsko-pomorskie) naruszył w latach 2021–2022 kompetencje dyrektorów obsługiwanych jednostek oświatowych poprzez zatwierdzanie projektów planów finansowych dochodów i wydatków oraz planów finansowych tych jednostek, zamiast przez dyrektorów tych jednostek. Podczas kontroli gminy Komprachcice (woj. opolskie) stwierdzono, że doszło do zaciągnięcia przez Wójta Gminy zobowiązania wieloletniego o wartości szacunkowej 1 000 tys. zł, na okres 46 miesięcy od podpisania umowy z dnia 18 marca 2022 r. bez wymaganego upoważnienia Rady Gminy Komprachcice. W momencie podpisywania przez Wójta Gminy Komprachcice umowy, jednostka posiadała środki finansowe, pozwalające na regulowanie zaciągniętych tą umową zobowiązań w 2022. Środki takie, jak wynika z dokumentów oraz wyjaśnień, nie zostały jednak zabezpieczone na lata następne w wieloletniej prognozie finansowej oraz Rada Gminy Komprachcice nie upoważniła w dokumencie tym wójta gminy do zaciągnięcia takich zobowiązań. Jak wynika z wyjaśnienia złożonego przez Wójta Gminy, nie miał on świadomości, że były skarbnik nie wprowadził powyższego zadania do wieloletniej prognozy finansowej w 2022 r. 80 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. W czasie kontroli doraźnej miasta i gminy Otmuchów (woj. opolskie) stwierdzono przekazanie w latach 2022–2023 środków finansowych w łącznej kwocie 1 608 tys. zł zgromadzonych na rachunkach ZFŚS jednostek organizacyjnych miasta i gminy Otmuchów na rachunki bieżące tych jednostek oraz w części na rachunek bieżący budżetu miasta i gminy Otmuchów i wykorzystanie tych środków na sfinansowanie bieżących wydatków budżetu, tj. na niezgodne z przepisami finansowanie deficytu budżetu gminy, zamiast na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z funduszu. Miasto i gmina Łobez (woj. zachodniopomorskie) w 2020 r. nabyła za cenę 3 501,6 tys. zł nieruchomość gruntową zabudowaną. Umową sprzedaży z 31 lipca 2020 r. strony postanowiły o zapłacie przez nabywcę części ceny zakupu tej nieruchomości w 9-ciu ratach rocznych po 350,2 tys. zł każda, płatnych w latach 2020–2029 (łącznie 3 151,4 tys. zł). Przed zawarciem umowy Burmistrz nie wystąpił do rio z wnioskiem o wydanie opinii o możliwości spłaty ww. zobowiązania dłużnego. Zobowiązania dłużnego nie zaprezentowano w wpf. Miasto Siedlce (woj. mazowieckie) sfinansowało deficyt budżetu 2022 r. środkami pochodzącymi z części oświatowej subwencji ogólnej otrzymanej w grudniu 2022 r. na styczeń 2023 r., w części stanowiącej kwotę 1 118,8 tys. zł. Miasto Kostrzyn nad Odrą (woj. lubuskie) nieterminowo przekazało do Regionalnej Izby Obrachunkowej w I kwartale 2022 r. zarządzenia burmistrza, które stanowiły 71% podjętych i wydanych w tym okresie, objętych ich nadzorem, dotyczących zmian budżetu w zakresie przeniesienia między rozdziałami i paragrafami, uruchomienia rezerwy oraz zmniejszenia bądź zwiększenia dotacji celowej. Burmistrz Łęknicy (woj. lubuskie) nie sporządził planu finansowego jednostki budżetowej Urzędu Miejskiego na 2022 r., oraz planu finansowego zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostce samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami na 2022 r. Wykonanie budżetu – dochody i przychody W grupie zagadnień dotyczących realizacji dochodów i przychodów regionalne izby obrachunkowe wykazały istotną liczbę nieprawidłowości – 1 684 przypadków na łączną kwotę 75,0 mln zł. Do najczęściej popełnianych przez jednostki naruszeń prawa należą: –niedokonanie lub nienależyte dokonanie czynności sprawdzających w odniesieniu do deklaracji podatkowych w zakresie podatków lokalnych (rolny, leśny, od nieruchomości – osoby prawne; od środków transportowych – osoby prawne i osoby fizyczne) – 301, –ustalenie zobowiązań podatkowych dla osób fizycznych w zakresie podatków lokalnych (rolny, leśny, od nieruchomości) niezgodnie z przepisami, w tym prawa lokalnego (stawki) – 172, –zaniechanie prowadzenia lub nieterminowe prowadzenie czynności windykacyjnych w zakresie zobowiązań podatkowych – 153, –nieprawidłowa realizacja dochodów o charakterze cywilnoprawnym – 128, –niezgodne z przepisami udzielanie ulg i zwolnień w zapłacie podatków lokalnych (rolny, leśny, od nieruchomości, od środków transportowych) – 125, –nieprawidłowa realizacja niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym – 118, –nieegzekwowanie (zaniechanie wezwania do złożenia) deklaracji lub informacji podatkowych od podatników podatków lokalnych (rolny, leśny, od nieruchomości, od środków transportowych) – 114, –zaniechanie prowadzenia lub nieterminowe prowadzenie czynności windykacyjnych w zakresie niepodatkowych należności budżetu o charakterze publicznoprawnym – 55, –nieprawidłowe rozliczanie wpłat podatników (np. na zaległości i odsetki, nadpłaty) – 53, –zaniechanie prowadzenia postępowania w celu określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatkach lokalnych (leśny, rolny, od nieruchomości i od środków transportowych) – 49, –zaniechanie podejmowania czynności w celu wyegzekwowania należności o charakterze cywilnoprawnym – 46, –niezgodne z przepisami inkaso podatków lokalnych (rolny, leśny, od nieruchomości), np. nieprawidłowe rozliczenie inkasentów, pobór zaległości – 40, –dopuszczenie do przedawnienia zobowiązań podatkowych – 21, –dopuszczenie do przedawnienia niepodatkowych należności budżetu o charakterze publicznoprawnym – 21, –niezgodne z przepisami udzielanie ulg w zapłacie należności o charakterze cywilnoprawnym – 12, 81 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –niezgodne z przepisami udzielanie ulg w zapłacie niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym – 11. W szkołach prowadzonych przez gminę Juchnowiec Kościelny (woj. podlaskie) część dochodów z opłat za żywienie pobranych od uczniów przeznaczono – niezgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe – na inne cele niż zakup artykułów żywnościowych zużytych do przygotowania posiłków. W odpowiedzi o sposobie wykonania zaleceń pokontrolnych Wójt poinformował, że w wyniku działań podjętych na podstawie ustaleń kontroli uczniom zostały zwrócone opłaty za żywienie w łącznej wysokości 53,9 tys. zł. Miasto Siemiatycze (woj. podlaskie) na koniec 2022 r. wynajmowało pięć lokali użytkowych, zawarte były 43 umowy dzierżawy gruntu pod garażami, obowiązywało 18 umów najmu pawilonów handlowych i wiat oraz 51 umów dzierżawy gruntów. Zaniechanie korzystania z przewidzianej umowami waloryzacji czynszu tylko w przypadku czterech sprawdzonych umów skutkowało zaniżeniem należności za 2022 r. w kwocie 11,9 tys. zł netto, a za 2023 r. w kwocie 37 tys. zł netto. W mieście i gminie Czersk (woj. pomorskie) pobrano w 2022 r. podatek od środków transportowych na podstawie stawek określonych w uchwale Rady Miejskiej w sprawie określenia wysokości stawek podatku od środków transportowych, która nie została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego, co spowodowało zawyżenie pobranego podatku łącznie o 28,8 tys. zł. Ponadto w latach 2020–2022 nie podjęto czynności sprawdzających w stosunku do wspólników spółki cywilnej prowadzącej działalność gospodarczą polegającą na wydobywaniu kruszywa naturalnego, którzy w złożonych informacjach podatkowych nie wykazali powierzchni gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej, czego skutkiem było zaniżenie podatku od nieruchomości w ww. okresie o łączną kwotę 44,7 tys. zł. W mieście Polanica-Zdrój (woj. dolnośląskie) w umowie dzierżawy, roczny czynsz dzierżawny określono w wysokości 0,7 tys. zł, tj. niższej o 37,3 tys. zł, niż kwota rocznego czynszu, podana w wykazie nieruchomości przeznaczonych do oddania w dzierżawę. W gminie Czorsztyn (woj. małopolskie) organ podatkowy nie dołożył należytych starań podczas czynności sprawdzających, wskutek czego w deklaracjach na podatek od nieruchomości Zakładu Gospodarki Komunalnej w Maniowach (jednostka budżetowa gminy) na 2021 r. i 2022 r. wykazano w nieprawidłowy sposób nieruchomości objęte zwolnieniami na podstawie uchwały Rady Gminy, jak również wskazano budowle, grunty i budynki opodatkowane wg stawek podatku od nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zamiast pozostałych. Naliczony podatek wyniósł 30 tys. zł w 2021 r. i 30,3 tys. zł w 2022 r. Po złożeniu przez ZGK w Maniowach korekt deklaracji za ww. lata (w dniu 21 marca 2023 r.) należny podatek wyniósł: 1,7 tys. zł – za 2021 r., 1,7 tys. zł – za 2022 r. Nadpłatę ww. podatnika w kwocie 56,9 tys. zł zwrócono na jego wniosek w dniu 18 kwietnia 2023 r. W gminie Czastary (woj. łódzkie), w zakresie czynności windykacyjnych dotyczących zaległości podatkowych stwierdzono, że w okresie 2021–2022 upomnienia były wystawiane tylko raz, na koniec każdego roku. Pomimo skutecznie doręczonego upomnienia, organ podatkowy nie podejmował dalszych działań windykacyjnych, tj. nie wystawiał tytułów wykonawczych. Ustalono dodatkowo, że w latach 2019–2022 nie wystawiano w gminie w ogóle tytułów wykonawczych. W gminie Rogów (woj. łódzkie) stwierdzono nieprawidłowe opodatkowanie gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wydobycia kopaliny. Zgodnie z koncesją – powierzchnia obszaru górniczego wynosi 60 457 m 2 , a powierzchnia terenu górniczego – 62 725 m 2 . Podatnik był opodatkowany wyłącznie podatkiem rolnym oraz podatkiem leśnym. Na podstawie portalu http://geoportal360.pl stwierdzono, że powierzchnia gruntów zajętych na wydobywanie kopalin obejmowała część działki Nr 249 i wynosiła zgodnie z dokonanym przez kontrolujące pomiarem około 20 000,00 m 2 . W toku kontroli podatnik złożył informacje o nieruchomościach oraz wydane zostały na ich podstawie decyzje w sprawie zmiany wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za okres pięciu lat. Podatnik wpłacił też kwotę 36,9 tys. zł. W mieście Rybnik (woj. śląskie) w latach 2022–2023 nieprawidłowo przeprowadzono czynności mające na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zgodności danych wykazanych przez podatnika 82 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. podatku od nieruchomości o posiadanych nieruchomościach oraz nie wezwano go do złożenia wyjaśnień lub korekt deklaracji na podatek od nieruchomości. Podatnik nie deklarował żadnych budowli, pomimo że prowadził działalność gospodarczą w zakresie administrowania nieruchomościami, działalności hotelarskiej (dwa hotele) oraz prowadził wysypisko odpadów komunalnych, na którym zainstalowana była biogazownia. W wyniku kontroli podatnik złożył korektę deklaracji za lata 2019–2023 r. i wpłacił zaległy podatek w kwocie 981,3 tys. zł. W deklaracji na podatek od nieruchomości gminy Bogoria (woj. świętokrzyskie) nienależnie wykazano do opodatkowania grunty pozostałe o pow. 908 984 m 2 , budynki mieszkalne (pustostany) o pow. użytkowej 282,21 m 2 , budynki pozostałe o pow. użytkowej 4 039,61 m 2 , budowle nie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o wartości 27 292,7 tys. zł. Powyższe nieruchomości stanowią własność Gminy. Na skutek powyższego podatek od nieruchomości za 2022 r. został zawyżony o kwotę 810,6 tys. zł. W deklaracji na podatek od nieruchomości na 2022 r. złożonej przez gminę Pierzchnica (woj. świętokrzyskie) nie wykazano do opodatkowania gruntów oznaczonych w ewidencji geodezyjnej: symbolem „dr” – drogi o pow. 80 3028 ha nie zajęte pod pasy drogowe dróg publicznych w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, symbolem „Bz” – tereny rekreacyjno-wypoczynkowe o pow. 0,03 ha, w stosunku do których gmina Pierzchnica nie posiada prawa własności (władanie samoistne). Wobec powyższego zaniżono wysokość podatku za 2022 r. o kwotę 162,6 tys. zł. W gminie Bejsce i gminie Skalbmierz (woj. świętokrzyskie) nie egzekwowano obowiązku złożenia przez Starostę reprezentującego Skarb Państwa deklaracji na podatek od nieruchomości na 2022 r. oraz lata poprzednie w przypadku nieruchomości Skarbu Państwa położonych na terenie gminy. Z ewidencji gruntów i budynków wynika, że na terenie gminy znajdują się nieruchomości będące własnością Skarbu Państwa, które nie są w posiadaniu innych podmiotów oraz będące we władaniu samoistnym Skarbu Państwa, sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako grunty zabudowane i zurbanizowane oznaczone jako „Ba” – tereny przemysłowe, „Bz” – tereny rekreacyjno-wypoczynkowe, „Bi” – inne tereny zabudowane, „Tr” – tereny różne. W gminie Radoszyce (woj. świętokrzyskie) w przypadku podmiotu, któremu w 1995 r. oddano w użytkowanie wieczyste nieruchomość o powierzchni 4,46 ha, ostatnia aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntów miała miejsce w 1998 r. W gminie Radziejów (woj. kujawsko-pomorskie) ujawniono niepodjęcie działań mających na celu wyegzekwowanie obowiązku złożenia deklaracji na podatek od nieruchomości oraz deklaracji na podatek rolny przez stowarzyszenie. Ustalono, iż w okresie 2019–2023 stowarzyszenie mające swoją siedzibę na terenie gminy Radziejów nie składało deklaracji w zakresie podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego. Ponadto organ podatkowy nie wydał decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Ustalono, że kwota należnego Gminie podatku od nieruchomości i rolnego za ww. okres wyniosła 25,7 tys. zł. W trakcie kontroli przeprowadzonej w gminie Cekcyn (woj. kujawsko-pomorskie) stwierdzono wydanie w 2022 r. czterem podatnikom na czterech poddanych kontroli, którym udzielono ulgi inwestycyjnej na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o podatku rolnym, zaświadczenia o udzieleniu pomocy de minimis na łączną kwotę 56,7 tys. zł, mimo że ulga ta nie stanowiła pomocy de minimis. Kontrola ujawniła niesporządzenie i nieprzekazanie ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa sprawozdań o udzielonej pomocy de minimis w rolnictwie w roku 2022. W gminie Walim (woj. dolnośląskie) w przypadku sześciu podatników (z 18 objętych kontrolą), dopuszczono do przedawnienia należności podatkowych w łącznej wysokości 359,5 tys. zł. W latach 2020–2023 powiat cieszyński (woj. śląskie) dokonał obniżenia czynszu dzierżawnego na rzecz przedsiębiorcy w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 sierpnia 2023 r. łącznie o kwotę 3 715 tys. zł bez zweryfikowania czy powyższy stan wypełnia przesłanki udzielenia pomocy publicznej dla przedsiębiorcy, w myśl art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej 3 , a także z naruszeniem zasad udzielania ulg w spłacie należności cywilnoprawnych określonych w przepisach art. 59 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, które to przepisy nie 3 Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 z późn. zm.). 83 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. przewidują takiej formy ulgi w spłacie ww. należności. Ponadto w 2021 r. umorzono należności w kwocie 600 tys. zł wobec Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w Cieszynie z tytułu udzielonej pożyczki bez zawarcia umowy (ugody) oraz opinii skarbnika powiatu na projekcie umowy (ugody) wymaganych postanowieniami §11 i §12 uchwały Rady Powiatu Cieszyńskiego z dnia 25 października 2010 r. w sprawie określenia szczególnych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w spłacie wierzytelności mających charakter cywilnoprawny, warunkach dopuszczalności pomocy publicznej w przypadkach, w których ulga stanowić będzie pomoc publiczną oraz wskazanie organu lub osób uprawnionych do udzielenia tych ulg. W mieście Żory (woj. śląskie) zaniechano terminowo podejmowania czynności windykacyjnych i egzekucyjnych należności cywilnoprawnych od osób fizycznych i prawnych stanowiących opłatę z tytułu użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa oraz stanowiących opłatę z tytułu przekształcenia użytkowania wieczystego. Powyższe dotyczyło trzech kontrahentów, których zaległości dotyczyły lat 2002–2009 na łączną kwotę 41,9 tys. zł i którym przysługiwało prawo do wniesienia zarzutu przedawnienia od czerwca 2015 r. i kwietnia 2019 r. W gminie Komprachcice (woj. opolskie) stwierdzono niedokonanie przez organ podatkowy ustaleń faktycznych, weryfikujących posiadanie przez oddziały przedsiębiorstw, które w latach 2022–2023 zgłosiły Wójtowi Gminy Komprachcice ich zarejestrowanie na terenie gminy Komprachcice, środków transportowych, co może rzutować zarówno na obowiązek podatkowy, jak i właściwość miejscową organu podatkowego – zasadność pobrania przez gminę Komprachcice z powyższego tytułu podatku od środków transportowych w wysokości 499,2 tys. zł (w 2022 r. i I kwartale 2023 r.) oraz jego dalszego pobierania. Stwierdzono, że związku z niejednoznacznymi informacjami dotyczącymi dat utworzenia oddziałów w Komprachcicach, wycofywania deklaracji i ponownego ich składania w krótkim czasie, oraz obowiązku przestrzegania z urzędu swojej właściwości przez organ podatkowy, powinien on dokonać wnikliwych ustaleń faktycznych weryfikujących faktyczne posiadanie środków transportowych przez zarejestrowane oddziały, co rzutowałoby zarówno na obowiązek podatkowy, jak i właściwość podatkową. W gminie Rudniki (woj. opolskie) stwierdzono ustalenie i określenie zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego w nieprawidłowej wysokości, w tym niezachowanie zasady powszechności opodatkowania w podatku od nieruchomości na skutek niezweryfikowania stanu faktycznego w zakresie posiadanych przez 18 podatników prowadzących działalność gospodarczą przedmiotów opodatkowania, co skutkowało w latach 2018–2023 zaniżeniem podatku od nieruchomości o łączną kwotę co najmniej 86,5 tys. zł. W trakcie trwania kontroli dokonano zmian decyzji podatkowych ustalających wymiar łącznego zobowiązania podatkowego i podatku od nieruchomości 15 podatnikom oraz wyegzekwowano korekty deklaracji na podatek od nieruchomości od dwóch podatników. W gminie Skarbimierz (woj. opolskie) stwierdzono niezweryfikowanie pod względem podatkowym łącznej powierzchni użytków rolnych podlegających wymiarowi podatku rolnego z danymi wynikającymi z ewidencji gruntów i budynków wobec istniejącej różnicy tych wielkości wynoszącej 108 0304 ha. Stwierdzono również objęcie powierzchni gruntów wynoszącej 17 5108 ha podatkiem rolnym zamiast podatkiem od nieruchomości. W mieście i gminie Brzozów (woj. podkarpackie) nie podejmowano lub podejmowano ze zwłoką czynności zmierzające do windykacji i egzekucji zaległości podatkowych, co skutkowało powstaniem na dzień 31 grudnia 2021 r. zaległości w: –podatku rolnym od osób fizycznych w kwocie 63,3 tys. zł, –podatku od nieruchomości od osób fizycznych w kwocie 308,9 tys. zł, –podatku od nieruchomości od osób prawnych w kwocie 999,7 tys. zł, –podatku od środków transportowych od osób prawnych w kwocie 74,3 tys. zł, –opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie 234 tys. zł. W mieście i gminie Jarocin (woj. wielkopolskie) podatnikowi (osobie prawnej), na podstawie złożonych w 2022 r. deklaracji dokonano przypisu podatku od nieruchomości, którego wymiar za rok 2022 został zawyżony o kwotę 110,4 tys. zł. W trakcie trwania czynności kontrolnych podatnik złożył korekty deklaracji na podatek od nieruchomości i dokonano odpisu należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2022 r. o zawyżoną kwotę. 84 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. W gminie Nowe Miasto nad Wartą (woj. wielkopolskie) organ podatkowy przyznał podatnikowi podatku rolnego ulgę inwestycyjną z tytułu zakupu i montażu paneli fotowoltaicznych w kwocie 11 tys. zł, pomimo że wyprodukowana energia elektryczna będzie wykorzystywana wyłącznie na cele mieszkaniowe. W mieście i gminie Oborniki (woj. wielkopolskie) stwierdzono przypadek niepodejmowania czynności egzekucyjnych zaległych należności z tytułu użytkowania wieczystego w kwocie 45,9 tys. zł oraz należnych odsetek w kwocie 25,5 tys. zł. Łączna kwota zaległości dotyczy lat 2010–2022. W mieście Kołobrzeg (woj. zachodniopomorskie) wskutek nierzetelnie wykonanych czynności sprawdzających mających na celu ustalenie stanu faktycznego, organ podatkowy w decyzjach wydanych osobie fizycznej nie objął opodatkowaniem lokali podatnika o łącznej powierzchni 678,83 m 2 wskutek czego zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości ustalił w kwocie zaniżonej o 49,9 tys. zł oraz nie wyjaśnił różnic w powierzchniach nieruchomości wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zadeklarowanych do opodatkowania podatkiem od nieruchomości przez osoby prawne. Gmina Resko (woj. zachodniopomorskie) w 2021 r. udzieliła z budżetu gminy spółce komunalnej pożyczkę w kwocie 300 tys. zł z przeznaczeniem na realizację inwestycji objętej dofinansowaniem ze środków Związku Zachodniopomorskiej Strefy Centralnej w Drawsku Pomorskim. Umowny termin spłaty przypadał na 14 dni roboczych od dnia otrzymania przez spółkę refundacji ze Związku, jednak nie później niż do 30 grudnia 2022 r. Pomimo, iż spółka zwróciła pożyczkę w terminie 58 dni, zamiast 14 dni od daty otrzymania refundacji, nie naliczono i nie pobrano należnych gminie odsetek ustawowych za zwłokę w wysokości 4,5 tys. zł. Nie wystąpiono do samorządowego kolegium odwoławczego o wyznaczenie organu właściwego do załatwiania spraw dotyczących zobowiązań podatkowych Wójta Gminy Belsk Duży (woj. mazowieckie), jego małżonki i zstępnych oraz skarbnika gminy Belsk Duży, a w konsekwencji decyzje ustalające wymiar zobowiązania podatkowego na 2022 r. dla ww. osób podpisał Wójt Gminy Belsk Duży. Kontrola w zakresie windykacji zaległych należności z tytułu podatków i opłat lokalnych w gminie Żagań (woj. lubuskie) wykazała, że upomnienia dotyczące 13 z 25 poddanych próbie dłużników w podatku od nieruchomości, podatku rolnym, podatku leśnym i podatku od środków transportowych dla osób prawnych i fizycznych w łącznej kwocie 490,16 tys. zł wysyłano z opóźnieniem wynoszącym od 23 do 95 dni. Skutki obniżenia górnych stawek podatków, skutki udzielonych ulg, odroczeń, umorzeń i zwolnień oraz skutki decyzji wydanych przez organ podatkowy na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa Czynnościami kontrolnymi prowadzonymi przez regionalne izby obrachunkowe w zakresie realizacji dochodów objęto również prawidłowość wykazywania w sprawozdaniach budżetowych sporządzanych przez jst danych dotyczących skutków obniżenia górnych stawek podatków, skutków udzielonych ulg, odroczeń, umorzeń i zwolnień oraz skutków decyzji wydanych przez organ podatkowy na podstawie ustawy – Ordynacja podatkowa 4 . W wyniku kontroli przeprowadzonych w 2023 r. stwierdzono nieprawidłowości w zakresie zaniżonych danych w sprawozdaniach w 150 kontrolowanych jednostkach, a w zakresie zawyżonych danych w sprawozdaniach w 118 kontrolowanych jednostkach. Wymiar finansowy różnic przedstawiono w poniższym zestawieniu. 4 Stosownie do przepisów art. 10 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości m.in. w zakresie danych dotyczących naliczania subwencji prezes izby przekazuje informacje o tym fakcie organom dokonującym naliczenia tych środków finansowych. 85 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. Zestawienie wartości zaniżenia i zawyżenia danych w sprawozdaniach budżetowych stwierdzone w 2023 r. Wyszczególnienie Wartość danych zaniżonych w sprawozdaniach Wartość danych zawyżonych w sprawozdaniach Liczba jst zaniżona kwota (w tys. zł) Liczba jst zawyżona kwota (w tys. zł) Ogółem, z tego:1508 671,71188 573,0 – skutki obniżenia górnych stawek podatków673 166,1342 107,2 – skutki udzielonych przez gminę ulg, umorzeń i zwolnień 525 204,4384 172,0 – skutki decyzji wydanych przez organ podatkowy na podstawie ustawy – Ordynacja podatkowa 31301,2462 293,8 Dane wykazywane w powyższym zakresie w sprawozdaniach budżetowych, składanych przez jst do regionalnych izb obrachunkowych i za ich pośrednictwem do Ministerstwa Finansów, stanowią jeden z czynników wpływających na wysokość części wyrównawczej subwencji ogólnej należnej jednostce z budżetu państwa. Wobec powyższego skutkiem ustaleń kontroli są decyzje Ministra Finansów w sprawie korekt wysokości subwencji. Wykonanie budżetu – wydatki i rozchody Regionalne izby obrachunkowe stwierdziły 1 024 przypadki, na łączną kwotę 146,0 mln zł, naruszeń prawa w zakresie wydatkowania środków publicznych, spośród których najczęściej występujące to: –dokonanie wydatków z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania wydatków w zakresie wydatków na wynagrodzenia pracowników, koszty podróży służbowych, diety radnych i sołtysów – 412, –nieterminowe regulowanie zobowiązań z tytułu dostaw, usług i robót budowlanych – 113, –przekroczenie upoważnienia do zaciągania zobowiązań – 72, –nieprawidłowości w zakresie ustalania i wypłaty jednorazowych dodatków uzupełniających dla nauczycieli – 51, –dokonanie wydatków z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania wydatków w zakresie wydatków na zadania związane z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych i problemów związanych z narkomanią – 39, –nieterminowe opłacenie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy, FGŚP, PFRON, składek zdrowotnych, zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych – 34, –dokonanie wydatków z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania wydatków w zakresie wydatków na pozostałe zadania (np. sport, ochrona zdrowia, ochrona środowiska) – 30, –wypłacanie wynagrodzenia za roboty, dostawy lub usługi bez potwierdzenia ich wykonania lub niezgodnie z umową – 28, –dokonanie wydatków z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania wydatków w zakresie wydatków związanych z realizacją inwestycji oraz wydatków na funkcjonowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi – 25. W Urzędzie Miasta Siemiatycze (woj. podlaskie) stwierdzono zawarcie dwóch umów przy braku limitu zobowiązań w wpf łącznie bez upoważnienia zaciągnięto zobowiązania na kwotę 10 393,2 tys. zł. Umowy podpisano 23 czerwca i 1 lipca 2022 r. z terminami realizacji 13 i 14 miesięcy. W czasie zawierania umów przedsięwzięcie, którego dotyczyły umowy nie było w ogóle uwzględnione w wpf, zatem m.in. nie były zabezpieczone limity wydatków na 2023 r. Dopiero w wykazie przedsięwzięć stanowiącym załącznik do wpf w wersji przyjętej uchwałą Rady Miasta z dnia 12 sierpnia 2022 r. przewidziano zadanie „Rewitalizacja terenów nabrzeży nad zalewem Nr 1 w Siemiatyczach - poprawa infrastruktury miejskiej” zabezpieczając na lata 2022 i 2023 łącznie 9 000 tys. zł, czyli i tak o 1 393,2 tys. zł mniej od wartości zawartych umów. Analiza osiągania w 2022 r. średnich wynagrodzeń nauczycieli w szkołach i placówkach prowadzonych przez powiat białostocki (woj. podlaskie) wykazała zawyżenie jednorazowych dodatków uzupełniających wypłaconych nauczycielom za 2022 r. o 89,2 tys. zł, z tego: początkującym w kwocie 6,6 tys. zł, mianowanym w kwocie 25,2 tys. zł i dyplomowanym w kwocie 57,4 tys. zł. W trakcie kontroli podjęto działania w celu usunięcia skutków finansowych nieprawidłowości, występując do nauczycieli o zwrot wypłaconych kwot. Powodem nieprawidłowości były błędy popełnione przez pracownika starostwa przy agregowaniu danych otrzymanych z poszczególnych jednostek oświatowych. 86 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Kontrola prawidłowości wypłacania ekwiwalentu dla strażaków OSP wykazała, że z powodu błędnego sposobu naliczania ekwiwalentu (niestosowania zasady, iż należy się on za każdą rozpoczętą godzinę działania lub akcji ratowniczej) zaniżono należny strażakom ekwiwalent w gminie wiejskiej Suwałki (woj. podlaskie) o 12 tys. zł a w gminie Mały Płock (woj. podlaskie) o 7 tys. zł; kwoty te zostały wypłacone strażakom. Z kolei w mieście i gminie Zabłudów (woj. podlaskie) z powodu błędnego stosowania tej zasady zawyżono wypłaty dla strażaków o 14 tys. zł. Burmistrz poinformował o sukcesywnym rozliczaniu nienależnie wypłaconych kwot. W następstwie stwierdzonych nieprawidłowości w stosowaniu przepisów ustawy o funduszu sołeckim gmina Piątnica (woj. podlaskie) i gmina Mały Płock (woj. podlaskie) skorygowały wnioski do Wojewody Podlaskiego o zwrot z budżetu państwa części wydatków gminy wykonanych w ramach funduszu za 2022 r., co skutkowało zmniejszeniem dotacji z budżetu państwa dla tych gmin o nienależnie otrzymane kwoty wynoszące odpowiednio 11 tys. zł i 6,7 tys. zł. Z kolei w gminie Ciechanowiec (woj. podlaskie) w 2021 r. zrealizowano wydatki w ramach funduszu sołeckiego w wysokości 327,2 tys. zł, jednakże w wyniku niedopełnienia obowiązków nie została Wojewodzie przekazana w 2020 r. informacja o wysokości przypadających sołectwom środków funduszu na 2021 r., w wyniku czego gmina utraciła dotację z tytułu zwrotu części wykonanych wydatków w ramach funduszu w wysokości 79,5 tys. zł. W Urzędzie Gminy Morzeszczyn (woj. pomorskie) przekroczono zakres upoważnienia do dokonywania wydatków ze środków publicznych wynikającego z granicy planu finansowego urzędu na 2022 r. w łącznej wysokości 63,5 tys. zł. W mieście i gminie Koszyce (woj. małopolskie) pracownikowi zatrudnionemu na stanowisku strażnika (w wymiarze 1/10 etatu od dnia 6 października 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r. oraz w wymiarze 1/5 etatu od kwietnia 2022 r. do czerwca 2023 r.) wypłacono wynagrodzenie zawyżone łącznie o 26,3 tys. zł brutto. Powyższe wynikało z ustalenia pracownikowi kwoty wynagrodzenia w wysokości przekraczającej dopuszczalną maksymalną wartość określoną w regulaminach wynagradzania w konsekwencji nieuwzględnienia zasady proporcjonalności wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą. Kontrola przeprowadzona w Centrum Usług Wspólnych w Baćkowicach (woj. świętokrzyskie) wykazała, iż w latach 2017–2022 z rachunku bankowego jednostki dokonano wypłaty środków pieniężnych w łącznej kwocie 167,9 tys. zł, w tym w okresie od 27 czerwca 2017 r. do 9 sierpnia 2022 r. nienależnie oraz bezpodstawnie dokonano przelewu środków pieniężnych na łączną kwotę 68,6 tys. zł na osobisty rachunek bankowy należący do głównej księgowej CUW, w okresie 2017 r. i 2018 r. główna księgowa CUW dokonała wypłat gotówkowych środków pieniężnych w łącznej kwocie 51,9 tys. zł bez jednoczesnego udokumentowania wydatków nimi pokrytych, natomiast w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 30 sierpnia 2022 r. wystąpiły przypadki dokonania przelewów środków pieniężnych w łącznej kwocie 47,4 tys. zł na rachunki bankowe kontrahentów bez posiadania dowodów źródłowych, tj. faktur, rachunków, złożonych zamówień, dokumentujących poniesione wydatki oraz stanowiących podstawę zapłaty. W gminie Opatowiec (woj. świętokrzyskie) w 2022 r. ze środków uzyskanych z dochodów z opłat za wydawanie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych zrealizowano wydatki w kwocie ogółem 13,8 tys. zł na organizację Dożynek Gminnych w dniu 14 sierpnia 2022 r., które to wydatki nie stanowiły realizacji zadania określonego w Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii i Uzależnieniom Behawioralnym. Kontrola w gminie Strzelno (woj. kujawsko-pomorskie) ujawniła dokonanie w 2021 r. bezpośrednio z budżetu gminy Strzelno wydatków w kwocie 154,3 tys. zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów działalności klubów sportowych z terenu gminy Strzelno, działających w formie stowarzyszeń. Gmina w 2021 r. poniosła wydatki na bieżącą działalnością siedmiu klubów sportowych i jednego stowarzyszenia działających na terenie gminy Strzelno (m.in. na transport zawodników, zakup obuwia sportowego dla zawodników, ekwiwalenty sędziowskie, diety zawodników, ubezpieczenie zawodników klubów, czy zakup artykułów spożywczych), a dokumenty źródłowe (tj. faktury, rachunki) były wystawiane bezpośrednio na gminę Strzelno. W ww. okresie wydatków dokonano na podstawie zawartych przez Burmistrza Strzelna porozumień w zakresie wspierania rozwoju sportu z klubami sportowymi i stowarzyszeniem działającymi na terenie gminy Strzelno. W okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2023 r. z budżetu gminy Zagrodno (woj. dolnośląskie) zapłacone zostały grzywny nałożone na wójta gminy przez WSA we Wrocławiu za nieprzekazywanie sądowi skarg wraz z aktami 87 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. sprawy oraz w przedmiocie udostępniania informacji. W wymienionym wyżej okresie zapłaconych zostało dziewięć kar grzywien na łączna kwotę 6,1 tys. zł. Ponadto, postanowieniem NSA we Wrocławiu z 17 października 2023 r., Sąd wymierzył Wójtowi Gminy grzywnę w kwocie 3 tys. zł za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Również postanowieniem WSA we Wrocławiu z 20 października 2023 r. Sąd wymierzył Wójtowi grzywnę w kwocie 1 tys. zł za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Podczas kontroli w gminie Komprachcice (woj. opolskie) stwierdzono, że doszło do wypłaty prowizji od kwoty uzyskanej przez gminę z tytułu wpłaconych do budżetu kwot podatków od środków transportowych od nowych przedsiębiorców, pozyskanych wyłącznie wskutek działań wykonawcy w wysokości zawyżonej o 96 tys. zł. Ustalono, że podatnicy w 2023 r. złożyli korekty deklaracji za 2022 r. wraz z oświadczeniami, że wcześniej zadeklarowane pojazdy w rzeczywistości nie zostały przekazane do oddziałów w Komprachcicach, a Wójt Gminy Komprachcice w związku z tym nie jest właściwym organem podatkowym w tym zakresie, jednocześnie zwracając się z prośbą o zwrot zapłaconego w 2022 r. podatku. Podatnikom tym dokonano odpisu podatku za 2022 r. oraz dokonano zwrotu zapłaconego podatku. Podatnicy ci następnie w okresie od kilku dni do dwóch miesięcy, ponownie złożyli deklaracje na podatek od środków transportowych za 2022 r. wraz z protokołami przekazania pojazdów, niejednokrotnie wykazując tę samą ilość pojazdów, co w pierwotnych deklaracjach w 2022 r. Na tej podstawie uznano ich za nowych podatników i z tego tytułu została wypłacona prowizja od kwoty uzyskanej przez gminę z tytułu wpłaconych do budżetu kwot podatków od środków transportowych od nowych przedsiębiorców, pozyskanych wyłącznie wskutek działań wykonawcy od podatku od środków transportowych wpłaconego przez wszystkie firmy uznane przez gminę. Podczas kontroli doraźnej w Młodzieżowym Domu Kultury w Opolu (woj. opolskie) stwierdzono ustalenie 11 pracownikom w okresie od stycznia 2022 r. do sierpnia 2023 r. wynagrodzenia niezgodnie z regulaminem wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w Młodzieżowym Domu Kultury w Opolu, tj. w kwocie zawyżonej łącznie o 25,5 tys. zł oraz w konsekwencji zawyżenie siedmiu pracownikom dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2022 r. łącznie o 0,6 tys. zł. W Starostwie Powiatowym w Leżajsku (woj. podkarpackie) ustalono, że przyznano i wypłacono: –skarbnikowi powiatu leżajskiego, w okresie od grudnia 2021 r. do czerwca 2023 r. dodatek funkcyjny w wysokości zawyżonej o 0,1 tys. zł miesięcznie, skutkujące bezpodstawnym wydatkowaniem z budżetu powiatu leżajskiego kwoty 1,9 tys. zł brutto, –dwóm pracownikom starostwa zatrudnionym na stanowiskach informatyka urzędu i starszego informatyka w okresie od stycznia do marca 2022 r. wynagrodzenie zasadnicze w kwocie wyższej o 0,7 tys. zł i 0,9 tys. zł niż maksymalny poziom wynagrodzenia zasadniczego dla takich stanowisk określony w obowiązującym w tym okresie regulaminie wynagradzania, skutkujące bezpodstawnym wydatkowaniem z budżetu powiatu leżajskiego kwoty 6 tys. zł brutto, –etatowemu członkowi zarządu powiatu w latach 2020–2022 i pierwszym półroczu 2023 r. dodatek specjalny bez określenia, na czym polegało zwiększenie jego obowiązków służbowych lub jakie dodatkowe zadania mu powierzono. Ponadto przyznawanie dodatku specjalnego w sposób ciągły wskazywało na to, że zwiększenie obowiązków służbowych nie miało charakteru okresowego, a tylko takie zwiększenie jest podstawą do przyznania dodatku specjalnego, skutkowało bezpodstawnym wydatkowaniem z budżetu powiatu leżajskiego w latach 2020–2023 kwoty 69 tys. zł brutto. Urząd Gminy Malanów (woj. wielkopolskie) od marca 2019 r. do 2022 r. nie dokonywał wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, do których był zobowiązany, gdyż nie osiągnął wskaźnika 6% zatrudnienia osób niepełnosprawnych. W powyższym okresie Urząd nie dokonał wpłaty składki w łącznej kwocie 69,9 tys. zł. Zawieszonemu w czynnościach służbowych Burmistrzowi Miasta i Gminy Lubowidz (woj. mazowieckie) – w latach 2021, 2022 i 2023 – naliczono i wypłacono bezpodstawnie 50% wynagrodzenia, w kwocie ogółem 259 tys. zł. 88 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Zamówienia publiczne W 2023 r. w zakresie wydatkowania środków publicznych w następstwie stosowania przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych 5 oraz ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych 6 stwierdzono 1 345 przypadków nieprawidłowości na kwotę 564,1 mln zł. Stwierdzone nieprawidłowości występowały na etapie przygotowania postępowań o udzielenie zamówienia publicznego oraz ich udzielania. Najpoważniejsze i najliczniejsze nieprawidłowości obejmowały: –nieprawidłowości związane z obowiązkiem zamieszczenia ogłoszeń w BZP lub przekazania do publikacji w Dz. Urz. UE – 224, –nieprawidłowości związane z wniesieniem i zwrotem zabezpieczenia należytego wykonania umowy – 211, –niesporządzenie lub nieprawidłowe sporządzenie protokołu postępowania – 109, –niezgodne z przepisami o zamówieniach publicznych, sporządzenie specyfikacji warunków zamówienia (przypadki inne niż dotyczące warunków udziału w postępowaniu i kryteriów oceny ofert) – 79, –nieprawidłowości dotyczące sporządzenia lub publikowania planu postępowań o udzielenie zamówień – 68, –nieprawidłowości związane z oceną spełnienia przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu, niepodleganiem wykluczeniu z postępowania, oceną oferty (m.in. w zakresie oferowanego przedmiotu zamówienia) i wyborem najkorzystniejszej oferty – 66, –nieprawidłowe ustalenie wartości zamówienia publicznego lub konkursu – 62, –nieprawidłowości dotyczące sporządzenia sprawozdania o udzielonych zamówieniach – 58, –nieprawidłowości dotyczące zawarcia umowy (np. forma umowy, termin zawarcia, czas obowiązywania, treść umowy w stosunku do treści oferty, zawarcie umowy przed orzeczeniem KIO) – 56, –niezłożenie przez zobowiązane do tego osoby oświadczenia o braku lub istnieniu okoliczności powodujących wyłączenie z postępowania lub konkursu – 38, –niezgodne z przepisami ustalenie warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego lub wymaganych środków dowodowych do oceny ww. warunków – 37, –udzielenie zamówienia publicznego lub zawarcie umowy ramowej bez stosowania przepisów o zamówieniach publicznych – 33, –niezgodne z przepisami ustalenie kryteriów oceny ofert – 31, –nieprawidłowe określenie przedmiotu zamówienia – 21, –dokonanie zmiany umowy w sprawie zamówienia publicznego, umowy na usługi społeczne i inne szczególne usługi lub umowy ramowej z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych – 19. W Urzędzie Miasta Brańsk (woj. podlaskie) wartość szacunkową zamówienia na odbiór i zagospodarowanie w 2023 r. odpadów komunalnych ustalono na 937,1 tys. zł netto (210,4 tys. euro). Jako podstawę oszacowania przyjęto cenę za 1 Mg odpadów w 2022 r. zwiększoną o 12,5% (prognoza inflacji), pomnożoną przez przewidywaną ilość odpadów przyjętą jako 850 Mg. Ustalono, że przez 10 miesięcy poprzedzających oszacowanie wartości zamówienia (styczeń–październik 2022 r.) odebrano łącznie 742,92 Mg odpadów, co miesięcznie daje 74,29 Mg odebranych odpadów. Biorąc pod uwagę te liczby, przewidywany tonaż opadów w 2022 r. powinien wynosić 891,50 Mg, co dawałoby wartość zamówienia 981 225 zł netto a w przeliczeniu na euro 220,3 tys. euro, czyli wartość znacząco przekraczającą próg wymagający stosowania procedur unijnych, wynoszący wówczas 215 tys. euro. W Urzędzie Gminy Wizna (woj. podlaskie) w postępowaniu na dostawę oleju opałowego dokonano wyboru oferty na kwotę 638,8 tys. zł, która powinna zostać odrzucona. Stwierdzono, że dostawca, który przedstawił tę ofertę nie złożył w wyznaczonym terminie podmiotowych środków dowodowych. Pomimo tego oferta nie została odrzucona i ponowiono wezwanie do złożenia środków dowodowych, w wyniku czego wykonawca przedstawił dokumentację, w tym wykaz dostaw wraz z referencjami. Z wykazu wynikało, że w 2021 r. zrealizował dwie dostawy oleju opałowego w ilości 51 862 l oraz 36 721 l, a zatem nie wykazał spełniania warunku polegającego na realizacji co najmniej trzech dostaw oleju w ilości co najmniej 50 000 litrów rocznie każda. Mimo to oferta została wybrana jako najkorzystniejsza i zawarto umowę w sprawie zamówienia publicznego. W Urzędzie Miejskim w Kleszczelach (woj. podlaskie) w zakresie stosowania kryterium „aspektu ekologicznego” w postępowaniu o udzielenie zamówienia na odbiór odpadów komunalnych na podstawie trzech faktur wystawionych 5 Dz. U. z 2019 r. poz. 1843. 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 1605. 89 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. w 2023 r. przez wykonawcę zamówienia oraz dołączonych do nich raportów ilości dostarczonych odpadów stwierdzono, że w styczniu i lutym ani razu nie odebrano odpadów pojazdem DAF o numerze rejestracyjnym BI 534GK spełniającym wymogi europejskich norm ekologicznych EURO 6, którym wykonawca miał dysponować według oferty, na potwierdzenie uzyskania 20 pkt w ramach tego kryterium. Z kolei w marcu 2023 r. samochód ten odbierał odpady tylko dwukrotnie. W trakcie kontroli stwierdzono udzielenie w 2022 r. przez gminę Choczewo (woj. pomorskie) zamówienia publicznego na zakup i odbiór energii elektrycznej w 2023 r. bez stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych. Wartość zamówionych usług w okresie od stycznia do maja 2023 r. wyniosła 139,2 tys. zł brutto. Złożenie przez cztery osoby wykonujące czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego na Przebudowę ciągów pieszych drogi w powiecie człuchowskim (woj. pomorskie) oświadczeń o braku lub istnieniu okoliczności, które będą skutkowały koniecznością ich wyłączenia z postępowania – przed złożeniem przez wykonawców ofert. W gminie Zduńska Wola (woj. łódzkie) w postępowaniu dotyczącym rozbudowy i przebudowy drogi gminnej nr 114260E w miejscowości Izabelów Mały – zgodnie ze specyfikacją warunków zamówienia, w zakresie sytuacji ekonomicznej i finansowej, w celu potwierdzenia spełnienia przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu, zamawiający żądał złożenia dokumentu potwierdzającego, że wykonawca jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia (wykonywaniem robót budowlanych) na sumę gwarancyjną nie mniejszą niż 2 500 tys. zł. Wykonawca w odpowiedzi na wezwanie do złożenia środków dowodowych przedłożył polisę z sumą gwarancyjną – 2 000 tys. zł. Mimo niepotwierdzenia warunków udziału w postępowaniu gmina zawarła umowę w sprawie udzielenia zamówienia publicznego. W gminie Starachowice (woj. świętokrzyskie) nieterminowo zwrócono dla 16 wykonawców zabezpieczenie należytego wykonania umowy na łączną kwotę 186 tys. zł. Termin zwrotu zabezpieczenia przypadał na lata 2021–2022 oraz w jednym przypadku na 2016 r. W mieście Chełmża (woj. kujawsko-pomorskie) ustalono udzielenie w 2019 r. zamówienia na „Sprawowanie zarządu komunalnym zasobem budynków mieszkalnych, administrowanie mieszkaniowym zasobem gminnym oraz komunalnym zasobem lokali użytkowych wraz z terenami gminnymi, wykonywanie: napraw bieżących, prac porządkowych oraz usuwanie awarii w mieszkaniowym zasobie gminy w latach 2020–2023” Zakładowi Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. z siedzibą w Chełmży bez stosowania ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych. Kontrola wykazała, że z ww. podmiotem zawarto umowę na podstawie art. 4 pkt 13 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (obowiązującego do dnia 31 grudnia 2020 r.), z którego wynika, że ustawy nie stosuje się do zamówień udzielanych instytucji gospodarki budżetowej przez organ władzy publicznej wykonujący funkcje organu założycielskiego tej instytucji (...). Jednakże zamówienie to zostało udzielone podmiotowi, który nie miał statusu instytucji gospodarki budżetowej (był spółką z o.o.), zatem ww. przepis nie mógł stanowić podstawy do zaniechania stosowania przepisów ww. ustawy. W gminie Komprachcice (woj. opolskie) stwierdzono naruszenie zasad uczciwej konkurencji w trakcie przeprowadzania postępowania przetargowego na „Prowadzenie Centrum Informacji Gospodarczej w celu zwiększenia przychodu do budżetu Gminy”. Ustalone w trakcie kontroli fakty, m.in. takie jak sporządzone notatki służbowe kierowane do Wójta Gminy Komprachcice, w których wskazywano na szereg wątpliwości co do bezstronności prowadzonych postępowań przetargowych, korespondencja mailowa pomiędzy Skarbnikiem Gminy a późniejszym wykonawcą zamówienia, określenie w sposób bardzo ogólny przedmiotu zamówienia oraz usunięcie z komisji przetargowej członków, którzy wskazywali na nieprawidłowości i wnosili o unieważnienie postępowania, uprawdopodobniają zaistnienie zmowy przetargowej przy przeprowadzaniu postępowań przetargowych na realizację zadania „Prowadzenie Centrum Informacji Gospodarczej w celu zwiększenia przychodu do budżetu gminy”. W gminie Skarbimierz (woj. opolskie) stwierdzono udzielenie zamówienia publicznego w trybie z wolnej ręki z naruszeniem przesłanek stosowania tego trybu. Przedmiotem zamówienia było świadczenie dowozów dzieci szkolnych i przedszkolnych z terenu gminy Skarbimierz wraz z osobami pełniącymi opiekę nad nimi w czasie przejazdów. W czasie kontroli wskazano, że zamawiający nie udowodnił, iż tylko jeden przewoźnik mógł świadczyć tę 90 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. usługę. Przesłanką dla udzielenia zamówienia bez stosowania przepisów Prawa zamówień publicznych nie mogło być powołanie się przez zamawiającego na to, iż w poprzednich latach ten przewoźnik był jedynym oferentem owych usług. Istnienie tylko jednego wykonawcy zdolnego do realizacji zamówienia powinno wynikać z obiektywnych okoliczności, a nie własnego przekonania zamawiającego. W mieście i gminie Oleszyce (woj. podkarpackie) w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego w trybie podstawowym na „Wykonanie placu zabaw przy Zespole Pałacowo-Parkowym w Oleszycach w 2022 roku” nie sporządzono informacji o złożonej ofercie i nie przekazano jej Prezesowi Urzędu Zamówień Publicznych. Kierownik zamawiającego oraz członkowie komisji przetargowej nie złożyli oświadczenia o braku istnienia okoliczności powodujących wyłączenie z dokonywania czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia w związku z konfliktem interesów, nie zamieszczono w Biuletynie Zamówień Publicznych ogłoszenia o wyniku postępowania zawierającego informację o udzieleniu zamówienia oraz ogłoszenia o wykonaniu umowy. W mieście Konin (woj. wielkopolskie) za usługę „Odbieranie odpadów komunalnych z terenu miasta Konina od właścicieli nieruchomości zamieszkałych oraz właścicieli nieruchomości w części zamieszkałych, a w części niezamieszkałych, na których powstają odpady komunalne i ich przekazywanie do zagospodarowania do Regionalnej Instalacji Przetwarzania Odpadów Komunalnych oraz organizacja systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w mieście Koninie”, na którą udzielono zamówienia w trybie z wolnej ręki Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, Miasto w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2023 r. poniosło wydatki na łączną kwotę 49 020,5 tys. zł, z której kwota 30 524 tys. zł, dotyczyła usługi która nie była objęta zamówieniem, tj. zagospodarowania odpadów komunalnych świadczonej przez Miejski Zakład Gospodarki Odpadami Komunalnymi Sp. z o.o. w Koninie, z którą miasto Konin nie zawarło umowy. W gminie Sianów (woj. zachodniopomorskie) w roku 2022 w trybie podstawowym wybrano wykonawcę zadania pn. „Uzbrojenie wodno-kanalizacyjne Sianowskiego Obszaru Gospodarczego w sieć wodociągową i kanalizacyjną w obrębie Skibna” o wartości szacunkowej 4 177,2 tys. zł netto, z terminem wykonania do dnia 20 grudnia 2022 r. Wykonawca wniósł zabezpieczenie należytego wykonania umowy o wartości 267,4 tys. zł w formie gwarancji ubezpieczeniowej ważnej do dnia 19 stycznia 2023 r. W wyniku zmian umowy, termin realizacji zadania wydłużono do dnia 30 kwietnia 2023 r., lecz do tego dnia zamawiający nie wyegzekwował od wykonawcy przedłużenia ważności wniesionego zabezpieczenia i nie zmienił jego formy na zabezpieczenie w pieniądzu, przez wypłatę kwoty z dotychczasowego zabezpieczenia. Rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji Naruszenie przepisów regulujących udzielanie i otrzymywanie dotacji przez jednostki oraz ich rozliczanie w 2023 r. miało miejsce w 426 przypadkach na łączną kwotę 21,5 mln zł. Do najczęściej występujących uchybień można zaliczyć: –naruszenie zasad lub trybu udzielania dotacji na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – 99, –naruszenie zasad lub trybu udzielania dotacji – pozostałe przypadki (np. sport, ochrona środowiska, opieka nad zabytkami, szkolnictwo wyższe, itd.) – 66, –nieprawidłowości w zakresie przekazywania i rozliczania dotacji publicznym i niepublicznym jednostkom oświaty – 54, –nierozliczenie lub nieprawidłowe rozliczenie dotacji udzielonych na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – 43, –nierozliczenie lub nieprawidłowe rozliczenie pozostałych, udzielonych dotacji – 35, –nieprawidłowe wykorzystanie lub rozliczenie otrzymanych przez jst dotacji celowych na zadania z zakresu administracji rządowej i inne zadania zlecone – 30. W gminie Ciechanowiec (woj. podlaskie) umową z 1 lutego 2022 r. udzielono klubowi sportowemu dotacji celowej na podstawie uchwały w sprawie określenia warunków i trybu wspierania rozwoju sportu w kwocie 40 tys. zł. W świetle uchwały nie było możliwe zwiększenie dotacji w trakcie roku poprzez zmianę umowy lub złożenie nowego wniosku o dotację. Mimo tego w dniu 15 czerwca 2022 r. Burmistrz zawarł z klubem bez podstawy prawnej aneks do pierwotnej umowy, w związku, z którym przekazano klubowi dodatkową kwotę dotacji w wysokości 20 tys. zł. 91 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. W mieście i gminie Chełmek (woj. małopolskie) pozytywnie rozpatrzono oferty, które nie spełniały warunków określonych w ogłoszeniach o otwartych konkursach ofert na realizację zadania publicznego przeprowadzonych w trybie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w 2021 r. i 2022 r. Zgodnie z ogłoszeniami o konkursie w każdym z ww. lat, kryterium rozpatrzenia oferty było wykazanie min. 10% wkładu własnego przy realizacji zadania. Złożone przez stowarzyszenia oferty nie spełniały tego warunku, a mimo to komisja konkursowa oceniła je jako zgodne z ogłoszeniem i spełniające kryteria formalne. Powyższe dotyczyło oferty złożonej w 2021 r. na zadanie pn. „Aktywny senior w kulturze i tradycji”, w której stowarzyszenie przedstawiło wkład własny w wysokości nieco ponad 9%, a mimo to gmina w dniu 9 marca 2021 r. zawarła z nim umowę na realizację ww. zadania publicznego (przyznana dotacja: 28 tys. zł). Analogicznie w 2022 r. zawarto umowę dotacyjną na kwotę 28 tys. zł ze stowarzyszeniem, którego oferta na zadanie pn. „Organizacja imprez turystycznych i rekreacyjnych dla osób dorosłych” nie spełniała warunku wykazania min. 10% wkładu własnego przy realizacji zadania. W mieście Krasnystaw (woj. lubelskie) nieprawidłowo udzielono dotacji dla niepublicznego przedszkola specjalnego, w wyniku niedokonania w 2022 r. dodatkowych aktualizacji dotacji wynikających z przepisów prawa, co skutkowało jej zaniżeniem o kwotę 93,8 tys. zł oraz przekazania w latach 2019–2022 poza dotacją udzieloną na podstawie ustawy o finansowaniu zadań oświatowych dodatkowych kwot na uczniów przedszkola w łącznej wysokości 113,7 tys. zł, stanowiących dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących w zakresie wychowania przedszkolnego. Do ustalenia podstawowej kwoty dotacji (PKD) na jednego ucznia uczęszczającego do oddziału przedszkolnego przy szkole podstawowej i przedszkola na terenie gminy Łączna (woj. świętokrzyskie), przyjęto wydatki zaplanowane ujęte tylko w rozdziale 80103 „Oddziały przedszkolne przy szkołach podstawowych” i 80104 „Przedszkola” (wydatki na wynagrodzenia dotyczą tylko kadry pedagogicznej), pomijając wydatki zaplanowane w innych rozdziałach, które stanowią wspólne wydatki w budżecie danej szkoły ujęte rozdziale 80101 „Szkoły podstawowe”, a dotyczące obsługi finansowo-księgowej, administracyjnej i organizacyjnej jednostek oświatowych gminy – szkół podstawowych oraz przedszkoli. Bezpodstawnie wstrzymano wypłatę dotacji na łączną kwotę 589,4 tys. zł za okres czerwiec – listopad 2022 r. oraz za okres luty – czerwiec 2023 r. dla przedszkola niepublicznego w mieście i gminie Busko-Zdrój (woj. świętokrzyskie). Wypłata dotacji dla przedszkola za okres czerwiec – listopad 2022 r. nastąpiła w dniu 9 grudnia 2022 r. oraz za okres luty – czerwiec 2023 r. nastąpiła w dniu 3 lipca 2023 r. W mieście Chełmża (woj. kujawsko-pomorskie) ustalono udzielenie w 2021 r. z budżetu miasta Chełmży dotacji organizacjom pozarządowym, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, na kwotę 181 tys. zł, z naruszeniem zasad udzielania dotacji polegających na braku przejrzystych kryteriów, które mogłyby wpłynąć na wybór oferentów poprzez niepodanie przyczyn obniżenia wnioskowanych kwot dotacji udzielonych w wyniku przeprowadzonego otwartego konkursu ofert. W czasie kontroli gminy Baborów (woj. opolskie) stwierdzono udzielenie dwóch dotacji na dofinansowanie kosztów inwestycji służącej ograniczeniu emisji zanieczyszczeń powietrza w łącznej wysokości 7 tys. zł z naruszeniem postanowień Rady Miejskiej w Baborowie, określonych w „Regulaminie określającym zasady udzielania z budżetu gminy dotacji na wymianę źródeł ciepła w celu ograniczenia zanieczyszczeń powietrza na terenie Gminy Baborów”. Jeden z wnioskodawców uzyskał dotację na wymianę źródła ciepła, pomimo że zainstalował inny system grzewczy niż w opisany w zawartej umowie natomiast w drugim przypadku stwierdzono, że do kosztów kwalifikowanych uznano wydatek na zakup i montaż nowego źródła ciepła poniesiony przez dotowanego przed dniem zawarcia umowy o udzielenie dotacji. Podczas kontroli gminy Tarnów Opolski (woj. opolskie) stwierdzono zamieszczenie we wszystkich 38 umowach zawartych w 2021 r. na przyznanie z budżetu gminy dotacji na dofinansowanie kosztów inwestycji związanych z realizacją zadań służących ochronie powietrza na łączną kwotę 107,5 tys. zł, ustaleń w zakresie sposobu ich rozliczenia niezgodnych z Regulaminem przyznawania dotacji na zmianę istniejącego systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na ekologiczne, oraz nieokreślenie w powyższych umowach jednoznacznego sposobu pozwalającego na stwierdzenie czy został spełniony podstawowy warunek udzielenia dotacji określony w Regulaminie, 92 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. tj. całkowita likwidacja wszystkich nieekologicznych kotłów c.o./pieców węglowych znajdujących się w budynku mieszkalnym dotowanego. W mieście i gminie Strzyżów (woj. podkarpackie) przy rozliczeniu dotacji dla Jeździeckiego Klubu Sportowego „Pogórze” przekazanej w 2021 r. w kwocie 8 tys. zł, na zadanie w zakresie organizacji oraz udziału w zawodach sportowych, –nie egzekwowano od dotowanego klubu obowiązku złożenia sprawozdania z realizacji zadania, –rozliczono dotację, mimo że wydatki na zadanie sfinansowano niezgodnie z kalkulacją kosztów określoną w zawartej umowie. Gmina Konstancin-Jeziorna (woj. mazowieckie) nieterminowo zwróciła niewykorzystaną w kwocie 10 tys. zł część dotacji celowej, otrzymanej w 2021 r. z budżetu państwa na realizację zadania zleconego z zakresu administracji rządowej w dziale 801 „Oświata i wychowanie”, rozdziale 80153 „Zapewnienie uczniom prawa do bezpłatnego dostępu do podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych”. Od zwróconej po terminie ww. części dotacji gmina zapłaciła odsetki w kwocie 0,2 tys. zł. Dług publiczny Regionalne izby obrachunkowe kontrolują również możliwość zadłużania się przez jst oraz obsługę tego zadłużenia, co zostało uregulowane przepisami ustawy o finansach publicznych. W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych dotyczących zadłużenia jst ujawniono 117 przypadków nieprawidłowości na łączną kwotę 80,5 mln zł, w tym m.in.: –udzielenie pełnomocnictwa do dysponowania rachunkiem bankowym jst – 25, –nieprawidłowe określenie kwoty długu w wpf – 15, –nierzetelne planowanie lub prognozowanie kwot spłat rozchodów i wydatków niezbędnych do obliczenia rocznego wskaźnika spłaty zobowiązań – 13, –nieprawidłowości związane z zaciąganiem zobowiązań dłużnych (np. brak uchwały organu stanowiącego, niezrealizowanie celu emisji obligacji, itp.) – 13, –zaciągnięcie zobowiązań dłużnych bez wymaganej opinii rio o możliwości spłaty zobowiązania lub zaciągnięcie zobowiązań dłużnych z przekroczeniem limitów ustalonych w uchwale budżetowej – 12, –przekroczenie planu rozchodów w budżecie – 10. Kontrola wpf gminy Kleszczele (woj. podlaskie) wykazała, że przyjęto w zakresie spłaty rat kapitałowych pożyczek na lata 2023–2026 wartości niezgodne z harmonogramem spłaty. Zgodnie z aneksem do umowy okres spłat został wydłużony do 2028 r. i powinien być zobrazowany w wpf następującymi danymi: 2023–2025 – po 12,4 tys. zł rocznie; 2026–2027 – po 162,2 tys. zł rocznie; 2028 – 81,1 tys. zł. Natomiast w okazanej kontrolującym wersji wpf zaprezentowano: 2023–2024 – po 162,2 tys. zł rocznie; 2025 – 81,1 tys. zł. Ponadto wpf obowiązująca w trakcie kontroli obejmowała lata 2023–2026, podczas gdy powinna obejmować okres 2023–2028. W trakcie kontroli zmieniono wpf, jednakże popełniono błąd przyjmując, że spłata w 2023 r. ma wynosić 162,2 tys. zł zamiast 12,4 tys. zł, co spowodowało z kolei zawyżenie ogólnej kwoty spłat. Miasto Krynica Morska (woj. pomorskie) zaciągnęło zobowiązanie wieloletnie poprzez zawarcie umowy na realizację w latach: 2020–2021 zadania: „Modernizacja dróg gminnych” o wartości 2 263,2 tys. zł, z naruszeniem postanowień uchwały Rady Miejskiej w sprawie zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2020–2052. Przyjęty w załączniku Nr 2 – wykaz przedsięwzięć do wpf przewidywał łączny nakład finansowy na wydatki majątkowe związane z realizacją ww. zadania oraz limit na rok 2020, natomiast nie przewidywał limitu wydatków na rok 2021. W mieście i gminie Pieńsk (woj. dolnośląskie) wykonawca całość robót budowlanych objętych umową Nr 34/2021 zakończył 69 dni po upływie terminu wyznaczonego w aneksie Nr 1 do umowy. W treści ww. umowy zawarto następujący zapis: „Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną za zwłokę w wykonaniu przedmiotu umowy – w wysokości 0,1% wynagrodzenia umownego przewidzianego w § 3 ust. 1 za każdy dzień zwłoki.” Stwierdzono, że zamawiający nie dokonał zapłaty kary umownej w kwocie 97,2 tys. zł. Gmina Gręboszów (woj. małopolskie) zawarła w dniu 29 października 2019 r. umowę pożyczki z NFOŚiGW na dofinansowanie przedsięwzięcia pn. „Zakup elektrycznego autobusu szkolnego wraz z budową stacji ładowania”, 93 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. na łączną kwotę 202 tys. zł bez uzyskania na ten dzień opinii Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie o możliwości spłaty tej pożyczki w latach 2021–2022. Do ww. umowy zawarto trzy aneksy, w tym z dnia 13 listopada 2020 r. z którego wynika, że wartość pożyczki została zwiększona do kwoty 244,4 tys. zł. W tym samym dniu Wójt Gminy zwrócił się do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie o opinię dotyczącą możliwości spłaty pożyczki w wysokości 244,4 tys. zł. Pozytywna opinia o możliwości spłaty pożyczki została wydana przez RIO w Krakowie w dniu 23 listopada 2020 r. W gminie Chąśno (woj. łódzkie) stwierdzono nieprawidłowo prognozowane kwoty rozchodów w wieloletniej prognozie finansowej lata 2022–2037, niezgodnie z postanowieniami umów kredytu i pożyczki. Według danych wynikających z wpf – plan w zakresie rozchodów dla lat 2023–2026 ustalono w kwocie 1 225,1 tys. zł, podczas gdy łączna wartość spłat dla ww. okresu wynikająca z umów dłużnych wynosiła 1 357,4 tys. zł (różnica stanowiła kwotę 132,3 tys. zł). W gminie Zalesie (woj. lubelskie) przekroczono łączny plan rozchodów budżetu gminy o 1 078,6 tys. zł. Ponadto w 2019 r. udzielono pożyczki w kwocie 57,4 tys. zł osobie prawnej, bez upoważnienia Rady Gminy. W powiecie elbląskim (woj. warmińsko-mazurskie) stwierdzono, że wg stanu na dzień 31 grudnia 2022 r. powiat wykonał rozchody ogółem w kwocie 14 167,8 tys. zł (z tyt. spłaty rat kredytów i pożyczek oraz inne cele), tj. w kwocie wyższej o 2 680,6 tys. zł od zaplanowanych na 2022 r. rozchodów. Burmistrz Ciechocinka (woj. kujawsko-pomorskie) zaciągnął w 2022 r. zobowiązanie z tytułu emisji obligacji bez uzyskania opinii Regionalnej Izby Obrachunkowej w Bydgoszczy. Kontrola wykazała, że w dniu 19 grudnia 2022 r. Burmistrz zawarł umowę emisji obligacji na kwotę 5 230 tys. zł. Gospodarka mieniem W trakcie kontroli zagadnień z zakresu gospodarowania mieniem komunalnym stwierdzono 798 przypadków nieprawidłowości, które naruszały zasadę gospodarowania nimi, określoną w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. w sposób zgodny z zasadami prawidłowej gospodarki na łączną kwotę 28,4 mln zł. Najczęściej nieprawidłowości występowały w poniższych obszarach: –nieprzestrzeganie przepisów określających procedury zbycia nieruchomości – 270, –nieprzestrzeganie przepisów określających procedury innego niż sprzedaż i użytkowanie wieczyste dysponowania mieniem komunalnym (najem, dzierżawa, trwały zarząd, itp.) – 210, –niesporządzenie lub nieprawidłowe sporządzenie planu wykorzystania zasobu nieruchomości – 96, –nieprzestrzeganie przepisów dotyczących nieruchomości oddawanych w użytkowanie wieczyste (np. procedury ustanowienia prawa, aktualizowanie opłat, stawki, itp.) – 50, –niepodjęcie uchwały w sprawie wieloletniego programu gospodarowania zasobem mieszkaniowym lub uchwały o zasadach wynajmowania lokali mieszkalnych – 41, –nieprawidłowe prowadzenie ewidencji zasobu nieruchomości – 26, –nieprawidłowe sporządzenie informacji o stanie mienia komunalnego – 23. W Urzędzie Miejskim w Suchowoli (woj. podlaskie) w wyniku kontroli zagadnień związanych z ustawą o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych stwierdzono, że w zestawieniu, sporządzonym przez pracownika w dniu 12 czerwca 2023 r. za okres od stycznia do maja 2023 r. uwzględniono rozchód węgla w ilości 252,72 t oraz zerowy stan końcowy. Kontrola wykazała, że pracownik w zestawieniu przedstawił rozchód w takiej ilości ton, aby wykazać, że rozdystrybuowano całość węgla zakupionego od PGE. Tymczasem na podstawie faktur sprzedaży węgla (które zostały opłacone przez mieszkańców, zaś zakupiony węgiel faktycznie odebrany) stwierdzono, że stan węgla powinien wynosić 4,28 t (co odpowiada wartości 5,2 tys. zł). Zalecono formalne wyjaśnienie przyczyn niedoboru. W mieście i gminie Goniądz (woj. podlaskie) w przetargu ustnym nieograniczonym na sprzedaż nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym oraz budynkiem gospodarczym wzięła udział i nabyła nieruchomość osoba pozostająca w związku małżeńskim z pracownikiem Urzędu Miejskiego będącym bezpośrednim przełożonym jednego z członków komisji przetargowej, co sprzeciwia się przepisom rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości, według których w przetargu nie mogą 94 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. uczestniczyć osoby, które pozostają z członkami komisji przetargowej w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że może budzić to uzasadnione wątpliwości co do bezstronności komisji przetargowej. W mieście Kwidzyn (woj. pomorskie) zamieszczono w prasie o zasięgu powiatowym ogłoszenia o dwóch przetargach dotyczących zbycia nieruchomości gruntowej o cenie wywoławczej przekraczającej równowartość 100 tys. euro (553,5 tys. zł) na okres krótszy niż dwa miesiące przed wyznaczonym terminem przetargu. Ogłoszenia zamieszczono w obu przypadkach na 37 dni przed datą przetargu. W gminie Moszczenica (woj. małopolskie), w dniu 1 kwietnia 2021 r. zawarto z Ośrodkiem Kultury i Biblioteki w Moszczenicy umowy najmu nieruchomości zabudowanej budynkiem zaplecza klubu sportowego w Moszczenicy znajdującym się na działce Nr 1428 położonej w Moszczenicy. Powyższa umowa została zawarta na czas nieoznaczony w trybie bezprzetargowym, bez zgody rady gminy wyrażonej stosowną uchwałą. W gminie Parzęczew (woj. łódzkie) dokonano aktualizacji wartości działek gruntu w związku z ich podziałem i przeznaczeniem do sprzedaży, na podstawie operatu opracowanego przez biegłego rzeczoznawcę, którego celem było określenie wartości rynkowej prawa własności nieruchomości gruntowej dla potrzeb ustalenia ceny na sprzedaż w drodze przetargu. Zaewidencjonowano w księgach nową wartość dla działek powstałych po podziale w wysokości 360,4 tys. zł, po pomniejszeniu o dotychczasową wartość księgową działki przed podziałem w wysokości 26,5 tys. zł. Nieuzasadnione prawnie podwyższenie w księgach rachunkowych wartości początkowej gruntu zaliczonego do środków trwałych – do jego wartości rynkowej, miało wpływ na prawidłowe przedstawienie sytuacji majątkowej gminy w sprawozdaniu finansowym. W mieście Zamość (woj. lubelskie) udzielono bonifikat od cen lokali mieszkalnych sprzedanych w 2022 r. w trybie bezprzetargowym na rzecz ich najemców niezgodnie z zasadami ustalonymi przez Radę Miasta, a w konsekwencji zaniżono dochody Miasta o 765,5 tys. zł. W gminie Opatowiec (woj. świętokrzyskie) zaniechano obciążenia dzierżawcy kosztami dostaw energii elektrycznej na kwotę brutto 9,3 tys. zł. Dzierżawca zapłacił tę kwotę w czasie trwania kontroli. W gminie Sadki (woj. kujawsko-pomorskie) stwierdzono ustalenie w ogłoszeniu o pierwszym przetargu ceny wywoławczej nieruchomości na podstawie operatu szacunkowego, który utracił ważność. Kontrola wykazała, że w dniu 20 maja 2021 r. Wójt Gminy Sadki ogłosił przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż działki Nr 349 o powierzchni 0,1584 ha położonej w obrębie geodezyjnym Samostrzel, natomiast operat szacunkowy, w którym rzeczoznawca określił wartości nieruchomości, został opracowany w dniu 17 kwietnia 2019 r. Tym samym przedmiotowy operat nie mógł stanowić podstawy do ustalenia ceny wywoławczej nieruchomości, ponieważ utracił ważność – na dzień ogłoszenia przetargu upłynęło 25 miesięcy od jego sporządzenia. Przetarg został przeprowadzony w dniu 25 czerwca 2021 r. Kontrola przeprowadzona w gminie Mrocza (woj. kujawsko-pomorskie) w zakresie dwóch przetargów ustnych nieograniczonych na zbycie w 2021 r. nieruchomości, której cena wywoławcza w I przetargu wyniosła 835,3 tys. zł, a w II przetargu wyniosła 626,4 tys. zł wykazała podanie do publicznej wiadomości ogłoszenia o I przetargu ustnym nieograniczonym na sprzedaż powyższej nieruchomości, na okres miesiąca zamiast na okres dwóch miesięcy przed wyznaczonym terminem przetargu; niezamieszczenie wyciągu z ogłoszenia o I przetargu ustnym nieograniczonym na sprzedaż ww. nieruchomości, w prasie codziennej ogólnokrajowej oraz zamieszczenie wyciągu z ogłoszenia o II przetargu na sprzedaż wskazanej nieruchomości w prasie o zasięgu województwa, zamiast w prasie codziennej ogólnokrajowej oraz w okresie krótszym niż dwa miesiące przed wyznaczonym terminem przetargu. W trakcie kontroli przeprowadzonej w gminie Rogowo (woj. kujawsko-pomorskie) stwierdzono nieujęcie w informacji o stanie mienia komunalnego na dzień 31 grudnia 2022 r. danych, o dochodach uzyskanych z tytułu wykonywania prawa własności i innych praw majątkowych oraz z wykonywania posiadania w łącznej kwocie 2 089 tys. zł. W latach 2019–2023 miasto Rybnik (woj. śląskie) wydzierżawiło nieruchomości gruntowe o powierzchni 1,1047 ha zabudowanej budynkiem hotelu Olimpia oraz o łącznej powierzchni 0,2449 ha zabudowanej budynkiem 95 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. hotelu Arena osobie prawnej, z zastosowaniem stawek czynszu (odpowiednio) w wysokości 100,00 zł netto, 120,00 zł netto miesięcznie, tj. znacznie poniżej stawek czynszu dzierżawy wynikających z zarządzeń Prezydenta Miasta. Miasto Rybnik nie zweryfikowało, czy udzielona pomoc stanowi pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej czy pomoc de minimis. Ponadto latach 2020–2023 zaniechano dochodzenia w prawidłowej wysokości należności z tytułu dalszej poddzierżawy nieruchomości o pow. 1,1047 ha zajętej pod hotel za okres od 1 czerwca 2019 r. do grudnia 2023 r. Dzierżawca wpłacał równowartość 25% osiągniętego zysku spółki, zamiast 25% osiągniętego zysku netto od kwoty z tytułu poddzierżawy. Wobec powyższego uzyskano kwotę 54 tys. zł (netto), pomimo że 25% czynszu ustalonego w umowach poddzierżawy stanowiła kwotę 256 tys. zł (netto), a dzierżawca nie wskazał żadnych kosztów poniesionych w związku z poddzierżawą. W czasie kontroli miasta i gminy Zawadzkie (woj. opolskie) stwierdzono niedochodzenie przez miasto i gminę Zawadzkie odszkodowania z tytułu bezumownego korzystania przez osobę prawną w latach 2021–2022 z nieruchomości stanowiącej własność miasta i gminy Zawadzkie, w wyniku czego uszczuplono we wskazanym okresie dochody budżetu o kwotę 10,4 tys. zł. Kontrola w gminie Radłów (woj. opolskie) wykazała niezachowanie obowiązku szczególnej staranności przy wykonywaniu zarządu mieniem komunalnym poprzez sprzedaż nieruchomości gruntowej o pow. 0,7728 ha na rzecz osób trzecich oraz użytkowanie dwóch nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni 1,1508 ha niezgodne z przeznaczeniem wskazanym w umowie z Agencją Nieruchomości Rolnych w sprawie nieodpłatnego przekazania gminie na własność nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na cele inwestycji infrastrukturalnych, co w konsekwencji spowodowało konieczność poniesienia wydatku w łącznej kwocie 104,9 tys. zł tytułem zwrotu równowartości pieniężnej nabytych nieodpłatnie nieruchomości oraz pozostałych kosztów związanych z tą sprawą, na rzecz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Warszawie Ośrodek Terenowy w Opolu. W gminie Radomyśl n. Sanem (woj. podkarpackie) nieprawidłowo przeprowadzono sprzedaż nieruchomości w przetargu nieograniczonym, a szczególności: –nie zamieszczono w ogłoszeniu o sprzedaży publikowanym w prasie lokalnej: oznaczenia nieruchomości według księgi wieczystej, powierzchni nieruchomości oraz informacji o przeznaczeniu nieruchomości do sprzedaży, ceny wywoławczej, terminu i miejscu przetargu i wysokości wadium, –nie podano informacji dotyczącej ceny wywoławczej w protokole z przeprowadzonego przetargu, –nie zamieszczono Informacji o wyniku przetargu w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Urzędu. W mieście i gminie Jarocin (woj. wielkopolskie) Burmistrz nie wydał decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu dla Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jarocinie i nie ustanowił trwałego zarządu na rzecz Centrum Usług Społecznych w Jarocinie w związku z uchwałą Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 23 czerwca 2021 r. w sprawie utworzenia Centrum Usług Społecznych w Jarocinie oraz uchwalenia statutu Centrum Usług Społecznych w Jarocinie z dniem 1 października 2021 roku na podstawie której utworzono nową jednostkę budżetową. Nieruchomości, o wartości początkowej ogółem 635,8 tys. zł, należące do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, którym gospodaruje starosta ostrołęcki (woj. mazowieckie) wykonując zadania z zakresu administracji rządowej, ewidencjonowano na koncie 011 „Środki trwałe” ksiąg rachunkowych Starostwa Powiatowego w Ostrołęce. Kontrola w zakresie gospodarki nieruchomościami w gminie Szczaniec (woj. lubuskie) wykazała, że w przypadku sprzedaży dwóch nieruchomości oraz czterech działek na sześć przyjętych do kontroli nie sporządzono wykazu nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży. W związku, z powyższym uniemożliwiono osobie uprawnionej do skorzystania z pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości. Rozliczenia jednostek samorządu terytorialnego z jednostkami organizacyjnymi W 2023 r. w zakresie rozliczeń budżetów jednostek samorządu terytorialnego z ich jednostkami organizacyjnymi stwierdzono nieprawidłowości w 69 przypadkach na łączną kwotę 11,0 mln zł, przy czym największa ich liczba dotyczyła nieegzekwowania od kierowników jednostek organizacyjnych obowiązku przedkładania sprawozdań lub informacji o przebiegu wykonania planu finansowego – 33, niezgodnego z przepisami planowania i przekazywania dotacji przedmiotowych z budżetu jst – 14, niedokonania lub nieterminowego dokonania wpłaty do budżetu nadwyżek 96 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. środków obrotowych zakładów budżetowych i nieokreślenia przez organ stanowiący jst sposobu i terminu rocznych rozliczeń oraz dokonywania wpłat do budżetu z tego tytułu stwierdzono w trzech przypadkach oraz trzy przypadki niezgodnego z przepisami planowania, przekazywania i rozliczania dotacji podmiotowych i celowych dla instytucji kultury. W wyniku kontroli wydatków z tytułu dotacji w gminie Dubicze Cerkiewne (woj. podlaskie) stwierdzono, że Gminnemu Ośrodkowi Kultury, Sportu i Rekreacji w Dubiczach Cerkiewnych została udzielona z budżetu gminy dotacja celowa w kwocie 67,5 tys. zł, jednakże nie zawarto pisemnej umowy w sprawie udzielenia dotacji. Z opisu przelewu z dnia 16 września 2022 r. wynika, że środki przeznaczone były na „Remont Izby Kultury i Tradycji OSP”. Kontrolującym nie okazano także żadnego rozliczenia przekazanej dotacji. Centrum Usług Wspólnych w Baćkowicach (woj. świętokrzyskie) – jednostka budżetowa – nie dokonała przekazania na rachunek bankowy budżetu gminy Baćkowice dochodów w łącznej wysokości 53,1 tys. zł zrealizowanych przez CUW w 2022 r. i 2023 r. z tytułu zwrotu przez główną księgową nienależnie wypłaconych sobie w latach 2017–2022 świadczeń pieniężnych. Otrzymane na rachunek bankowy CUW dochody z ww. tytułu przeznaczono na pokrycie wydatków bieżących jednostki. Burmistrz Ciechocinka (woj. kujawsko-pomorskie) nie wyegzekwował w latach 2021–2023 od Dyrektora Przedszkola Samorządowego Nr 1 „Bajka” w Ciechocinku, tj. jednostki wskazanej jako jednostka obsługująca dla Żłobka Samorządowego „Bajeczka” w Ciechocinku, sporządzenia i złożenia Burmistrzowi, sprawozdań budżetowych oraz sprawozdań w zakresie operacji finansowych żłobka. Podczas kontroli stwierdzono, że w sporządzonych sprawozdaniach Rb-27S i Rb-28S przez Przedszkole Samorządowe Nr 1 „Bajka” oprócz danych dotyczących przedszkola były wykazywane także dochody i wydatki działu 855 „Rodzina” rozdziału 85516 „System opieki nad dziećmi w wieku do lat 3”, tj. wydatki żłobka – jednostki budżetowej obsługiwanej przez to przedszkole. W latach 2021–2022 Burmistrz Miasta Nowa Ruda (woj. dolnośląskie) jako zleceniodawca, zawierał umowy z miejskimi jednostkami budżetowymi (szkoły), na realizację programów szkolnych wynikających z Miejskiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii. Zgodnie z zawartymi umowami, zleceniodawca zobowiązał się do zapłaty wynagrodzenia, po przedstawieniu przez zleceniobiorcę rachunków lub not księgowych i kserokopii dokumentów potwierdzających wydatkowanie środków zgodnie z umową. 1.3. Skutki finansowe kontroli Wyniki działalności kontrolnej regionalnych izb obrachunkowych prezentowane są w formie liczby i rodzaju nieprawidłowości oraz rezultatów finansowych wyrażanych wartościowo w podziale na nieprawidłowości finansowe obrazujące skalę finansową stwierdzonych nieprawidłowości oraz korzyści finansowe wynikające z realizacji lub potwierdzenia przyjęcia do realizacji przez jednostkę kontrolowaną wystosowanych wniosków pokontrolnych 7 . Nieprawidłowości finansowe W trakcie 929 przeprowadzonych w 2023 r. kontroli ujawniono 9 848 różnego rodzaju nieprawidłowości, które dotyczyły niewłaściwych działań jednostek, na łączną kwotę 5 548 033,0 tys. zł. Ich struktura, ze względu na rodzaj, przedstawiała się następująco: –uszczuplenia środków publicznych – 55 030,5 tys. zł, –kwoty uzyskane z naruszeniem prawa – 11 508,4 tys. zł, –kwoty wydatkowane z naruszeniem prawa – 421 457,4 tys. zł, –kwoty wydatkowane w następstwie działań niezgodnych z prawem – 4 639,7 tys. zł, –kwoty wydatkowane niegospodarnie, niecelowo lub nierzetelnie – 683,0 tys. zł, –kwoty odpowiadające nierzetelnym danym w ewidencji finansowo-księgowej lub sprawozdawczości – 4 384 861,2 tys. zł, –inne nieprawidłowości w wymiarze finansowym – 338 850,8 tys. zł, 7 Uchwała Nr 6/2006 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z dnia 28 września 2006 r. w sprawie przyjęcia „Standardów kontroli regionalnych izb obrachunkowych”. 97 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –nieprawidłowości związane z planowaniem i wykonaniem budżetu oraz wieloletniej prognozy finansowej – 331 002,0 tys. zł. Nieprawidłowości w ujęciu finansowym ustalone w wyniku kontroli w 2023 r. Zagadnienie Kwota nieprawidłowości (w tys. zł) Struktura (w %) Ogółem, z tego:5 548 033,0100,0 – ustalenia ogólnoorganizacyjne-x – księgowość i sprawozdawczość4 404 342,479,4 – ogólne zagadnienia dotyczące planowania i wykonania budżetu i wpf217 286,13,9 – dochody budżetowe74 967,81,4 – wydatki budżetowe145 983,32,6 – zamówienia publiczne564 102,110,2 – rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji21 492,10,4 – dług publiczny80 540,21,5 – gospodarka mieniem28 355,00,5 – rozliczenia jednostki samorządu terytorialnego z jednostkami organizacyjnymi10 964,00,2 Nieprawidłowości w ujęciu finansowym ustalone w wyniku kontroli w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 000 Ustalenia ogólnoorg anizacyjne Księgowość i spra wozdawczość Ogólne zagadnienia dotyczące planowania i wykonania budżetu i WPF Dochody budżetowe Wydatki budżetowe Zamówienia publiczne Rozliczenie otrz ymanych i udzielonych dotacji Dług public zny Gospodark a mieniem Rozliczenia jednostki samorządu tery tori alnego z jednostkami org anizacyjnymi Największą część kwoty nieprawidłowości finansowych, wynoszącą 79,4% ogólnej wartości, stanowiły niezgodności w zakresie księgowości i sprawozdawczości budżetowej powodujące nierzetelne prezentowanie danych o sytuacji majątkowej i finansowej jednostek na łączną kwotę 4 404 342,4 tys. zł. Analiza poszczególnych przypadków nieprawidłowości wykazuje, iż największe wartościowo kwoty nieprawidłowości dotyczyły: –niezamknięcia ksiąg rachunkowych – 568 724,9 tys. zł, –nierzetelnego wykazywania w księgach rachunkowych wartości aktywów i pasywów – 547 516,6 tys. zł, –nieprawidłowości w zakresie inwentaryzacji – 528 015,4 tys. zł, –nieprawidłowej ewidencji operacji gospodarczych i finansowych (np. z naruszeniem zasad systematyki, niezgodnie z treścią operacji, na kontach nieprzewidzianych w planie kont) – 445 604 tys. zł, –wykazania w sprawozdaniach budżetowych danych niezgodnych z ewidencją księgową – 359 359,5 tys. zł, –sporządzenia nierzetelnych sprawozdań finansowych – 322 633,7 tys. zł, –niezgodności między sprawozdaniami zbiorczymi/łącznymi a jednostkowymi – 297 575,8 tys. zł, –zaniechania przeprowadzenia inwentaryzacji aktywów lub pasywów – 212 855,4 tys. zł, –dokonywania zapisów księgowych z naruszeniem ustawy o rachunkowości – 205 374,8 tys. zł, –wykazania w sprawozdaniach z operacji finansowych danych niezgodnych z ewidencją lub dokumentami – 135 980,5 tys. zł. Drugą co do wielkości skutków finansowych grupę stanowiły nieprawidłowości związane z zamówieniami publicznymi – 564 102,1 tys. zł. Największe wartościowo kwoty nieprawidłowości dotyczyły: –nieprawidłowości związanych z obowiązkiem zamieszczenia ogłoszeń w BZP lub przekazania do publikacji w Dz. Urz. UE – 168 711,6 tys. zł, 98 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. –nieprawidłowości dotyczących sporządzenia sprawozdania o udzielonych zamówieniach – 108 204,8 tys. zł, –udzielenia zamówienia publicznego lub zawarcia umowy ramowej z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych określających przesłanki zastosowania trybów: negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki –53 247,8 tys. zł, –oceny spełnienia przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu, niepodleganiu wykluczeniu z postępowania, oceny oferty (m.in. w zakresie oferowanego przedmiotu zamówienia) i wyboru najkorzystniejszej oferty – 39 541,8 tys. zł, –nieprawidłowości związanych z wniesieniem i zwrotem zabezpieczenia należytego wykonania umowy – 36 575,2 tys. zł, –niezgodnego z przepisami ustalenia warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego lub wymaganych środków dowodowych do oceny ww. warunków – 29 901,4 tys. zł, –nieprawidłowego, niezgodnego z przepisami o zamówieniach publicznych, sporządzenia specyfikacji warunków zamówienia (przypadki inne niż dotyczące warunków udziału w postępowaniu i kryteriów oceny ofert) – 26 532,3 tys. zł, –udzielenia zamówienia publicznego lub zawarcia umowy ramowej bez stosowania przepisów o zamówieniach publicznych – 21 419,9 tys. zł, –nieprawidłowego określenia przedmiotu zamówienia – 20 606,8 tys. zł, –rozstrzygnięcia konkursu bez przeprowadzenia postępowania w trybie określonym w przepisach o zamówieniach publicznych – 11 079, 6 tys. zł. Trzecią co do wielkości skutków finansowych grupę stanowiły nieprawidłowości związane z zagadnieniami dotyczącymi planowania i wykonania budżetu – 217 286,1 tys. zł. W tej kategorii największe wartościowo nieprawidłowości dotyczyły: –nierealistycznego prognozowania w wpf kwot dochodów, wydatków, przychodów lub rozchodów – 43 003 tys. zł, –dokonania zmian w budżecie lub planie finansowym jednostki, bez upoważnienia lub z przekroczeniem zakresu upoważnienia – 35 520,9 tys. zł, –brak kontrasygnaty skarbnika lub osoby przez niego upoważnionej w zakresie czynności mogących skutkować powstaniem zobowiązań pieniężnych (majątkowych) – 28 674,4 tys. zł, –niedozwolone finansowanie budżetu danego roku (np. ratą części oświatowej subwencji na rok następny, środkami z dotacji podlegających zwrotowi, środkami ZFŚS, depozytowymi, środkami z Funduszu COVID 19) – 4 821 tys. zł, –dokonanie wydatków z przekroczeniem granic planowanych wydatków w uchwale budżetowej, planie finansowym jednostki – 3 927,6 tys. zł. Korzyści finansowe Realizacja działań kontrolnych w 2023 r. skutkowała nie tylko ujawnieniem nieprawidłowości w działalności jednostek, lecz również przynosiła korzyści finansowe zarówno jst, jak również ich mieszkańcom. Ogólna kwota uzyskanych korzyści finansowych wyniosła 25 280,3 tys. zł. Korzyści finansowe uzyskane w wyniku ustaleń kontrolnych w 2023 r. Zagadnienie Korzyści finansowe w 2023 r. (w tys. zł.) Korzyści finansowe w 2021 r. (w tys. zł.) Korzyści finansowe w 2022 r. (w tys. zł.) Dynamika zmian (w %) ogółem (w tys. zł.) struktura (w %) 2:42:5 1234567 Ogółem, w tym: 25 280,3100,011 632,724 393,4217,3103,6 Dochody budżetowe20 334,880,49 035,315 641,7225,1130,0 Wydatki budżetowe495,02,0846,12 156,858,523,0 Zamówienia publiczne2 090,98,3296,640,0705,05 227,3 Rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji216,10,9295,3379,573,256,9 Gospodarka mieniem9,10,0295,74,63,1197,8 Z uwagi na rodzaj uzyskanych korzyści można je podzielić na: –oszczędności uzyskane w wyniku działań kontrolnych/audytowych – 17,6 tys. zł, –pożytki finansowe w postaci należnych środków publicznych lub innych składników aktywów – 23 259,7 tys. zł, 99 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –oszczędności lub uzyskane pożytki finansowe dla obywatela bądź podmiotów spoza sektora finansów publicznych – 2 003,0 tys. zł. 1.4. Działania pokontrolne Regionalne izby obrachunkowe, po przeprowadzeniu czynności kontrolnych, przekazywały kontrolowanym jednostkom wystąpienia pokontrolne. Wskazywały w nich źródła i przyczyny nieprawidłowości, ich rozmiary, osoby odpowiedzialne oraz wnioski zmierzające do ich usunięcia i usprawnienia badanej działalności. W 2023 r. izby wydały ogółem 13 138 wniosków pokontrolnych (w 2022 r. – 13 251). Na podstawie przepisów ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych jednostki kontrolowane mogą składać do kolegium regionalnej izby obrachunkowej zastrzeżenia do wniosków pokontrolnych. W 2023 r. jednostki kontrolowane złożyły zastrzeżenia ogółem do 131 wniosków pokontrolnych (w 2022 r. do 98 wniosków), z czego w całości zastrzeżenia uwzględniono w 17 przypadkach, natomiast oddalono zastrzeżenia w 109 przypadkach. Liczba wniosków pokontrolnych oraz zastrzeżenia do wniosków i sposób ich rozpatrzenia w 2023 r. Wyszczególnienie Liczba wydanych wniosków pokontrolnych ogółem Liczba wniosków pokontrolnych, do których wniesiono zastrzeżenia Zastrzeżenia oddaloneuwzględnione uwzględnione w części Ogółem, z tego:13 138131109184 – województwa samorządowe15---- – powiaty432403631 – gminy12 1758266133 – inne jednostki516972- Niektóre stwierdzone w czasie kontroli nieprawidłowości, z uwagi na ich rodzaj i rozmiar, wymagają działań innych powołanych do tego organów. W 2023 r. regionalne izby obrachunkowe skierowały łącznie 447 zawiadomień, wniosków i sygnalizacji do innych organów (w 2022 r. – 364 zawiadomień). Zawiadomienia, wnioski i sygnalizacjeLiczba – do ministrów i kierowników urzędów centralnych 20 – do wojewodów 11 – do organów ścigania - prokuratury i policji 16 – do kierowników innych jednostek 6 – do komisji orzekających i rzeczników dyscypliny finansów publicznych ogółem379 wg osób443 wg czynów1 548 – do innych organów*15 * Centrum Projektów Polska Cyfrowa, Delegatura CBA, Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Państwowa Inspekcja Pracy, Urząd Skarbowy, Najwyższa Izba Kontroli, Narodowa Agencja Programu Erasmus, Gminny organ podatkowy, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Do ministrów i kierowników urzędów centralnych skierowano 20 zawiadomień, w tym głównie do Ministra Finansów w zakresie nieprawidłowo wykazanych danych w sprawozdaniach Rb-PDP dotyczących skutków udzielonych ulg i zwolnień w podatkach. W 11 przypadkach poinformowano właściwych wojewodów o występowaniu nieprawidłowości. Powiadomienia kierowane do wojewody dotyczyły nieprawidłowości w zakresie wykorzystania dotacji przekazanych z budżetu państwa. Do kierowników innych jednostek przekazano sześć zawiadomień. Do organów ścigania przekazano ogółem 16 zawiadomień o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa, które dotyczyły w szczególności: –w trzech przypadkach dopuszczenia do prowadzenia ksiąg rachunkowych urzędów wbrew przepisom ustawy o rachunkowości i podawania w nich nierzetelnych danych; 100 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. –przedmiotem czterech zawiadomień do jednostek organizacyjnych KAS były ujawnione sytuacje wskazujące na możliwość składania przez podatników nierzetelnych deklaracji podatkowych. Na przykład ujawniono okoliczności wskazujące na prawdopodobieństwo zaistnienia przestępstwa karnego skarbowego wskutek podania nieprawdy (zatajenia prawdy) przez podatnika prowadzącego działalność gospodarczą w zakresie wydobycia kopalin, który w informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych zaniżył podstawę opodatkowania w zakresie gruntów zajętych na działalność gospodarczą związaną z wydobyciem. Zadeklarowana przez podatnika powierzchnia gruntów związanych z działalności gospodarczą w zakresie wydobycia kopalin była zaniżona o ok. 159 930 m 2 ; –w jednym przypadku zawiadomienie dotyczyło niedopełnienia obowiązków przez organ wykonawczy gminy w związku ze składaniem wniosków do wojewody w sprawie zwrotu gminie utraconych dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości gruntów w parkach narodowych, rezerwatach przyrody (wnioski za lata 2014–2015), co skutkowało nienależną wypłatą na rzecz gminy kwoty 4 169 tys. zł, ze szkodą dla Skarbu Państwa, bowiem środki przekazano z budżetu państwa bezprawnie; –jedno zawiadomienie dotyczyło przekroczenia przez wójta gminy uprawnień, co wynikało z wydatkowaniu środków publicznych w wysokości 20 tys. zł z budżetu gminy na pokrycie wydatków związanych z udzieloną pomocą prawną w sprawach postępowań karnych prowadzonych z oskarżenia prywatnego wójta gminy; –jedno zawiadomienie, które dotyczyło uchylania się od kontroli przeprowadzanej przez regionalną izbę obrachunkową, co miało miejsce w związku z zakwestionowaniem przez spółkę z o.o. (w której 100% udziałów posiada jst) kompetencji kontrolnych izby wobec tej spółki. Informacje o zaistniałej sytuacji izba przekazała również do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Najwyższej Izby Kontroli (wraz z pozyskanymi materiałami dot. Spółki z o.o. do wykorzystania w ramach ewentualnych czynności kontrolnych); –jedno zawiadomienie dotyczyło uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez funkcjonariusza publicznego, który przekraczając swoje uprawnienia działał na szkodę interesu publicznego poprzez podjęcie szeregu działań, których skutkiem było dokonanie sprzedaży działek o pow. 0,0027 ha oraz o pow. 0,0278 ha w trybie niedozwolonego prawem przetargu ustnego ograniczonego, w celu uzyskania korzyści majątkowej w postaci nabycia tychże działek. Jak ustalono w trakcie kontroli wójt gminy wydał zarządzenie w sprawie sporządzenia i ogłoszenia wykazu nieruchomości gruntowych stanowiących własność gminy przeznaczonych do sprzedaży w drodze przetargu ustnego ograniczonego. Jako uzasadnienie wyboru trybu wskazano m.in., że pierwsza działka nie posiada bezpośrednio dostępu do drogi publicznej. W odniesieniu do drugiej działki wskazano m.in., że działka położona jest na peryferiach wsi w bliskim sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. W odniesieniu do obu działek wskazano, że w przetargu mogą brać udział właściciele lub użytkownicy wieczyści nieruchomości przyległych. Właściciele działki przyległej (rodzice wójta gminy) złożyli w urzędzie gminy zgłoszenie udziału w przetargu, spełniając tym samym warunki uczestnictwa w przetargu. Byli oni jedynymi uczestnikami przetargu. Właściciele dwóch sąsiednich działek zrezygnowali z zakupu działek w przetargu (jak ustalono współwłaścicielka była pracownikiem gminnego przedszkola). Z jedną z działek zbywaną w przetargu sąsiaduje działka, której właścicielem wg danych zawartych w ewidencji gruntów jest osoba, która nie żyje, a kontrolujący nie uzyskali wiedzy o ewentualnych spadkobiercach. Na uwagę zasługuje fakt, iż jedna ze sprzedawanych działek była przedłużeniem drugiej działki. Obie działki w ewidencji gruntów i budynków aktualnie wykazane są jako grunty orne, jednak do 16 listopada 2015 r. działka będąca przedłużeniem posiadała w ewidencji gruntów oznaczenie dr – „drogi”. Wójt gminy zgłosił zmianę do ewidencji gruntów i budynków z drogi na grunty orne. Faktycznie obie działki stanowiły polną drogę, która umożliwiała dojazd z głównej drogi do wszystkich działek. Powyższe potwierdził również operat szacunkowy, sporządzony przed zmianą przeznaczenia gruntów. Aktualnie właścicielem działek przylegających do zbywanych w przetargu jest wójt gminy, który wybudował na tych działkach dom, Podkreślenia wymaga fakt, iż wójt gminy nabył prawo własności do działek w drodze darowizny od rodziców w dniu 29 kwietnia 2016 r., tj. dzień po podpisaniu protokołu z przetargu, natomiast przed podpisaniem aktu notarialnego dotyczącego sprzedaży przez gminę rodzicom wójta gminy działek zbywanych w przetargu. W przypadku działek zbytych w przetargu ograniczonym obecnym właścicielem również jest wójt gminy na podstawie darowizny od rodziców, której dokonano w dniu 12 maja 2016 r., tj. w tym samym dniu, w którym podpisano umowę sprzedaży tych działek przez gminę. Prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie; –jedno zawiadomienie skierowane do prokuratury dotyczyło uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez funkcjonariusza publicznego polegającego na tym, że w okresie od dnia 28 lutego 2023 r. do dnia 2 marca 2023 r., wójt gminy działając wspólnie i w porozumieniu z sekretarzem gminy dokonali zniszczenia dokumentu z akt osobowych pracownika, tj. pisma wójta gminy z dnia 23 stycznia 2023 r., stanowiącego kartę 101 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. akt osobowych, a następnie wystawiono dokument - pismo wójta gminy z dnia 23 stycznia 2023 r., w którym poświadczono nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne tj. daty sporządzenia i odbioru pisma oraz kategorii zaszeregowania pracownika w tabeli wynagrodzeń; –jedno zawiadomienie do prokuratury przedstawiono podpisane przez wójta gminy oraz realizowane w 2019, 2020 i 2021 r. umowy konsorcjum z przedsiębiorcami, których przedmiotem był udział konsorcjum w przetargach o udzielenie zamówień publicznych na „usługę odbioru z przetworzeniem odwodnionych komunalnych osadów ściekowych o kodzie 19 08 05” organizowanych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Liderami konsorcjum każdorazowo byli przedsiębiorcy, zaś gmina występowała w charakterze uczestnika. Gmina zobowiązywała się do udostępniania składowiska do zdeponowania odpadów, do których odbioru konsorcjum miało być zobowiązane na podstawie umów zawartych w wyniku wygranych przetargów. Z kolei liderzy konsorcjum zobowiązani byli m.in. do wykonania prac rekultywacyjnych składowiska, zgodnie z zasadami określonymi w decyzjach oraz projektach określających techniczny sposób zamknięcia składowiska odpadów. W umowach nie określano terminu wykonania prac rekultywacyjnych przez liderów. Zawarty w umowach zakres prac pokrywał się z obowiązującym w tym czasie harmonogramem działań związanych z rekultywacją składowiska, określającym również termin wykonania prac. W umowach konsorcjum ustalano, że liderzy konsorcjum otrzymają 100% wynagrodzenia określonego w umowie o udzielenie zamówienia publicznego i w ramach tego wynagrodzenia mają wykonać prace rekultywacyjne składowiska. W latach 2019–2021 konsorcja, w skład których wchodziła gmina, wygrywały przetargi na odbiór osadów, zawierając umowy na łączną kwotę 3 697 tys. zł, która w całości miało przypadać liderom konsorcjów. Kontrola wykazała, że liderzy konsorcjów nie wykonali prac rekultywacyjnych składowiska odpadów, co potwierdzają wyniki kontroli WIOŚ. Nie stwierdzono, aby gmina egzekwowała wykonanie tych prac. Na dzień kontroli według CEIDG jeden z przedsiębiorców został wykreślony z rejestru, a działalność drugiego została zawieszona na czas nieokreślony. Nie stosowano żadnych procedur w celu wyłonienia wykonawcy zamówienia na wykonanie rekultywacji składowiska odpadów w ramach konsorcjum – mimo że były to umowy o charakterze odpłatnym, ponieważ gmina rezygnowała z odpłatności za przyjęcie odpadów i części wynagrodzenia za realizację zamówienia. W sprawie sposobu wyboru podmiotów – stron umowy konsorcjum Wójt wyjaśnił, że podmioty kontaktowały się z nami oferując wykonanie rekultywacji składowiska nieodpłatnie. W przypadku jednej firmy kontrolujący ustalili na podstawie CEIDG, że wpis do ewidencji działalności tego przedsiębiorcy miał miejsce w dniu 11 czerwca 2021 r., tj. na 11 dni przez podpisaniem umowy konsorcjum z gminą. Natomiast druga firma, z którą w dniu 5 czerwca 2019 r. gmina podpisała pierwszą umowę konsorcjum, dopiero w dniu 15 kwietnia 2019 r. złożyła wniosek o zmianę kodów PKD rozszerzającą zakres działalności na prowadzenie działalności związanej z rekultywacją i gospodarką odpadami. Wójt w złożonych wyjaśnienia wskazał m.in., że (...) Koszt przeprowadzenia rekultywacji składowiska według naszej wiedzy wynosił ok. 2 mln złotych (...). Przyjmując ostrożną wycenę usługi przyjęcia tego rodzaju osadów na 100 zł netto za 1 Mg osadu, wartość potencjalnego dochodu gminy z tytułu przyjęcia osadów na podstawie zawieranych umów konsorcjum wynosiłaby łącznie 1 442 tys. zł netto (1 558 tys. zł brutto) – kwotę tę można w ocenie izby potraktować jako szacunkową wartość należności, które gmina na przestrzeni lat 2019–2021 mogła uzyskać, a które w związku z podpisaniem umów konsorcjum zamknęły się kwotą wpływów wynoszącą łącznie jedynie 82 tys. zł. Rezygnacja z możliwych do uzyskania dochodów nie skutkowała jednakże osiągnięciem celu w postaci wykonania rekultywacji składowiska. Brak obowiązku ponoszenia przez liderów konsorcjów kosztów zdeponowania osadów ściekowych stanowił okoliczność ułatwiającą uzyskanie przez konsorcja w latach 2019–2021 zamówień publicznych o łącznej wartości wynagrodzenia wynoszącej 3 697 tys. zł, które w całości pobrali liderzy konsorcjów. Potwierdzony przez WIOŚ brak realizacji większości obowiązków w zakresie wykonania prac rekultywacyjnych nałożonych na liderów umowami konsorcjum (zawartymi z pominięciem Prawa zamówień publicznych) – wycenionych przez wójta gminy w wyjaśnieniu na około 2 000 tys. zł – nastąpił przy biernej postawie gminy w zakresie egzekwowania wykonania prac. Prokuratura wszczęła śledztwo; –jedno zawiadomienie dotyczyło pobrania w latach 2019–2022, bez tytułu prawnego, od mieszkańców gminy dochodów z tytułu wykonania dla nich przyłączy wodociągowych, w wysokości 25% kosztów zadania. Budowę odcinków sieci wodociągowej wraz z przyłączami w gminie realizowało prywatne przedsiębiorstwo, a inwestorem była spółka. z o.o. (w której gmina posiada 91,37% udziałów), na podstawie umowy zawartej w 2017 r. ze związkiem międzygminnym o współdziałaniu przy realizacji Fazy II A Projektu pn.: Oczyszczanie ścieków ...”. Ze statutu związku, obowiązującego w okresie objętym kontrolą wynika m.in., iż to zadaniem związku było wybudowanie sieci wodociągowo-kanalizacyjnej w ramach ww. projektu oraz pozyskiwanie środków pieniężnych i dysponowanie nimi na potrzeby ww. zadania. Gmina nie realizowała zadania „Budowa odcinków sieci wodociągowej wraz z przyłączami (...)” i nie poniosła kosztów w tym zakresie. Zarówno uchwały budżetowe, 102 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. jak i uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej gminy, na lata 2019–2023, nie przewidywały wydatków na to zadanie inwestycyjne. Pomimo tego, w latach 2019–2021 (po wykonaniu przez spółkę ww. przyłączy) zawarto z mieszkańcami gminy umowy, w których wskazano, iż inwestor zobowiązuje się do wykonania na rzecz posiadacza nieruchomości przyłącza nieruchomości do sieci wodociągowej, przy czym nie podano kto jest inwestorem. Na podstawie zawartych umów w latach 2019–2022 gmina wystawiła na mieszkańców faktury Vat za wykonanie przyłącza wodociągowego na łączną kwotę netto 215 tys. zł, przy czym do dnia kontroli zrealizowano dochody z tego tytułu w kwocie 211 tys. zł, a kwota 3,5 tys. zł jest prezentowana w księgach rachunkowych jako zaległości z tytułu nieuregulowanych przez mieszkańców należności wynikających z zawartych ww. umów. Prokuratura wszczęła śledztwo; –przeprowadzając kontrolę gospodarki finansowej gminy ustalono, iż burmistrz miasta i gminy w okresie 2021 r. oraz do dnia 30 czerwca 2022 r. dokonał niedozwolonego finansowania przejściowego deficytu budżetu gminy w kwocie 742 tys. zł środkami otrzymanymi z Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych, w kwocie 107 tys. zł stanowiących obce środki pieniężne (sumy depozytowe), w kwocie 223 tys. zł środkami otrzymanymi na realizację współfinansowanego przez urząd marszałkowski ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. W okresie 2021–2022 powyższe działanie gminy było działaniem powszechnie stosowanym oraz w pełni świadomym a wpisywanie w treści operacji „mylne przelewy”, „mylne przekazanie środków”, „zwrot mylnego wpływu” mogło mieć na celu ukrycie faktycznego, tj. rzeczywistego wykorzystania przez gminę przekazanych środków pieniężnych na niedozwolone sfinansowanie deficytu budżetowego. Izba została powiadomiona o wszczęciu śledztwa w przedmiotowej sprawie; –jedno zawiadomienie dotyczyło podejrzenia popełnienia przestępstwa w trakcie procesu ponownego przejęcia od Stowarzyszenia Rozwoju Społecznego oraz prowadzenia w 2023 roku przez gminę Szkoły Podstawowej w celu likwidacji tejże szkoły. Stowarzyszenie nieterminowo złożyło do gminy informację o planowanej liczbie dzieci w szkole na 2023 r. Fakt ten posłużył gminie do odmowy udzielenia dotacji podmiotowej na 2023 r. dla szkoły. Gmina nie uwzględniła kilku wniosków stowarzyszenia na przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie dotacji. Powodem niewyrażenia przez gminę zgody na odstąpienie od terminu, był zamiar przejęcia od stowarzyszenia szkoły, a następnie jej likwidacji. Do rzeczników dyscypliny finansów publicznych skierowano łącznie 379 zawiadomień o ujawnionych okolicznościach wskazujących na naruszenie dyscypliny finansów publicznych obejmujących 1 548 różnego rodzaju czynów, za popełnienie których odpowiedzialność ponosiły 443 osoby. 103 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. Zawiadomienia o naruszeniach dyscypliny finansów publicznych wg czynów 2023 rok Zawiadomienia o naruszeniach dyscypliny finansów publicznych wg czynów w 2023 r. Rodzaj czynu Lp.Naruszenie 8 Liczba czynów 1art. 59 Nieustalenie należności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych albo ustalenie takiej należności w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia, niepobranie lub niedochodzenie należności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych albo pobranie lub dochodzenie tej należności w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia, niezgodne z przepisami umorzenie należności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych, odroczenie jej spłaty lub rozłożenie spłaty na raty albo dopuszczenie do przedawnienia tej należności. 2art. 6 pkt 21 Niedokonanie w terminie wpłaty do budżetu w należnej wysokości dochodów przez jednostkę budżetową, nadwyżki środków obrotowych przez samorządowy zakład budżetowy. 3art. 76 Przeznaczenie dochodów uzyskiwanych przez jednostkę budżetową na wydatki ponoszone w tej jednostce. 4art. 8105 Przekazanie lub udzielenie dotacji z naruszeniem zasad lub trybu przekazywania lub udzielania dotacji, niezatwierdzenie w terminie przedstawionego rozliczenia dotacji, nieustalenie kwoty dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu. 5art. 924 Wydatkowanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem określonym przez udzielającego dotację, nierozliczenie w terminie otrzymanej dotacji, niedokonanie w terminie zwrotu dotacji w należnej wysokości. 6art. 11191 Dokonanie wydatku ze środków publicznych bez upoważnienia określonego ustawą budżetową, uchwałą budżetową lub planem finansowym albo z przekroczeniem zakresu tego upoważnienia lub z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania poszczególnych rodzajów wydatków. 7art. 1421 Nieopłacenie w terminie przez jednostkę sektora finansów publicznych: 1) składek na ubezpieczenia społeczne, 2) składek na ubezpieczenie zdrowotne, 3) składek na Fundusz Pracy, 4) składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, 5) wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, 6) składek na Fundusz Solidarnościowy – albo ich opłacenie w kwocie niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia. 8art. 15103 Zaciągnięcie lub zmiana zobowiązania bez upoważnienia określonego ustawą budżetową, uchwałą budżetową lub planem finansowym albo z przekroczeniem zakresu tego upoważnienia lub z naruszeniem przepisów dotyczących zaciągania lub zmiany zobowiązań przez jednostkę sektora finansów publicznych. 9art. 162 Niewykonanie w terminie zobowiązania jednostki sektora finansów publicznych, w tym obowiązku zwrotu należności celnej, podatku, nadpłaty lub nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, którego skutkiem jest zapłata odsetek, kar lub opłat albo oprocentowanie tych należności. 10art. 17189Naruszenia dyscypliny finansów publicznych w zakresie zamówień publicznych. 11art. 18 pkt 1151 Zaniechanie przeprowadzenia lub rozliczenia inwentaryzacji albo przeprowadzenie lub rozliczenie inwentaryzacji w sposób niezgodny z przepisami ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości. 12art. 18 pkt 2663 Niesporządzenie lub nieprzekazanie w terminie sprawozdania z wykonania procesów gromadzenia środków publicznych i ich rozdysponowania albo wykazanie w tym sprawozdaniu danych niezgodnych z danymi wynikającymi z ewidencji księgowej. 13art. 18a25 Zaniechanie prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostce sektora finansów publicznych do tego zobowiązanej, wskutek niezatrudniania audytora wewnętrznego albo niezawierania umowy z usługodawcą. 14art. 18b46 Niedokonanie lub nienależyte dokonanie wstępnej kontroli zgodności operacji gospodarczej lub finansowej z planem finansowym lub kompletności i rzetelności dokumentów dotyczących takiej operacji. 15art. 18c7 Niewykonanie lub nienależyte wykonanie przez kierownika jednostki sektora finansów publicznych obowiązków w zakresie kontroli zarządczej. Ogółem1 543 8 Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz.104). 104 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 2. Informacja o wynikach kontroli koordynowanej „Wynagrodzenia w jednostkach samorządu terytorialnego” 2.1. Cel kontroli i główne zagadnienia poddane kontroli W 2023 r., zgodnie z uchwałą Nr 10/22 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z dnia 28 września 2022 r., regionalne izby obrachunkowe przeprowadziły kontrolę koordynowaną pn. „Wynagrodzenia w jednostkach samorządu terytorialnego”. Celem kontroli było sprawdzenie prawidłowości ustalania i wypłacania wynagrodzeń pracowników jednostek samorządu terytorialnego. Zagadnienie to zbadano na podstawie wynagrodzeń pracowników zatrudnionych w urzędach gmin/miast (powoływanych w dalszej części tego opracowania także jako „kontrolowane jednostki”) na stanowiskach urzędniczych oraz innych świadczeń przysługujących pracownikom w związku ze stosunkiem pracy (nagród jubileuszowych, odpraw emerytalnych i rentowych, ekwiwalentów za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego). Dla potrzeb kontroli analizowane były wydatki klasyfikowane w paragafach: 401 „Wynagrodzenia osobowe pracowników” (w którym ujmuje się wydatki na wynagrodzenia osobowe pracowników, nagrody (w tym jubileuszowe), odprawy emerytalne i rentowe oraz ekwiwalenty za niewykorzystany urlop wypoczynkowy), 404 „Dodatkowe wynagrodzenie roczne” i 474 „Wynagrodzenia i uposażenia wypłacane w związku z pomocą obywatelom Ukrainy”. Kontrolą objęto okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 r. Kontrolę koordynowaną przeprowadziły w 2023 r. wszystkie regionalne izby obrachunkowe. Kontrolą objęto łącznie 91 jednostek, z tego: 17 gmin miejskich, 34 gminy miejsko-wiejskie i 40 gmin wiejskich. 2.2. Dane ogólne dotyczące kontrolowanych urzędów gmin (miast) Wydatki kontrolowanych urzędów w 2022 r. na wynagrodzenia pracowników w nich zatrudnionych, klasyfikowane w paragrafach: 401 „Wynagrodzenia osobowe pracowników”, 404 „Dodatkowe wynagrodzenie roczne” i 474 „Wynagrodzenia i uposażenia wypłacane w związku z pomocą obywatelom Ukrainy”), wyniosły 513 762,0 tys. zł, z tego na pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych 419 414,7 tys. zł. Wydatki na wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach według rodzajów gmin w 2022 r. GminyLiczba gmin Wydatki na wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych (w zł) ogółem z tego: § 401§ 404§ 474 Ogółem, z tego: 91419 414 672392 796 65325 332 1141 285 905 – miejskie17221 806 827207 348 63013 387 9161 070 281 – miejsko-wiejskie34113 857 564106 827 113 6 962 68467 767 – wiejskie4083 750 28178 620 9104 981 514147 857 Poniżej przedstawiono kwoty wydatków na wynagrodzenia osobowe pracowników (§ 401) na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach według rodzaju zatrudnienia w 2022 r. 105 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. Wydatki na wynagrodzenia osobowe pracowników (§ 401) na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach według rodzaju zatrudnienia w 2022 r. GminyLiczba gmin Wydatki na wynagrodzenia osobowe pracowników na stanowiskach urzędniczych według rodzaju zatrudnienia (w zł) ogółem z tego: wybórpowołanieumowa o pracę Ogółem, z tego: 91392 796 65320 289 66224 705 889347 801 102 – miejskie17207 348 6304 089 1247 489 713195 769 792 – miejsko-wiejskie34106 827 1137 646 5219 483 30089 697 293 – wiejskie4078 620 9108 554 0177 732 87662 334 017 W kontrolowanych urzędach w 2022 r. zatrudnionych było 6 660 pracowników, w tym na stanowiskach urzędniczych 5 287. Poniżej przedstawiono przeciętne zatrudnienie w tych urzędach według rodzajów gmin. Zatrudnienie w kontrolowanych jednostkach według rodzajów gmin w 2022 r. GminyLiczba gmin Przeciętna liczba zatrudnionych w 2022 r. ogółem w tym na stanowiskach urzędniczych Ogółem, z tego: 916 6605 287 – miejskie173 2952 862 – miejsko-wiejskie341 8501 384 – wiejskie401 5151 041 Kontrolą objęto wynagrodzenia 661 pracowników urzędów gmin zatrudnionych w 2022 r. na stanowiskach urzędniczych (co stanowiło 12,5% zatrudnionych w kontrolowanych urzędach na tych stanowiskach). Liczba kontrolowanych pracowników wg rodzajów gmin i sposobu zatrudnienia w 2022 r. Gminy Liczba gmin Sposób zatrudnienia ogółem z tego: wybór powołanieumowa o pracę zastępca wójta (burmistrza/ prezydenta) skarbniksekretarzpozostali Ogółem, z tego: 9166191639159357 – miejskie17133171517975 – miejsko-wiejskie3424134263422125 – wiejskie4028740224028157 Suma kwot miesięcznych wynagrodzeń brutto (na podstawie kontrolowanych angaży) pracowników objętych kontrolą wynosiła 6 015,1 tys. zł, w tym zatrudnionych na podstawie: –wyboru – 91 pracowników, których wynagrodzenia miesięczne wynosiły (łącznie) 1 634,5 tys. zł, –powołania – 154 pracowników, z tego 63 zastępców wójta (burmistrza/prezydenta), których wynagrodzenia miesięczne wynosiły (łącznie) 644,8 tys. zł oraz 91 skarbników, których wynagrodzenia miesięczne wynosiły (łącznie) 1 049 tys. zł, –umowy o pracę – 416 pracowników, z tego 59 sekretarzy, których wynagrodzenia miesięczne wynosiły (łącznie) 628,3 tys. zł oraz 357 pozostałych urzędników, których wynagrodzenia miesięczne wynosiły (łącznie) 2 058,5 tys. zł. 106 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Suma miesięcznych wynagrodzeń brutto kontrolowanych pracowników według rodzajów gmin i sposobu zatrudnienia w 2022 r. (w zł) Gminy Liczba gmin Sposób zatrudnienia ogółem z tego: wybór powołanieumowa o pracę zastępca wójta (burmistrza/ prezydenta) skarbniksekretarzpozostali Ogółem, z tego: 916 015 0991 634 463644 7891 049 042628 2842 058 521 – miejskie171 333 144326 042199 776211 329104 497491 500 – miejsko-wiejskie342 260 849614 645289 804396 257225 734734 409 – wiejskie402 421 106693 776155 209441 456298 053832 612 2.3. Szczegółowe ustalenia kontroli Obecny stan prawny wprowadza wielostopniowy poziom regulacji zasad ustalania wynagrodzeń pracowników samorządowych: 1) ustawą o pracownikach samorządowych, określającą: –obligatoryjne składniki wynagrodzenia i świadczenia związane z pracą, tj. wynagrodzenie zasadnicze, dodatek za wieloletnią pracę, nagroda jubileuszowa oraz jednorazowa odprawa w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne (art. 36 ust. 2), a w przypadku wójta (burmistrza/prezydenta) również dodatek specjalny (art. 36 ust. 3), –fakultatywne składniki wynagrodzenia – dodatek funkcyjny, dodatek specjalny i nagroda (art. 36 ust. 4–6), –minimalne i maksymalne wynagrodzenie osób zatrudnionych na podstawie wyboru (art. 37 ust. 3 i 4); 2) rozporządzeniem w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych, określającym: –minimalne wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania pracy na poszczególnych – wymienionych w wykazie – stanowiskach, –maksymalny poziom wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru (dla tych pracowników także wysokość dodatku specjalnego) i powołania, –minimalny poziom wynagrodzenia zasadniczego na poszczególnych stanowiskach pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, –warunki przyznawania i wypłacania dodatku za wieloletnią pracę, –warunki ustalania prawa do nagrody jubileuszowej i jej wypłacania, –warunki ustalania prawa do jednorazowej odprawy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy i ich wypłacania; 3) regulaminem wynagradzania – w którym, na podstawie przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pracownikach samorządowych, dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę wójt (burmistrz/prezydent): –powinien określić: wymagania kwalifikacyjne oraz szczegółowe warunki wynagradzania, w tym maksymalny poziom wynagrodzenia zasadniczego, –może określić: warunki przyznawania oraz warunki i sposób wypłacania premii i nagród (innych niż nagroda jubileuszowa), warunki i sposób przyznawania dodatku funkcyjnego i specjalnego oraz innych dodatków; 4) Kodeksem pracy – w sprawach nieuregulowanych w ustawie o pracownikach samorządowych stosuje się odpowiednio jego przepisy, zgodnie z art. 43 ust. 1 uops. W ramach kontroli koordynowanej sprawdzono zagadnienia dotyczące prawidłowości: –ustalenia regulaminu wynagradzania, –ustalania wynagrodzeń pracowników samorządowych – zatrudnionych na podstawie wyboru, powołania i umowy o pracę – w tym wynagrodzenia zasadniczego, dodatku za wieloletnią pracę, funkcyjnego i specjalnego, –ustalania prawa do nagrody jubileuszowej, odprawy pieniężnej w związku z przejściem na emeryturę i rentę, obliczania ich wysokości na podstawie właściwego wynagrodzenia oraz terminowego wypłacania tych świadczeń, –ustalania i wypłacania ekwiwalentów za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, –ustalania i wypłacania dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Ustalenia kontroli przeprowadzonych przez poszczególne regionalne izby obrachunkowe pozwalają na stwierdzenie, że realizacja zadania dotyczącego naliczenia i wypłaty wynagrodzeń pracownikom samorządowym, 107 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. zatrudnionym w urzędach gmin na stanowiskach urzędniczych, w zdecydowanej większości wykonywana jest prawidłowo. Kontrolowane jednostki co do zasady przestrzegały obowiązujących przepisów prawa, regulujących poszczególne zagadnienia związane z ustaleniem wynagrodzeń miesięcznych, nagród jubileuszowych, odpraw emerytalnych, rentowych, ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Stwierdzone nieprawidłowości i uchybienia nie miały w poszczególnych kontrolowanych jednostkach charakteru powszechnego i najczęściej spowodowane były błędną interpretacją obowiązujących przepisów prawa bądź ich nieprzestrzeganiem. Nieprawidłowości te skutkowały wypłaceniem wymienionych wyżej świadczeń w wysokości zawyżonej o kwotę 859,2 tys. zł oraz zaniżonej o kwotę 118,6 tys. zł. 2.3.1 Szczegółowe ustalenia kontroli w zakresie wynagrodzeń miesięcznych Regulamin wynagradzania Wynikający z przepisów art. 39 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych obowiązek opracowania regulaminu wynagradzania dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę zrealizowany został przez wszystkie z 91 kontrolowanych jednostek. W kontrolowanych regulaminach wynagradzania stwierdzono: 1) nieokreślenie dla niektórych stanowisk wymagań kwalifikacyjnych (w trzech gminach wiejskich i w dwóch miejsko- -wiejskich), 2) wprowadzenie postanowień niezgodnych z obowiązującymi przepisami prawa, dotyczących: –pracowników zatrudnionych na podstawie powołania, w zakresie warunków przyznawania i sposobu wypłacania dodatku specjalnego i nagród innych niż nagroda jubileuszowa (nieprawidłowość stwierdzono w dwóch gminach wiejskich, jednej miejsko-wiejskiej i trzech miejskich). Z uzyskanych w trakcie kontroli wyjaśnień wynikało, że zawarcie w regulaminie tych postanowień, mimo braku podstaw prawnych, spowodowane było potrzebą przejrzystego zapisania zasad przyznawania dodatków i nagród dla wszystkich pracowników, –przesłanek przyznania dodatku specjalnego (który zgodnie z przepisami art. 36 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych może być przyznany z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań) – gdzie dopuszczono możliwość jego przyznania za: „warunki pracy”, „szczególny charakter pracy” i „na czas nieokreślony” (nieprawidłowość stwierdzono w sześciu jednostkach, z tego w jednej gminie wiejskiej, czterech miejsko-wiejskich i jednej miejskiej), wymagań kwalifikacyjnych w zakresie wykształcenia i stażu pracy (nieprawidłowość stwierdzono w sześciu jednostkach, z tego czterech gminach wiejskich i dwóch miejsko-wiejskich). Składniki wynagrodzenia Pracownikowi samorządowemu przysługuje wynagrodzenie stosowne do zajmowanego stanowiska oraz posiadanych kwalifikacji zawodowych, na które składa się wynagrodzenie zasadnicze, dodatek za wieloletnią pracę, dodatek funkcyjny i dodatek specjalny, zgodnie z przepisami art. 36 ust. 1–5 ustawy o pracownikach samorządowych oraz – w przypadku pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę – inne dodatki, jeżeli zostały wprowadzone przez pracodawcę w regulaminie wynagradzania, w związku z przepisami art. 39 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Wynagrodzenie pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru – wójta/burmistrza/prezydenta – ustalane jest przez właściwą radę, stosownie do przepisów art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym, zaś pozostałym pracownikom urzędu ustalane jest przez wójta/burmistrza/prezydenta. Wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru We wszystkich 91 kontrolowanych jednostkach wynagrodzenie wójta (burmistrza/prezydenta) ustalone zostało przez właściwą radę, zgodnie z przepisami art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym i nie przekraczało w okresie miesiąca 11,2-krotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, zgodnie z przepisami art. 37 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych. Nieprawidłowości w zakresie wynagrodzeń pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru wystąpiły w czterech gminach wiejskich i jednej miejsko-wiejskiej. Nieprawidłowości te skutkowały zawyżeniem wypłaconych wynagrodzeń ogółem o kwotę 28,1 tys. zł oraz ich zaniżeniem o 76,6 tys. zł, a polegały na: –niepodjęciu uchwały dostosowującej wynagrodzenie wójta gminy do znowelizowanych w 2021 r. przepisów rozporządzenia w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych, 108 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. –nieprawidłowym ustaleniu wójtowi gminy daty nabycia prawa do wyższej stawki dodatku za wieloletnią pracę, –przyznaniu i wypłaceniu wójtowi i burmistrzowi nagród pieniężnych, do których nie są uprawnieni w związku z przepisami art. 36 ust. 6 ustawy o pracownikach samorządowych, –bezpodstawnym przyznaniu i wypłaceniu wójtowi dodatku do wynagrodzenia za pracę w niedzielę i święta. Wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na podstawie powołania Sprawdzając prawidłowość ustalenia wynagrodzeń 63 zastępców wójta (burmistrza/prezydenta) oraz 91 skarbników stwierdzono nieprawidłowości, które skutkowały wypłaceniem wynagrodzeń z naruszeniem przepisów prawa ogółem o kwotę 499,7 tys. zł. Z ustaleń kontroli wynika, że 36 zastępcom wójta (burmistrza/prezydenta) przyznano dodatek specjalny, z tego w ośmiu przypadkach – niezgodnie z przepisami art. 36 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych – który stanowi, że przysługuje on z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań. Naruszenia wskazanego przepisu wystąpiły w jednej gminie wiejskiej, czterech miejsko-wiejskich oraz trzech miejskich i polegały na przyznaniu dodatku specjalnego na czas nieokreślony, bez wskazania przesłanek jego przyznania, jako stałego składnika wynagrodzenia oraz za zadania niemające charakteru zadań dodatkowych, a kwota przyznanych w tych przypadkach dodatków wynosiła ogółem w badanym okresie 318,3 tys. zł. Dodatek specjalny przyznano 49 skarbnikom, z czego w ośmiu przypadkach stwierdzono nieprawidłowości analogiczne jak przy zastępcy wójta, czyli bez wskazania przesłanek, o charakterze stałym, czy też za czynności należące do typowych zadań skarbnika i wskazanych w zakresach obowiązków. Naruszenia przepisów wystąpiły w trzech gminach wiejskich, dwóch miejsko- -wiejskich i trzech miejskich, a kwota tych dodatków w badanym okresie wynosiła ogółem 177,7 tys. zł. Pozostałe nieprawidłowości ujawnione w zakresie ustalania wynagrodzeń tej grupy pracowników samorządowych dotyczyły błędnego ustalenia okresów zatrudnienia uprawniających do dodatku za wieloletnią pracę, przyznaniem dodatku funkcyjnego w kwocie przekraczającej maksymalny poziom, określony w rozporządzeniu w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych, co skutkowało wypłaceniem wynagrodzeń w zawyżonej wysokości o 3,7 tys. zł. Wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę Kontrolą objęto wynagrodzenia 416 pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, z czego 185 zatrudnionych było w gminach wiejskich, 147 w miejsko-wiejskich i 84 w gminach miejskich. Wszystkim pracownikom wynagrodzenie zostało ustalone przez wójta (burmistrza/prezydenta). Zgodnie z obowiązującym w danej jednostce regulaminem wynagradzania kategorię zaszeregowania ustalono 413 pracownikom, w przypadku dwóch pracowników (zatrudnionych w jednej gminie miejsko-wiejskiej) nie ustalono kategorii zaszeregowania, w jednym przypadku (pracownika zatrudnionego w gminie wiejskiej) przyznano niższą niż przewidziana w regulaminie (co nie miało wpływu na prawidłowość przyznanej kwoty wynagrodzenia zasadniczego). Sprawdzając prawidłowość ustalenia poszczególnych składników wynagrodzenia stwierdzono nieprawidłowości, które skutkowały zawyżeniem ich ogółem o kwotę 307,5 tys. zł i zaniżeniem ogółem o 8,7 tys. zł, w szczególności: –kwotę wynagrodzenia zasadniczego ustalono prawidłowo 407 pracownikom, a w przypadku dziewięciu pracowników była ona niezgodna z obowiązującym w jednostce regulaminem wynagradzania, co skutkowało zawyżeniem wypłaconego wynagrodzenia o kwotę 92,4 tys. zł (nieprawidłowość ta dotyczyła sześciu pracowników zatrudnionych w dwóch gminach wiejskich, jednego pracownika zatrudnionego w gminie miejsko- -wiejskiej oraz dwóch pracowników zatrudnionych w gminie miejskiej); –dodatek za wieloletnią pracę ustalono prawidłowo 393 pracownikom (ośmiu z objętych kontrolą pracowników nie nabyło prawa do tego dodatku), a w przypadku 15 pracowników nieprawidłowo ustalono okresy uprawniające do przyznanej stawki tego dodatku (w tym nie uwzględniono okresów podlegających wliczeniu do okresu pracy, np. z tytułu odbywania stażu przez osobę bezrobotną) oraz przyznawano wyższą stawkę tego dodatku w niewłaściwym terminie (tj. w miesiącu nabycia prawa, zamiast w terminie wypłaty wynagrodzenia, począwszy od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym pracownik nabył prawo do dodatku lub wyższej stawki dodatku, w sytuacji gdy nabycie prawa do wyższej stawki dodatku nastąpiło w ciągu miesiąca), co skutkowało wypłaceniem wynagrodzenia zawyżonego z tych powodów ogółem o kwotę 2,7 tys. zł i zaniżonego o kwotę 1,2 tys. zł (nieprawidłowości te wystąpiły w pięciu gminach wiejskich, w czterech gminach miejsko-wiejskich i w trzech gminach miejskich); –dodatek funkcyjny przyznany był 230 pracownikom zatrudnionym na stanowiskach uprawniających do tego dodatku, wskazanych w obowiązujących w jednostkach regulaminach wynagradzania. W przypadku czterech pracowników przyznany on został niezgodnie z zasadami określonymi w regulaminach, w tym w wysokości 109 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. nieproporcjonalnej do wymiaru zatrudnienia, a w konsekwencji wypłacono go w zawyżonej kwocie ogółem o 47,9 tys. zł (nieprawidłowości wystąpiły w dwóch gminach miejsko-wiejskich i w jednej gminie miejskiej); –dodatek specjalny przyznano 233 pracownikom, z czego nieprawidłowości w zakresie tego dodatku stwierdzono w przypadku 32 pracowników, skutkujące zawyżeniem ogółem o 164,4 tys. zł oraz zaniżeniem tego dodatku ogółem o 7,5 tys. zł. Stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły przede wszystkim niewskazania przez pracodawcę ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie tego dodatku lub okresu na jaki został przyznany, przyznanie go za zadania ujęte w zakresie czynności pracownika lub na czas nieokreślony oraz w wysokości niezgodnej z regulaminem: –spośród 185 pracowników objętych kontrolą, zatrudnionych w urzędach gmin, dodatek specjalny przyznano 98 z nich, a nieprawidłowości ujawniono w siedmiu gminach i dotyczyły 12 pracowników, –spośród 147 pracowników objętych kontrolą, zatrudnionych w urzędach miast i gmin, dodatek specjalny przyznano 70 z nich, a nieprawidłowości ujawniono w pięciu gminach i dotyczyły 15 pracowników, –spośród 84 pracowników objętych kontrolą, zatrudnionych w urzędach miast, dodatek specjalny przyznano 65 z nich, a nieprawidłowości ujawniono w czterech gminach miejskich i dotyczyły pięciu pracowników. Wynagrodzenia kontrolowanych pracowników wypłacano w terminie ustalonym przez pracodawcę. 2.3.2 Szczegółowe ustalenia kontroli w zakresie pozostałych świadczeń związanych ze stosunkiem pracy Nagrody jubileuszowe Nagroda jubileuszowa jest obligatoryjnym świadczeniem związanym ze stosunkiem pracy pracownika samorządowego. Prawo do tej nagrody jest uzależnione od legitymowania się określonymi liczbami lat pracy. Uprawnienie do nagrody wiąże się z upływem, w czasie zatrudnienia, wymaganego okresu pracy. W 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą pracownikom zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych wypłacono 652 nagrody jubileuszowe w łącznej kwocie 6 792, 9 tys. zł. Kontrolę prawidłowości przyznania i ustalenia wysokości tych nagród przeprowadzono na próbie 294 nagród, co stanowiło 45,1% tych świadczeń wypłaconych w kontrolowanych jednostkach. Zestawienie danych o liczbie i wysokości wydatków z tytułu wypłaconych nagród jubileuszowych w 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą wg rodzajów gmin przedstawiono poniżej. Zestawienie wypłaconych w 2022 r. nagród jubileuszowych na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach GminyLiczba gmin Nagrody jubileuszowe liczba nagród kwota (w zł) Ogółem, z tego: 916526 792 865 – miejskie173563 563 127 – miejsko-wiejskie341792 008 228 – wiejskie401171 221 510 W wyniku ustaleń kontroli stwierdzono, że spośród poddanych kontroli 294 nagród jubileuszowych w zakresie prawidłowości ich ustalenia i wypłacenia, stwierdzono 52 przypadki nieprawidłowości – polegające głównie na nieprawidłowym obliczeniu okresów zatrudnienia uprawniających do nagrody, obliczeniu jej na podstawie nieprawidłowego wynagrodzenia (nieprzysługującego pracownikowi w dniu nabycia prawa do nagrody lub jej wypłaty lub obliczonego z naruszeniem zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop), nieterminowym wypłaceniu nagrody (w tym przed nabyciem do niej prawa) – skutkujące zawyżeniem wypłaconych nagród na kwotę ogółem 21,7 tys. zł oraz ich zaniżeniem ogółem na kwotę 15,7 tys. zł. Nieprawidłowości wystąpiły w 14 gminach wiejskich, 11 miejsko-wiejskich i pięciu miejskich, z tego: –w gminach wiejskich – na 100 objętych kontrolą wypłaconych nagród jubileuszowych, stwierdzono 24 przypadki nieprawidłowości, –w gminach miejsko-wiejskich – na 106 objętych kontrolą wypłaconych nagród jubileuszowych, stwierdzono 17 przypadków nieprawidłowości, –w gminach miejskich – na 88 objętych kontrolą wypłaconych nagród jubileuszowych, stwierdzono 11 przypadków nieprawidłowości. 110 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Wszystkie objęte kontrolą nagrody (294) wypłacono w przyznanej wysokości. W 19 przypadkach nagrody wypłacono nieterminowo. Odprawy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy Zgodnie z przepisami art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy pracownikowi przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości: po 10 latach pracy – dwumiesięcznego wynagrodzenia, po 15 latach pracy – trzymiesięcznego wynagrodzenia, po 20 latach pracy – sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Odprawa emerytalna lub rentowa wypłacana jest w dniu ustania stosunku pracy (§ 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych). W 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą pracownikom zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych wypłacono 123 odprawy pieniężne w związku z przejściem na emeryturę, w łącznej kwocie 4 544,1 tys. zł. Zestawienie danych o liczbie i wysokości wydatków z tytułu wypłaconych odpraw w 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą wg rodzajów gmin przedstawiano w tabeli poniżej. Zestawienie wypłaconych w 2022 r. odpraw emerytalnych na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach GminyLiczba gmin Odprawy emerytalne liczba odpraw kwota (w zł) Ogółem, z tego: 911234 544 090 – miejskie17582 224 988 – miejsko-wiejskie34441 525 841 – wiejskie4021773 261 Kontrolę prawidłowości przyznania i ustalenia wysokości odpraw pieniężnych w związku z przejściem pracownika na emeryturę przeprowadzono na próbie 98 odpraw (z tego 19 wypłaconych pracownikom zatrudnionym w gminach wiejskich, 35 miejsko-wiejskich i 44 miejskich), co stanowiło 79,7% tych świadczeń wypłaconych w kontrolowanych jednostkach. W wyniku kontroli prawidłowości ustalenia i wypłacenia 98 odpraw, nieprawidłowości stwierdzono w przypadku odpraw wypłaconych czterem pracownikom, zatrudnionym w trzech gminach miejsko-wiejskich, a polegały one głównie na obliczeniu ich na podstawie nieprawidłowego wynagrodzenia (w tym nieuwzględnienia w podstawie wszystkich składników wynagrodzenia), skutkujące zaniżeniem wypłaconych odpraw ogółem o 7,4 tys. zł. W przypadku 14 pracowników odprawy nie zostały wypłacone w dniu ustania stosunku pracy (nieprawidłowość ta wystąpiła w dwóch gminach wiejskich, czterech miejsko-wiejskich i dwóch gminach miejskich). W 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą wypłacono cztery odprawy pieniężne pracownikom zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych w związku z ich przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy, w łącznej kwocie 91,5 tys. zł. Zestawienie wypłaconych w 2022 r. odpraw rentowych na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach GminyLiczba gmin Odprawy rentowe liczba odpraw kwota (w zł) Ogółem, z tego: 91491 530 – miejskie17254 230 – miejsko-wiejskie34237 300 – wiejskie40-- W toku czynności kontrolnych w zakresie zgodności z prawem ustalenia wysokości oraz wypłaty odpraw rentowych nie stwierdzono nieprawidłowości. Ekwiwalenty za niewykorzystany urlop wypoczynkowy Co do zasady urlop wypoczynkowy powinien być wykorzystany przez pracownika. Zgodnie z przepisami art. 171 § 1 Kodeksu pracy w przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny. 111 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. W 2022 r., w jednostkach objętych kontrolą, pracownikom zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych wypłacono 182 ekwiwalenty za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, w łącznej kwocie 573,4 tys. zł. Zestawienie danych o liczbie i wysokości wydatków z tytułu wypłaconych ekwiwalentów za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą wg rodzajów gmin przedstawiono poniżej. Zestawienie wypłaconych w 2022 r. ekwiwalentów za niewykorzystany urlop na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach GminyLiczba gmin Ekwiwalenty za niewykorzystany urlop liczba ekwiwalentów kwota (w zł) Ogółem, z tego: 91182573 384 – miejskie1776167 662 – miejsko-wiejskie3468279 569 – wiejskie4038126 153 Kontrolą objęto prawidłowość przyznania i ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy wypłaconego 133 pracownikom (z tego 38 zatrudnionym w gminach wiejskich, 47 miejsko- -wiejskich i 48 w gminach miejskich), co stanowiło 73,1% tych świadczeń wypłaconych w kontrolowanych jednostkach. Z ustaleń kontroli wynika, że ekwiwalent wypłacono pracownikom, którzy nabyli do niego prawo, tj. posiadającym niewykorzystany urlop wypoczynkowy, z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy naliczono w nieprawidłowej wysokości w przypadku 11 pracowników, w wyniku przyjęcia do jego obliczenia niewłaściwej liczby dni niewykorzystanego urlopu, błędnie ustalonego wynagrodzenia bądź współczynnika, co skutkowało wypłaceniem go w zawyżonej wysokości w kwocie ogółem 0,6 tys. zł i zaniżonej 2,1 tys. zł. W 28 przypadkach ekwiwalent wypłacono w terminach późniejszych niż dzień ustania stosunku pracy. Nieprawidłowości dotyczące ekwiwalentu wystąpiły w dziewięciu gminach wiejskich, ośmiu miejsko-wiejskich i sześciu miejskich. Dodatkowe wynagrodzenie roczne – tzw. „trzynastka” Zgodnie z przepisami art. 4 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie, uwzględniając wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy. Do dnia 31 marca 2023 r. w jednostkach objętych kontrolą pracownikom zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych wypłacono dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2022 r. w łącznej kwocie 29 312,1 tys. zł. Zestawienie danych o wysokości wydatków z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą wg rodzajów gmin GminyLiczba gmin Wydatki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego § 404 (w zł) Ogółem, z tego: 9129 312 132 – miejskie1715 584 903 – miejsko-wiejskie347 887 092 – wiejskie405 840 137 Prawidłowość ustalenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego sprawdzono w odniesieniu do 652 pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych (z tego 281 zatrudnionym w gminach wiejskich, 231 w miejsko-wiejskich i 140 w gminach miejskich), kontroli poddając zagadnienia dotyczące wypłacenia tego wynagrodzenia wyłącznie pracownikom spełniającym ustawowe przesłanki jego otrzymania, prawidłowości obliczenia jego wysokości, w tym podstawy, od której zostało ustalone oraz zachowania ustawowego terminu jego wypłaty. Z ustaleń kontroli wynika, że dodatkowe wynagrodzenie roczne wypłacono pracownikom, którzy nabyli do niego prawo, ustalając jego wysokość jako 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę w 2022 r. 112 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Nieprawidłowo ustalono podstawę naliczenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego w 58 przypadkach, w tym w wyniku nieuwzględnienia w niej składników wynagrodzenia periodycznie wypłaconych w trakcie roku bądź uwzględnienia składników wypłacanych nieperiodycznie (przy czym w 45 przypadkach – co stanowiło 77,6% stwierdzonych nieprawidłowości – nieprawidłowości dotyczyły uwzględnienia bądź nieuwzględnienia w tej podstawie dodatku specjalnego) czy też nagród uznaniowych oraz niepomniejszenia tej podstawy o wynagrodzenie za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy, co łącznie skutkowało wypłaceniem go w zawyżonej wysokości o 1,6 tys. zł i zaniżeniem o 7,9 tys. zł (nieprawidłowości wystąpiły w 12 gminach wiejskich, w ośmiu miejsko-wiejskich i w trzech gminach miejskich). 2.4. Postępowanie pokontrolne W skierowanych do kierowników kontrolowanych jednostek wystąpieniach pokontrolnych zawarto 173 wnioski pokontrolne (z tego do gmin wiejskich – 81, miejsko-wiejskich – 65 i miejskich – 27) dotyczące tematyki kontroli koordynowanej, mające na celu wyeliminowanie tych nieprawidłowości i doprowadzenie do zgodnego z prawem funkcjonowania kontrolowanych jednostek w badanym zakresie. W toku czynności kontrolnych wystąpiły również przypadki nieprawidłowości i uchybień o incydentalnym charakterze lub które zostały wyeliminowane w trakcie kontroli, w związku z udzielonym przez przeprowadzających kontrolę inspektorów instruktażem, które nie były przedmiotem wydanych wniosków pokontrolnych. Przykłady nieprawidłowości zawartych w wystąpieniach pokontrolnych –nieokreślenie – w regulaminie wynagradzania – maksymalnego poziomu wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę oraz wprowadzenie postanowień umożliwiających przyznanie nagród m.in. za systematyczne i efektywne podnoszenie kwalifikacji zawodowych, tj. za działania należące do podstawowych obowiązków pracownika samorządowego, a także z okazji Dnia Pracownika Samorządowego oraz zakończenia roku kalendarzowego. Powyższe było niezgodne z art. 36 ust. 6 ustawy o pracownikach samorządowych, według którego pracownikowi samorządowemu można przyznać nagrodę za szczególne osiągnięcia w pracy zawodowej; –kontrola wydatków na wynagrodzenia wykazała, że w latach 2022 i 2023, przyznano wójtowi gminy nagrody pieniężne, a przesłankami uzasadniającymi ich przyznanie były „szczególne osiągnięcia w pracy zawodowej”, „nadzór i kontrola w związku z realizacją ustawy ...”, co było sprzeczne z przepisami art. 36 ust. 6 ustawy o pracownikach samorządowych, z których wynika, że nagrodę za szczególne osiągnięcia w pracy zawodowej można przyznać tylko pracownikom zatrudnionym na podstawie powołania lub umowy o pracę; –nieuzasadnione zmniejszenie wysokości dodatku za wieloletnią pracę za czas nieobecności w pracy z powodu choroby; –wypłacenie pracownikowi wyższej stawki dodatku za wieloletnią pracę w miesiącu, w ciągu którego nabył prawo do tej stawki; –przyznanie pracownikowi dodatku specjalnego, jako stałego składnika wynagrodzenia, co naruszało art. 36 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych, zgodnie z którym pracownikom z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań, można przyznać dodatek specjalny; –wypłacenie pracownikowi dodatku specjalnego za realizację jego podstawowych zadań; –przyznanie dwóm pracownikom dodatku specjalnego z naruszeniem postanowień obowiązującego w Urzędzie Gminy Regulaminu wynagradzania, co spowodowało, wypłacenie dodatku w zaniżonej wysokości; –ustalenie – pracownikowi zatrudnionemu w niepełnym wymiarze czasu pracy – dodatku funkcyjnego oraz wynagrodzenia zasadniczego w wysokościach przekraczających maksymalne kwoty przewidziane dla przyznanej kategorii zaszeregowania, wynikające z obowiązującego Regulaminu wynagradzania pracowników, proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. W konsekwencji powyższego nastąpiło również zawyżenie dodatku stażowego; –wypłacenie pracownikowi wynagrodzenia za cały miesiąc, mimo ustania stosunku pracy w trakcie tego miesiąca; –nieprzeliczenie wysokości wypłaconej nagrody jubileuszowej, w związku z przyznaniem – z mocą wsteczną – dodatku specjalnego oraz wypłacenie nagrody na podstawie wynagrodzenia z dnia nabycia do niej prawa, zamiast – korzystniejszego dla pracownika – wynagrodzenia z dnia jej wypłaty; –wypłacenie pracownikowi nagrody jubileuszowej, mimo nienabycia do niej prawa, w wyniku zaliczenia niezakończonego okresu zatrudnienia do okresów uprawniających do nabycia prawa do nagrody; 113 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –przyjęcie do podstawy obliczenia nagrody jubileuszowej wynagrodzenia, które nie obowiązywało na dzień nabycia prawa do nagrody jubileuszowej ani na dzień jej wypłaty; –zaokrąglanie, naliczonego pracownikom dodatkowego wynagrodzenia rocznego, do pełnych złotych oraz niezachowanie ustawowego terminu wypłacenia tego wynagrodzenia; –wypłacenie dodatkowego wynagrodzenia rocznego w nieprawidłowej wysokości w związku z błędnym ustaleniem podstawy jego naliczenia (do podstawy naliczenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego zaliczono dodatek stażowy za czas choroby i jednorazowy dodatek specjalny), co spowodowało wypłatę dodatkowego wynagrodzenia rocznego w kwocie zawyżonej; –nieuwzględnienie, w podstawie naliczenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego, periodycznie wypłacanego dodatku specjalnego; –nieprawidłowe naliczenie dodatkowego wynagrodzenia rocznego, poprzez wliczenie do podstawy jego obliczenia, poza stałymi składnikami wynagrodzenia, również nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania, tj. jednomiesięcznych dodatków specjalnych oraz premii(skutkiem powyższego, dodatkowe wynagrodzenie roczne zostało naliczone i wypłacone w wysokości wyższej od należnej). Z prawa do złożenia, do kolegium właściwej izby, zastrzeżenia do wniosku pokontrolnego skorzystała jedna z kontrolowanych jednostek (gmina miejsko-wiejska). W wystąpieniu pokontrolnym zakwestionowano przyznanie pracownikom dodatków specjalnych za zadania realizowane w okresie ciągłym, w tym również za zadania, które zostały pracownikowi powierzone do realizacji obowiązującym regulaminem organizacyjnym urzędu i zakresem czynności, co stanowiło naruszenie przepisów art. 36 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych i sformułowano wniosek pokontrolny, zalecający przyznawanie dodatku specjalnego wyłącznie z tytułu wykonywania czynności wynikających z okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań. Złożone zastrzeżenie zostało przez Kolegium Izby oddalone. Obowiązek, wynikający z przepisów art. 9 ust. 3 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, do złożenia zawiadomienia o wykonaniu wniosków pokontrolnych, wypełnili wszyscy kierownicy kontrolowanych jednostek. W wyniku dokonanych w trakcie kontroli ustaleń ujawniono okoliczności wskazujące na możliwość popełnienia czynów skutkujących odpowiedzialnością za naruszenie dyscypliny finansów publicznych i skierowano do właściwych miejscowo rzeczników dyscypliny finansów publicznych stosowne zawiadomienia. Dotyczyło to czterech jednostek (jednej gminy wiejskiej, jednej miejsko-wiejskiej i dwóch miejskich). Przedmiotem zawiadomień była możliwość naruszenia dyscypliny finansów publicznych przez dokonanie wydatków ze środków publicznych z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania poszczególnych rodzajów wydatków, tj. popełnienie czynu określonego w przepisach art. 11 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. 2.5. Podsumowanie ustaleń kontroli W trakcie przeprowadzonych przez izby kontroli dotyczących prawidłowości ustalania w 2022 r. pracownikom zatrudnionym w urzędach gmin na stanowiskach urzędniczych: wynagrodzeń miesięcznych oraz świadczeń związanych ze stosunkiem pracy (nagród jubileuszowych, odpraw emerytalnych, ekwiwalentów za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz dodatkowego wynagrodzenia roczne pracownikom samorządowym), stwierdzono: –wypłacenie wynagrodzeń miesięcznych – w zawyżonej wysokości o kwotę 835,3 tys. zł oraz zaniżonej wysokości o kwotę 85,5 tys. zł. W kwotach tych zawierają się skutki finansowe nieprawidłowości obliczone od daty ich powstania do daty ich wyeliminowania albo przeprowadzenia czynności kontrolnych, a więc mogące dotyczyć nie tylko 2022 r., –wypłacenie świadczeń związanych ze stosunkiem pracy – nagród jubileuszowych, odpraw emerytalnych, ekwiwalentów za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz dodatkowego wynagrodzenia roczne pracownikom samorządowym) – w zawyżonej wysokości o kwotę 23,9 tys. zł oraz zaniżonej wysokości o 33,1 tys. zł. Z ustaleń zawartych w niektórych protokołach kontroli wynikało, że już w trakcie czynności kontrolnych niedopłacone kwoty zostały przekazane pracownikom oraz podjęte zostały działania mające na celu wyegzekwowanie kwot nienależnie wypłaconych. 114 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 3. Kontrola sprawozdań budżetowych, wniosków gmin o subwencję rekompensującą utracone dochody oraz sprawozdań w zakresie operacji finansowych Zgodnie z przepisem art. 9a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych izby kontrolują pod względem rachunkowym i formalnym kwartalne sprawozdania z wykonania budżetów jst oraz wnioski o przyznanie części rekompensującej subwencji ogólnej. Rodzaje, formy, terminy i zasady sporządzania sprawozdań z wykonania budżetów jst, z wykonania planów finansowych jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych oraz wydzielonych rachunków dochodów samorządowych jednostek budżetowych prowadzących działalność określoną w ustawie – Prawo oświatowe regulują przepisy rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej 9 . Formę i zasady sporządzania sprawozdań w zakresie zobowiązań i należności jst określają przepisy rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych 10 . Zadaniem izb jest kontrola sprawozdań przekazanych przez jst i przesłanie do Ministerstwa Finansów w formie elektronicznej danych z tych sprawozdań, a w przypadku sprawozdań w zakresie operacji finansowych sporządzenie sprawozdań zbiorczych Rb-Z i Rb-N oraz Rb-UZ i przesłanie ich do Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W 2023 r. izby skontrolowały łącznie 115 676 sprawozdań z wykonania budżetów jst, z tego 84 359 sprawozdań budżetowych i 31 317 sprawozdań w zakresie operacji finansowych. W wyniku weryfikacji pod względem formalnym i rachunkowym, na wniosek izb i Ministerstwa Finansów, jak również z własnej inicjatywy, jst sporządziły 21 928 korekt sprawozdań, co stanowiło 19,0% ogólnej liczby zbadanych sprawozdań (w 2022 r. – 18,3%). W 2023 r. jst przekazały o 775 sprawozdań (o 0,7%) więcej niż w 2022 r., przy czym liczba korekt wzrosła o 914 (o 4,3%). Wyniki kontroli sprawozdań budżetowych w latach 2022 i 2023 przedstawia poniższe zestawienie. Sprawozdania budżetowe oraz w zakresie operacji finansowych jst skontrolowane w latach 2022 i 2023 20222023 Ogółemw tym skorygowane % (2:1) Ogółemw tym skorygowane % (5:4) 123456 114 90121 01418,3115 67621 92819,0 Stwierdzone przez izby w wyniku kontroli sprawozdań nieprawidłowości dotyczyły przede wszystkim: –wykazania planu lub wykonania dotacji i subwencji niezgodnie z informacją dysponenta, –niezgodności danych wykazanych w sprawozdaniu Rb-27S w zakresie dochodów budżetowych pobieranych przez urzędy skarbowe na rzecz jst, a także udziału jednostek samorządu terytorialnego w opłacie od napojów alkoholowych w opakowaniach jednostkowych o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml w kolumnach „Należności”, „Dochody wykonane” i „zaległości netto” z danymi wykazanymi w informacjach zamieszczonych w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Ministerstwa Finansów, –niezgodności danych wykazanych w sprawozdaniu Rb-27S w zakresie udziałów jst w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz prawnych (w kolumnach „Należności” i „Dochody wykonane”) z danymi wykazanymi w informacjach zamieszczonych w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Ministerstwa Finansów, –braku zgodności danych wykazanych w sprawozdaniu Rb-27S w zakresie dochodów związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz zadań zleconych jst z danymi wykazanymi w sprawozdaniu Rb-27ZZ, –braku bilansowania należności i dochodów w sprawozdaniu Rb-27S, tj. niespełnieniu następującej reguły: należności - potrącenia - dochody wykonane = należności pozostałe do zapłaty ogółem - nadpłaty, –wykazania skutków ulg i zwolnień dla dochodów podatkowych innych niż wymienione w art. 20 ust. 3 pkt 1–8 ustawy o dochodach jst, –błędnego wykazania skutków obniżenia górnych stawek podatków, udzielonych ulg i zwolnień oraz decyzji wydanych przez organ podatkowy na podstawie ustawy – Ordynacja podatkowa, w tym kwot wynikających z wydanych w latach poprzednich decyzji o rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu płatności, 9 Dz. U. z 2024 r. poz. 454. 10 Dz. U. z 2023 r. poz. 652. 115 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –niewykazania lub błędnego wykazania w rocznym sprawozdaniu Rb-28S wydatków niewygasających oraz wydatków zrealizowanych w ramach funduszu sołeckiego, –wykazania zaangażowania wydatków lub zobowiązań w nieprawidłowej wysokości, w tym ze znakiem „minus”, –nieprawidłowego wykazania wydatków w sprawozdaniu Rb-28NWS, w tym niezgodnie z uchwałą organu stanowiącego jst w sprawie wydatków, które nie wygasają z upływem roku lub niezgodnie ze sprawozdaniem Rb-28S z roku poprzedniego, –zastosowania nieprawidłowej klasyfikacji budżetowej, w tym z uwagi na wymagania Systemu Monitorowania Usług Publicznych (np. ujęcia wydatków związanych z utrzymaniem miejsc pracy w rozdziałach „usługowych”), –niewykazania przychodów lub rozchodów z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji lub nieprawidłowego ich wykazania, w tym obligacji, których zbywalność jest ograniczona w wierszach dot. papierów wartościowych, –wykazania błędnych kwot nadwyżki i wolnych środków po stronie wykonania w sprawozdaniu Rb-NDS lub wykazania ich w nieprawidłowej pozycji sprawozdania, –wykazania kwoty niewykorzystanych środków pieniężnych, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 8 uofp w sprawozdaniu Rb-NDS w pozycji innej niż D13a (za IV kw. 2022 r.) oraz D14 (za kwartały roku 2023) lub w błędnej wysokości, –nieprawidłowego wykazania przychodów lub rozchodów z tytułu lokat, –błędnego wykazania lub niewykazania w części E sprawozdania Rb-NDS kwoty deficytu oraz źródeł jego sfinansowania, –braku wykazania danych uzupełniających o przychodach i rozchodach z tytułu kredytów i pożyczek na realizację programów i projektów realizowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 uofp, a także o zobowiązaniach związku współtworzonego przez jst, –nieprawidłowego wykazania danych uzupełniających w zakresie zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego – kredyty i pożyczki (część C3), –błędnego ujęcia stanu środków na rachunku bankowym w sprawozdaniu Rb-ST, w tym stanu środków na rachunku wydatków niewygasających, –wykazania w sprawozdaniu Rb-30S po stronie przychodów dotacji na inwestycje i wydatków inwestycyjnych nimi sfinansowanych po stronie kosztów, wykazania dotacji przedmiotowej w kwocie brutto, błędnego ujmowania danych dotyczących odpisów amortyzacyjnych, niewykazania zobowiązań wymagalnych, –braku bilansowania przychodów i kosztów samorządowego zakładu budżetowego, –wykazania w sprawozdaniu Rb-30S stanu środków obrotowych lub w sprawozdaniu Rb-34S stanu środków pieniężnych na początek okresu sprawozdawczego niezgodnie ze stanem środków obrotowych/pieniężnych na koniec okresu sprawozdawczego roku poprzedniego, –wykazania nieprawidłowej kwoty długu w sprawozdaniu Rb-Z, w tym braku wykazania zobowiązań krótkoterminowych, zobowiązań wynikających z umów leasingu finansowego, umów sprzedaży, których cena jest płatna w ratach, umów nienazwanych o terminie zapłaty dłuższym niż rok, związanych z finansowaniem usług, dostaw, robót budowlanych, które wywołują skutki ekonomiczne podobne do umowy pożyczki lub kredytu, –nieprawidłowego ujęcia zobowiązań w sprawozdaniu Rb-Z w układzie podmiotowym (wg grup dłużników), jak też przedmiotowym (wg tytułów dłużnych), w tym niezaliczenia do kategorii „kredytów i pożyczek” papierów wartościowych, których zbywalność jest ograniczona, –nieprawidłowego wykazania danych uzupełniających w zakresie zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego – kredyty i pożyczki (część C3), –niewykazania lub błędnego wykazania danych w zakresie udzielonych poręczeń oraz gwarancji, –niewykazania lub błędnego wykazania numerów REGON w części F sprawozdania Rb-Z „Lista jednostek sporządzających sprawozdania”, –niewłaściwego przedstawienia kwot zobowiązań w części B sprawozdania Rb-UZ w zakresie pierwotnego oraz pozostałego terminu zapadalności, –niewykazania należności z tytułu udzielonych pożyczek, –niewykazania wartości spłat dokonanych w okresie sprawozdawczym za dłużników z tytułu udzielonych poręczeń (wydatki) oraz kwot odzyskanych wierzytelności w okresie sprawozdawczym od dłużników z tytułu poręczeń (dochody), –wykazania gotówki i depozytów w niewłaściwych grupach podmiotów w sprawozdaniu Rb-N, –nieprawidłowego ujęcia należności w sprawozdaniu Rb-N w układzie podmiotowym lub przedmiotowym, –braku spójności między sprawozdaniami, w tym m.in. w zakresie dochodów, wydatków, zadłużenia, zobowiązań wymagalnych, należności wymagalnych i pozostałych należności, 116 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. –błędów klasyfikacyjnych, rachunkowych i formalnych. W 2023 r. regionalne izby obrachunkowe skontrolowały pod względem formalnym i rachunkowym prawidłowość złożonych czterech wniosków o przyznanie części rekompensującej subwencji ogólnej na wyrównanie ubytku dochodów w specjalnych strefach ekonomicznych i przekazały je do Ministerstwa Finansów. Sposób ustalania i tryb przekazywania gminom części rekompensującej subwencji ogólnej, wzór wniosku oraz termin jego składania określają przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 13 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobu ustalania i trybu przekazywania gminom części rekompensującej subwencji ogólnej na wyrównanie ubytku dochodów w specjalnych strefach ekonomicznych 11 . Wykaz gmin, które w danym roku podatkowym nie uzyskały dochodów na skutek zwolnienia przedsiębiorców z podatku od nieruchomości i którym przysługuje część rekompensująca subwencji ogólnej, określa corocznie minister właściwy do spraw gospodarki w drodze rozporządzenia. Zgodnie z wykazem część rekompensująca subwencji ogólnej za 2022 r. przysługiwała czterem gminom, z tego trzem z województwa dolnośląskiego i jednej z województwa śląskiego 12 . W 2023 r. izby, na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych, sporządzały zbiorcze sprawozdania w zakresie operacji finansowych jednostek sektora finansów publicznych będących samorządowymi osobami prawnymi (kwartalne Rb-Z i Rb-N oraz roczne Rb-UZ). Jednostkami zobowiązanymi do sporządzania sprawozdań w zakresie zobowiązań według tytułów dłużnych, poręczeń i gwarancji oraz sprawozdań o stanie należności są m.in. SP ZOZ, samorządowe instytucje kultury posiadające osobowość prawną oraz samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i spółek prawa handlowego. Sprawozdania tych jednostek przekazywane są do jst, jako organów założycielskich lub nadzorujących, które na ich podstawie sporządzają sprawozdania zbiorcze i przekazują je do regionalnych izb obrachunkowych. Na podstawie otrzymanych z jst sprawozdań zbiorczych izby sporządzają sprawozdania zbiorcze (wg rodzaju jednostki) i przekazują je do Głównego Urzędu Statystycznego. W 2023 r. izby otrzymały i skontrolowały 28 607 sprawozdań w zakresie operacji finansowych jednostek sektora finansów publicznych będących samorządowymi osobami prawnymi (w tym 1 420 korekt). Nieprawidłowości i uchybienia stwierdzone przez izby, w wyniku kontroli formalnej i rachunkowej tych sprawozdań, dotyczyły przede wszystkim: –błędnego klasyfikowania należności/zobowiązań do poszczególnych grup lub wg poszczególnych tytułów, –niewykazania lub nieprawidłowego wykazania kwot zobowiązań z tytułu odsetek jednostek posiadających osobowość prawną, –niewykazania lub błędnego wykazania numerów REGON, –braku spójności danych pomiędzy sprawozdaniami. W 2023 r. izby otrzymały i przekazały do Ministerstwa Finansów 5 626 sprawozdań SP-1 w zakresie podatku od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego (w tym 603 korekty), sporządzane przez jst na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych 13 oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 20 grudnia 2017 r. w sprawie sprawozdania podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego 14 . Na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej 15 , izby pośredniczyły w przekazywaniu sporządzanych przez jst plików sprawozdań o zaległościach przedsiębiorców we wpłatach świadczeń należnych na rzecz sektora finansów publicznych. Zgodnie z zapisami wyżej wymienionej ustawy izby przyjmują – od objętych nadzorem jst – sprawozdania w formie dokumentu elektronicznego i przekazują je drogą elektroniczną do Ministerstwa Finansów. W 2023 r. izby przekazały 2 622 sprawozdania (w tym 67 korekt). Ponadto w 2023 r. izby realizowały, na podstawie art. 30a ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela 16 , obowiązek gromadzenia sprawozdań z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli w 2022 r. na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach i placówkach prowadzonych przez jst. W ramach tego 11 Dz. U. Nr 65, poz. 599 z późn. zm. 12 Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 18 sierpnia 2023 r. w sprawie wykazu gmin, którym przysługuje część rekompensująca subwencji ogólnej za rok 2022 (Dz. U. poz. 1745). 13 Dz. U. z 2023 r. poz. 70 z późn. zm. 14 Dz. U. poz. 2455. 15 Dz. U. z 2023 r. poz. 702. 16 Dz. U. z 2023 r. poz. 984 z późn. zm. 117 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. zadania izby zebrały i zweryfikowały pod względem formalnym (poprawność formularzy, kwot bazowych, kodu GUS jednostki) 2 982 sprawozdania przekazane do izb przez jst (w tym 175 korekt). Izby w 2023 r. otrzymały także do wiadomości w systemie zarządzania budżetami jst BeSTi@ 60 956 sprawozdań dotyczących realizacji zadań z zakresu administracji rządowej (wraz z korektami), z tego 47 121 sprawozdań Rb-50 i 13 835 sprawozdań Rb-27ZZ. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 13 września 2017 r. w sprawie rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 17 izby przekazały do Ministerstwa Finansów w 2023 r. w formie elektronicznej 3 117 skonsolidowanych bilansów jednostek samorządu terytorialnego (wraz z korektami). W 2023 r. zarządy jst przekazały również w postaci dokumentu elektronicznego 17 093 sprawozdania finansowe sporządzone za rok 2022 (wraz z korektami), w tym 3 414 bilansów z wykonania budżetu jst. Łącznie w 2023 r. do regionalnych izb obrachunkowych wpłynęło 236 679 sprawozdań. 4. Informacje o stwierdzonych nieprawidłowościach w zakresie danych dotyczących naliczania subwencji i rozliczeń dotacji celowych udzielonych jst z budżetu państwa Na podstawie art. 10 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych informacje o stwierdzonych nieprawidłowościach w zakresie danych dotyczących naliczania subwencji i rozliczeń dotacji celowych prezes izby przekazuje organom dokonującym podziału tych środków. Do ustalenia kwoty podstawowej części wyrównawczej subwencji ogólnej, udzielanej gminom, przyjmowane są dochody, które dana gmina może uzyskać z podatku rolnego, stosując do obliczenia średnią cenę skupu żyta, oraz z podatku leśnego – średnią cenę sprzedaży drewna, ogłoszone przez Prezesa GUS, a przy pozostałych podatkach i opłatach lokalnych, stosując do ich obliczenia górne granice stawek obowiązujące w danym roku. Do dochodów, które gmina może uzyskać, zalicza się również skutki finansowe wynikające z zastosowania, przewidzianych w przepisach prawa podatkowego, ulg podatkowych i ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. Wielkość kwot dochodów podatkowych i skutków ich obniżenia wykazanych w rocznych sprawozdaniach Rb-PDP z wykonania dochodów podatkowych za 2022 r. z uwzględnieniem korekt złożonych do końca czerwca 2023 r. stanowiła podstawę do ustalenia wysokości kwoty podstawowej części wyrównawczej subwencji ogólnej na rok 2024. Nieprawidłowe sporządzenie sprawozdań przez gminy, w wymienionym okresie, powodowało zawyżenie lub zaniżenie ustalonej kwoty części wyrównawczej subwencji ogólnej dla danej gminy ze skutkami dla pozostałych gmin, w zakresie wyliczenia średniego dochodu podatkowego na jednego mieszkańca kraju. Informacje o stwierdzonych w 2023 r. nieprawidłowościach były wysyłane przez izby do Ministerstwa Finansów. Dotyczyły one nieprawidłowo sporządzonych w latach 2018–2022 sprawozdań Rb-PDP w 157 gminach (w 2022 r. – 147) i zawierały dane ze 193 korekt tych sprawozdań (w 2022 r. – 179). Na podstawie przeprowadzonych w 2023 r. przez izby kontroli stwierdzono nieprawidłowości dotyczące rozliczeń dotacji celowych udzielonych jst z budżetu państwa, w tym w zakresie: 1) zwrotu z budżetu państwa podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego, wykorzystywanego do produkcji rolnej poprzez nieprawidłowe ustalenie wysokości rocznego limitu podatku akcyzowego; 2) nieterminowego dokonania zwrotów niewykorzystanych dotacji celowych dysponentowi środków budżetu państwa m.in.: –nieprawidłowości przejawiające się przy zwrocie przez jst niewykorzystanej dotacji przeznaczonej na realizację zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami. 17 Dz. U. z 2020 r. poz. 342. 118 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Rozdział V. Programy postępowania naprawczego uchwalane przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego w trybie art. 240a ustawy o finansach publicznych Instytucja programów postępowania naprawczego została wprowadzona nowelizacją ustawy o finansach publicznych na mocy zapisów ustawy z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz innych ustaw 1 . Dodany wówczas art. 240a uofp stanowi, że w razie braku możliwości uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej lub budżetu jst, zgodnie z zasadami określonymi w art. 242–244, oraz zagrożenia realizacji zadań publicznych przez jst kolegium regionalnej izby obrachunkowej wzywa jst do opracowania i uchwalenia programu postępowania naprawczego oraz przedłożenia tego programu w celu zaopiniowania do regionalnej izby obrachunkowej w terminie 45 dni od dnia otrzymania wezwania. Organ stanowiący jst uchwala program postępowania naprawczego na okres nieprzekraczający trzech kolejnych lat budżetowych, z uwzględnieniem wymagań formalnych i ograniczeń związanych z realizacją programu postępowania naprawczego wskazanych w tym przepisie. Konsekwencją nieuchwalenia programu postępowania naprawczego lub negatywnego zaopiniowania go przez regionalną izbę obrachunkową jest ustalenie budżetu jednostki przez izbę, przy czym budżet taki może być ustalony bez zachowania relacji określonej w art. 242–244. Istotna zmiana dotycząca programów postępowania naprawczego została wprowadzona z dniem 1 stycznia 2019 r. przez art. 1 pkt 9 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie uofp oraz niektórych innych ustaw. Dodano wówczas ust. 11 do art. 240a uofp, zgodnie z którym w przypadku nieopracowania przez jst programu postępowania naprawczego lub braku pozytywnej opinii regionalnej izby obrachunkowej do tego programu w jst można zawiesić jej organy i ustanowić zarząd komisaryczny, w trybie i na zasadach określonych w ustawach ustrojowych, z wyłączeniem wezwania organów jednostki do niezwłocznego przedłożenia programu poprawy sytuacji. W tym przypadku program postępowania naprawczego jest niezwłocznie opracowywany i przedstawiany do zaopiniowania regionalnej izbie obrachunkowej przez komisarza rządowego. Ze względu na wyżej wskazany ustawowy termin do przedłożenia przez jst stosownych uchwał organów oraz różne terminy uruchomienia procedury określonej w art. 240a uofp, uzależnione od momentu zaistnienia przesłanek warunkujących konieczność opracowania programu naprawczego przez jst, działania izb w tym zakresie często wykraczają poza rok budżetowy i są kontynuowane w następnym roku. Zgodnie z art. 240a ust. 3 uofp, program postępowania naprawczego powinien zawierać w szczególności: analizę stanu finansów jednostki samorządu terytorialnego, w tym określenie przyczyn zagrożenia realizacji zadań publicznych; plan przedsięwzięć naprawczych, wraz z harmonogramem ich wprowadzania, zmierzających do usunięcia zagrożenia, zachowania relacji określonej w art. 242–244 oraz przewidywane efekty finansowe poszczególnych przedsięwzięć naprawczych wraz z określeniem sposobu ich obliczania. W 2023 r. regionalne izby obrachunkowe nie kierowały do jednostek samorządu terytorialnego wezwań do opracowania programów postępowania naprawczego, w związku z tym żaden program postępowania naprawczego nie został do izb przedłożony i przez nie zbadany. Na brak wezwań do opracowania programów postępowania naprawczego miała wpływ m.in. regulacja wprowadzona w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw 2 , zgodnie z którą w latach 2022–2025 jednostka samorządu terytorialnego może w danym roku budżetowym przekroczyć relację, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp, pod warunkiem że w latach 2022–2025 suma przekroczeń tej relacji w poszczególnych latach nie będzie wyższa od sumy nadwyżek wynikających z tej relacji w poszczególnych latach. Ponadto zmiana wprowadzona przez znowelizowany 3 w 2021 r. art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw 4 dała możliwość jednostkom samorządu terytorialnego ustalania w latach 2022–2025 relacji z art. 243 ust. 1 uofp nie tylko w oparciu o trzy ostatnie lata, ale również o siedem ostatnich lat. Wiele samorządów wybrało okres siedmioletni, bowiem okazał się dla nich korzystniejszy. W niektórych przypadkach wskaźnik z art. 243 był spełniony tylko w oparciu o siedem ostatnich lat. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że ustawodawca w art.7 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy 1 Dz. U. poz. 1646. 2 Dz. U. poz. 1927 z późn. zm. 3 Art. 7 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1927). 4 Dz. U. z 2018 r. poz. 2500. 119 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział V. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw postanowił, że relacja ograniczająca wysokość spłaty zobowiązań jednostki samorządu terytorialnego, o której mowa w art. 243 ust. 1 uofp, może być niezachowana w latach 2023–2025 w przypadku, gdy prognozowana łączna kwota długu jednostki samorządu terytorialnego na koniec danego roku nie przekroczy 100% planowanych dochodów ogółem tej jednostki w tym roku budżetowym, pomniejszonych o planowane kwoty dotacji i środków o podobnym charakterze oraz powiększonych o przychody z tytułów określonych w art. 217 ust. 2 pkt 4–8 uofp, nieprzeznaczone na sfinansowanie deficytu budżetowego. Ponadto z regulacji tej wynika, że w latach 2023–2025 łączna kwota długu jst na koniec danego roku nie może przekraczać 100% wykonanych w tym roku budżetowym dochodów ogółem tej jednostki, pomniejszonych o kwoty wykonanych dotacji i środków o podobnym charakterze oraz powiększonych o przychody z tytułów określonych w art. 217 ust. 2 pkt 4–8 uofp, nieprzeznaczone na sfinansowanie deficytu budżetowego. Prawodawca zastrzegł jednak, że niezachowanie relacji ograniczającej wysokość spłaty zobowiązań jednostki samorządu terytorialnego nie może zagrażać realizacji zadań publicznych przez jednostkę samorządu terytorialnego w roku budżetowym i latach następnych. Wskazane zmiany w przepisach „złagodziły” zarówno relację z art. 242 jak i art. 243 uofp, dzięki czemu jednostki samorządu terytorialnego mogły uchwalać budżety na 2023 rok mimo nie spełnienia wskaźnika z art. 242 oraz nie spełnienia wskaźnika z art. 243 uofp wyliczonego w oparciu o trzy ostatnie lata (pod warunkiem wybrania i spełnienia przez jst relacji z art. 243 w oparciu o okres siedmiu ostatnich lat). W 2023 r. jedna jednostka samorządu terytorialnego (gmina) realizowała program postępowania naprawczego (program na lata 2021–2023). 120 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Rozdział VI. Raporty o stanie gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego Poprzez wprowadzenie zmian do ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych 1 przyznano izbom zadanie w zakresie sporządzania raportu o stanie gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z postanowieniami art. 10a ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych izba przedstawia raport w razie potrzeby wskazania organom jednostki samorządu terytorialnego powtarzających się nieprawidłowości bądź zagrożenia niewykonania ustawowych zadań. Podstawą opracowania raportu o stanie gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego są ustalenia izby wynikające z oceny działalności nadzorczej, kontrolnej i opiniodawczej. Praktykowane jest, iż raporty najczęściej zawierają ogólną charakterystykę jednostki samorządu terytorialnego, ocenę sytuacji majątkowej, wyniki działalności nadzorczej, kontrolnej i opiniodawczej izby oraz podsumowania i wnioski. Po przyjęciu raportu przez kolegium prezes izby przekazuje raport organom właściwej jednostki samorządu terytorialnego. W praktyce raporty przekazywane były również do Prezesa Rady Ministrów, wojewodów, Ministra Finansów, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Do sporządzonego raportu organy jednostki samorządu terytorialnego mogą wnieść zastrzeżenia do kolegium izby w terminie 30 dni od dnia jego otrzymania. Kolegium izby, rozpatrując zastrzeżenia, może je oddalić bądź uwzględnić i zmienić raport. Raport podlega ogłoszeniu w systemie teleinformatycznym. Obowiązek ten izby realizują, umieszczając raporty na swoich stronach internetowych (BIP). Przepisy stosuje się odpowiednio do związków jednostek samorządu terytorialnego. W 2023 r., podobnie jak w latach 2021–2022, regionalne izby obrachunkowe nie sporządzały raportów o stanie gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Od wejścia w życie przepisu art. 10a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych izby sporządziły 79 raportów (dla 55 gmin, 18 powiatów, trzech miast na prawach powiatu, jednego województwa samorządowego i dwóch związków samorządowych). Liczbę raportów w poszczególnych latach ilustruje tabela. Rok Jednostka Łącznie w roku Gmina Miasto na prawach powiatu PowiatWojewództwoZwiązek 200481--110 20052----2 20061-1--2 2007------ 2008--2-13 20091----1 20102----2 20118-1--9 20123-2--5 20135-3--8 20145-51-11 20152-1--3 201661---7 20173-2--5 20184----4 2019311--5 20202----2 2021–2023------ Łącznie w latach 2004–2023 553181279 1 Ustawa z dnia 24 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, ustawy o kształtowaniu wynagrodzenia w państwowej strefie budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 149, poz. 1454). 121 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział VII. Rozdział VII. Rozpatrywanie spraw dotyczących powiadomień regionalnej izby obrachunkowej przez skarbnika (głównego księgowego budżetu) o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika Ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych na mocy art. 13 pkt 9 nakłada na izby obowiązek rozpatrzenia powiadomień skarbnika (głównego księgowego budżetu jst) o dokonaniu kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika. Rozpatrywanie powiadomień należy do właściwości komisji powołanej spośród członków kolegium przez prezesa izby, który wyznacza również jej przewodniczącego. Zadaniem Komisji jest ocena zasadności wydania pisemnego polecenia udzielenia przez skarbnika kontrasygnaty w odniesieniu do czynności prawnej, której kontrasygnata dotyczy. Podstawowy zakres czynności prawnych wymagających kontrasygnaty skarbnika lub osoby przez niego upoważnionej reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz samorządowe ustawy ustrojowe 1 . Skarbnik jst, który odmówił kontrasygnaty, jest zobowiązany dokonać jej na pisemne polecenie zwierzchnika z wyjątkiem przypadku, gdy wykonanie polecenia stanowiłoby wykroczenie lub przestępstwo. O dokonaniu kontrasygnaty na pisemne polecenie skarbnik powiadamia organ stanowiący jst oraz regionalną izbę obrachunkową. W 2023 r. do izb wpłynęło jedno powiadomienie o dokonaniu kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika. Odmowa kontrasygnaty dotyczyła dokonania wypłaty nagrody jubileuszowej. Komisja uznała odmowę kontrasygnaty za nieuzasadnioną ze względu na naliczenie nagrody, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz zabezpieczenie wydatku w planie finansowym. Wyniki kontroli gospodarki finansowej przeprowadzonych przez izby w 2023 r., podobnie jak w latach poprzednich, wskazują na nieprzedkładanie skarbnikom umów do kontrasygnaty i tym samym realizację umów nieposiadających kontrasygnaty skarbnika. 20102011201220132014201520162017201820192020202120222023 3113 8 00210100 1 144 130 114 105 115 94 102 80 86 82 64 78 62 47 Lic zba powia domień rio przez skarbnik a (głó wnego księgowego budżetu js t) o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pis emne polecenie zwie rzchnik a Lic zba stwierdzonych w toku kontroli przypadków braku kontrasygnaty skarbnik a na zawie ranych umowach 1 Art. 46 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm.); art. 48 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107); art. 57 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 566 z późn. zm.). 122 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Rozdział VIII. Rozpatrywanie skarg przez regionalne izby obrachunkowe Regionalne izby obrachunkowe są organami właściwymi do rozpatrywania skarg dotyczących zadań lub działalności rady gminy, rady powiatu i sejmiku województwa w zakresie spraw finansowych, zgodnie z art. 229 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego 1 . Skargi na organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego w pozostałym zakresie oraz skargi na organy wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego w sprawach należących do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej rozpatruje wojewoda. Inne skargi na organy wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego rozpatrywane są odpowiednio przez radę gminy, radę powiatu i sejmik województwa. W 2023 r. do regionalnych izb obrachunkowych wpłynęło łącznie 420 skarg dotyczących zadań lub działalności organów jst. Wniesione skargi zawierały zarzuty w zakresie naruszenia przez organy jst praworządności lub interesów skarżących, nienależytego wykonywania zadań przez organy gmin, powiatów i województw samorządowych albo przez pracowników zatrudnionych w tych jednostkach. Spośród ogólnej liczby wniesionych skarg, 171 skarg dotyczyło zadań lub działalności organów stanowiących jst i odnosiło się do podejmowanych przez organy stanowiące jst uchwał. Działając w ramach swojej właściwości, regionalne izby obrachunkowe rozpatrzyły i załatwiły 151 skarg w sprawach finansowych, dotyczących podjętych przez organy stanowiące jst uchwał objętych nadzorem sprawowanym przez izby. W 20 przypadkach, w których regionalne izby obrachunkowe nie były właściwe do rozpatrzenia otrzymanych skarg, przekazały je do właściwych organów, zawiadamiając o tym skarżących, albo wskazały podmiotom wnoszącym skargi organy właściwe do ich rozpatrzenia. Zarzuty podnoszone w rozpatrzonych przez regionalne izby obrachunkowe skargach dotyczyły: 1) naruszenia trybu podejmowania uchwał (48), w tym w zakresie: –rozpatrywania podczas sesji rady gminy projektu uchwały, który nie został przesłany radnym w obowiązującym terminie, –przekroczenie kompetencji organu stanowiącego poprzez wprowadzenie poprawek do projektu uchwały zmieniającej uchwałę budżetową bez zgody organu wykonawczego, –nieprawidłowości w zakresie zwoływania sesji rady gminy, w tym poprzez zbyt późne przesłanie informacji o terminie sesji, –podjęcia uchwały, która nie uzyskała poparcia wymaganej większości radnych, –braku możliwości zapoznania się radnych z poprawkami do uchwały, –nierzetelnego przeprowadzenia dyskusji nad projektem uchwały, w tym uniemożliwienia wypowiedzenia się na temat projektu uchwały, –nieprawidłowości podczas głosowania nad uchwałą, –zwoływania sesji rady gminy przez osobę nieuprawnioną, –braku quorum przy głosowaniu zmian do uchwały; 2) uchwał w sprawie: a) budżetu i jego zmian (36), w tym w zakresie: –podjęcia uchwały zawierającej postanowienia naruszające zasady techniki prawodawczej, –ustalenia wydatków na zadanie inwestycyjne w wysokości niższej niż wynikająca z wcześniej zaciągniętych zobowiązań, –braku uwzględnienia w uchwale budżetowej zadania wybranego w ramach budżetu obywatelskiego, –zaplanowania w budżecie wydatków na zadania, które nie powinny być realizowane przez gminę, –rozdysponowania przez radę gminy środków funduszu sołeckiego, –braku podjęcia przez radę gminy uchwały zabezpieczającej środki w budżecie gminy na określoną inwestycję, –wydatkowania z budżetu gminy nienależnego odszkodowania, –niezgodnego z prawem zmniejszenia wysokości rezerwy celowej na zadania z zakresu zarządzania kryzysowego, –konieczności zmiany budżetu w zakresie zwiększenia wydatków na wynagrodzenia i media, –nadmiernego zwiększenia deficytu budżetowego, –braku zasadności zaplanowania w budżecie wydatków na zakup nieruchomości; 1 Dz. U. z 2024 r. poz. 572. 123 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział VIII. b) zaciągania zobowiązań (jedna), w tym w zakresie: –nieprawidłowości w podjętej uchwale w sprawie emisji obligacji komunalnych oraz zasad ich zbywania, nabywania i wykupu; c) określania zasad udzielania i wysokości dotacji (osiem), w tym w zakresie: –nałożenia na beneficjentów dotacji zbyt daleko idących obowiązków związanych z rozliczaniem dotacji, –nieprawidłowości w uchwale w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji dla szkół, –wyznaczenia zbyt krótkiego terminu naboru wniosków o udzielenie dotacji; d) podatków i opłat lokalnych (31), w tym w zakresie: –nieprawidłowego wyboru metody obliczania opłaty gospodarowanie odpadami komunalnymi, –uchybień w uchwałach w sprawie określenia wzoru deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w tym w zakresie danych zawartych we wzorze deklaracji, –stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi odnoszących się do domów letniskowych i innych nieruchomości wykorzystywanych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe, –braku częściowego zwolnienia z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi rodzin wielodzietnych, –ustalenia stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości niezależnej od liczby osób zamieszkałych w gospodarstwie domowym, co nadmiernie obciąża gospodarstwa jednoosobowe, –niewłaściwego określenia zasad ustalania ilości zużytej wody na potrzeby obliczania wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, –zawyżenia stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, –nieproporcjonalnego wzrostu wysokości stawek podatku od nieruchomości, –braku określenia skutków finansowych uchwały zmieniającej uchwałę w sprawie opłaty targowej; e) absolutorium (cztery), w tym w zakresie: –udzielenia absolutorium wójtowi gminy pomimo niewłaściwej realizacji budżetu gminy, –udzielenia absolutorium wójtowi gminy pomimo nieprawidłowej uchwały komisji rewizyjnej gminy w sprawie wniosku o udzielenie absolutorium dla wójta, –wadliwości uchwały w sprawie nieudzielenia absolutorium; f) wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian (17), w tym w zakresie: –nieuprawnionej zmiany w wykazie przedsięwzięć polegającej na usunięciu limitu zobowiązań danego przedsięwzięcia, –podjęcia nierealistycznej uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, –braku zasadności podjęcia uchwały w sprawie zmiany wieloletniej prognozy finansowej, –określenia niezgodnego z prawem terminu wejścia w życie uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, –zaplanowanie przedsięwzięcia wykraczającego poza zakres zadań własnych gminy; g) uchwał w innych sprawach (sześć), w tym w zakresie: –ujęcia nieprawidłowych danych w sprawozdaniu z wykonania budżetu gminy, –przyznawania środków z funduszu sołeckiego, –ustalenia dopłaty do taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków, –sposobu wyłaniania projektów organizowanych w ramach budżetu obywatelskiego. W 2023 r. najwięcej skarg odnosiło się do trybu podejmowania uchwał – skarżący zarzucali uchybienia proceduralne łącznie w 48 przypadkach (w roku 2022 w 30). Wzrost liczby skarg wystąpił również w zakresie uchwał w sprawie budżetu i jego zmian (z 22 w roku 2022 do 36 w roku 2023), uchwał w sprawie wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian (z czterech do 17) oraz uchwał w sprawie określania zasad udzielania i wysokości dotacji (z pięciu do ośmiu). Natomiast o przeszło połowę zmniejszyła się liczba skarg dotyczących podatków i opłat lokalnych. O ile jeszcze w roku 2022 skarg na uchwały w tym przedmiocie wpłynęło 75, to w kolejnym roku skarg takich odnotowano 31. Rzadziej kwestionowano także postanowienia uchwał w sprawie absolutorium – w czterech przypadkach (w roku poprzednim w dziewięciu). W relacji do roku poprzedniego, łączna liczba skarg podlegających rozpatrzeniu przez regionalne izby obrachunkowe na uchwały organów stanowiących jst objęte nadzorem izb zwiększyła się o 1,3%. 124 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Skargi dotyczące uchwał objętych nadzorem regionalnych izb obrachunkowych w latach 2022 i 2023 Skargi w sprawie 20222023 Dynamika (w %) (4:2) Liczba skarg Struktura (w %) Liczba skarg Struktura (w %) 123456 Ogółem, z tego:149100,0151100,0101,3 – trybu podejmowania uchwał3020,14831,8160,0 – budżetu i jego zmian2214,83623,8163,6 – zaciągania zobowiązań10,710,7100,0 – określania zasad udzielania i wysokości dotacji53,485,3160,0 – podatków i opłat lokalnych7550,33120,541,3 – absolutorium96,042,644,4 – wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian42,71711,3425,0 – inne32,064,0200,0 Najwięcej skarg na działalność organów stanowiących wniosły osoby fizyczne, w tym pełniące funkcję radnych a w dalszej kolejności organy wykonawcze jst. Kolegia regionalnych izb obrachunkowych w wyniku czynności nadzorczych podejmowanych w stosunku do uchwał organów stanowiących jst, na które wpłynęły skargi, w 15 przypadkach orzekły o nieważności uchwał, a w pięciu stwierdziły nieistotne naruszenie prawa. Podmioty, które wnoszą skargi, były informowane o wyniku postępowania nadzorczego w ramach czynności związanych z załatwianiem skarg. W 2023 r. do regionalnych izb obrachunkowych wpłynęło także 249 skarg dotyczących zadań lub działalności organów wykonawczych jst, które, poza przypadkami skarg anonimowych, niezawierających danych podmiotów wnoszących skargi, zostały przekazane do właściwych organów, względnie skarżącym wskazano organy właściwe do ich rozpatrzenia, zgodnie z dyspozycją art. 231 Kodeksu postępowania administracyjnego. Regionalne izby obrachunkowe uwzględniają informacje zawarte we wnoszonych skargach, jak i w innych wpływających do izb sygnalizacjach i interwencjach, w trakcie przeprowadzanych przez izby czynności kontrolnych. 125 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IX. Rozdział IX. Działalność informacyjna i szkoleniowa Przepis art. 1 ust. 4 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych nakłada na izby obowiązek prowadzenia działalności informacyjnej i szkoleniowej. Zgodnie z nim ten rodzaj działalności realizowany jest w zakresie objętym nadzorem i kontrolą izb. Formami prowadzonej działalności są szkolenia, konferencje i seminaria, wydawane przez izby informatory, współpraca przy opracowywaniu publikacji przez inne instytucje, pisemne interpretacje i wyjaśnienia, informacje przekazywane jst drogą elektroniczną, publikacje na stronach internetowych oraz udzielanie instruktażu w zakresie praktycznego stosowania przepisów w bezpośrednich kontaktach z pracownikami samorządowymi. 1. Działalność szkoleniowa W 2023 r. izby zorganizowały 73 szkolenia, w których udział wzięło 7 572 osoby. Dzięki wysiłkowi włożonemu w latach poprzednich w przygotowanie techniczne do prowadzenia szkoleń w formie online regionalne izby obrachunkowe były w stanie prowadzić działalności informacyjną i szkoleniową w dwóch formach: online oraz stacjonarnie. Za pośrednictwem dostępnych platform w formie online izby zorganizowały 35 szkoleń (66 w roku 2022) zaś w formie stacjonarnych wykładów i warsztatów 38 szkoleń (27 w roku 2022). Uczestnikom zapewniano materiały szkoleniowe obejmujące kompendium wiedzy z zakresu przedmiotu szkolenia. Uczestnikami szkoleń byli m.in. skarbnicy gmin, powiatów i województw, główni księgowi związków gminnych, powiatowo-gminnych i powiatowych, pracownicy referatów finansowo-księgowych, przedstawiciele organów wykonawczych, sekretarze, pracownicy zajmujący się wymiarem podatków i przygotowywaniem uchwał podatkowych, pracownicy, zajmujący się nakładaniem, dochodzeniem i egzekucją opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, główni księgowi oraz pracownicy jednostek organizacyjnych jst. W szkoleniach uczestniczyły również osoby zajmujące się procedurą zamówień publicznych, pracownicy instytucji kultury oraz pracownicy izb. Szkolenia radnych i pracowników jst w latach 1993, 2022 i 2023 Lata Ogółem z tego szkolenia przeprowadzone: samodzielniez innymi podmiotami liczba szkoleń liczba uczestników stacjonarnieonlinestacjonarnieonline liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników 19931749 7151428 015..321 700.. 2022939 650212 112555 7966318111 424 2023737 572293 085353 44691 041-- Tematyka przeprowadzonych szkoleń obejmowała zagadnienia związane z gospodarką finansową samorządu terytorialnego, w tym m.in.: –projekt uchwały budżetowej na 2024 r. oraz projekt wieloletniej prognozy finansowej na rok 2024 i lata następne, –zmiany w zakresie sporządzania sprawozdań na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów zmieniającego rozporządzenie w sprawie sprawozdawczości budżetowej z dnia 26 stycznia 2023 r., –nadzór nad finansami samorządowymi w fazie przemian, –zamknięcie ksiąg rachunkowych za 2023 rok oraz zasady rachunkowości samorządowych jednostek budżetowych i budżetu jednostki samorządu terytorialnego, –uchwały podatkowe na 2024 r., nowości podatkowe oraz bieżące orzecznictwo, –egzekucja podatków i należności publicznoprawnych w świetle zmian, –przedawnienie podatków i należności publicznoprawnych, –sposoby zwiększenia dochodów własnych gminy w zakresie należności publiczno- i cywilno-prawnych, –hipoteka i zastaw skarbowy czyli zabezpieczenie zaległych podatków, –naliczanie i egzekwowanie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, –udzielanie dotacji przez jednostki samorządu terytorialnego na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków, 126 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. –rozliczanie i kontrola wybranych dotacji najczęściej udzielanych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego – warsztaty praktyczne, –wdrażanie projektów dofinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, –doświadczenia Instytucji Zarządzającej w zakresie wyboru, realizacji i kontroli projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego, –akty prawa miejscowego w systemie źródeł prawa, –elektroniczne zawiadomienie wierzyciela od 1.01.2023 r., –zamówienia publiczne z uwzględnieniem roli skarbnika jst, –zamówienia publiczne od przygotowania postępowania do zawarcia umowy, –odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych w obszarze zamówień publicznych, –przetwarzanie danych osobowych w jednostkach samorządu terytorialnego oraz jednostkach organizacyjnych na gruncie przepisów prawa i praktyki – perspektywa pięciu lat doświadczeń obowiązywania RODO. Prowadzącymi szkolenia byli m.in. pracownicy izb, pracownicy UOKiK, pracownicy urzędów marszałkowskich, eksperci z zakresu różnych dziedzin gospodarki finansowej jst, pracownicy naukowi wyższych uczelni, radcy prawni. Pracownicy firmy prowadzącej szkolenia z zakresu funkcjonowania systemu BeSTi@. 2. Działalność informacyjna 2.1. Udzielanie informacji w trybie przepisów ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych Prowadzenie działalności informacyjnej przez izby polegało na udzielaniu pisemnych odpowiedzi i ustnych wyjaśnień na zapytania kierowane przez jst, a także na wydawaniu biuletynów i udzielaniu instrukcji. Zgodnie z przerowadzenie działalności informacyjnej przez izby polegało na udzielaniu pisemnych odpowiedzi i ustnych wyjaśnień na zapytania kierowane przez jst, a także na wydawaniu biuletynów i udzielaniu instrukcji. Zgodnie z przepisem art. 13 pkt 11 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych izby zobowiązane są do udzielania wyjaśnień w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych. Tak ogólny zapis ustawowy spowodował, że izby udzielały wyjaśnień w zakresie wykraczającym poza ustawę o finansach publicznych, zagadnienia związane z szeroko rozumianą gospodarką finansową jst dotyczą bowiem także szeregu innych regulacji ustawowych i mają bezpośredni wpływ na poziom dochodów, wydatków i zobowiązań prezentowanych w budżetach jst. W 2023 r. izby udzieliły 987 pisemnych odpowiedzi i wyjaśnień dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych z tego 197 dotyczyło Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych, w tym: charakteru środków Rządowego Funduszu Polski Ład: Programu Inwestycji Strategicznych oraz możliwości odliczania przez gminy podatku VAT naliczonego od wydatków poniesionych na realizację inwestycji objętej dofinansowaniem z RFPŁ (art. 126, art. 168, art. 169 uofp, art. 65 ust. 4 ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw), sposobu klasyfikowania środków Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych (art. 29, art. 126, art. 129 uofp; rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dowodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych), możliwości przeznaczania odsetek bankowych powstałych na wydzielonym rachunku bankowym Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych (art. 4 ust. 1 pkt 10, art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy o dochodach jst; art. 111 uofp; art. 65 ust. 11–12 ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych). Pozostałe odpowiedzi i wyjaśnienia dotyczyły m.in.: –podatków i opłat lokalnych, w tym: możliwości sfinansowania ze środków pochodzących z nadwyżki z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wydatków na remont placu zabaw będącego miejscem zabawy i nauki w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi (art. 6r ust. 2c ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach), obowiązku sfinansowania wywozu śmieci z cmentarza parafialnego w przypadku braku cmentarza komunalnego na terenie gminy (art. 6c ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach; art. 2 i 8 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych), możliwości sfinansowania zakupu monitoringu z dochodów z opłat za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych (art. 9 3 ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi), możliwości wprowadzenia uchwałą rady różnicowania stawek podatku od 127 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IX. środków transportowych ze względu na ilość posiadanych przez podatnika środków transportowych (art. 10 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych); –sprawozdawczości jst, w tym: sposobu ujmowania należności z tytułu dochodów związanych z realizacją zadań zleconych z zakresu administracji rządowej w części należnej jst w zakresie ich wykazywania w § 2360 (§ 6 ust. 5 załącznika Nr 37 do rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sprawozdawczości budżetowej), wykazywania w sprawozdaniu Rb-27S skutków obniżonej stawki podatku od nieruchomości od gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zajętych na pola golfowe oraz wykazu osób którym udzielono pomocy publicznej (art. 37 ust. 1 pkt 2 lit. f i g, art. 41 ust. 1 uofp oraz § 3 ust. 7 i 9 załącznika Nr 37 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sprawozdawczości budżetowej), właściwego wykazywania w sprawozdaniach należności przeksięgowywanych pod datą 31 grudnia z konta 226 na 221 (§ 9 ust. 2, § 3 i 12 ust. 2 załącznika Nr 37 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sprawozdawczości budżetowej, § 20 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej); –klasyfikacji budżetowej, w tym: sposobu klasyfikowania wydatków inwestycyjnych na pierwsze wyposażenie w ramach programu „Maluch+” (rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dowodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych; art. 39 ustawy o finansach publicznych), klasyfikowania wydatków dotyczących młodzieżowej rady powiatu (art. 3e ust. 2 i ust. 15 ustawy o samorządzie powiatowym, rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych), klasyfikowania wydatków na zakup artykułów spożywczych na potrzeby sekretariatu (rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dowodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych); sposobu klasyfikowania wydatków budżetu związanych z realizacją zadania w ramach Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg (art. 42 ustawy o dochodach jst, rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dowodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych); –zasad gospodarowana mieniem komunalnym, w tym: ustalenia wartości księgowej 100 działek pod mieszkalnictwo jednorodzinne i wielorodzinne oraz działalność usługową, wyodrębnionych w wyniku podziału jednej działki o powierzchni 19 ha (art. 38 ust. 2, art. 67 ust. 1, art. 149, art. 150 ust. 2 art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami; art. 26 ustawy o rachunkowości), możliwości udzielenia darowizny rzeczowej dla Komendy Miejskiej Policji (art. 13 ustawy o Policji), możliwości przekazania nieruchomości w drodze darowizny na rzecz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (art. 13 ust. 2 i 2b ustawy o gospodarce nieruchomościami), możliwości przeprowadzania remontów i inwestycji na terenie nieruchomości oświatowych oddanych w użyczenie stowarzyszeniu (art. 216 ust. 2 pkt 1 uofp, art. 713 ustawy Kodeks cywilny); –zaciągania zobowiązań, w tym: możliwości poręczenia przez gminę spłaty części zadłużenia wobec Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa sp. z o.o. przez Zakład Energetyki Cieplnej sp. z o.o. dostarczającego ciepło systemowe do mieszkańców gminy (art. 94 ustawy o finansach publicznych; art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym), wpływu monetyzacji udziałów spółki komunalnej na indywidualny wskaźnik zadłużenia jst (art. 243 uofp; § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowego sposobu klasyfikacji tytułów dłużnych zaliczanych do państwowego długu publicznego), możliwości zaciągania zobowiązań na realizację przedsięwzięć określonych w wieloletniej prognozie finansowej w oparciu o limity zobowiązań (art. 226 ust. 3 i art. 228 ust. 1 pkt 1 uofp); –zamówień publicznych, w tym: sposobu przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, którego przedmiotem jest dostawa artykułów spożywczych do stołówki szkolnej, w zakresie dotyczącym szacowania zamówienia (art. 28, art. 29, art. 30, art. 36 ustawy Prawo zamówień publicznych; art. 5, art. 19 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE w sprawie zamówień publicznych), potrzeby stosowania przepisów prawa zamówień publicznych przy zakupie biletów miesięcznych dla uczniów dojeżdżających do placówek oświatowych (art. 32 ust. 5 ustawy Prawo oświatowe; art. 44 uofp), zabezpieczenia w budżecie i w wieloletniej prognozie finansowej środków na wydatki wynikające z potencjalnie rozszerzonego w przyszłości zakresu zamówienia tzw. opcje (art. 441 ustawy Prawo zamówień publicznych); –pracowników samorządowych, w tym: prawidłowości wypłaty radnemu diety w przypadku zbiegu podstaw do jej wypłaty w związku z wykonywaniem mandatu radnego gminy oraz sołtysa (art. 44 ust. 3 pkt 1 lit. b uofp; art. 25 ust. 4 i art. 37b ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym), sposobu obliczania odpraw emerytalnych oraz 128 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. nagród jubileuszowych (§ 8 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych), możliwości zawarcia umowy o utworzeniu międzyzakładowej kasy zapomogowo-pożyczkowej na czas określony jednego roku budżetowego (art. 8 ustawy o kasach zapomogowo-pożyczkowych), wypłaty dodatku specjalnego dla pracowników zajmujących się organizacją wyborów (art. 49 ust. 1 o dochodach jst, ustawa Kodeks wyborczy), pomniejszania ryczałtu za dzień roboczy, w którym pracownik wykonywał obowiązki służbowe, lecz nie używał pojazdu do celów służbowych (§ 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy); –placówek oświatowych, w tym: możliwości otrzymania dotacji przez niepubliczne szkoły policealne i szkoły dla dorosłych na uczniów będących obywatelami Ukrainy (art. 42, art. 50, art. 50a ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa; art. 26 ust. 2 i 5 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych), możliwości pokrywania ze środków pochodzących z dotacji oświatowej zajęć jazdy konnej dla uczniów szkoły podstawowej w ramach zajęć wychowania fizycznego (art. 35 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych; art. 10 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe), rozliczania dotacji oświatowej na koszty zatrudnienia pracowników niepedagogicznych (art. 1 ustawy Karta nauczyciela, art. 22 ustawy Kodeks pracy), wykorzystania otrzymywanej dotacji oświatowej na pokrycie wynagrodzenia osoby pełniącej funkcję dyrektora w dwóch placówkach niepublicznych prowadzonych przez stowarzyszenie (art. 35 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych), pokrywania kosztów dowozu niepełnosprawnych uczniów do szkoły (art. 32 ust. 6 i 7, art. 39 ustawy Prawo oświatowe); –zasad i form finansowania zadań jst, w tym: możliwości udzielania dotacji na prace konserwatorskie przy zabytkach na okres dłuży (art. 81 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, uchwała Nr 232/2022 Rady Ministrów w sprawie ustanowienia Rządowego Programu Odbudowy Zabytków), ponoszenia przez gminę kosztów zatrudnienia koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej (art. 191 ust. 10 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), możliwości finansowania wyjazdu integracyjnego mieszkańców sołectwa poza jego granice ze środków pochodzących z funduszu sołeckiego (art. 2, art. 5 ustawy o funduszu sołeckim; art. 7 ustawy o samorządzie gminnym), możliwości zakupu noktowizora do zadań z zakresu ochrony środowiska z przeznaczeniem do udostępnienia tego sprzętu Społecznej Straży Rybackiej (art. 4 ust. 1 pkt 13 i 14 ustawy o samorządzie powiatowym, ustawa o rybactwie śródlądowym, art. 400a ust. 1 i art. 403 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska). Równie ważną formą działalności informacyjnej było udzielanie instruktażu i wyjaśnień w bezpośrednich kontaktach z pracownikami samorządowymi w zakresie spraw wynikających z kontroli przeprowadzanych w jednostkach oraz w zakresie kontrolowanych sprawozdań, badanych uchwał i opiniowanych dokumentów, a także wyjaśnień dotyczących funkcjonowania systemu zarządzania budżetami jednostek samorządu terytorialnego BeSTi@ oraz sprawozdawczości jednostek organizacyjnych SJO BeSTi@. Ponadto za pomocą kont pocztowych w domenie jst.net.pl przekazywano komunikaty o organizowanych szkoleniach, informacje o aktualizacjach systemu BeSTi@ oraz informacje o zmianach w obowiązujących przepisach prawa. W ramach prowadzonej działalności wydawniczej izby wydawały przede wszystkim opracowania tematyczne dotyczące różnych dziedzin gospodarki finansowej jst oraz działalności nadzorczej i kontrolnej izb, w tym analizy finansowe. Coraz więcej z nich jest publikowanych wyłącznie na stronach izb oraz Biuletynu Informacji Publicznej. Regionalne izby obrachunkowe wspólnie opracowały Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2022 r., które zaopatrzone zostało w kod QR. Publikacje pracowników zamieszczane były przede wszystkim na łamach miesięcznika regionalnych izb obrachunkowych „Finanse Komunalne”. Artykuły pracowników izb ukazywały się również w dwutygodniku „Wspólnota”, „Białostockich Studiach Prawniczych”, „Miscellanea Historico-Iuridica”, „Studiach Prawnoustrojowych” oraz opracowaniach naukowych m.in. w „Podatki i opłaty lokalne w praktyce gmin”, „Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz.”, „Księga Zjazdu Katedr i Zakładów Prawa Finansowego i Prawa Podatkowego: misja prawa finansowego – wyzwania współczesności”, „Gospodarka finansowa jednostek samorządu terytorialnego”. Pracownicy izb wygłaszali referaty na różnych konferencjach i seminariach. Wybrane rozstrzygnięcia nadzorcze kolegiów regionalnych izb obrachunkowych udostępniane były wydawnictwu „Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych”. W 2023 r. na stronach internetowych izb oraz na stronach Biuletynu Informacji Publicznej, jak również na stronie Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych www.rio.gov.pl prezentowano m.in. sprawozdania z działalności izb, interpretacje Ministerstwa Finansów, analizy tematyczne, wyjaśnienia izb dotyczące stosowania przepisów, zmiany 129 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IX. w obowiązujących przepisach prawa, komunikaty o aktualnie organizowanych szkoleniach oraz o aktualizacjach programów sprawozdawczych. 2.2. Udostępnianie informacji w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej Prawo dostępu do informacji publicznej zostało zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. 1 . W myśl przepisu art. 61 Konstytucji każdy obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności regionalnych izb obrachunkowych. Regionalne izby obrachunkowe w 2023 r., podobnie jak w latach poprzednich, realizowały obowiązki wynikające z przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej 2 polegające na udostępnianiu dokumentów: –w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP), –na wniosek osób fizycznych i innych podmiotów, –w siedzibach izb i zespołów zamiejscowych poprzez wyłożenie lub wywieszenie. Zamieszczanie dokumentów w Biuletynie Informacji Publicznej i na stronie internetowej W serwisie BIP w 2023 r. izby udostępniały zarówno informacje (dokumenty) wytworzone przez izby, jak i wytworzone przez podmioty zewnętrzne. Na stronach podmiotowych Biuletynu Informacji Publicznej udostępniano dokumenty na zasadach określonych ustawą o dostępie do informacji publicznej. Prezentowano dane dotyczące adresów i godzin pracy. Udostępniano informacje dotyczące organizacji izb, przedmiotu działalności, kompetencji organów i osób sprawujących w nich funkcje oraz majątku, którym dysponują (teksty lub wykazy ustaw oraz rozporządzeń stanowiących podstawy prawne działania izb; mapki o zasięgu terytorialnym; regulaminy organizacyjne; schematy organizacyjne; krótkie informacje zawierające opis realizowanych zadań w ramach działalności nadzorczej, opiniodawczej, kontrolnej, szkoleniowej i informacyjnej; informacje o osobach pełniących kluczowe funkcje, w tym o prezesach izb oraz ich zastępcach, członkach kolegiów izb, rzecznikach dyscypliny finansów publicznych i ich kompetencjach). Informacje publikowano w formie tekstowej bądź tabelarycznej. Zamieszczano także dokumenty dotyczące realizacji zadań określonych ustawą o regionalnych izbach obrachunkowych, jak np. plany pracy, w tym plany kontroli; informacje o planowanych szkoleniach; sprawozdania z wykonania planu pracy oraz z wykonania planów finansowych. W serwisie BIP zamieszczano również informacje o sposobie przyjmowania i załatwiania spraw, w tym udzielania wyjaśnień w zakresie stosowania przepisów o finansach publicznych wraz ze wzorem wniosku o udzielenie wyjaśnienia, a także deklaracje dostępności 3 , oraz informacje nt. koordynatora do spraw dostępności 4 . Ponadto izby zamieszczały informacje o prowadzonych rejestrach, ewidencjach i archiwach, a także o zmianach w sposobie przekazywania dokumentów do nadzoru i opiniowania. Publikowane były także komunikaty dotyczące m.in. sposobu i terminów przedkładania sprawozdań, naboru kandydatów na wolne stanowiska, terminów prowadzonych przez izbę szkoleń. Realizując obowiązek udzielania informacji dotyczących danych publicznych, izby udostępniały także dokumenty związane z realizacją ich ustawowych zadań. W ramach działalności nadzorczej i opiniodawczej w BIP publikowane były uchwały kolegiów izb, programy posiedzeń kolegiów izb wraz z wynikami oceny legalności uchwał i zarządzeń przedkładanych przez organy jst. Zamieszczano także opinie wydawane przez składy orzekające na podstawie art. 13 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, w tym opinie o projekcie uchwały budżetowej, o projekcie uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, o prawidłowości planowanej kwoty długu jst oraz o możliwości sfinansowania deficytu. Wyniki związane z realizacją działalności opiniodawczej przedstawiano w formie opisowej i tabelarycznej. Publikowane są również, przekazane przez izby organom stanowiącym i wykonawczym właściwej jst, raporty o stanie gospodarki finansowej sporządzane na podstawie przepisu art. 10a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych podejmowane 1 Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm. 2 Dz. U. z 2022 r. poz. 902. 3 Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1440). 4 Na podstawie art. 14. ust. 5 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240). 130 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. przez kolegia izb uchwały, na podstawie art. 240a ust. 1 uofp, wzywające do opracowania i uchwalenia programu postępowania naprawczego oraz przedłożenia tego programu w celu zaopiniowania do regionalnej izby obrachunkowej. W ramach działalności kontrolnej w BIP udostępniano wystąpienia pokontrolne, wykazy kontroli kompleksowych planowanych do realizacji w danym roku, wykazy zawierające podsumowania przeprowadzanych kontroli, wnoszone przez organy jst zastrzeżenia do wniosków pokontrolnych wraz z uchwałami kolegiów izb w sprawie rozpatrzenia tych zastrzeżeń. W związku z prowadzoną działalnością informacyjną, instruktażową oraz szkoleniową w zakresie objętym nadzorem i kontrolą izby udostępniały stanowiska (w tym dotyczące stosowania przepisów o finansach publicznych) i interpretacje własne oraz informacje o zmianach przepisów dotyczących gospodarki finansowej jst, opracowania przedstawiające kwartalne wykonanie budżetów jednostek samorządu terytorialnego, a także pisma i stanowiska oraz informacje uzyskane m.in. z UOKiK. Niektóre z dokumentów i informacji zamieszczane były przez izby na odrębnych serwisach własnych, z odesłaniem (link) do Biuletynu Informacji Publicznej. Na stronach internetowych izby zamieszczały m.in. informacje o terminach posiedzeń kolegiów izb, planowanych szkoleniach oraz aktualizacjach oprogramowania do sporządzania sprawozdań. Na stronie internetowej KR RIO www.rio.gov.pl zamieszczone zostały m.in. Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2022 roku, informacja o wynikach kontroli koordynowanej przeprowadzonej przez regionalne izby obrachunkowe w zakresie „Ewidencji środków pieniężnych na rachunkach bankowych jednostki samorządu terytorialnego”, jubileuszowe opracowanie „30 lat regionalnych izb obrachunkowych”, a także informacja o objęciu patronatem VI Krajowego Kongresu Forów Skarbników, który odbył się w terminie 12–13 marca 2024 r. Udostępnianie informacji na wniosek osób fizycznych i innych podmiotów Regionalne izby obrachunkowe w 2023 r. udostępniały w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej informacje publiczne na wniosek osób fizycznych i prawnych. Na stronach podmiotowych BIP wszystkich izb zamieszczano informację dotyczącą sposobu dostępu do informacji publicznych nieudostępnionych w BIP. W 2023 r. wpłynęło do izb 366 wniosków o udostępnienie informacji publicznej (tj. o blisko 15% mniej niż w roku poprzednim), z których 60,1% stanowiły wnioski od osób fizycznych (220), a pozostała część – 39,9% (146) została złożona przez inne podmioty, m.in. fundacje, stowarzyszenia, firmy prywatne, banki, przedstawicieli jst, biura poselskie, kancelarie prawne, portale internetowe, redakcje czasopism, wydawnictwa oraz redakcje radiowe i telewizyjne. Wyniki analizy wniosków, które wpłynęły w okresie sprawozdawczym, wskazują, że największe zainteresowanie budziły: –wyniki działalności nadzorczej, w tym rozstrzygnięcia nadzorcze wraz z uzasadnieniami dotyczące uchwał podejmowanych na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, –opinie składów orzekających, –informacje wynikające z protokołów kontroli, –wyniki kontroli w zakresie zamówień publicznych, –wystąpienia pokontrolne, dokumenty związane z przeprowadzonymi kontrolami, wykaz jst objętych planem kontroli, –dane dotyczące wykonania budżetów jst, –dane z wieloletnich prognoz finansowych, –sprawozdania budżetowe i z operacji finansowych, –bilanse z wykonania budżetu, bilanse łączne oraz rachunki zysków i strat jst, –udzielane wyjaśnienia w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych, podatkach i opłatach lokalnych, ochotniczych strażach pożarnych, –stanowiska i interpretacje przekazywane do izb przez organy administracji centralnej, –informacje o realizacji umów zawartych przez izby po przeprowadzeniu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, informacje o systemach informacji prawnej posiadanych przez izby. W przeważającej liczbie przypadków informacje bądź dokumenty przekazywane były we wskazanej przez wnioskodawcę formie. W niektórych przypadkach wnioskodawcy byli odsyłani do informacji już zamieszczonych na stronach BIP. W kilku przypadkach udzielono odpowiedzi o braku wnioskowanych informacji. W dwóch przypadkach podjęto decyzję o odmowie udostępnienia informacji w części ze względu na prawo do prywatności osób fizycznych niepełniących funkcji publicznej. 131 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IX. Wyłożenie lub wywieszenie w miejscach ogólnie dostępnych Podobnie jak w latach poprzednich, regionalne izby obrachunkowe w 2023 r. udostępniały informacje publiczne także poprzez wyłożenie lub wywieszenie ich w siedzibach izb oraz zespołów zamiejscowych. W powyższy sposób udostępniano zarówno dokumenty zamieszczane na stronach podmiotowych BIP, jak i dokumenty tam niezamieszczane, w tym m.in. informacje o wynikach konkursu na członka kolegium, ogłoszenia o naborze pracowników oraz dotyczące zamówień publicznych. 132 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Rozdział X. Działalność Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych 1. Współpraca z organami państwa i innymi instytucjami Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych powstała na mocy przepisu art. 25a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych (wprowadzonego ustawą z dnia 20 sierpnia 1997 r. o zmianie ustaw o regionalnych izbach obrachunkowych, o samorządzie terytorialnym oraz o finansowaniu gmin 1 ). Rozpoczęła działalność w styczniu 1998 r. Do zadań KR RIO należy: –reprezentowanie izb wobec naczelnych i centralnych organów państwa, –przedstawianie ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej wniosków dotyczących zmian w przepisach prawnych regulujących komunalną gospodarkę finansową, –przedkładanie właściwemu dysponentowi części budżetowej wniosków do projektu budżetu państwa w części obejmującej izby, –upowszechnianie dorobku i doświadczeń izb, –uzgadnianie planów i programów szkoleń pracowników izb, –koordynowanie planów i programów kontroli, –przedkładanie Sejmowi i Senatowi, corocznie w terminie do 30 czerwca, sprawozdań z działalności izb i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego. Ponadto na mocy art. 25aa ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. 2 , Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych w celu zapewnienia jednolitości udzielanych przez izby wyjaśnień w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych może wydawać, w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, wytyczne, uwzględniając w szczególności orzecznictwo sądów, Trybunału Konstytucyjnego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W skład Krajowej Rady wchodzą prezesi regionalnych izb obrachunkowych oraz po jednym reprezentancie wybranym przez kolegium każdej izby. Krajowa Rada realizuje swoje zadania na posiedzeniach plenarnych poprzez działalność określonych w regulaminie komisji oraz poprzez działania przewodniczącego Rady i jego zastępców. W Krajowej Radzie funkcjonuje pięć stałych Komisji: –Legislacji i Orzecznictwa, –Koordynacji Kontroli, –Analiz Budżetowych, –do Spraw Budżetów Regionalnych Izb Obrachunkowych, –Szkoleń, Informacji i Promocji. Pracami KR RIO kieruje przewodniczący, który wybierany jest spośród członków Rady na dwuletnią kadencję. Według tych samych zasad wybierani są zastępcy przewodniczącego. W dniu 22 marca 2023 r. po rezygnacji Mirosława Legutko – Prezesa RIO w Krakowie z pełnienia funkcji Przewodniczącego Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych na dwuletnią kadencję 2023–2025 wybrany został Damian Grzelka – Prezes Regionalnej Izby Obrachunkowej w Kielcach (krrio@kielce.rio.gov.pl). Zastępcami Przewodniczącego wybrani zostali: Ewa Czołpińska – Zastępca Prezesa RIO w Białymstoku (bialystok@rio.gov.pl) i Grzegorz Czarnocki – Prezes RIO w Opolu (opole@rio.gov.pl). W 2023 r. odbyło się siedem posiedzeń KR RIO. Wśród zagadnień poruszanych podczas obrad znalazły się m.in.: –omówienie zmiany przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, –problematyka dotycząca rozwiązań wprowadzonych ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, –klasyfikacja budżetowa środków finansowanych z wojewódzkich funduszy ochrony środowiska w ramach programu „Cieple Mieszkanie”, 1 Dz. U. Nr 113, poz. 734. 2 Art. 4 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1927 z późn. zm.) 133 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział X. –opracowanie stanowiska w przedmiocie rozwiązań zaproponowanych w projekcie ustawy o sołtysach i radach sołeckich oraz zmianie niektórych ustaw, –stosowanie przepisów ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027 3 , nowelizującej art. 5 ustawy o finansach publicznych oraz ujmowanie i klasyfikowanie w budżetach jednostek samorządu terytorialnego środków pochodzących z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającym Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności 4 , –rozbieżności interpretacyjne w sprawie zastosowania art. 403 ustawy Prawo ochrony środowiska, –wypracowanie propozycji zmiany ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych w zakresie regulacji dotyczących możliwości obradowania i podejmowania rozstrzygnięć z wykorzystaniem środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość, –omówienie i zajęcie stanowiska w zakresie interpretacji przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej dotyczących partycypowania przez gminy w kosztach koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, –wysokość świadczenia urlopowego dla nauczycieli w związku z nowelizacją ustawy okołobudżetowej na 2023 r., –charakter prawny uchwał w sprawie diet radnych, –stosowanie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w sytuacji, gdy wierzycielem przedsiębiorcy jest jednostka samorządu terytorialnego. Tematykę obrad plenarnych KR RIO uzupełniały zagadnienia o wewnętrznym charakterze związane przede wszystkim z bieżącą działalnością regionalnych izb obrachunkowych, a w szczególności planowanie środków finansowych na 2024 rok niezbędnych do zapewnienia ich bieżącego funkcjonowania, ustalanie tematów kontroli koordynowanych w 2024 r., obowiązki informacyjne i sprawozdawcze izb. Wymieniono doświadczenia w zakresie udzielania przez izby wyjaśnień w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych. Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych realizowała na bieżąco zadania ustawowe, przyjęła Sprawozdanie z działalności Regionalnych Izb Obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego, które przedłożyła Sejmowi i Senatowi RP w obowiązującym terminie. W 2023 r. Krajowa Rada współpracowała głównie z: 1. Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji m.in. w zakresie: –budżetów oraz sprawozdawczości z działalności izb, –skutków wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2024 roku, –oceny potrzeby nowelizacji tabeli miesięcznych stawek wynagrodzenia zasadniczego. 2. Ministerstwem Finansów m.in. w zakresie: –ujednolicenia sposobu klasyfikowania i ujmowania środków uruchamianych w ramach części dotacyjnej/ grantowej Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) w budżetach jednostek samorządu terytorialnego, –opiniowania projektów ustaw, w tym o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, –opiniowania projektów rozporządzeń, w tym: rozporządzenia w sprawie przedłużenia terminów wykonania niektórych obowiązków w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, –uzgodnienia wspólnego stanowiska w zakresie interpretacji przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. 3. Ministerstwem Edukacji i Nauki m.in. w zakresie: –analizy średnich wynagrodzeń nauczycieli poprzez przekazywanie danych wygenerowanych na podstawie sprawozdań jednostek samorządu terytorialnego, –opiniowania projektu rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie podstawowych warunków niezbędnych do realizacji przez szkoły i nauczycieli zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz programów nauczania, –zmian zaproponowanych w ustawie z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych. 3 Dz. U. z 2022 r. poz. 1079. 4 Dz. Urz. UE L 57 z 18.02.2021, str. 17, z późn. zm. 134 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 4. Ministerstwem Aktywów Państwowych m.in. w zakresie zajęcia stanowiska względem zgodności interpretacji przepisów ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych z regulacjami ustroju samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych. 5. Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej m.in. w zakresie uzgodnień międzyresortowych projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie przyjęcia „Polityki Rządu w zakresie rozwoju partnerstwa publiczno-prawnego do roku 2030”. Przewodniczący oraz przedstawiciele Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych brali udział w posiedzeniach Komisji Sejmowych i Senackich, w tym Komisjach Wspólnych, Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej, Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, Komisji Ustawodawczej, Komisji Finansów Publicznych, Komisji Nadzwyczajnej do spraw Klimatu, Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, Komisji Budżetu i Finansów Publicznych. Ponadto Przewodniczący oraz przedstawiciele KR RIO brali również udział w panelu ekspertów pn. „Wpływ zmian w systemie podatkowych na sytuację finansową polskich samorządów” organizowanym przez Najwyższą Izbę Kontroli, wspólnym posiedzeniu Senackiego Zespołu Samorządowego i przedstawicieli organizacji samorządowych, pozarządowych oraz instytucji wspierających z okazji Dnia Samorządu Terytorialnego w Senacie RP, Forum Gospodarczym, Krajowym Kongresie Forum Skarbników, Krajowym Kongresie Sekretarzy, Forum Miasteczek Polskich. Współpraca izb obrachunkowych z organami państwa i innymi instytucjami polegała również na opracowywaniu analiz, zestawień liczbowych oraz udostępnieniu zgromadzonej dokumentacji i danych również dla Głównego Urzędu Statystycznego. Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych objęła patronatem: –Krajowy Kongres Forum Skarbników, –Krajowy Kongres Sekretarzy, –Kongres Przewodniczących Rad Gmin, Powiatów i Sejmików Województw, –VII Forum Rachunkowości Budżetowej, –Międzynarodową Konferencję Naukową „Systemy dochodów jednostek samorządu terytorialnego w wybranych krajach”, –Dziesiątą edycję konkursu Mistrz Finansów Publicznych, –XV Forum Finansów Publicznych. Krajowa Rada RIO udzielała na bieżąco informacji na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej zainteresowanym podmiotom. W skład Krajowej Rady w 2023 r. wchodzili: Dariusz Renczyński i Ewa Czołpińska (RIO w Białymstoku), Daniel Jurewicz i Halina Strzelecka (RIO w Bydgoszczy), Luiza Budner-Iwanicka i Roman Fandrejewski (RIO w Gdańsku), Daniel Kołodziej i Mirosław Cer (RIO w Katowicach), Damian Grzelka i Wojciech Czerw (RIO w Kielcach), Mirosław Legutko i Gabriela Brol-Stanek (RIO w Krakowie), Jacek Grządka i Piotr Prystupa (RIO w Lublinie), Ryszard Paweł Krawczyk i Paweł Dobrzyński (RIO w Łodzi), Bogdan Gaber i Janusz Facon (RIO w Olsztynie), Grzegorz Czarnocki i Aleksandra Bieniaszewska (RIO w Opolu), Grażyna Wróblewska i Zofia Ligocka (RIO w Poznaniu), Zbigniew Kazimierz Wójcik i Piotr Świątek (RIO w Rzeszowie), Bogusław Staszewski i Dawid Czesyk (RIO w Szczecinie), Wojciech Tarnowski i Maciej Maurycy Dąbrowski (RIO w Warszawie), Lucyna Hanus i Joanna Radzieja (RIO we Wrocławiu) oraz Ryszard Zajączkowski i Jarosław Kotowski (RIO w Zielonej Górze). Sekretariat KR RIO działał przy Przewodniczącym KR RIO: –do 31 marca 2023 r. (30-110 Kraków, ul. Józefa Ignacego Kraszewskiego 36; krrio@krakow.rio.gov.pl), –od 1 kwietnia 2023 r. (25-520 Kielce, ul. Targowa 18, krrio@kielce.rio.gov.pl). 2. Rozwój infrastruktury informatycznej WW 2023 r. regionalne izby obrachunkowe kontynuowały kilka rozpoczętych w latach minionych projektów w zakresie infrastruktury informatycznej (IT). Najważniejsze z nich to: –Informatyczny System Zarządzania Budżetami Jednostek Samorządu Terytorialnego BeSTi@, –Informatyczny System Zarządzania Budżetami Jednostek Samorządu Terytorialnego – Sprawozdawczość Jednostek Organizacyjnych – SJO BeSTi@, –poczta elektroniczna dla jst i rio. Działalność izb w zakresie IT koordynował Zespół ds. Rozwoju Technologii Informatycznych, który składał się z podzespołów do spraw: –utrzymania i rozwoju systemów i technologii IT, 135 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział X. –przetwarzania i analizy danych, –bezpieczeństwa i zarządzania infrastrukturą IT. W 2023 r. odbyło się jedno spotkanie robocze podzespołu ds. przetwarzania i analizy danych poświęcone: –rozbudowie i aktualizacji szablonów raportów analitycznych w systemie BeSTi@ – umożliwiających szybkie wygenerowanie zestawień m.in. dla celów związanych z opracowaniem części II sprawozdania KR RIO dla Sejmu i Senatu RP z wykonania budżetów przez jst, –aktualizacji szablonów raportów w systemie BeSTi@ wspomagających wieloletnie prognozowanie finansowe wraz z oceną spełnienia wskaźników ustawowych. W ramach współpracy z Ministerstwem Finansów przedstawiciele Zespołu ds. Rozwoju Technologii Informatycznych kontynuowali prace dotyczące systemu BeSTi@ oraz SJO BeSTi@ obejmujące monitoring funkcjonalności oraz wypracowywanie rozwiązań w zakresie obsługi i administracji systemem, w tym analizy sytuacji finansowej jst. W 2023 r. przedstawiciele Zespołu aktywnie uczestniczyli w dostosowaniu systemu BeSTi@ do zmian w przekazywaniu sprawozdań budżetowych, w tym do Głównego Urzędu Statystycznego, wynikających z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej 5 oraz zmiany formularza sprawozdania Rb-NDS o nadwyżce/deficycie jednostki samorządu terytorialnego wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 26 stycznia 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sprawozdawczości budżetowej 6 . Na wniosek przedstawicieli Zespołu wprowadzono do systemu BeSTi@ szereg usprawnień dotyczących w szczególności obsługi wieloletniej prognozy finansowej jst, wydruków załączników budżetowych oraz reguł kontrolnych weryfikujących dane sprawozdawcze. W ramach tych prac przedstawiciele Zespołu opracowali i przekazali Ministerstwu Finansów do udostępnienia wszystkim użytkownikom systemu (w szczególności jednostkom samorządu terytorialnego) aktualizacje narzędzi do analizy wieloletnich prognoz finansowych ułatwiających weryfikację błędów, analizę dynamiki wybranych prognozowanych wielkości, wybrane wskaźniki ekonomiczne wynikające z prognozy, a także formularze sprawozdań w zakresie operacji finansowych dla samorządowych jednostek z osobowością prawną. Ponadto wybrani członkowie Zespołu brali aktywny udział w testach akceptacyjnych kolejnych aktualizacji obu systemów. Przetestowano łącznie 18 nowych wersji systemów, spośród których pięć trafiło do wszystkich użytkowników. W 2023 r. przedstawiciele Zespołu ds. Rozwoju Technologii Informatycznych przy KR RIO kontynuowali rozpoczętą w 2017 r. współpracę z Ministerstwem Finansów nad opracowaniem wizji modernizacji systemu BeSTi@ w ramach nowego projektu „System BeSTi@ – modernizacja”. Celem nowego projektu jest w szczególności modernizacja istniejących systemów, tj. BeSTi@ i SJO BeSTi@, w zakresie zmiany technologii i architektury przy zachowaniu obecnie użytkowanych funkcjonalności, z zapewnieniem płynnego, bezawaryjnego przejścia użytkowników na nowe zmodyfikowane rozwiązanie. Projekt zakłada także wdrożenie nowych funkcjonalności uzgodnionych z przedstawicielami użytkowników, a także zbudowanie i wdrożenie hurtowni danych dla potrzeb Ministerstwa Finansów, regionalnych izb obrachunkowych oraz wybranych przedstawicieli jst. W 2023 r. odbyło się szereg spotkań Zespołu ds. Modernizacji Systemu SJO BeSTi@, zarówno w formule on-line jak i stacjonarnej, poświęconych założeniom i wymaganiom biznesowym do budowy nowego systemu informatycznego dla jednostek organizacyjnych jst. W 2023 r. przedstawiciele Zespołu ds. Rozwoju Technologii Informatycznych przy KR RIO wzięli udział w zorganizowanej przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w partnerstwie z Głównym Urzędem Statystycznym, Związkiem Miast Polskich oraz Związkiem Powiatów Polskich Konferencji podsumowującej nt. Systemu Monitorowania Usług Publicznych (SMUP). W trakcie realizacji projektu SMUP zadaniem przedstawicieli Zespołu było wypracowanie modelowego rozwiązania w zakresie prezentacji informacji nt. sytuacji finansowej poszczególnych jst jak i ich grup. Infrastruktura internetowa System elektronicznego nadzoru prawnego W 2016 r. dwie regionalne izby obrachunkowe zapoczątkowały wdrożenie systemu elektronicznego nadzoru prawnego, który ma na celu usprawnienie działalności nadzorczej i opiniodawczej regionalnych izb obrachunkowych. 5 Dz. U. z 2024 r. poz. 454. 6 Dz. U. poz. 193. 136 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. W latach 2017–2020 do grona użytkowników aplikacji dołączyło 6 regionalnych izb obrachunkowych. W 2021 r. wdrożenie elektronicznego nadzoru prawnego odbyło się w 4 regionalnych izbach obrachunkowych. W 2022 r. wdrożono system w pozostałych czterech regionalnych izbach obrachunkowych. Rok 2023 był kolejnym, w którym system elektronicznego nadzoru prawnego był użytkowany przez wszystkie regionalne izby obrachunkowe. System elektronicznego nadzoru prawnego umożliwia jst przekazywanie aktów stanowionych przez organy jednostek oraz wniosków i dokumentów podlegających opiniowaniu przez regionalne izby obrachunkowe w postaci dokumentu elektronicznego. Również wyniki działalności nadzorczej izb (rozstrzygnięcia nadzorcze kolegiów izb) oraz działalności opiniodawczej (uchwały składów orzekających) przekazywane są zwrotnie do jst w postaci dokumentu elektronicznego za pośrednictwem elektronicznej platformy usług administracji publicznej (ePUAP). Serwer internetowy izb Regionalne izby obrachunkowe na mocy podpisanego w 2001 r. porozumienia utrzymywały wspólny serwer internetowy. Świadczone były na nim m.in. usługi WWW, poczty elektronicznej, baz danych i transferu plików FTP. Pod adresem www.rio.gov.pl prowadzony był w dotychczasowym kształcie serwis internetowy regionalnych izb obrachunkowych, na którym zamieszczane były pisma i interpretacje oraz informacje o nowych aktach prawnych. 137 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział XI. Rozdział XI. Funkcjonowanie prawa samorządu terytorialnego w świetle doświadczeń regionalnych izb obrachunkowych Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych na podstawie doświadczeń z działalności nadzorczej i kontrolnej w zakresie funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego i prowadzenia przez nie gospodarki finansowej przedstawia następujące wnioski dotyczące zmian przepisów prawa mające na celu sprawną realizację zadań publicznych przy efektywnym wykorzystaniu środków budżetowych. Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, biorąc pod uwagę wyniki analizy wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego za 2023 r., wnioskuje o niezwłoczne podjęcie działań legislacyjnych związanych ze zwiększeniem samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego oraz racjonalizacją i uelastycznieniem zasad gospodarowania przez nie środkami publicznymi. Wykonanie budżetów roku 2023 w samorządach wyraźnie wskazuje na konieczność zmian w zakresie pozyskiwanych przez samorządy dochodów własnych. W 2023 r. w kwocie dochodów ogółem ponad połowę (53,6%) stanowiły środki transferowe przekazywane w formie subwencji oraz dotacji i środków, natomiast 46,4% – dochody budżetowe z tytułu pozostałych dochodów oraz udziałów w podatkach dochodowych PIT i CIT. Coroczny wzrost znaczenia dochodów transferowych w dochodach jednostek samorządu terytorialnego obserwowany jest od 2019 r., gdy ich udział w dochodach ogółem przekroczył 51%. Co do zasady, środki te powinny pełnić rolę uzupełniającą do dochodów własnych, które świadczą o samodzielności prowadzenia przez samorządy własnej polityki, w ramach przyznanych jej uprawnień. Istotną pozycję w budżetach znacznej części jednostek samorządu terytorialnego stanowi udział w podatkach dochodowych (PIT i CIT). Dochody osiągane przez samorządy z tytułu udziałów w podatku dochodowym (PIT, CIT) były niższe niż rok wcześniej o 11,2%, w szczególności w związku ze znacznym spadkiem dochodów z tytułu udziału w PIT (w 2023 r. dochód ten został zrealizowany we wszystkich samorządach na poziomie 2018 r.) oraz wzrostem dochodów z tytułu udziału w podatku CIT (w województwach samorządowych nawet na poziomie 43,8% w stosunku do roku ubiegłego). Spadek dochodów z tytułu udziału w PIT dotknął wszystkie typy samorządów – w największym stopniu powiaty i gminy, które otrzymały niższe niż w 2022 r. dochody z tego tytułu na poziomie odpowiednio 72,2% i 71,8%. Utracone z tego tytułu dochody mogą wpłynąć na ograniczenie niezależności finansowej samorządów, zwłaszcza tych, w których budżetach dochody z tytułu udziału w PIT stanowią znaczną część. Uwzględniając powyższe, Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych widzi potrzebę zmian legislacyjnych, które umożliwią realną swobodę decyzyjną i finansową jednostek samorządu terytorialnego. Wnioski dotyczące zmian przepisów prawa: Propozycje zmian ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 1 : 1) art. 232 ust. 2 Art. 232 ust. 2 otrzymuje brzmienie: „2. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może upoważnić zarząd jednostki samorządu terytorialnego do dokonywania zmian limitów zobowiązań i kwot wydatków na realizację przedsięwzięcia w związku ze zmianami w realizacji tego przedsięwzięcia, o ile zmiany te nie pogorszą wyniku budżetu dla każdego roku objętego wieloletnią prognozą finansową.” Aktualne rozwiązania art. 232 ustawy o finansach publicznych umożliwiają nadanie organowi wykonawczemu upoważnienia do dokonywania zmian limitów jedynie na realizację przedsięwzięć finansowanych z udziałem środków europejskich albo środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3. Przedmiotowa propozycja stanowi uelastycznienie zarządzania finansami jednostek samorządu terytorialnego. 2) art. 274 a) art. 274 ust. 3 otrzymuje brzmienie: 1 Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm. 138 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział XI. „Audyt wewnętrzny prowadzi się w jednostkach samorządu terytorialnego, jeżeli w dwóch kolejnych latach budżetowych kwota wykonanych dochodów i przychodów lub kwota wykonanych wydatków i rozchodów przekroczyła wysokość 65 000 tys. zł.” b) w art. 274 po ust. 3 dodaje się ust. 3a w brzmieniu: „Audyt wewnętrzny prowadzi się w jednostkach samorządu terytorialnego począwszy od dnia 1 kwietnia roku budżetowego następującego po upływie okresu, o którym mowa w ust. 3.” c) proponuje się zwiększenie limitu kwoty wykonanych dochodów i przychodów lub kwoty wykonanych wydatków i rozchodów ujętych w sprawozdaniach rocznych z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego, po przekroczeniu których powstaje obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach samorządu terytorialnego (art. 274 ust. 3 uofp) oraz wyższego limitu tych kwot dotyczącego możliwości zlecenia wykonywania audytu usługodawcy niezatrudnionemu w jednostce (art. 278 ust. 3 uofp) – do 160 000 tys. zł. Zgodnie z art. 274 ust. 3 ustawy o finansach publicznych audyt wewnętrzny prowadzi się w jednostkach samorządu terytorialnego, jeżeli ujęta w uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego kwota dochodów i przychodów lub kwota wydatków i rozchodów przekroczyła wysokość 40 000 tys. zł. Stosownie do art. 275 ww. ustawy, audyt wewnętrzny prowadzi: 1) audytor wewnętrzny zatrudniony w jednostce albo 2) usługodawca niezatrudniony w jednostce. W myśl art. 278 ust. 3 uofp w jednostkach samorządu terytorialnego audyt wewnętrzny może być prowadzony przez usługodawcę, jeżeli ujęta w uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego kwota dochodów i przychodów oraz kwota wydatków i rozchodów jest niższa niż 100 000 tys. zł. Powyższe oznacza, że gdy ujęta w uchwale budżetowej suma dochodów i przychodów albo suma wydatków i rozchodów będzie równa lub przewyższy 100 000 tys. zł, kierownik jednostki jest zobowiązany do zatrudnienia audytora wewnętrznego. Ze względu na wyższe wartości dochodów i wydatków jednostek samorządu terytorialnego rok do roku, wzrost wartości budżetowych przewidujących obowiązek przeprowadzenia audytu w jednostce jest uzasadniony. Dotychczasowe przepisy ustawy o finansach publicznych nie określają wprost momentu od kiedy należy zatrudnić audytora wewnętrznego. Przeprowadzone przez regionalne izby obrachunkowe kontrole wykazały szereg nieprawidłowości w zakresie prawidłowego prowadzenia audytu. Wśród problemów jednostek samorządu terytorialnego w zakresie stosowania powyższych przepisów najwięcej wątpliwości dotyczyło prawidłowej interpretacji momentu, od którego należy rozpocząć prowadzenia audytu (zatrudnienie audytora). W szczególności dotyczy to sytuacji, gdy w uchwalonym budżecie (pierwotnym) wymóg z art. 274 ust. 3 uofp nie był spełniony, a przekroczenie kwot nastąpiło w trakcie roku budżetowego – w różnym czasie, w niektórych jednostkach w ostatnim kwartale roku. W praktyce występują również sytuacje, gdy w trakcie roku następują zmiany budżetu powodujące przekroczenie wymaganych ustawowo kwot, a następnie kolejne zmiany powodują zmniejszenie wielkości budżetowych (poniżej wymaganego progu). Aby uniknąć wątpliwości, w którym momencie należy spełnić wymóg prowadzenia audytu proponuje się zmianę art. 274 ust. 3 uofp i uzależnienie prowadzenia audytu od wykonanych wielkości budżetowych z kolejnych następujących po sobie dwóch lat budżetowych. W sytuacji gdy w jednostce w kolejnych dwóch latach kwota wykonanych dochodów i przychodów lub kwota wykonanych wydatków i rozchodów przekroczy wysokość określoną w ustawie, z dniem 1 kwietnia kolejnego roku budżetowego powstanie obowiązek prowadzenia audytu (zatrudnienia audytora). Rozwiązanie to pozwala kierownikowi jednostki na podjęcie odpowiednich działań i terminowe rozpoczęcie prowadzenia audytu w jednostce. Należy również dodać, iż Najwyższa Izba Kontroli w informacji o wynikach kontroli przeprowadzonych w jednostkach samorządu terytorialnego, wskazywała na potrzebę poprawy efektywności funkcjonowania audytu wewnętrznego w jednostkach samorządu terytorialnego i wnioskowała m.in. o doprecyzowanie przepisów dotyczących momentu powstania obowiązku prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych oraz zmianę kwoty, po przekroczeniu której powstaje obowiązek prowadzenia audytu. Celowość podwyższenia progów zobowiązujących do prowadzenia audytu potwierdzają również zgromadzone dane o kosztach audytu, w szczególności gdy jest realizowany przez usługodawcę. Roczne nakłady na to zadanie w jednostkach objętych kontrolą oscylowały pomiędzy 5 tys. zł a 50 tys. zł. Samo zestawienie tych wielkości wskazuje, że w przypadku najmniejszych jednostek, realizacja obowiązku prowadzeniu audytu ma w istocie charakter formalny, a zatem nie przynosi realnych korzyści sektorowi finansów publicznych. 139 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział XI. Wskazać należy, że prowadzenie audytu w jednostkach samorządu terytorialnego nabiera znaczenia ze względu na objęcie naruszeniem w myśli art. 18a ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych 2 zaniechanie prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostce sektora finansów publicznych do tego zobowiązanej, wskutek niezatrudniania audytora wewnętrznego albo nie zawierania umowy z usługodawcą, stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Brak jednoznacznego przepisu wskazującego termin wdrożenia audytu wewnętrznego skutkuje ryzykiem popełnienia czynu określonego ww. przepisem ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Propozycje zmian ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych 3 : 1) art. 24 ust. 1 i art. 27 ust. 1 Propozycja zmiany przepisu art. 24 ust. 1 oraz 27 ust. 2 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Stosownie do treści art. 24 ust. 1 ustawy: „Jeżeli jednostka samorządu terytorialnego uzyskała informację, że uczeń placówki wychowania przedszkolnego, o której mowa w art. 16–21, jest uczniem więcej niż jednej takiej placówki dotowanej przez tę jednostkę, występuje do tych placówek o uzyskanie od rodzica ucznia pisemnego oświadczenia wskazującego jedną z tych placówek jako placówkę, do której uczeń uczęszcza w danym roku szkolnym, i przekazanie go tej jednostce samorządu terytorialnego, w terminie 30 dni od dnia tego wystąpienia.”. Odpowiednikiem ww. przepisu jest art. 27 ust. 1 tej ustawy, który reguluje zagadnienie dotyczące postępowania w przypadku, gdy jednostka samorządu terytorialnego uzyska informację, że uczeń uczęszcza do więcej niż jednej szkoły publicznej prowadzonej przez osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego lub osobę fizyczną albo jest uczniem szkoły niepublicznej. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych „Jeżeli jednostka samorządu terytorialnego uzyskała informację, że uczeń szkoły, o której mowa w art. 25 ust. 3 i 4 oraz art. 26 ust. 2, jest uczniem więcej niż jednej takiej szkoły dotowanej przez tę jednostkę, występuje do tych szkół o uzyskanie od rodzica ucznia albo pełnoletniego ucznia pisemnego oświadczenia wskazującego jedną z tych szkół jako szkołę, do której uczeń uczęszcza w danym roku szkolnym, i przekazanie go tej jednostce samorządu terytorialnego, w terminie 30 dni od dnia tego wystąpienia.”. Redakcja ww. przepisów wskazuje na to, że odnoszą się one do sytuacji, w której uczeń uczęszcza do więcej niż jednej placówki wychowania przedszkolnego (art. 24 ust. 1) lub odpowiednio szkoły (art. 27 ust. 1) dotowanych przez daną jednostkę samorządu terytorialnego. Gramatyczna wykładnia ww. przepisów prowadzi zatem do wniosku, że przepisy te nie będą miały zastosowania, jeżeli uczeń będzie uczęszczał do dwóch szkół bądź placówek wychowania przedszkolnego, ale dotowanych przez inne jednostki samorządu terytorialnego. Doświadczenia regionalnych izb obrachunkowych wskazują, że występują przypadki kiedy na tego samego ucznia przyznawana jest dotacja dla szkół lub placówek dotowanych przez różne jednostki samorządu terytorialnego. 2) art. 36 ust. 2 Zgodnie z art. 36 ust. 2 osoby upoważnione do przeprowadzenia kontroli mają prawo wstępu do przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek, w tym wstępu na zajęcia dydaktyczne oraz wglądu do prowadzonej przez nie dokumentacji organizacyjnej, finansowej i dokumentacji przebiegu nauczania w związku z przekazaną dotacją, a w przypadku szkół, o których mowa w art. 26 ust. 2 – także do wglądu do list obecności, o których mowa w art. 26 ust. 3, oraz ich weryfikacji. Krajowa Rada proponuje zmianę polegającą na doprecyzowaniu, czy prawo wstępu do kontrolowanych jednostek, o których mowa w tym przepisie, obejmuje również prawo wstępu na zajęcia lekcyjne. Organy kontrolujące, w ramach przysługujących im kompetencji, często domagają się umożliwienia im wstępu na zajęcia lekcyjne celem weryfikacji prawdziwości danych podanych w listach obecności, tymczasem beneficjenci dotacji – powołując się na brzmienie przepisu art. 36 ust. 2 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych – kwestionują takie prawo uznając, że uprawnienie to jest zbyt daleko idące i nie wynika z treści ww. przepisu. 3) art. 36 ust. 6–8 Art. 36 ust. 6–8 otrzymują brzmienie: 2 Dz. U. z 2024 r. poz. 104. 3 Dz. U. z 2024 r. poz. 754. 140 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział XI. „6. W przypadku utrudniania lub udaremniania przeprowadzenia kontroli prawidłowości pobrania i wykorzystania dotacji udzielonych zgodnie z art. 15–21, art. 25, art. 26, art. 28–31a i art. 32, organ dotujący wzywa dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki lub organ prowadzący tę szkołę lub placówkę do zaprzestania tych działań w wyznaczonym terminie. 7. Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 6, organ dotujący wstrzymuje, w drodze decyzji administracyjnej, przekazywanie dotacji udzielonych zgodnie z art. 15–21, art. 25, art. 26, art. 28–31a i art. 32 do dnia umożliwienia przeprowadzenia w przedszkolu, szkole lub placówce czynności kontrolnych, o których mowa w ust. 2. 8. Środki pochodzące z dotacji udzielanych zgodnie z art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-31a i art. 32 za okres, którego dotyczyło wstrzymanie dotacji, mogą być wykorzystane wyłącznie na refundację wydatków związanych z realizacją zadań przedszkola, szkoły lub placówki, o których mowa w art. 35 ust. 1, poniesionych przez przedszkole, szkołę lub placówkę w okresie roku budżetowego, w którym dotacja została wstrzymana. Jeżeli okres wstrzymania dotacji przypada na więcej niż jeden rok budżetowy, przekazane środki mogą być wykorzystane proporcjonalnie do okresów wstrzymania dotacji w poszczególnych latach budżetowych.”. Przepis art. 36 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych wprowadza podstawę do kontroli prawidłowości pobrania i wykorzystania dotacji dla organu dotującego. Kontrola obejmuje dotacje na dziecko objęte wczesnym wspomaganiem rozwoju, dla przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, niesamorządowych szkół publicznych, szkół niepublicznych, na wychowanków niesamorządowej placówki, dla niesamorządowych przedszkoli, szkół i placówek prowadzących zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, dotacji dla niepublicznych szkół nieposiadających uprawnień szkół publicznych oraz dotacji na kształcenie słuchaczy kwalifikacyjnych kursów zawodowych (art. 36 ust. 1 tej ustawy). Zgodnie natomiast z ust. 6 art. 36 tej ustawy w przypadku utrudniania lub udaremniania przez szkołę, o której mowa w art. 26 ust. 2, niepubliczną placówkę, o której mowa w art. 2 pkt 3, 6, 8 i 10 ustawy Prawo oświatowe, lub przez organ prowadzący tę szkołę lub placówkę czynności kontrolnych, o których mowa w ust. 2, organ dotujący wzywa dyrektora tej szkoły lub placówki lub organ prowadzący tę szkołę lub placówkę do zaprzestania tych działań w wyznaczonym terminie. Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 6, organ dotujący wstrzymuje, w drodze decyzji administracyjnej, przekazywanie szkole, o której mowa w art. 26 ust. 2, lub niepublicznej placówce, o której mowa w art. 2 pkt 3, 6, 8 i 10 ustawy Prawo oświatowe, dotacji do dnia umożliwienia przeprowadzenia w tej szkole lub placówce czynności kontrolnych, o których mowa w ust. 2 (art. 36 ust. 7 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych). W myśl art. 36 ust. 8 komentowanej ustawy środki przekazane szkole, o której mowa w art. 26 ust. 2, lub niepublicznej placówce, o której mowa w art. 2 pkt 3, 6, 8 i 10 ustawy Prawo oświatowe, za okres, którego dotyczyło wstrzymanie dotacji, mogą być wykorzystane wyłącznie na refundację wydatków związanych z realizacją zadań szkoły lub placówki, o których mowa w art. 35 ust. 1, poniesionych przez szkołę lub placówkę w okresie roku budżetowego, w którym dotacja została wstrzymana. Jeżeli okres wstrzymania dotacji przypada na więcej niż jeden rok budżetowy, przekazane środki mogą być wykorzystane proporcjonalnie do okresów wstrzymania dotacji w poszczególnych latach budżetowych. Wyżej powołane przepisy art. 36 ust. 6–8 tej ustawy dają zatem prawo do wstrzymania przekazywania szkole dotacji w przypadku utrudniania lub udaremniania kontroli. Przepisy te wprowadzają jednak również istotne ograniczenia. Ograniczono przede wszystkim katalog podmiotów, na które można nałożyć taką sankcję. Katalog ten obejmuje szkoły dla dorosłych (w których nie jest realizowany obowiązek szkolny) oraz niektóre placówki oświatowe (placówki oświatowo-wychowawcze, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, bursy, internaty i biblioteki pedagogiczne). Przedmiotowy wniosek zmian przepisów ustawy oparty został na podstawie zbadanych zagadnień i wyjaśnieniach udzielonych w trakcie kontroli Miasta Opole realizowanej przez Regionalną Izbę Obrachunkową w Opolu (protokół kontroli znak NKO-401-7/2021). Ustalenia poczynione podczas czynności kontrolnych wskazały, że organy miasta otrzymywały zgłoszenia o nieprawidłowościach dotyczących wykazywanej liczby uczniów policealnej szkoły medycznej w celu udzielenia dotacji, która odbiega od liczby uczniów rzeczywiście przyjętych i uczęszczających na zajęcia edukacyjne. Jednostki samorządu terytorialnego (Miasto Wrocław) wprost sygnalizowały organom kontroli (RIO i NIK) problemy dotyczące stwierdzanych nieprawidłowości dotyczące pobierania i wykorzystywania dotacji przez placówki oświatowe, co do których instrument wstrzymania wypłaty dotacji nie znajduje zastosowania (Uwagi i postulaty do zmiany przepisów ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych zgłoszone przez Urząd Miasta Wrocławia w sierpniu 2023 r.). Mając na uwadze doświadczenia izb ww. katalog podmiotowy, określony w przepisach art. 36 ust. 6–8 ww. ustawy, powinien zostać rozszerzony o pozostałe podmioty wymienione w art. 36 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Praktyka pokazuje bowiem, że niejednokrotnie dochodzi do utrudniania lub udaremniania czynności kontrolnych przez takie placówki, co w konsekwencji skutkuje brakiem możliwości przeprowadzenia kontroli 141 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział XI. prawidłowości wykorzystania środków pochodzących z dotacji i weryfikacji sposobu jej wykorzystania przez dotowaną placówkę oświatową. Brak możliwości zastosowania tej sankcji (która ma istotny wymiar praktyczny) wobec wszystkich beneficjentów dotacji, niejednokrotnie może prowadzić do nadużyć prawa i sprzeniewierzenia środków publicznych. Propozycja zmiany treści art. 20a ust. 2 w ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach 4 : art. 20a ust. 2 ustawy otrzymuje brzmienie: „Biblioteka publiczna, której organizatorem jest gmina działająca na obszarze danego powiatu, może wykonywać zadania, o których mowa w ust. 1, na podstawie porozumienia zarządu powiatu z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta). Porozumienie powinno zawierać ustalenia określone w art. 20 ust. 2.”. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym 5 powiat wykonuje zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie m.in. kultury. Powyższe zadanie realizowane jest także poprzez organizowanie i prowadzenie bibliotek publicznych. W art. 19 ust. 3 ustawy o bibliotekach wskazano, że powiat organizuje i prowadzi co najmniej jedną powiatową bibliotekę publiczną. Zadania powiatowej biblioteki publicznej może wykonywać, na podstawie porozumienia, wojewódzka lub gminna biblioteka publiczna, działająca i mająca swoją siedzibę na obszarze powiatu. Aktualnie zgodnie z art. 20a ust. 2 ustawy biblioteka publiczna, której organizatorem jest gmina działająca w mieście będącym siedzibą samorządu powiatowego, może wykonywać zadania, o których mowa w ust. 1, na podstawie porozumienia zarządu powiatu z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta). Porozumienie powinno zawierać ustalenia określone w art. 20 ust. 2. Według obecnego stanu prawnego powiatowa biblioteka publiczna realizuje odpowiednio część zadań wojewódzkiej biblioteki publicznej, określone w art. 20 ust. 1 pkt 1, 2, 4 i 5 ustawy o bibliotekach. Zadania te może wykonywać na podstawie porozumienia zarządu powiatu z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) jedynie taka biblioteka publiczna, której organizatorem jest gmina działająca w mieście będącym siedzibą samorządu powiatowego. Porozumienie takie powinno określać wielkość środków finansowych, które wnoszą strony porozumienia, niezbędnych do prowadzenia działalności przez bibliotekę – art. 20a ww. ustawy. Z prowadzonych kontroli kompleksowych przez regionalne izby obrachunkowe oraz sprawozdań z wykonania budżetu składanych przez powiaty wynika, że występują sytuacje planowania środków w dziale 921 „Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego”, rozdziale 92116 „Biblioteki”, które nie są wykonywane. Powyższe sytuacje wynikają z braku środków w budżecie powiatu na prowadzenie własnej instytucji kultury – powiatowej biblioteki publicznej, a gmina działająca w mieście będącym siedzibą samorządu powiatowego nie wyraża woli zawarcia porozumienia na prowadzenie zadań określonych dla powiatowej biblioteki publicznej. Występują także sytuacje powierzenia zadania prowadzenia biblioteki powiatowej gminie, niedziałającej w mieście będącym siedzibą samorządu powiatowego – jednak jest to kwestionowanie przez organy nadzoru. Zawarcie ww. porozumienia z gminą działającą w mieście niebędącym siedzibą samorządu powiatowego uznawane jest przez organ nadzoru za istotne naruszenie prawa (rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego Nr NK-I.4131.65.2018.IWIT z dnia 12 kwietnia 2018 r., rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego Nr NK-I.4131.176.2018.ABej z dnia 29 października 2018 r.). Wojewódzkie Sądy Administracyjne również uznają porozumienia zawierane przez powiaty z gminami działającymi w mieście niebędącym siedzibą samorządu powiatowego za niezgodne z art. 20a ust. 2 ustawy o bibliotekach (wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 czerwca 2009 r., sygn. VIII SA/Wa 285/09, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 22 sierpnia 2018 r., sygn. II SA/Go 412/18). Proponowana zmiana zmierza do elastycznego reagowania jst na potrzeby mieszkańców na szczeblu gminy, powiatu i województwa bez względu na odległości, rozmiar czy infrastrukturę techniczną regionu. Stanowiłaby zachętę dla samorządów gminnych oraz wojewódzkich do szerszej współpracy z powiatami, opartej o przemyślane przesłanki i mającej na celu stworzenie sprawnie działającej, powszechnie dostępnej sieci bibliotek publicznych. Dla samorządu powiatowego – jako jednostki sektora finansów publicznych proponowana zmiana byłaby korzystna również ze względów ekonomicznych, ponieważ umożliwi racjonalną alokację środków finansowych przeznaczonych na realizację zadania publicznego w zakresie kultury, zgodnie z wymogami wskazanymi w art. 44 ust. 3 pkt 1 lit. a i lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. 4 Dz. U. z 2022 r. poz. 2393. 5 Dz. U. z 2024 r. poz. 107. 142 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział XI. Propozycje zmian w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi 6 : W ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wprowadza się następujące zmiany: 1) w art. 9 3 po ust. 4 dodaje się ust. 4a w brzmieniu: 4a. Środki pochodzące z opłat, o których mowa w ust. 3 pkt 1, które nie zostały wykorzystane w poprzednim roku budżetowym, gmina przeznacza na pokrycie kosztów realizacji zadań o których mowa w ust. 4, a także może przeznaczyć na finansowanie zadań własnych gminy z zakresu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej.”, 2) treść art. 18 2 oznacza się jako ust. 1 i dodaje się ust. 2 w brzmieniu: „2. Środki pochodzące z opłat za zezwolenia wydane na podstawie art. 18 i art. 18 1 oraz dochody z opłat określonych w art. 11 1 , które nie zostały wykorzystane w poprzednim roku budżetowym, gmina przeznacza na pokrycie kosztów realizacji zadań, o których mowa w ust. 1, a także może przeznaczyć na finansowanie zadań własnych gminy zakresu z pomocy społecznej lub pieczy zastępczej.”. Powyższy wniosek zmierza do racjonalizacji wydatkowania środków publicznych. Propozycja ustawowego dopuszczenia możliwości wydatkowania przez gminy niewykorzystanych środków z opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych na zadania z zakresu pomocy społecznej i pieczy zastępczej jest uzasadniona tym, iż problemy alkoholowe mieszkańców gmin generują większe wydatki m.in. na zasiłki z pomocy społecznej, dożywianie dzieci w szkołach i organizowanie opieki nad dziećmi z rodzin dysfunkcyjnych z powodu nadużywania alkoholu. Wiele samorządów staje przed problemem jak racjonalnie wydatkować pozostające z lat ubiegłych środki z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Z uwagi na fakt, że stanowią one niemałą część dochodów gminnego budżetu, niektóre rady podejmują decyzje o zmianie ich przeznaczenia, które nie mają oparcia w przepisach prawa o czym świadczy orzecznictwo sądów administracyjnych (np. wyrok NSA o sygn. II GSK 2514/14 z 26.04.2016 r. i II GSK 1330/19 z 08.01.2020 r.). Problem narasta, tym bardziej że od 2021 roku gminy realizują również dochody z udziałów w opłatach za zezwolenia na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi, które w 2021 r. zwiększyły pulę środków o ok. 10%, a w 2022 r. o 40,7% (dane z województwa wielkopolskiego). Wnioski de lege ferenda, które zostały przyjęte przez Krajową Radę Regionalnych Izb Obrachunkowych w latach poprzednich, których zasadne jest powtórzenie w niniejszym Sprawozdaniu: Propozycje zmian ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych: 1) art. 257 W art. 257 ustawy o finansach publicznych proponuje się zmianę brzmienia pkt 1 i pkt 4: „art. 257 W toku wykonywania budżetu zarząd może dokonywać zmian w planie dochodów i wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego polegających na zmianach planu: 1) dochodów i wydatków związanych ze zmianą kwot lub uzyskaniem dotacji przekazywanych z budżetu państwa, z budżetów innych jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych lub uzyskaniem środków przeznaczonych na określony cel, co do których organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie ma swobody podejmowania decyzji o ich przeznaczeniu; 4) dochodów i wydatków związanych ze zwrotem dotacji i środków, o których mowa w pkt 1.”. Zgodnie z obowiązującym art. 257 pkt 1 ustawy o finansach publicznych zarząd jednostki samorządu terytorialnego może dokonywać zmian planu dochodów i wydatków związanych ze zmianą kwot lub uzyskaniem dotacji przekazywanych z budżetu państwa, z budżetów innych jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych. Powyższa redakcja upoważnienia ogranicza zakres jego zastosowania do przyznania środków w formie dotacji. Upoważnienie nie może zostać wykorzystane w przypadku przekazania dofinansowania, które nie stanowi dotacji w rozumieniu art. 126 ustawy o finansach publicznych, a stanowi dochody jednostek samorządu terytorialnego o ścisłym przeznaczeniu. Tym samym proponowana zmiana ma na celu usprawnienie procesu związanego z wykonywaniem budżetu. 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 2151. 143 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział XI. 2) art. 270 i 271 w art. 270 ust. 2 i 3 otrzymują brzmienie: „2. Komisja rewizyjna organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego rozpatruje sprawozdanie finansowe, sprawozdanie z wykonania budżetu oraz informację, o której mowa w art. 267 ust. 1 pkt 3, wraz z opinią regionalnej izby obrachunkowej wydaną na podstawie art. 13 pkt 5 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1325). W przypadku gdy jednostka samorządu terytorialnego jest obowiązana do badania sprawozdania finansowego, o którym mowa w art. 268, przedmiotem rozpatrzenia przez komisję rewizyjną jest również sprawozdanie z tego badania. 3. Komisja rewizyjna przedstawia organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego oraz regionalnej izbie obrachunkowej, w terminie do dnia 15 czerwca roku następującego po roku budżetowym, wniosek w sprawie absolutorium dla zarządu.”. w art. 271 w ust. 1 w pkt 6 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 7 w brzmieniu: „7) opinią regionalnej izby obrachunkowej o wniosku komisji rewizyjnej, o którym mowa w art. 270 ust. 3.”. Ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych zalicza w art. 13 pkt 8 do zadań izby opiniowanie wniosków komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium. Natomiast w art. 271 ustawy o finansach publicznych, opinia izby o wniosku komisji rewizyjnej nie została wymieniona jako obowiązkowy dokument, z którym powinien zapoznać się organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego przed podjęciem uchwały w sprawie absolutorium, czyniąc regulację niekompletną w kontekście postanowień ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. Propozycje zmian w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym 7 : 1) art. 5a ust. 5 Propozycja zmiany art. 5a ust. 5: „5. W gminach będących miastami na prawach powiatu utworzenie budżetu obywatelskiego jest obowiązkowe, z tym że wysokość budżetu obywatelskiego wynosi co najmniej 0,5% wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykazanych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu, o którym mowa w art. 267 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm.).”. W aktualnie obowiązującym przepisie art. 5a ust. 5 usog dla miast na prawach powiatu, dla których utworzenie budżetu obywatelskiego jest obligatoryjne określono minimalną wysokość budżetu obywatelskiego, stosując wyrażenie „co najmniej 0,5% wydatków gminy zawartych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu”. Przedmiotowa propozycja ma na celu doprecyzowanie rodzaju sprawozdania stanowiącego podstawę obliczenia wymaganej puli środków budżetu obywatelskiego i związanie ze sprawozdaniem z wykonania budżetu, o którym mowa w art. 267 ustawy o finansach publicznych. 2) Art. 60 W art. 60 po ust. 2 dodanie ust. 3 ustawy w brzmieniu: „3. Wójt, burmistrz, prezydent miasta może upoważnić swojego zastępcę, powołanego zgodnie z art. 26a, do dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków, o których mowa w art. 257 i 258 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.”. Z postanowień art. 257 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wynikają uprawnienia organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego do dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków budżetu. Przepisy prawa przewidują także sytuacje, gdy z powodu czasowej przeszkody w wykonywaniu mandatu przez wójta – spowodowanej jedną z okoliczności wymienionych w art. 28g ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym – jego zadania i kompetencje przejmuje zastępca (pierwszy zastępca). W orzecznictwie sądów administracyjnych spotyka się rozbieżne interpretacje możliwości delegowania uprawnień organu wykonawczego do dokonywania zmian w budżecie na inne osoby, w tym na zastępcę (patrz: wyrok NSA z dnia 14 listopada 2017 r. sygn. II GSK 273/16, wyrok NSA z dnia 15 marca 2019 r., sygn. I GSK 1072/18, w których Sąd doszedł do przekonania, że przepisy prawa nie stwarzają podstawy scedowania uprawnień organu wykonawczego 7 Dz. U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm. 144 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział XI. na inne osoby, w tym zastępcę oraz m.in. wyrok NSA z 16 lipca 2020 r., sygn. I GSK 620/20, wyrok WSA w Rzeszowie z 28 maja 2020 r., sygn. I SA/Rz 228/20 w których składy sędziowskie uznały, że nie ma przeszkód by w ramach dekoncentracji zadań, wydane w tym zakresie zarządzenie zostało podpisane przez zastępcę wójta w ramach udzielonego mu pełnomocnictwa na podstawie art. 33 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym). Proponowana zmiana zakłada wprowadzenie do ustawy przepisu wyrażającego wprost kompetencję zastępcy wójta (burmistrza, prezydenta) do dokonywania zmian budżetu w przypadku nieobecności organu wykonawczego. Powyższe zapewni jednocześnie ciągłość realizacji zadań jednostki oraz stanowi ujednolicenie rozwiązań zastosowanych w pozostałych ustawach samorządowych. 3) art. 74 ust. 4 i 5: a) Propozycja dodania w art. 74 po ust. 3 ust. 4 i 5 w brzmieniu: „4. Związki międzygminne mogą zawierać z niebędącymi członkami związku gminami porozumienia w sprawie powierzenia określonych zadań publicznych. 5. Strona wykonująca zadania publiczne objęte porozumieniem przejmuje prawa i obowiązki związane z powierzonymi jej zadaniami, a strona powierzająca ma obowiązek udziału w kosztach realizacji powierzonego zadania.” w konsekwencji: w art. 67 ust. 2 po pkt 9 dodanie pkt 10 w brzmieniu: „10) zasad zawierania porozumień, o których mowa w art. 74 ust. 4 i 5.”. b) W celu doprowadzenia do zgodności treści samorządowych ustaw ustrojowych proponuje się dodanie w ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r., poz. 107) po art. 73, art. 73a w brzmieniu: „Art. 73a 1. Związki powiatowe, związki powiatowo-gminne mogą zawierać z powiatami, gminami nie będącymi członkami związku porozumienia w sprawie powierzenia określonych zadań publicznych. 2. Strona wykonująca zadania publiczne objęte porozumieniem przejmuje prawa i obowiązki związane z powierzonymi jej zadaniami, a strona powierzająca ma obowiązek udziału w kosztach realizacji powierzonego zadania.” w konsekwencji: w art. 67 ust. 2 po pkt 10 dodanie pkt 11 w brzmieniu: „11) zasad zawierania porozumień, o których mowa w art. 73a”. W aktualnym porządku prawnym związki nie mogą zawierać porozumień z gminami oraz powiatami dotyczących powierzania zadań publicznych. Ewentualne przyjęcie sąsiadującej gminy do istniejącego związku jest procesem długotrwałym i w przypadku małych gmin nieopłacalnym. Przyjęcie powyższych zmian umożliwi w szczególności związkom utworzonym w celu realizacji zadań związanych z zaspokojeniem lokalnego transportu zbiorowego, na obsługę tras autobusowych w gminach (powiatach) sąsiadujących z obszarem na jakim działa związek. Zawarcie porozumienia ze związkiem dysponującym nowoczesnym taborem pozwoliłoby także na obniżenie kosztów zapewnienia komunikacji przez gminę nie będącą członkiem związku, a także stanowiła formę zaspokojenia potrzeb mieszkańców. 4) Uchylenie art. 58 i dostosowanie rozwiązań prawnych do zgodnych z pozostałymi ustawami samorządowymi: Stosownie do art. 58 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, uchwały i zarządzenia organów gminy dotyczące zobowiązań finansowych wskazują źródła, z których zobowiązania te zostaną pokryte. Z ust. 2 przywołanego artykułu wynika, że uchwały rady gminy, o których mowa w ust. 1, zapadają bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady. Z przepisów ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa wynika, że ustawodawca nie zredagował analogicznych rozwiązań określających warunki zaciągania zobowiązań finansowych przez jednostki stopnia powiatowego oraz województw samorządowych. Wobec tego zastosowanie będą miały 145 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział XI. wyłącznie rozwiązania wynikające z ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm.). Mając na względzie istotne różnice odnośnie zasad zaciągania przez jednostki samorządu terytorialnego zobowiązań finansowych, wynikające z ustaw ustrojowych, zasadne jest podjęcie działań legislacyjnych mających na celu określenie jednolitych rozwiązań dotyczących wymogów formalnych, jakie powinny spełniać uchwały i zarządzenia organów jednostek samorządu terytorialnego w tym zakresie. Propozycja zmiany w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami 8 : W art. 67 ustawy o gospodarce nieruchomościami po ust. 3a dodaje się ust. 3b w brzmieniu: „3b. Nabywca nieruchomości, o której mowa w ust. 3 i 3a zobowiązany jest do pokrycia kosztów ustalenia wartości nieruchomości, jeżeli dla tej nieruchomości nie ustalono aktualnej wartości.” Niniejszy wniosek dotyczy zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie odnoszącym się do obciążania jednostek samorządu terytorialnego kosztami przygotowania wyceny nieruchomości na wniosek podmiotów zainteresowanych ich nabyciem. Zagadnienia związane ze stwierdzaniem przypadków obciążania najemców kosztami opracowania dokumentacji niezbędnej do zbycia nieruchomości (koszty wyceny) opisywane były przez regionalne izby obrachunkowe w informacji o wynikach kontroli koordynowanej: Dochody z mienia z umów cywilnoprawnych w jednostkach samorządu terytorialnego (lata 2013–2014). W informacji wskazano, że obciążanie przyszłych nabywców nieruchomości kosztami przygotowania nieruchomości do sprzedaży, tj. kosztami wyceny nieruchomości, narusza art. 25 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzane są również podczas rutynowo prowadzonych kontroli kompleksowych w jednostkach samorządu terytorialnego. Informacje o tego typu nieprawidłowościach były publikowane w poszczególnych sprawozdaniach z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego za lata 2018-2023. Regionalne izby obrachunkowe stwierdzając tego typu nieprawidłowości wskazują, że stosownie do przepisów art. 25 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gminnym zasobem nieruchomości gospodaruje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, natomiast gospodarowanie zasobem polega w szczególności na wykonywaniu czynności określonych w art. 23 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który to przepis w pkt 2 określa, iż jedną z takich czynności jest zapewnienie wyceny nieruchomości. Czynności związane z przygotowaniem nieruchomości do zbycia należą w całości do gminy, a zatem to gmina (jej organ wykonawczy) powinna przygotować nieruchomość do sprzedaży i określić cenę zbycia po ustaleniu wartości nieruchomości. Zaprezentowane stanowisko zostało również potwierdzone w wyroku NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. Akt I OSK 1807/11, z którego jednoznacznie wynika, iż pokrycie kosztów za przygotowanie nieruchomości do sprzedaży leży w kompetencji wójta, burmistrza albo prezydenta. W powyższym wyroku Sąd uznał za sprzeczne z postanowieniami ustawy o gospodarce nieruchomościami przerzucanie na nabywców kosztów opracowania dokumentacji niezbędnej do zbycia nieruchomości. Również Najwyższa Izba Kontroli w informacji o wynikach kontroli w zakresie Sprzedaży przez gminy komunalnych lokali mieszkalnych (LBY.430.2.2022 Nr ewid. 122/2022/P/22/051/LBY) wskazała jako istotne zagadnienie nieuprawnione przenoszenie opłat za wyceny lokali na najemców (przyszłych nabywców), przy czym zarówno z ustaleń NIK jak i RIO wynika, że część jednostek samorządu terytorialnego konsekwentnie stosuje niezgodną z prawem praktykę, mimo ustaleń i wniosków organów kontroli, akcentując troskę o finanse samorządowe i prawidłowe zarządzanie mieniem. W związku z powyższym za uzasadnione wskazane wydaje się przyjęcie rozwiązań, które umożliwiłyby jednostkom samorządu terytorialnego obciążanie kosztami przygotowania nieruchomości do sprzedaży, przyszłych nabywców, z uwzględnieniem ich ryzyka co do odstąpienia od nabycia. Propozycje zmian ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska 9 : Proponuje się dodanie przepisu art. 403a w brzmieniu: „Art. 403a ust. 1. Gmina albo powiat może przystąpić do realizacji programu Narodowego Funduszu albo wojewódzkiego funduszu, po wyrażeniu zgody przez organ stanowiący. 8 Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm. 9 Dz. U. z 2024 r. poz. 54 z późn. zm. 146 2. Gmina albo powiat realizuje program Narodowego Funduszu albo wojewódzkiego funduszu na zasadach i w trybie przewidzianym w zawartej umowie. Art. 403 ust. 5 nie stosuje się.”. Aktualny stan prawny uniemożliwia udzielanie przez gminy i powiaty dotacji na zasadach i w trybie przewidzianym w art. 403 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska, w przypadku gdy brak jest możliwości transponowania regulacji, zawartych w programie Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej lub wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, do uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, a uchwała miałaby zostać podjęta w celu realizacji takiego programu. Wskazane przepisy pozwolą na uregulowanie przez jednostki samorządu terytorialnego zasad i trybu przekazywania środków z budżetu gmin i powiatów, które jednostka samorządu terytorialnego otrzymała ze wskazanych funduszy, podmiotom zewnętrznym. 147 Tabela 1. Informacja o uchwałach i zarządzeniach organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych zbadanych przez regionalne izby obrachunkowe w 2023 r . Lp. Uchwały i zarządzenia w zakresie spraw finansowych dotyczące: Liczba zbadanych uchwał i zarządzeń Wyniki badania nadzorczego ogółem w 2022 r. ogółem w 2023 r. w tym: uchwał i zarządzeń organów wykonawczych bez naruszenia prawa z naruszeniem prawa z tego: z nieistotnym naruszeniem prawa wszczęte postępowania umorzono nieważne z tego: nieważne w części nieważne w całości 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 budżetu 2 975 3 009 x 2 784 225 72 148 5 4 1 2 zmian budżetu 122 869 121 703 88 224 120 009 1 694 744 806 79 59 20 3 wieloletniej prognozy finansowej i zmian 32 327 31 803 3 171 31 117 686 414 134 138 87 51 4 procedury uchwalania budżetu 113 115 5 97 18 - - 18 2 16 5 emitowania obligacji oraz określania zasad ich zbywania, nabywania i wykupu przez organ wykonawczy 563 757 1 737 20 4 6 10 1 9 6 zobowiązań w zakresie podejmowania inwestycjii remontów o wartości przekraczającej granicę ustalaną corocznie przez organ stanowiący 1 313 1 110 x 1 058 52 - 31 21 2 19 7 zaciągania długoterminowych pożyczek i kredytów 1 583 1 955 338 1 913 42 5 7 30 13 17 8 udzielania pożyczek 207 250 122 248 2 - - 2 - 2 9 udzielania poręczeń 98 98 29 95 3 - - 3 - 3 10 zaciągania krótkoterminowych pożyczek i kredytów 58 76 58 73 3 - - 3 - 3 11 zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego 10 571 12 419 44 11 591 828 36 133 658 282 376 12 podatków i opłat lokalnych, w tym: 11 380 8 816 6 8 347 469 73 76 320 232 88 – opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi 3 423 1 844 x 1 683 161 21 27 112 88 24 13 pokrycia części kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi z dochodów własnych niepochodzących z pobranej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 752 477 x 465 12 7 1 4 2 2 14 absolutorium 2 899 2 879 x 2 864 15 1 - 14 - 14 15 pozostałe uchwały i zarządzenia 9 387 10 176 1 586 10 031 145 14 10 120 37 83 Ogółem 197 095 195 643 93 584 191 429 4 214 1) 1 370 1 352 1 425 721 704 1) W tym: 49 uchwał i 13 zarządzeń z naruszeniem prawa dotyczących 2022 r., a zbadanych w 2023 r.; 5 uchwał z naruszeniem prawa bez orzekania o ich nieważności. 148 Tabela 2. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w 2023 r. LATA Liczba zbadanych uchwał i zarządzeń z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 12345678910111213141516 199314 105 10 317 73,1 3 788 26,9 3 070 21,8 575 4,1 126 0,9 . x . x 2022197 095 192 992 97,9 4 103 2,1 1 556 0,8 1 248 0,6 1 164 0,6 676 0,3 488 0,2 2023195 643 191 429 97,8 4 214 1) 2,2 1 370 0,7 1 352 0,7 1 425 0,7 721 0,4 704 0,4 z tego: - gminy161 029 157 255 97,7 3 774 2,3 1 218 0,8 1 219 0,8 1 273 0,8 655 0,4 618 0,4 - powiaty20 013 19 722 98,5 291 1,5 116 0,6 96 0,5 76 0,4 33 0,2 43 0,2 - miasta na prawach powiatu9 712 9 622 99,1 90 0,9 18 0,2 23 0,2 49 0,5 20 0,2 29 0,3 - województwa samorządowe2 991 2 971 99,3 20 0,7 1 0,0 6 0,2 13 0,4 4 0,1 9 0,3 - związki jst1 829 1 790 97,9 39 2,1 17 0,9 8 0,4 14 0,8 9 0,5 5 0,3 - związek metropolitalny69 69 100,0 - x - x - x - x - x - x 1) W tym: 49 uchwał i 13 zarządzeń z naruszeniem prawa dotyczących 2022 r., a zbadanych w 2023 r.; 5 uchwał z naruszeniem prawa bez orzekania o ich nieważności. Tabela 3. Wyniki badania nadzorczego uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie budżetu w 2023 r. LATA Liczba zbadanych uchwał z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 12345678910111213141516 19932 550 1 007 39,5 1 543 60,5 1 162 45,6 367 14,4 10 0,4 . x . x 20222 975 2 764 92,9 211 7,1 78 2,6 125 4,2 4 0,1 4 0,1 - x 20233 009 2 784 92,5 225 7,5 72 2,4 148 4,9 5 0,2 4 0,1 1 0,0 z tego: - gminy2 415 2 215 91,7 200 8,3 56 2,3 141 5,8 3 0,1 3 0,1 - x - powiaty311 296 95,2 15 4,8 9 2,9 6 1,9 - x - x - x - miasta na prawach powiatu63 59 93,7 4 6,3 3 4,8 - - 1 1,6 1 1,6 - x - województwa samorządowe16 16 100,0 - x - x - x - x - x - x - związki jst203 197 97,0 6 3,0 4 2,0 1 0,5 1 0,5 - x 1 0,5 - związek metropolitalny1 1 100,0 - x - x - x - x - x - x Tabela 4. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie zmian budżetu w 2023 r. LATA Liczba zbadanych uchwał i zarządzeń z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 12345678910111213141516 199311 363 9 196 80,9 2 167 19,1 1 902 16,7 158 1,4 100 0,9 . x . x 2022122 869 121 125 98,6 1 744 1,4 826 0,7 747 0,6 65 0,1 47 0,0 18 0,0 2023121 703 120 009 98,6 1 694 1) 1,4 744 0,6 806 0,7 79 0,1 59 0,0 20 0,0 z tego: - gminy99 088 97 565 98,5 1 523 1,5 657 0,7 731 0,7 73 0,1 55 0,1 18 0,0 - powiaty13 038 12 907 99,0 131 1,0 74 0,6 51 0,4 3 0,0 2 0,0 1 0,0 - miasta na prawach powiatu7 381 7 355 99,6 26 0,4 8 0,1 16 0,2 2 0,0 2 0,0 - x - województwa samorządowe1 513 1 512 99,9 1 0,1 - x 1 0,1 - x - x - x - związki jst665 652 98,0 13 2,0 5 0,8 7 1,1 1 0,2 - x 1 0,2 - związek metropolitalny18 18 100,0 - x - x - x - x - x - x 1) W tym: 49 uchwał i 13 zarządzeń z naruszeniem prawa dotyczących 2022 r., a zbadanych w 2023 r.; 3 uchwały z naruszeniem prawa bez orzekania o ich nieważności. 149 Tabela 5. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian w 2023 r. LATA Liczba zbadanych uchwał i zarządzeń z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 12345678910111213141516 201010 9 90,0 1 10,0 - x - x 1 10,0 x x 1 10,0 202232 327 31 603 97,8 724 2,2 496 1,5 122 0,4 101 0,3 62 0,2 39 0,1 202331 803 31 117 97,8 686 2,2 414 1,3 134 0,4 138 0,4 87 0,3 51 0,2 z tego: - gminy26 590 25 980 97,7 610 2,3 373 1,4 118 0,4 119 0,4 77 0,3 42 0,2 - powiaty3 492 3 440 98,5 52 1,5 29 0,8 13 0,4 10 0,3 6 0,2 4 0,1 - miasta na prawach powiatu925 914 98,8 11 1,2 4 0,4 3 0,3 4 0,4 1 0,1 3 0,3 - województwa samorządowe248 247 99,6 1 0,4 - x - x 1 0,4 - x 1 0,4 - związki jst537 525 97,8 12 2,2 8 1,5 - x 4 0,7 3 0,6 1 0,2 - związek metropolitalny11 11 100,0 - x - x - x - x - x - x Tabela 6. Wyniki badania nadzorczego uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie absolutorium w 2023 r. LATA Liczba zbadanych uchwał z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 12345678910111213141516 1993 - ogółem 1) , z tego:60 33 55,0 27 45,0 1 1,7 5 8,3 15 25,0 . x . x - udzielenie- x x - x - x - x - x . x . x - nieudzielenie60 33 55,0 27 45,0 1 1,7 5 8,3 15 25,0 . x . x 2022 - ogółem, z tego: 2 899 2 879 99,3 20 0,7 2 0,1 1 0,0 17 0,6 - x 17 0,6 - udzielenie2 871 2 864 99,8 7 0,2 2 0,1 1 0,0 4 0,1 - x 4 0,1 - nieudzielenie28 15 53,6 13 46,4 - x - x 13 46,4 - x 13 46,4 2023 - ogółem, z tego: 2 879 2 864 99,5 15 0,5 1 0,0 - x 14 0,5 - x 14 0,5 - udzielenie2 857 2 853 99,9 4 0,1 1 0,0 - x 3 0,1 - x 3 0,1 - nieudzielenie22 1 1 50,0 1 1 50,0 - x - x 1 1 50,0 - x 1 1 50,0 z tego: - gminy - ogółem, z tego:2 325 2 316 99,6 9 0,4 1 0,0 - x 8 0,3 - x 8 0,3 - udzielenie2 308 2 305 99,9 3 0,1 1 0,0 - x 2 0,1 - x 2 0,1 - nieudzielenie17 11 64,7 6 35,3 - x - x 6 35,3 - x 6 35,3 - powiaty - ogółem, z tego:313 309 98,7 4 1,3 - x - x 4 1,3 - x 4 1,3 - udzielenie310 309 99,7 1 0,3 - x - x 1 0,3 - x 1 0,3 - nieudzielenie3 - x 3 100,0 - x - x 3 100,0 - x 3 100,0 - miasta na prawach powiatu - ogółem, z tego:59 59 100,0 - x - x - x - x - x - x - udzielenie59 59 100,0 - x - x - x - x - x - x - nieudzielenie- - x - x - x - x - x - x - x - województwa samorządowe - ogółem, z tego:15 13 86,7 2 13,3 - x - x 2 13,3 - x 2 13,3 - udzielenie13 13 100,0 - x - x - x - x - x - x - nieudzielenie2 - x 2 100,0 - x - x 2 100,0 - x 2 100,0 - związki jst - ogółem, z tego:166 166 100,0 - x - x - x - x - x - x - udzielenie166 166 100,0 - x - x - x - x - x - x - nieudzielenie- - x - x - x - x - x - x - x - związek metropolitalny - ogółem, z tego:1 1 100,0 - x - x - x - x - x - x - udzielenie1 1 100,0 - x - x - x - x - x - x - nieudzielenie- - x - x - x - x - x - x - x 1) Dotyczy również sejmików samorządowych. 150 Tabela 7. Wyniki badania uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w zakresie spraw finansowych (z wyjątkiem budżetowych, zmieniających budżet, w sprawie absolutorium, wieloletniej prognozy finansowej oraz jej zmian) w 2023 r . LATA Liczba zbadanych uchwał i zarządzeń z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 1993 132 81 61,4 51 38,6 5 3,8 45 34,1 1 0,8 . x . x 2022 36 025 34 621 96,1 1 404 3,9 154 0,4 253 0,7 977 2,7 563 1,6 414 1,1 2023 36 249 34 655 95,6 1 594 1) 4,4 139 0,4 264 0,7 1 189 3,3 571 1,6 618 1,7 z tego: - gminy 30 611 29 179 95,3 1 432 4,7 131 0,4 229 0,7 1 070 3,5 520 1,7 550 1,8 - powiaty 2 859 2 770 96,9 89 3,1 4 0,1 26 0,9 59 2,1 25 0,9 34 1,2 - miasta na prawach powiatu 1 284 1 235 96,2 49 3,8 3 0,2 4 0,3 42 3,3 16 1,2 26 2,0 - województwa samorządowe 1 199 1 183 98,7 16 1,3 1 0,1 5 0,4 10 0,8 4 0,3 6 0,5 - związki międzygminne 258 250 96,9 8 3,1 - x - x 8 3,1 6 2,3 2 0,8 - związek metropolitalny 38 38 100,0 - x - x - x - x - x - x 1) W tym: 2 uchwały z naruszeniem prawa bez orzekania o ich nieważności. Tabela dotyczy uchwał/zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego w sprawie: – procedury uchwalania budżetu – emitowania obligacji oraz określania zasad ich zbywania, nabywania i wykupu przez organ wykonawczy – zaciągania długoterminowych pożyczek i kredytów – zaciągania krótkoterminowych pożyczek i kredytów – zobowiązań w zakresie podejmowania inwestycji i remontów o wartości przekraczającej granicę ustalaną corocznie przez organ stanowiący – udzielania pożyczek – udzielania poręczeń – określenia zakresu i zasad przyznawania dotacji oraz stawek udzielanych dotacji dla jednostek organizacyjnych jst – zasad przyznawania dotacji dla podmiotów niezaliczanych do sektora finansów publicznych – podatków i opłat lokalnych, w tym opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi – pozostałe, w tym w sprawie: – wykazu wydatków niewygasających z upływem roku budżetowego – rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania finansowego wraz ze sprawozdaniem z wykonania budżetu – udzielania pomocy innej jednostce samorządu terytorialnego – zabezpieczenia środków finansowych w budżecie – wydzielonego rachunku dochodów gromadzonych przez jednostki budżetowe prowadzące dzialalność oświatową – wyrażenia / nie wyrażenia zgody na wyodrębnienie w budżecie środków stanowiących fundusz sołecki – udzielenia dotacji na sfinansowanie prac przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków – zwolnienia zakładu budżetowego z obowiązku wpłaty nadwyżki środków obrotowych – pokrycia części kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi z dochodów własnych niepochodzących z pobranej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 151 Tabela 8. Skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych w 2023 r. Lp.WYSZCZEGÓLNIENIE LATA 20222023 1234 I. Liczba uchwał zbadanych przez regionalne izby obrachunkowe, w tym:197 095 195 643 – uznane za nieważne1 164 1 425 – stwierdzono nieistotne naruszenie prawa1 556 1 370 II. Liczba skarg skierowanych do WSA, w tym:32 33 – na uchwały kolegiów izb skierowane przez jednostki samorządu terytorialnego24 28 – na uchwały organów jednostek samorządu terytorialnego skierowane przez izby8 5 III. Liczba wydanych przez WSA orzeczeń dotyczących skarg na uchwały kolegiów izb skierowane przez jednostki samorządu terytorialnego 29 30 – oddalających skargi jednostek samorządu terytorialnego22 23 – uchylających rozstrzygnięcia nadzorcze kolegium3 5 – w części oddalajacych skargi i w części uchylających rozstrzygnięcia nadzorcze kolegium - - – umarzających postępowanie- - – inne rozstrzygnięcia (np. odrzucenie skargi) 4 2 IV. Liczba wydanych przez WSA orzeczeń dotyczących skarg na uchwały organów jednostek samorządu terytorialnego skierowane przez izby 14 10 – oddalających skargi regionalnych izb obrachunkowych- 6 – stwierdzających nieważność uchwały organu jednostki samorządu terytorialnego8 4 – umarzających postępowanie6 - – inne rozstrzygnięcia (naruszenie prawa bez stwierdzenia nieważności)- - V. Liczba spraw nierozpatrzonych przez WSA do 31 grudnia7 3 152 Tabela 9. Wyniki działalności opiniodawczej izb i charakter wydanych opinii w 2023 r. Lp.OPINIE W SPRAWIE Liczba wydanych opinii Razem z tego: pozytywnepozytywne z uwagami pozytywne z zastrzeżeniami negatywne 1234567 1 1993 r. - ogółem:4 030 3 067 793 . 170 a) projektów budżetów wraz z informacjami o stanie mienia jst,495 357 95 . 43 b) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek,130 129 - . 1 c) zamiaru emisji papierów wartościowych,4 4 - . - d) informacji o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze,2 113 1 580 468 . 65 e) sprawozdań z wykonania budżetu gminy i zadań zleconych gminom,1 288 997 230 . 61 f) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium.- - - . - 2 2022 r. - ogółem:24 597 20 758 3 268 470 101 a) projektów uchwał budżetowych jst,2 977 2 040 813 107 17 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych,2 976 2 127 706 120 23 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej,2 741 2 321 324 78 18 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej,2 710 2 552 126 29 3 e) prawidłowości planowanej kwoty długu,2 739 2 467 215 51 6 f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek,1 245 1 120 95 26 4 g) możliwości wykupu papierów wartościowych,303 246 42 15 - h) informacji o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze,2 965 2 472 471 18 4 i) sprawozdań z wykonania budżetu jst,2 962 2 519 424 18 1 j) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium,2 959 2 884 50 8 17 – o udzielenie absolutorium, 2 926 2 876 44 4 2 – o nieudzielenie absolutorium, 33 8 6 4 15 k) uchwał o nieudzieleniu absolutorium,20 10 2 - 8 l) programu postępowania naprawczego.- - - - - 3 2023 r. - ogółem: 22 279 18 759 2 917 521 82 a) projektów uchwał budżetowych jst, 3 023 2 133 789 88 13 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 3 017 2 201 684 114 18 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 2 567 2 242 227 87 1 1 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 2 796 2 576 155 60 5 e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 2 748 2 387 286 72 3 f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 1 666 1 495 134 36 1 g) możliwości wykupu papierów wartościowych, 500 396 79 24 1 h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 2 974 2 439 503 28 4 i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 2 972 2 882 57 12 21 – o udzielenie absolutorium, 2 936 2 873 53 7 3 – o nieudzielenie absolutorium, 36 9 4 5 18 j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium, 16 8 3 - 5 k) programu postępowania naprawczego. - - - - - 153 Lp.OPINIE W SPRAWIE Liczba wydanych opinii Razem z tego: pozytywnepozytywne z uwagami pozytywne z zastrzeżeniami negatywne 1234567 z tego: 4 2023 r. - gminy18 323 15 420 2 414 432 57 a) projektów uchwał budżetowych jst, 2 424 1 682 662 73 7 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 2 418 1 746 564 94 14 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 2 151 1 873 193 78 7 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 2 334 2 157 124 48 5 e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 2 336 2 040 232 61 3 f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 1 440 1 310 99 30 1 g) możliwości wykupu papierów wartościowych, 384 317 50 17 - h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 2 411 1 947 438 24 2 i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 2 410 2 340 49 7 14 – o udzielenie absolutorium, 2 383 2 333 45 3 2 – o nieudzielenie absolutorium, 27 7 4 4 12 j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium, 15 8 3 - 4 k) programu postępowania naprawczego. - - - - - 5 2023 r. - powiaty 2 341 2 020 269 44 8 a) projektów uchwał budżetowych jst, 314 234 73 6 1 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 314 244 59 10 1 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 271 245 19 6 1 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 298 274 18 6 - e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 302 262 34 6 - f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 144 126 16 2 - g) możliwości wykupu papierów wartościowych, 71 54 14 3 - h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 314 277 33 3 1 i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 313 304 3 2 4 – o udzielenie absolutorium, 306 302 3 1 - – o nieudzielenie absolutorium, 7 2 - 1 4 j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium, - - - - - k) programu postępowania naprawczego. - - - - - 6 2023 r. - miasta na prawach powiatu 563 394 129 34 6 a) projektów uchwał budżetowych jst, 66 41 20 4 1 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 66 37 22 6 1 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 62 44 14 3 1 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 65 48 11 6 - e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 68 45 18 5 - f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 60 39 17 4 - g) możliwości wykupu papierów wartościowych, 44 24 15 4 1 h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 66 54 11 1 - i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 66 62 1 1 2 – o udzielenie absolutorium, 65 62 1 1 1 – o nieudzielenie absolutorium, 1 - - - 1 j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium, - - - - - k) programu postępowania naprawczego. - - - - - ciąg dalszy tabeli 9. ... 154 ciąg dalszy tabeli 9. ... Lp.OPINIE W SPRAWIE Liczba wydanych opinii Razem z tego: pozytywnepozytywne z uwagami pozytywne z zastrzeżeniami negatywne 1234567 7 2023 r. - województwa samorządowe 115 108 5 - 2 a) projektów uchwał budżetowych jst, 16 15 1 - - b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 16 14 2 - - c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 12 12 - - - d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 13 13 - - - e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 16 16 - - - f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 8 7 1 - - g) możliwości wykupu papierów wartościowych, 1 1 - - - h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 16 15 1 - - i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 16 15 - - 1 – o udzielenie absolutorium, 15 15 - - - – o nieudzielenie absolutorium, 1 - - - 1 j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium, 1 - - - 1 k) programu postępowania naprawczego. - - - - - 8 2023 r. - związki jednostek samorządu terytorialnego 930 810 100 1 1 9 a) projektów uchwał budżetowych jst, 202 160 33 5 4 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 202 159 37 4 2 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 70 67 1 - 2 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 85 83 2 - - e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 25 23 2 - - f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 14 13 1 - - g) możliwości wykupu papierów wartościowych, - - - - - h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 166 145 20 - 1 i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 166 160 4 2 - – o udzielenie absolutorium, 166 160 4 2 - – o nieudzielenie absolutorium, - - - - - j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium. - - - - - 9 2023 r. - związki metropolitalne 7 7 - - - a) projektów uchwał budżetowych jst, 1 1 - - - b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 1 1 - - - c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 1 1 - - - d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 1 1 - - - e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 1 1 - - - f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych d o tego tytułu dłużnego, - - - - - g) możliwości wykupu papierów wartościowych, - - - - - h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 1 1 - - - i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 1 1 - - - – o udzielenie absolutorium, 1 1 - - - – o nieudzielenie absolutorium, - - - - - j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium. - - - - - II. WYKONANIE BUDŻETU PRZEZ JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W 2023 ROKU Uchwalanie budżetu i jego zmiany Wykonanie budżetów przez jednostki samorządu terytorialnego Wykonanie budżetów przez gminy Wykonanie budżetu przez miasto stołeczne Warszawa Wykonanie budżetów przez miasta na prawach powiatu Wykonanie budżetów przez powiaty Wykonanie budżetów przez województwa samorządowe Wykonanie budżetów przez związki jednostek samorządu terytorialnego i związek metropolitalny Wybrane zagadnienia gospodarki finansowej jst w świetle relacji z art. 242 i 243 uofp oraz poziomu zadłużenia Budżety jednostek samorządu terytorialnego w przeliczeniu na jednego mieszkańca 156 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Rozdział I. Uchwalanie budżetu i jego zmiany 1. Przygotowanie budżetu jednostek samorządu terytorialnego Projekty budżetów jednostek samorządu terytorialnego na 2023 r. zostały opracowane według zasad określonych w Dziale V Rozdział 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 1 . Zgodnie z brzmieniem art. 238 uofp organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego sporządza i przedkłada regionalnej izbie obrachunkowej – celem zaopiniowania – oraz organowi stanowiącemu, do dnia 15 listopada roku poprzedzającego rok budżetowy, projekt uchwały budżetowej wraz z uzasadnieniem oraz inne materiały określone w uchwale, o której mowa w art. 234 uofp. Ustawowego terminu przedłożenia regionalnym izbom obrachunkowym projektów uchwał budżetowych na 2023 r. dochowało 86,6% jst (w 2022 r. – 81,5%). Terminy przedkładania regionalnym izbom obrachunkowym projektów budżetów jst na 2023 r. Wyszczególnienie Liczba przedłożonych projektów budżetów na 2023 r. Ogółemdo 15.11.2022 r.w %po 15.11.2022 r.w % Ogółem, z tego:2 9852 58686,639913,4 – gminy2 4112 09186,732013,3 – miasta na prawach powiatu (w tym m.st. Warszawa) 666395,534,5 – powiaty31428390,1319,9 – województwa samorządowe1616100,0-x – związki jst17713274,64525,4 – związki metropolitalne 11100,0-x Składy orzekające regionalnych izb obrachunkowych, zgodnie z przepisem art. 13 pkt 3 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych 2 , wydają opinie o przedłożonych przez jednostki samorządu terytorialnego projektach budżetów. Oceniając projekty budżetów na 2023 r. (bez względu na datę wydania opinii) składy orzekające wydały 2 985 opinii, z tego 2 038 opinii pozytywnych, 826 opinii pozytywnych z uwagami, 104 opinie pozytywne z zastrzeżeniami i 17 opinii negatywnych. W stosunku do roku ubiegłego liczba opinii pozytywnych zmniejszyła się z 2 110 do 2 038. W porównaniu z rokiem ubiegłym zwiększyła się natomiast liczba opinii pozytywnych z uwagami z 764 do 826, opinii pozytywnych z zastrzeżeniami z 83 do 104, zaś opinii negatywnych z 16 do 17. Dane dotyczące wyników opiniowania projektów budżetów na 2023 r. przedstawia poniższe zestawienie. Liczba i rodzaj wydanych opinii o projektach budżetów jst na 2023 r. Wyszczególnienie Liczba opinii ogółem z tego: pozytywnew % pozytywne z uwagami w % pozytywne z zastrzeżeniami w %negatywnew % Ogółem, z tego:2 9852 03868,282627,71043,5170,6 – gminy2 4111 61566,970329,2823,4110,5 – miasta na prawach powiatu (w tym m.st. Warszawa) 664162,11928,846,123,0 – powiaty31422672,07824,892,910,3 – województwa samorządowe161487,5212,5-x-x – związki jst177 1) 14179,62413,695,131,7 – związki metropolitalne 11100,0-x-x-x 1) W związkach jst wystąpiły różnice pomiędzy liczbą przedłożonych projektów uchwał budżetowych i liczbą wydanych opinii a liczbą uchwalonych budżetów, gdyż cztery związki nie przedłożyły projektu budżetu do zaopiniowania. 1 Podstawowym aktem regulującym przebieg procesów finansowych w jednostkach sektora finansów publicznych jest ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm.). 2 Ustawa z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1325). 157 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Nieprawidłowości wskazane w opiniach wydanych przez składy orzekające omówiono w części I. Rozdział III. pkt 2. Sprawozdania. Zgodnie z art. 239 uofp organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podejmuje uchwałę budżetową przed rozpoczęciem roku budżetowego, a w szczególnych przypadkach nie później niż do dnia 31 stycznia roku budżetowego. Do czasu podjęcia uchwały budżetowej, jednak nie później niż do dnia 31 stycznia roku budżetowego, podstawą gospodarki finansowej jest projekt uchwały budżetowej przedstawiony organowi stanowiącemu jst, o którym mowa w art. 238 ust. 1 uofp. Z ogólnej liczby budżetów 91,6% samorządów uchwaliło budżety na 2023 r. do 31 grudnia 2022 r. (na 2022 r. – 89,7%), do 31 stycznia 2023 r. budżety uchwaliło 7,8% jednostek (w 2022 r. – 9,8%). Na 2023 r. regionalne izby obrachunkowe ustaliły budżety dla dwóch jst. Zgodnie z przepisem art. 240a ust. 4 ustawy o finansach publicznych jst, które nie zachowały relacji określonych w art. 242–244 uofp, a opracowały program postępowania naprawczego i uzyskały pozytywną opinię regionalnej izby obrachunkowej, mają możliwość uchwalenia budżetu. Na 2023 r. na podstawie ww. przepisu nie został uchwalony żaden budżet, zaś na 2022 r. zostały uchwalone trzy budżety jst (wszystkie do dnia 31 grudnia 2021 r. i były one ujęte w ogólnej liczbie budżetów uchwalonych do tego terminu). W myśl natomiast przepisu art. 240a ust. 8 uofp, w przypadku nieopracowania programu postępowania naprawczego lub braku pozytywnej opinii regionalnej izby obrachunkowej do tego programu, budżet jst ustala regionalna izba obrachunkowa. W latach 2022–2023 regionalne izby obrachunkowe nie ustaliły dla żadnej jst budżetu na podstawie ww. przepisu. W latach 2022–2023 regionalne izby obrachunkowe nie ustaliły budżetu dla żadnej jst na podstawie art. 240b ust. 1 uofp. Dla dwóch samorządów budżety na rok 2023 zostały ustalone przez regionalne izby obrachunkowe na podstawie art. 240 ust. 3 uofp (w 2022 r. trzy budżety). Terminy uchwalenia budżetów na 2023 r. Wyszczególnienie Liczba budżetów Liczba uchwalonych budżetów Liczba budżetów ustalonych przez rio do 31.12.2022 r. w % do 31.01.2023 r. w % po 31.01.2023 r. art. 240a ust.4 uofp w % na podstawie art. 240 ust. 3 uofp w % na podstawie art. 240a ust. 8 uofp w % na podstawie art. 240b ust. 1 uofp w % Ogółem, z tego:2 989 1) 2 73791,62337,8-x20,1-x-x – gminy2 411 1) 2 23392,61737,2-x20,1-x-x – miasta na prawach powiatu (w tym m.st. Warszawa) 666598,511,5-x-x-x-x – powiaty31430296,2123,8-x-x -x-x – województwa samorządowe1616100,0- x-x-x-x-x – związki jst181 1) 12066,34726,0-x-x-x-x – związki metropolitalne 11100,0- x-x-x-x-x 1) W ogólnej liczbie budżetów ujętych jest 17 budżetów (tj.0,5% uchwalonych budżetów), a które nie są ujęte w poszczególnych kolumnach dotyczących terminów uchwalania budżetów, gdyż zostały uchwalone w trakcie roku budżetowego. Sytuacja dotyczy w szczególności związków jst, które zostały utworzone w trakcie roku budżetowego. 2. Uprawnienia organów jednostek samorządu terytorialnego do uchwalania budżetu i jego zmian Uchwalanie budżetu, zgodnie z zapisami ustaw ustrojowych 3 , należy do wyłącznej kompetencji organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego. Wykonywanie budżetu jest zadaniem zarządu powiatu lub województwa, a w gminach wójta (burmistrza, prezydenta). W ciągu roku budżetowego jst dokonują zmian budżetów 3 Art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm.), art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107), art. 18 pkt 6 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 566). 158 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. i w budżetach. Dokonywanie zmian w zakresie przenoszenia wydatków między działami klasyfikacji budżetowej, zmian budżetu w wyniku angażowania nadwyżki budżetowej, wolnych środków, kredytów, pożyczek oraz wprowadzanie do budżetu środków ze źródeł pozabudżetowych należy do wyłącznej kompetencji organu stanowiącego. Zakres uprawnień organu wykonawczego jst do dokonywania zmian w budżecie został określony w art. 257 uofp. Ustawa o finansach publicznych zawiera katalog upoważnień, w które organ stanowiący, w celu sprawnej realizacji budżetu, może wyposażyć organ wykonawczy. W przepisie art. 212 uofp zawarte są m.in. upoważnienia do zaciągania kredytów i pożyczek oraz emitowania papierów wartościowych, o których mowa w art. 89 ust. 1 i art. 90 uofp, zaciągania zobowiązań zaliczanych do tytułów dłużnych, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp oraz do dokonywania zmian w budżecie, w zakresie określonym w art. 258 uofp. W celu realizacji zadań związanych z pomocą obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa w 2023 r., organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogły upoważnić organy wykonawcze jst na podstawie art. 111 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa 4 do dokonania zmian w planie dochodów i wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego, w tym dokonywania przeniesień wydatków między działami klasyfikacji budżetowej, dokonywania czynności, o których mowa w art. 258 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp, a także dokonywania zmian w planie wydatków budżetu związanych z wprowadzeniem nowych inwestycji lub zakupów inwestycyjnych przez jednostkę, o ile zmiana ta nie pogorszy wyniku budżetu tej jednostki. Ww. upoważnienie otrzymało 2 590 organów wykonawczych jst, co stanowiło 92,3% jst. W roku 2023 wójt (burmistrz, prezydent miasta), zarząd powiatu lub zarząd województwa mógł na podstawie norm art. 10 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw 5 dokonać zmian w planie dochodów i wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego związanych z uzyskaniem dodatkowych dochodów, z przeznaczeniem na nagrody specjalne z okazji 250. rocznicy utworzenia Komisji Edukacji Narodowej. W celu zapewnienia prawidłowej realizacji zadań związanych z zakupem paliwa stałego przez gospodarstwa domowe wójt (burmistrz, prezydent) w 2023 r. na podstawie art. 28 ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych 6 mógł wprowadzić niezbędne zmiany w planie dochodów i wydatków budżetu gminy, a także dokonać czynności, o których mowa w art. 258 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp. Ponadto w celu zapewnienia prawidłowej realizacji zadań związanych z wypłatą odbiorcom indywidualnym paliw gazowych zwrotu zapłaconego przez nich podatku od towarów i usług wójt (burmistrz, prezydent) w 2023 r. na podstawie zapisów art. 86 ustawy z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz w 2024 r. w związku z sytuacją na rynku gazu 7 , mógł wprowadzić niezbędne zmiany w planie dochodów i wydatków budżetu gminy. Samorządy korzystały w szczególności z upoważnienia dającego organowi wykonawczemu możliwość dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków, związanych ze zmianą lub uzyskaniem kwot dotacji z budżetu państwa, z budżetów innych jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych. Zmianę budżetu stanowią zmiany w uchwale budżetowej, które skutkują zmniejszeniem lub zwiększeniem kwoty uchwalonego budżetu. Wymienić tu należy przede wszystkim zmiany w planach dochodów i wydatków, w tym z tytułu zmiany kwot subwencji oraz dotacji celowych. Natomiast zmiany dokonywane w budżecie to przeniesienia wydatków pomiędzy podziałkami klasyfikacji budżetowej, dysponowanie rezerwami oraz inne niemające wpływu na ogólną wielkość ustalonych dochodów i wydatków oraz wynik budżetu. Dokonywanie zmian budżetu i w budżecie wynikało zarówno z pozyskiwania środków zewnętrznych i polegało na wprowadzaniu kwot dotacji celowych, subwencji ogólnej, środków otrzymanych ze źródeł pozabudżetowych, czy też wprowadzaniu do budżetu wydatków finansowanych z zaciągniętych kredytów, pożyczek oraz emisji obligacji, jak i działań wewnętrznych, wynikających z konieczności prawidłowej realizacji budżetu oraz zapobiegania i przeciwdziałania naruszeniom dyscypliny finansów publicznych. Dotyczyło to głównie przenoszenia środków finansowych między zadaniami w paragrafach, rozdziałach i działach klasyfikacji budżetowej. Wymienione zmiany należały do najczęściej dokonywanych zmian w budżetach jst. 4 Dz. U. z 2024 r. poz. 167. 5 Dz. U. poz. 1586. 6 Dz. U. z 2024 r. poz. 114. 7 Dz. U. z 2024 r. poz. 303. 159 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. 3. Zmiany w uchwałach budżetowych i w budżetach jst W 2023 r. liczba uchwał i zarządzeń zmieniających budżet, podjętych przez organy jst i zbadanych przez izby wyniosła 121 703 i była o 0,9% niższa niż w 2022 r. (2022 r. – 122 869 uchwał i zarządzeń). Zmiany wprowadzone w budżetach na 2023 r. spowodowały wzrost planowanych wydatków ogółem o 4,6%, w tym wydatków bieżących o 9,3% oraz spadek planowanych wydatków majątkowych o 6,7% w stosunku do ustalonych w uchwałach budżetowych. Zmiany budżetów jst w 2023 r. Wyszczególnienie Plan budżetu (w tys. zł) Struktura planowana (w %) Wzrost (w %) 3:2 początkowypo zmianachpoczątkowapo zmianach 123456 Dochody ogółem, z tego:346 057 741,2370 762 457,1100,0100,0107,1 – dochody bieżące, w tym:280 485 597,8309 984 045,181,183,6110,5 – PIT i CIT73 585 031,173 545 820,621,319,899,9 – dotacje i środki36 249 649,048 337 530,010,513,0133,3 – dochody majątkowe65 572 143,460 778 412,018,916,492,7 Wydatki ogółem, z tego:396 903 614,0415 322 218,6100,0100,0104,6 – wydatki bieżące281 507 753,6307 625 964,270,974,1109,3 – wydatki majątkowe115 395 860,4107 696 254,429,125,993,3 Deficyt budżetu-50 845 872,8-44 559 761,5xxx Jednostki samorządu terytorialnego na podstawie art. 263 uofp 8 mogły podejmować uchwały o wydatkach, które nie wygasają z upływem roku budżetowego. Organy stanowiące jst podjęły w 2023 r. – 894 uchwały o wydatkach, które nie wygasają z upływem roku budżetowego na łączną kwotę 1 708 354 tys. zł (w 2022 r. – 998 uchwał na kwotę 2 209 252 tys. zł). Środki finansowe przeznaczone na realizację wydatków niewygasających, zgodnie z obowiązującymi przepisami, powinny być gromadzone na wyodrębnionym subkoncie podstawowego rachunku bankowego jst. W 2023 r. część jednostek, która podjęła uchwały w sprawie wydatków, które nie wygasły z upływem roku budżetowego nie przekazała środków na wyodrębniony rachunek budżetu w pełnej wysokości lub dokonała wydatku w roku 2023, dlatego też na wyodrębnione rachunki wydatków niewygasających została przekazana kwota 1 653 086 tys. zł. Udział poszczególnych typów jst w ogólnej kwocie wydatków niewygasających Gminy 60,2% Powiaty 17,6% Województwa samorz dowe 6,4% Miasta na prawach powiatu 15,8% 8 Organy stanowiące jst mogły podejmować uchwały o wydatkach, które nie wygasają z upływem roku budżetowego. W podjętej uchwale organ stanowiący ustala wykaz wydatków oraz określa ostateczny termin dokonania każdego wydatku ujętego w tym wykazie w następnym roku budżetowym. Łącznie z wykazem wydatków, które nie wygasają z upływem roku budżetowego, organ stanowiący ustala plan finansowy tych wydatków w podziale na działy i rozdziały klasyfikacji, z wyodrębnieniem wydatków majątkowych. Środki finansowe na wydatki ujęte w wykazie są gromadzone na wyodrębnionym subkoncie podstawowego rachunku bankowego jst i stanowią wydatki wykonane roku którego dotyczą. Środki finansowe niewykorzystane w terminie określonym przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podlegają przekazaniu na dochody budżetu jst w terminie 7 dni od dnia określonego przez organ stanowiący jst. 160 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Wydatki niewygasające dotyczyły w 87,7% zadań inwestycyjnych, które z różnych przyczyn (np. przedłużającej się procedury wyłonienia wykonawcy w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych 9 czy opóźnienia w realizacji zadania leżące po stronie wykonawcy), niezależnie od posiadanych na te zadania środków finansowych, nie mogły zostać zrealizowane przed upływem roku budżetowego. Były to zadania dotyczące głównie budowy i modernizacji dróg, a także budowy sieci wodociągowo-kanalizacyjnych i urządzeń towarzyszących, oczyszczalni ścieków komunalnych, oświetlenia ulicznego, informatyzacji oświaty, budowy i modernizacji obiektów użyteczności publicznej, termomodernizacji obiektów oświatowych, rozbudowy i remontu świetlic wiejskich, zakupów inwestycyjnych. Wydatki niewygasające, oprócz wyżej wymienionych, dotyczyły również wydatków na zadania bieżące (np. na zakup pomocy dydaktycznych, zakup materiałów i wyposażenia, remonty obiektów użyteczności publicznej, szpitali, budynków komunalnych, sporządzenia planów zagospodarowania przestrzennego). Wydatki, które niewygasły z upływem roku budżetowego 2023 wg najczęściej występujących działów klasyfikacji budżetowej (w tys. zł) 0 100 000 200 000 300 000 400 000 500 000 600 000 700 000 800 000 900 000 Roln ic two i owie ctwo Trans port i czno Gos podark a mie szkaniow a Adm in istra cja publiczna O wia ta i w ychowanie Rodz in a Gos podark a komunaln a i ochrona rodow iska Kul tura i ochro na dzie dzictw a nar odow ego Kul tura fiz yczn a Inne dzia y W przypadku stwierdzenia niegospodarności, opóźnień w realizacji zadań, nadmiaru posiadanych środków czy naruszenia zasad gospodarki finansowej, o których mowa w art. 254 uofp – organ wykonawczy może na podstawie art. 260 uofp, podjąć decyzję o blokowaniu planowanych wydatków budżetowych. Blokowanie planowanych wydatków budżetowych oznacza okresowy lub obowiązujący do końca roku zakaz dysponowania częścią lub całością planowanych wydatków albo wstrzymanie przekazywania środków na realizację zadań finansowanych z budżetu jst. W 2023 r., podobnie jak w roku 2022, do nadzoru regionalnych izb obrachunkowych została przekazana jedna uchwała o blokowaniu planowanych wydatków. Blokowaniu podlegały wydatki w kwocie 0,2 tys. zł. 4. Poprawność dokonywanych zmian Nieprawidłowości stwierdzane w uchwałach budżetowych oraz w uchwałach i zarządzeniach zmieniających budżety w 2023 r. nie odbiegają swym zakresem od występujących w latach poprzednich. Wyniki nadzoru z lat ubiegłych, wskazują na utrzymywanie się na zbliżonym poziomie liczby uchwał i zarządzeń podjętych bez naruszenia prawa. W roku 2023, tak jak 2022 r., bez naruszenia prawa podjęto 98,5% uchwał i zarządzeń zmieniających budżet. Szczegółowy opis występujących nieprawidłowości przedstawiono w Rozdziale II. pkt 2. części I. Sprawozdania. 9 Ustawa z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1605 z późn. zm.). 161 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Rozdział II. Wykonanie budżetów przez jednostki samorządu terytorialnego 1. Wykonanie budżetów przez jednostki samorządu terytorialnego Wybrane wielkości budżetów jst w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:333 409 105,6345 672 943,5362 015 287,497,6100,0104,7 Bieżące, w tym:300 733 416,6315 750 691,1308 979 086,799,785,397,9 PIT, CIT76 381 395,182 796 598,973 548 402,0100,020,388,8 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym76 836 307,178 598 912,447 350 929,198,013,160,2 Dotacje na zadania zlecone*62 944 890,143 032 806,226 235 212,299,17,261,0 Subwencja ogólna, w tym:78 032 287,974 645 399,999 373 287,5100,527,5133,1 Część oświatowa52 222 758,055 942 152,764 580 502,8100,017,8115,4 Majątkowe, w tym:32 675 688,929 922 252,453 036 200,787,314,7177,2 Dotacje i środki na inwestycje22 031 699,623 507 730,047 095 583,487,713,0200,3 Wydatki ogółem, z tego:315 967 267,6353 852 755,9384 955 202,492,7100,0108,8 Bieżące, w tym:264 127 090,4288 950 388,8291 835 199,494,975,8101,0 Wynagrodzenia i pochodne102 172 453,6111 441 298,9126 811 564,397,532,9113,8 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 59 207 360,755 969 590,223 833 774,297,06,242,6 Dotacje 26 742 745,930 878 054,236 948 892,098,19,6119,7 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 1 219 466,74 364 907,26 170 503,192,61,6141,4 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 4 509 880,85 268 058,94 603 619,887,61,287,4 Majątkowe, w tym:51 840 177,264 902 367,193 120 003,086,524,2143,5 Wydatki inwestycyjne, w tym:48 099 358,260 306 173,487 665 316,086,122,8145,4 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 17 147 525,815 844 798,019 575 728,291,15,1123,5 Wynik budżetu17 441 838,0-8 179 812,4-22 939 915,0xxx Wynik operacyjny36 606 326,326 800 302,317 143 887,3xxx Przychody ogółem, w tym:45 099 074,562 570 426,365 904 060,7x100,0105,3 Zaciągnięcie długu zwrotnego11 052 941,39 576 410,621 302 540,6x32,3222,4 Wolne środki i nadwyżka 33 829 915,652 807 066,444 287 642,4x67,283,9 Rozchody ogółem, w tym:12 483 792,814 993 693,511 498 701,3x100,076,7 Spłata długu zwrotnego9 807 391,69 706 606,28 992 876,4x78,292,6 Należności ogółem, w tym: 25 308 307,227 992 052,831 042 133,7x100,0110,9 Należności wymagalne 23 763 906,926 580 203,129 483 017,1x95,0110,9 Kwota długu, w tym:91 122 816,490 825 609,7102 723 749,9x100,0113,1 Zobowiązania wymagalne57 351,868 402,9103 517,7x0,1151,3 Kwota długu samorządowych osób prawnych, w tym: 5 869 767,16 580 164,07 137 335,2x100,0108,5 SP ZOZ 5 762 561,06 463 220,07 030 120,7x98,5108,8 * Zgodnie z art. 126 uofp. 162 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Liczba jednostek samorządu terytorialnego według wielkości budżetu (dochodów ogółem) oraz typów jednostek w 2023 r. Wielkość budżetu (w mln zł) Liczba jst wg typówStruktura (w %) Gminy Miasta na prawach powiatu m.st. Warszawa Powiaty Województwa samorządowe Jst ogółem Gminy Miasta na prawach powiatu m.st. Warszawa Powiaty Województwa samorządowe Jst ogółem (do 25>183----1836,5xxxx6,5 (25 do 50>1 002--1-1 00335,7xx0,0x35,7 (50 do 75>553--24-57719,7xx0,9x20,6 (75 do 100>252--58-3109,0xx2,1x11,0 (100 do 250>353--208-56112,6xx7,4x20,0 (250 do 500>6713-23-1032,40,5x0,8x3,7 więcej niż 5001521-16700,01,90,0x0,62,5 Razem2 411651314162 80785,92,30,011,20,6100,0 Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody jst w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 27 439 51635 085 31733 133 53038 204 85845 099 07462 570 42665 904 061 Dochody ogóáe m 229 878 741251 846 419278 570 492304 930 106333 409 106345 672 943362 015 287 Rozchody ogóáe m 12 015 01811 321 86511 334 21411 283 76412 483 79314 993 69411 498 701 Wydatki ogóáe m 230 166 344259 386 268280 276 672299 240 624315 967 268353 852 756384 955 202 0 50 000 000 100 000 000 150 000 000 200 000 000 250 000 000 300 000 000 350 000 000 400 000 000 450 000 000 1.1. Dochody Dochody budżetowe jst w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:333 409 105,6345 672 943,5362 015 287,497,6100,0104,7 Subwencja ogólna 82 318 392,074 917 059,499 710 747,8100,527,5133,1 Dotacje i środki98 868 006,7102 106 642,494 446 512,592,626,192,5 Udziały w PIT i CIT 76 381 395,182 796 598,973 548 402,0100,020,388,8 Pozostałe dochody75 841 311,885 852 642,894 309 625,198,326,1109,9 W 2023 r. dochody budżetowe jst zaplanowane zostały w wysokości 370 762 457 tys. zł. Podobnie jak rok wcześniej, samorządom nie udało się zrealizować wszystkich przewidywanych dochodów – ich wykonanie wyniosło 97,6% planu. Niedoszacowanie planowanych dochodów było wynikiem niższego niż zakładano wpływu do budżetów dotacji i środków od ich dysponentów i podmiotów zewnętrznych – dochody z tego tytułu zrealizowano w wysokości 163 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. 92,6% planu. Dochody z tytułu udziałów jst we wpływach z podatku dochodowego PIT i CIT, jak i z tytułu subwencji ogólnej, wpłynęły do budżetów jst zgodnie z planem. Spośród typów jst tylko m.st. Warszawa i województwa samorządowe wykonały dochody ogółem wyższe niż plan (odpowiednio 101,9% i 100,2%). Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów jst w latach 2017–2023 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 115% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemSubwencja ogólna Dotacje i rodkiUdziay w PIT i CIT 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 115% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemDochody biece Dochody majtkoweDochody ze sprzeday maj tku Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania dochodów budżetowych w 2023 r. 375 444 1 292 599 81 16 02004006008001 0001 2001 400 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> (1 00,0% do 105,0%> (1 05,0% do 110,0%> wi cej ni 110,0% Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania dochodów z tytułu dotacji i środków w 2023 r. 54 73 120 187 394 1 530 449 02004006008001 0001 2001 4001 6001 800 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (9 0,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania dochodów bieżących w 2023 r. 177 185 460 960 714 170 141 02004006008001 0001 200 mnie j ni 94,0% (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> (1 00,0% do 102,0%> (1 02,0% do 104,0%> wi cej ni 104,0% 164 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Z perspektywy podziału dochodów ogółem na bieżące i majątkowe wyraźnie widać, że na niepełne wykonanie dochodów jst większy wpływ miała niższa od planu realizacja dochodów majątkowych. Choć wskaźnik wykonania tej grupy dochodów wyniósł 87,3% planu, jego poziom kształtował się korzystniej niż w roku poprzednim – zwiększył się o 5,8 punktu procentowego. Wpływ na to miał dwukrotny wzrost wielkości przekazywanych do jst dotacji i środków na inwestycje. Wśród nich o 20,5 punktu procentowego zwiększyła się realizacja środków przekazywanych z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (z 63,9% w 2022 r. do 84,4% w 2023 r.). Odwrotna tendencja wystąpiła w przypadku środków majątkowych transferowanych z Funduszu Pomocy – samorządy otrzymały z tego tytułu 58,6% zaplanowanych wpływów (w 2022 r. – 97,2%). Dochody bieżące zrealizowane zostały zgodnie z planem (99,7%). Uzyskiwane przez gminy i miasta na prawach powiatu wpływy z podatków i opłat lokalnych były niższe od ubiegłorocznych wpływów o 0,6%. Dodatkowo, podjęte przez organy stanowiące jst uchwały w sprawie obniżenia górnych stawek podatkowych spowodowały, że dochody jst były w 2023 r. o 4 649 641 tys. zł niższe od możliwych do uzyskania, co stanowiło 5,1% kwoty wykonanych podstawowych dochodów podatkowych. Największe skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych dotyczyły podatku od nieruchomości – 61,0% oraz podatku od środków transportowych – 33,7% ogółu tych skutków. Wydane przez organy podatkowe decyzje w sprawie udzielenia ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń obniżyły o 1 051 248 tys. zł wpływy do budżetów jst. Ubytek podstawowych dochodów podatkowych z tego powodu stanowił 1,1%. Podobnie jak w przypadku obniżenia górnych stawek podatkowych największe znaczenie miały decyzje dotyczące podatku od nieruchomości (98,3%). Dynamika dochodów jst w latach 2017–2023 Dochody jst w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemUdziay w PIT i CIT Dotacje i rodki Subwencja ogólna 0 50 000 000 100 000 000 150 000 000 200 000 000 250 000 000 300 000 000 350 000 000 400 000 000 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogólnaPozostae dochody Z porównania wielkości dochodów rok do roku wynika, że w 2023 r. dochody ogółem sektora samorządowego wzrosły o 4,7% w porównaniu do 2022 r., lecz po uwzględnieniu wskaźnika inflacji (11,4%) ich wartość spadła o 6,7% do poziomu 93,3%. Wzrost dochodów odnotowano w jst wszystkich typów poza gminami, choć biorąc pod uwagę wskaźnik inflacji tylko województwa samorządowe i powiaty zrealizowały dochody w stopniu wyższym niż rok wcześniej. Kolejny rok zwiększyła się liczba jst, które nie osiągnęły poziomu dochodów roku ubiegłego. Tendencja taka utrzymuje się od kilku lat – w 2020 r. – 9,7%, w 2021 r. – 13,8%, w 2022 r. – 20,9% a w 2023 r. – 51,2%. Automatycznie zmniejszył się odsetek jst, które uzyskały wzrost dochodów ogółem na poziomie wyższym niż 110% – z 52,3% wszystkich jst w 2020 r., do 48,9% w 2021 r., 42,8% w 2022 r. i 24,8% w 2023 r. Po raz pierwszy od obligatoryjnego podziału dochodów na bieżące i majątkowe (co nastąpiło w 2008 r.), dochody bieżące nie osiągnęły poziomu roku poprzedniego (wskaźnik dynamiki w 2023 r. – 97,9%). Jednocześnie dochody majątkowe wzrosły o 77,2%, wypracowując najwyższy wynik od 15 lat. Wpływ na to miał dwukrotny wzrost wielkości dotacji i środków na inwestycje i zakupy inwestycyjne transferowany do jst od ich dysponentów i podmiotów zewnętrznych. W grupie tej środki otrzymane z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 były ponad czterokrotnie wyższe niż w 2022 r. (w ponad 90% były to fundusze pochodzące z Rządowego Programu Inwestycji Strategicznych: Polski Ład). 165 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Dochody osiągane przez jst z tytułu udziałów w podatku dochodowym (PIT, CIT) były niższe niż rok wcześniej o 11,2% i tylko województwa samorządowe zrealizowały wpływy do budżetu wyższe niż rok wcześniej. Spadek dochodów z tego tytułu dotknął wszystkie pozostałe typy jst – w największym stopniu powiaty i gminy, które otrzymały niższe niż w 2022 r. dochody z tytułu udziałów w podatku dochodowym na poziomie odpowiednio 75,2% i 75,6%. Utracone z tego tytułu dochody mogą wpłynąć na ograniczenie samodzielności finansowej i swobody decyzyjnej samorządów, zwłaszcza tych, w których budżetach dochody z tytułu udziału w PIT stanowią znaczną część. Dochody jst z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 70 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT Dotacje i środki były mniejsze od uzyskanych rok wcześniej o 7,5%, głównie za sprawą niższych (o 38,1%) niż rok wcześniej wpływów z tytułu dotacji celowych z budżetu państwa na realizację zadań zleconych. Wynikało to z faktu zakończenia w maju 2022 r. realizacji przez gminy zadania zleconego związanego z wypłatą świadczeń wychowawczych „Rodzina 500+”. W gminach dotacje i środki na zadania bieżące nie osiągnęły poziomu 50% wpływów roku poprzedniego. Środki bieżące z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 i Funduszu Pomocy na pomoc obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa również nie osiągnęły poziomu zeszłorocznego i stanowiły odpowiednio 5,0% i 74,8% wpływów ubiegłorocznych, w przeciwieństwie do ich części o charakterze majątkowym, których wskaźniki dynamiki wyniosły: środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 – 463,4%, a z Funduszu Pomocy – 147,9%. Wpływy uzyskiwane z subwencji ogólnej wzrosły w stosunku do roku ubiegłego (o 33,1%), co w znaczącym stopniu było wynikiem jednorazowego przekazania w 2023 r. z budżetu państwa do jst środków z podziału dodatkowej kwoty rezerwy subwencji ogólnej w celu wsparcia realizacji zadań 1 . Subwencja oświatowa była wyższa niż rok wcześniej o 15,4%, choć środki z jej tytułu wciąż zaspokajają zaledwie połowę ponoszonych przez jst wydatków na oświatę. Wśród dochodów uzyskiwanych z podatków i opłat znacząco wzrosły dochody z tytułu podatku od nieruchomości – o 11,4%. W 2023 r. wzrost dochodów majątkowych odnotowały wszystkie typy jst: od wskaźnika dynamiki 200,1% w gminach i 190,8% w powiatach do 151,8% w województwach, 137,4% w miastach na prawach powiatu i 131,8% w m.st. Warszawa. Dochody ze sprzedaży majątku w całości zrealizowało tylko m.st. Warszawa. 1 Art. 70o ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 356). 166 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Struktura dochodów ogółem jst w latach 2017–2023 23, 2% 24, 1% 24, 1% 21, 8% 22, 9% 24, 0% 20, 3% 27, 8% 29, 1% 31, 0% 34, 7% 29, 7% 29, 5% 26, 1% 23, 6% 22, 4% 22, 2% 22, 0% 24, 7% 21, 7% 27, 5% 25, 5% 24, 4% 22, 8% 21, 6% 22, 7% 24, 8% 26, 1% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Struktura dochodów ogółem jst w latach 2017–2023 94,0% 91,2% 91,0% 89,2% 90,2% 91,3% 85,3% 6,0% 8,8% 9,0% 10,8% 9,8% 8,7% 14,7% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Dochody bie ce Dochody maj tkowe W kwocie dochodów ogółem ponad połowę (53,6%) stanowiły środki transferowe przekazywane w formie subwencji oraz dotacji i środków, natomiast 46,4% – dochody budżetowe z tytułu pozostałych dochodów oraz udziałów w podatkach dochodowych PIT i CIT. Coroczny wzrost znaczenia dochodów transferowych w dochodach jst obserwowany jest od 2019 r., gdy ich udział w dochodach ogółem jst przekroczył 51%. Co do zasady, środki te powinny pełnić rolę uzupełniającą do dochodów własnych, które świadczą o samodzielności prowadzenia przez jst własnej polityki, w ramach przyznanych jej uprawnień. W uzyskanych przez jst dochodach niezmiennie dominowały dochody bieżące, choć ich udział w dochodach ogółem zmniejszył się w stosunku do roku ubiegłego o 6,0 punktów procentowych (z 91,3% do 85,3%) na korzyść części majątkowej dochodów (14,7%). 167 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Struktura dochodów ogółem jst w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 21,7% Dotacje i rodki 29,5% PIT 19,6% CIT 4,4% Pozosta e dochody 24,8% Subwencja ogólna 27,5% Dotacje i rodki 26,1% PIT 14,3% CIT 6,0% Pozosta e dochody 26,1% Struktura dotacji i środków jst w latach 2021 i 2022 2022 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 42,3% Dotacje na zadania w asne 21,8% rodki w Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 18,4% rodki z Funduszu Pomocy 6,8% Pozosta e dotacje i rodki* 10,7% Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 28,3% Dotacje na zadania w asne 24,7% rodki w Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 23,7% rodki z Funduszu Pomocy 5,5% Pozosta e dotacje i rodki* 17,8% * W tym m.in. na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych. Struktura subwencji ogólnej jst 1) w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz wyrównawcza 19,6% Cz o wiatowa 74,7% Cz równowa ca /regionalna 4,1% Uzupe nienie subwencji ogólnej 1,6% Cz wyrównawcza 16,6% Cz owiatowa 64,8% Cz równowa ca /regionalna 3,2% Uzupe nienie subwencji ogólnej 15,5% 1) Na wykresie nie ujęto części rekompensującej subwencji ogólnej stanowiącej w strukturze mniej niż 0,1%. 168 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. W grupie dotacji i środków nastąpiła zmiana struktury, z uwagi na zmniejszenie się (o jedną trzecią) grupy dotacji na zadania z zakresu administracji rządowej, wzrósł natomiast udział dochodów z tytułu dotacji na zadania własne (o 2,9 punktu procentowego). Kolejny rok samorządy otrzymały środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (w celu zniwelowania negatywnych skutków epidemii COVID-19) i Funduszu Pomocy (na pomoc obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa). Ich udział w strukturze dotacji oraz środków stanowił odpowiednio 23,7% (środki głównie o charakterze majątkowym) i 5,5%. W kwocie otrzymanych przez jst środków pochodzących z subwencji ogólnej wciąż największe znaczenie ma jej część oświatowa, stanowiąca w 2023 r. – 64,8% dochodów zrealizowanych z tego źródła. Znacząco w porównaniu do roku ubiegłego wzrosła część dotycząca uzupełnienia subwencji ogólnej (o 13,9 punktu procentowego do poziomu 15,5%), co było wynikiem jednorazowego przekazania w 2023 r. z budżetu państwa do jst środków z podziału dodatkowej kwoty rezerwy subwencji ogólnej (z przeznaczeniem, m.in. na nagrodę specjalną z okazji 250. rocznicy utworzenia Komisji Edukacji Narodowej). 1.2. Wydatki Wydatki budżetowe zostały zrealizowane w wysokości 384 955 202 tys. zł. Wzorem lat ubiegłych, jst nie wykonały ich w całości; w stosunku do zaplanowanych wielkości ich realizacja wyniosła 92,7% i była wyższa o 1,4 punktu procentowego w odniesieniu do poziomu roku poprzedniego (w 2022 r. – 91,3%). Niezmiennie od lat samorządy bardziej realnie planowały wielkości wydatków bieżących niż majątkowych. Wydatki bieżące wykonane zostały przez jst w 94,9% (w 2022 r. – 93,9%), podczas gdy poziom zrealizowanych wydatków majątkowych wyniósł 86,5% (w 2022 r. – 81,3%) i był najwyższy od 2016 r. Na wyższy poziom realizacji wydatków majątkowych, zwłaszcza inwestycyjnych, bezpośredni wpływ miały poziom i struktura dochodów jst, które warunkują aktywność inwestycyjną samorządów. Wykonanie planu wybranych grup wydatków jst w latach 2017–2023 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki majtkowe 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWynagrodzenia i skadki Wydatki na obsug duguWydatki biece UE Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania wydatków budżetowych w 2023 r. 119 85 224 477 1 133 769 02004006008001 0001 200 mnie j ni 75,0% (7 5,0% do 80,0%> (8 0,0% do 85,0%> (8 5,0% do 90,0%> (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> 169 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania wydatków bieżących w 2023 r. 368 390 644 809 521 75 0100200300400500600700800900 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 92,0%> (9 2,0% do 94,0%> (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania wydatków majątkowych w 2023 r. 150 114 186 333 569 1 455 0 02004006008001 0001 2001 4001 600 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (9 0,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% W roku 2023 – podobnie jak rok wcześniej – odnotowano zjawisko większej dynamiki wydatków niż dochodów – wzrost wydatków był o 4,1 punktu procentowego wyższy niż dochodów. W stosunku do roku poprzedniego wydatki ogółem zwiększyły się o 8,8%. Mimo ich nominalnego wzrostu, uwzględniając 11,4% wskaźnik inflacji – ich realna wartość obniżyła się o 2,6% (rok wcześniej odnotowano wzrost wydatków – nominalnie o 12,0%, natomiast realnie – spadek o 2,4%). Wskaźnik dynamiki wydatków inwestycyjnych wyniósł 145,4% (w 2022 r. – 125,4%), natomiast przeciętne tempo wzrostu wydatków bieżących w jst w kraju wyniosło 1,0% i było niższe niż rok wcześniej o 8,4 punktu procentowego. Spośród wydatków bieżących najwyższy wskaźnik dynamiki odnotowały wydatki na obsługę długu – 141,9% (w 2022 r. – 364,0%), na co bezpośredni wpływ miały wydatki poniesione przez jst na odsetki od kredytów i pożyczek – wskaźnik dynamiki 141,8% (w 2022 r. – 369,5%). Dynamika wydatków jst w latach 2017–2023 Wydatki jst w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki maj tkowe 0 50 000 000 100 000 000 150 000 000 200 000 000 250 000 000 300 000 000 350 000 000 400 000 000 450 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe 170 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Struktura wydatków ogółem jednostek samorządu terytorialnego w latach 2017–2023 84,7% 79,6% 81,8% 83,7% 83,6% 81,7% 75,8% 15,3% 20,4% 18,2% 16,3% 16,4% 18,3% 24,2% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieżąceWydatki majątkowe Wydatki jst w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wynagrodzenia i sk adki od nich naliczane Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb Wydatki majtkowe Dotacje na zadania bie ce wiadczenia na rzecz osób fizycznych Wydatki na obs ug dugu Wydatki bie ce z udziaem rodków zagranicznych Por czenia i gwarancje 75 955 303 53 404 725 35 214 636 18 796 699 41 957 038 126 811 564 93 466 846 93 120 003 36 948 892 W strukturze wydatków – począwszy od 2021 r. – utrzymała się tendencja polegająca na spadku udziału wydatków bieżących i wzroście wydatków majątkowych. Udział części bieżącej zmniejszył się w stosunku do ubiegłego roku o 5,9 punktu procentowego i wyniósł 75,8%, natomiast część budżetów dotycząca wydatków majątkowych wzrosła do poziomu 24,2%. W jst ogółem drugi rok z rzędu zwiększyła się liczba jst, które realizowały inwestycje związane z projektami unijnymi – jednostki takie stanowiły 92,2% ogółu jst (w 2022 r. – 91,7%). Tak jak co roku, wydatki ogółem jst koncentrowały się głównie na obszarach związanych z oświatą i wychowaniem, transportem i łącznością oraz administracją publiczną, natomiast wydatki inwestycyjne prawie w połowie przeznaczane były przez jst na zadania związane z transportem i łącznością. W 2023 r. odnotowano spadek wydatków na działania związane z pomocą obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa – jst przeznaczyły na ten cel 5 361 346 tys. zł, co stanowiło 1,4% ogółu wydatków 2 (w 2022 r. – 7 128 878 tys. zł). 2 Dotyczy wydatków sklasyfikowanych w paragrafach wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 27 lipca 2022 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (Dz. U. poz. 1571) na wydatki przekazywane przez jst na pomoc Ukrainie. 171 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Wydatki jst według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. (w tys. zł) 020 000 00040 000 00060 000 00080 000 000100 000 000120 000 000 Dzia 801 Dzia 600 Dzia 750 Dzia 900 Dzia 855 Dzia 852 Dzia 921 Dzia 700 Dzia 926 Dzia 010 Pozosta e Wydatki ogóemWydatki in westycyjn e Struktura wydatków ogółem jst według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 801 27,8% Dzia 600 14,5% Dzia 855 10,5% Dzia 750 8,7% Dzia 900 7,2% Dzia 852 6,7% Dzia 853 5,0% Dzia 921 3,2% Dzia 700 3,0% Dzia 754 2,4% Pozosta e 11,1% Dzia 801 30,0% Dzia 600 18,2% Dzia 750 9,1% Dzia 900 7,7% Dzia 855 5,9% Dzia 852 5,6% Dzia 921 3,6% Dzia 700 3,3% Dzia 926 2,6% Dzia 010 2,2% Pozosta e 11,8% Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 855 – Rodzina, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo; dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa. Struktura wydatków inwestycyjnych jst według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 46,2%Dzia 900 10,8% Dzia 801 8,5% Dzia 010 6,1% Dzia 700 5,7% Dzia 851 4,7% Dzia 926 4,7% Dzia 921 4,6% Dzia 750 2,2% Dzia 754 1,7% Pozosta e 4,7% Dzia 600 47,6% Dzia 801 9,8% Dzia 900 9,6% Dzia 010 6,5% Dzia 700 5,0% Dzia 926 4,9% Dzia 921 4,7% Dzia 851 3,9% Dzia 750 1,9% Dzia 754 1,7% Pozosta e 4,5% Dział 600 – Transport i łączność, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 750 – Administracja publiczna, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa. 172 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. 1.3. Wynik budżetu, przychody i rozchody Wynik budżetu oraz przychody i rozchody jst w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu17 441 838,0-8 179 812,4-22 939 915,0xx – nadwyżka19 359 740,65 315 103,72 930 422,9xx – deficyt-1 917 902,6-13 494 916,2-25 870 338,0xx Przychody ogółem, w tym:45 099 074,562 570 426,365 904 060,7100,0105,3 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:11 052 941,39 576 410,621 302 540,632,3222,4 – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 710 428,0895 579,51 194 899,41,8133,4 – wolne środki i nadwyżka 33 829 915,652 807 066,444 287 642,467,283,9 Rozchody ogółem, w tym:12 483 792,814 993 693,511 498 701,3100,076,7 – spłata długu zwrotnego, w tym:9 807 391,69 706 606,28 992 876,478,292,6 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 892 630,1791 485,2707 851,86,289,4 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. Od 2017 r. samorządy realizowały wydatki budżetowe wyższe od dochodów. W 2020 r. tendencja ta została odwrócona na dwa lata, gdy budżety jst zasilone zostały dodatkowymi środkami z Funduszu Dróg Samorządowych, Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych i Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. W 2022 r. i 2023 r. jst zarówno planowały, jak i wykonały deficyt. Łączna kwota deficytu stanowiła w 2023 r. 6,3% uzyskanych w tym roku dochodów (w 2022 r. – 2,4%). Samorządy wszystkich typów planowały zakończyć rok z ujemnym wynikiem budżetowym (deficyt budżetowy zaplanowano na najwyższym w historii poziomie – 44 559 761 tys. zł), ostatecznie tylko województwa samorządowe osiągnęły dochody większe od wydatków. Wyższa dynamika zrealizowanych wydatków niż dochodów wpłynęła na wzrost – drugi rok z rzędu – udziału jst z wykonanym deficytem w ogólnej liczbie wszystkich jst – wskaźnik ten zwiększył się w porównaniu do poprzedniego roku o 26,3 punktu procentowego (z 54,6% do 80,9%). Oznacza to, że tylko co 5 jednostka zamknęła rok budżetowy nadwyżką. Wynik budżetu (per saldo) jst Liczba jst z nadwyżką i deficytem (wykonanie) w latach 2017–2023 (w tys. zł) w latach 2017–2023 -5 0 000 000 -4 0 000 000 -3 0 000 000 -2 0 000 000 -1 0 000 000 0 10 000 000 20 000 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie 1 376 817 1 627 2 242 2 447 1 275 537 1 432 1 991 1 180 565 360 1 532 2 270 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 2017201820192020202120222023 Nadwyka Deficyt 173 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Rozkład liczby jst według relacji nadwyżki/deficytu do dochodów jst w 2023 r. Przedziały Gminy Miasta na prawach powiatu m.st. Warszawa Powiaty Województwa samorządowe JST ogółem 727 33 778 116 765 388 02004006008001 000 Defic yt Nadwy ka (0 % do 5%>(5 % do 10%>powyej 10,0% liczba jst z nadwyżką 0%–5%3116-656388 5%–10%972-161116 powyżej 10%24--5433 liczba jst z deficytem 0%–5%670161391727 5%–10%67423-801778 powyżej 10%63518-1093765 Niedobór budżetowy finansowany był głównie środkami pochodzącymi z kredytów i pożyczek (46,5%) – w 2023 r. samorządy zaciągnęły ponad dwukrotnie więcej długu zwrotnego niż rok wcześniej, co sprawiło, że przychody z tego tytułu stanowiły 1/3 przychodów ogółem jst. Przychody pozyskane na realizację programów i projektów współfinansowanych środkami pochodzącymi ze źródeł zagranicznych stanowiły 5,6% ogólnej kwoty zaciągniętych w 2023 r. kredytów i pożyczek oraz wyemitowanych obligacji. Kwota wygenerowanych przez jst wolnych środków oraz nadwyżki budżetowej była niższa niż rok wcześniej o 16,1%, choć w strukturze przychodów tytuły te wciąż stanowiły ich główne źródło (67,2%). W 2023 r. na spłatę długu jednostki przeznaczyły o 7,4% mniej środków – wskaźnik dynamiki był najniższy od 9 lat i wyniósł 92,6%. Rozchody związane ze spłatą długu zaciągniętego na realizację zadań finansowanych z udziałem środków zagranicznych również były niższe – o 10,6% i stanowiły 7,9% kwoty spłaconego długu. Przychody jst w latach 2017–2023 (w tys. zł) Rozchody jst w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 2017201820192020202120222023 Zaci gnity d ug zwrotny Wolne ro dki i nadwyka z la t ubiegych Pozostae przychody 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 2017201820192020202120222023 Spata d ugu zwrotnego Pozostae ro zchody 174 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu jst a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody (z aci gni cie d ugu) 8 415 33916 217 34414 476 81217 104 00711 052 9419 576 41121 302 541 Rozchody (s p ata dugu) 8 472 8608 746 78410 056 7419 591 4019 807 3929 706 6068 992 876 Zmiana kwoty d ugu -5 7 5227 470 5604 420 0727 512 6061 245 550-1 30 19612 309 664 -5 000 000 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 1.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Rok 2023 był rokiem, w którym kwota długu generowana przez jst wzrosła (po jednorocznym spadku w 2022 r.). Wielkość zadłużenia ogółem zwiększyła się w stosunku do ubiegłego roku o 13,1%, przy czym koszty obsługi zadłużenia wzrosły o 41,9%. Niższa dynamika dochodów niż długu miała wpływ na wzrost poziomu relacji zobowiązań do dochodów – relacja ta w 2023 r. wyniosła 28,4% i była wyższa niż rok wcześniej o 2,1 punktu procentowego. Wskaźnik dynamiki zobowiązań wymagalnych wzrósł o 51,3% 3 . Kwota należności jst w stosunku do roku ubiegłego wzrosła o 10,9%, analogicznie zwiększyły się należności wymagalne. Poziom zadłużenia jst oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowizania ogóem (w tys. z) 68 926 07676 115 79882 075 68789 845 11091 122 81690 825 610 102 723 750 Rela cja kwoty dugu do dochodów 30,0%30,2%29,5%29,5%27,3%26,3%28,4% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 70 000 000 80 000 000 90 000 000 100 000 000 110 000 000 3 Do kategorii zobowiązań wymagalnych od 2022 r. zalicza się również niezwrócone w terminie depozyty mające charakter gwarancji należytego wykonania zobowiązania (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych (Dz. U. poz. 2431). 175 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Rozkład liczby jst* według wskaźnika wzrostu/spadku kwoty długu w 2023 r. 457 483 382 304 267 188 604 0100200300400500600700 wi cej ni 20% <20% do 10%) <10% do 0%) <0% do 10%) <10% do 20%) <20% do 30%) wi cej ni 30% Spa dek kwo ty d ugu Wzrost kwoty d ugu * Na wykresie nie ujęto jst, które w latach 2022 i 2023 nie były zadłużone. Rozkład liczby jst według przedziałów zadłużenia w relacji do dochodów w 2023 r. 0100200300400500600700800900 bra k d ugu (0 % do 10%> (1 0% do 20%> (2 0% do 30%> (3 0% do 40%> (4 0% do 50%> (5 0% do 60%> powy ej 60% bra k dugu(0 % do 10%>(1 0% do 20%>(2 0% do 30%>(3 0% do 40%>(4 0% do 50%>(5 0% do 60%>powyej 60% Liczba js t 1657767375013161757265 Struktura kwoty długu jst według wierzycieli w 2017 i 2023 (w tys. zł) 010 000 00020 000 00030 000 00040 000 00050 000 00060 000 00070 000 00080 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki k ra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagraniczne Sektor fin ansów public znychBanki k ra jo wePozostae podmio ty kra jo wePodmio ty zagraniczne 2017 3 270 64049 417 575905 03115 332 830 2023 3 420 59668 535 3925 397 15625 370 606 176 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Relacja łącznej kwoty długu gmin i miast na prawach powiatu do ich dochodów w 2023 r. 4 0% - 10% 10% - 40% 40% - 50% 50% - 55% 55% - 60% 60% - 80% powyżej 80% Legenda Relacja kwoty długu gmin i miast na prawach powiatu do ich nadwyżki operacyjnej rozumianej jako różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi w 2023 r. 5 deficyt operacyjny 0 - 5 lat 5 - 10 lat 10 - 15 lat 15 - 20 lat 20 - 50 lat 50 - 100 lat powyżej 100 lat Legenda 4 Wskaźnik ten był stosowany do końca 2013 r. jako jeden z ustawowych limitów zadłużenia JST (obecnie już nie obowiązuje). 5 Wskaźnik ten określa liczbę lat niezbędną do całkowitej spłaty długu JST środkami w wysokości nie niższej niż nadwyżka operacyjna osiągnięta w 2023 r. 177 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Relacja łącznej kwoty długu powiatów i miast na prawach powiatu do ich dochodów w 2023 r. 6 0% - 10% 10% - 40% 40% - 50% 50% - 55% 55% - 60% 60% - 80% powyżej 80% Legenda Relacja kwoty długu powiatów i miast na prawach powiatu do ich nadwyżki operacyjnej rozumianej jako różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi w 2023 r. 7 deficyt operacyjny 0 - 5 lat 5 - 10 lat 10 - 15 lat 15 - 20 lat 20 - 50 lat 50 - 100 lat powyżej 100 lat Legenda 6 Wskaźnik ten był stosowany do końca 2013 r. jako jeden z ustawowych limitów zadłużenia JST (obecnie już nie obowiązuje). 7 Wskaźnik ten określa liczbę lat niezbędną do całkowitej spłaty długu JST środkami w wysokości nie niższej niż nadwyżka operacyjna osiągnięta w 2023 r. 178 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Relacja łącznej kwoty długu województw samorządowych do ich dochodów w 2023 r. 8 0% - 5% 5% - 10% 10% - 15% 15% - 25% powyżej % Legenda 11,2 22,3 11,1 22,9 29,2 20,1 10,9 30,1 4,5 20,5 20,9 2,0 8,7 14,8 8,9 3,1 Relacja kwoty długu województw samorządowych do ich nadwyżki operacyjnej rozumianej jako różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi w 2023 r. 9 do 1 roku 1 - 2 lata powyżej 2 lat Legenda 0,5 0,5 0,4 0,1 0,1 0,1 0,3 0,3 0,9 2,4 0,9 0,8 0,9 1,6 1,1 1,1 0,8 8 Wskaźnik ten był stosowany do końca 2013 r. jako jeden z ustawowych limitów zadłużenia JST (obecnie już nie obowiązuje). 9 Wskaźnik ten określa liczbę lat niezbędną do całkowitej spłaty długu JST środkami w wysokości nie niższej niż nadwyżka operacyjna osiągnięta w 2023 r. 179 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Dochody ogółem Wydatki ogółem Gminy Mia sta na prawach powia tu Powiaty Woj. samorz dowe m.s t. WarszawaGminy Mia sta na prawach powia tu Powiaty Woj. samorzdowe m.s t. Warszawa Udziały w PIT i CIT Wydatki majątkowe Gminy Mia sta na prawach powia tuPowiaty Woj. samorz dowe m.s t. Warszawa Gminy Mia sta na prawach powia tu Powiaty Woj. samorz dowe m.s t. Warszawa Subwencja ogólna Kwota długu Gminy Mia sta na prawach powia tu Powiaty Woj. samorzdowe m.s t. Warszawa Gminy Mia sta na prawach powia tuPowiaty Woj. samo- rządowe m.s t. Warszawa 180 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. W 2023 r. budżety gmin stanowiły około 47% wielkości wykonanych przez wszystkie jednostki samorządu terytorialnego, miast na prawach powiatu – około 26%, powiatów – około 12%, województw samorządowych – około 9%, a m.st. Warszawy – około 6%. Ogólna kwota zobowiązań wszystkich jst w 45,5% składała się ze zobowiązań miast na prawach powiatu, w 37,8% gmin, 6,8% powiatów, 5,3% m.st. Warszawy i w 4,7% województw samorządowych. Zadłużenie samorządu terytorialnego stanowiło niewielką część zadłużenia całego sektora finansów publicznych – 7,5%. W 2023 r. jst gospodarowały dochodami sięgającymi 63,1% poziomu dochodów uzyskiwanych przez budżet państwa, a ich wydatki budżetowe równe są 58,4% wielkości wydatków realizowanych przez budżet państwa. 2. Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych i ich wykorzystanie 2.1. Dochody ze źródeł zagranicznych Kwota pozyskanych przez jst środków na dofinansowanie programów i projektów realizowanych z udziałem środków zagranicznych 10 w 2023 r. wyniosła 16 915 479 tys. zł i była wyższa o 1,0% od zrealizowanych w 2022 r., a ich udział stanowił 4,7% dochodów ogółem (w 2022 r. – 4,8%). Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody jst na realizację programów z udziałem środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:15 451 962,816 745 016,016 915 478,985,14,7101,0 Budżet środków europejskich12 482 300,213 360 521,713 367 195,384,23,7100,0 Dofinansowanie ze źródeł krajowych1 526 810,81 485 462,21 294 896,485,00,487,2 Środki ze źródeł zagranicznych 1 442 851,81 899 032,22 253 387,290,90,6118,7 Wydatki ogółem*, z tego:21 792 807,621 264 604,624 493 578,092,86,8115,2 Budżet środków europejskich12 382 928,212 272 922,014 045 194,794,43,9114,4 Dofinansowanie ze źródeł krajowych7 380 303,56 903 765,47 862 070,291,12,2113,9 Środki ze źródeł zagranicznych2 029 575,92 087 917,22 586 313,189,50,7123,9 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji 710 428,0895 579,51 194 899,4xx133,4 Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 892 630,1791 485,2707 851,8xx89,4 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4. 10 Niniejszy podpunkt Sprawozdania dotyczy gmin, powiatów, miast na prawach powiatu i województw samorządowych. W sprawozdaniu KR RIO kwota dochodów na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych uwzględnia paragrafy dochodowe z czwartą cyfrą 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 i 9 (czwarta cyfra 2, 4, 6 i 9 oznacza dofinansowanie ze źródeł krajowych przedsięwzięć współfinansowanych ze źródeł zagranicznych; czwarta cyfra 1, 3, 5 i 8 oznacza środki pochodzące wyłącznie ze źródeł zagranicznych; ponadto wyodrębniono dochody z budżetu środków europejskich – cyfra 7). 181 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Dochody jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 2017201820192020202120222023 Dochody jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w latach 2022 i 2023 według województw (w tys. zł) 2022 2023 Bud et rodków europejskich rodki ze róde zagranicznych Dofinansowanie ze róde krajowych 0500 0001 000 0001 500 0002 000 0000500 0001 000 0001 500 0002 000 000 doln ośląskie kuja wsko-pomorskie lubels kie lubuskie łódzkie mało pols kie mazowieckie opolskie podkarpackie podla skie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wie lk opols kie zachodnio pomorskie 182 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Najwięcej dochodów na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w 2023 r. uzyskały jst województw: śląskiego (1 757 185 tys. zł), małopolskiego (1 571 188 tys. zł) i mazowieckiego (1 546 736 tys. zł). Dochody pozyskane przez te jst stanowiły aż 28,8% dochodów na programy i projekty realizowanie z udziałem środków zagranicznych pozyskanych przez jst w skali całego kraju. Udział dochodów bieżących i majątkowych w dochodach jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w 2023 r. według województw Wyszczególnienie Dochody na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych Udział 3:2 (w %) Udział 4:2 (w %) ogółem (w tys. zł) z tego: dochody bieżące (w tys. zł) dochody majątkowe (w tys. zł) 123456 Polska, z tego:16 915 4793 784 60113 130 87822,477,6 dolnośląskie1 022 225238 859783 36623,476,6 kujawsko-pomorskie1 086 506369 444717 06234,066,0 lubelskie737 224205 244531 98127,872,2 lubuskie644 728113 974530 75417,782,3 łódzkie1 502 829213 1811 289 64814,285,8 małopolskie1 571 188438 5011 132 68827,972,1 mazowieckie1 546 736294 7931 251 94319,180,9 opolskie431 228146 021285 20733,966,1 podkarpackie1 298 236250 6231 047 61319,380,7 podlaskie526 494173 399353 09532,967,1 pomorskie1 308 481231 2961 077 18517,782,3 śląskie1 757 185325 9891 431 19618,681,5 świętokrzyskie646 474157 895488 57824,475,6 warmińsko-mazurskie878 592155 235723 35717,782,3 wielkopolskie989 753256 110733 64325,974,1 zachodniopomorskie967 602214 039753 56322,177,9 Wśród dochodów jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych przeważały, podobnie jak w latach poprzednich, dochody majątkowe wynoszące 13 130 878 tys. zł, co stanowiło 77,6% pozyskanych dochodów ogółem, natomiast dochody bieżące wyniosły 3 784 601 tys. zł i stanowiły 22,4% dochodów. Zarówno dochody bieżące jak i majątkowe wykazywały znaczne terytorialne zróżnicowanie ich wysokości. 183 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. 2.2. Wydatki ze źródeł zagranicznych Wydatki finansowane środkami zagranicznymi w 2023 r. wyniosły 24 493 578 tys. zł i były wyższe o 15,2% w porównaniu z rokiem poprzednim, a ich udział w wydatkach ogółem wyniósł 6,8% (w 2022 r. – 6,0%). Wydatki jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w latach 2022 i 2023 według województw (w tys. zł) 2022 2023 Bud et rodków europejskich rodki ze róde zagranicznych Dofinansowanie ze róde krajowych 01 000 0002 000 0003 000 00001 000 0002 000 0003 000 000 doln ośląskie kuja wsko-pomorskie lubels kie lubuskie łódzkie mało pols kie mazowieckie opolskie podkarpackie podla skie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wie lk opols kie zachodnio pomorskie 184 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. W 2023 r. wydatki jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych wyniosły łącznie 24 493 578 tys. zł, i – tak jak w przypadku dochodów – wydatki te wykazywały znaczące zróżnicowanie w poszczególnych województwach, co zaprezentowano zarówno na powyższym wykresie jak i w tabeli poniżej. Najwyższe kwoty wydatków, podobnie jak w roku poprzednim, zrealizowały jst województw: śląskiego w wysokości 2 540 482 tys. zł i małopolskiego – 2 501 346 tys. zł. Udział wydatków bieżących i majątkowych w wydatkach jst finansowanych środkami zagranicznymi w 2023 r. według województw Wyszczególnienie Wydatki finansowane środkami zagranicznymi (w tys. zł) Wydatki bieżące finansowane środkami zagranicznymi (w tys. zł) w tym: wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń (w tys. zł) Udział 4:3 (w %) Udział 3:2 (w %) Wydatki majątkowe finansowane środkami zagranicznymi* (w tys. zł) Udział 7:2 (w %) 12345678 Polska, z tego:24 493 5784 604 6361 700 08636,918,819 888 94281,2 dolnośląskie1 738 022259 274114 42044,114,91 478 74885,1 kujawsko-pomorskie1 546 888464 816121 01626,030,11 082 07270,0 lubelskie1 087 543274 994106 01938,625,3812 54874,7 lubuskie895 831137 97059 29643,015,4757 86284,6 łódzkie2 471 806301 935121 83740,412,22 169 87287,8 małopolskie2 501 346561 801193 96634,522,51 939 54577,5 mazowieckie1 892 188375 483123 90833,019,81 516 70580,2 opolskie426 985157 56655 61835,336,9269 41963,1 podkarpackie1 749 001287 655106 48837,016,51 461 34683,6 podlaskie722 994201 91469 59234,527,9521 08072,1 pomorskie1 788 664287 25796 70533,716,11 501 40783,9 śląskie2 540 482398 239177 13644,515,72 142 24384,3 świętokrzyskie1 089 901169 53177 16945,515,6920 37084,5 warmińsko-mazurskie1 203 922172 99771 78841,514,41 030 92585,6 wielkopolskie1 619 205291 389112 49138,618,01 327 81682,0 zachodniopomorskie1 218 800261 81492 63835,421,5956 98678,5 * Wydatki majątkowe stanowią w 100% wyłącznie wydatki inwestycyjne. We wszystkich województwach dominowały wydatki finansowane środkami z budżetu środków europejskich, które wynosiły 14 045 194 tys. zł, stanowiąc 3,7% ogółu wydatków jst. Znacznie niższe było dofinansowanie ze źródeł krajowych w wysokości 7 862 070 tys. zł, które podobnie jak w roku poprzednim, stanowiło 2,0% wydatków jst. 185 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Udział wydatków jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w wydatkach budżetowych ogółem w 2023 r. według województw Wyszczególnienie Wydatki ogółem (w tys. zł) Wydatki finansowane środkami z budżetu środków europejskich (w tys. zł) Wydatki finansowane środkami ze źródeł zagranicznych (w tys. zł) Dofinansowanie ze źródeł krajowych* (w tys. zł) Udział w wydatkach ogółem (w %) 3:24:25:2 12345678 Polska, z tego:384 955 20314 045 1942 586 3137 862 0703,70,72,0 dolnośląskie29 912 136967 053188 792582 1773,20,62,0 kujawsko-pomorskie19 848 056947 821143 502455 5664,80,72,3 lubelskie19 372 800556 190162 661368 6922,90,81,9 lubuskie10 043 807555 09670 664270 0725,50,72,7 łódzkie25 294 3751 424 382109 494937 9315,60,43,7 małopolskie33 894 9961 355 533246 989898 8234,00,72,7 mazowieckie64 556 1191 132 291208 450551 4471,80,30,9 opolskie8 742 654232 58474 101120 3002,70,91,4 podkarpackie20 985 0551 177 949201 995369 0585,61,01,8 podlaskie11 682 397455 45081 262186 2823,90,71,6 pomorskie24 293 7651 081 887125 045581 7324,50,52,4 śląskie40 643 7931 397 321460 007683 1553,41,11,7 świętokrzyskie11 631 105582 77072 490434 6405,00,63,7 warmińsko-mazurskie13 748 662758 60191 686353 6355,50,72,6 wielkopolskie33 318 304718 002141 726759 4782,20,42,3 zachodniopomorskie16 987 179702 265207 450309 0844,11,21,8 * Obejmuje wyłącznie wydatki kwalifikowane. W strukturze wydatków finansowanych środkami zagranicznymi od lat niezmiennie przeważają wydatki majątkowe, które w 2023 r. wynosiły 19 888 942 tys. zł, stanowiąc 81,2% tych wydatków. Najwyższe wydatki majątkowe zrealizowały jst województwa łódzkiego (2 169 872 tys. zł) oraz śląskiego (2 142 243 tys. zł), co oznacza, że jst tych dwóch województw wykonały ponad jedną piątą (21,7%) ogółu wydatków inwestycyjnych na projekty finansowane ze źródeł zagranicznych. 186 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Udział wydatków finansowanych środkami zagranicznymi w wydatkach ogółem w podziale na typy jst w układzie województw w latach 2022 i 2023 (w %) 2022 2023 Gminy Miasta na prawach powiatu Powiaty Województwa samorz dowe 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 doln ośląskie kuja wsko-pomorskie lubels kie lubuskie łódzkie mało pols kie mazowieckie opolskie podkarpackie podla skie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wie lk opols kie zachodnio pomorskie W 2023 r., tak jak w okresach poprzednich, wśród wszystkich typów jst, najwyższy udział wydatków na programy i projekty finansowane środkami zagranicznymi w wydatkach ogółem odnotowano w województwach samorządowych, w których stanowiły średnio 23,9%. Wynika to z faktu, że wydatki województw samorządowych obejmują wydatki na projekty własne oraz wydatki stanowiące transfer środków do innych beneficjentów (jako instytucja płatnicza). Wydatki inwestycyjne na programy i projekty finansowane z udziałem środków zagranicznych w podziale na typy jst w 2023 r. (w tys. zł) Gminy 7 277 538 Mia sta na prawach powia tu 6 640 069 Powiaty 857 430 Woj. samorzdowe 4 725 589 m.s t. Warszawa 388 316 187 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. W 2023 r. najwyższe wydatki inwestycyjne na programy i projekty finansowane z udziałem środków zagranicznych zrealizowały gminy w wysokości 7 277 538 tys. zł, co stanowiło 36,6% tych wydatków; niższe wydatki wykonały miasta na prawach powiatu – 6 640 069 tys. zł (33,4% wydatków), województwa samorządowe – 4 725 589 tys. zł (23,8% wydatków) i powiaty – 857 430 tys. zł (4,3% wydatków). Dodatkowo, m.st. Warszawa zrealizowało te wydatki w kwocie 383 316 tys. zł, co stanowiło 2,0% ogółu tych wydatków. Wydatki na projekty realizowane ze środków zagranicznych ponoszone są w różnych działach klasyfikacji budżetowej. Kierunki wydatkowania tych środków zaprezentowano poniżej. Struktura wydatków jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. Dzia 600 38,0% Dzia 900 13,3% Dzia 801 9,4% Dzia 750 8,2% Dzia 921 5,0% Dzia 010 4,4% Dzia 851 4,0% Dzia 853 3,8% Dzia 700 3,6% Dzia 852 2,0% Pozosta e 8,2% Dział 600 – Transport i łączność, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 750 – Administracja publiczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 852 – Pomoc społeczna. Struktura wydatków bieżących i majątkowych jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. Wydatki biece Wydatki majtkowe Dzia 750 30,6% Dzia 801 21,2% Dzia 853 17,5% Dzia 852 9,2% Dzia 010 4,6% Dzia 150 3,3% Dzia 900 2,7% Dzia 855 2,6% Dzia 851 1,6% Dzia 921 1,6% Pozosta e 5,0% Dzia 600 46,8% Dzia 900 15,8% Dzia 801 6,6% Dzia 921 5,8% Dzia 851 4,6% Dzia 010 4,4% Dzia 700 4,3% Dzia 750 2,9% Dzia 630 1,8% Dzia 926 1,7% Pozosta e 5,2% Dział 750 – Administracja publiczna, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 150 – Przetwórstwo przemysłowe, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 855 – Rodzina, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 630 – Turystyka, dział 926 – Kultura fizyczna. 188 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Największe wydatki finansowane środkami zagranicznymi jst zrealizowały, podobnie jak w latach poprzednich, w zakresie transportu i łączności (38,0% wydatków), gospodarki komunalnej i ochrony środowiska (13,3% wydatków) oraz oświaty i wychowania (9,4% wydatków). Kierunki dokonanych wydatków były jednak różne w zależności od rodzaju wydatków. W grupie wydatków bieżących największy udział miały wydatki na programy i projekty dotyczące administracji publicznej (30,6%), oświaty i wychowania (21,2% wydatków bieżących), oraz pozostałych zadań w zakresie polityki społecznej (17,5% wydatków bieżących), a w wydatkach majątkowych inwestycje z zakresu transportu i łączności (46,8%) oraz gospodarki komunalnej i ochrony środowiska (15,8% wydatków majątkowych). 189 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Rozdział III. Wykonanie budżetów przez gminy Wybrane wielkości budżetów gmin w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:163 483 714,8171 813 485,5170 256 688,496,0100,099,1 Bieżące, w tym:145 987 572,9156 960 395,2140 542 273,499,082,589,5 PIT, CIT27 488 842,531 652 503,023 932 808,1100,014,175,6 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:46 247 851,449 060 887,223 467 736,297,713,847,8 Dotacje na zadania zlecone*40 452 861,626 711 985,215 062 592,499,18,856,4 Subwencja ogólna, w tym:36 895 391,134 902 604,147 052 935,8100,627,6134,8 Część oświatowa23 329 374,224 928 789,628 158 313,4100,016,5113,0 Majątkowe, w tym:17 496 141,914 853 090,329 714 415,084,117,5200,1 Dotacje i środki na inwestycje10 571 902,211 774 299,027 058 151,784,615,9229,8 Wydatki ogółem, z tego:152 788 989,4175 500 611,5180 989 005,490,8100,0103,1 Bieżące, w tym:129 536 091,4143 540 832,2133 126 892,893,773,692,7 Wynagrodzenia i pochodne47 265 734,851 772 267,258 260 234,196,732,2112,5 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 40 860 445,641 748 842,616 232 027,196,99,038,9 Dotacje 9 311 394,110 667 343,412 341 170,597,46,8115,7 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 485 184,01 816 557,72 566 401,092,31,4141,3 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 847 494,21 571 648,0992 415,887,10,563,1 Majątkowe, w tym:23 252 898,031 959 779,447 862 112,783,926,4149,8 Wydatki inwestycyjne, w tym:21 782 472,830 517 139,545 901 853,083,825,4150,4 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 6 485 626,96 250 715,57 272 364,488,84,0116,3 Wynik budżetu10 694 725,4-3 687 126,0-10 732 317,0xxx Wynik operacyjny16 451 481,513 419 563,07 415 380,7xxx Przychody ogółem, w tym:21 613 816,632 609 780,733 292 384,3x100,0102,1 Zaciągnięcie długu zwrotnego4 465 542,54 528 021,39 032 772,8x27,1199,5 Wolne środki i nadwyżka 17 055 877,828 003 581,424 094 071,9x72,486,0 Rozchody ogółem, w tym:6 381 204,56 536 920,55 667 352,8x100,086,7 Spłata długu zwrotnego4 530 891,74 511 012,64 290 985,5x75,795,1 Należności ogółem, w tym:9 876 793,110 186 530,211 703 097,2x100,0114,9 Należności wymagalne 9 463 478,79 714 822,011 185 276,8x95,6115,1 Kwota długu, w tym:34 175 694,234 105 690,038 824 386,0x100,0113,8 Zobowiązania wymagalne32 210,243 997,962 847,2x0,2142,8 Kwota długu samorządowych osób prawnych, w tym: 65 204,074 096,468 583,7x100,092,6 SP ZOZ 24 506,939 913,142 828,8x62,4107,3 * Zgodnie z art. 126 uofp. 190 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody gmin na realizację programów przy udziale środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:4 866 514,36 124 858,65 245 053,776,73,185,6 Budżet środków europejskich4 229 001,55 457 519,04 471 919,376,62,681,9 Dofinansowanie ze źródeł krajowych336 884,6305 028,1345 941,483,60,2113,4 Środki ze źródeł zagranicznych 300 628,2362 311,5427 193,072,80,3117,9 Wydatki ogółem*, z tego:7 333 813,67 823 497,88 270 876,190,64,9105,7 Budżet środków europejskich4 429 702,04 922 490,15 066 899,991,63,0102,9 Dofinansowanie ze źródeł krajowych2 579 824,72 529 456,72 728 398,490,11,6107,9 Środki ze źródeł zagranicznych324 286,9371 551,0475 577,883,10,3128,0 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji 383 453,6332 384,8436 851,8xx131,4 Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 382 711,2394 058,5323 529,5xx82,1 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4. W 2023 r. z budżetu UE do budżetów gmin przetransferowano o 985 600 tys. zł (tj. o 18,1%) mniej środków niż w roku poprzednim, co nie przełożyło się na wielkość wykonanych wydatków (wzrost dynamiki o 2,9%). Liczba gmin według wielkości budżetu (dochodów ogółem) oraz typów gmin w 2023 r. Wielkość budżetu (w mln zł) GminyStruktura (w %) Ogółemmiejskie miejsko- -wiejskie wiejskieOgółemmiejskie miejsko- -wiejskie wiejskie do 25>1836121657,60,20,56,8 (25 do 50>1 0022817080441,61,27,133,3 (50 do 75>5533019532822,91,28,113,6 (75 do 100>2522810511910,51,24,44,9 (100 do 150>22253113569,22,24,72,3 (150 do 200>882547163,61,01,90,7 (200 do 250>43211661,80,90,70,2 powyżej 25068451942,81,90,80,2 Razem2 4112366771 498100,09,828,162,1 Grupa gmin dysponująca budżetami (dochodów ogółem) w wysokości do 25 mln zł powiększyła się o 14 jednostek, a w przedziale od 25 mln zł do 50 mln zł przybyło 17 jednostek w stosunku do roku poprzedniego. Niemal połowa gmin w Polsce (49,2%) w 2023 r. dysponowała budżetami mieszczącymi się w przedziale do 50 mln zł. 191 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody gmin w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 12 824 45217 807 27515 205 51716 650 67521 613 81732 609 78133 292 384 Dochody ogóáe m 111 189 285121 425 597135 233 349149 090 470163 483 715171 813 486170 256 688 Rozchody ogóáe m 4 513 8714 883 5195 714 7185 848 7126 381 2056 536 9205 667 353 Wydatki ogóáe m 111 984 447127 132 774135 386 334143 716 562152 788 989175 500 612180 989 005 0 50 000 000 100 000 000 150 000 000 200 000 000 250 000 000 1. Dochody Dochody budżetowe gmin w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:163 483 714,8171 813 485,5170 256 688,496,0100,099,1 Subwencja ogólna 40 891 984,034 902 604,147 052 935,8100,627,6134,8 Dotacje i środki56 819 753,660 835 186,250 525 888,090,229,783,1 Udziały w PIT i CIT 27 488 842,531 652 503,023 932 808,1100,014,175,6 Pozostałe dochody38 283 134,744 423 192,248 745 056,696,328,6109,7 W 2023 r. dochody budżetowe gmin zrealizowane zostały w kwocie 170 256 688 tys. zł, co stanowi 96,0% planu. W porównaniu do dochodów z 2022 r. spadły o 0,9%, natomiast biorąc pod uwagę wskaźnik inflacji (11,4%) – spadły o 12,3%. Analizując dane z ostatniego dziesięciolecia należy zauważyć, że po raz pierwszy został zatrzymany trend wzrostowy osiąganych dochodów, a gminy zrealizowały nie tylko realnie, ale i nominalnie (o 1 556 797 tys. zł) mniej dochodów w stosunku do roku poprzedniego. Nowelizacja ustawy o dochodach jst 1 zmieniła od 2022 r. sposób wyliczania kwot rocznego dochodu przypadającego gminom z tytułu udziału we wpływach z podatków PIT i CIT oraz zasady przyznawania subwencji ogólnej. Wykonanie dochodów w danym roku z udziałów w podatkach PIT i CIT odpowiadać będzie kwocie wynikającej z otrzymanego zawiadomienia (100% planu). W 2023 r. wartość wpływów z tytułu udziału w podatku PIT ukształtowała się na poziomie zbliżonym do roku 2018 i wyniosła 21 655 562 tys. zł, co stanowiło zaledwie 71,8% kwoty z 2022 r., w którym gminy otrzymały incydentalne wsparcie w postaci dodatkowych dochodów z PIT 2 . 1 Ustawa z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1927). 2 Ustawa z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1964). 192 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Dochody gmin z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT Z kolei dochody z tytułu subwencji ogólnej były wyższe o 34,8% w stosunku do roku poprzedniego (tj. o 12 150 332 tys. zł). Głównymi czynnikami tak istotnego wzrostu było przekazanie gminom w ramach subwencji ogólnej kwoty 8 385 924 tys. zł na uzupełnienie dochodów 3 (w 2022 r. przekazano kwotę 349 983 tys. zł) oraz zwiększenie o 13,0% (do kwoty 28 158 313 tys. zł) środków subwencji oświatowej. W 2023 r. nadal istotnym źródłem dochodów gmin były środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, które stanowiły prawie 10% dochodów ogółem i wzrosły o 3,1% w stosunku do roku poprzedniego, jednakże istotnie zmieniło się ich przeznaczenie. O ile w 2022 r. prawie 80% środków finansowało zadania bieżące, to w 2023 r. niemal 97% środków przeznaczono na inwestycje (Fundusz Inwestycji Strategicznych Polski Ład, Rządowy Fundusz Odbudowy Zabytków). Trwający konflikt zbrojny na Ukrainie nadal generował potrzebę funkcjonowania Funduszu Pomocy, z którego gminom przekazano kwotę 1 940 217 tys. zł, było to jednak o prawie 42% mniej niż w pierwszym roku wojny. Dodatkowo nastąpiło znaczne uszczuplenie wpływów z dotacji na zadania zlecone 4 (spadek o 43,6%). W konsekwencji otrzymane dochody z tytułu dotacji i środków spadły o 16,9% (tj. o 10 309 298 tys. zł). Powyższe okoliczności przełożyły się na zasadniczą zmianę struktury dochodów ogółem, w której 82,5% stanowiły dochody bieżące (spadek o 8,9 punktu procentowego), a 17,5% dochody majątkowe (w 2022 r. ich udział wynosił 8,6%). Pomimo utrzymującej się tendencji braku realizacji planu dochodów z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi – wykonanie w ostatnich trzech latach kształtowało się na poziomie: 95,9%, 97,2% i 96,7% – uzyskiwane przez gminy wpływy rok do roku były wyższe o 18,0%, 13,4% i 8,1%. 3 Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustawa (Dz.U. z 2023 poz. 1586). 4 Ustawa z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1981). 193 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów gmin w latach 2017–2023 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemSubwencja ogólna Dotacje i rodkiUdziay w PIT i CIT 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemDochody biece Dochody majtkoweDochody ze sprzeday majtku Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania dochodów budżetowych w 2023 r. 357 403 1 129 452 60 10 02004006008001 0001 200 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> (1 00,0% do 105,0%> (1 05,0% do 110,0%> wi cej ni 110,0% Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania dochodów z tytułu dotacji i środków w 2023 r. 52 68 114 166 359 1 339 313 02004006008001 0001 2001 4001 600 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (90,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania dochodów bieżących w 2023 r. 175 171 431 839 532 144 119 0100200300400500600700800900 mnie j ni 94,0% (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> (1 00,0% do 102,0%> (1 02,0% do 104,0%> wi cej ni 104,0% 194 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Zgromadzone przez gminy środki w 57,3% opierały się na dochodach transferowych przekazywanych z budżetu państwa w formie dotacji i środków oraz subwencji ogólnej. W stosunku do roku poprzedniego udział dotacji i środków w strukturze dochodów gmin spadł o 5,7 punktu procentowego, a udział subwencji ogólnej wzrósł o 7,3 punktu procentowego (w 2022 r. – spadek o 4,7 punktu procentowego). Dochody z PIT i CIT spadły o 4,3 punktu procentowego w stosunku do 2022 r. i stanowiły 14,1% (w 177 gminach leżących głównie we wschodniej części Polski, udział ten nie przekroczył 5% ich dochodów ogółem). Pozostała część – 28,6% pochodziła z innych dochodów własnych. Dynamika dochodów gmin w latach 2017–2023 Dochody gmin w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 70% 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemUdziay w PIT i CIT Dotacje i rodkiSubwencja ogólna 0 20 000 000 40 000 000 60 000 000 80 000 000 100 000 000 120 000 000 140 000 000 160 000 000 180 000 000 200 000 000 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogólnaPozostae dochody Dotacje i środki osiągały coraz wyższy poziom w strukturze dochodów ogółem, a udział subwencji ogólnej systematycznie ulegał obniżeniu. W 2021 r. powyższy trend został odwrócony. W 2023 r. udział subwencji ogólnej w porównaniu z 2021 r. wzrósł z 25,0% do 27,6%, a udział dotacji i środków spadł z 34,8% do 29,7%. W 2022 r., w związku z ekstraordynaryjnym zasileniem budżetów gmin środkami pochodzącymi z Funduszu Pomocy i Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, wynikającym z konieczności przyjęcia i utrzymania kilkumilionowej grupy uchodźców wojennych oraz łagodzenia skutków pandemii, a także końcową realizacją programu „Rodzina 500+”, nastąpiło odchylenie od zaobserwowanej tendencji. Od II kwartału 2016 r. znaczną część w strukturze dochodów gmin stanowiła dotacja na realizację rządowego programu pełniącego rolę pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez przyznawanie świadczeń wychowawczych (program „Rodzina 500+”). Od czerwca 2022 r. wypłata całości świadczeń z ww. programu była realizowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W związku z powyższym udział dotacji na zadania zlecone w strukturze dochodów ogółem kolejny rok z rzędu uległ obniżeniu z 15,6% w 2022 r. do 8,9% w 2023 r., a gminy otrzymały ich mniej o 11 650 342 tys. zł. W 2023 r. istotne zmiany wystąpiły w strukturze otrzymanych dotacji i środków: udział dotacji na zadania z zakresu administracji rządowej spadł o 14,1 punktu procentowego w stosunku do 2022 r. (w poprzednim roku spadek o 27,3 punktu procentowego), udział środków z Funduszu Pomocy spadł o 1,7 punktu procentowego, natomiast udział środków z Fundusz Przeciwdziałania COVID-19, wzrósł o 6,5 punktu procentowego i stanowił 33,6%. Analizując wykonane dochody z poszczególnych części subwencji ogólnej z czterech ostatnich lat można zaobserwować podobieństwo w jej strukturze w latach 2020 i 2022 oraz w latach 2021 i 2023. Pomimo, że gminy w 2023 r. otrzymały o 13,0% więcej subwencji oświatowej niż w poprzednim roku, jej udział w strukturze subwencji ogólnej spadł o 11,6 puntu procentowego i stanowił 59,8% kwoty globalnej. Natomiast uzupełnienie subwencji, które w 2022 r. stanowiło tylko 1,0% jej struktury, w 2023 r. wzrosło o 16,8 punktu procentowego i stanowiło 17,8% jej wartości. 195 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Struktura dochodów ogółem gmin w latach 2017–2023 17, 2% 18, 0% 18, 0% 16, 2% 16, 8% 18, 4% 14, 1% 32, 9% 34, 2% 36, 3% 40, 0% 34, 8% 35, 4% 29, 7% 24, 3% 23, 4% 22, 5% 21, 2% 25, 0% 20, 3% 27, 6% 25, 5% 24, 5% 23, 3% 22, 6% 23, 4% 25, 9% 28, 6% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Struktura dochodów ogółem gmin w latach 2017–2023 95,3% 92,0% 91,6% 89,6% 89,3% 91,4% 82,5% 4,7% 8,0% 8,4% 10,4% 10,7% 8,6% 17,5% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe 196 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Struktura dochodów ogółem gmin w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 20,3% Dotacje i rodki 35,4% PIT 17,5% CIT 0,9% Pozosta e dochody 25,9% Subwencja ogólna 27,6% Dotacje i rodki 29,7% PIT 12,7% CIT 1,3% Pozosta e dochody 28,6% Struktura dotacji i środków gmin w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej Dotacje na zadania w asne 15,4% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 27,1% Środki z Funduszu Pomocy 5,5% Pozosta e dotacje i rodki* Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 29,8% Dotacje na zadania w asne 17,5% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 33,6% Środki z Funduszu Pomocy 3,8% Pozosta e dotacje i rodki* * Na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych. Struktura subwencji ogólnej gmin w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz wyrównawcza 26,6% Cz owiatowa 71,4% Cz równowa ca /regionalna 1,0% Uzupe nienie subwencji ogólnej 1,0% Cz wyrównawcza 21,5% Cz owiatowa 59,8% Cz równowa ca/ regionalna 0,8% Uzupe nienie subwencji ogólnej 17,8% 197 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Udział PIT i CIT w dochodach ogółem gmin w 2023 r. 0% - 5% 5% - 10% 10% - 15% 15% - 20% 20% - 25% powyżej % Legenda Udział dotacji i środków w dochodach ogółem gmin w 2023 r. 0% - 30% 30% - 35% 35% - 40% 40% - 45% 45% - 50% powyżej 50% Legenda 198 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Udział subwencji ogólnej w dochodach ogółem gmin w 2023 r. 0% - 20% 20% - 25% 25% - 30% 30% - 35% 35% - 40% powyżej 40% Legenda Potencjalne dochody podatkowe Organy stanowiące gmin uchwaliły na 2023 r. stawki podatków niższe od maksymalnych o 3 998 250 tys. zł, co stanowiło 7,4% możliwych do uzyskania dochodów podatkowych ogółem (w 2022 r. – 5,5%). Najistotniejsze skutki finansowe obniżenia górnych stawek dotyczyły, tak jak w latach poprzednich, podatku od nieruchomości (64,8%) i podatku od środków transportowych (29,0%). Wydane przez organy podatkowe gmin decyzje w sprawie udzielenia ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń wyniosły 846 367 tys. zł i obniżyły o 1,6% możliwe do uzyskania dochody podatkowe (w 2022 r. o 1,4%). Podobnie jak w latach wcześniejszych, w roku 2023 skutki finansowe wydanych przez organy podatkowe decyzji, dotyczyły głównie podatku od nieruchomości – 98,2% ogólnej kwoty (w trzech poprzednich latach – 97,5%). Łącznie skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych oraz udzielonych ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń zamknęły się kwotą 4 844 617 tys. zł (wobec 4 073 679 tys. zł w 2022 r.). Statystyczna gmina w 2023 r. zrealizowała dochody podatkowe niższe o 2 009 tys. zł od możliwych do uzyskania (o 319 tys. zł więcej niż w 2022 r.). 199 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Dochody podatkowe 1) gmin możliwe do uzyskania w latach 2022 i 2023 (w tys. zł) Wyszczególnienie Dochody podatkowe możliwe do uzyskania Razem z tego: wykonanie skutki obniżenia maksymalnych stawek podatku skutki ulg podatkowych oraz ulg w spłacie zobowiązań podatkowych 2022 Dochody podatkowe ogółem, z tego:58 816 443,0 54 742 764,2 3 256 514,8 817 164,0 – PIT, CIT31 652 503,0 31 652 503,0 -- – podatek rolny1 824 991,8 1 670 430,4 149 328,5 5 232,8 – podatek od nieruchomości20 395 030,5 17 448 306,5 2 149 654,5 797 069,4 – podatek leśny326 828,8 325 071,9 1 013,2 743,7 – podatek od środków transportowych1 914 953,5 950 813,9 956 518,6 7 621,0 – pozostałe podatki i opłaty 2 702 135,5 2 695 638,3 - 6 497,1 2023 Dochody podatkowe ogółem, z tego:54 151 248,7 49 306 632,2 3 998 249,8 846 366,7 – PIT, CIT23 932 808,1 23 932 808,1 - - – podatek rolny2 182 937,9 1 934 365,0 242 631,6 5 941,3 – podatek od nieruchomości22 864 496,8 19 443 657,3 2 589 646,2 831 193,2 – podatek leśny496 427,1 490 863,6 4 580,0 983,5 – podatek od środków transportowych2 199 053,4 1 030 640,1 1 161 391,9 7 021,4 – pozostałe podatki i opłaty 2 475 525,4 2 474 298,0 - 1 227,4 1) Dochody podatkowe, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Opracowano na podstawie sprawozdań Rb-PDP gmin. 2. Wydatki Wydatki budżetowe gmin wyniosły 180 989 005 tys. zł, w tym bieżące 133 126 893 tys. zł, oraz majątkowe 47 862 113 tys. zł. W analizowanym okresie zrealizowano 90,8% zaplanowanych wydatków ogółem (w 2022 r. – 89,3%), 93,7% wydatków bieżących (w 2022 r. – 92,3%) i 83,9% wydatków majątkowych (w 2022 r. – 78,1%). W porównaniu do wykonania z roku 2022 można zaobserwować niewielki wzrost w zakresie wydatków bieżących, jak i wyraźną zmianę w nakładach na wydatki majątkowe, tj. wzrost o 15 902 333 tys. zł do kwoty 47 862 113 tys. zł. Wykonanie planu wybranych grup wydatków gmin w latach 2017–2023 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki majtkowe 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWynagrodzenia i skadki Wydatki na obsug duguWydatki biece UE 200 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. W badanym okresie następował powolny spadek inflacji do poziomu 11,4%, co prowadziło do stabilizacji i obniżania cen towarów oraz usług konsumpcyjnych na rynku ogólnopolskim. W odniesieniu do 2022 r. poziom realizacji wydatków ogółem uległ zwiększeniu o 3,1%. Na wydatki majątkowe w 2023 r. przeznaczono znacznie większe środki niż w roku poprzednim, co stanowiło wzrost o 49,8%. Spadek inflacji znalazł również odzwierciedlenie w poziomie zaplanowanych wydatków bieżących, których procent wykonania był nieco wyższy (o 1,5 punktu procentowego) niż w 2022 r. Za wysokość wykonania wydatków w 2023 r. odpowiedzialny był również wpływ do budżetów gmin dodatkowych środków pochodzących z różnego rodzaju funduszy i programów wsparcia. Pomimo nominalnego wzrostu wydatków ogółem o 3,1% w odniesieniu do roku poprzedniego, ich realna wartość przy uwzględnieniu wskaźnika inflacji (11,4% na koniec 2023 r.) – spadła o 8,3%. Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania wydatków budżetowych w 2023 r. 114 82 204 428 993 590 02004006008001 0001 200 mnie j ni 75,0% (7 5,0% do 80,0%> (8 0,0% do 85,0%> (8 5,0% do 90,0%> (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania wydatków bieżących w 2023 r. 342 376 589 691 363 50 0100200300400500600700800 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 92,0%> (9 2,0% do 94,0%> (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania wydatków majątkowych w 2023 r. 138 105 166 286 482 1 234 0 02004006008001 0001 2001 400 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (9 0,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% W 2023 r. wydatki ogółem wzrosły w gminach o 3,1% w stosunku do roku poprzedniego. Na zmianę dynamiki wydatków bieżących (spadek o 7,3%) istotny wpływ miały: 1) wynagrodzenia i pochodne od nich – wzrost o 12,5%, 2) świadczenia na rzecz osób fizycznych – spadek o 61,1%, 3) dotacje – wzrost o 15,7%, 4) obsługa długu oraz poręczenia i gwarancje – wzrost o 41,3%, 5) wydatki bieżące związane z realizacją projektów współfinansowanych ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp – spadek o 36,9%, 6) w ramach wydatków bieżących, wydatki związane z zakupem energii – wzrost o 28,1%. 201 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Ponadto na zmianę dynamiki wydatków ogółem w gminach miały również wpływ wydatki majątkowe, które wzrosły o 49,8%. Wydatki na zadania inwestycyjne gmin wzrosły o 50,4% w porównaniu do roku poprzedniego, przy czym kwota wydatków na inwestycje realizowane przez gminy w ramach projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych wyniosła 7 272 364 tys. zł i była wyższa o 16,3% od nakładów poniesionych w roku poprzednim. Dynamika wydatków gmin w latach 2017–2023 Wydatki gmin w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 170% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki majtkowe 0 20 000 000 40 000 000 60 000 000 80 000 000 100 000 000 120 000 000 140 000 000 160 000 000 180 000 000 200 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Struktura wydatków ogółem gmin w latach 2017–2023 85,4% 79,4% 83,1% 85,2% 84,8% 81,8% 73,6% 14,6% 20,6% 16,9% 14,8% 15,2% 18,2% 26,4% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe 202 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Wydatki gmin w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wynagrodzenia i sk adki od nich naliczane Wydatki majtkowe Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb wiadczenia na rzecz osób fizycznych Dotacje na zadania biece Wydatki na obsug dugu Wydatki biece z udziaem rodków zagranicznych Porczenia i gwarancje 35 447 697 16 395 922 22 169 860 30 209 135 58 260 234 47 862 113 42 734 644 16 232 027 12 341 170 Udział wydatków na wynagrodzenia i pochodne w wydatkach ogółem gmin w 2023 r. 10% - 20% 20% - 25% 25% - 30% 30% - 35% 35% - 40% powyżej 40% Legenda 203 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach ogółem gmin w 2023 r. 0% - 10% 20% - 25% 25% - 30% 30% - 35% 35% - 40% powyżej 40% Legenda W 2023 r. w strukturze wydatków ogółem nastąpił spadek o 8,2 punktu procentowego udziału wydatków bieżących, na rzecz wydatków majątkowych. Struktura wydatków ogółem składała się z wydatków bieżących, które stanowiły 73,6% oraz majątkowych, które wyniosły 26,4%. Zmniejszenie udziału wydatków bieżących w strukturze wydatków ogółem było spowodowane następstwem wysokiej inflacji z roku poprzedniego, niepewną sytuacją ekonomiczną na rynku krajowym jak i międzynarodowym. Zmniejszył się również udział wydatków związanych z projektami współfinansowanych ze środków zagranicznych w wydatkach bieżących gmin o 0,4 punktu procentowego i stanowił 0,5%. Z kolei udział wydatków majątkowych wzrósł i był spowodowany pozyskaniem przez gminy dodatkowych środków zewnętrznych, jak również konsekwencją realizacji zadań w ramach otrzymanych w 2021 r. środków z budżetu państwa na wsparcie finansowe zadań inwestycyjnych z zakresu wodociągów i zaopatrzenia w wodę oraz kanalizacji. Zwiększył się również udział projektów inwestycyjnych współfinansowanych ze środków zagranicznych w wydatkach inwestycyjnych gmin o 0,4 punktu procentowego i stanowił 4,0%. W 2023 r. w strukturze wydatków ogółem gmin największy udział procentowy stanowiły wydatki w dziale 801 Oświata i wychowanie (32,9% poniesionych wydatków). Z kolei w ramach wydatków inwestycyjnych największy udział procentowy został wypracowany w dziale 600 Transport i łączność (37,8%) oraz w dziale 900 Gospodarka komunalna i ochrona środowiska (14,4%). 204 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Wydatki gmin według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. (w tys. zł) 010 000 00020 000 00030 000 00040 000 00050 000 00060 000 00070 000 000 Dzia 801 Dzia 600 Dzia 900 Dzia 750 Dzia 855 Dzia 852 Dzia 010 Dzia 921 Dzia 700 Dzia 926 Pozosta e Wydatki ogóem Wydatki in westycyjn e Struktura wydatków ogółem gmin według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 801 29,1% Dzia 855 13,7% Dzia 900 9,3% Dzia 600 8,9% Dzia 750 8,9% Dzia 853 7,4% Dzia 852 7,1% Dzia 921 3,0% Dzia 010 2,9% Dzia 700 2,5% Pozosta e 7,2% Dzia 801 32,9% Dzia 600 12,5% Dzia 900 10,8% Dzia 750 9,7% Dzia 855 7,7% Dzia 852 5,2% Dzia 010 4,2% Dzia 921 3,7% Dzia 700 3,1% Dzia 926 3,0% Pozosta e 7,3% Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 750 – Administracja publiczna, dział 855 – Rodzina, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej. Struktura wydatków inwestycyjnych gmin według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 37,4% Dzia 900 15,7% Dzia 010 10,7% Dzia 801 10,0% Dzia 926 5,6% Dzia 700 5,6% Dzia 921 5,2% Dzia 754 2,5% Dzia 750 2,3% Dzia 630 1,5% Pozosta e 3,6% Dzia 600 37,8% Dzia 900 14,4% Dzia 801 11,9% Dzia 010 11,3% Dzia 926 5,7% Dzia 921 5,3% Dzia 700 4,6% Dzia 754 2,4% Dzia 750 2,0% Dzia 630 1,2% Pozosta e 3,4% Dział 600 – Transport i łączność, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 750 – Administracja publiczna, dział 630 – Turystyka. 205 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody Wynik budżetu oraz przychody i rozchody gmin w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu10 694 725,4-3 687 126,0-10 732 317,0xx – nadwyżka11 487 209,63 085 227,11 176 256,5xx – deficyt-792 484,2-6 772 353,1-11 908 573,6xx Przychody ogółem, w tym:21 613 816,632 609 780,733 292 384,3100,0102,1 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:4 465 542,54 528 021,39 032 772,827,1199,5 – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 383 453,6332 384,8436 851,81,3131,4 – wolne środki i nadwyżka 17 055 877,828 003 581,424 094 071,972,486,0 Rozchody ogółem, w tym:6 381 204,56 536 920,55 667 352,8100,086,7 – spłata długu zwrotnego, w tym:4 530 891,74 511 012,64 290 985,575,795,1 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 382 711,2394 058,5323 529,55,782,1 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. Przez trzy kolejne lata, tj. od 2017 r. do 2019 r., uzyskiwane dochody gmin były niższe od zrealizowanych wydatków. W latach 2020 i 2021 tendencja została odwrócona i gminy wypracowały nadwyżki budżetowe. Natomiast w 2023 r. (podobnie jak w 2022 r.) wynik budżetu per saldo znów był deficytowy (10 732 317 tys. zł). W relacji do dochodów stanowił 6,3% (w 2022 r. – 2,1%), przy zakładanym deficycie na poziomie 12,3% planowanych dochodów. Deficyt budżetowy wystąpił w 1 979 jednostkach, tj. 82,1% ogółu gmin (w 2022 r. – 1 275 gminach, tj. 52,9%) i wyniósł 11 908 574 tys. zł. Dodatnim wynikiem rok 2023 zakończyły tylko 432 gminy i było ich o 704 mniej niż w roku poprzednim. Deficyt budżetowy gmin blisko w połowie finansowany był środkami pochodzącymi ze źródeł zwrotnych. Zaciągnięte kredyty i pożyczki oraz wyemitowane obligacje pokryły go w 42,7% (wzrost o 13,0 punktu procentowego w stosunku do 2022 r.), wolne środki w 25,6%, nadwyżka budżetowa z lat ubiegłych w 12,1%, natomiast 19,6% deficytu gminy sfinansowały środkami z pozostałych źródeł, o których mowa w art. 217 ustawy o finansach publicznych. Wynik budżetu (per saldo) gmin Liczba gmin z nadwyżką i deficytem (wykonanie) w latach 2017–2023 (w tys. zł) w latach 2017–2023 -2 5 000 000 -2 0 000 000 -1 5 000 000 -1 0 000 000 -5 000 000 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie 1 166 683 1 357 1 922 2 119 1 136 432 1 246 1 729 1 054 489 292 1 275 1 979 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 2017201820192020202120222023 Nadwy ka Deficyt 206 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Rozkład liczby gmin według relacji nadwyżki/deficytu do dochodów w 2023 r. 670 24 674 97 635 311 0100200300400500600700800 Defic yt Nadwy ka (0 % do 5%>(5 % do 10%>powyej 10,0% Zrealizowane przez gminy w 2023 r. przychody z tytułu zaciągniętych kredytów, pożyczek oraz wyemitowanych papierów wartościowych wzrosły prawie dwukrotnie w porównaniu z rokiem poprzednim, a ich udział w strukturze przychodów zwiększył się o 13,2 punktu procentowego i stanowił 27,1% ogólnej kwoty (w 2022 r. – 13,9%). Długu zwrotnego zaciągniętego przez gminy w związku z realizacją programów i projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych było o 31,4% więcej w stosunku do poprzedniego roku, a jego udział w strukturze przychodów wyniósł 1,3%. Na spłatę długu zaciągniętego na realizację tych zadań gminy przeznaczyły o 17,9% środków mniej niż w poprzednim roku. Z kolei wypracowane w budżetach gmin wolne środki i nadwyżki budżetowe z lat ubiegłych były o 3 909 509,5 tys. zł (tj. o 14,0%) niższe od tych z 2022 r. i osiągnęły poziom 24 094 072 tys. zł. Ich udział w strukturze przychodów spadł o 13,5 punktu procentowego, nadal jednak był wysoki i stanowi ponad 72% jej wartości. W latach 2018–2020 udział rzeczonych przychodów w strukturze wynosił odpowiednio: 47,7%, 52,4%, 60,5%, a ich wartość oscylowała od 7,9 mld zł do 10,1 mld zł. W 2023 r. gminy przeznaczyły na rozchody o 13,3% mniej środków niż w roku poprzednim i analogicznie rozchody przeznaczone na spłatę długu spadły o 4,9%. Spłata długu stanowiła 75,7% kwoty rozchodów gmin i była o 220 027 tys. zł niższa w porównaniu z 2022 r. Przychody gmin w latach 2017–2023 (w tys. zł) Rozchody gmin w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 2017201820192020202120222023 Zacignity dug zwrotny Wolne ro dki i nadwyka z la t ubiegych Pozostae przychody 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 2017201820192020202120222023 Sp ata dugu zwrotnego Pozostae ro zchody 207 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu gmin a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody (z aci gnicie dugu) 4 664 9409 275 2607 169 7916 524 4884 465 5424 528 0219 032 773 Rozchody (s p ata dugu) 3 733 1093 981 7614 794 5124 655 5234 530 8924 511 0134 290 985 Zmiana kwoty d ugu 931 8315 293 5002 375 2791 868 966-6 5 34917 0094 741 787 -2 000 000 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego W latach 2017–2020 odnotowano wzrost zadłużenia ogółem, natomiast w latach 2021–2022 zarejestrowano powolny spadek zobowiązań, których poziom był zbliżony do siebie. Z kolei w roku 2023 nastąpił widoczny wzrost zobowiązań ogółem. Na koniec 2023 r. kwota zobowiązań ogółem wzrosła o 13,8% w stosunku do roku poprzedniego, a w porównaniu z rokiem 2017 – wzrosła o 56,3%. W relacji kwoty długu do dochodów należy wskazać, że w latach 2017–2018 zauważalny jest jej wzrost. W ciągu kolejnych 4 latach widoczny jest znaczny spadek relacji z 24,0% do 19,9%. Z kolei rok 2023 charakteryzuje się tendencją zwyżkową, w którym poziom relacji ostatecznie wzrósł o 2,9 punktu procentowego, tj. do wysokości 22,8%. Liczba gmin, które na koniec roku budżetowego nie były zadłużone, zwiększyła się o 13, tj. do 146 jednostek. Zobowiązania wymagalne gminy wzrosły o 42,8% 5 . W 2023 r. 291 gmin wykazało zobowiązania wymagalne, tj. o 12 więcej w stosunku do roku poprzedniego. 5 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych. (Dz. U. poz. 2431) 208 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Poziom zadłużenia gmin oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowizania ogóem (w tys. z) 24 838 22130 095 51332 410 13434 235 95034 175 69434 105 69038 824 386 Rela cja kwoty dugu do dochodów 22,3%24,8%24,0%23,0%20,9%19,9%22,8% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 Rozkład liczby gmin* w 2023 r. według wskaźnika wzrostu/spadku kwoty długu 408 423 323 262 214 144 529 0100200300400500600 wi cej ni 20% <20% do 10%) <10% do 0%) <0% do 10%) <10% do 20%) <20% do 30%) wi cej ni 30% Spa dek kwo ty d ugu Wzrost kwoty d ugu * Na wykresie nie ujęto gmin, które w latach 2022 i 2023 nie były zadłużone. Rozkład liczby gmin według przedziałów zadłużenia w relacji do dochodów w 2023 r. 0100200300400500600700 bra k d ugu (0 % do 10%> (1 0% do 20%> (2 0% do 30%> (3 0% do 40%> (4 0% do 50%> (5 0% do 60%> powy ej 60% bra k dugu(0 % do 10%>(1 0% do 20%>(2 0% do 30%>(3 0% do 40%>(4 0% do 50%>(5 0% do 60%>powyej 60% Liczba gmin 1466666274262741606349 209 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Struktura kwoty długu gmin według wierzycieli w 2017 i 2023 (w tys. zł) 05 000 00010 000 00015 000 00020 000 00025 000 00030 000 00035 000 00040 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki k ra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagraniczne Sektor fin ansów public znychBanki k ra jo wePozostae podmio ty kra jo wePodmio ty zagraniczne 2017 2 426 43021 874 264536 1171 410 2023 2 611 21433 911 2042 301 9671 210 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Rozdział IV. Wykonanie budżetu przez miasto stołeczne Warszawa Miasto stołeczne Warszawa (funkcjonuje na podstawie ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy 1 ) jest gminą mającą status miasta na prawach powiatu z wyodrębnionymi 18 dzielnicami jako jednostkami pomocniczymi. Dzielnice mają własny organ stanowiący – radę, wybieraną w wyborach powszechnych oraz organ wykonawczy – zarząd, wybierany przez radnych dzielnicy. Wybrane wielkości budżetu m.st. Warszawy w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, tego:21 594 782,621 653 151,421 740 182,6101,9100,0100,4 Bieżące, w tym:20 582 713,420 684 468,720 463 157,7101,494,198,9 PIT, CIT7 961 956,88 300 369,87 716 764,7100,035,593,0 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:2 900 446,92 269 273,81 280 822,999,75,956,4 Dotacje na zadania zlecone*2 529 899,21 386 829,3546 818,499,02,539,4 Subwencja ogólna, w tym: 3 223 313,22 951 424,63 689 925,4100,017,0125,0 Część oświatowa2 461 057,92 732 835,93 320 369,9100,015,3121,5 Majątkowe, w tym:1 012 069,2968 682,61 277 024,9111,85,9131,8 Dotacje i środki na inwestycje704 962,7670 004,8873 848,5111,94,0130,4 Wydatki ogółem, z tego:20 285 439,821 156 506,124 186 815,795,3100,0114,3 Bieżące, w tym:18 292 316,018 874 246,920 611 120,895,985,2109,2 Wynagrodzenia i pochodne5 807 700,06 309 523,67 266 871,398,630,0115,2 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 2 462 944,91 612 465,2641 704,398,52,739,8 Dotacje 1 698 270,91 996 503,42 420 231,199,110,0121,2 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 126 534,8182 707,0185 449,095,90,8101,5 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 46 380,952 280,543 046,281,90,282,3 Majątkowe, w tym:1 993 123,82 282 259,23 575 694,992,314,8156,7 Wydatki inwestycyjne, w tym:1 789 873,81 718 391,22 855 543,490,611,8166,2 Wydatki związane z projektami współfinansowa- nymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 646 242,8598 854,5388 316,397,61,664,8 Wynik budżetu1 309 342,8496 645,3-2 446 633,1xxx Wynik operacyjny2 290 397,41 810 221,8-147 963,1xxx Przychody ogółem, w tym:3 105 141,54 015 452,74 344 817,0x100,0108,2 Zaciągnięcie długu zwrotnego561 253,1-384 000,0x8,8x Wolne środki i nadwyżka 2 543 888,44 015 452,73 960 817,0x91,298,6 Rozchody ogółem, w tym:398 030,02 751 281,3215 901,3x100,07,8 Spłata długu zwrotnego398 030,0551 281,3215 901,3x100,039,2 Należności ogółem, w tym:2 205 274,72 375 635,62 313 258,8x100,097,4 Należności wymagalne 2 200 513,02 371 905,32 309 935,8x99,997,4 Kwota długu, w tym:5 811 119,65 272 053,05 395 391,8x100,0102,3 Zobowiązania wymagalne692,3780,11 834,7x0,0235,2 Kwota długu samorządowych osób prawnych17 254,11 963,9648,1x100,033,0 w tym SP ZOZ 16 364,01 1811,5312,4x48,226,4 * Zgodnie z art. 126 uofp. 1 Dz. U. z 2018 r. poz. 1817. 211 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody m.st. Warszawy na realizację programów z udziałem środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:721 502,5633 098,1594 753,7106,22,793,9 Budżet środków europejskich714 900,9617 746,1582 636,5107,32,794,3 Dofinansowanie ze źródeł krajowych1 992,21 809,11 818,979,10,0100,5 Środki ze źródeł zagranicznych 4 609,413 543,010 298,371,30,076,0 Wydatki ogółem*, z tego:692 623,7651 135,0431 362,595,82,066,2 Budżet środków europejskich497 260,1463 855,2367 915,297,41,779,3 Dofinansowanie ze źródeł krajowych188 129,5173 714,646 895,392,50,227,0 Środki ze źródeł zagranicznych7 234,213 565,116 552,075,00,1122,0 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji ---xxx Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 1 396,61 559,21 765,3xx113,2 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4 Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 4 216 1213 878 9783 741 0954 805 6093 105 1414 015 4534 344 817 Dochody ogóáe m 15 476 72017 004 59218 109 39018 557 69621 594 78321 653 15121 740 183 Rozchody ogóáe m 3 142 2402 039 431673 765589 201398 0302 751 281215 901 Wydatki ogóáe m 15 271 67816 622 27318 715 03020 226 16320 285 44021 156 50624 186 816 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 Konstrukcja budżetu m.st. Warszawy ma swoją specyfikę, gdyż ustawa ustrojowa przewiduje, że uchwała budżetowa miasta zawiera obligatoryjne załączniki dzielnicowe, w oparciu, o które dzielnice prowadzą odrębną gospodarkę finansową 2 . 2 Do zakresu działania dzielnicy należą sprawy lokalne (utrzymanie i eksploatacja zasobów lokalowych, obiektów administracyjnych, działania na rzecz zaspokajania potrzeb wspólnoty mieszkańców dzielnicy oraz zadania wynikające ze statutu i uchwał Rady m.st. Warszawy). Załączniki dzielnicowe do uchwały budżetowej określają środki przeznaczone na te zadania – vide art. 11 i art. 12 ustawy. 212 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 1. Dochody Dochody budżetowe m.st. Warszawy w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:21 594 782,621 653 151,421 740 182,6101,9100,0100,4 Subwencja ogólna3 242 357,42 969 424,63 707 925,4100,017,1124,9 Dotacje i środki3 605 409,62 939 278,62 154 671,4104,39,973,3 Udziały w PIT i CIT 7 961 956,88 300 369,87 716 764,7100,035,593,0 Pozostałe dochody6 785 058,87 444 078,48 160 821,0104,237,5109,6 W 2023 r. dochody budżetowe m.st. Warszawy zrealizowane zostały w kwocie 21 740 183 tys. zł, tj. 101,9% planu, czyli na poziomie wyższym od planowanego o 415 010 tys. zł. W porównaniu do dochodów z 2022 r. wzrosły one o 0,4%, jednak biorąc pod uwagę 11,4% wskaźnik inflacji – spadły o 11,0%. Tempo wzrostu dochodów było wyższe niż rok wcześniej o 0,1 punktu procentowego. Dochody bieżące zostały zrealizowane w wysokości 20 463 158 tys. zł (101,4% planu), a dochody majątkowe w kwocie 1 277 025 tys. zł i były wyższe o 11,8% niż planowano. Na wyższy poziom wykonania dochodów majątkowych miały wpływ dochody z tytułu dotacji i środków na inwestycje i zakupy inwestycyjne, które zostały zrealizowane na poziomie 111,9% planu (129,6% w 2022 r.). W porównaniu z rokiem 2022 dochody bieżące zmniejszyły się o 1,1%, natomiast dochody majątkowe wzrosły o 31,8%. Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów m.st. Warszawy w latach 2017–2023 35% 45% 55% 65% 75% 85% 95% 105% 115% 125% 2017201820192020202120222023 Dochody ogó em Subwencja ogólna Dotacje i rodkiUdziay w PIT i CIT 35% 45% 55% 65% 75% 85% 95% 105% 115% 125% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemDochody biece Dochody majtkoweDochody ze sprzeday majtku Największą część dochodów m.st Warszawy (35,5%) stanowią dochody z udziałów w PIT i CIT, które w stosunku do 2022 r. zmniejszyły się o 7,0%. Jednak w 2022 r. nowelizacja ustawy o dochodach jst dokonana ustawą z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw stworzyła podstawę prawną umożliwiającą przekazanie w IV kwartale 2022 r. wszystkim jst dodatkowych dochodów z tytułu udziału we wpływach z PIT, w tym dla m.st. Warszawy – w wysokości 851 904 tys. zł. Wskaźnik dynamiki dochodów z PIT i CIT w roku 2022 bez uwzględnienia jednorazowego wpływu w 2022 r. (wykonanie w kwocie 7 448 466 tys. zł) wyniósł 93,6% podczas gdy w roku 2021 wynosił 111,2%. Nowelizacja ustawy o dochodach jst zmieniła od 2022 r. sposób wyliczania kwot rocznego dochodu przypadającego jst z tytułu udziału we wpływach z podatków PIT i CIT oraz zasady przyznawania subwencji ogólnej. Wykonanie dochodów w danym roku z udziałów w podatkach PIT i CIT odpowiadać będzie kwocie wynikającej z otrzymanego zawiadomienia (100% planu). W 2023 r. wartość wpływów z tytułu udziału w podatku PIT ukształtowała się w m.st. Warszawa na poziomie zbliżonym do roku 2018 i wyniosła 5 798 726 tys. zł, co stanowiło zaledwie 83,6% kwoty z 2022 r., w którym jednostka otrzymała incydentalne wsparcie w postaci dodatkowych dochodów z PIT. 213 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Dochody m.st. Warszawy z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT M.st Warszawa otrzymało o 3,0% mniej dotacji celowych z budżetu państwa na realizację zadań własnych (3,6% dochodów) oraz o 60,6% mniej dotacji celowych z budżetu państwa na realizację zadań zleconych (2,5% dochodów). Subwencja ogółem (17,1% dochodów) była o 24,9% wyższa niż w roku poprzednim. Subwencja ogólna zrealizowana została jak w roku poprzednim w 100,0% planowanych wielkości. Reasumując dochody m.st. Warszawy zrealizowane w 2023 r. były jedynie o 0,4% wyższe niż w 2022 r. Dynamika dochodów m.st. Warszawy w latach2017–2023 Dochody m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 70% 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemUdziay w PIT i CIT Dotacje i rodkiSubwencja ogólna 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogólnaPozostae dochody 214 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Struktura dochodów ogółem m.st. Warszawy w latach 2017–2023 37, 3% 39, 2% 40, 2% 38, 6% 36, 9% 38, 3% 35, 5% 13, 0% 12, 9% 15, 5% 19, 0% 16, 7% 13, 6% 9,9% 11, 9% 11, 9% 12, 6% 13, 7% 15, 0% 13, 7% 17, 1% 37, 9% 36, 1% 31, 7% 28, 7% 31, 4% 34, 4% 37, 5% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Struktura dochodów ogółem m.st. Warszawy powiatu w latach 2017–2023 96,2% 95,8% 96,3%95,7% 95,3% 95,5% 94,1% 3,8% 4,2% 3,7% 4,3% 4,7% 4,5% 5,9% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe 215 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Struktura dochodów ogółem m.st. Warszawy w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 13,7% Dotacje i rodki 13,6% PIT 32,0% CIT 6,3% Pozosta e dochody 34,4% Subwencja ogólna 17,1% Dotacje i rodki 9,9% PIT 26,7% CIT 8,8% Pozosta e dochody 37,5% Struktura dotacji i środków m.st. Warszawy w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 47,2% Dotacje na zadania w asne 27,8% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 1,0% rodki z Funduszu Pomocy 15,0% Pozosta e dotacje i rodki* 9,0% Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 25,5% Dotacje na zadania w asne 36,8% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 3,4% rodki z Funduszu Pomocy 16,3% Pozosta e dotacje i rodki* 18,0% * Na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych Struktura subwencji ogólnej m.st. Warszawy w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz owiatowa 92,0% Cz równowa ca/regionalna 5,5% Uzupe nienie subwencji ogólnej 2,5% Cz o wiatowa 89,5% Cz równowa ca/regionalna 3,2% Uzupe nienie subwencji ogólnej 7,2% 216 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Potencjalne dochody podatkowe Podjęte przez organ stanowiący m.st. Warszawy uchwały w sprawie obniżenia górnych stawek podatkowych spowodowały, że dochody z tytułu podatków i opłat były w 2023 r. o 21 212 tys. zł niższe od możliwych do uzyskania (w roku poprzednim były niższe o 19 732 tys. zł). Najwyższe skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych dotyczyły, jak w roku poprzednim, podatku od nieruchomości i podatku od środków transportowych. Decyzje w sprawie udzielenia ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń, wydane przez organ wykonawczy m.st. Warszawy, działającego jako organ podatkowy pierwszej instancji właściwy w sprawach podatków i opłat lokalnych, obniżył wpływy do budżetu miasta o 4 428 tys. zł (w roku poprzednim o 3 364 tys. zł). Łącznie skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych oraz udzielonych ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń zamknęły się w kwocie 25 640 tys. zł (wobec 23 096 tys. zł w 2022 r.). Dochody podatkowe 1) m.st. Warszawy możliwe do uzyskania w latach 2022 i 2023 (w tys. zł) Wyszczególnienie Dochody podatkowe możliwe do uzyskania Razem z tego: wykonanie skutki obniżenia maksymalnych stawek podatku skutki ulg podatkowych oraz ulg w spłacie zobowiązań podatkowych 2022 Dochody podatkowe ogółem, z tego:9 022 550,5 8 999 454,9 19 731,5 3 364,1 – PIT, CIT6 590 662,0 6 590 662,0 - - – podatek rolny925,2 924,3 - 0,9 – podatek od nieruchomości1 456 577,9 1 450 568,5 2 674,1 3 335,3 – podatek leśny232,2 232,2 - - – podatek od środków transportowych45 505,8 28 420,5 17 057,4 27,9 – pozostałe podatki i opłaty 928 647,5 928 647,5 - - 2023 Dochody podatkowe ogółem, z tego:8 801 322,6 8 775 683,0 21 212,1 4 427,5 – PIT, CIT6 163 935,2 6 163 935,2 - - – podatek rolny1 374,2 1 373,2 - 1,0 – podatek od nieruchomości1 609 097,6 1 601 618,9 3 144,0 4 334,7 – podatek leśny383,8 383,8 - - – podatek od środków transportowych51 860,9 33 701,0 18 068,2 91,8 – pozostałe podatki i opłaty 974 670,8 974 670,8 - - 1) Dochody podatkowe, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Opracowano na podstawie sprawozdania Rb-PDP m.st. Warszawa. 2. Wydatki Wydatki budżetowe m.st. Warszawy zrealizowane zostały w wysokości 24 188 816 tys. zł. Podobnie jak w latach ubiegłych, miasto nie wykonało ich w całości; w stosunku do zaplanowanych wielkości realizacja wyniosła 95,3% i była zbliżona do poziomu roku poprzedniego (95,2%). Wykonanie wydatków bieżących, podobnie jak w latach poprzednich, nie osiągnęło zaplanowanych wartości i wyniosło 95,9% (w 2022 r. – 95,9%). Wydatki bieżące związane z projektami współfinansowanymi ze środków zagranicznych wykonano na poziomie 81,9%. Wydatki majątkowe m.st. Warszawy to głównie wydatki inwestycyjne. Plan wydatków inwestycyjnych zrealizowano w 90,6% (w 2022 r. – 86,8%). 217 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Wykonanie planu wybranych grup wydatków m.st. Warszawy w latach 2017–2023 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki majtkowe 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bie ce Wynagrodzenia i sk adki Wydatki na obsug duguWydatki biece UE W stosunku do roku poprzedniego wydatki ogółem zwiększyły się o 14,3%. Mimo nominalnego wzrostu wydatków ogółem o 14,3% ich realna wartość przy uwzględnieniu wskaźnika inflacji (11,4%) – wzrosła tylko o 2,9% (rok wcześniej realnie obniżyły się o 10,1%). W 2017 r. nastąpił znaczny wzrost wydatków inwestycyjnych – o 48,6%. W 2018 r. wydatki na inwestycje miasta były wyższe o 13,9% w stosunku do poprzedniego roku. Również w 2019 r. wydatki inwestycyjne charakteryzowały się wzrostem o 11,0%. W 2020 r. wskaźnik dynamiki wydatków inwestycyjnych wyniósł 96,4%, co oznacza znaczny spadek w stosunku do lat ubiegłych. W 2021 r. wykonanie wydatków inwestycyjnych było niższe o 20,1% w odniesieniu do poprzedniego roku, a w 2022 r. o 4,0% w stosunku do roku 2021. Wskaźnik dynamiki wydatków inwestycyjnych w roku 2023 wyniósł 166,2%, co oznacza, że w porównaniu do roku ubiegłego znacznie wzrósł. Ogólnokrajowa tendencja wzrostu wydatków bieżących w budżetach jst znalazła odzwierciedlenie również w wykonaniu budżetu m.st. Warszawy. Wydatki bieżące ogółem były wyższe o 9,2% w stosunku do roku ubiegłego. Najwiekszy wzrost m.st. Warszawa zanotowało w wydatkach związanych z dotacjami udzielanymi na zadania bieżące, wzrosły one o 423 728 tys. zł (tj. o 21,2%). W 2023 r. widoczny jest spadek wydatków bieżących na programy i projekty finansowane z udziałem środków zagranicznych o 17,7%, w porównaniu do 2022 r. Dynamika wydatków m.st. Warszawy w latach 2017–2023 Wydatki m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki maj tkowe 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe 218 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Struktura wydatków ogółem m.st. Warszawy w latach 2017–2023 87,3%86,8%87,3% 88,7% 90,2% 89,2% 85,2% 12,7% 13,2% 12,7% 11,3% 9,8% 10,8% 14,8% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Udział wydatków majątkowych w strukturze wydatków m.st. Warszawy – który od 2018 r. systematycznie malał – w 2022 r. wzrósł do 10,8%, (o 1,0 punkt procentowy w porównaniu z rokiem 2021). W 2023 r. zanotowano również wzrost do 14,8% (tj. o 4,0 punkty procentowe). Wydatki m.st. Warszawy w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb Wynagrodzenia i sk adki od nich naliczane Wydatki maj tkowe Dotacje na zadania bie ce wiadczenia na rzecz osób fizycznych Wydatki na obs ug dugu Wydatki bie ce z udziaem rodków zagranicznych Por czenia i gwarancje 6 415 737 4 258 502 1 940 385 10 053 819 7 266 871 3 575 695 2 420 231 219 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Wydatki m.st. Warszawy według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 000 Dzia 801 Dzia 600 Dzia 750 Dzia 700 Dzia 758 Dzia 900 Dzia 852 Dzia 855 Dzia 921 Dzia 754 Pozosta e Wydatki ogóem Wydatki in westycyjne Struktura wydatków ogółem m.st. Warszawy według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 801 25,5% Dzia 600 23,7% Dzia 855 7,6% Dzia 750 7,2% Dzia 900 6,7% Dzia 758 6,2% Dzia 700 6,0% Dzia 852 3,9% Dzia 921 3,2% Dzia 851 1,8% Pozosta e 8,3% Dzia 801 27,5% Dzia 600 26,2% Dzia 750 7,3% Dzia 700 7,0% Dzia 758 5,9% Dzia 900 5,8% Dzia 852 3,8% Dzia 855 3,6% Dzia 921 3,6% Dzia 754 1,8% Pozosta e 7,5% Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 758 – Różne rozliczenia, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 855 – Rodzina, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 851 – Ochrona zdrowia. Struktura wydatków inwestycyjnych m.st. Warszawy według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 54,5% Dzia 801 11,2% Dzia 921 8,3% Dzia 900 7,3% Dzia 700 5,9% Dzia 852 2,9% Dzia 851 2,4% Dzia 855 1,5% Dzia 925 1,4% Dzia 750 1,4% Pozosta e 4,6% Dzia 600 46,9% Dzia 801 17,5% Dzia 700 8,9% Dzia 921 6,8% Dzia 900 4,5% Dzia 851 3,6% Dzia 852 3,2% Dzia 855 2,5% Dzia 926 1,8% Dzia 750 1,6% Pozosta e 4,5% Dział 600 – Transport i łączność, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 855 – Rodzina, dział 925 – Ogrody botaniczne i zoologiczne oraz naturalne obszary i obiekty chronionej przyrody, dział 750 – Administracja publiczna, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 926 – Kultura fizyczna. 220 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody Wynik budżetu oraz przychody i rozchody m.st. Warszawy w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu1 309 342,8496 645,3-2 446 633,1xx – nadwyżka1 309 342,8496 645,3-xx – deficyt---2 446 633,1xx Przychody ogółem, w tym:3 105 141,54 015 452,74 344 817,0100,0129,3 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:561 253,1-384 000,08,8x – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp ---xx – wolne środki i nadwyżka 2 543 888,44 015 452,73 960 817,091,298,6 Rozchody ogółem, w tym:398 030,02 751 281,3215 901,3100,07,8 – spłata długu zwrotnego, w tym:398 030,0551 281,3215 901,3100,039,2 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 1 396,61 559,21 765,30,8113,2 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. W 2023 r. m.st. Warszawa zrealizowało dochody budżetowe niższe od wydatków o kwotę 2 446 633 tys. zł. W 2022 r. budżet zamknął się nadwyżką w wysokości 496 645 tys. zł, natomiast w 2021 r. nadwyżką w wysokości 1 309 343 tys. zł. W ciągu ostatnich 7 lat m.st Warszawa zaciągało dług zwrotny wyłącznie w latach 2020, 2021 i 2023. Wynik budżetu m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (w tys. zł) -5 000 000 -4 000 000 -3 000 000 -2 000 000 -1 000 000 0 1 000 000 2 000 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie W strukturze przychodów udział wolnych środków oraz nadwyżki wyniósł 91,2%. Rozchody w 100,0% stanowiła spłata długu zwrotnego. 221 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Przychody m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (w tys. zł) Rozchody m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 3 000 000 3 500 000 4 000 000 4 500 000 2017201820192020202120222023 Zacignity dug zwrotny Wolne ro dki i nadwyka z la t ubiegych Pozostae przychody 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 3 000 000 3 500 000 4 000 000 4 500 000 2017201820192020202120222023 Spata dugu zwrotnego Pozostae ro zchody Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu m.st. Warszawy a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody (z aci gnicie dugu) 0002 344 092561 2530384 000 Rozchody (s p ata dugu) 542 240556 931673 765589 201398 030551 281215 901 Zmiana kwoty d ugu -5 42 240-5 56 931-6 73 7651 754 892163 223-5 51 281168 099 -1 000 000 -5 00 000 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Od roku 2016 do 2019 poziom zadłużenia m.st Warszawy systematycznie spadał, natomiast w 2020 r. (w wyniku zaciągniętego długu zwrotnego) nastąpił zdecydowany wzrost kwoty długu – o 45,1%. W 2021 r. poziom zadłużenia nieznacznie wzrósł o 2,8%. W roku 2022 nastąpił spadek zadłużenia o 9,3%, a w roku 2023 ponowny wzrost o 2,3%. Poziom relacji zobowiązań do dochodów m.st Warszawy wyniósł w 2023 r. 24,8% i był wyższy niż rok wcześniej o 0,5 punktu procentowego. Na koniec 2023 r. zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych u wierzycieli zagranicznych stanowiły 90,4%. Zobowiązania wymagalne wyniosły 1 835 tys. zł. Oznacza to wzrost zobowiązań wymagalnych w stosunku do 2022 r. o 135,2%. Należności wymagalne w 2023 r. wyniosły 2 309 936 tys. zł (spadek o 2,6%) i stanowiły 10,6% dochodów wykonanych. 222 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Poziom zadłużenia m.st. Warszawy oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowi zania ogóem (w tys. z ) 5 126 1134 569 2583 895 7055 652 6815 811 1205 272 0535 395 392 Rela cja kwoty dugu do dochodów 33,1%26,9%21,5%30,5%26,9%24,3%24,8% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 Struktura kwoty długu m.st. Warszawy według wierzycieli w 2017 i 2023 (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki k ra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagraniczne Sektor fin ansów public znychBanki k ra jo wePozostae podmio ty kra jo wePodmio ty zagraniczne 2017 01 899 411103 226 692 2023 4 838499 41111 2944 879 848 223 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Rozdział V. Wykonanie budżetów przez miasta na prawach powiatu Miasta na prawach powiatu (powiaty grodzkie) ze względu na specyfikę ustrojową realizują zarówno zadania przypisane gminom, jak i zadania należące do powiatów. Niniejsza część Sprawozdania odnosi się do 65 powiatów grodzkich (bez m.st. Warszawy 1 ). Wybrane wielkości budżetów miast na prawach powiatu w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:89 450 772,488 543 158,392 601 785,098,1100,0104,6 Bieżące, w tym:82 613 854,181 782 026,183 310 686,699,990,0101,9 PIT, CIT22 427 400,222 391 049,219 921 493,9100,021,589,0 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym: 18 275 738,716 101 872,310 697 515,697,511,666,4 Dotacje na zadania zlecone*15 522 042,810 025 232,65 730 587,699,46,257,2 Subwencja ogólna, w tym:19 455 092,418 136 795,124 571 572,1100,426,5135,5 Część oświatowa15 604 994,216 829 963,919 620 001,2100,021,2116,6 Majątkowe, w tym:6 836 918,36 761 132,19 291 098,484,710,0137,4 Dotacje i środki na inwestycje4 088 708,94 441 419,16 986 737,684,97,5157,3 Wydatki ogółem, z tego:87 918 045,793 411 590,5101 208 790,595,0100,0108,3 Bieżące, w tym:74 262 975,978 436 014,482 494 686,696,681,5105,2 Wynagrodzenia i pochodne28 618 252,030 903 111,435 175 646,198,434,8113,8 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 14 691 987,011 439 691,05 703 311,997,75,649,9 Dotacje 8 809 674,79 901 219,011 731 394,398,911,6118,5 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 440 218,21 757 078,92 623 541,394,12,6149,3 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 647 349,9671 604,5580 682,983,50,686,5 Majątkowe, w tym:13 655 069,814 975 576,118 714 103,988,518,5125,0 Wydatki inwestycyjne, w tym:12 105 558,313 002 041,516 676 085,287,816,5128,3 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 5 165 392,64 983 989,56 338 924,691,36,3127,2 Wynik budżetu1 532 726,7-4 868 432,2-8 607 005,4xxx Wynik operacyjny8 350 878,23 346 011,7816 000,0xxx Przychody ogółem, w tym:11 165 156,613 908 044,015 883 805,8x100,0114,2 Zaciągnięcie długu zwrotnego4 928 890,64 220 445,39 536 294,5x60,0226,0 Wolne środki i nadwyżka 6 179 078,99 649 676,16 287 782,6x39,665,2 Rozchody ogółem, w tym:3 231 555,83 333 408,63 531 576,2x100,0105,9 Spłata długu zwrotnego3 056 526,22 982 247,02 820 893,6x79,994,6 Należności ogółem, w tym: 10 196 230,710 174 407,710 688 493,3x100,0105,1 Należności wymagalne 9 580 834,59 809 943,610 330 255,9x96,6105,3 Kwota długu, w tym:39 235 510,040 350 415,846 773 551,8x100,0115,9 Zobowiązania wymagalne21 280,816 364,929 454,8x0,1180,0 Kwota długu samorządowych osób prawnych, w tym: 1 015 417,31 167 599,61 217 412,6x100,0104,3 SP ZOZ 982 759,51 126 981,01 184 535,3x97,3105,1 * Zgodnie z art. 126 uofp. 1 M.st. Warszawie poświęcono rozdział IV. części II. Sprawozdania. 224 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody miast na prawach powiatu na realizację programów z udziałem środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:3 461 026,53 971 884,84 240 806,079,74,6106,8 Budżet środków europejskich3 301 045,53 552 065,53 817 644,978,94,1107,5 Dofinansowanie ze źródeł krajowych103 127,9221 768,6208 444,383,80,294,0 Środki ze źródeł zagranicznych 56 853,1198 050,7214 716,992,20,2108,4 Wydatki ogółem*, z tego:5 947 440,95 806 079,37 220 751,895,57,8124,4 Budżet środków europejskich3 154 624,03 142 347,83 933 466,698,14,2125,2 Dofinansowanie ze źródeł krajowych2 218 616,52 240 104,72 732 068,192,53,0122,0 Środki ze źródeł zagranicznych574 200,4423 626,8555 217,093,20,6131,1 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji 295 684,6552 188,0721 711,3xx130,7 Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 330 925,4290 999,1255 919,0xx87,9 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4. Liczba miast na prawach powiatu według wielkości budżetu (dochodów ogółem) w 2023 r. Wielkość budżetu (w mln zł)Liczba miast na prawach powiatuStruktura (w %) do 500>1320,0 (500 do 600>46,2 (600 do 700>69,2 (700 do 800>34,6 (800 do 900>812,3 (900 do 1 000>34,6 powyżej 1 0002843,1 Razem65100,0 Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 6 061 3487 897 4628 972 57110 359 89911 165 15713 908 04415 883 806 Dochody ogóáe m 63 052 82068 503 19875 784 55981 756 73389 450 77288 543 15892 601 785 Rozchody ogóáe m 2 549 3042 589 4452 759 8842 853 8423 231 5563 333 4093 531 576 Wydatki ogóáe m 63 232 37470 392 33978 170 43783 276 00587 918 04693 411 590101 208 790 0 20 000 000 40 000 000 60 000 000 80 000 000 100 000 000 120 000 000 225 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. 1. Dochody Dochody budżetowe miast na prawach powiatu w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:89 450 772,488 543 158,392 601 785,098,1100,0104,6 Subwencja ogólna19 547 555,818 222 016,424 704 843,4100,426,7135,6 Dotacje i środki22 364 447,620 543 291,417 684 253,292,119,186,1 Udziały w PIT i CIT 22 427 400,222 391 049,219 921 493,9100,021,589,0 Pozostałe dochody25 111 368,827 386 801,230 291 194,698,832,7110,6 W 2023 r. dochody budżetów miast na prawach powiatu zostały zrealizowane w wysokości 92 601 785 tys. zł. Wskaźnik wykonania dochodów ogółem w relacji do planu wyniósł 98,1% i był on niższy niż w roku poprzednim o 0,2 punktu procentowego. Dochody bieżące zostały wykonane w 99,9% w stosunku do planu, dochody majątkowe w 84,7%, w tym dotacje i środki na inwestycje w 84,9%. Dochody ogółem miast na prawach powiatu, w porównaniu do dochodów z 2022 r., wzrosły o 4,6%. Uwzględniając wskaźnik inflacji (11,4%) realnie wartość dochodów obniżyła się o 6,8%. Wskaźnik dynamiki poszczególnych grup dochodów kształtował się następująco: subwencji ogólnej – 135,6% (w 2022 r. – 93,2%), dotacji i środków – 86,1% (w 2022 r. – 91,9%), udziałów w PIT i CIT – 89,0% (w 2022 r. – 99,8%), pozostałych dochodów – 110,6% (w 2022 r. – 109,1%). Subwencja ogólna zrealizowana została w kwocie 24 704 843 tys. zł i w stosunku do roku poprzedniego kwota ta była wyższa o 6 482 827 tys. zł, co stanowi wzrost o 35,6%. Jest to wynik jednorazowego przekazania w 2023 r. z budżetu państwa środków z podziału dodatkowej kwoty rezerwy subwencji ogólnej 2 . Dochody z tytułu udziału w PIT i CIT zostały wykonane na poziomie 19 921 494 tys. zł i były niższe w stosunku do wykonania z roku poprzedniego o kwotę 2 469 555 tys. zł, co stanowi spadek o 11,0%. Nowelizacja ustawy o dochodach jst zmieniła od 2022 r. sposób wyliczania kwot rocznego dochodu przypadającego jst z tytułu udziału we wpływach z podatków PIT i CIT oraz zasady przyznawania subwencji ogólnej. Wykonanie dochodów w danym roku z udziałów w podatkach PIT i CIT odpowiadać będzie kwocie wynikającej z otrzymanego zawiadomienia (100% planu). W 2023 r. wartość wpływów z tytułu udziału w podatku PIT ukształtowała się na poziomie zbliżonym do roku 2018 i wyniosła 16 853 350 tys. zł, co stanowiło zaledwie 83,4% kwoty z 2022 r., w którym miasta na prawach powiatu otrzymały incydentalne wsparcie w postaci dodatkowych dochodów z PIT. Dochody miast na prawach powiatu z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT 2 Art. 70o ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 poz. 356). 226 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Wykonanie w zakresie dotacji i środków stanowiło kwotę 17 684 253 tys. zł i w porównaniu do roku poprzedniego było niższe o kwotę 2 859 038 tys. zł, co stanowi spadek o 13,9%. Głównie ma to związek ze spadkiem wpływów z dotacji celowych z budżetu państwa na realizację zadań zleconych oraz mniejszymi wpływami z Funduszu Pomocy (w porównaniu do roku 2022 spadek o 8,9%) i Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (w porównaniu do roku 2022 spadek o 33,0%) Wykonanie w kategorii dochodów – pozostałe dochody było na poziomie 30 291 195 tys. zł i w stosunku do roku poprzedniego było wyższe 2 904 393 tys. zł, tj. o 10,6%. W trakcie 2023 r. miasta na prawach powiatu pozyskały bezzwrotne środki pochodzące ze źródeł zagranicznych w łącznej kwocie 4 240 806 tys. zł, tj. 79,7% planu, a ich dynamika w stosunku do 2022 r. wynosiła 106,8%. Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 115% 120% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemSubwencja ogólna Dotacje i rodkiUdziay w PIT i CIT 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 115% 120% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemDochody biece Dochody majtkoweDochody ze sprzeday majtku Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania dochodów budżetowych w 2023 r. 2 9 30 22 2 0 05101520253035 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> (100,0% do 105,0%> (105,0% do 110,0%> wi cej ni 110,0% Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania dochodów z dotacji i środków w 2023 r. 1 1 1 5 6 38 13 0510152025303540 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (90,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% 227 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania dochodów bieżących w 2023 r. 0 4 6 22 27 4 2 051015202530 mnie j ni 94,0% (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> (100,0% do 102,0%> (102,0% do 104,0%> wi cej ni 104,0% Dynamika dochodów miast na prawach powiatu Dochody miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 115% 120% 125% 130% 135% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogó em Udzia y w PIT i CIT Dotacje i rodki Subwencja ogólna 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 70 000 000 80 000 000 90 000 000 100 000 000 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogólnaPozostae dochody Największą część dochodów miast na prawach powiatu stanowiły pozostałe dochody – 32,7% i zanotowały one wzrost udziału o 1,8 punktu procentowego w stosunku do roku poprzedniego. Udział PIT i CIT w dochodach ogółem wyniósł 21,5% i był o 3,8 punktu procentowego niższy. Otrzymane dotacje i środki w 2023 r. stanowiły 19,1% ogółu dochodów (spadek o 4,1 punktu procentowego). Subwencja ogólna stanowiła 26,7% dochodów ogółem (wzrost o 6,1 punktu procentowego). Kolejny rok miasta na prawach powiatu otrzymały środki z Funduszu Pomocy oraz z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Środki z Funduszu Pomocy zrealizowane zostały w wysokości 1 898 845 tys. zł, co stanowiło 98,5% planu i 2,1% dochodów ogółem, natomiast środki Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 zrealizowane zostały w wysokości 1 085 937 tys. zł, co stanowiło 80,3% planu i 1,2% dochodów ogółem miast na prawach powiatu. Miasta na prawach powiatu dochody z tytułu dotacji i środków zrealizowały na poziomie 92,1% w stosunku do planu (wyższym niż rok wcześniej o 0,5 punktu procentowego). Pozostałe dochody zostały zrealizowane na poziomie 98,8% (niższym niż rok wcześniej o 0,7 punktu procentowego). Natomiast z uwagi na nowelizację ustawy o dochodach jst i sposób przekazywania od 2022 roku dochodów z tytułu udziałów w PIT i CIT, wykonanie udziałów w PIT i CIT w miastach na prawach powiatu odpowiada kwocie wynikającej z otrzymanego zawiadomienia (100% planu). Subwencja ogólna również została zrealizowana w wielkościach planowanych. W dochodach ogółem w 2023 r., udział dochodów bieżących stanowił 90,0% i w stosunku do roku poprzedniego spadł o 2,4 punktu procentowego. Udział dochodów majątkowych w dochodach ogółem wyniósł 10,0% (w stosunku do roku poprzedniego wzrósł o 2,4 punktu procentowego). Natomiast dochody z tytułu dotacji i środków na inwestycje stanowiły 7,5% dochodów ogółem (75,2% majątkowych) i kształtowały się na poziomie wyższym o 2,5 punktu procentowego w stosunku do roku 2022. 228 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Struktura dochodów ogółem miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 25, 9% 26, 9% 26, 6% 24, 0% 25, 1% 25, 3% 21, 5% 21, 7% 23, 1% 25, 5% 29, 7% 25, 0% 23, 2% 19, 1% 20, 6% 19, 5% 19, 6% 19, 9% 21, 9% 20, 6% 26, 7% 31, 8% 30, 5% 28, 3% 26, 4% 28, 1% 30, 9% 32, 7% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Struktura dochodów ogółem miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 94,4% 92,2%92,2% 90,3% 92,4%92,4% 90,0% 5,6% 7,8%7,8% 9,7% 7,6%7,6% 10,0% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe 229 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Struktura dochodów ogółem miast na prawach powiatu w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 20,6% Dotacje i rodki 23,2% PIT 22,8% CIT 2,5% Pozosta e dochody 30,9% Subwencja ogólna 26,7% Dotacje i rodki 19,1% PIT 18,2% CIT 3,3% Pozosta e dochody 32,7% Struktura dotacji i środków miast na prawach powiatu w latach 2022 i 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 48,9% Dotacje na zadania w asne 26,2% rodki w Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 6,9% rodki z Funduszu Pomocy 10,7% Pozosta e dotacje i rodki* 7,4% Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 34,1% Dotacje na zadania w asne 33,3% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 6,1% rodki z Funduszu Pomocy 11,2% Pozosta e dotacje i rodki* 15,3% 2022 2023 * Na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych. Struktura subwencji ogólnej 1) miast na prawach powiatu w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz wyrównawcza 2,4% Cz owiatowa 92,4% Cz równowa ca /regionalna 4,2% Uzupe nienie subwencji ogólnej 1,0% Cz wyrównawcza 2,0% Cz o wiatowa 79,4% Cz równowa ca /regionalna 2,8% Uzupe nienie subwencji ogólnej 15,8% 1) Na wykresie nie ujęto części rekompensującej subwencji ogólnej stanowiącej w strukturze mniej niż 0,1%. 230 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Potencjalne dochody podatkowe Podjęte przez organy stanowiące miast na prawach powiatu uchwały w sprawie obniżenia górnych stawek podatkowych spowodowały, że dochody z tytułu podatków i opłat były w 2023 r. o 630 179 tys. zł niższe od możliwych do uzyskania (w roku poprzednim niższe o 507 323 tys. zł). Najwyższe skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych dotyczyły, jak w roku poprzednim, podatku od nieruchomości i podatku od środków transportowych. Decyzje w sprawie udzielenia ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń, wydane przez organy wykonawcze miast na prawach powiatu, działających jako organy podatkowe pierwszej instancji właściwe w sprawach podatków i opłat lokalnych, obniżyły wpływy do budżetów miast o 200 454 tys. zł (w roku poprzednim o 205 811 tys. zł). Łącznie skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych oraz udzielonych ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń zamknęły się w kwocie 830 633 tys. zł (wobec 713 133 tys. zł w 2022 r.). Dochody podatkowe 1) miast na prawach powiatu możliwe do uzyskania w latach 2022 i 2023 (w tys. zł) Wyszczególnienie Dochody podatkowe możliwe do uzyskania Razem z tego: wykonanie skutki obniżenia maksymalnych stawek podatku skutki ulg podatkowych oraz ulg w spłacie zobowiązań podatkowych 2022 Dochody podatkowe ogółem, z tego:29 699 212,3 28 986 078,9 507 322,9 205 810,5 – PIT, CIT17 634 139,1 17 634 139,1 - - – podatek rolny23 299,7 22 674,3 549,9 75,4 – podatek od nieruchomości9 552 084,7 9 159 276,1 189 385,5 203 423,1 – podatek leśny4 793,7 4 763,8 - 29,9 – podatek od środków transportowych655 995,7 337 387,1 317 387,6 1 221,0 – pozostałe podatki i opłaty 1 828 899,5 1 827 838,5 - 1 061,1 2023 Dochody podatkowe ogółem, z tego:29 086 640,3 28 256 006,9 630 179,3 200 454,0 – PIT, CIT15 841 042,7 15 841 042,7 - - – podatek rolny27 601,2 26 771,3 762,1 67,9 – podatek od nieruchomości10 645 761,6 10 204 824,0 243 075,8 197 861,8 – podatek leśny7 313,3 7 265,3 - 48,0 – podatek od środków transportowych744 101,3 356 333,5 386 341,5 1 426,3 – pozostałe podatki i opłaty 1 820 820,2 1 819 770,2 - 1 050,1 1) Dochody podatkowe, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Opracowano na podstawie sprawozdań Rb-PDP miast na prawach powiatu. 2. Wydatki Wydatki ogółem miast na prawach powiatu w 2023 r. wyniosły 101 208 790 tys. zł i wzrosły względem roku ubiegłego o 8,3% (15,1% względem 2021 r.) Zrealizowane wydatki przekroczyły kwotę 2 000 000 tys. zł w 13 jednostkach, a w 11 miastach były na poziomie poniżej 500 000 tys. zł. Podobnie jak w latach poprzednich nie zrealizowano całości zaplanowanych wydatków, a średni poziom realizacji wydatków ogółem wyniósł 95,0% planu (w roku 2022 – 93,9%). Wydatki bieżące rosły w mniejszym stopniu niż wydatki ogółem (5,2%) i wyniosły 82 494 687 tys. zł. Wykonanie wydatków bieżących w 2023 r. na poziomie 96,6% planu było zbliżone do wykonania w ostatnich latach, (2020 r. – 96,1%, 2021 r. – 96,9%, 2022 r. – 96,1%). Powiaty grodzkie ponownie bardziej realnie planowały wielkości wydatków bieżących aniżeli majątkowych. W 2023 r. wydatki majątkowe zostały wykonane w kwocie 18 714 104 tys. zł, a inwestycyjne w kwocie 16 676 085 tys. zł. W porównaniu z 2022 r. wydatki majątkowe wzrosły o 3 738 528 tys. zł i osiągnęły najwyższy poziom w historii. Wskaźniki wykonania planu wydatków majątkowych i inwestycyjnych uzyskały odpowiednio 88,5% i 87,8% zakładanych wielkości, co jest wynikiem najwyższym od 2008 r. Wydatki miast na prawach powiatu ze środków europejskich oraz ze źródeł zagranicznych w 2023 r. zamknęły się kwotą 7 220 752 tys. zł (wystąpił wzrost w odniesieniu do 2022 r. o 24,4%). Miało to związek z wygaszaniem 231 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. programów przewidzianych do realizacji w ramach Perspektywy UE na lata 2014–2020 i koniecznością rozliczenia środków do końca 2023 r. Wykonanie planu wybranych grup wydatków miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki majtkowe 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bie ce Wynagrodzenia i sk adki Wydatki na obs ug d uguWydatki bie ce UE Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania wydatków budżetowych w 2023 r. 0 0 1 6 20 38 0510152025303540 mnie j ni 75,0% (7 5,0% do 80,0%> (8 0,0% do 85,0%> (8 5,0% do 90,0%> (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania wydatków bieżących w 2023 r. 1 0 6 18 36 4 0510152025303540 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 92,0%> (9 2,0% do 94,0%> (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania wydatków majątkowych w 2023 r. 0 0 6 9 16 34 0 0510152025303540 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (90,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% 232 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. W 2023 r. wskaźnik dynamiki dochodów powiatów grodzkich wyniósł 104,6% i był niższy o 3,7 punktu procentowego aniżeli wydatków. Na wzrost kwoty wydatków ogółem o 8,3% (realnie wystąpił spadek o 3,1% na co oddziaływała inflacja w wysokości 11,4%) miał wpływ wzrost wydatków bieżących o 5,2% oraz wzrost wydatków majątkowych o 25,0% (w tym wydatków inwestycyjnych o 28,3%). W strukturze wydatków bieżących powiatów grodzkich zwiększył się udział wynagrodzeń (w związku ze wzrostem płac w sektorze samorządowym, w tym w oświacie) Łącznie wydatki na wynagrodzenia w powiatach grodzkich wyniosły 35 175 646 tys. zł (tj. o 13,8% więcej względem roku 2022). Na stronę kosztową oddziaływały również wzrosty wydatków na energię (o 34,6%). W związku z utrzymującym się w 2023 r. wysokim poziomem stóp procentowych wśród poszczególnych grup wydatków bieżących należy odnotować drugi rok z rzędu znaczny wzrost wydatków na obsługę długu (150,3% w stosunku do 2022 r. i 606,8% w stosunku do 2021 r.). Dynamika wydatków miast na prawach powiatu Wydatki miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki majtkowe 0 20 000 000 40 000 000 60 000 000 80 000 000 100 000 000 120 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bie ce Wydatki maj tkowe Struktura wydatków miast na prawach powiatu nie uległa znaczącym zmianom. Wydatki bieżące stanowiły 81,5%, natomiast wydatki majątkowe 18,5% (w 2022 r. wydatki majątkowe stanowiły 16,0%). Pomimo zwiększenia udziału wydatków majątkowych w strukturze wydatków powiatów grodzkich systematycznie spada udział miast na prawach powiatu w wykonanych wydatkach inwestycyjnych całego sektora samorządowego. Miasta na prawach powiatu zrealizowały łącznie 19,0% wartości wszystkich samorządowych inwestycji w kraju (w 2020 r. było to 25,3%). Spośród 65 miast aż w 13 przeznaczono na inwestycje ponad jedną piątą łącznych wydatków. W roku poprzednim takich jednostek było sześć, natomiast w latach 2021 i 2020 odpowiednio pięć i dziewięć. W 2023 r. 38,0% wydatków inwestycyjnych powiatów grodzkich stanowiły wydatki związane z realizacją projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych (w 2021 r. – 42,7%, w 2022 r. – 38,3%). 233 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Struktura wydatków ogółem miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 86,6% 82,2%82,7%84,5%84,5%84,0% 81,5% 13,4% 17,8% 17,3%15,5% 15,5% 16,0% 18,5% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Wydatki miast na prawach powiatu w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wynagrodzenia i sk adki od nich naliczane Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb Wydatki maj tkowe Dotacje na zadania bie ce wiadczenia na rzecz osób fizycznych Wydatki na obs ug d ugu Wydatki bie ce z udziaem rodków zagranicznych Por czenia i gwarancje 21 182 886 17 134 120 8 467 929 5 865 749 9 485 760 35 175 646 26 680 110 18 714 104 11 731 394 Wydatki miast na prawach powiatu według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. (w tys. zł) 05 000 00010 000 00015 000 00020 000 00025 000 00030 000 00035 000 00040 000 000 Dzia 801 Dzia 600 Dzia 900 Dzia 750 Dzia 852 Dzia 855 Dzia 700 Dzia 926 Dzia 921 Dzia 757 Pozosta e Wydatki ogóem Wydatki in westycyjn e Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 750 – Administracja publiczna, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 855 – Rodzina, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 757 – Obsługa długu publicznego. 234 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. W ujęciu działów klasyfikacji budżetowej wydatki ogółem miast na prawach powiatu nie odbiegały od specyfiki z lat poprzednich. Niezmiennie największą część wydatków powiaty grodzkie przeznaczyły na Oświatę i wychowanie – 33,3%, następnie na Transport i łączność – 18,0%. Dominującą pozycję w wydatkach inwestycyjnych powiatów grodzkich stanowią inwestycje w dziale 600 Transport i łączność – 9 078 903 tys. zł, co stanowi 54,4% ogólnej sumy wydatków inwestycyjnych. Za blisko 10% (10,1%) wydatków inwestycyjnych powiatów grodzkich odpowiadają wydatki poniesione w dziale 700 Gospodarka mieszkaniowa, a następnie w dziale 900 Gospodarka komunalna i ochrona środowiska – 8,6% oraz w dziale 801 Oświata i wychowanie – 8,1%. Struktura wydatków ogółem miast na prawach powiatu według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 801 31,1% Dzia 600 15,8% Dzia 855 10,1% Dzia 900 7,9% Dzia 852 6,6% Dzia 750 6,3% Dzia 700 4,6% Dzia 926 3,0% Dzia 921 2,8% Dzia 754 2,6% Pozosta e 9,2% Dzia 801 33,3% Dzia 600 18,0% Dzia 900 8,1% Dzia 750 6,4% Dzia 852 6,0% Dzia 855 5,7% Dzia 700 4,8% Dzia 926 3,6% Dzia 921 2,9% Dzia 757 2,6% Pozosta e 8,5% Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 750 – Administracja publiczna, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 855 – Rodzina, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 757 – Obsługa długu publicznego, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa. Struktura wydatków inwestycyjnych miast na prawach powiatu według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 51,3% Dzia 900 10,9% Dzia 700 10,4% Dzia 801 8,7% Dzia 926 6,8% Dzia 921 3,9% Dzia 750 1,7% Dzia 710 1,3% Dzia 851 1,2% Dzia 852 0,8% Pozosta e 3,8% Dzia 600 54,4% Dzia 700 10,1% Dzia 900 8,6% Dzia 801 8,1% Dzia 926 7,6% Dzia 921 3,8% Dzia 750 1,4% Dzia 754 1,1% Dzia 710 1,1% Dzia 851 1,0% Pozosta e 3,8% Dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 750 – Administracja publiczna, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa dział 710 – Działalność usługowa, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 852 – Pomoc społeczna. 235 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody W 2023 r. miasta na prawach powiatu planowały deficyt budżetowy w wysokości 12 200 313 tys. zł. W skutek realizacji dochodów na poziomie 98,1% i wydatków 95,0% planu deficyt budżetowy miast na prawach powiatu wyniósł – 8 607 005 tys. zł. Pomimo, iż wykonany deficyt był niższy niż planowano w 2023 r. wzrósł on względem 2022 r. o 76,8%. Analogicznie jak w roku 2022 budżet deficytem zamknęło 57 spośród 65 powiatów grodzkich. Tylko w latach 2009–2010 odnotowano większą liczbę jednostek z budżetem deficytowym. Łączna kwota deficytu powiatów grodzkich w 2023 r. wyniosła 8 783 248 tys. zł i stanowiła 10,2% osiągniętych przez nie dochodów. W roku 2022 deficyt miast na prawach powiatu w kwocie 5 101 181 tys. zł stanowił 6,6% osiągniętych dochodów. Na sytuacje ekonomiczną miast na prawach powiatu w dużej mierze miała wpływ utrzymująca się wysoka inflacja oraz ograniczone możliwości zwiększenia dochodów własnych. Miasta na prawach powiatu najbardziej niekorzystnie odczuły skutki zmian w podatku PIT oraz zmian w sposobie finansowania samorządów wprowadzonych z początkiem 2023 r. przez program Polski Ład. Przekazane powiatom grodzkim rekompensaty tylko w niewielkim stopniu pokryły ubytek w dochodach pochodzących z udziału w podatku od osób fizycznych. O pogorszeniu sytuacji ekonomicznej miast na prawach powiatów świadczy również wzrost liczby powiatów grodzkich, w których wydatki bieżące przewyższały dochody bieżące (20 miast w stosunku do 13 w 2022 r., tj. 30,1% i 20,0% wszystkich jednostek tego rodzaju). Wynik budżetu oraz przychody i rozchody miast na prawach powiatu w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu1 532 726,7-4 868 432,2-8 607 005,4xx – nadwyżka2 512 822,5232 748,4176 242,5xx – deficyt-980 095,8-5 101 180,6-8 783 248,0xx Przychody ogółem, w tym:11 165 156,613 908 044,015 883 805,8100,0114,2 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:4 928 890,64 220 445,39 536 294,560,0226,0 – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 295 684,6552 188,0721 711,34,5130,7 – wolne środki i nadwyżka 6 179 078,99 649 676,16 287 782,639,665,2 Rozchody ogółem, w tym:3 231 555,83 333 408,63 531 576,2100,0105,9 – spłata długu zwrotnego, w tym:3 056 526,22 982 247,02 820 893,679,994,6 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 330 925,4290 999,1255 919,07,287,9 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. Wynik budżetu (per saldo) miast na prawach powiatu Liczba miast na prawach powiatu z nadwyżką w latach 2017–2023 (w tys. zł) i deficytem (wykonanie) w latach 2017–2023 -1 4 000 000 -1 2 000 000 -1 0 000 000 -8 000 000 -6 000 000 -4 000 000 -2 000 000 0 2 000 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie 27 17 22 31 48 88 38 48 43 34 17 5757 0 10 20 30 40 50 60 2017201820192020202120222023 Nadwyka Deficyt 236 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Rozkład liczby miast na prawach powiatu według relacji nadwyżki/deficytu do dochodów miast na prawach powiatu w 2023 r. 16 0 23 2 18 6 0510152025 Defic yt Nadwy ka (0 % do 5%>(5 % do 10%>powyej 10,0% W strukturze przychodów w 2023 r. dominowały przychody o charakterze zwrotnym (pochodzące z zaciąganych kredytów i pożyczek oraz emisji obligacji), które stanowiły 60,0% ogółu przychodów. Udział tych przychodów w latach 2021 i 2022 kształtował się na niższym poziomie, tj. odpowiednio: 44,1% i 30,3%. Z kolei przychody z tytułu wolnych środków oraz nadwyżki z lat ubiegłych stanowiły 39,6% przychodów ogółem. W 2021 r. było to 55,3%, a w 2022 roku – 69,4%. Rozchody miast na prawach powiatu wzrosły o 5,9% podczas gdy w 2022 r. wzrost ten był niższy, bowiem wyniósł 3,2%. Ostatecznie rozchody zamknęły się kwotą 3 531 576 tys. zł. Rozchody jednostek, podobnie jak w roku poprzednim, przeznaczano przede wszystkim na spłatę kredytów i pożyczek – 79,9% rozchodów ogółem (w 2022 r. – 89,5%), tj. kwotę 2 820 894 tys. zł. Przychody miast na prawach powiatu Rozchody miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 (w tys. zł) w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 12 000 000 2017201820192020202120222023 Zacigni ty d ug zwrotny Wolne ro dki i nadwyka z la t ubiegych Pozostae przychody 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 12 000 000 2017201820192020202120222023 Spata d ugu zwrotnego Pozostae ro zchody 237 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu miast na prawach powiatu a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody (z aci gni cie dugu) 2 586 6754 523 7005 534 6816 475 4964 928 8914 220 4459 536 294 Rozchody (s p ata d ugu) 2 496 2362 516 7262 629 4782 651 7763 056 5262 982 2472 820 894 Zmiana kwoty d ugu 90 4382 006 9732 905 2033 823 7191 872 3641 238 1986 715 401 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 12 000 000 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Zobowiązania miast na prawach powiatu na koniec roku 2023 wyniosły 46 773 552 tys. zł i wzrosły względem 2022 r. o 6 423 136 tys. zł (tj. o 15,9%) w związku z zwiększonymi potrzebami pożyczkowymi na finansowanie inwestycji oraz pokrycie deficytu. Dług powiatów grodzkich na tle zadłużenia całego sektora samorządowego odgrywa znaczącą rolę. W 2023 r. zobowiązania tej grupy jednostek stanowiły 45,5% zobowiązań wszystkich jednostek samorządu terytorialnego w Polsce 3 . Wraz ze wzrostem kwoty długu miast na prawach powiatu o 15,9% poziom relacji zobowiązań do dochodów również wzrósł (o 4,9 punktu procentowego w odniesieniu do roku poprzedniego) i wyniósł 50,5%. Kwota zobowiązań z tytułu wyemitowanych papierów wartościowych, posiadających płynny rynek wtórny wzrosła w 2023 r. aż o 60,0%. W 13 miastach zaciągnięte zobowiązania przekroczyły 60,0% zrealizowanych dochodów. W porównaniu z rokiem ubiegłym kwota zobowiązań wzrosła w 55 miastach na prawach powiatu. W strukturze zadłużenia nadal dominują zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek, które obejmowały w 2023 r. 90,4% zobowiązań ogółem. Zobowiązania powiatów grodzkich miały głownie charakter krajowy (60,3% łącznej kwoty zobowiązań). Podstawową grupą wierzycieli miast na prawach powiatu są niezmiennie banki z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w stosunku do których udział zobowiązań w 2023 r. wyniósł 54,0% zobowiązań ogółem. Kolejną grupę stanowią zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych u wierzycieli w państwach członkowskich Unii Europejskiej, w których obowiązującym środkiem płatniczym jest euro (39,6%). 3 W latach 2015–2022 udział ten stanowił odpowiednio: 38,2%; 39,3%; 39,5%; 38,1%; 40,5%; 41,6%; 43,1%; 44,4%. 238 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Poziom zadłużenia miast na prawach powiatu oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowizania ogóem (w tys. z ) 27 241 16129 000 01033 205 27937 337 22839 235 51040 350 41646 773 552 Rela cja kwoty dugu do dochodów 43,2%42,3%43,8%45,7%43,9%45,6%50,5% 40% 42% 44% 46% 48% 50% 52% 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 45 000 000 50 000 000 Rozkład liczby miast na prawach powiatu według wskaźnika wzrostu/spadku kwoty długu w 2023 r. 0 1 9 15 16 17 7 024681012141618 wi cej ni 20% <20% do 10%) <10% do 0%) <0% do 10%) <10% do 20%) <20% do 30%) wi cej ni 30% Spa dek kwo ty d ugu Wzrost kwoty d ugu Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów zadłużenia w relacji do dochodów w 2023 r. 02468101214161820 bra k d ugu (0 % do 10%> (1 0% do 20%> (2 0% do 30%> (3 0% do 40%> (4 0% do 50%> (5 0% do 60%> powy ej 60% brak dugu(0% do 10%>(10% do 20%>(20% do 30%>(30% do 40%>(40% do 50%>(50% do 60%>powyej 60% Liczba miast na prawach powiatu 01611198713 239 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Struktura kwoty długu miast na prawach powiatu według wierzycieli w 2017 i 2023 (w tys. zł) 05 000 00010 000 00015 000 00020 000 00025 000 00030 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki k ra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagraniczne Sektor fin ansów public znychBanki k ra jo wePozostae podmio ty kra jo wePodmio ty zagraniczne 2017 404 21016 478 379319 52710 039 045 2023 381 32625 279 8472 533 98318 578 395 240 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Dochody miast na prawach powiatu w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 0008 000 000 ory Zie lona Góra Zamo Zabrze Wro c aw W ocawek Wa brzych Tychy Toru Tarnów Tarnobrz eg winoujcie witochowic e Szczecin Suwa ki Sosnowie c Sopot S upsk Skie rn iewice Sie mia nowic e lskie Sie dlc e Rzeszów Rybnik Ruda l ska Radom Prz emy l Pozna Pock Pio trk ów Try bunals ki Pie kary l skie Ostro ka Opole Olsztyn Nowy S cz Mys owic e ód oma Lublin Leszno Legnic a Kro sno Kra ków Koszalin Konin Kie lc e Katowic e Kalis z Jelenia Góra Jaworz no Jastrz bie -Z dró j Gru dzi dz Gorzów Wielk opolski Gliwic e Gdynia Gda sk Elb l g D bro wa Górnic za Cz stochowa Chorzów Che m Bytom Bydgoszcz Bie ls ko-B ia a Bia ystok Bia a Podlaska Subwencja ogólnaDotacje i rodkiUdziay w PIT i CITPozostae dochody 241 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Wydatki miast na prawach powiatu w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 0008 000 0009 000 00010 000 000 ory Zie lona Góra Zamo Zabrze Wro c aw W ocawek Wa brzych Tychy Toru Tarnów Tarnobrz eg winoujcie witochowic e Szczecin Suwa ki Sosnowie c Sopot S upsk Skie rn iewice Sie mia nowic e lskie Sie dlc e Rzeszów Rybnik Ruda l ska Radom Prz emy l Pozna Pock Pio trk ów Try bunals ki Pie kary l skie Ostro ka Opole Olsztyn Nowy S cz Mys owic e ód oma Lublin Leszno Legnic a Kro sno Kra ków Koszalin Konin Kie lc e Katowic e Kalis z Jelenia Góra Jaworz no Jastrz bie -Z dró j Gru dzi dz Gorzów Wielk opolski Gliwic e Gdynia Gda sk Elb l g D bro wa Górnic za Cz stochowa Chorzów Che m Bytom Bydgoszcz Bie ls ko-B ia a Bia ystok Bia a Podlaska Wydatki biece Wydatki majtkowe 242 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Planowany i wykonany wynik budżetu miast na prawach powiatu w 2023 r. (w tys. zł) -1 200 000-1 000 000-8 00 000-6 00 000-4 00 000-2 00 0000200 000 ory Zie lona Góra Zamo Zabrze Wro c aw W ocawek Wa brzych Tychy Toru Tarnów Tarnobrz eg winoujcie witochowic e Szczecin Suwa ki Sosnowie c Sopot S upsk Skie rn iewice Sie mia nowic e l skie Sie dlc e Rzeszów Rybnik Ruda l ska Radom Prz emy l Pozna Pock Pio trk ów Try bunals ki Pie kary lskie Ostro ka Opole Olsztyn Nowy S cz Mys owic e ód om a Lublin Leszno Legnic a Kro sno Kra ków Koszalin Konin Kie lc e Katowic e Kalis z Jelenia Góra Jaworz no Jastrz bie -Z dró j Gru dzi dz Gorzów Wielk opolski Gliwic e Gdynia Gda sk Elb l g D bro wa Górnic za Cz stochowa Chorzów Che m Bytom Bydgoszcz Bie ls ko-B ia a Bia ystok Bia a Podlaska Plan Wykonanie 243 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Rozdział VI. Wykonanie budżetów przez powiaty Wybrane wielkości budżetów powiatów w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:36 053 277,539 020 455,745 275 543,299,2100,0116,0 Bieżące, w tym:32 457 779,234 881 571,937 380 098,9100,482,6107,2 PIT, CIT7 279 830,28 322 880,96 255 589,3100,113,875,2 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:6 126 111,67 411 759,07 637 242,299,116,9103,0 Dotacje na zadania zlecone*3 506 257,13 540 794,43 168 773,399,47,089,5 Subwencja ogólna, w tym:14 843 882,514 435 022,418 246 749,0100,640,3126,4 Część oświatowa10 166 280,710 755 670,012 689 488,1100,028,0118,0 Majątkowe, w tym:3 595 498,34 138 883,87 895 444,394,017,4190,8 Dotacje i środki na inwestycje3 185 414,93 622 957,67 535 587,794,716,6208,0 Wydatki ogółem, z tego:34 172 719,140 003 248,746 836 239,093,2100,0117,1 Bieżące, w tym:28 745 052,832 260 547,035 957 381,395,376,8111,5 Wynagrodzenia i pochodne17 941 322,219 534 347,922 612 942,698,248,3115,8 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 1 136 171,01 098 033,11 169 088,495,42,5106,5 Dotacje 2 124 722,52 381 057,62 810 062,496,96,0118,0 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 90 838,1336 263,0452 923,090,31,0134,7 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 743 124,3746 032,0652 475,387,81,487,5 Majątkowe, w tym:5 427 666,27 742 701,810 878 857,786,723,2140,5 Wydatki inwestycyjne, w tym:5 324 033,17 659 009,710 806 445,086,723,1141,1 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 841 970,1767 310,9850 533,987,01,8110,8 Wynik budżetu1 880 558,5-982 793,1-1 560 695,8xxx Wynik operacyjny3 712 726,42 621 024,91 422 717,6xxx Przychody ogółem, w tym:5 789 605,77 605 554,27 361 377,4x100,096,8 Zaciągnięcie długu zwrotnego555 251,2779 944,11 744 473,3x23,7223,7 Wolne środki i nadwyżka 5 196 276,76 785 598,65 564 967,1x75,682,0 Rozchody ogółem, w tym:1 228 076,51 278 780,61 043 095,0x100,081,6 Spłata długu zwrotnego839 832,4960 678,0809 824,9x77,684,3 Należności ogółem, w tym:786 667,7889 879,9997 488,7x100,0112,1 Należności wymagalne 642 820,9734 038,8825 839,6x82,8112,5 Kwota długu, w tym:6 214 149,56 025 404,86 947 009,1x100,0115,3 Zobowiązania wymagalne2 135,06 763,18 592,4x0,1127,0 Kwota długu samorządowych osób prawnych, w tym: 1 943 996,52 372 919,92 703 058,1x100,0113,9 SP ZOZ 1 941 456,72 370 053,32 702 465,4x100,0114,0 * Zgodnie z art. 126 uofp. 244 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody powiatów na realizację programów z udziałem środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:1 278 766,31 314 105,81 247 385,290,52,894,9 Budżet środków europejskich960 696,7866 170,5764 280,190,51,788,2 Dofinansowanie ze źródeł krajowych151 175,3137 029,2131 019,977,90,395,6 Środki ze źródeł zagranicznych 166 894,3310 906,1352 085,196,20,8113,2 Wydatki ogółem*, z tego:1 585 104,51 513 421,31 509 999,091,73,399,8 Budżet środków europejskich986 813,2867 353,4812 111,895,11,893,6 Dofinansowanie ze źródeł krajowych371 903,2343 405,9380 980,390,40,8110,9 Środki ze źródeł zagranicznych226 388,1302 662,0316 906,985,30,7104,7 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji 13 678,511 006,736 336,2xx330,1 Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 40 139,838 654,018 704,8xx48,4 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4. Liczba powiatów według wielkości budżetu (dochodów ogółem) w 2023 r. Wielkość budżetu (w mln zł) Liczba powiatów Struktura (w %) (25 do 50>10,3 (50 do 75>247,6 (75 do 100>5818,5 (100 do 150>11636,9 (150 do 200>6320,1 powyżej 2005216,6 Razem314100,0 Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody powiatów w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 2 443 2093 388 3253 082 4033 887 5515 789 6067 605 5547 361 377 Dochody ogóáe m 25 388 53127 959 34730 690 05734 568 62236 053 27839 020 45645 275 543 Rozchody ogóáe m 732 813803 9241 152 9791 099 6071 228 0761 278 7811 043 095 Wydatki ogóáe m 25 360 41628 656 57129 630 72732 313 92634 172 71940 003 24946 836 239 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 245 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. 1. Dochody Dochody budżetowe powiatów w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:36 053 277,539 020 455,745 275 543,299,2100,0116,0 Subwencja ogólna14 962 399,814 566 059,118 356 633,3100,640,5126,0 Dotacje i środki9 311 526,611 034 716,715 172 829,996,933,5137,5 Udziały w PIT i CIT 7 279 830,28 322 880,96 255 589,3100,113,875,2 Pozostałe dochody4 499 521,05 096 799,05 490 490,7100,012,1107,7 W 2023 r. dochody budżetowe powiatów zrealizowane zostały w kwocie 45 275 543 tys. zł, co stanowi 99,2% planu. W porównaniu do dochodów z 2022 r. wzrosły o 16,0%, uwzględniając wskaźnik inflacji (11,4%), ich realna wartość wzrosła o 4,6%. Tempo wzrostu dochodów było wyższe niż rok wcześniej o 7,8 punktu procentowego. Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów powiatów w latach 2017–2023 60% 70% 80% 90% 100% 110% 120% 130% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemSubwencja ogólna Dotacje i rodkiUdziay w PIT i CIT 60% 70% 80% 90% 100% 110% 120% 130% 2017201820192020202120222023 Dochody ogó em Dochody bie ce Dochody majtkoweDochody ze sprzeday majtku Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania dochodów budżetowych w 2023 r. 16 31 129 113 19 6 020406080100120140 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> (1 00,0% do 105,0%> (1 05,0% do 110,0%> wi cej ni 110,0% 246 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania dochodów z tytułu dotacji i środków w 2023 r. 1 4 5 16 28 145 115 020406080100120140160 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (9 0,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania dochodów bieżących w 2023 r. 2 10 23 94 145 21 19 020406080100120140160 mnie j ni 94,0% (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> (1 00,0% do 102,0%> (1 02,0% do 104,0%> wi cej ni 104,0% Najwyższe dochody powiaty uzyskały w postaci transferów z budżetu państwa i innych podmiotów, tj. subwencji ogólnej – 40,5% oraz dotacji i środków – 33,5% (w tym dotacje i środki na zadania bieżące 16,9% oraz dotacje i środki na inwestycje 16,6%). Udziały w PIT i CIT stanowiły 13,8% dochodów ogółem (spadek w stosunku do roku 2022 o 7,5 punku procentowego). Dynamika wykonania ww. grup dochodów w stosunku do roku ubiegłego wyniosła odpowiednio 126,0%, 137,5% oraz 75,2%. W 2023 r. dochody powiatów z tytułu udziałów w PIT były niższe niż rok wcześniej o 27,8% (tj. o 2 228 326 tys. zł), natomiast dochody z tytułu udziałów w CIT wzrosły w stosunku do roku ubiegłego o 51,3% (tj. o 161 034 tys. zł). Dochody powiatów z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 9 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT 247 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Dynamika dochodów powiatów w latach 2017–2023 Dochody powiatów w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 70% 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemUdziay w PIT i CIT Dotacje i rodkiSubwencja ogólna 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 45 000 000 50 000 000 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogólnaPozostae dochody Dochody bieżące, stanowiące zdecydowaną większość dochodów ogółem (82,6%), wzrosły o 7,2% (tj. o 2 498 527 tys. zł), natomiast dochody majątkowe wzrosły o 90,8% (tj. o 3 756 561 tys. zł), co spowodowało wzrost ich udziału o 6,8 punktu procentowego w strukturze dochodów ogółem. Spośród źródeł dochodów powiatów dotacje i środki na inwestycje i zakupy inwestycyjne cechowały się najwyższą dynamiką osiągając poziom 208,0%, wykonanie tej grupy dochodów wyniosło 94,7% planowanych wartości. Środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 zrealizowane zostały w wysokości 3 739 051 tys. zł i były ponad czterokrotnie wyższe w stosunku do roku poprzedniego. Środki z Funduszu Pomocy zrealizowane zostały w wysokości 904 398 tys. zł i były niższe niż rok wcześniej o 6,3%. Środki ze źródeł zagranicznych zrealizowane zostały w wysokości 1 247 385 tys. zł i były niższe niż rok wcześniej o 5,1%. Struktura dochodów ogółem powiatów w latach 2017–2023 20, 2% 20, 9% 21, 1% 18, 6% 20, 2% 21, 3% 13, 8% 25, 8% 28, 3% 28, 5% 30, 7% 25, 8% 28, 3% 33, 5% 40, 4% 37, 6% 37, 9% 38, 8% 41, 5% 37, 3% 40, 5% 13, 6% 13, 2% 12, 5% 11, 9% 12, 5% 13, 1% 12, 1% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody 248 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Struktura dochodów ogółem powiatów w latach 2017–2023 92,0% 88,5% 88,3% 86,0% 90,0% 89,4% 82,6% 8,0% 11,5% 11,7% 14,0% 10,0% 10,6% 17,4% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe Struktura dochodów ogółem powiatów w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 37,3% Dotacje i rodki 28,3% PIT 20,5% CIT 0,8% Pozosta e dochody 13,1% Subwencja ogólna 40,5% Dotacje i rodki 33,5% PIT 12,8% CIT 1,0% Pozosta e dochody 12,1% Struktura dotacji i środków powiatów w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 32,9% Dotacje na zadania w asne 19,2% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 7,7% Środki z Funduszu Pomocy 8,7% Pozosta e dotacje i rodki* 31,4% Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 21,8% Dotacje na zadania w asne 15,2% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 24,6% Środki z Funduszu Pomocy 6,0% Pozosta e dotacje i rodki* 32,4% * Na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych. 249 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Struktura subwencji ogólnej powiatów w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz wyrównawcza 18,4% Cz owiatowa 73,8% Cz równowa ca /regionalna 6,3% Uzupe nienie subwencji ogólnej 1,5% Cz wyrównawcza 14,9% Cz owiatowa 69,1% Cz równowa ca /regionalna 4,4% Uzupe nienie subwencji ogólnej 11,6% Udział PIT i CIT w dochodach ogółem powiatów w 2023 r. 0% - 5% 5% - 10% 10% - 15% 15% - 20% 20% - 25% powyżej % Legenda 250 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Udział dotacji i środków w dochodach ogółem powiatów w 2023 r. 0% - 30% 30% - 35% 35% - 40% 40% - 45% 45% - 50% powyżej 50% Legenda Udział subwencji ogólnej w dochodach ogółem powiatów w 2023 r. 10% - 25% 25% - 35% 35% - 40% 40% - 45% 45% - 50% powyżej 50% Legenda 251 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. 2. Wydatki Wydatki budżetowe zrealizowane zostały w wysokości 46 836 239 tys. zł. W stosunku do zaplanowanych wielkości realizacja wyniosła 93,2% i była wyższa o 1,5 punktu procentowego w stosunku do roku poprzedniego (91,7%). Wydatki bieżące wykonane zostały przez powiaty w 95,3% (w 2022 r. – 94,8%), podczas gdy poziom zrealizowanych wydatków majątkowych wyniósł 86,7% (w 2022 r. – 80,9%). Wykonanie planu wybranych grup wydatków powiatów w latach 2017–2023 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki majtkowe 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWynagrodzenia i skadki Wydatki na obs ug duguWydatki bie ce UE Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania wydatków budżetowych w 2023 r. 5 3 18 39 115 134 020406080100120140160 mnie j ni 75,0% (7 5,0% do 80,0%> (8 0,0% do 85,0%> (8 5,0% do 90,0%> (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania wydatków bieżących w 2023 r. 22 13 44 97 118 20 020406080100120140 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 92,0%> (9 2,0% do 94,0%> (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> 252 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania wydatków majątkowych w 2023 r. 12 9 14 38 66 175 0 020406080100120140160180200 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (9 0,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% W 2023 r. dynamika wydatków była wyższa o 1,1 punktu procentowego od dynamiki dochodów. W stosunku do roku poprzedniego wydatki ogółem zwiększyły się o 17,1% (realnie, po uwzględnieniu wskaźnika inflacji na poziomie 11,4% – o 5,7%), rok wcześniej również o 17,1% (realnie o 2,7%). Wzrost dotyczył zarówno wydatków bieżących, jak i majątkowych, przy czym wskaźnik dynamiki wydatków majątkowych wyniósł 140,5% (w 2022 r. – 142,7%), natomiast przeciętne tempo wzrostu wydatków bieżących w powiatach wyniosło 111,5% i było niższe niż rok wcześniej o 0,7 punktu procentowego. Na zmianę dynamiki wydatków bieżących (wzrost o 11,5%) istotny wpływ miał wzrost wydatków na: –obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje o 34,7%, –zakup energii o 30,1%, –dotacje o 18,0%, –wynagrodzenia i pochodne o 15,8%, –świadczenia na rzecz osób fizycznych o 6,5%. Kwota wydatków bieżących związanych z realizacją przez powiaty projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych wynosiła 652 475 tys. zł i była niższa o 12,5% od wydatków poniesionych w roku poprzednim. Wydatki na zadania inwestycyjne powiatów wzrosły o 41,1% w porównaniu do poprzedniego roku. Kwota wydatków na inwestycje realizowane przez powiaty w ramach projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych wynosiła 850 534 tys. zł i była wyższa o 10,8% od nakładów poniesionych w roku poprzednim. Dynamika wydatków powiatów w latach 2017–2023 Wydatki powiatów w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki maj tkowe 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 45 000 000 50 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe 253 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Struktura wydatków ogółem powiatów w latach 2017–2023 83,9% 79,1% 82,1% 83,6%84,1% 80,6% 76,8% 16,1% 20,9% 17,9% 16,4% 15,9% 19,4% 23,2% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Wydatki powiatów w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wynagrodzenia i skadki od nich naliczane Wydatki maj tkowe Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb Dotacje na zadania bie ce wiadczenia na rzecz osób fizycznych Wydatki bie ce z udziaem rodków zagranicznych Wydatki na obs ug dugu Por czenia i gwarancje 12 953 604 4 083 369 5 117 928 22 612 943 10 878 858 8 259 890 254 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Udział wydatków na wynagrodzenia i pochodne w wydatkach ogółem powiatów w 2023 r. 20% - 40% 40% - 45% 45% - 50% 50% - 55% 55% - 60% powyżej 0% Legenda Udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach ogółem powiatów w 2023 r. 0% - 20% 20% - 25% 25% - 30% 30% - 35% 35% - 40% powyżej 40% Legenda 255 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Wydatki powiatów według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. 02 000 0004 000 0006 000 0008 000 00010 000 00012 000 00014 000 000 Dzia 801 Dzia 600 Dzia 750 Dzia 852 Dzia 854 Dzia 754 Dzia 855 Dzia 853 Dzia 851 Dzia 710 Pozosta e Wydatki ogó em Wydatki in westycyjn e Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 855 – Rodzina, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 710 – Działalność usługowa. W 2023 r. w strukturze wydatków nastąpił spadek udziału wydatków bieżących i wzrost udziału wydatków majątkowych. Odsetek części bieżącej zmniejszył się w stosunku do ubiegłego roku o 3,8 punktu procentowego i wyniósł 76,8%, natomiast udział wydatków majątkowych wzrósł do poziomu 23,2%. Wydatki bieżące powiatów koncentrowały się głównie na obszarach związanych z oświatą i wychowaniem, administracją publiczną oraz pomocą społeczną, natomiast wydatki inwestycyjne w przeważającej części przeznaczane były przez powiaty na zadania związane z transportem i łącznością. Struktura wydatków ogółem powiatów według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 801 29,1% Dzia 600 16,4% Dzia 750 11,7% Dzia 852 10,2% Dzia 754 6,8% Dzia 854 6,4% Dzia 855 4,6% Dzia 851 4,0% Dzia 853 3,8% Dzia 710 1,7% Pozosta e 5,3% Dzia 801 29,5% Dzia 600 20,0% Dzia 750 11,4% Dzia 852 10,2% Dzia 854 6,4% Dzia 754 6,0% Dzia 855 4,4% Dzia 853 3,7% Dzia 851 1,8% Dzia 710 1,5% Pozosta e 5,2% Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 855 – Rodzina, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 710 – Działalność usługowa. 256 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Struktura wydatków inwestycyjnych powiatów według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 62,8% Dzia 851 9,8% Dzia 801 8,1% Dzia 750 2,3% Dzia 700 2,2% Dzia 852 2,0% Dzia 854 1,9% Dzia 010 1,8% Dzia 926 1,7% Dzia 754 1,5% Pozosta e 5,9% Dzia 600 66,6% Dzia 801 9,5% Dzia 851 6,4% Dzia 750 2,4% Dzia 854 2,0% Dzia 852 2,0% Dzia 926 1,9% Dzia 700 1,5% Dzia 754 1,4% Dzia 010 1,3% Pozosta e 5,0% Dział 600 – Transport i łączność, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 750 – Administracja publiczna, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 926 – kultura fizyczna, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo. 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody Wynik budżetu oraz przychody i rozchody powiatów w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu1 880 558,5-982 793,1-1 560 695,8xx – nadwyżka2 025 881,1517 787,6423 489,4xx – deficyt-145 322,6-1 500 580,7-1 984 185,2xx Przychody ogółem, w tym:5 789 605,77 605 554,27 361 377,4100,096,8 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:555 251,2779 944,11 744 473,323,7223,7 – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 13 678,511 006,736 336,20,5330,1 – wolne środki i nadwyżka 5 196 276,76 785 598,65 564 967,175,682,0 Rozchody ogółem, w tym:1 228 076,51 278 780,61 043 095,0100,081,6 – spłata długu zwrotnego, w tym:839 832,4960 678,0809 824,977,684,3 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 40 139,838 654,018 704,81,848,4 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. W 2023 r. budżety powiatów zamknęły się per saldo deficytem w kwocie 1 560 696 tys. zł (w 2022 r. deficytem w kwocie 982 793 tys. zł) przy planowanym deficycie w kwocie 4 611 869 tys. zł. Wynik ten był efektem zamknięcia roku budżetowego deficytem w 228 powiatach w łącznej kwocie 1 984 185 tys. zł oraz nadwyżką w 86 powiatach w łącznej kwocie 423 489 tys. zł. Niedobór budżetowy finansowany był głównie z przychodów bezzwrotnych (wolnych środków i nadwyżek budżetowych) oraz środkami pochodzącymi z zaciągniętych zobowiązań zwrotnych. 257 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Wynik budżetu (per saldo) powiatów Liczba powiatów z nadwyżką i deficytem (wykonanie) w latach 2017–2023 (w tys. zł) w latach 2017–2023 -5 000 000 -4 000 000 -3 000 000 -2 000 000 -1 000 000 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie 171 109 237 276 263 120 86 143 205 77 38 51 194 228 0 50 100 150 200 250 300 2017201820192020202120222023 Nadwyka Deficyt Rozkład liczby powiatów według relacji nadwyżki/deficytu do dochodów powiatów w 2023 r. 39 5 80 16 109 65 020406080100120 Defic yt Nadwy ka (0 % do 5%>(5 % do 10%>powyej 10,0% W 2023 r. przychody powiatów były niższe o 3,2% w stosunku do roku ubiegłego. Spowodowane to było spadkiem przychodów z tytułu wolnych środków i nadwyżki o 18,0%, które w dalszym ciągu stanowią główne źródło przychodów ogółem (75,6%). W 2023 r. przychody zwrotne były ponad dwukrotnie wyższe niż rok wcześniej i stanowiły 23,7% przychodów ogółem. Przychody zwrotne pozyskane na realizację programów i projektów współfinansowanych środkami pochodzącymi ze źródeł zagranicznych były ponad trzykrotnie wyższe i stanowiły 2,1% ogólnej kwoty przychodów zwrotnych zaciągniętych w 2023 r. Spłata długu zwrotnego stanowiła 77,6% kwoty rozchodów powiatów (wzrost o 2,5 punktu procentowego), była niższa o 15,7% w porównaniu do roku poprzedniego. Rozchody z tytułu spłaty długu zwrotnego zaciągniętego na realizację zadań finansowanych z udziałem środków zagranicznych zmniejszyły się o 51,6%, a ich udział w spłacie długu wyniósł 2,3%. 258 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Przychody powiatów w latach 2017–2023 (w tys. zł) Rozchody powiatów w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 2017201820192020202120222023 Zaci gnity d ug zwrotny Wolne ro dki i nadwyka z la t ubiegych Pozostae przychody 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 2017201820192020202120222023 Spata dugu zwrotnego Pozostae ro zchody Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu powiatów a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody (z aci gni cie dugu) 758 5201 595 4101 136 537783 268555 251779 9441 744 473 Rozchody (s p ata dugu) 671 491736 3631 023 266842 968839 832960 678809 825 Zmiana kwoty d ugu 87 029859 047113 272-5 9 700-2 84 581-1 80 734934 648 -5 00 000 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 259 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego W 2023 r. nastąpił wzrost wartości kwoty długu (po tendencji spadkowej utrzymującej się od 2020 r.). Wielkość zadłużenia ogółem zwiększyła się w stosunku do ubiegłego roku o 15,3% i wyniosła 6 947 009 tys. zł, w całości był to dług zaciągnięty na rynku krajowym. Dług powiatów w zdecydowanej większości został zaciągnięty na okres pięciu lat lub dłuższy. Podobnie jak w roku poprzednim w trzech powiatach zaciągnięte zobowiązania przekroczyły 60,0% zrealizowanych dochodów. Liczba powiatów, które na koniec roku budżetowego nie były zadłużone, zwiększyła się o 3, tj. do 19 spośród 314 jednostek. Zobowiązania wymagalne powiatów zwiększyły się o 27,0% i na koniec 2023 r. wyniosły 8 592 tys. zł 1 , przy czym należy zaznaczyć, iż w łącznej kwocie zobowiązań wymagalnych kwota 4 182 tys. zł stanowiąca 48,7% zobowiązań wymagalnych powiatów dotyczyła jednego powiatu. Poziom relacji zobowiązań do dochodów wyniósł 15,3% i był niższy niż rok wcześniej o 0,1 punktu procentowego. Kwota należności powiatów w 2023 r. wzrosła w stosunku do roku ubiegłego o 12,1%. Główną część stanowiły należności wymagalne (82,8% należności ogółem), które wzrosły o 12,5% w porównaniu do roku poprzedniego. Poziom zadłużenia powiatów oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowizania ogóem (w tys. z) 5 628 3676 467 4566 578 9716 505 4606 214 1506 025 4056 947 009 Rela cja kwoty dugu do dochodów 22,2%23,1%21,4%18,8%17,2%15,4%15,3% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 5 000 000 5 200 000 5 400 000 5 600 000 5 800 000 6 000 000 6 200 000 6 400 000 6 600 000 6 800 000 7 000 000 Rozkład liczby powiatów* według wskaźnika wzrostu/spadku kwoty długu w 2023 r. 44 54 47 25 37 27 66 010203040506070 wi cej ni 20% <20% do 10%) <10% do 0%) <0% do 10%) <10% do 20%) <20% do 30%) wi cej ni 30% Spa dek kwo ty d ugu Wzrost kwoty d ugu * Na wykresie nie ujęto powiatów, które w latach 2022 i 2023 nie były zadłużone. 1 Po uwzględnieniu korekty sprawozdania Rb-Z przesłanego po zamknięciu bazy danych przez jeden z powiatów 6 388 tys. zł. 260 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Rozkład liczby powiatów według przedziałów zadłużenia w relacji do dochodów w 2023 r. 020406080100120 bra k d ugu (0 % do 10%> (1 0% do 20%> (2 0% do 30%> (3 0% do 40%> (4 0% do 50%> (5 0% do 60%> powy ej 60% brak dugu(0% do 10%>(10% do 20%>(20% do 30%>(30% do 40%>(40% do 50%>(50% do 60%>powyej 60% Liczba powiatów 191041005722723 Struktura kwoty długu powiatów według wierzycieli w 2017 i 2023 (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki k ra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagraniczne Sektor fin ansów public znychBanki k ra jo wePozostae podmio ty kra jo wePodmio ty zagraniczne 2017 211 6115 369 54847 2080 2023251 1966 329 648366 1650 261 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Rozdział VII. Wykonanie budżetów przez województwa samorządowe Wybrane wielkości budżetów województw samorządowych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:22 826 558,224 642 692,632 141 088,2100,2100,0130,4 Bieżące, w tym:19 091 497,021 442 229,227 282 870,0100,584,9127,2 PIT, CIT11 223 365,412 129 795,915 721 746,0100,048,9129,6 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:3 286 158,43 755 120,04 267 612,197,813,3113,6 Dotacje na zadania zlecone*933 829,41 367 964,61 726 440,597,85,4126,2 Subwencja ogólna 3 614 608,84 219 553,65 812 105,3100,018,1137,7 w tym część oświatowa661 051,0694 893,3792 330,399,92,5114,0 Majątkowe, w tym:3 735 061,23 200 463,54 858 218,298,915,1151,8 Dotacje i środki na inwestycje3 480 711,02 999 049,54 641 257,997,914,4154,8 Wydatki ogółem, z tego:20 802 073,623 780 799,131 734 351,993,6100,0133,4 Bieżące, w tym:13 290 654,215 838 748,419 645 117,994,361,9124,0 Wynagrodzenia i pochodne2 539 444,62 922 048,83 495 870,395,711,0119,6 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 55 812,270 558,487 642,594,00,3124,2 Dotacje 4 798 683,75 931 930,87 646 033,798,424,1128,9 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 76 691,5272 300,6342 188,985,31,1125,7 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 2 225 531,62 226 493,92 334 999,688,97,4104,9 Majątkowe, w tym:7 511 419,47 942 050,712 089 234,092,538,1152,2 Wydatki inwestycyjne, w tym:7 097 420,37 409 591,511 425 389,492,136,0154,2 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 4 008 293,33 243 927,64 725 589,195,014,9145,7 Wynik budżetu2 024 484,6861 893,5406 736,3xxx Wynik operacyjny5 800 842,85 603 480,87 637 752,1xxx Przychody ogółem, w tym:3 425 354,04 431 594,75 021 676,2x100,0113,3 Zaciągnięcie długu zwrotnego542 004,048 000,0605 000,0x12,01 260,4 Wolne środki i nadwyżka 2 854 793,84 352 757,64 380 003,8x87,2100,6 Rozchody ogółem, w tym:1 244 926,11 093 302,51 040 776,0x100,095,2 Spłata długu zwrotnego982 111,3701 387,3855 271,0x82,2121,9 Należności ogółem, w tym:2 243 341,04 365 599,55 339 795,8x100,0122,3 Należności wymagalne 1 876 259,83 949 493,34 831 709,1x90,5122,3 Kwota długu, w tym:5 686 343,25 072 046,14 783 411,2x100,094,3 Zobowiązania wymagalne1 033,5497,0788,6x0,0158,7 Kwota długu samorządowych osób prawnych, w tym: 2 827 895,22 963 583,83 147 632,7x100,0106,2 SP ZOZ 2 797 473,92 925 091,53 099 978,7x98,5106,0 * Zgodnie z art. 126 uofp. 262 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody województw samorządowych na realizację programów z udziałem środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:5 124 153,34 701 068,65 587 480,396,617,4118,9 Budżet środków europejskich3 276 655,62 867 020,63 730 714,697,911,6130,1 Dofinansowanie ze źródeł krajowych933 630,8819 827,2607 671,988,01,974,1 Środki ze źródeł zagranicznych 913 866,81 014 220,81 249 093,897,73,9123,2 Wydatki ogółem*, z tego:6 233 824,95 470 471,37 060 588,792,922,0129,1 Budżet środków europejskich3 314 529,02 876 875,53 864 801,194,312,0134,3 Dofinansowanie ze źródeł krajowych2 021 829,61 617 083,51 973 728,090,76,1122,1 Środki ze źródeł zagranicznych897 466,2976 512,31 222 059,692,13,8125,1 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji 17 611,2--xxx Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 137 457,266 214,5107 933,2xx163,0 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4. W 2023 roku w województwach samorządowych ze środków pochodzących z budżetu środków europejskich oraz bezzwrotnych środków pochodzących ze źródeł zagranicznych nastąpił wzrost dochodów o 18,9% oraz wzrost wydatków o 29,1%. Było to związane z ostatnim rokiem rozliczania środków z perspektywy 2014–2020 oraz uruchomieniem programów finansowanych z nowej perspektywy 2021–2027. W ramach tych dochodów w kwocie 5 587 480 tys. zł 37,0% stanowiły dochody na zadania bieżące, a 63,0% na zadania majątkowe. Z wydatków w kwocie 7 060 589 tys. zł przeznaczono na wydatki inwestycje 66,9%, a na wydatki bieżące 33,1%. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody województw samorządowych w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 1 894 3862 113 2772 131 9442 501 1243 425 3544 431 5955 021 676 Dochody ogóáe m 14 771 38516 953 68418 753 13720 956 58622 826 55824 642 69332 141 088 Rozchody ogóáe m 1 076 7901 005 5471 032 869892 4031 244 9261 093 3031 040 776 Wydatki ogóáe m 14 317 42916 582 31218 374 14319 707 96820 802 07423 780 79931 734 352 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 263 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. 1. Dochody W 2023 r. dochody ogółem województw samorządowych wyniosły 32 141 088 tys. zł i zostały wykonane w wysokości 100,2% przyjętego planu. W 11 województwach samorządowych dochody zostały wykonane ponad przyjęty plan. Z uwagi na zmianę przepisów prawnych i sposób przekazywania dochodów z tytułu udziałów w PIT i CIT, od 2022 r., w województwach samorządowych zostały one wykonane w 100,0% i stanowiły kwotę 15 721 746 tys. zł. Kolejny już rok dochody z dotacji i środków (8 908 870 tys. zł) nie zostały wykonane w zaplanowanych wysokościach (97,8%).Tendencja ta utrzymuje się już od wielu lat. Jak co roku, wszystkie części subwencji ogólnej z budżetu państwa były przekazane zgodnie z planem, w pełnej wysokości – 5 888 410 tys. zł. W 2023 r. dwa województwa (dolnośląskie i mazowieckie) nie otrzymały części regionalnej subwencji ogólnej oraz dwa województwa: mazowieckie i wielkopolskie nie otrzymały części wyrównawczej subwencji ogólnej. Województwo mazowieckie dokonało wpłaty na część regionalną subwencji ogólnej – 1 169 058 tys. zł. W porównaniu do dochodów z 2022 r., dochody ogółem wzrosły o 30,4%, a po uwzględnieniu wskaźnika inflacji – 11,4% ich realna wartość wzrosła o 19,0%. Największą część dochodów województw samorządowych (48,9%) stanowiły dochody z tytułu udziałów w PIT i CIT, które wzrosły o 29,6%. Dotacje i środki stanowiły 27,7% uzyskanych dochodów i w porównaniu do ubiegłego roku zanotowano ich wzrost o 31,9%. Subwencja ogólna była o 38,3% wyższa niż w roku poprzednim (18,3% dochodów). Pierwszy raz w 2023 r. województwa samorządowe otrzymały dodatkowe środki (w trzech równych ratach) z tytułu uzupełnienia subwencji ogólnej w celu wsparcia realizacji zadań w kwocie 359 439 tys. zł, ponadto otrzymały, z okazji 250 rocznicy utworzenia Komisji Edukacji Narodowej, z rezerwy subwencji ogólnej środki z przeznaczeniem na nagrody specjalne dla nauczycieli – 9 190 tys. zł. Na dofinansowanie inwestycji drogowych, budowy, przebudowy, remonty utrzymania ochrony dróg wojewódzkich i zarządzania tymi drogami województwa (z wyjątkiem wielkopolskiego) otrzymały 76 305 tys. zł. Taki napływ środków z subwencji spowodował zmiany w jej strukturze. Nastąpił wzrost o 4,4 punktu procentowego środków na uzupełnienie subwencji ogólnej. Dochody budżetowe województw samorządowych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:22 826 558,224 642 692,632 141 088,2100,2100,0130,4 Subwencja ogólna3 674 095,14 256 955,15 888 409,9100,018,3138,3 Dotacje i środki6 766 869,46 754 169,68 908 870,097,827,7131,9 Udziały w PIT i CIT 11 223 365,412 129 795,915 721 746,0100,048,9129,6 Pozostałe dochody1 162 228,31 501 772,01 622 062,3119,85,0108,0 Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów województw samorządowych w latach 2017–2023 50% 70% 90% 110% 130% 150% 170% 190% 210% 2017201820192020202120222023 Dochody ogółe mSubwencja ogóln a Dotacje i środkiUdziały w PIT i CIT 50% 70% 90% 110% 130% 150% 170% 190% 210% 2017201820192020202120222023 Doch ody ogółemDoch ody bieżące Doch ody majątko weDoch ody ze sp rze daży majątku 264 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Dynamika dochodów województw samorządowych Dochody województw samorządowych w latach 2017–2023 w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemUdziay w PIT i CIT Dotacje i ro dkiSubwencja ogóln a 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 2017201820192020202120222023 Udzia y w PIT i CIT Dotacje i ro dki Subwencja ogóln aPozostae dochody Od 2017 r. najważniejszym źródłem dochodów województw samorządowych są udziały w PIT i CIT, które stanowią ponad 40% uzyskanych dochodów. W 2023 r. nastąpił spadek otrzymanych dochodów z udziałów w PIT o 29,7% w porównaniu do roku ubiegłego. Uzyskane dochody z tytułu udziału w podatku PIT były na poziomie roku 2018 i wyniosły 1 647 296 tys. zł, natomiast udziały w CIT wzrosły o 43,8% osiągając największy poziom od siedmiu lat – 14 074 450 tys. zł. Dochody województw samorządowych z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 12 000 000 14 000 000 16 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT Od wielu lat ponad 80% dochodów ogółem województw samorządowych stanowią dochody bieżące. W 2023 r. dochody bieżące w porównaniu z rokiem ubiegłym były wyższe o 27,2% (stanowiły 84,9% dochodów ogółem), a dochody majątkowe były wyższe o 51,8% (15,1% dochodów ogółem). Dotacje i środki stanowiły 95,5% uzyskanych dochodów majątkowych. W strukturze, dotacje i środki województw samorządowych w 2023 r. wzrosły o 0,3 punktu procentowego. W związku z trwającym, od 2022 r. konfliktem zbrojnym na Ukrainie, województwa samorządowe otrzymały dochody bieżące w wysokości 43 880 tys. zł, w tym z utworzonego w tym celu Funduszu Pomocy 40 604 tys. zł, natomiast z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 otrzymały 501 123 tys. zł, i w całości dotyczyły zadań majątkowych realizowanych w ramach Polskiego Ładu. W strukturze dotacji i środków ponad 60% stanowiły dotacje na zadania własne. Dochody otrzymane na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, które wykonują województwa samorządowe stanowiły 19,5% otrzymanych dotacji i środków. 265 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Struktura dochodów ogółem województw samorządowych w latach 2017–2023 46, 4% 46, 5% 47, 1% 43, 2% 49, 2% 49, 2% 48, 9% 33, 4% 34, 4% 34, 2% 36, 3% 29, 6% 27, 4% 27, 7% 14, 4% 12, 9% 13, 7% 15, 3% 16, 1% 17, 3% 18, 3% 5,8%6,2%5,1%5,2%5,1%6,1%5,0% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 50% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Struktura dochodów ogółem województw samorządowych w latach 2017–2023 83,6% 80,9% 80,4% 80,8% 83,6% 87,0% 84,9% 16,4% 19,1% 19,6% 19,2% 16,4% 13,0% 15,1% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe 266 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Struktura dochodów ogółem województw samorządowych w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 17,3% Dotacje i rodki 27,4% PIT 9,5% CIT 39,7% Pozosta e dochody 6,1% Subwencja ogólna 18,3% Dotacje i rodki 27,7% PIT 5,1% CIT 43,8% Pozosta e dochody 5,0% Struktura dotacji i środków województw samorządowych w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 20,3% Dotacje na zadania w asne 67,5% Środki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 0,9% rodki z Funduszu Pomocy 0,5% Pozosta e dotacje i rodki* 10,8% Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 19,5% Dotacje na zadania w asne 61,7% Środki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 5,6% Środki z Funduszu Pomocy 0,5% Pozosta e dotacje i rodki* 12,7% * Na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych Struktura subwencji ogólnej województw samorządowych w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz wyrównawcza 54,5% Cz o wiatowa 16,3% Cz równowa ca/regionalna 20,8% Uzupe nienie subwencji ogólnej 8,4% Cz wyrównawcza 53,9% Cz owiatowa 13,5% Cz równowa ca/regionalna 19,9% Uzupe nienie subwencji ogólnej 12,8% 267 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. 2. Wydatki W 2023 r. podobnie jak w latach ubiegłych województwa nie wykonały wydatków w stosunku do zaplanowanych wielkości. Wyniosły one 31 734 352 tys. zł, co stanowiło 93,6% przyjętego planu (w 2022 r. – 92,7%). Wydatki bieżące wyniosły 19 645 118 tys. zł i zostały zrealizowane w 94,3% (w 2022 r. – 94,6%), a wykonane wydatki majątkowe wyniosły 12 089 234 tys. zł i stanowiły 92,5% planu (w 2022 r. – 89,0%). Województwa samorządowe realizowały cele polityki budżetowej zdefiniowane w poszczególnych wieloletnich prognozach finansowych określające możliwości budżetowe poszczególnych województw. Umożliwiło to spełnienie reguł ostrożnościowych, reguł maksymalnego poziomu wydatków bieżących, jak również indywidualnego wskaźnika spłaty obsługi długu dla danego województwa. Wykonanie planu wybranych grup wydatków województw samorządowych w latach 2017–2023 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki majtkowe 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWynagrodzenia i skadki Wydatki na obsug d ugu Wydatki biece UE Wydatki ogółem województw samorządowych nominalnie wzrosły o 33,4%, a po uwzględnieniu inflacji (o 22,0%). Jedynie w województwie zachodniopomorskim nastąpił realny spadek wydatków o 6,0% w stosunku do 2022 r. W porównaniu do roku ubiegłego wydatki bieżące województw wzrosły o 24,0%, a wydatki na wynagrodzenia i pochodne o 19,6%. Z uwagi na dwukrotne obniżenie stóp procentowych w 2023 r., wydatki na obsługę długu wzrosły jedynie o 24,6% w porównaniu do roku ubiegłego (w 2022 r. był to wzrost o 308,3%). O ponad połowę (o 52,2%) wzrosły wydatki majątkowe. Wydatki inwestycyjne stanowiły 94,5% wydatków majątkowych i w stosunku do roku ubiegłego wzrosły o 54,2%. Przełożenie na tak znaczny wzrost wydatków majątkowych miały między innymi pozyskane przez województwa środki pochodzące z budżetu środków europejskich oraz bezzwrotnych środków pochodzących ze źródeł zagranicznych oraz na inwestycje realizowane z funduszu COVID-19 w ramach Polskiego Ładu. Wzrost wydatków ogółem województw w 2023 r. był wyższy niż dochodów ogółem o 3,0 punkty procentowe. 268 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Dynamika wydatków województw samorządowych Wydatki województw samorządowych w latach 2017–2023 w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki majtkowe 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Struktura wydatków ogółem województw samorządowych w latach 2017–2023 69,8% 64,1% 62,1% 64,5% 63,9% 66,6% 61,9% 30,2% 35,9% 37,9% 35,5% 36,1% 33,4% 38,1% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Wydatki województw samorządowych w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wydatki majtkowe Dotacje na zadania bie ce Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb Wynagrodzenia i sk adki od nich naliczane Wydatki bie ce z udziaem rodków UE Wydatki na obs ug dugu wiadczenia na rzecz osób fizycznych Por czenia i gwarancje 4 327 032 3 743 536 2 567 079 2 112 613 1 347 538 12 089 234 7 646 034 5 738 383 3 495 870 2 335 000 269 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Wydatki województw samorządowych według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. (w tys. zł) 02 000 0004 000 0006 000 0008 000 00010 000 00012 000 00014 000 000 Dzia 600 Dzia 750 Dzia 851 Dzia 921 Dzia 801 Dzia 758 Dzia 853 Dzia 010 Dzia 926 Dzia 757 Pozosta e Wydatki ogó em Wydatki in westycyjn e Dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 758 – Różne rozliczenia, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, 926 – Kultura fizyczna, dział 757 – Obsługa długu publicznego. Z uwagi na charakter realizowanych zadań przez województwa samorządowe, analogicznie jak w latach poprzednich, największą część wydatków poniosły one na transport i łączność (42,6% wydatków ogółem). Wydatki na administrację publiczną stanowiły 12,5% i przeznaczone były na bieżące finansowanie funkcjonowania wojewódzkiej administracji samorządowej. Województwa samorządowe uruchomiły w 2023 r. również znaczne środki na ochronę zdrowia, które wyniosły 11,3% wszystkich wydatków. Struktura wydatków ogółem województw samorządowych według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 38,8% Dzia 750 13,3% Dzia 851 12,3% Dzia 921 9,9% Dzia 801 5,2% Dzia 758 3,8% Dzia 853 3,5% Dzia 010 2,3% Dzia 926 1,5% Dzia 852 1,3% Pozosta e 8,2% Dzia 600 42,6% Dzia 750 12,5% Dzia 851 11,3% Dzia 921 9,6% Dzia 801 4,9% Dzia 758 3,8% Dzia 853 2,6% Dzia 010 2,1% Dzia 926 1,6% Dzia 757 1,1% Pozosta e 8,0% Dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 758 – Różne rozliczenia, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, 926 – Kultura fizyczna, dział 757 – Obsługa długu publicznego, dział 852 – Pomoc społeczna. Województwa samorządowe ponad połowę wszystkich wydatków inwestycyjnych (59,1% stanowiące kwotę – 6 747 814 tys. zł) przeznaczyły na zadania w dziale Transport i Łączność. Dotyczyły one w głównej mierze szeroko rozumianej infrastruktury drogowej oraz zakupu i modernizacji pojazdów kolejowych. Związane to było również z pozyskaniem przez 15 województw środków z podziału rezerwy ogólnej na drogi wojewódzkie jak również uzyskaniem środków z Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg. Podobnie jak w roku ubiegłym wydatki inwestycyjne na ochronę zdrowia stanowiły drugi kierunek wydatkowania środków – 18,4% wszystkich wydatków inwestycyjnych z przeznaczeniem na kontynuowanie modernizacji szpitali oraz ich wyposażanie w sprzęt medyczny. Podobnie jak w roku ubiegłym, ponad 3/4 wydatków inwestycyjnych województw samorządowych skupione było w dwóch działach, tj. Transport i łączność oraz Ochrona zdrowia. 270 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Struktura wydatków inwestycyjnych województw samorządowych według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 54,7% Dzia 851 22,3% Dzia 921 6,4% Dzia 010 3,1% Dzia 750 2,6% Dzia 801 1,9% Dzia 926 1,5% Dzia 900 1,5% Dzia 700 1,2% Dzia 720 1,0% Pozosta e 5,0% Dzia 600 59,1% Dzia 851 18,4% Dzia 921 6,5% Dzia 801 2,5% Dzia 010 2,5% Dzia 750 1,8% Dzia 720 1,3% Dzia 926 1,3% Dzia 700 1,2% Dzia 900 1,2% Pozosta e 5,3% Dział 600 – Transport i łączność, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 750 – Administracja publiczna, dział 720 – Informatyka, 926 – Kultura fizyczna, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska. 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody Wynik budżetu oraz przychody i rozchody województw samorządowych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu2 024 484,6861 893,5406 736,3xx – nadwyżka2 024 484,6982 695,31 154 434,5xx – deficyt--120 801,8-747 698,1xx Przychody ogółem, w tym:3 425 354,04 431 594,75 021 676,2100,0113,3 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:542 004,048 000,0605 000,012,01 260,4 – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 17 611,2--xx – wolne środki i nadwyżka 2 854 793,84 352 757,64 380 003,887,2100,6 Rozchody ogółem, w tym:1 244 926,11 093 302,51 040 776,0100,095,2 – spłata długu zwrotnego, w tym:982 111,3701 387,3855 271,082,2121,9 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 137 457,266 214,5107 933,210,4163,0 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. Województwa samorządowe kolejny rok planowały per saldo deficyt budżetowy w kwocie 1 823 958 tys. zł, stanowiący 5,7% planowanych dochodów. Realizacja planu dochodów i wydatków odpowiednio na poziomie 100,2% oraz 93,6% spowodowała, że rok 2023, podobnie jak rok poprzedni, województwa zakończyły per saldo nadwyżką w kwocie 406 736 tys. zł, stanowiącą 1,3% wykonanych dochodów. Poprzedni rok budżetowy województwa zakończyły również nadwyżką w wysokości 861 894 tys. zł, stanowiącą 3,5% zrealizowanych dochodów. Nadwyżkę budżetową w analizowanym roku wypracowało 11 województw samorządowych w łącznej wysokości 1 154 434 tys. zł (6,3% uzyskanych ich dochodów). Wypracowana nadwyżka budżetowa była o połowę mniejsza niż w roku ubiegłym i zbliżona do wypracowanej nadwyżki z 2017 r. Deficytem zakończyła się realizacja budżetu w 5 województwach samorządowych w łącznej kwocie 747 698 tys. zł (5,4% ich dochodów). Deficyt budżetowy został pokryty przede wszystkim z przychodów bezzwrotnych (nadwyżek budżetowych, wolnych środków pochodzących z rozliczenia wyemitowanych papierów wartościowych, kredytów i pożyczek z lat ubiegłych oraz środków o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 8 uofp). 271 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Wynik budżetu (per saldo) województw samorządowych Liczba województw samorządowych z nadwyżką w latach 2017–2023 (w tys. zł) i deficytem (wykonanie) w latach 2017–2023 -2 000 000 -1 500 000 -1 000 000 -5 00 000 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie 11 7 11 13 16 10 11 5 9 5 3 0 6 5 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 2017201820192020202120222023 Nadwyka Defic yt Rozkład liczby województw samorządowych według relacji nadwyżki/deficytu do dochodów w 2023 r. 1 4 1 1 3 6 01234567 Defic yt Nadwy ka (0 % do 5%>(5 % do 10%>powyej 10,0% Przychody województw samorządowych w 2023 r. wyniosły 5 021 676 tys. zł. Wpływy z tytułu kredytów i pożyczek oraz papierów wartościowych stanowiły 12,0% przychodów i dotyczyły kwoty 605 000 tys. zł, co w stosunku do roku poprzedniego spowodowało ich wzrost o 1 160,4%. W rozchodach spłaty zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz wyemitowanych papierów wartościowych stanowiły 855 271 tys. zł, które w strukturze rozchodów ogółem ukształtowały się na poziomie 82,2%. Przychody województw samorządowych w latach 2017–2023 Rozchody województw samorządowych w latach 2017–2023 (w tys. zł) (w tys. zł) 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 3 000 000 3 500 000 4 000 000 4 500 000 2017201820192020202120222023 Zacignity dug zwro tny Woln e ro dki i nadwyka z la t ubie gych Pozostae przychody 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 3 000 000 3 500 000 4 000 000 4 500 000 2017201820192020202120222023 Spata dugu zwro tnego Pozosta e ro zchody 272 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu województw samorządowych a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Prz ychody (z aci gnicie d ugu) 405 203822 973635 803976 663542 00448 000605 000 Rozchody (s p ata dugu) 1 029 784955 002935 721851 933982 111701 387855 271 Zmiana kwoty d ugu -6 24 580-1 32 029-2 99 917124 730-4 40 107-6 53 387-2 50 271 -8 00 000 -6 00 000 -4 00 000 -2 00 000 0 200 000 400 000 600 000 800 000 1 000 000 1 200 000 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Zobowiązania województw samorządowych wyniosły 4 783 441 tys. zł (w porównaniu z 2022 r. zmniejszyły się o 288 635 tys. zł, tj. o 5,7%). Zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, pożyczek oraz wyemitowanych obligacji stanowiły niemal 100% ogólnej wielkości długu województw. W ostatnich trzech latach zobowiązania województw samorządowych ulegały sukcesywnie zmniejszeniu, co należy uznać za dobrą tendencję. W 2023 r. nastąpił wzrost zobowiązań wymagalnych. Zobowiązania wymagalne wystąpiły w sześciu województwach i wyniosły łącznie 789 tys. zł. Poziom zadłużenia, mierzony stosunkiem zobowiązań do dochodów województw, wyniósł 14,9% 1 i zmniejszył się o 5,7 punktu procentowego w stosunku do poprzedniego roku. Województwa dolnośląskie, łódzkie i mazowieckie dokonały spłaty zobowiązań za dłużników z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji w kwocie 26 488 tys. zł, natomiast odzyskało wierzytelność od dłużników województwo małopolskie w kwocie 1 622 tys. zł. W 2023 r. trzy województwa (lubuskie, mazowieckie i pomorskie) zaciągnęły zobowiązania zwrotne. Zaciągnięte przez województwa samorządowe zobowiązania były zarówno u wierzycieli krajowych jak i zagranicznych. Zobowiązania wobec wierzycieli krajowych stanowiły 60,0% ogółu zobowiązań. Województwa samorządowe posiadały długoterminowe zobowiązania zwrotne w bankach, wojewódzkich funduszach ochrony środowiska, a także przedsiębiorstwach niefinansowych oraz na wyprzedzające finansowanie zadań z budżetu państwa. Siedem województw samorządowych posiadało zobowiązania z tytułu pożyczek długoterminowych zaciągniętych w międzynarodowych instytucjach finansowych (Europejskim Banku Inwestycyjnym i Banku Rozwoju Rady Europy) na łączną kwotę 1 912 361 tys. zł. Należności wymagalne samorządów województw na koniec 2023 r. wyniosły 4 831 709 tys. zł i wzrosły w porównaniu do roku poprzedniego o 22,3%. Związane było to m.in. z realizacją zadań wynikających z ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy w ramach Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz brakiem wpłat na zlikwidowany Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych, którego dochody są ujmowane w budżecie samorządu województwa. 1 Skumulowanie zadłużenia województw samorządowych oraz zobowiązań nadzorowanych przez nie jednostek z osobowością prawną (głównie SP ZOZ) zwiększyłyby poziom zadłużenia województw samorządowych z 14,9% do 24,7%. Zagadnieniu temu poświęcono pkt 4 rozdziału IX. części II. Sprawozdania. 273 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Poziom zadłużenia województw samorządowych oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowizania ogó em (w tys. z ) 6 092 2155 983 5615 985 5986 113 7905 686 3435 072 0464 783 411 Rela cja kwoty dugu do dochodów 41,2%35,3%31,9%29,2%24,9%20,6%14,9% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 Struktura kwoty długu województw samorządowych według wierzycieli w 2016 i 2022 (w tys. zł) 0500 0001 000 0001 500 0002 000 0002 500 0003 000 0003 500 0004 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki kra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagra nic zne Sektor fin ansów public znychBanki kra jo wePozosta e podmio ty kra jo wePodmio ty zagra nic zne 2017 228 3893 795 9732 1702 065 683 2023 172 0212 515 281183 7471 912 361 Województwa samorządowe posiadały zobowiązania, których termin spłaty był rozłożony na okres powyżej 5 lat. Okres spłaty warunkowany był spełnieniem ograniczeń wynikających z obowiązujących przepisów prawa. 274 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Dochody województw samorządowych w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 000 zachodnio pomors kie wie lk opols kie warmi sko-mazurs kie wi tokrz yskie l skie pomorskie podla skie podkarp ackie opols kie mazowie ckie ma opols kie ódzkie lu buskie lu bels kie kuja wsko-pomors kie doln o lskie Subwencja ogóln aDotacje i ro dkiUdziay w PIT i CITPozostae dochody Wydatki województw samorządowych w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 000 zachodnio pomors kie wie lk opols kie warmi sko-mazurs kie witokrz yskie lskie pomorskie podla skie podkarp ackie opols kie mazowie ckie ma opols kie ódzkie lu buskie lu bels kie kuja wsko-pomors kie doln o lskie Wydatki biece Wydatki majtkowe 275 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Planowany i wykonany wynik budżetu województw samorządowych w 2023 r. (w tys. zł) -6 00 000-5 00 000-4 00 000-3 00 000-2 00 000-1 00 0000100 000200 000300 000400 000 zachodnio pomors kie wie lk opols kie warmi sko-mazurs kie witokrz yskie lskie pomorskie podla skie podkarp ackie opols kie mazowie ckie ma opols kie ódzkie lu buskie lu bels kie kuja wsko-pomors kie doln o lskie Plan Wykonanie 276 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Rozdział VIII. Wykonanie budżetów przez związki jednostek samorządu terytorialnego i związek metropolitalny 1. Związki jednostek samorządu terytorialnego Dane przedstawione w tej części dotyczą związków jst, które złożyły niezerowe sprawozdania za IV kwartał 2023 r. (zarejestrowano 39 nowych związków jst, z czego 11 uchwaliło budżet). Wybrane wielkości budżetu związków jednostek samorządu terytorialnego w 2023 r. Wyszczególnienie Związki jst razemz tego: Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Związki międzygminne Związki powiatowe Związki powiatowo- -gminne Liczba działających związków181 x137 5 39 Dochody ogółem, z tego:2 214 352,1 94,61 937 091,2 46 906,8 230 354,1 Bieżące, w tym:1 891 707,1 98,11 689 179,7 16 646,0 185 881,4 Dotacje celowe23 928,4 78,88 017,4 12 698,4 3 212,6 Wpływy z wpłat gmin i powiatów na rzecz związków292 416,3 97,7203 380,0 1 784,7 87 251,6 Wpływy z innych lokalnych opłat pobieranych przez jst na podstawie odrębnych ustaw 865 774,0 98,2865 774,0 -- Majątkowe, w tym:322 645,0 78,2247 911,5 30 260,8 44 472,8 Wpływy z wpłat gmin i powiatów na rzecz związków73 623,7 94,249 089,2 9 598,3 14 936,2 Wydatki ogółem, z tego:2 146 492,5 86,01 875 683,0 49 203,6 221 605,9 Bieżące, w tym:1 732 467,6 89,21 537 019,0 17 491,1 177 957,5 Wynagrodzenia i pochodne190 633,9 90,8181 338,1 1 010,4 8 285,4 Świadczenia na rzecz osób fizycznych8 225,3 98,88 225,3 - - Dotacje1 450,5 69,31 441,0 2,3 7,2 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje20 558,6 81,520 558,6 - - Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 20 558,6 81,520 558,6 - - Majątkowe, w tym:414 024,9 74,8338 664,0 31 712,5 43 648,5 Wydatki inwestycyjne, w tym:413 083,9 75,2337 937,9 31 712,5 43 433,5 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 212 599,8 90,7181 379,5 29 355,4 1 864,9 Wynik budżetu67 859,6 x61 408,2 -2 296,8 8 748,2 Wynik operacyjny159 239,5 x152 160,7 -845,1 7 923,9 Przychody ogółem, w tym:424 562,2 209,4400 167,8 7 184,1 17 210,2 Zaciągnięcie długu zwrotnego27 463,4 61,724 463,4 3 000,0 - Wolne środki i nadwyżka396 798,9 251,3375 404,5 4 184,1 17 210,2 Rozchody ogółem, w tym:49 163,0 103,549 150,6 - 12,4 Spłata długu zwrotnego29 686,5 96,529 686,5 - - Należności ogółem, w tym:128 992,1 100,0128 974,1 - 18,0 Należności wymagalne128 992,1 100,0128 974,1 - 18,0 Kwota długu, w tym:304 859,1 x301 858,6 3 000,0 0,6 Zobowiązania wymagalne21 341,6 x21 341,0 - 0,6 W 2023 r. dochody ogółem związków jst wyniosły 2 214 352 tys. zł i zostały wykonane w 94,6% uchwalonego planu. Kwota wykonanych wydatków ogółem związków jst wyniosła 2 146 493 tys. zł, tj. 86,0% planu. 277 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Wielkość budżetów związków jst funkcjonujących na terenie danego województwa determinuje charakter oraz zakres zadań statutowych, które one realizują. Powyższe kwestie mają zasadniczy wpływ na zróżnicowanie ogólnych kwot dochodów i wydatków zrealizowanych przez związki. Dochody, wydatki oraz liczba związków jednostek samorządu terytorialnego w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Dochody ogó em 1 758 7931 909 1681 492 9821 576 6931 861 3151 965 9412 214 352 Wydatki ogóem 1 721 5241 900 3531 379 4291 560 2331 868 5501 884 2772 146 493 Liczba zwizków 155153152150152168181 145 150 155 160 165 170 175 180 185 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 Zmiana dynamiki dotycząca wzrostów oraz spadków dochodów i wydatków była związana m.in. z zakończeniem lub kontynuacją projektów współfinansowanych ze środków pochodzących ze źródeł zagranicznych oraz z realizacją inwestycji finansowanych z Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych. Ponadto wzrosty w dochodach i wydatkach wynikały ze zmian we wpływach wysokości składek członków związków, a także spowodowane były rozpoczęciem działalności statutowej nowo utworzonych związków jst. Dochody i wydatki rosły bądź spadały również w tych związkach, których działalność statutowa związana była z gospodarowaniem odpadami komunalnymi. Głównym źródłem dochodów związków jst w 2023 r. były wpływy uzyskane z innych lokalnych opłat pobieranych przez jst na podstawie odrębnych ustaw, czyli w przypadku związków jst dotyczyło to opłaty pobieranej z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi (39,1%). Kolejne co do wielkości źródło dochodów stanowiły wpływy z usług oraz sprzedaży wyrobów i składników majątkowych (19,8%), wpływy z wpłat gmin i powiatów na rzecz związków (16,5%). Struktura dochodów ogółem związków jst według wybranych źródeł w 2023 r. Wpywy z wpat gmin i powiatów na rzecz zwi zków 16,5% Wp ywy z usug oraz sprzeda y wyrobów i sk adników maj tkowych 19,8% Wp ywy z innych lokalnych op at pobieranych przez jst na podstawie odr bnych ustaw 39,1% Dotacje celowe zwi zane z realizacj programów finansowanych ze róde zagranicznych 5,8% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 5,0% Pozosta e dochody 13,8% 278 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Analiza struktury dochodów związków jst wskazuje, że przeważającą ich część stanowiły dochody bieżące – 85,4%, dochody majątkowe to 14,6%. Struktura dochodów ogółem związków jst wg wybranych źródeł w 2023 r. Dochody bieace 85,4% Dochody maj tkowe 14,6% Dochody bieżące zostały zrealizowane w wysokości 1 891 707 tys. zł (98,1% planu), a kwota wykonanych dochodów majątkowych to 322 645 tys. zł (78,2% planu). Na finansowanie działalności bieżącej związki jst przeznaczyły 80,7% swoich wydatków. Wykonanie wydatków bieżących wyniosło 1 732 468 tys. zł. Strukturę wydatków bieżących związków jst w 2023 r. przedstawia poniższy wykres. Struktura wydatków bieżących związków jst w 2023 r. Wynagrodzenia i pochodne 11,0% Dotacje z bud etu 0,5% Wydatki bie ce UE 1,2% Pozosta e biece 87,3% Porównanie wydatków ogółem w układzie działowym wskazuje, że najwyższe wydatki związane były z finansowaniem zadań w działach 900 Gospodarka komunalna i ochrona środowiska oraz 600 Transport i łączność. W pozostałych działach wydatki wyniosły łącznie 12,9% ogółu wydatków. 279 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Struktura wydatków ogółem związków jst według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. Dzia 900 66,5% Dzia 600 20,6% Dzia 750 3,5% Dzia 400 2,5% Dzia 710 2,1% Pozosta e 4,8% Dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 400 – Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę, dział 710 – Działalność usługowa. Na wydatki majątkowe w 2023 r. związki jst przeznaczyły 414 025 tys. zł, tj. 19,3% ogółu wydatków. Wydatki w zakresie gospodarki komunalnej i ochrony środowiska (dział 900) stanowiły 54,3% ogółu wydatków inwestycyjnych i dotyczyły rozbudowy infrastruktury gospodarki odpadami (m.in. budowa tzw. punktów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych). Kierunki poniesionych wydatków inwestycyjnych wg działów klasyfikacji zaprezentowano poniżej. Struktura wydatków inwestycyjnych związków jst według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. Dzia 900 54,3% Dzia 600 14,4% Dzia 710 7,1% Dzia 921 5,9% Dzia 010 5,3% Pozosta e 13,0% Dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 600 – Transport i łączność, dział 710 – Działalność usługowa, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo. Na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych związki jst przeznaczyły 233 988 tys. zł, co stanowiło 10,9% ogółu wydatków wykonanych w 2023 r. 280 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Wydatki związków jst na programy i projekty z udziałem środków zagranicznych 1) w latach 2022–2023 Wyszczególnienie 20222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wydatki ogółem, z tego:1 884 276,6 2 146 492,5 86,0113,9100,0 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 263 887,7 233 988,3 90,488,710,9 Wydatki bieżące, z tego:1 572 668,7 1 732 467,6 89,2110,280,7 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 19 966,9 21 388,6 88,1107,11,0 Wydatki majątkowe, w tym:311 607,8 414 024,9 74,8132,919,3 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 243 920,8 212 599,8 90,787,29,9 1) Środkom pochodzącym ze źródeł zagranicznych poświęcono pkt 2. rozdziału II. części II. Sprawozdania. Zobowiązania związków w 2023 r. ukształtowały się na podobnym poziomie jak w roku ubiegłym. Na koniec 2023 r. 23 związki jst (12,7% ogółu) posiadały zobowiązania. Na zobowiązania składały się głównie kredyty i pożyczki w kwocie 283 518 tys. zł, które stanowiły 93,0% ogólnej kwoty zobowiązań. Zobowiązania wymagalne wykazało 5 związków jst na łączną kwotę 21 342 tys. zł, z czego 99,9% tej sumy to zobowiązania wymagalne jednego związku z tytułu niezapłaconych faktur za usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków. Relacja kwoty długu do dochodów ogółem związków zmniejszyła się o 1,6% w stosunku do zeszłego roku i w 2023 r. stanowiła 13,8% wszystkich dochodów. Poziom zadłużenia związków jednostek samorządu terytorialnego oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowi zania ogóem (w tys. z) 358 307345 452304 762290 661292 657302 179304 859 Rela cja kwoty dugu do dochodów 20,4%18,1%20,4%18,4%15,7%15,4%13,8% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 0 50 000 100 000 150 000 200 000 250 000 300 000 350 000 400 000 281 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. 2. Związek metropolitalny – Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia z siedzibą w Katowicach Wybrane wielkości budżetu związku metropolitalnego w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:1 284 845,4 1 355 519,0 1 683 406,4 101,6100,0124,2 Bieżące, w tym:1 275 114,8 1 348 333,2 1 609 105,3 104,795,6119,3 PIT406 287,1 346 893,6 375 699,3 100,022,3108,3 Dotacje celowe12 429,6 14 520,0 17 833,7 96,31,1122,8 Wpłaty gmin na rzecz związku metropolitalnego603 319,4 558 240,7 653 997,4 94,538,8117,2 Wpływy z usług oraz sprzedaży wyrobów i składników majątkowych 147 862,7 192 840,3 224 935,6 100,913,4116,6 Majątkowe, w tym:9 730,6 7 185,8 74 301,1 62,04,41 034,0 Wpłaty gmin na rzecz związku metropolitalnego546,3 1 591,6 539,6 99,20,033,9 Wydatki ogółem, z tego:1 047 511,1 1 298 359,0 1 946 561,4 94,1100,0149,9 Bieżące, w tym:968 777,7 1 253 698,9 1 618 830,8 97,283,2129,1 Wynagrodzenia i pochodne43 637,1 50 949,9 59 155,4 93,83,0116,1 Świadczenia na rzecz osób fizycznych10 417,6 27 225,1 28 508,7 99,41,5104,7 Dotacje327,5 268,9 283,9 34,40,0105,6 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje - - - xxx Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 115,6 575,5 - xxx Majątkowe, w tym:78 733,4 44 660,1 327 730,5 81,016,8733,8 Wydatki inwestycyjne, w tym:63 730,9 40 946,2 307 096,1 82,015,8750,0 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 12 273,3 3 439,9 108 464,5 99,85,63 153,1 Wynik budżetu237 334,3 57 160,0 -263 154,9 63,9xx Wynik operacyjny306 337,2 94 634,3 -9 725,5 7,6xx Przychody ogółem, w tym:583 287,5 820 621,8 877 781,8 213,1100,0107,0 Zaciągnięcie długu zwrotnego- - - xxx Wolne środki i nadwyżka 583 287,5 820 621,8 877 781,8 213,1100,0107,0 Rozchody ogółem, w tym:- - - xxx Spłata długu zwrotnego- - - xxx Należności ogółem, w tym:291 816,8 310 697,2 341 445,1 100,0100,0109,9 Należności wymagalne291 816,8 310 697,2 341 445,1 100,0100,0109,9 Kwota długu, w tym:- 83,9 - xxx Zobowiązania wymagalne- 83,9 - xxx W 2023 r. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia z siedzibą w Katowicach uzyskała dochody budżetowe w łącznej wysokości 1 683 406 tys. zł, co stanowiło 101,6% planowanych dochodów. Zrealizowanymi dochodami budżetowymi były dochody bieżące w kwocie 1 609 105 tys. zł oraz dochody majątkowe wynoszące 74 301 tys. zł. 282 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Struktura dochodów ogółem związku metropolitalnego w 2023 r. Udziay w PIT 22,3% Dotacje celowe 1,1% Wp aty gmin na rzecz zwizku metropolitalnego 38,8% Wp ywy z usug 13,4% Dochody maj tkowe 4,4% Pozosta e dochody 20,0% Dochody budżetowe związku metropolitalnego w 2023 r. to głównie dochody bieżące – 95,6%. W dochodach ogółem dominującym źródłem były wpłaty gmin na rzecz związku metropolitalnego (38,8% dochodów ogółem), udziały w podatku dochodowym od osób fizycznych (22,3%) i pozostałe dochody (20,0%). Ponadto dochody metropolii stanowiły wpływy z usług (13,4%) i dotacje celowe (1,1%). Dochody majątkowe to 4,4% dochodów ogółem. Wydatki budżetowe zostały zrealizowane w łącznej kwocie 1 946 561 tys. zł, co stanowiło 94,1% planu. Podobnie jak w latach poprzednich, wydatki bieżące zostały zrealizowane w stopniu wyższym niż majątkowe. Poziom zrealizowanych wydatków bieżących wyniósł 97,2% planu, a wydatków majątkowych 81,0% planu. Struktura wydatków ogółem związku metropolitalnego w 2023 r. Wydatki bie ace 83,2% Wydatki maj tkowe 16,8% W strukturze wydatków ogółem największy udział stanowiły wydatki bieżące 83,2%, a udział wydatków majątkowych wyniósł 16,8% (o 13,4 punktu procentowego więcej niż w 2022 r.). Co oznacza, że udział wydatków majątkowych w strukturze wydatków znacząco się zwiększył. Wydatki majątkowe były o 633,8% wyższe niż w roku poprzednim. Wydatki inwestycyjne stanowiły 93,7% wydatków majątkowych i przede wszystkim dotyczyły pomocy finansowej przekazanej gminom wchodzącym w skład związku metropolitalnego na realizacje inwestycji (61,8%). Pozostałe wydatki inwestycyjne poniesione zostały m.in. na realizację inwestycji finansowanej środkami pochodzącymi ze źródeł zagranicznymi w zakresie transportu publicznego w ramach projektu pn. „Jedziemy na prąd” (35,3%). 283 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Struktura wydatków bieżących związku metropolitalnego według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. Dzia 600 94,4% Dzia 750 5,1% Dzia 730 0,2% Dzia 921 0,2% Pozosta e 0,1% Dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 730 – Szkolnictwo wyższe i nauka, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego. W ujęciu działów klasyfikacji budżetowej przeważająca część wydatków bieżących to wydatki w dziale 600 – Transport i łączność (94,4%), które związane były głównie z lokalnym transportem zbiorowym na obszarze metropolii. W pozostałych działach wydatki wyniosły łącznie 5,6%. Związek metropolitalny w 2023 r., realizując dochody budżetowe w kwocie 1 683 406 tys. zł i wydatki budżetowe w kwocie 1 946 561 tys. zł zakończył rok deficytem budżetowym wynoszącym 263 155 tys. zł. Na koniec 2023 r. kwota należności wymagalnych wynosiła 341 445 tys. zł i była wyższa o 9,9% niż w roku poprzednim. 284 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Rozdział IX. Wybrane zagadnienia gospodarki finansowej jst w świetle relacji z art. 242 i 243 uofp oraz poziomu zadłużenia 1. Sytuacja finansowa jst w świetle relacji z art. 242 i 243 uofp 1.1. Równowaga części bieżącej budżetów jst (art. 242 uofp) Budżety jst w części bieżącej co do zasady powinny się równoważyć, co oznacza, że wydatki bieżące muszą mieć pokrycie w dochodach bieżących. Od tej generalnej zasady ustawodawca przewidział wyjątki w obowiązujących przepisach. W roku 2023 jst równoważyły część bieżącą budżetu w oparciu o: –nadwyżkę budżetową; –spłatę udzielonych pożyczek z lat ubiegłych lub środków z lokat dokonanych w latach ubiegłych; –niewykorzystane środki pieniężne na rachunku bieżącym budżetu, wynikające z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikające z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 uofp i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków. Na koniec roku budżetowego wykonane wydatki bieżące nie mogą być wyższe niż wykonane dochody bieżące powiększone o środki wyżej wymienione; –przepisy umożliwiające wykorzystanie wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 uofp, tj. nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu jst, w tym wynikających z rozliczeń wyemitowanych papierów wartościowych, kredytów i pożyczek z lat ubiegłych; –przepisy wydane w związku z wybuchem konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy, na mocy art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa 1 zawarto regulację, z której wynika, że ocena spełnienia zasady określonej w art. 242 uofp następuje z uwzględnieniem wykonanych wydatków bieżących pomniejszonych o wykonane wydatki bieżące poniesione w celu realizacji zadań związanych z pomocą obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa w części, w jakiej nie były finansowane środkami publicznymi otrzymanymi przez jednostkę na ten cel. W latach 2022–2025 jednostka samorządu terytorialnego może w danym roku budżetowym przekroczyć relację, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp, pod warunkiem że w latach 2022–2025 suma przekroczeń tej relacji w poszczególnych latach nie będzie wyższa od sumy nadwyżek wynikających z tej relacji w poszczególnych latach. Ustawodawca, w art. 6 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw 2 , zezwolił aby w latach 2023–2025 – podobnie jak w latach poprzednich – do ustalenia relacji, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp dochody bieżące jednostki samorządu terytorialnego mogły być powiększone także o przychody pochodzące z wolnych środków. 1 Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm. 2 Dz. U. poz. 1964. 285 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. 1.1.1. Finansowanie wydatków bieżących dochodami bieżącymi (reguła z art. 242 uofp w 2023 r.) Dochody bieżące i wydatki bieżące jst w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 0 50 000 000 100 000 000 150 000 000 200 000 000 250 000 000 300 000 000 350 000 000 201721820192020202120222023 Db-W b Dochody i w ydat ki bie ce Dochody biece (D b)Wydatki biece (Wb)Db - Wb W 2023 r. wydatki bieżące budżetów jst zostały wykonane w kwocie 291 835 199 tys. zł przy uzyskanych dochodach bieżących w wysokości 308 979 087 tys. zł. Liczba jst, w których w 2023 r. nie osiągnięto dochodów bieżących w wysokości umożliwiającej pokrycie wydatków bieżących (423 jst) była zdecydowanie większa niż w 2022 r. (77 jst). Wpływ na wzrost liczby jst, które zamknęły rok budżetowy deficytem operacyjnym miał, podobnie jak w roku ubiegłym, wzrost wydatków bieżących m.in. na zakup energii, obsługę długu, wzrost minimalnego wynagrodzenia w 2023 r., jak również mniejszy wpływ do budżetu jst dochodów bieżących m.in. z udziałów gmin we wpływach z podatku PIT. Różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi z podziałem na typy jst w latach 2022–2023 (w tys. zł) Wyszczególnienie Deficyt operacyjny (wykonanie)Nadwyżka operacyjna (wykonanie) Liczba jst Dochody bieżące Wydatki bieżące RóżnicaLiczba jst Dochody bieżące Wydatki bieżące Różnica 2022 Polska, z tego:7719 281 35119 525 795-244 4442 730296 469 340269 424 59427 044 746 – gminy577 410 0637 562 277-152 2142 354149 550 332135 978 55513 571 777 – m.st. Warszawa----120 684 46918 874 2471 810 222 – miasta na prawach powiatu1311 133 51911 214 388-80 869 5270 648 50767 221 6263 426 881 – powiaty7737 769749 130-11 36130734 143 80331 511 4172 632 386 – województwa samorządowe----1621 442 22915 838 7485 603 481 2023 Polska, z tego:42379 529 72681 788 670-2 258 9442 384229 449 360210 046 52919 402 831 – gminy34723 757 52424 481 130-723 6062 064116 784 750108 645 7638 138 987 – m.st. Warszawa120 463 15820 611 121-147 963---- – miasta na prawach powiatu2029 170 01330 421 948-1 251 9344554 140 67352 072 7392 067 935 – powiaty556 139 0326 274 472-135 44025931 241 06729 682 9101 558 157 – województwa samorządowe----1627 282 87019 645 1187 637 752 286 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Spośród 423 jednostek samorządu terytorialnego, w których w 2023 r. wykonane wydatki bieżące przekroczyły wykonane dochody bieżące: 1) w 332 – różnica ta została pokryta środkami pochodzącymi z nadwyżek z lat ubiegłych, niewykorzystanych środków oraz wolnymi środkami, 2) w 27 – różnica ta została pokryta środkami pochodzącymi z nadwyżki budżetowej oraz niewykorzystanych środków na rachunku bieżącym, 3) w 24 – różnica ta została pokryta środkami pochodzącymi z wolnych środków. Spośród 423 jednostek samorządu terytorialnego w 40-tu jst zabrakło środków na pokrycie w pełnej wysokości deficytu operacyjnego, a w przypadku dwóch jst deficyt operacyjny nie został pokryty żadnymi środkami ponieważ jednostki na koniec 2023 r. nie uzyskały przychodów z tytułu nadwyżek z lat ubiegłych, niewykorzystanych środków na rachunku bieżącym oraz wolnych środków, co spowodowało niezachowanie w roku 2023 równowagi budżetowej wynikającej z art. 242 uofp. Jednakże uwzględniając przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw 1 , zezwalający na przekroczenie w latach 2022–2025 w danym roku budżetowym relacji, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp, pod warunkiem, że w latach 2022–2025 suma przekroczeń tej relacji w poszczególnych latach nie będzie wyższa od sumy nadwyżek wynikających z tej relacji w poszczególnych latach – w 2023 r. wszystkie jst zrównoważyły budżety w części bieżącej. 1.2. Indywidualne wskaźniki spłaty zadłużenia jst (art. 243 uofp) 1.2.1. Średnia arytmetyczna z art. 243 ust. 1 i 2 uofp Przepisy w zakresie spełnienia wskaźnika z art. 243 uofp w roku 2023 nie uległy zmianie i przy opracowywaniu wieloletniej prognozy finansowej na rok 2024 i lata następne, jst zobowiązane były do stosowania przepisów dotychczasowych w zakresie wyliczania indywidualnego wskaźnika spłaty zadłużenia określonego w art. 243–244 uofp. Zgodnie z art. 243 uofp organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie może uchwalić budżetu, którego realizacja spowoduje, że w roku budżetowym oraz w każdym roku następującym po roku budżetowym relacja łącznej kwoty przypadających w roku budżetowym: –spłat rat kredytów i pożyczek, o których mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2–4 oraz art. 90, wraz z należnymi w danym roku wydatkami bieżącymi na obsługę zobowiązań, o których mowa w art. 89 ust. 1 i art. 90, w tym odsetkami od kredytów i pożyczek, –wykupów papierów wartościowych emitowanych na cele określone w art. 89 ust. 1 pkt 2-4 oraz art. 90 wraz z należnymi w danym roku wydatkami bieżącymi na obsługę zobowiązań wynikających z papierów wartościowych emitowanych na cele określone w art. 89 ust. 1 i art. 90, w tym odsetkami i dyskontem od tych papierów, –spłat rat zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2, innych niż określone w pkt 1, z wyłączeniem rat zobowiązań określonych w art. 91 ust. 3 pkt 1, wraz z należnymi w danym roku wydatkami bieżącymi na obsługę zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2, innych niż określone w pkt 1, –oraz przypadających do spłaty w tym samym roku budżetowym, kwot zobowiązań związku współtworzonego przez daną jednostkę samorządu terytorialnego – do planowanych dochodów bieżących budżetu przekroczy średnią arytmetyczną z obliczonych dla ostatnich trzech bądź siedmiu lat 2 relacji jej dochodów bieżących pomniejszonych o wydatki bieżące do dochodów bieżących budżetu. Ustawodawca – pod pewnymi warunkami 3 – zezwolił na niespełnienie w latach 2023–2025 relacji ograniczającej wysokość spłaty zobowiązań jst. Relacja może być niezachowana przez jst w przypadku, gdy prognozowana łączna kwota długu jst na koniec danego roku nie przekroczy 100% planowanych dochodów ogółem tej jednostki w tym roku budżetowym, pomniejszonych o planowane kwoty dotacji i środków o podobnym charakterze oraz powiększonych o przychody z: –prywatyzacji majątku jednostki samorządu terytorialnego, 1 Dz. U. poz.1927. 2 Na podstawie art. 7 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jst oraz niektórych ustaw (Dz. U. poz. 1927 z późn. zm.), jednostki samorządu terytorialnego dokonywały do końca roku 2021 wyboru długości okresu stosowanego do wyliczenia relacji z art. 243 uofp. 3 Art. 7 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jst oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1964). 287 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. –nadwyżki budżetowej, –wolnych środków jako nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu jednostki samorządu terytorialnego innych niż określone w pkt 5 i 8, w tym wynikających z rozliczeń wyemitowanych papierów wartościowych, kredytów i pożyczek z lat ubiegłych, –spłaty udzielonych pożyczek w latach ubiegłych lub środków z lokat dokonanych w latach ubiegłych, –niewykorzystanych środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu, wynikających z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikających z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 uofp i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków, które nie są przeznaczone na sfinansowanie deficytu. 1.2.2. Spełnienie relacji z art. 243 uofp na podstawie projektów wpf złożonych wraz z projektem budżetu Liczba jst, które złożyły projekty wpf na 2024 rok i lata kolejne z informacją o niespełnieniu relacji z art. 243 uofp, przynajmniej w jednym roku prognozy wyniosła 87 jst. W głównej mierze przypadki niespełnienia ww. relacji wystąpiły w latach 2026–2030. W 2024 roku wszystkie jst spełniły wskaźnik, z czego 15 jst spełniło po uwzględnieniu art. 7 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw, tj. prognozowana łączna kwota długu tych jst na koniec 2024 roku nie przekroczy 100% planowanych dochodów ogółem tej jednostki w tym roku budżetowym, pomniejszonych o planowane kwoty dotacji i środków o podobnym charakterze oraz powiększonych o przychody z tytułów określonych w art. 217 ust. 2 pkt 4–8 ustawy o finansach publicznych, nieprzeznaczone na sfinansowanie deficytu budżetowego. Ocena spełnienia relacji z art. 243 na 2024 r. na podstawie projektów wpf złożonych wraz z projektami budżetu WyszczególnienieLiczba jst Spełnienie art. 243 uofp w tym po uwzględnieniu art. 7 ustawy z dnia 15 września 2022 r. 1) Niespełnienie art. 243 uofp 12345 Polska, z tego:2 8072 80715- – gminy2 4112 4118- – m.st. Warszawa11-- – miasta na prawach powiatu65655- – powiaty 3143142- – województwa samorządowe1616-- 1) Ustawa z dnia 15.09.2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustawa (Dz. U. poz. 1964) Stosownie do art. 243 ust. 3b jst mają możliwość dokonywania wcześniejszej spłaty zadłużenia lub jego restrukturyzacji. Zgodnie z tym przepisem ograniczenia określonego w art. 243 ust. 1 nie stosuje się do następującej wyłącznie w roku budżetowym, na który uchwalono budżet, wcześniejszej spłaty przyszłych zobowiązań: 1) środkami pochodzącymi z nowego zobowiązania, jeżeli obniża to łączny koszt obsługi długu w całym okresie spłaty; 2) wynikających z posiadania wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6, środkami z tego tytułu; 3) środkami z tytułu innego niż wymieniony w pkt 1 i 2, w szczególności z posiadanych przychodów z prywatyzacji i spłaty udzielonych pożyczek, jeżeli jednostka nie zaciąga zobowiązań dłużnych na finansowanie planowanego deficytu. W roku 2023 na wcześniejszą spłatę przychodów zwrotnych zdecydowało się 89 jst, z czego: 71 gmin, 13 powiatów, 3 miasta na prawach powiatu i 2 województwa 4 (o 33 jst mniej niż w roku ubiegłym – 122 jst). Zrestrukturyzowano w ten sposób 843 596 tys. zł zobowiązań. Wcześniejszą spłatę długu sfinansowano przede wszystkim środkami pochodzącymi z nowego zobowiązania w kwocie 470 039 tys. zł (55,7%), środkami z innych tytułów w kwocie 203 428 tys. zł (24,1%) oraz wolnymi środkami, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 uofp w kwocie 170 128 tys. zł (20,2%). Restrukturyzacji zadłużenia dokonywano z wykorzystaniem jednego lub dwóch źródeł jego 4 Ustalono na podstawie zbioru danych wpf wg stanu na 31 grudnia 2023 r. 288 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. sfinansowania, w tym z wykorzystaniem wolnych środków (47 jst), poprzez zaciągnięcie nowego zobowiązania (37 jst), a 10 jst zdecydowało się na spłatę długu innymi środkami, przewidzianymi w art. 217 ust. 2 pkt 4 i 7 uofp. Zgodnie z informacjami zawartymi w projektach wpf na rok 2024 i lata kolejne wcześniejsza spłata przyszłych zobowiązań jest przewidywana w 10 gminach. Zgodnie z metodologią wieloletniej prognozy finansowej w latach 2022–2023 ujmuje się wydatki bieżące podlegające ustawowemu wyłączeniu z limitu spłaty zobowiązań, ponoszone na organizację Igrzysk Europejskich oraz w celu realizacji zadań związanych z pomocą obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Na koniec 2023 r. 59 jst zadeklarowało w swoich wpf wydatki bieżące na realizację powyższych zadań w wysokości 181 935 tys. zł (w 2022 r. – 55 865 tys. zł). Wydatki bieżące podlegające ustawowemu wyłączeniu z limitu spłaty zobowiązań ujęte w poz. 10.11 wpf na koniec 2023 r. WyszczególnienieLiczba jst Dochody bieżące (poz. 1.1 wpf) (w tys. zł) Wydatki bieżące podlegające ustawowemu wyłączeniu z limitu spłaty zobowiązań (poz. 10.11 wpf) (w tys. zł) 4: 3 (w %) 12345 Polska, z tego:5940 287 739181 9350,45 – gminy283 930 4402 3020,06 – miasta na prawach powiatu1722 983 27481 4320,35 – powiaty 7910 6153390,04 – województwa samorządowe712 463 41097 8610,79 1.3. Prognozy na lata 2024–2027 Sytuacja finansowa jst w latach 2024–2027 na podstawie wybranych wielkości zawartych w projektach wpf złożonych wraz z projektem budżetu na 2024 r. Wyszczególnienie Wykonanie (w mln zł) Prognoza 1) (w mln zł) 2021202220232024202520262027 Dochody ogółem, z tego:333 409345 673362 015392 967374 725369 467372 463 Dochody bieżące (Db)300 733315 751308 979324 321339 118349 910359 434 Dochody majątkowe, w tym:32 67629 92253 03668 64635 60619 55813 028 Dochody ze sprzedaży majątku5 5755 2514 7986 0893 5662 6522 022 Wydatki ogółem, z tego:315 967353 853384 955421 872376 490364 772365 238 Wydatki bieżące (Wb)264 127288 950291 835313 026315 219321 464328 217 Wydatki majątkowe51 84064 90293 120108 84661 27243 30837 020 Wynik budżetu17 442-8 180-22 940-28 905-1 7664 6967 225 Wynik operacyjny (Db - Wb)36 60626 80017 14411 29523 89928 44631 217 Przychody ogółem, w tym:45 09962 57065 90439 21112 7066 1483 588 Zaciągnięty dług zwrotny 2) 11 0539 57621 30326 44411 0245 0922 932 Rozchody ogółem, w tym:12 48414 99411 49910 30610 93510 72410 789 Spłata długu zwrotnego9 8079 7078 9939 36010 21710 00610 327 Kwota długu91 12390 826102 724122 391122 868117 652110 016 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. W projektach wpf złożonych wraz z projektami budżetów na 2024 r. jst prognozują na koniec 2024 r. wzrost dochodów bieżących (o 15 342 mln zł) oraz wydatków bieżących (o 21 191 mln zł), co ma wpływ na spadek nadwyżki operacyjnej, w stosunku do kwot uzyskanych w latach poprzednich (o 5 849 mln zł mniej niż w 2023 r.). Ponadto w 2024 r. prognozowany jest wzrost w stosunku do roku poprzedniego wydatków majątkowych (o 15 726 mln zł), 289 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. co wiąże się z uruchamianiem inwestycji finansowanych środkami w ramach Rządowego Funduszu Polski Ład Program Inwestycji Strategicznych jak również inwestycji w ramach Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Kwota długu, według projektów wpf, wzrośnie w 2024 r. do 122 391 mln zł (o 19 667 mln zł), za sprawą zaciągania nowych zobowiązań w kwotach wyższych niż prognozowane na 2023 r. Wydatki bieżące przeznaczone na obsługę długu w 2023 r. wyniosły 6 133 mln zł (2022 r. – 4 321 mln zł) i wzrosły o 41,9% w porównaniu do roku ubiegłego. Wydatki bieżące ponoszone przez jst na obsługę długu w latach 2021–2023 (w tys. zł) Wyszczególnienie Wykonanie 202120222023 Wydatki na obsługę długu, z tego:1 187 1444 320 7266 133 022 Wydatki na odsetki1 155 0004 268 0866 051 047 Dochody budżetów jst w latach 2017–2027 1) (w mln zł) 0 50 000 100 000 150 000 200 000 250 000 300 000 350 000 400 000 450 000 201721820192020202120222023202520262027 Udzia w PIT i CITSubwencja ogólnaDotacje i rodki na cele biecePozostae dochody bieceDochody majtkowe 1) W latach 2017–2023 na podstawie wykonania budżetów, od 2024 r. na podstawie prognoz zawartych w projektach wpf złożonych na 2024 r. Wydatki budżetów jst w latach 2017–2027 1) (w mln zł) 0 50 000 100 000 150 000 200 000 250 000 300 000 350 000 400 000 450 000 2017218201920202021202220232024202520262027 Wynagrodzenia i pochodneWydatki bieżąceWydatki majątkowe 1) W latach 2017–2023 na podstawie wykonania budżetów, od 2024 r. na podstawie prognoz zawartych w projektach wpf złożonych na 2024 r. 290 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Spłata rat kapitałowych od zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz wykupu obligacji przez jst na tle nadwyżki dochodów bieżących nad wydatkami bieżącymi w latach 2017–2027 1) 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 2017218201920202021202220232024202520262027 Spaty ra t kapita owych Wynik opera cyjn y (D b-Wb) 1) W latach 2017–2023 na podstawie wykonania budżetów, od 2024 r. na podstawie prognoz zawartych w projektach wpf złożonych na 2024 r. 2. Finansowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi Zgodnie z art. 6r ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi dochód gminy (lub związku międzygminnego w całości lub w części odpowiednio do zakresu przejętych zadań). Z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina (lub związek międzygminny) pokrywa koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, które obejmują koszty: 1) odbierania, transportu, zbierania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych; 2) tworzenia i utrzymania punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych; 3) obsługi administracyjnej tego systemu; 4) edukacji ekologicznej w zakresie prawidłowego postępowania z odpadami komunalnymi, a ponadto z ww. opłaty mogą być pokrywane także inne koszty wymienione w ustawie związane z gospodarką odpadami. Ważnym elementem, determinującym zasady dysponowania środkami pochodzącymi z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, jest reguła określona w art. 6r ust.1aa cytowanej ustawy z której wynika, że środki z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie mogą być wykorzystane na cele niezwiązane z pokrywaniem kosztów funkcjonowania systemu. Jest to jedna ze szczególnych zasad wykonywania budżetu jst, o której mowa w art. 217 ust. 2 pkt 8 uofp, nakazująca traktowanie niewydatkowanych w roku budżetowym dochodów z omawianego źródła jako przychodu kolejnych lat, z przeznaczeniem na pokrycie wydatków związanych z funkcjonowaniem systemu. Należy podkreślić, że ustawodawca w 2021 r. na podstawie art. 1 pkt 18 lit. a ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. zmieniającej m.in. ustawę o utrzymaniu i czystości w gminach 5 , z dniem 23 września 2021 r. wprowadził możliwość podjęcia przez radę gminy uchwały o pokryciu części kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi z dochodów własnych niepochodzących z pobranej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w przypadku gdy: 1) środki pozyskane z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi są niewystarczające na pokrycie kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym kosztów, o których mowa w ust. 2–2c, lub 2) celem jest obniżenie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi pobieranych od właścicieli nieruchomości. Przechodząc do omawiania danych związanych z dochodami i wydatkami realizowanymi w ramach systemu gospodarowania odpadami komunalnymi należy zastrzec, że wykazane poniżej wielkości wynikają ze sprawozdań budżetowych jst na szczeblu gmin i miast na prawach powiatu oraz związków międzygminnych (Rb-27S z wykonania 5 Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o odpadach (Dz. U. poz. 1648). 291 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. planu dochodów budżetowych i Rb-28S z wykonania planu wydatków budżetowych) za poszczególne lata 6 . Pod uwagę zostały wzięte sprawozdania tylko tych jst i związków międzygminnych, które w latach 2020–2023 wykazały dochody z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (w § 049 w rozdziale 90002 i przeznaczyły je na wydatki w dziale 900, rozdziale 90002 – Gospodarka odpadami komunalnymi). Dochody z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wydatki jst na system gospodarowania odpadami w latach 2020–2023 (w tys. zł) -2 000 00002 000 0004 000 0006 000 0008 000 00010 000 00012 000 00014 000 000 2020 2021 2022 2023 2020202120222023 Wydatki10 186 09111 354 74511 569 60612 705 396 Dochody 8 791 47510 375 62311 580 33812 650 507 Rónic a -1 394 617-9 79 12210 732-5 4 889 Na przestrzeni lat 2020–2023 dochody z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi wszystkich jst i związków międzygminnych systematycznie wzrastały – z 8 791 475 tys. zł w roku 2020 do 12 650 507 tys. zł w roku 2023, przy czym największy rokroczny wzrost tych dochodów nastąpił w 2020 r. (o 38,6%), a w roku 2023 w stosunku do roku poprzedniego nastąpił wzrost o 9,2%. Realizacja dochodów w poszczególnych grupach jst kształtowała się podobnie. W gminach i miastach na prawach powiatu uzyskujących dochody z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi rok 2020 był rokiem najwyższego wzrostu zrealizowanych dochodów (w gminach wykonanie wzrosło o 41,2% a w miastach na prawach powiatu o 41,3%), w 2023 r. nastąpił dalszy wzrost dochodów z tego tytułu we wspomnianych rodzajach jst – i tak w gminach o 8,1%, a w miastach na prawach powiatu o 11,5%. Nieco inaczej kształtowała się realizacja powyższych dochodów w związkach międzygminnych. W latach 2020 i 2021 odnotowano ich wzrost odpowiednio o 17,0% i 20,2%, po czym w roku 2022 wykonanie dochodów z tego tytułu ukształtowało się na poziomie o 14,2% niższym niż w roku poprzednim, natomiast wykonanie dochodów w 2023 r. było o 6,2% wyższe w stosunku do roku poprzedniego. 6 Dane sprawozdawcze, poza prezentacją zasadniczych dochodów i wydatków realizowanych w związku z klasycznym modelem gospodarowania odpadami komunalnymi, mogą zawierać (w ramach tej samej klasyfikacji budżetowej) także wielkości nie związane stricte z omawianym zagadnieniem, ale dotyczące innych wariantów realizacji zadania (np. dochody z opłat od właścicieli nieruchomości niezamieszkałych, objętych przez jst systemem). Jest to jednak zjawisko marginalne, które nie ma wpływu na ogólne tendencje prezentowane w opracowaniu. 292 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Finansowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w latach 2020–2023 Wyszczególnienie Dochody (rozdz. 90002 § 0490) (w tys. zł) Wydatki (rozdz. 90002) (w tys. zł) Różnica 3-2 3:2 (w %) Dynamika (rok poprzedni = 100%) dochodywydatki 1234567 2020 Polska, z tego:8 791 474,510 186 091,0-1 394 616,5115,9138,6135,9 – gminy4 745 962,85 470 062,9-724 100,1115,3141,2142,6 – miasta na prawach powiatu3 254 838,13 900 685,7-645 847,6119,8141,3130,2 – związki międzygminne790 673,6815 342,4-24 668,8103,1117,0122,7 2021 Polska, z tego:10 375 623,311 354 745,2-979 121,9109,4118,0111,5 – gminy5 598 035,06 391 096,6-793 061,6114,2118,0116,8 – miasta na prawach powiatu3 827 196,63 943 880,6-116 684,0103,0117,6101,1 – związki międzygminne950 391,71 019 768,0-69 376,3107,3120,2125,1 2022 Polska, z tego:11 580 337,811 569 606,010 731,899,9111,6101,9 – gminy6 346 063,36 563 621,6-217 558,3103,4113,4102,7 – miasta na prawach powiatu4 419 209,04 223 353,5195 855,595,6115,5107,1 – związki międzygminne815 065,5782 630,932 434,696,085,876,7 2023 Polska, z tego:12 650 506,712 705 396,1-54 889,4100,4109,2109,8 – gminy6 857 127,07 264 369,5-407 242,5105,9108,1110,7 – miasta na prawach powiatu4 927 608,14 592 469,1335 139,093,2111,5108,7 – związki międzygminne865 771,6848 557,417 214,198,0106,2108,4 Analiza wydatków jst i związków międzygminnych ujętych w dziale 900, rozdziale 90002 w latach 2020–2023 wykazuje stałą tendencje wzrostową (z 10 186 091 tys. zł w 2020 r. do 12 705 396 tys. zł w 2023 r.). Podobnie jak w przypadku dochodów, największy wzrost wydatków związanych z systemem gospodarowania odpadami, zanotowano w roku 2020, tj. o 35,9% w stosunku do wykonanych w roku 2019, przy dynamice wzrostu w tym przedziale czasowym o 11,6 punktu procentowego. W 2022 r. mimo, że nastąpiła zwyżka wykonanych wydatków o 1,9% względem roku 2021, to doszło do spadku dynamiki wzrostu o 9,6 punktu procentowego w stosunku do roku poprzedniego. Rok 2023 był kolejnym, w którym odnotowano wzrost wydatków związanych z systemem gospodarowania odpadami o 9,8% przy dynamice wzrostu w tym przedziale czasowym o 7,9 punktu procentowego. Największy procentowo przyrost wydatków związanych z systemem gospodarowania odpadami w stosunku do roku 2022 nastąpił w gminach – o 10,7%, przy dynamice wzrostu o 8,0 punktów procentowych, nieco mniejszy w miastach na prawach powiatu (o 8,7% – zanotowano wzrost dynamiki o 1,6 punktu procentowego), oraz związkach międzygminnych o 8,4% (wzrost dynamiki o 31,7 punktu procentowego). Zdecydowaną większość wydatków związanych z systemem gospodarowania odpadami komunalnymi we wszystkich omawianych latach, w każdym rodzaju jst i w związkach międzygminnych stanowiły wydatki bieżące. W gminach wzrosły z kwoty 5 397 590 tys. zł w roku 2020 do 7 067 632 tys. zł w roku 2023, a w miastach na prawach powiatu – z kwoty 3 895 828 tys. zł w roku 2020 do 4 577 328 tys. zł w roku 2023. W związkach międzygminnych wystąpił wzrost wydatków bieżących z kwoty 810 539 tys. zł w roku 2020 do 1 003 890 tys. zł w roku 2021, po czym w roku 2022 r. nastąpił spadek do kwoty 775 858 tys. zł, a w roku 2023 ponowny wzrost do kwoty 819 164 tys. zł. 293 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Wydatki oraz zobowiązania wymagalne związane z systemem gospodarowania odpadami komunalnymi w latach 2020–2023 (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 0008 000 000 2020 2021 2022 2023 2020 2021 2022 2023 2020 2021 2022 2023 Gmin y Mia sta na pra wach pow ia tu Zwi zki mi dzygmin ne GminyMiasta na prawach powiatuZwizki midzygminne 202020212022202320202021202220232020202120222023 Wydatki biece 5 397 590 6 299 239 6 460 398 7 067 632 3 895 828 3 923 577 4 204 779 4 577 328810 5391 003 890775 858819 164 Wydatki majtkowe 72 47391 858103 223196 7374 85720 30318 57515 1414 80415 8786 77329 393 Zobowizania wymagalne 1 2682 5012791 0800006 5602 2660810 Tak ukształtowany poziom dochodów i wydatków w poszczególnych latach spowodował, że finansowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w latach 2020–2021 w przypadku gmin i miast na prawach powiatu realizujących zadanie zamknęło się per saldo deficytem. Rok 2023, podobnie jak 2022 r., zakończył się deficytem jedynie w gminach (na poziomie 407 243 tys. zł) a w miastach na prawach powiatu – nadwyżką w kwocie 335 139 tys. zł. W związkach międzygminnych w latach 2020–2021 także zanotowano wartości ujemne, a w latach 2022 i 2023 zamknęły się nadwyżką dochodów nad wydatkami w systemie na poziomie odpowiednio 32 435 tys. zł i 17 214 tys. zł. Łączna kwota dochodów wykonanych w 2020 r. przez wszystkie podmioty realizujące zadanie nie wystarczyła na pokrycie wydatków w ramach systemu w wysokości 1 394 617 tys. zł, w 2021 r. deficyt nieco się zmniejszył do poziomu 979 122 tys. zł, w roku 2022 łączna kwota dochodów przewyższyła wydatki o 10 732 tys. zł. W 2023 r. ponownie kwota dochodów wykonanych przez wszystkie podmioty realizujące zadanie nie wystarczyła na pokrycie wydatków w ramach systemu w wysokości -54 889 tys. zł. 294 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Rozkład liczby jst wg wyniku finansowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w latach 2020–2023 202020212022202320202021202220232020202120222023 Gminy miejskieGminy wiejskie Gminy miejsko- wiejskie Deficyt 1701811171201 103 1 053670781451455336380 Nadwy ka 45369996287331700587123126264221 0 200 400 600 800 1 000 1 200 20202021202220232020202120222023 Miasta na prawach powiatu Zwi zki mi dzygminne Deficyt 4248352617181012 Nadwy ka 2115293811111917 0 10 20 30 40 50 60 Wynik finansowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi dochodami z opłat za gospodarowanie nimi w latach 2020–2023 według rodzajów jst (w tys. zł) 202020212022202320202021202220232020202120222023 Gminy miejskieGminy wiejskieGminy miejsko-wiejskie Deficyt -160 076-173 633-76 541-103 477-348 209-377 495-222 876-270 971-275 968-320 360-177 845-257 951 Nadwyka 16 07718 49968 37458 29725 25331 668111 37091 79318 82328 26079 95975 067 -5 00 000 -4 00 000 -3 00 000 -2 00 000 -1 00 000 0 100 000 200 000 20202021202220232020202120222023 Mia sta na pra wach powia tuZwizki mi dzygmin ne Defic yt -6 90 193-1 94 509-1 32 787-8 9 930-4 3 345-8 5 418-2 9 689-3 6 881 Nadwy ka 44 34577 825328 642425 07018 67716 04262 12454 096 -8 00 000 -6 00 000 -4 00 000 -2 00 000 0 200 000 400 000 600 000 295 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Powyższe zestawienia obrazujące poziom nadwyżek i deficytów w finansowaniu systemu gospodarowania odpadami komunalnymi przez poszczególne jst i związki międzygminne, jednoznacznie wskazują, że w latach 2020 i 2021 system ten nie bilansował się w gminach, miastach na prawach powiatu i związkach międzygminnych. W latach 2022 i 2023 system nie bilansował się wyłącznie w gminach. W 2020 r. 1 103 gminy wiejskie (tj. 79,0% gmin tego rodzaju) wypracowało ujemny wynik finasowania systemu, a dodatni 287 (20,6%). Natomiast w roku 2023 deficyt wystąpił w 781 gminach wiejskich (56,7%) zaś nadwyżka w 587 gminach tego rodzaju (42,6%). W miastach na prawach powiatu sytuacja wyglądała podobnie. Na 63 7 jst tego rodzaju, w latach 2020 i 2021 – odpowiednio 33,3% i 23,8% wypracowało nadwyżkę w finansowaniu systemu, natomiast w latach 2022 i 2023 odpowiednio 45,3% i 59,4%. Dochody z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi według rodzajów jst w latach 2020–2023 Rok Plan (w tys. zł) Należności (w tys. zł) Dochody wykonane (w tys. zł) Zaległości (w tys. zł) Nadpłaty (w tys. zł) 4:2 (w %) 5:4 (w %) 4:3 (w %) 6:4 (w %) Dynamika zaległości (w %) 1234567891011 Gminy 20205 036 199,65 253 696,14 745 962,8464 312,859 612,494,29,890,31,3139,8 20215 838 758,76 151 377,35 598 035,0510 081,668 379,595,99,191,01,2109,9 20226 529 254,16 958 543,36 346 063,3572 131,978 051,697,29,091,21,2112,2 20237 089 983,27 545 229,36 857 128,1634 233,783 174,196,79,290,91,2110,9 Miasta na prawach powiatu 20203 273 307,03 392 592,13 254 838,1147 574,8114 497,599,44,595,93,5125,9 20213 892 882,93 810 280,73 827 196,6148 828,5282 305,698,33,9100,47,4100,8 20224 486 825,14 498 043,24 419 209,0165 236,8199 535,398,53,793,24,5111,0 20234 937 845,95 100 273,84 927 608,0192 114,3129 828,999,83,996,62,6116,3 Związki międzygminne 2020802 678,2891 070,7790 673,6115 565,825 384,598,514,688,73,2106,9 2021959 410,11 056 709,3950 391,7116 381,124 402,299,112,289,92,6100,7 2022812 997,0917 461,0815 065,5108 876,020 516,1100,313,488,82,593,6 2023881 372,2967 241,2865 771,5108 570,819 912,798,212,589,52,399,7 Razem jst 20209 112 184,89 537 358,98 791 474,5727 453,4199 494,496,58,392,22,3130,5 202110 691 051,711 018 367,310 375 623,3775 291,2375 087,397,07,594,23,6106,6 202211 829 076,312 374 047,411 580 337,8846 244,8298 103,097,97,393,62,6109,2 202312 909 201,313 612 744,312 650 507,6934 918,8232 915,798,07,492,91,8110,5 Wysokość dochodów pochodzących z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi uzyskiwanych przez poszczególne jst i związki międzygminne realizujące to zadanie jest ważna, lecz dla pełniejszego obrazu sytuacji w systemie gospodarowania odpadami konieczne jest również wskazanie skuteczności w dochodzeniu należności z tytułu tych opłat. W latach 2020–2023, z roku na rok, systematycznie narastały zaległości (należności przeterminowane) z tego tytułu. W 2020 r. w kwotach globalnych zaległości wynosiły 727 453 tys. zł, a w roku 2023 osiągnęły poziom 934 919 tys. zł. 7 Liczba miast na prawach powiatu, które we własnym zakresie realizują zadanie gospodarowania odpadami komunalnymi i składają sprawozdania budżetowe z realizacji dochodów i wydatków w tym zakresie. Trzy miasta na prawach powiatu powierzyły realizację tego zadania związkom międzygminnym. 296 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Dochody z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi według rodzajów jst w latach 2020–2023 (w tys. zł) 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 12 000 000 14 000 000 16 000 000 2020202120222023 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 2020202120222023 Razem js t Gminy Dochody wykonane Zalegoci Nalenoci Wydatki 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 2020202120222023 0 200 000 400 000 600 000 800 000 1 000 000 1 200 000 2020202120222023 Mia sta na prawach powia tu Związki międzygminne Dochody per capita z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w latach 2020–2023 w gminach i miastach na prawach powiatu (w zł) 0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100% 2020 2021 2022 2023 2020 2021 2022 2023 Gmin y Mia sta na prawach powia tu Gmin yMia sta na prawach powiatu 20202021202220232020202120222023 do 10 zł 30310849392100 10 zł - 20 zł 1 5161 2529137273122137 20 zł - 30 zł 3387481 0191 03828313327 powyżej 30 zł 3023581182177 297 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. 3. Zobowiązania samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz wynikające z nich zagrożenia dla sytuacji finansowej jst Zobowiązania jednostek posiadających osobowość prawną, dla których jednostki samorządu terytorialnego są organem założycielskim lub nadzorującym, niezmiennie utrzymują się na wysokim poziomie. W grupie jednostek obejmującej SP ZOZ, instytucje kultury i inne podmioty niebędące spółkami prawa handlowego wysokie zadłużenie wykazują jedynie SP ZOZ (98,5% ogółu zadłużenia jednostek z osobowością prawną). Łączna kwota zobowiązań nadzorowanych przez jst jednostek posiadających osobowość prawną w 2023 r. wyniosła 7 137 335 tys. zł i wzrosła w stosunku do roku poprzedniego o 557 171 tys. zł, tj. o 8,5%. Zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez wszystkie jst stanowiły 2,0% w stosunku do wykonanych dochodów wszystkich jst, a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem jst spowodowałoby wzrost długu z 28,4% do 30,3% w stosunku do wykonanych dochodów wszystkich jst. W poszczególnych grupach jst wpływ zadłużenia SP ZOZ na wskaźnik zadłużenia kształtuje się następująco: –zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez gminy zmalały w stosunku do roku 2022 o 5 512 tys. zł do kwoty 68 584 tys. zł, czyli o 7,4%. Zobowiązania te stanowiły poniżej 0,1% w relacji do dochodów gmin, a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem gmin nie spowodowałoby wzrostu wskaźnika zadłużenia; –zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez m.st. Warszawa zmalały w stosunku do roku poprzedniego o 1 316 tys. zł do kwoty 648 tys. zł, czyli o 67,0%. Zobowiązania te stanowiły poniżej 0,1% w relacji do dochodów m.st. Warszawy, a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem m.st. Warszawy, podobnie jak w gminach, nie spowodowałoby wzrostu wskaźnika zadłużenia; –zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez miasta na prawach powiatu (z wyłączeniem m.st. Warszawa) wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 49 813 tys. zł do kwoty 1 217 413 tys. zł, czyli o 4,3%. Zobowiązania te stanowiły 1,3% w relacji do dochodów miast na prawach powiatu (z wyłączeniem m.st. Warszawa), a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem miast na prawach powiatu (z wyłączeniem m.st. Warszawa) spowodowałoby wzrost zadłużenia z 50,5% do 51,8%; –zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez powiaty wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 330 138 tys. zł do kwoty 2 703 058 tys. zł, czyli o 13,9%. Zobowiązania te stanowiły 6,0% w relacji do dochodów powiatów, a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem powiatów spowodowałoby wzrost zadłużenia z 15,3% do 21,3%; –zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez województwa samorządowe wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 184 049 tys. zł do kwoty 3 147 633 tys. zł, czyli o 6,2%. Zobowiązania te stanowiły 9,8% w relacji do dochodów województw samorządowych, a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem województw samorządowych spowodowałoby wzrost zadłużenia z 14,9% do 24,7%. Zobowiązania jst oraz samorządowych jednostek posiadających osobowość prawną w latach 2022 i 2023 Wyszczególnienie Zobowiązania jst (w tys. zł) Dyna- mika (w %) 3:2 Zobowiązania samorządowych jednostek posiadających osobowość prawną (w tys. zł) Dyna- mika (w %) 6:5 Relacja zobowiązań jst do dochodów jst (w %) Relacja skumulowanych 1) zobowiązań do dochodów jst (w %) 20222023202220232022202320222023 1234567891011 Polska, z tego:90 825 610102 723 750113,16 580 1647 137 335108,526,328,428,230,3 – gminy34 105 69038 824 386113,874 09668 58492,619,922,819,922,8 – m.st. Warszawa5 272 0535 395 392102,31 96464833,024,324,824,424,8 – miasta na prawach powiatu40 350 41646 773 552115,91 167 6001 217 413104,345,650,546,951,8 – powiaty6 025 4056 947 009115,32 372 9202 703 058113,915,415,321,521,3 – województwa samorządowe5 072 0464 783 41194,32 963 5843 147 633106,220,614,932,624,7 1) Skumulowane zobowiązania to łączna wartość zobowiązań własnych jst oraz zobowiązań nadzorowanych przez nie jednostek posiadających osobowość prawną (instytucji kultury, SP ZOZ, innych samorządowych osób prawnych niebędących spółkami prawa handlowego). 298 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Struktura zadłużenia samorządowych jednostek z osobowością prawną według rodzajów jednostek w latach 2022–2023 2022 2023 Instytucje kultury 1,7% SP ZOZ 98,2% Inne osoby prawne 0,1% Instytucje kultury 1,5% SP ZOZ 98,5% Inne osoby prawne 0,0% Zobowiązania SP ZOZ zaliczane do długu publicznego w 2023 r. per saldo wzrosły o 566 900 tys. zł, tj. o 8,8% w stosunku do roku poprzedniego. W najbardziej zadłużonych SP ZOZ, tj. nadzorowanych przez województwa samorządowe (ich dług stanowił w 2023 r. 44,1% ogółu zadłużenia SP ZOZ) odnotowano wzrost zadłużenia o kwotę 174 887 tys. zł, tj. o 6,0% (z kwoty 2 925 091 tys. zł do kwoty 3 099 979 tys. zł). W drugiej co do wielkości grupie zadłużonych SP ZOZ, tj. nadzorowanych przez powiaty (ich dług stanowił 38,4% ogółu zadłużenia SP ZOZ), w porównaniu z 2022 r. nastąpił wzrost długu o 332 412 tys. zł, tj. o 14,0% (z kwoty 2 370 053 tys. zł do kwoty 2 702 465 tys. zł). W SP ZOZ nadzorowanych przez miasta na prawach powiatu (z wyłączeniem m.st. Warszawy) nastąpił wzrost długu o 57 554 tys. zł, tj. 5,1% (z kwoty 1 126 981 tys. zł, do kwoty 1 184 535 tys. zł), a ich zadłużenie stanowiło 16,8% ogółu zadłużenia SP ZOZ. Podobnie w SP ZOZ nadzorowanych przez gminy nastąpił wzrost długu o 2 916 tys. zł, tj. 7,3% (z kwoty 39 913 tys. zł, do kwoty 42 829 tys. zł), a ich zadłużenie stanowiło 0,6% ogółu zadłużenia SP ZOZ. Ze wszystkich typów jednostek, tylko w m.st. Warszawa zadłużenie SP ZOZ zmniejszyło się w stosunku do roku poprzedniego. Spadek ten wyniósł 73,6% (z kwoty 1 181 tys. zł do kwoty 312 tys. zł). Jednak w stosunku do całości zadłużenia SP ZOZ jest to kwota pomijalna, stanowiąca mniej niż 0,1% wszystkich zobowiązań SP ZOZ. Na koniec 2023 r. zadłużenie SP ZOZ wykazały 256 jst, z tego 14 województw samorządowych, 150 powiatów, 72 gminy oraz 20 miast na prawach powiatu razem z m.st. Warszawą (w 2022 r. – 254 jst). Zobowiązania SP ZOZ w latach 2022 i 2023 według szczebli jst będących organem założycielskim (w tys. zł) Gmin y m.st. Wars zawa Mia sta na pra wach powia tu Powia ty Woje wództwa samorz dowe 0500 0001 000 0001 500 0002 000 0002 500 0003 000 0003 500 000 20232022 299 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez jst na tle dochodów jst w latach 2022 i 2023 Wyszczególnienie Zobowiązania ogółem samorządowych SP ZOZ (w tys. zł) Dyna- mika (w %) 3:2 w tym: Dyna- mika (w %) 6:5 Udział zobowiązań (w %) Relacja sumy zobowiązań jst i nadzorowanych SP ZOZ do dochodów budżetowych jst (w %) zobowiązania wymagalne samorządowych SP ZOZ (w tys. zł) ogółem SP ZOZ w zadłużeniu samorządowych jednostek z osobowością prawną wymagalnych w zobowiązaniach SP ZOZ 2022202320222023202220232022202320222023 12345678910111213 Polska, z tego:6 463 2207 030 121108,81 456 8311 851 458127,198,298,522,526,328,130,3 – gminy39 91342 829107,38 1289 966122,653,962,420,423,319,922,8 – m.st. Warszawa1 18131226,4542315,860,248,245,910,024,424,8 – miasta na prawach powiatu 1 126 9811 184 535105,1233 426313 772134,496,597,320,726,546,851,8 – powiaty2 370 0532 702 465114,0444 934549 731123,699,9100,018,820,321,521,3 – województwa samorządowe 2 925 0913 099 979106,0769 801977 958127,098,798,526,331,532,524,5 Zobowiązania wojewódzkich SP ZOZ w 2023 r. wzrosły per saldo o 174 887 tys. zł, tj. o 6,0% w stosunku do roku poprzedniego. W siedmiu województwach odnotowano spadek zobowiązań w porównaniu z rokiem poprzednim na łączną kwotę 174 445 tys. zł (w tym w jednym województwie nastąpiła całkowita spłata zobowiązań). W ośmiu województwach odnotowano wzrost zobowiązań w porównaniu z rokiem poprzednim o łączną kwotę 349 332 tys. zł. W jednym województwie zobowiązania SP ZOZ, podobnie jak w roku poprzednim, nie wystąpiły. Największy kwotowy wzrost zobowiązań odnotowano w województwie lubelskim, łódzkim i kujawsko- -pomorskim, gdzie zobowiązania SP ZOZ wzrosły w stosunku do roku poprzedniego odpowiednio o 99 204 tys. zł, 66 764 tys. zł i 66 436 tys. zł. Największy kwotowy spadek zobowiązań odnotowano w województwie podkarpackim, zachodniopomorskim i lubuskim, gdzie zobowiązania SP ZOZ zmalały w stosunku do roku poprzedniego odpowiednio o 112 076 tys. zł, 27 712 tys. zł i 18 899 tys. zł. Największe zobowiązania wojewódzkich SP ZOZ wystąpiły w województwie lubelskim, śląskim oraz dolnośląskim i wyniosły odpowiednio 921 382 tys. zł, co stanowi 29,7% wszystkich zobowiązań wojewódzkich SP ZOZ w Polsce, 484 152 tys. zł (tj. 15,6%) i 305 608 tys. zł (tj. 9,9%). Najmniejsze zobowiązania wojewódzkich SP ZOZ wystąpiły w województwie małopolskim, warmińsko-mazurskim oraz pomorskim i wyniosły odpowiednio 46 055 tys. zł, co stanowiło 1,5% wszystkich zobowiązań wojewódzkich SP ZOZ, 5 351 tys. zł (tj. 0,2%) i 1 tys. zł (tj. 0,0%). Wojewódzkie SP ZOZ województwa lubuskiego i opolskiego na koniec 2023 r. nie miały żadnych zobowiązań. Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez województwa samorządowe w latach 2019–2023 (w tys. zł) 0 100 000 200 000 300 000 400 000 500 000 600 000 700 000 800 000 900 000 1 000 000 lu bel skie ś l ą skie podkarpackie doln o ś l ą skie mazowie cki e ł ó dzkie podla ski e zachodn io pomorskie wielk opols kie ś wi ę tokrzys kie ma ł o pols kie kuja wsko -pomorskie lu bus kie warmi ń sko-mazurskie pomorskie opols kie 20192020202120222023 300 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez województwa samorządowe w latach 2022 i 2023 Wyszczególnienie Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez województwa samorządowe (w tys. zł) Dynamika (w %) 3:2 Relacja sumy zobowiązań jst i nadzorowanych SP ZOZ do dochodów budżetowych województw (w %) 2022202320222023 123456 Polska, z tego:2 925 0913 099 979106,032,524,5 dolnośląskie277 507305 608110,130,418,8 kujawsko-pomorskie48 075114 511238,217,717,1 lubelskie822 179921 382112,1100,978,3 lubuskie18 899-x29,830,1 łódzkie173 907240 671138,445,333,6 małopolskie49 37246 05593,323,616,5 mazowieckie188 325244 934130,122,924,3 opolskie--x6,23,1 podkarpackie393 203281 12771,540,222,2 podlaskie159 204170 357107,061,047,0 pomorskie4 50010,019,311,2 śląskie483 418484 152100,237,726,3 świętokrzyskie63 17383 505132,220,410,1 warmińsko-mazurskie10 1125 35152,935,423,3 wielkopolskie101 64098 45996,919,215,0 zachodniopomorskie131 578103 86678,938,528,8 Zobowiązania powiatowych SP ZOZ w 2023 r. wzrosły per saldo o 332 412 tys. zł, tj. o 14,0% w stosunku do roku poprzedniego. W dwóch województwach odnotowano spadek zobowiązań powiatowych SP ZOZ w porównaniu z rokiem poprzednim na łączną kwotę 69 824 tys. zł. W pozostałych czternastu województwach zobowiązania powiatowych SP ZOZ wzrosły, w porównaniu z rokiem poprzednim, o łączną kwotę 402 236 tys. zł. Największy kwotowy wzrost zobowiązań powiatowych SP ZOZ odnotowano w województwie podkarpackim (największe zadłużenie i największy wzrost zobowiązań od kilku lat), mazowieckim i lubelskim, gdzie zobowiązania te wzrosły w stosunku do roku poprzedniego odpowiednio o 102 319 tys. zł, 67 027 tys. zł i 57 997 tys. zł. Spadek w stosunku do roku poprzedniego zobowiązań powiatowych SP ZOZ odnotowano tylko w województwie lubuskim i pomorskim, gdzie zobowiązania te zmalały odpowiednio o 67 000 tys. zł i 2 824 tys. zł. Największe zobowiązania powiatowych SP ZOZ wystąpiły w województwie podkarpackim, mazowieckim oraz lubelskim i wyniosły odpowiednio 546 463 tys. zł, co stanowi 20,2% wszystkich zobowiązań powiatowych SP ZOZ w Polsce, 325 949 tys. zł (tj. 12,1%) i 297 471 tys. zł (tj. 11,0%). Najmniejsze zobowiązania powiatowych SP ZOZ wystąpiły w województwie pomorskim, zachodniopomorskim oraz lubuskim i wyniosły odpowiednio 31 136 tys. zł, co stanowi 1,2% wszystkich zobowiązań powiatowych SP ZOZ, 6 323 tys. zł (tj. 0,2%) i 1 tys. zł (0,0%). Na terenie każdego województwa powiatowe SP ZOZ na koniec 2023 r. posiadały zobowiązania. 301 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez powiaty w latach 2019–2023 (w tys. zł) 0 100 000 200 000 300 000 400 000 500 000 600 000 podkarpackie mazowie cki e lu bel skie ś wi ę tokrzys kie wielk opols kie ś l ą skie ma ł o pols kie doln o ś l ą skie warmi ń sko-mazurskie ł ó dzkie podla ski e lu bus kie kuja wsko -pomorskie opols kie pomorskie zachodn iopomo rskie 20192020202120222023 Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez powiaty w latach 2022 i 2023 Wyszczególnienie Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez powiaty (w tys. zł) Dynamika (w %) 3:2 Relacja sumy zobowiązań jst i nadzorowanych SP ZOZ do dochodów budżetowych powiatów (w %) 2022202320222023 123456 Polska, z tego:2 370 0532 702 465114,021,521,3 dolnośląskie133 150151 317113,619,719,4 kujawsko-pomorskie58 18771 856123,513,614,0 lubelskie239 474297 471124,226,728,4 lubuskie67 00110,027,618,3 łódzkie101 512122 301120,520,321,3 małopolskie135 087139 361103,219,919,7 mazowieckie258 922325 949125,920,923,4 opolskie40 74446 637114,527,524,7 podkarpackie444 143546 463123,029,127,9 podlaskie97 792107 472109,915,114,6 pomorskie33 96031 13691,717,017,0 śląskie181 317211 716116,815,214,6 świętokrzyskie225 865246 472109,129,025,1 warmińsko-mazurskie121 027159 783132,023,523,0 wielkopolskie225 603238 206105,626,525,6 zachodniopomorskie6 2696 323100,915,315,0 302 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez jst wszystkich szczebli w latach 2001–2023 Rok Zobowiązania SP ZOZ ogółem w tym: zobowiązania wymagalne Udział zobowiązań wymagalnych w zobowiązaniach ogółem (w %) Dynamika zobowiązań ogółem (do roku poprzedniego) (w %) Dynamika zobowiązań wymagalnych (do roku poprzedniego) (w %) 20012 145 323.xxx 20022 989 026.x139,3x 20034 415 0994 019 40191,0147,7x 20045 241 4404 771 18491,0118,7118,7 20055 781 1144 048 05770,0110,384,8 20065 667 6502 713 22247,998,067,0 20074 867 1861 827 30237,585,967,3 20084 725 7571 558 09533,097,185,3 20094 438 6871 647 77837,193,9105,8 20104 185 3301 599 03438,294,397,0 20114 127 0611 659 44940,298,6103,8 20124 401 9231 733 68439,4106,7104,5 20133 919 4541 276 87832,689,073,7 20144 065 4141 200 36529,5103,794,0 20154 247 2821 123 89026,5104,593,6 20164 265 6601 113 88726,1100,499,1 20174 226 571932 55122,199,183,7 20184 818 1941 033 31121,4114,0110,8 20195 504 4551 353 27624,6114,2131,0 20205 494 6611 194 55321,799,888,3 20215 762 5611 153 61520,0104,996,6 20226 463 2201 456 83122,5112,2126,3 20217 030 1211 851 45826,3108,8127,1 Zobowiązania ogółem oraz zobowiązania wymagalne SP ZOZ nadzorowanych przez jst w latach 2003–2023 (w tys. zł) 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Zobowizania ogóemZobowizania wymagalne 303 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Zadłużenie SP ZOZ w 2023 r. – podobnie jak we wcześniejszych latach – było rozłożone bardzo nierównomiernie: nieco ponad jedna czwarta (25,4%) ogólnej kwoty zadłużenia wynika z zobowiązań SP ZOZ-ów w trzech jst (dwóch województw samorządowych i jednego miasta na prawach powiatu). W 2023 r. prawie połowa (47,1%) całego zadłużenia samorządowych SP ZOZ jest wynikiem zadłużenia jednostek nadzorowanych przez dziesięć jst (siedem województw i trzy miasta na prawach powiatu). Należy zaznaczyć, że począwszy od 2014 r., ponad jedna trzecia ogółu zadłużenia samorządowych SP ZOZ występuje na terenie tych samych pięciu jst. Najwyższe zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez jednostki samorządu terytorialnego będące organem założycielskim w latach 2022 i 2023 Lp. Jednostka samorządu terytorialnego będąca organem założycielskim Zobowiązania SP ZOZ w tym:Udział (w %) Dynamika (w %) zobowiązania wymagalne zobowiązania ogółem zobowiązania wymagalne ogółem 2022202320222023202220232022202320222023 123456789101112 1lubelskie822 179921 382191 235336 65512,713,113,118,2112,1176,0 2śląskie483 418484 152213 364242 4467,56,914,613,1100,2113,6 3Grudziądz383 679381 67650 57084 1295,95,43,54,599,5166,4 4dolnośląskie277 507305 60830 79139 6744,34,32,12,1110,1128,8 5podkarpackie393 203281 12725 08627 4766,14,01,71,571,5109,5 6mazowieckie188 325244 93428 21347 6902,93,51,92,6130,1169,0 7łódzkie173 907240 67163 60487 2312,73,44,44,7138,4137,1 8podlaskie159 204170 35772 70481 5442,52,45,04,4107,0112,2 9Dąbrowa Górnicza151 215154 03745 91554 0372,32,23,22,9101,9117,7 10Toruń132 678126 25819 92521 5552,11,81,41,295,2108,2 11Suma (poz. 1. – 10.)3 165 3153 310 202741 4071 022 43749,047,150,955,2104,6137,9 12Pozostałe jst3 297 9053 719 919715 424829 02151,052,949,144,8112,8115,9 13Ogółem6 463 2207 030 1211 456 8311 851 458100,0100,0100,0100,0108,8127,1 304 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Rozdział X. Budżety jednostek samorządu terytorialnego w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka ekonomiczna jednostek samorządu terytorialnego oparta jedynie na bezwzględnych wartościach opisujących wysokość dochodów, wydatków czy zadłużenia zazwyczaj nie odzwierciedla faktycznego stanu gospodarki finansowej badanej jednostki na tle innych jst. Jednostki samorządu terytorialnego posiadające wysokie dochody niekoniecznie muszą zaliczać się do zamożnych i analogicznie te z dochodami niskimi – do biednych. Aby uzyskać miarodajne wyniki do porównań i wniosków często korzysta się w opracowaniach statystycznych czy ekonomicznych z podawania wartości względnych, przeliczonych z wykorzystaniem innych mierzalnych cech. W niniejszym rozdziale zobrazowano kondycję finansową samorządów, stosując względne wartości budżetowe – przeliczone na jednego mieszkańca (per capita). Liczba mieszkańców wg województw w 2023 r. (stan na 30 czerwca) 5 509 351 1 140 681 1 362 433 2 001 670 2 358 323 1 636 293 977 493 2 883 133 3 490 364 2 370 370 939 470 4 333 066 3 428 728 2 075 827 2 017 807 1 173 285 305 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 1. Budżety gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka budżetów gmin, w latach 2017–2023, w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w zł) Wyszczególnienie Lata 2017201820192020202120222023 Dochody ogółem, z tego:4 3074 7025 2405 7806 3626 7586 714 Bieżące, w tym:4 1064 3264 7995 1805 6816 1745 542 PIT, CIT7428459419371 0701 245944 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:1 2901 3081 5331 7931 8001 930925 Dotacje na zadania zlecone*1 1201 1271 3451 5991 5741 051594 Subwencja ogólna, w tym:1 0491 0981 1791 2261 4361 3731 856 Część oświatowa7717998528659089811 110 Majątkowe, w tym:2013764416006815841 172 Dotacje i środki na inwestycje1293003685194114631 067 Wydatki ogółem, z tego:4 3384 9235 2465 5725 9466 9037 137 Bieżące, w tym:3 7033 9074 3584 7485 0415 6465 250 Wynagrodzenia i pochodne1 3731 4811 6021 6861 8392 0362 297 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 1 1701 1631 3731 6211 5901 642640 Dotacje 251276311327362420487 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 262732261971101 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 24313542336239 Majątkowe, w tym:6351 0168878249051 2571 887 Wydatki inwestycyjne, w tym:6221 0008698038481 2001 810 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 155394341284252246287 Wynik budżetu-31-221-6208416-145-423 Wynik operacyjny403419441432640528292 Przychody ogółem, w tym:4976905896468411 2831 313 Zaciągnięty dług zwrotny181359278253174178356 Wolne środki i nadwyżka 3153293093916641 101950 Rozchody ogółem, w tym:175189221227248257223 Spłata długu zwrotnego145154186180176177169 Należności ogółem, w tym: 320454351376384401462 Należności wymagalne 308442336359368382441 Kwota długu, w tym:9621 1661 2561 3271 3301 3411 531 Zobowiązania wymagalne2311122 * Zgodnie z art. 126 uofp. 1.1. Dochody W 2023 r. dochody gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosły 6 714 zł i zmniejszyły się w stosunku do roku poprzedniego o 44 zł, a w odniesieniu do 2017 r. zwiększyły się o 2 407 zł, co oznacza wzrost o 55,9%, a realny, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji 1 , o 12,0%. Uwzględniając inflację, która w 2023 r. wyniosła 11,4% dochody gmin liczone na 1 mieszkańca realnie spadły o 12,1%. Wieloletni trend wzrostowy generowanych przez gminy dochodów został w 2023 r. zatrzymany, za wyjątkiem gmin miejskich, w przypadku których wzrosły one w przeliczeniu 1 Skumulowana inflacja w latach 2017–2023 wyniosła wg GUS 43,9%. 306 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. na 1 mieszkańca o 161 zł. W każdym z omawianych lat najwyższe dochody ogółem per capita występowały w gminach wiejskich, a najniższe w miejskich. Według regionów najwyższe średnie dochody ogółem w przeliczeniu na jednego mieszkańca uzyskały w 2023 r. gminy z województw: łódzkiego, podlaskiego, kujawsko-pomorskiego i zachodniopomorskiego, a najniższe, gminy województw: opolskiego, małopolskiego i śląskiego. Dochody gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 4 307 4 702 5 240 5 780 6 362 6 758 6 714 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 2017201820192020202120222023 Dochody gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023, wg typów (w zł) 4 121 4 540 5 065 5 526 6 050 6 182 6 343 4 450 4 857 5 403 5 998 6 639 7 171 7 075 4 256 4 623 5 157 5 683 6 233 6 630 6 525 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 2017201820192020202120222023 Gmin y mie js kieGmin y wie js kieGmin y mie js ko-wie js kie Dynamika dochodów gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw w latach 2022 i 2023 (w zł) 7 023 7 178 6 524 6 822 7 155 6 360 6 942 6 230 6 412 7 046 7 080 6 470 6 565 6 691 6 631 7 215 7 082 6 976 6 491 6 762 7 262 6 238 6 963 6 007 6 573 7 220 6 895 6 461 6 516 6 570 6 460 7 131 4 000 4 500 5 000 5 500 6 000 6 500 7 000 7 500 doln o ś l ą skie kujawsko-pomo rskie lu bels kie lu buskie ł ó dzkie ma ł o pols kie mazowieckie opol skie podk arpackie podl askie pomorskie ś l ą skie ś wi ę tokrzys kie warmi ń sko- mazurskie wie lk opols kie zachodnio pom orskie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 307 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Prezentacja graficzna statystycznego rozkładu cechy, z wykorzystaniem mediany jako wartości środkowej badanego zbioru, tzn. wartości, powyżej i poniżej której znajduje się taka sama liczba obserwacji (w tym przypadku cechą są dochody ogółem w przeliczeniu na jednego mieszkańca, a zbiorem obserwacji wszystkie gminy w kraju w podziale regionalnym) pozwala zaobserwować województwa, w których przeważają samorządy zamożniejsze i obszary, w których większy odsetek stanowią gminy uboższe oraz jednostki samorządu cechujące się dochodami znacznie odbiegającymi w górę lub w dół od przeciętnej w danym rejonie. Dochody ogółem gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. wg podziału terytorialnego (w zł) Polska 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 11 000 12 000 13 000 poniżej 5 334 zł (121) 5 334 zł - 6 073 zł (482) 6 073 zł - 6 855 zł (602) 6 855 zł - 7 978 zł (603) 7 978 zł - 10 334 zł (482) powyżej 10 334 zł (121) Legenda Rozrzut dochodów ogółem per capita gmin, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) 2 (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 11 000 12 000 13 000 2 Wyjaśnienia dotyczące sposobu czytania wykresów pudełkowych zastosowanych w niniejszym rozdziale znajdują się na końcu opracowania. 308 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Korzyścią zastosowania mediany w analizie statystycznej, w porównaniu do średniej arytmetycznej jest mniejsza wrażliwość na wartości odstające (ekstremalne), a przykładem jest województwo łódzkie, dla którego średnia dochodów ogółem gmin wyniosła w 2023 r. – 8 254 zł, natomiast mediana – 7 658 zł. Za podniesienie średniej całego województwa odpowiedzialna jest w głównej mierze tylko jedna jednostka – najbogatsza gmina w Polsce – Kleszczów. Poziom i dynamika dochodów ogółem gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Dochody ogółem, z tego:6 7586 714-4499,3 − bieżące6 1745 542-63289,8 − majątkowe5841 172588200,7 Mediana7 0436 855-18897,3 Średnia7 2827 261-2199,7 Minimalne4 9294 601-32893,3 Maksymalne (bez gminy Kleszczów)26 426 1) 24 754 2) -1 67293,7 Gmina Kleszczów (woj. łódzkie)37 42938 9921 563104,2 1) Łeba (woj. pomorskie). 2) Krynica Morska (woj. pomorskie). Liczba gmin w przedziałach dochodów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 331 838 717 337 112 76 545 763 523 273 160 147 0100200300400500600700800900 mnie j ni 6 000 (6 000 do 7 000> (7 000 do 8 000> (8 000 do 9 000> (9 000 do 10 000> wi cej ni 10 000 20232022 W przedziałach dochodów per capita 545 gmin posiadało dochody na mieszkańca mniejsze niż 6 000 zł (w 2022 r. było to 331 gmin), 763 gmin wypracowało dochód pomiędzy 6 000 zł a 7 000 zł (w 2022 r. – 838), dochody 523 gmin (717 rok wcześniej) znalazły się w zakresie 7 000–8 000 zł, 273 gminy (337 w roku poprzednim) osiągnęły dochody w przedziale 8 000–9 000 zł, natomiast w przedziale 9 000–10 000 zł odnotowano 160 jednostek tego typu (poprzednio 112). Najbardziej zamożnych gmin, z dochodami per capita powyżej 10 000 zł było 147 (w roku poprzednim 76) 3 . Odsetek gmin, w których wystąpił wzrost dochodów w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wyniósł 42,8% (1 032 jst), rok wcześniej relacja ta wyniosła 80,8%. 3 Najwyższe dochody per capita zrealizowały gminy: Kleszczów (woj. łódzkie) – 38 992 zł, Krynica Morska (woj. pomorskie) – 24 754 zł, Powidz (woj. wielkopolskie) – 22 934 zł i Rewal (woj. zachodniopomorskie) – 21 291 zł. 309 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, według ich wielkości w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie Liczba gmin Dochody ogółem z tego: PIT i CIT dotacje i środki subwencja ogólna pozostałe dochody w tym: podatki i opłaty 20222023 Liczba ludności poniżej 5 tys.7058 1368 2625863 3842 4421 8501 302 5 tys. – 10 tys.8957 2607 1377122 4302 1701 8251 298 10 tys. – 20 tys.5316 4806 3419181 7881 7811 8541 381 20 tys. – 50 tys.2496 2756 2881 2011 4881 5282 0721 555 50 tys. – 100 tys.316 1246 2441 3301 3341 5362 0441 481 Analizując wysokość dochodów osiąganych przez gminę w przeliczeniu na jednego mieszkańca w odniesieniu do liczby zamieszkującej ją ludności, można zauważyć zależność – im większa gmina, tym mniejszy średni dochód przypadający na statystycznego mieszkańca, przy czym różnica wyniosła 2 018 zł w skrajnym przypadku – pomiędzy gminami małymi z ludnością do pięciu tys. a gminami dużymi, które zamieszkuje powyżej 50 tys. osób. W 2022 r. różnica ta była prawie identyczna i wyniosła 2 012 zł. Przyczyną omawianego zjawiska są znaczne dysproporcje w kwotach przekazywanych dotacji i środków, które wystąpiły w 2023 r., gdzie do gmin najmniejszych trafiło średnio per capita 3 384 zł, a do największych 1 334 zł oraz subwencji – odpowiednio 2 442 zł i 1 536 zł. Struktura dochodów gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 4 106 4 326 4 799 5 180 5 681 6 174 5 542 201 376 441 600 681 584 1 172 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 2017201820192020202120222023 Dochody bie ce Dochody maj tkowe 310 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 742 845 941 937 1 070 1 245 944 1 419 1 608 1 901 2 312 2 211 2 393 1 992 1 049 1 098 1 179 1 226 1 591 1 373 1 856 1 098 1 151 1 219 1 306 1 490 1 747 1 922 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 2017201820192020202120222023 PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogónaPozostae dochody Dochody bieżące gmin per capita w skali kraju wyniosły w 2023 r. 5 542 zł i zmalały o 632 zł w stosunku do roku poprzedniego, a w odniesieniu do 2017 r. wzrosły o 1 436 zł. Dochody z tytułu udziałów w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (PIT i CIT) spadły o 301 zł (w tym dochody z PIT spadły o 331 zł) i wyniosły 944 zł, przy wzroście o 202 zł w ciągu ostatnich siedmiu lat. W 2023 r. dochody z tego tytułu wzrosły jedynie w 12 gminach, co stanowiło 0,5% tego typu jednostek w kraju. Oznacza to, że dwuletni trend wzrostowy po pandemii COVID-19, załamany w 2020 r. na skutek zablokowania wielu gałęzi gospodarki kraju został mocno wyhamowany. Osiągnięta przez gminy wartość dochodów z PIT powróciła do poziomu z 2018 r., natomiast dochody z CIT wzrosły o 31 zł na jednego mieszkańca w stosunku do roku 2022. Pomimo negatywnych zjawisk obserwowanych w 2023 r. dotyczących dynamiki dochodów bieżących gmin, zauważalny jest stały wzrost dochodów z pozostałych podatków i opłat lokalnych, które w opisywanym okresie wyniosły w przeliczeniu na jednego mieszkańca 1 409 zł i wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 124 zł, a od 2017 r. o 551 zł. Wykonanie dochodów z tytułu podatków i opłat lokalnych było lepsze niż w roku poprzednim w 2 284 samorządach gminnych (tj. w 94,7% wszystkich gmin w kraju). Dochody gmin z tytułu udziału w PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 709 808 900 891 1 007 1 185 854 33 37 40 46 62 59 90 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 2017201820192020202120222023 PIT CIT Dochody majątkowe w przeliczeniu na jednego mieszkańca zwiększyły się o 588 zł w stosunku do roku poprzedniego i wyniosły 1 172 zł, co było efektem zwiększenia o 604 zł dotacji i środków przekazanych gminom na inwestycje i zakupy inwestycyjne (z 463 zł w 2022 r. do 1 067 zł w 2023 r.). 311 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody z tytułu udziału gmin w podatkach PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Polska 100 300 500 700 900 1 100 1 300 1 500 1 700 poniżej 382 zł (121) 382 zł - 526 zł (482) 526 zł - 682 zł (602) 682 zł - 924 zł (603) 924 zł - 1 388 zł (482) powyżej 1 388 zł (121) Legenda Rozrzut dochodów gmin per capita z PIT i CIT, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 100 300 500 700 900 1 100 1 300 1 500 1 700 312 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody gmin z tytułu podatków i opłat, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 625 zł (121) 625 zł - 924 zł (482) 924 zł - 1 181 zł (602) 1 181 zł - 1 516 zł (603) 1 516 zł - 2 460 zł (482) powyżej 2 460 zł (121) Legenda Polska 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 Rozrzut dochodów gmin per capita z tytułu podatków i opłat, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 313 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody gmin z tytułu dotacji i środków, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Polska 500 1 500 2 500 3 500 4 500 5 500 6 500 7 500 poniżej 1 055 zł (121) 1 055 zł - 1 578 zł (482) 1 578 zł - 2 207 zł (601) 2 207 zł - 3 086 zł (604) 3 086 zł - 4 956 zł (482) powyżej 4 956 zł (121) Legenda Rozrzut dochodów gmin per capita z tytułu dotacji i środków, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 500 1 500 2 500 3 500 4 500 5 500 6 500 7 500 314 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Obserwacja rozłożenia gmin na mapie kraju pod względem poziomu pozyskiwanych przez nie dochodów pochodzących z udziałów w podatkach PIT i CIT pokazuje wyraźnie podział na Polskę wschodnią i Polskę południowozachodnią oraz okolice dużych aglomeracji miejskich z dużo większym potencjałem gospodarczym. Analizując poziom wpływów z pozostałych podatków i opłat widać podział na Polskę zachodnią z większymi wpływami do budżetów gmin tego rodzaju dochodów oraz na mniej zamożną Polskę południowowschodnią, będącą częściej beneficjentem subwencji oraz dotacji jako mechanizmów wyrównawczych państwa. Poziom i struktura dochodów ogółem gmin, wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 944 1 130 851 673 854 990 883 1 213 856 703 741 902 1 084 755 741 1 068 881 1 992 1 930 2 315 2 281 2 088 2 259 1 677 1 943 1 507 2 141 2 776 2 026 1 688 2 233 2 252 1 731 2 004 1 856 1 541 1 947 2 169 1 637 1 726 2 014 1 911 1 677 2 166 2 007 1 982 1 683 1 953 1 879 1 704 1 627 1 922 2 481 1 863 1 368 2 183 2 287 1 664 1 896 1 967 1 563 1 696 1 985 2 006 1 575 1 698 1 957 2 619 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 P O L S K A Doln o l skie Kuja wsk o-pom orskie Lubel skie Lubuskie ódzkie Ma opolskie Mazowie ckie Opolskie Podk arp ackie Podla skie Pom ors kie l skie wi tokrzys kie Warm i sko-m azurskie Wie lk opols kie Zachodnio pomors kie PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Pozostałe dochody, rozumiane jako środki inne niż pochodzące z transferów przekazywanych do budżetów jst (dotacje i środki, subwencje) oraz z tytułu PIT i CIT, zwiększyły się per capita w 2023 r. o 175 zł, do kwoty 1 922 zł, a od 2017 r. o 824 zł. W 2 047 gminach dochody te wzrosły (84,9% wszystkich tego typu jednostek), a spadły w 364 samorządach gminnych. Dochody z tytułu subwencji ogólnej w 2023 r. w skali kraju gminy pozyskały w wysokości 1 856 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca, co przy dochodach z tego tytułu w 2022 r. na poziomie 1 373 zł stanowi wzrost o 483 zł (licząc od 2017 r. zanotowano wzrost o 807 zł). Wartość dotacji i środków przekazanych gminom wyniosła na koniec 2023 r., w przeliczeniu na jednego mieszkańca, 1 992 zł, co oznacza spadek o 401 zł w stosunku do roku poprzedniego. Na przestrzeni ostatnich siedmiu lat wartość dotacji i środków wzrosła w ujęciu per capita o 573 zł. Podstawowymi składnikami omawianych dochodów transferowych były dotacje z budżetu państwa na realizację zadań zleconych – 594 zł, dotacje z budżetu państwa na realizację zadań własnych jst – 348 zł oraz środki otrzymane z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 – 670 zł i środki z Funduszu Pomocy – 77 zł. Zmniejszenie wolumenu dotacji i środków w 2023 r. wynika przede wszystkim z ostatecznego zakończenia realizacji przez samorządy programu „Rodzina 500+” finansowanego z budżetu państwa w ramach zadań zleconych. 315 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody gmin z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 11 zł (121) 11 zł - 355 zł (482) 355 zł - 778 zł (602) 778 zł - 1 453 zł (603) 1 453 zł - 2 931 zł (482) powyżej 2 931 zł (121) Legenda Poziom i struktura dochodów ogółem wg wielkości gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 586 3 384 2 442 1 850 712 2 430 2 170 1 825 918 1 788 1 781 1 854 1 201 1 488 1 528 2 072 1 330 1 334 1 536 2 044 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody poni ej 5 tys. 5 tys. – 10 tys.10 tys. – 20 tys.20 tys. – 50 tys.50 tys. – 100 tys. Rozpatrując poszczególne składowe dochodów gmin wg ich zaludnienia, można zauważyć w przypadku dochodów podatkowych, w tym udziałów w podatkach stanowiących dochód państwa i pozostałych dochodów podatkowych liniowe trendy rosnące wraz z wielkością gminy. Sytuacja odwraca się w przypadku dochodów będących transferami zewnętrznymi, gdzie na skutek działania mechanizmów wyrównawczych gminy mniejsze, posiadające mniejsze możliwości dochodowe, uzyskały wyższe dochody z tytułu dotacji i subwencji. 316 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 1.2. Wydatki W 2023 r. wydatki budżetowe wszystkich gmin w kraju w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosły średnio 7 137 zł i wzrosły w stosunku do 2022 r. o 234 zł, co oznacza utrzymanie stałej tendencji wzrostu wydatków w odniesieniu do lat poprzednich (od 2017 r. wydatki wzrosły o 2 799 zł, tj. nominalnie o 64,5%, realnie o 20,6%). Wydatki ogółem gmin były wyższe od wartości dochodów o 423 zł, co oznacza, że budżety omawianych jst drugi raz z rzędu zamknęły się per saldo deficytem budżetowym. Wynik operacyjny gminy wypracowały na poziomie 292 zł (w 2022 r. różnica pomiędzy dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi wyniosła 528 zł). Wydatki ogółem gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 4 338 4 923 5 246 5 572 5 946 6 903 7 137 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 2017201820192020202120222023 Wydatki ogółem gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w latach 2022 i 2023 (w zł) 7 234 7 237 6 653 6 843 7 179 6 558 7 172 6 357 6 566 7 054 7 224 6 672 6 796 6 762 6 837 7 094 7 746 7 352 6 833 7 090 7 781 6 686 7 458 6 284 6 973 7 638 7 261 6 801 7 029 6 932 6 802 7 507 4 000 4 500 5 000 5 500 6 000 6 500 7 000 7 500 8 000 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 317 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom i dynamika wydatków w gminach w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Wydatki ogółem, z tego:6 9037 137234103,4 – bieżące5 6465 250-39693,0 – majątkowe1 2571 887630150,1 Mediana7 0507 321271103,8 Średnia7 3057 730425105,8 Minimalne4 8764 701-17596,4 Maksymalne (bez gminy Kleszczów)26 090 1) 27 195 2) 1 105104,2 Gmina Kleszczów (woj. łódzkie)39 55446 3616 807117,2 1) Gmina Krynica Morska (woj. pomorskie). 2) Gmina Krynica Morska (woj. pomorskie). Wydatki poniżej 6 000 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca osiągnęło 321 gmin (13,3% wszystkich tego typu jednostek), w granicach 6 000–7 000 zł – 661 gmin (27,4%), 7 000–8 000 zł – 638 gmin (26,5%), 8 000–9 000 zł – 349 gmin (14,5%), a próg powyżej 9 000 zł przekroczyły 442 gminy (18,3%) 4 . Struktura wydatków gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 3 703 3 907 4 358 4 748 5 041 5 646 5 250 635 1 016 887 824 905 1 257 1 887 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Wydatki bieżące gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca w 2023 r. wyniosły średnio 5 250 zł i spadły w stosunku do poprzedniego roku o 396 zł (licząc od 2017 r. wzrost wyniósł 1 547 zł), w tym wydatki na wynagrodzenia i pochodne wyniosły 2 297 zł i wzrosły o 261 zł (od 2017 r. zwiększyły się o 924 zł). Z uwagi na zakończenie realizacji przez samorządy w ramach zadań zleconych programu „Rodzina 500+” zaobserwowano w 2023 r. znaczący spadek udziału w wydatkach bieżących kosztów ponoszonych przez gminy na wypłaty świadczeń na rzecz osób fizycznych. W stosunku do poprzedniego roku wydatki na świadczenia obniżyły się o 1 002 zł, natomiast skumulowana różnica liczona od 2017 r. wyniosła -530 zł. Wydatki bieżące niższe niż w roku poprzednim wykonało w 2023 r. 2 287 samorządów gminnych, przy 84 gminach w 2022 r., natomiast wydatki wyższe odnotowały 124 gminy, gdy rok wcześniej było to 2 327 gmin. Wydatki majątkowe wyższe niż w 2022 r. wykonało 1 916 gmin (1 825 gmin w roku poprzednim), przy 495 gminach, które na wydatki majątkowe przeznaczyły mniej środków (586 w 2022 r.). 4 Najwyższe wydatki per capita zrealizowały gminy: Kleszczów (woj. łódzkie) – 46 361 zł, Krynica Morska (woj. pomorskie) – 27 195 zł, Powidz (woj. wielkopolskie) – 26 381 zł i Łeba (woj. pomorskie) – 21 299 zł. 318 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom wybranych wydatków bieżących gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 1 373 1 481 1 602 1 686 1 839 2 036 2 297 1 170 1 163 1 373 1 621 1 590 1 642 640 859 929 1 004 1 046 1 197 1 415 1 685 251 276 311 327 362 420 487 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 2017201820192020202120222023 Wynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznychWydatki statutoweDotacje na zadania biece Poziom i struktura wydatków wg wielkości gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 5 607 2 500 760 3 133 5 323 2 365 708 2 329 5 062 2 263 628 1 700 5 226 2 227 575 1 409 5 336 2 194 543 1 251 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 Wydatki bie ceWynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznych Wydatki majtkowe poni ej 5 tys. 5 tys. – 10 tys.10 tys. – 20 tys.20 tys. – 50 tys.50 tys. – 100 tys. 319 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki bieżące gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Polska 3 500 4 000 4 500 5 000 5 500 6 000 6 500 7 000 7 500 8 000 8 500 poniżej 4 343 zł (121) 4 343 zł - 4 822 zł (482) 4 822 zł - 5 213 zł (602) 5 213 zł - 5 656 zł (603) 5 656 zł - 6 682 zł (482) powyżej 6 682 zł (121) Legenda Rozrzut wydatków bieżących per capita gmin, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 3 500 4 000 4 500 5 000 5 500 6 000 6 500 7 000 7 500 8 000 8 500 320 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki gmin, wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 1 887 2 200 1 875 2 009 1 807 2 359 1 742 2 041 1 258 1 940 2 567 1 749 1 634 1 909 1 734 1 575 1 907 5 250 5 546 5 477 4 825 5 283 5 422 4 944 5 417 5 026 5 033 5 072 5 512 5 167 5 120 5 198 5 227 5 599 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Wydatki majtkoweWydatki biece Trzeci rok z rzędu samorządy gminne notują dodatnią dynamikę inwestycyjną. W stosunku do roku poprzedniego wydatki inwestycyjne gmin w skali kraju wzrosły per capita o 610 zł, do wartości 1 810 zł. Wydatki inwestycyjne gmin wszystkich województw były wyższe niż rok wcześniej. Najwyższe kwoty per capita na inwestycje przeznaczyły średnio ponownie gminy województwa podlaskiego – 2 540 zł, łódzkiego – 2 287 zł oraz dolnośląskiego – 2 050 zł. W 1 917 gminach (79,5% wszystkich tego typu samorządów w kraju) wydatki inwestycyjne były wyższe niż w roku poprzednim (w 2022 r. wzrosły w 1 829 gminach), co oznacza, że niższe wydatki inwestycyjne wykonały 494 samorządy gminne. Wydatki inwestycyjne gmin, wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 1 334 1 242 1 224 1 083 1 353 1 164 1 316 910 1 153 1 477 1 207 1 090 1 266 1 027 1 098 1 143 2 050 1 804 1 951 1 722 2 287 1 673 1 999 1 129 1 870 2 540 1 631 1 555 1 855 1 663 1 530 1 742 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 321 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki inwestycyjne gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Polska 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 poniżej 698 zł (121) 698 zł - 1 284 zł (482) 1 284 zł - 1 981 zł (602) 1 981 zł - 2 897 zł (603) 2 897 zł - 4 993 zł (482) powyżej 4 993 zł (121) Legenda Rozrzut wydatków inwestycyjnych per capita gmin, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 322 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki gmin, wg działów klasyfikacji budżetowej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Dzia 801 i Dzia 854 2 367 zł Dzia 600 894 zł Dzia 900 772 zł Dzia 750 689 zł Dzia 855 546 zł Dzia 852 i Dzia 853 443 zł Dzia 010 302 zł Dzia 921 266 zł Dzia 700 219 zł Dzia 926 211 zł Pozosta e dziay 428 zł Dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 750 – Administracja publiczna, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 855 – Rodzina, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 926 – Kultura fizyczna. Największe wydatki ogółem w przeliczeniu na jednego mieszkańca (33,2% wszystkich wydatków) gminy wykonały w działach Oświata i wychowanie oraz Edukacyjna opieka wychowawcza – łącznie 2 367 zł (wzrost o 344 zł). Na drugim miejscu, z kwotą 894 zł, znalazły się wydatki zakwalifikowane w dziale Transport i łączność (wzrost o 278 zł). Dział Gospodarka komunalna i ochrona środowiska znalazł się na miejscu trzecim, z wydatkami na poziomie 772 zł (wzrost o 128 zł). Czwartym co do wielkości wolumenu działem klasyfikacji budżetowej była Administracja publiczna, w której gminy wykonały wydatki na poziomie 689 zł, czyli o 77 zł wyższe niż w roku poprzednim. Pozostałe działy, w których gminy poniosły znaczące wydatki, to: Rodzina – 546 zł (spadek o 398 zł), Pomoc społeczna i Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej – 443 zł (spadek o 555 zł) oraz Rolnictwo i łowiectwo – 302 zł (wzrost o 103 zł). 1.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych W 2021 r. gminy wkroczyły w nową siedmioletnią perspektywę finansową UE. Pierwszy rok jej funkcjonowania przyniósł wyraźny spadek aktywności w pozyskiwaniu przez gminy środków ze źródeł unijnych jak i ich wydatkowaniu na projekty finansowane i współfinansowane z tych funduszy, na skutek nałożenia się dwóch przyczyn – wygasających umów realizowanych przy współudziale funduszy UE pochodzących z poprzedniej perspektywy oraz braku nowych programów, finansowanych z nowej perspektywy na lata 2021–2027. Drugi rok trwania perspektywy finansowej 2021–2027 był już znacznie bardziej korzystny dla samorządów gminnych. Natomiast w 2023 r. ponowne wystąpiło osłabienie absorpcji przez gminy środków unijnych przy zwiększonych nakładach na projekty i programy UE. Dochody ze środków unijnych w 2023 r. spadły o 34 zł i wyniosły w przeliczeniu na jednego mieszkańca 207 zł, z tego: dochody bieżące 25 zł (spadek o 40 zł), a majątkowe 182 zł (wzrost o 7 zł). Mediana dochodów z UE dla gmin w 2023 r. wyniosła 106 zł (184 zł w 2022 r.). Wydatki w gminach związane z realizacją zadań finansowanych i współfinansowanych ze środków unijnych (łącznie z wkładem własnym) wyniosły w 2023 r., w przeliczeniu na jednego mieszkańca, 326 zł, z tego wydatki bieżące 39 zł, a majątkowe 287 zł. W stosunku do 2022 r. wydatki ogółem wzrosły 323 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. o 18 zł, przy spadku poziomu wydatków bieżących o 23 zł i wzroście wydatków majątkowych o 41 zł. Mediana (wartość środkowa) wyniosła 162 zł (210 zł w 2022 r.). Dochody i wydatki gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, związane z realizacją zadań z udziałem środków unijnych, w 2023 r., wg województw (w zł) 207 284 147 196 259 329 193 140 151 188 267 176 273 368 243 127 144 326 442 234 283 390 559 354 239 177 265 398 279 372 628 348 192 278 0 100 200 300 400 500 600 700 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Dochody UEWydatki UE Dochody oraz wydatki unijne gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, według ich wielkości w latach 2022 i 2023 (w zł) WyszczególnienieLiczba gmin Dochody z UE ogółemWydatki UE ogółem 2022202320222023 Liczba ludności poniżej 5 tys.705339290442457 5 tys. – 10 tys.895289251368392 10 tys. – 20 tys.531231192284307 20 tys. – 50 tys.249188160243260 50 tys. – 100 tys.31188185261248 Skumulowane dochody gmin w całym okresie trwania perspektywy finansowej 2014–2020 oraz trzech lat perspektywy finansowej 2021–2027 wyniosły średnio per capita 1 913 zł, przy wydatkach, łącznie z wkładem własnym na współfinansowanie, w wysokości 2 730 zł. W tych latach największymi beneficjentami dofinansowania unijnego liczonego per capita były gminy województw wschodnich – lubelskiego (łącznie 2 669 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca gminy), świętokrzyskiego (2 639 zł), podlaskiego (2 498 zł) i podkarpackiego (2 171 zł). Wysokie dochody otrzymane z UE miały przełożenie na najwyższy poziom skumulowanych wydatków gmin z tych województw, związanych z realizacją projektów i programów UE – najwyższe w województwie świętokrzyskim (4 087 zł) i lubelskim (3 637 zł), następnie w gminach województwa podlaskiego (3 599 zł), małopolskiego (3 085 zł) i pomorskiego (2 997 zł). W ujęciu nominalnym liderami pod względem absorpcji środków unijnych były gminy województw małopolskiego, mazowieckiego i śląskiego. 324 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Skumulowane dochody UE i wydatki UE gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca i jako wartość nominalna, w latach 2014–2023 1 9131 9461 7082 6691 8471 9192 0761 5501 3862 1712 4982 0512 1352 6392 0691 1651 741 2 730 2 718 2 601 3 637 2 685 2 901 3 085 2 078 2 005 2 837 3 599 2 997 2 806 4 087 2 987 1 811 2 498 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 0 1 2 3 4 5 6 7 8 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Milia rdy z Dochody UE per capitaWydatki UE per capit aDochody UE nomin aln ieWydatki UE nominalnie Skumulowane dochody UE gmin w przeliczeniu Skumulowane wydatki UE gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 (w zł) na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 (w zł) 1 741 2 051 2 069 2 498 2 498 2 997 2 987 2 601 1 811 2 685 2 078 2 901 2 718 2 005 3 637 3 085 2 837 2 806 4 087 3 599 1 550 1 708 1 165 1 946 1 386 1 919 2 639 2 135 2 076 2 669 2 171 1 847 1.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Średnie zadłużenie gmin liczone per capita w skali kraju wyniosło w 2023 r. 1 531 zł i w stosunku do roku poprzedniego zwiększyło się o 190 zł. W 2022 r zanotowano wzrost zadłużenia o 11 zł. Najwyższym zadłużeniem charakteryzowały się gminy województwa dolnośląskiego – 2 181 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca gminy, a najniższym, prawie dwukrotnie mniejszym, gminy województwa podlaskiego – 1 127 zł. Gminy wszystkich województw zwiększyły swoje zadłużenie. Największy wzrost kwoty długu odnotowano w gminach województwa dolnośląskiego – o 371 zł, a najmniejszy w gminach województwa opolskiego – o 58 zł. 325 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w 2023 r. (w zł) 1 531 2 181 1 529 1 221 1 398 1 508 1 580 1 646 1 276 1 377 1 127 1 834 1 156 1 748 1 627 1 492 1 243 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Zadłużenie gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 962 1 166 1 256 1 327 1 330 1 341 1 531 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2017201820192020202120222023 Dług per capita do 500 zł odnotowano w 455 gminach, które stanowiły 18,9% wszystkich tego typu jednostek samorządu (rok wcześniej w tym przedziale znalazło się 490 gmin, tj. 20,3% ogółu), 483 gminy, czyli 20,0%, były zadłużone w 2023 r. w przedziale od 500 zł do 1 000 zł (w 2022 r. – 560 gmin, tj. 23,2%), a kolejne 432 gmin (17,9%) od 1 000 zł do 1 500 zł (w roku poprzednim 451, tj. 18,7%). W 310 gminach (12,9%) kwota długu zawierała się w przedziale 1 500 zł – 2 000 zł (w 2022 r. – 328 samorządów gminnych, tj. 13,6%). Dług w przedziale 2 000 zł – 3 000 zł charakteryzował 369 gmin, tj. 15,3% ogółu (w roku poprzednim takich samorządów było 324, tj. 13,4%). Powyżej 3 000 zł długu na osobę posiadało 216 gmin, tj. 9,0% (125 rok wcześniej), w tym 67 powyżej 4 000 zł (43 w 2022 r.). Żadnego długu nie posiadało 146 gmin (133 w roku poprzednim). 326 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Liczba gmin w przedziałach zadłużenia, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 146 455 483 432 310 231 138 216 133 490 560 451 328 203 121 125 0100200300400500600 bra k zad uenia mnie j ni 500 (5 00 do 1 000> (1 000 do 1 500> (1 500 do 2 000> (2 000 do 2 500> (2 500 do 3 000> wi cej ni 3 000 20222023 Zadłużenie gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) brak zadłużenia (146) 0 zł - 503 zł (457) 503 zł - 1 130 zł (602) 1 130 zł - 1 965 zł (603) 1 965 zł - 3 526 zł (482) powyżej 3 526 zł (121) Legenda 327 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 2. Budżet m.st. Warszawy w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka budżetu m.st. Warszawa, w latach 2017–2023, w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w zł) Wyszczególnienie Lata 2017201820192020202120222023 Dochody ogółem, z tego:8 8039 61010 15510 34712 04611 62711 678 Bieżące, w tym:8 4729 2029 7759 90011 48111 10710 992 PIT, CIT3 2793 7634 0873 9934 4414 4574 145 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:8889011 2611 6131 6181 219688 Dotacje na zadania zlecone*7327331 0801 4211 411745294 Subwencja ogólna, w tym:1 0401 1371 2681 4131 7981 5851 982 Część oświatowa9601 0251 1441 2721 3731 4671 784 Majątkowe, w tym:331407380447565520686 Dotacje i środki na inwestycje255334311354393360469 Wydatki ogółem, z tego:8 6869 39410 49411 27711 31511 36012 992 Bieżące, w tym:7 5838 1579 16310 00310 20410 13511 071 Wynagrodzenia i pochodne2 4222 6432 9343 1053 2403 3883 903 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 7067311 0631 4101 374866345 Dotacje 6617508148899471 0721 300 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 129116101837198100 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 15242625262823 Majątkowe, w tym:1 1041 2371 3321 2741 1121 2251 921 Wydatki inwestycyjne, w tym:1 0461 1841 3041 2499989231 534 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 389397508455360322209 Wynik budżetu117216-339-930731267-1 314 Wynik operacyjny8891 045612-1031 277972-79 Przychody ogółem, w tym:2 3982 1922 0982 6791 7322 1562 334 Zaciągnięty dług zwrotny---1 307313-206 Wolne środki i nadwyżka 2 3982 1922 0981 3721 4192 1562 128 Rozchody ogółem, w tym:1 7871 1533783292221 477116 Spłata długu zwrotnego308315378329222296116 Należności ogółem, w tym: 1 1021 2621 2571 4621 2301 2761 243 Należności wymagalne 1 1021 2611 2571 4301 2271 2741 241 Kwota długu, w tym:2 9162 5822 1853 1523 2422 8312 898 Zobowiązania wymagalne0001001 * Zgodnie z art. 126 uofp. W 2023 r. m.st. Warszawa wykonało dochody liczone na jednego mieszkańca w wysokości 11 678 zł, tj. o 51 zł wyższe od dochodów roku poprzedniego. Na przestrzeni ostatnich 7 lat dochody stolicy zwiększyły się o 2 875 zł, co oznacza wzrost o 32,7%, a realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji, zmniejszyły się o 11,2%. 328 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 8 803 9 610 10 155 10 347 12 046 11 627 11 678 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 14 000 2017201820192020202120222023 Dochody bieżące miasta stołecznego obniżyły się drugi rok z rzędu – w stosunku do 2022 r. o 115 zł do kwoty 10 992 zł, przy wzroście dochodów majątkowych o 166 zł do poziomu 686 zł. Dochody z tytułu dotacji celowych i innych pozyskanych środków były niższe o 421 zł i wyniosły 1 157 zł, a wykonanie dochodów z tytułu subwencji ogólnej zwiększyło się o 398 zł do wartości per capita 1 992 zł. Pozostałe dochody m.st. Warszawa wykonało na poziomie 8 529 zł (wzrost o 75 zł), w tym uzyskana kwota z podatków stanowiących dochód państwa (PIT i CIT) była niższa od wartości ubiegłorocznej o 312 zł (w tym PIT o 609 zł) i wyniosła 4 145 zł. Dochody m.st. Warszawa z tytułu udziałów w PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 2 867 3 251 3 541 3 427 3 867 3 724 3 115 412 512 547 566 575 733 1 030 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 2017201820192020202120222023 PIT CIT 329 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 8 472 9 202 9 775 9 900 11 481 11 107 10 992 331 407 380 447 565 520 686 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 14 000 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe Struktura dochodów m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 3 27 9 3 76 3 4 08 7 3 993 4 441 4 45 7 4 145 1 144 1 235 1 57 2 1 966 2 011 1 57 8 1 15 7 1 046 1 144 1 27 8 1 418 1 809 1 594 1 992 3 334 3 468 3 218 2 969 3 78 5 3 99 7 4 384 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 5 000 2017201820192020202120222023 PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogónaPozostae dochody 330 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody m.st. Warszawy w przeliczeniu na jednego mieszkańca na tle gmin i miast na prawach powiatu w 2023 r. (w zł) 11 67 8 4 145 2 509 1 15 7 1 992 1 87 5 8 83 7 1 901 1 858 1 688 2 358 1 032 6 71 4 944 1 409 1 992 1 856 513 9 495 1 83 7 1 584 2 57 5 2 67 9 820 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 Dochody ogó emPIT i CITPodatki i opatyDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody M.st. Wars zawaMia sta na pra wach powia tuGmin yre dnia dla kra ju (bez Wars zawy) Dochody m.st. Warszawy w przeliczeniu na jednego mieszkańca na tle gmin i miast na prawach powiatu w 2023 r. Wyszczególnienie Dochody ogółem z tego: PIT i CIT podatki i opłaty dotacje i środki subwencja ogólna pozostałe dochodydochody bieżące dochody majątkowe M.st. Warszawa (w zł)11 6784 1452 5091 1571 9921 87510 992686 Gminy (w zł)6 7149441 4091 9921 8565135 5421 172 Miasta na prawach powiatu (w zł)8 8371 9011 8581 6882 3581 0327 951887 Średnia dla kraju 1) (w zł)9 4951 8371 5842 5752 6798208 0511 444 M.st. Warszawa w relacji do: gmin (w %)173,9439,1178,158,1107,3365,5198,358,5 miast na prawach powiatu (w %)132,1218,0135,068,584,5181,7138,277,3 średniej dla kraju 1) (w %)123,0225,6158,444,974,4228,7136,547,5 1) Średnia dla kraju z wyłączeniem danych dotyczących m.st. Warszawy. Wydatki per capita m.st. Warszawy wyniosły w 2023 r. 12 992 zł i zwiększyły się o 1 632 zł w stosunku do roku poprzedniego i o 4 306 zł w stosunku do 2017 r. (o 49,6%, a realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji o 5,7%). Wydatki bieżące stolicy wzrosły o 936 zł i stanowiły obciążenie budżetu stolicy w przeliczeniu na jednego mieszkańca na poziomie 11 071 zł, w tym na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń przeznaczono z budżetu miasta 3 903 zł, czyli o 515 zł więcej niż w roku poprzednim. Na inwestycje miasto przeznaczyło kwotę 1 534 zł, tj. o 611 zł wyższą niż rok wcześniej. 331 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 8 686 9 394 10 494 11 11 315 11 360 12 992 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 14 000 201201820192020202120222023 Struktura wydatków m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 7 583 8 157 9 163 10 003 10 204 10 135 11 071 1 104 1 237 1 332 1 274 1 112 1 225 1 921 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe 332 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom wybranych wydatków bieżących m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 2 422 2 643 2 934 3 105 3 240 3 388 3 903 706 731 1 063 1 410 1 374 866 345 3 649 3 893 4 225 4 492 4 546 4 683 5 401 661 750 814 889 947 1 072 1 300 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 2017201820192020202120222023 Wynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznychWydatki statutoweDotacje na zadania biece Budżet miasta Warszawy zamknął się w 2023 r. deficytem w wysokości per capita 1 314 zł (rok wcześniej odnotowano nadwyżkę w wysokości 267 zł). Wynik operacyjny za 2023 r. wypracowany przez stolicę również był ujemny i wyniósł -79 zł (w 2022 r. nadwyżka operacyjna zamknęła się kwotą 972 zł). W stosunku do gmin, miast na prawach powiatu i kraju 5 wydatki m.st. Warszawy stanowiły odpowiednio 182,0%, 134,5% i 129,1%, wydatki na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń stanowiły 169,9% średnich wydatków z tego tytułu wszystkich gmin, 116,3% wszystkich miast na prawach powiatów oraz 117,0% wszystkich jst w Polsce, a nakłady inwestycyjne były na poziomie 84,8% średnich wydatków na inwestycje w gminach, 96,4% środków przeznaczanych średnio przez powiaty grodzkie i 64,8% przez wszystkie samorządy w kraju. Wydatki m.st. Warszawy w wybranych działach klasyfikacji budżetowej na tle innych typów jst i kraju w 2023 r. Wyszczególnienie Wydatki w działach (w zł) 600 – Transport i łączność 700 – Gospodarka mieszkaniowa 750 – Administracja publiczna 801 – Oświata i wychowanie i 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza 851 – Ochrona zdrowia 852 – Pomoc społeczna i 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej 855 – Rodzina 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego 926 – Kultura fizyczna Pozostałe działy Polska 1) 1 7803109293 193186729609785364274908 M.st. Warszawa3 3989099523 8052026224727514621811 238 Gminy8942196892 36750443546772266211680 Miasta na prawach powiatu1 7404656213 41490690551781283349675 Powiaty37017210662342588161112186 Województwa samorządowe358610649953146811393 1) Średnia dla kraju z wyłączeniem danych dotyczących m.st. Warszawy. 5 Średnia dla kraju z wyłączeniem danych dotyczących m.st. Warszawy. 333 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Na zadania w dziale Transport i łączność m.st. Warszawa przeznaczało niemal dwukrotnie więcej środków publicznych (3 398 zł) niż średnia krajowa, ponad 2,5-krotnie więcej w dziale Gospodarka mieszkaniowa (909 zł), niemal tyle samo na administrację publiczną (952 zł), o 19,2% więcej na oświatę i edukacyjną opiekę wychowawczą (3 805 zł), o 8,6% na ochronę zdrowia (202 zł) oraz o 26,9% więcej na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego (462 zł). Mniej o 14,7% stolica przeznaczała m.in. na zadania związane z pomocą społeczną (622 zł), o 4,3% na gospodarkę komunalną i ochronę środowiska (751 zł), o 33,9% na kulturą fizyczną i sport (181 zł) oraz o 22,5% na rodzinę (472 zł). Wydatki m. st. Warszawa wg działów klasyfikacji budżetowej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Dzia 801 i Dzia 854 3 805 zł Dzia 600 3 398 zł Dzia 750 952 zł Dzia 700 909 zł Dzia 758 769 zł Dzia 900 751 zł Dzia 852 i Dział 853 622 zł 228 zł Dzia 855 472 zł Dzia 921 462 zł Dział 754 Pozosta e dziay 624 zł Dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 750 – Administracja publiczna, dział 758 – Różne rozliczenia, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 855 – Rodzina, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego. Dochody per capita związane z realizacją zadań z udziałem środków unijnych m.st. Warszawa wykonało w 2023 r. na poziomie 319 zł, czyli o 21 zł mniej niż w 2022 r., a wydatki na poziomie 232 zł, tj. o 118 zł mniej niż rok wcześniej. Skumulowane dochody UE stolicy, z okresu zakończonej perspektywy finansowej 2014–2020 oraz z pierwszych trzech lat funkcjonowania nowej perspektywy 2021–2027, wyniosły 3 807 zł, a wydatki UE – 3 758 zł (w tym inwestycyjne – 3 537 zł). Wielkość skumulowanych dochodów UE miasta stołecznego była wyższa od sumy uzyskanej przez miasta na prawach powiatu i wyższa od sumy średnich dochodów wykonanych przez gminy – różnice wyniosły odpowiednio 373 zł i 1 894 zł. Skumulowane wydatki związane z realizacją projektów i programów unijnych (łącznie ze współfinansowaniem ze środków krajowych) m.st. Warszawa wykonało na poziomie niższym o 1 137 zł od średnich wydatków miast na prawach powiatu i wyższym od średnich wydatków gmin o 1 028 zł. 334 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody UE i wydatki UE m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 264 347 333 314 402 340 319 404 421 534 480 386 350 232 0 100 200 300 400 500 600 2017201820192020202120222023 Dochody UE ogóemWydatki UE ogóem Kwota zadłużenia m.st. Warszawy w przeliczeniu na jednego mieszkańca w 2023 r. wzrosła o 67 zł do poziomu 2 898 zł. W odniesieniu do poszczególnych miast na prawach powiatu 40 powiatów grodzkich charakteryzowało się poziomem zadłużenia wyższym od długu per capita m.st. Warszawy a w 25 był on niższy. W 2023 r. zobowiązania m.st. Warszawy były wyższe w stosunku do zadłużenia per capita gmin i średniej krajowej 6 , odpowiednio o 1 367 zł i 182 zł oraz niższe od średniego zadłużenia miast na prawach powiatu o 1 566 zł. Zadłużenie m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 2 916 2 582 2 185 3 152 3 242 2 831 2 898 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 2017201820192020202120222023 6 Średnia dla kraju z wyłączeniem danych dotyczących m.st. Warszawy. 335 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 3. Budżety miast na prawach powiatu w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka budżetów miast na prawach powiatu, w latach 2017–2023, w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w zł) Wyszczególnienie Lata 2017201820192020202120222023 Dochody ogółem, z tego:5 8126 3307 0217 5948 3808 4008 837 Bieżące, w tym:5 4885 8396 4766 8577 7407 7597 951 PIT, CIT1 5081 7001 8701 8212 1012 1241 901 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:1 0991 1411 4091 7051 7121 5281 021 Dotacje na zadania zlecone*8849121 1731 4601 454951547 Subwencja ogólna,, w tym: 1 1881 2301 3651 4971 8231 7212 345 Część oświatowa1 1121 1471 2701 3931 4621 5971 872 Majątkowe, w tym:324491545737641641887 Dotacje i środki na inwestycje161322383552383421667 Wydatki ogółem, z tego:5 8286 5057 2427 7358 2378 8629 659 Bieżące, w tym:5 0485 3485 9896 5336 9577 4417 873 Wynagrodzenia i pochodne1 9522 0972 2872 4802 6812 9323 357 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 8748881 1331 3981 3761 085544 Dotacje 5415967007518259391 120 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 6060665541167250 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 41586560616455 Majątkowe, w tym:7801 1561 2531 2021 2791 4211 786 Wydatki inwestycyjne, w tym:6981 0691 1431 0981 1341 2331 591 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 207493524471484473605 Wynik budżetu-16-175-221-141143-462-822 Wynik operacyjny44049148732478331878 Przychody ogółem, w tym:5597308319621 0461 3191 516 Zaciągnięty dług zwrotny238418513601462400910 Wolne środki i nadwyżka 317309316356579915600 Rozchody ogółem, w tym:235239256265303316337 Spłata długu zwrotnego230233244246286283269 Należności ogółem, w tym: 8148388689199559651 020 Należności wymagalne 769797824871898931986 Kwota długu, w tym:2 5112 6803 0763 4683 6763 8284 464 Zobowiązania wymagalne1322223 * Zgodnie z art. 126 uofp. 3.1. Dochody W 2023 r. przeciętny dochód uzyskany przez miasta na prawach powiatu, z wyłączeniem m.st. Warszawy, w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniósł 8 837 zł. W relacji do roku poprzedniego dochody per capita były wyższe o 437 zł, a w odniesieniu do 2017 r. o 3 025 zł, co oznacza wzrost o 52,0%, a realny, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji o 8,1%. Wzrost dochodów wystąpił w 58 miastach, a spadek w 7 powiatach grodzkich. Po serii pogłębiających się różnic w dochodach pomiędzy najbogatszym a najbiedniejszym miastem, występującej w kolejnych latach od 2018 do 2021 (w 2018 r. różnica ta osiągnęła wartość 47,0% dochodów maksymalnych, w 2019 r. – 51,4%, w 2020 r. – 58,6%, by w 2021 r. wynieść 65,3% dochodów najbogatszego miasta) w 2022 r. tendencja została wyhamowana, a omawiana różnica w dochodach wyniosła 6 080 zł, tj. 47,9% dochodów maksymalnych, aby rok 336 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. później znów się powiększyć – do wartości 8 640 zł, czyli 56,4% dochodów maksymalnych osiągniętych przez miasta na prawach powiatu. Najniższą wartością dochodów per capita charakteryzowało się ponownie miasto Mysłowice – 6 673 zł, a najwyższą miasto Sopot – 15 313 zł. Dochody per capita poniżej 7 000 zł uzyskały trzy miasta, od 7 000 zł do 8 000 zł – 13, od 8 000 zł do 9 000 zł – 23 miasta, od 9 000 zł do 10 000 zł – 18 miast, a powyżej 10 000 zł – osiem miast na prawach powiatu. Dochody miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 5 812 6 330 7 021 7 594 8 380 8 400 8 837 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 2017201820192020202120222023 Dynamika dochodów miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw w latach 2022 i 2023 (w zł) 8 808 7 905 8 183 8 344 8 211 8 880 8 379 9 708 8 567 7 870 8 820 7 891 8 559 8 198 9 278 8 393 9 182 8 133 8 371 9 042 8 937 9 165 8 983 11 163 9 322 8 336 9 038 8 412 9 170 9 468 9 291 8 663 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 11 000 12 000 doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 337 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom i dynamika dochodów ogółem miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Dochody ogółem, z tego:8 4008 837437105,2 − bieżące7 7597 951192102,5 − majątkowe641887246138,4 Mediana8 1848 425241102,9 Średnia8 3318 899568106,8 Minimalne6 6036 67370101,1 Maksymalne12 683 1) 15 313 2) 2 630120,7 1) Miasto Sopot (woj. pomorskie). 2) Miasto Sopot (woj. pomorskie). Analizując dochody miast na prawach powiatu pod względem ich wielkości, można zauważyć, iż na ogół najwyższe dochody per capita realizują miasta najmniejsze, z ludnością w przedziale 20 tys. – 50 tys. (co jest zasługą bardzo wysokich dochodów miast Sopot i Świnoujście), które zawdzięczają je przede wszystkim relatywnie najwyższym wpływom z dotacji i subwencji, a następnie miasta największe, z ludnością powyżej 500 tys. mieszkańców, dzięki największym wpływom z dochodów innych niż transfery zewnętrzne (głównie z PIT i CIT oraz z podatków i opłat lokalnych). Dochody miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, według ich wielkości w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie Liczba miast Dochody ogółem z tego: PIT i CIT dotacje i środki subwencja ogólna pozostałe dochody w tym: podatki i opłaty 20222023 Liczba ludności 20 tys. – 50 tys.79 45010 551 1 681 2 784 3 201 2 884 1 950 50 tys. – 100 tys.228 0698 606 1 479 1 828 2 973 2 326 1 533 100 tys. – 500 tys.328 2038 648 1 790 1 689 2 368 2 801 1 821 500 tys. – 1 000 tys.48 9179 202 2 420 1 480 1 881 3 422 2 118 Struktura dochodów miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 5 488 5 839 6 476 6 857 7 740 7 759 7 951 324 491 545 737 641 641 887 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 2017201820192020202120222023 Dochody bie ce Dochody maj tkowe 338 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 1 508 1 70 0 1 87 0 1 821 2 101 2 124 1 901 1 261 1 463 1 79 2 2 25 7 2 095 1 949 1 688 1 19 7 1 234 1 37 5 1 509 1 831 1 72 9 2 358 1 84 7 1 933 1 984 2 006 2 353 2 598 2 891 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 2017201820192020202120222023 PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogónaPozostae dochody Dochody bieżące per capita miast na prawach powiatu w skali kraju wyniosły w 2023 r. 7 951 zł i wzrosły o 192 zł w stosunku do roku poprzedniego i o 2 463 zł w odniesieniu do 2017 r. W 2020 r. dochody z tytułu udziałów w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (PIT i CIT) spadły o 49 zł – z uwagi na pandemię COVID-19, aby w kolejnych dwóch latach wrócić do tendencji wzrostowej (wzrost odpowiednio o 280 zł i 23 zł). W 2023 r. dynamika dochodów z tytułu udziałów w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa odwróciła się, notując spadek o 223 zł i osiągając poziom 1 901 zł, co oznacza zbliżenie do średnich wartości per capita dochodów z PIT osiągniętych przez miasta na prawach powiatu w 2018 r. (dochody z tytułu udziału w PIT obniżyły się o 310 zł do poziomu 1 608 zł, natomiast dochody z tytułu udziału w CIT wzrosły o 87 zł). We wszystkich 65 powiatach grodzkich wystąpił spadek dochodów z PIT w stosunku do roku poprzedniego. Uwzględniając ostatnich siedem lat wzrost tego rodzaju dochodów (PIT i CIT) wyniósł 393 zł. Średni poziom dochodów z tytułu podatków i opłat lokalnych wyniósł w opisywanym okresie w przeliczeniu na jednego mieszkańca 1 858 zł i wzrósł w stosunku do roku poprzedniego o 187 zł, a od roku 2017 o 683 zł. Wykonanie dochodów z tytułu podatków i opłat lokalnych było lepsze niż w roku poprzednim w 63 powiatach grodzkich. Dochody miast na prawach powiatu z tytułu udziału w PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 1 397 1 572 1 718 1 673 1 906 1 918 1 608 111 127 152 148 195 206 293 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 2017201820192020202120222023 PIT CIT 339 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody majątkowe w przeliczeniu na jednego mieszkańca w stosunku do roku poprzedniego wzrosły o 246 zł i wyniosły 887 zł. Wzrost dochodów majątkowych w powiatach grodzkich dokonał się tylko i wyłącznie dzięki zwiększonemu o 246 zł udziałowi dotacji i środków na zadania inwestycyjne i zakupy inwestycyjne (667 zł per capita w 2023 r.). Poziom i struktura dochodów ogółem w miastach na prawach powiatu wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 1 901 2 198 1 5881 603 1 742 1 923 2 368 1 806 2 032 1 569 1 532 2 168 1 7341 728 1 621 2 381 1 650 1 688 1 313 1 612 1 647 2 132 2 003 1 628 1 599 2 475 1 951 1 606 1 510 1 670 2 142 2 497 1 498 1 764 2 358 2 044 2 417 2 805 2 649 1 940 2 117 3 026 2 744 3 256 2 774 2 051 2 313 2 748 2 536 2 400 2 184 2 890 3 627 2 516 2 316 2 519 3 071 3 052 2 552 3 912 2 546 2 424 3 309 2 695 2 552 2 814 3 012 3 065 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Dochody z tytułu subwencji ogólnej w 2023 r., w skali kraju, miasta na prawach powiatu pozyskały w wysokości 2 358 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca, co przy dochodach z tego tytułu w 2022 r. na poziomie 1 729 zł stanowi wzrost rok do roku o 629 zł, natomiast w odniesieniu do 2017 r. wzrost o 1 161 zł. Wartość wpływów z dotacji i środków w budżetach powiatów grodzkich od trzech lat z rzędu odnotowuje spadki. W 2021 r. obniżenie poziomu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wyniosło 162 zł, w 2022 – 146 zł, a w 2023 r. – 261 zł, do kwoty 1 688 zł. Licząc w okresie od 2017 r. odnotowano wzrost o 427 zł. Podstawowym składnikiem omawianych dochodów transferowych były dotacje z budżetu państwa na realizację zadań zleconych (575 zł per capita), które stanowiły 34,1% wszystkich dotacji przekazanych do budżetów miast na prawach powiatu i na zadania własne (562 zł, tj. 33,3%). Ponadto budżety miast w 2023 r. zasilały środki pochodzące z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (104 zł) i z Funduszu Pomocy (189 zł). 3.2. Wydatki W 2023 r. wydatki budżetowe miast na prawach powiatu w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosły średnio 9 659 zł, co oznacza wzrost o 797 zł w stosunku do roku poprzedniego i o 3 831 zł w stosunku do 2017 r. (wzrost o 65,7%, a realny, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji – 21,8%). Różnica pomiędzy dochodami i wydatkami per capita miast na prawach powiatu była ujemna, stanowiąc tym samym deficyt budżetowy w wysokości 822 zł (rok wcześniej miasta zanotowały również deficyt w wysokości 462 zł). Wynik operacyjny miasta wypracowały na poziomie 78 zł (w 2022 r. różnica pomiędzy dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi wyniosła 318 zł). 340 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 5 828 6 505 242 5 8 23 8 862 9 659 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 201201820192020202120222023 Powiaty grodzkie charakteryzują się, z wyjątkiem m.st. Warszawy, najwyższym poziomem wydatków w przeliczeniu na jednego mieszkańca spośród wszystkich typów jst. Spośród 65 miast niższe wydatki per capita niż w roku poprzednim wykonało 10, przy czym największy spadek odnotowano w: Gliwicach (o 632 zł), Białej Podlaskiej (o 584 zł), Świnoujściu (o 299 zł), Świętochłowicach (o 279 zł) i Tychach (o 250 zł). Wydatki poniżej 7 000 zł wykonało jedno miasto na prawach powiatu, w przedziale 7 000–8 000 zł – 7, w przedziale 8 000–9 000 zł znalazły się 22 powiaty grodzkie, w przedziale 9 000–10 000 zł – 14, a wydatki powyżej 10 000 zł wykonało 21 miast (w tym powyżej 11 000 zł – osiem). Poziom i dynamika wydatków miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Wydatki ogółem, z tego:8 8629 659797109,0 – bieżące7 4417 873432105,8 – majątkowe1 4211 786365125,7 Mediana8 6329 228596106,9 Średnia8 7989 465667107,6 Minimalne6 9126 9175100,1 Maksymalne14 379 1) 16 054 2) 1 675111,6 1) Miasto Świnoujście (woj. zachodniopomorskie). 2) Miasto Sopot (woj. pomorskie). Najwyższy wzrost wydatków w przeliczeniu na jednego mieszkańca odnotowały miasta na prawach powiatu województwa warmińsko-mazurskiego – o 2 173 zł, łódzkiego – o 1 542 zł i małopolskiego – o 1 084 zł, natomiast najniższe wzrosty wystąpiły w miastach województwa lubelskiego – o 235 zł, zachodniopomorskiego – o 381 zł i wielkopolskiego – o 455 zł. 341 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w latach 2022 i 2023 (w zł) 9 359 7 971 8 793 8 770 8 993 9 817 8 639 10 382 9 240 7 967 8 982 8 381 9 075 8 169 9 525 8 933 10 044 8 657 9 028 9 817 10 535 10 901 9 216 11 443 9 945 8 737 9 620 9 102 10 17 10 342 9 980 9 314 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 11 000 12 000 doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) Średnie wydatki bieżące w miastach na prawach powiatów wyniosły w 2023 r. 7 873 zł, w tym na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń – 3 357 zł, a na świadczenia na rzecz osób fizycznych – 544 zł. Wydatki bieżące wzrosły średnio o 432 zł (w stosunku do 2017 r. wzrosły o 2 825 zł, tj. o 56,0%, a realnie o 12,1%), w tym wydatki na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń wzrosły o 425 zł, a świadczenia na rzecz osób fizycznych spadły o 541 zł. Rozpiętość wydatków bieżących zawierała się w przedziale od 6 072 zł (Sosnowiec) do 12 881 zł (Sopot). Wydatki majątkowe zostały wykonane w 2023 r. na poziomie 1 786 zł, czyli o 365 zł więcej niż w roku poprzednim (od 2017 r. wzrosły o 1 006 zł, tj. o 129,0%, a realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji, wydatki majątkowe wzrosły o 85,1%), w tym wydatki inwestycyjne zamknęły się kwotą 1 591 zł (w 2022 r. – 1 233 zł). Struktura wydatków miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 5 048 5 348 5 989 6 533 6 957 7 441 7 873 780 1 156 1 253 1 202 1 279 1 421 1 786 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bie ce Wydatki maj tkowe 342 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom wybranych wydatków bieżących miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 1 952 2 097 2 287 2 480 2 681 2 932 3 357 874 888 1 133 1 398 1 376 1 085 544 1 579 1 649 1 738 1 788 1 973 2 254 2 546 541 596 700 751 825 939 1 120 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 2017201820192020202120222023 Wynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznychWydatki statutoweDotacje na zadania biece Wydatki miast na prawach powiatu wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 1 786 1 718 1 489 1 286 2 086 2 763 1 786 1 161 2 353 1 593 1 222 1 529 1 897 1 474 2 837 1 489 2 054 7 873 8 326 7 168 7 742 7 731 7 772 9 115 8 055 9 090 8 352 7 515 8 091 7 206 8 673 7 505 8 491 7 259 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 11 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Wydatki majtkoweWydatki biece 343 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Miasta na prawach powiatu, po raz pierwszy od wielu lat, wydatkowały na inwestycje przeciętną kwotę w przeliczeniu na jednego mieszkańca niższą o 219 zł od wydatków inwestycyjnych zrealizowanych przez gminy. Dla porównania w 2017 r. różnica była dodatnia i wyniosła 76 zł, w 2018 r. – 69 zł, w 2019 r. – 274 zł, w 2020 r. – 295 zł, w 2021 r. – 286 zł, a w 2022 r. – 33. W stosunku do m.st. Warszawa różnica w nakładach na inwestycje na korzyść miast na prawach powiatów wyniosła w 2023 r. 57 zł (rok wcześniej różnica ukształtowała się na poziomie 310 zł). Należy przy tym zaznaczyć, że we wcześniejszych latach to Warszawa miała najwyższy wskaźnik inwestycyjny spośród wszystkich typów samorządów. Najwyższe nakłady inwestycyjne poniosło czwarty rok z rzędu miasto Świnoujście – 4 345 zł, następnie Olsztyn – 4 254 zł i Sopot – 3 094 zł. Najniższe wydatki inwestycyjne wykonały w 2023 r. miasta: Radom – 440 zł, Elbląg – 454 zł i Kalisz – 561 zł. Wzrost wydatków na inwestycje wystąpił w 42 miastach na prawach powiatu, w 23 odnotowano spadek. Wydatki inwestycyjne miast na prawach powiatu wg województw w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2022 i 2023 (w zł) 1 339 97 1 297 1 392 1 514 1 281 801 1 713 1 262 806 1 000 1 233 968 1 020 1 241 1 925 1 480 1 288 1 156 1 819 2 652 1 567 837 1 482 1 561 1 200 1 309 1 675 1 433 2 723 1 384 1 811 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) Najwyższe obciążenia finansowe per capita powiaty grodzkie ponosiły w 2023 r. na zadania związane z oświatą i edukacyjną opieką wychowawczą – 3 414 zł 7 , tj. o 485 zł więcej niż rok wcześniej. Na wydatki związane z transportem i łącznością miasta przeznaczyły kwotę o 341 zł wyższą niż w poprzednim roku, tj. 1 740 zł 8 . Na politykę prorodzinną i wychowanie dzieci (dział 855) powiaty grodzkie wydały 551 zł 9 , czyli kwotę o 347 zł niższą niż w 2022 r. Na gospodarkę komunalną 781 zł 10 , tj. o 82 zł więcej niż rok wcześniej, a na zadania związane z pomocą społeczną (działy 852 i 853) miasta przeznaczyły o 102 zł mniej, tj. 690 zł 11 . 7 M.st. Warszawa na zadania związane z oświatą i edukacyjną opieką wychowawczą przeznaczyło 3 805 zł. 8 M.st. Warszawa na zadania związane z transportem i łącznością przeznaczyło 3 398 zł. 9 M.st. Warszawa na zadania związane z polityką prorodzinną i wychowaniem dzieci przeznaczyło 472 zł. 10 M.st. Warszawa na zadania związane z gospodarką komunalną przeznaczyło 751 zł. 11 M.st. Warszawa na zadania związane z pomocą społeczną przeznaczyło 622 zł. 344 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki miast na prawach powiatu wg działów klasyfikacji budżetowej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Dzia 801 i Dzia 854 3 414 zł Dzia 600 1 740 zł Dzia 900 781 zł Dzia 852 i Dzia 853 690 zł Dzia 750 Dzia 855 551 zł Dzia 700 465 zł621 zł Dzia 926 349 zł Dzia 921 283 zł Dzia 757 250 zł Pozosta e dziay 515 zł Dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 750 – Administracja publiczna, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 855 – Rodzina, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 926 – Kultura fizyczna. 3.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych Dochody liczone na jednego mieszkańca miast na prawach powiatu pozyskane w 2023 r. na realizację programów finansowanych ze środków unijnych w trzecim roku obowiązywania perspektywy finansowej na lata 2021–2027 wyniosły ogółem 405 zł, z tego bieżące 48 zł i majątkowe 357 zł. W stosunku do roku poprzedniego dochody UE zwiększyły się o 28 zł. Mediana (wartość środkowa) wyniosła 330 zł (317 zł w 2022 r.). Wydatki ogółem na projekty unijne 12 wyniosły w 2023 r. – 660 zł, z tego bieżące 55 zł i majątkowe 605 zł. W stosunku do 2022 r. nastąpił wzrost wydatków na zadania realizowane z udziałem środków unijnych ogółem o 123 zł, w tym wydatków majątkowych o 132 zł. Mediana wydatków UE dla miast na prawach powiatu wyniosła 446 zł (428 zł w 2022 r.). 12 Kwota obejmuje wydatki finansowane ze środków unijnych i współfinansowane ze środków krajowych. 345 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody i wydatki miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, związane z realizacją zadań z udziałem środków unijnych, w 2023 r. wg województw (w zł) 405 195 361 406 668 77 2 292 145 76 5 533 384 289 335 462 1 230 318 610 660 501 694 636 853 1 505 512 93 438 7 6 590 458 481 924 1 819 68 7 75 2 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Dochody UEWydatki UE Skumulowane dochody i wydatki UE miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca i jako wartość nominalna, w latach 2014–2023 3 434 2 608 3 342 4 552 4 685 3 565 2 28 7 1 955 5 950 5 159 4 45 7 3 542 3 009 4 814 6 014 2 805 4 70 1 4 895 3 72 8 4 626 6 37 1 6 162 5 72 6 3 87 2 2 42 7 8 069 6 805 5 84 7 4 87 0 4 04 7 6 70 0 7 922 4 691 7 136 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 0 2 4 6 8 10 12 P O L S K A doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Milia rdy z Dochody UE per capitaWydatki UE per capit aDochody UE nomin aln ieWydatki UE nominalnie 346 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Skumulowane dochody UE miast na prawach powiatu Skumulowane wydatki UE miast na prawach powiatu w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 (w zł) (w zł) 4 701 3 542 3 342 2 805 2 608 5 950 4 685 3 565 3 009 4 814 4 552 5 159 2 287 6 014 4 457 4 870 7 136 4 626 4 691 6 162 7 922 5 847 2 427 3 728 5 726 6 700 4 047 3 872 8 069 6 805 6 371 1 955 Skumulowane dochody powiatów grodzkich w przeliczeniu na jednego mieszkańca z całego okresu trwania perspektywy finansowej 2014–2020 i z pierwszych trzech lat perspektywy 2021–2027 wyniosły średnio 3 434 zł, przy wydatkach, łącznie z wkładem własnym na współfinansowanie, w wysokości 4 895 zł. Największymi beneficjentami dofinansowania unijnego liczonego per capita były głównie miasta województw wschodnich – warmińsko-mazurskiego (łącznie 6 014 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca miast), podkarpackiego (5 159 zł) i świętokrzyskiego (4 814 zł) oraz wicelider – miasto Opole z dochodami per capita na poziomie 5 950 zł. Wysokie dochody otrzymane z UE miały przełożenie na najwyższy poziom skumulowanych wydatków miast na prawach powiatu z tych województw, związanych z realizacją projektów i programów UE – najwyższe w województwie opolskim (8 069 zł), następnie w miastach województwa warmińsko-mazurskiego (7 922 zł), zachodniopomorskiego (7 136 zł), podkarpackiego (6 805 zł) i świętokrzyskiego (6 700 zł). W ujęciu nominalnym liderami były powiaty grodzkie województw śląskiego, łódzkiego i pomorskiego. Indywidualnie najwyższe łączne dochody w ostatnich 10 latach na projekty unijne, liczone per capita, wykonały miasta: Świnoujście – 22 525 zł, Olsztyn – 8 850 zł i Krosno – 6 127 zł. Najniższymi dochodami charakteryzowały się miasta: Mysłowice, Legnica i Skierniewice – odpowiednio 925 zł, 1 109 zł i 1 293 zł. Pierwszą trójkę pod względem wysokości skumulowanych wydatków UE stanowiły miasta: Świnoujście – 27 578 zł, Olsztyn – 11 545 zł i Rzeszów – 8 264 zł, ranking zamknęły: Skierniewice – 1 033 zł, Legnica – 1 039 zł i Piekary Śląskie – 1 377 zł. 3.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Miasta na prawach powiatu są najbardziej zadłużoną grupą samorządów. W 2023 r. zwiększyły swój dług o 636 zł, gdy w tym samym czasie zadłużenie gmin wzrosło o 190 zł, stolicy o 67 zł, powiatów o 37 zł, a wszystkich samorządów ogółem o 324 zł, przy obniżeniu kwoty długu województw samorządowych o 7 zł. W ciągu siedmiu ostatnich lat zadłużenie powiatów grodzkich zwiększyło się o 1 953 zł, tj. o 77,8%, a realnie (po uwzględnieniu skumulowanej inflacji) o 33,9%. 347 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w 2023 r. (w zł) 4 464 5 918 3 994 5 151 3 47 0 6 959 6 71 9 4 421 4 661 4 943 3 204 2 980 2 841 6 509 2 231 3 74 0 6 350 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Zadłużenie miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 2 511 2 680 3 76 3 468 3 76 3 828 4 464 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 5 000 2017201820192020202120222023 Kwota długu per capita powiatów grodzkich wyniosła w 2023 r. średnio 4 464 zł, natomiast wartość środkowa osiągnęła poziom 3 168 zł, co oznacza, że taki lub większy dług posiadała połowa jst tego rodzaju (w 2022 r. wartość mediany to 2 968 zł). Relatywnie najwyższe zobowiązania posiadały miasta największe, z ludnością powyżej 500 tys. – 6 506 zł, co oznacza, że w stosunku do roku poprzedniego zwiększyły swój dług – o 1 236 zł. Miasta duże, z ludnością od 100 tys. do 500 tys., były zadłużone średnio na kwotę – 3 979 zł (wzrost o 453 zł), następnie miasta najmniejsze, posiadające od 20 tys. do 50 tys. mieszkańców – 3 911 zł (wzrost długu liczonego na jednego mieszkańca o 279 zł). Najniższy dług cechował miasta średnie z ludnością w przedziale od 50 tys. do 100 tys. – 2 919 zł, co oznaczało wzrost o 363 zł. Kwota długu wzrosła w 57 miastach, a obniżyła się w 8. W przedziałach zadłużenia rozkład liczby miast prezentował się następująco: w przedziale do 2 000 zł znalazło się sześć miast, od 2 000 zł do 3 000 zł – 21 miast, od 3 000 zł do 4 000 zł – 15 miast, od 4 000 zł do 5 000 zł – 9 miast i powyżej 5 000 zł – 14 miast. W 2023 r. indywidualnie najmniej zadłużonym miastem w przeliczeniu na jednego mieszkańca było ponownie Jastrzębie-Zdrój, z zadłużeniem wynoszącym 372 zł, którego dług zwiększył się w przeciągu roku o 103 zł, następnie Nowy Sącz – 1 082 zł oraz Biała Podlaska – 1 127 zł. Najbardziej zadłużonymi miastami, licząc per capita, były Łódź – 7 557 zł (wzrost o 1 604 zł), Wałbrzych – 7 537 zł (wzrost długu o 822 zł w stosunku do 2022 r.) oraz Kraków – 7 525 zł (wzrost o 1 680 zł). Najwyższy wzrost zadłużenia odnotowały miasta: Kraków – o 1 680 zł, Jelenia Góra – o 1 651 zł i Łódź – o 1 604 zł, a największe redukcje kwoty długu przypadające na jednego mieszkańca wystąpiły w miastach: Świnoujście (o 411 zł), Bydgoszcz (o 265 zł) i Legnica (o 250 zł). 348 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody ogółem i dochody z podatków i opłat (w tym PIT i CIT) miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Dochody ogóem Dochody z podatków i opat 8 150 8 425 9 491 7 996 7 491 8 381 8 125 8 150 9 725 7 338 8 980 8 100 9 321 8 252 8 902 7 736 9 573 8 336 8 234 10 759 9 170 9 847 7 387 9 112 10 438 8 847 9 057 8 045 8 098 8 858 6 673 9 967 10 906 11 163 9 126 7 190 9 121 11 538 9 431 9 750 7 748 7 807 7 819 9 102 8 324 6 888 9 803 9 665 15 313 6 966 8 163 8 354 7 417 15 195 8 643 8 950 7 994 7 674 8 256 8 166 9 462 8 119 10 402 9 700 7 298 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mysowic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary lskie Pio trków Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mianowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin witochowic e winoujcie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W ocawek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory 2 474 3 089 4 066 3 261 2 519 2 413 3 454 3 412 4 526 2 688 4 680 3 853 4 213 3 119 2 564 3 312 3 666 3 231 3 449 4 717 3 134 3 364 3 186 4 515 3 172 3 294 3 064 3 558 2 539 4 081 3 020 3 297 3 492 4 609 3 369 2 771 3 339 5 985 4 856 2 655 2 719 2 999 3 235 3 605 2 800 2 911 3 364 2 909 6 497 3 142 2 818 3 497 2 465 5 233 2 344 3 051 3 220 3 973 2 644 3 438 4 755 2 860 2 483 3 754 3 036 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mysowic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary lskie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin witochowic e winoujcie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W ocawek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory 349 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem i wydatki inwestycyjne miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Wydatki ogóem Wydatki inwestycyjne 8 079 8 855 10 078 8 397 7 999 8 644 8 659 9 549 10 001 7 397 9 538 8 766 9 228 8 999 9 756 8 200 8 829 9 590 8 682 12 127 10 147 10 131 8 378 11 167 10 425 8 966 8 766 8 895 8 238 10 584 6 917 10 193 12 328 11 443 9 254 7 416 9 943 11 389 10 322 9 518 8 215 8 662 8 908 10 211 8 582 7 344 10 703 10 084 16 054 7 564 8 667 9 089 7 965 14 079 8 821 9 386 8 211 7 986 9 328 9 392 10 350 9 050 11 033 10 498 9 266 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin om a ód Mysowic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary lskie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin witoch owic e winouj cie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W ocawek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory 890 1 262 2 046 1 368 945 1 153 898 2 155 2 456 454 1 103 1 249 1 603 1 294 1 243 1 462 1 291 1 447 561 2 903 1 433 769 966 1 632 1 424 1 630 852 945 990 2 748 566 1 327 4 254 1 483 586 822 1 875 1 696 1 663 885 440 1 916 1 753 1 897 761 618 2 411 1 973 3 094 945 1 118 1 786 1 402 4 345 1 061 1 245 1 076 814 1 556 1 471 1 452 1 829 2 596 2 256 2 290 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mysowic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary lskie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin witochowic e winoujcie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W oc awek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory 350 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów UE i wydatków UE miast na prawach powiatu (wartości skumulowane), w latach 2014–2023 (w zł) 1 783 4 096 2 969 2 634 1 306 3 308 1 102 1 872 4 839 1 382 3 414 2 189 5 637 3 518 3 640 1 591 1 797 1 608 1 591 2 930 4 071 2 200 1 826 1 658 4 835 891 2 178 4 658 2 396 3 424 419 2 471 8 423 5 105 1 575 1 120 1 261 2 655 2 764 2 115 1 159 2 350 3 771 5 498 1 264 1 669 909 3 155 4 074 1 956 1 992 3 206 2 349 22 331 3 154 1 989 2 969 3 857 4 360 1 575 2 110 2 455 3 803 4 258 1 087 615 883 339 498 623 568 467 529 246 508 488 429 328 621 874 459 326 1 273 197 341 743 558 566 425 1 292 218 311 420 1 244 495 507 1 236 427 846 410 286 436 358 273 682 317 302 513 541 327 591 384 607 769 400 975 298 386 194 509 628 919 399 718 463 287 427 654 942 414 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mys owic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary l skie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin wi tochowic e winouj cie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W oc awek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory Dochody majtkowe UEDochody biece UE 2 988 6 029 3 808 4 373 1 855 4 288 1 445 4 262 6 329 2 130 5 071 2 863 6 360 5 906 4 635 1 705 2 417 2 931 2 684 5 399 5 917 3 443 2 327 3 314 6 111 807 3 541 6 736 3 221 5 857 1 242 3 259 11 096 7 163 1 397 1 068 1 993 4 113 4 883 2 836 1 335 2 532 4 888 7 722 1 391 2 476 647 4 635 4 577 3 040 3 582 5 868 2 616 27 342 4 205 3 397 3 715 3 788 6 065 2 690 3 320 3 171 5 474 4 956 2 092 633 607 359 527 648 575 483 549 268 534 500 479 335 598 497 497 346 641 207 354 783 579 605 443 995 232 321 450 872 537 279 1 327 450 907 428 309 478 387 308 697 320 314 528 542 334 632 386 642 746 423 487 310 392 236 524 677 1 011 339 784 490 304 446 634 971 421 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mys owic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary l skie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin wi tochowic e winouj cie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W oc awek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory Wydatki majtkowe UEWydatki biece UE 351 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 1 127 3 052 3 168 2 752 2 918 2 504 2 477 4 488 2 322 2 545 2 206 4 312 2 705 2 987 3 246 372 1 373 3 947 3 004 3 145 6 510 3 211 4 017 7 525 5 625 2 599 3 964 6 423 3 150 7 557 2 080 1 082 2 019 4 661 2 340 2 616 2 456 3 923 3 908 2 012 4 728 2 800 3 103 6 085 5 697 2 234 4 975 3 927 2 120 1 493 3 899 6 867 2 014 7 512 2 894 4 835 5 991 1 128 7 537 4 833 6 352 5 057 4 328 3 872 5 984 Bia a Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mysowic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary lskie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin witochowic e winouj cie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W ocawek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory 352 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 4. Budżety powiatów w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka budżetów powiatów, w latach 2017–2023, w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w zł) Wyszczególnienie Lata 2017201820192020202120222023 Dochody ogółem, z tego:9831 0831 1891 3401 4031 5351 785 Bieżące, w tym:9059581 0501 1531 2631 3721 474 PIT, CIT199226251249283327247 Dotacje i środki na cele bieżące188199210239238292301 Dotacje na zadania zlecone*105106112126136139125 Subwencja ogólna, w tym:392400447517578568720 Część oświatowa296296332385396423500 Majątkowe, w tym:79125139187140163311 Dotacje i środki na inwestycje65108129173124143297 Wydatki ogółem, z tego:9821 1101 1481 2531 3301 5731 847 Bieżące, w tym:8248789431 0481 1191 2691 418 Wynagrodzenia i pochodne502528578649698768892 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 38394144444346 Dotacje 606570788394111 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 667541318 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 20282834292926 Majątkowe, w tym:158232205205211305429 Wydatki inwestycyjne, w tym:156230202201207301426 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 30645639333034 Wynik budżetu1-27418773-38-62 Wynik operacyjny818010710514410356 Przychody ogółem, w tym:95131119151225299290 Zaciągnięty dług zwrotny29624430223169 Wolne środki i nadwyżka 656874119202267219 Rozchody ogółem, w tym:28314543485041 Spłata długu zwrotnego26294033333832 Należności ogółem, w tym: 22242631313539 Należności wymagalne 18202224252933 Kwota długu, w tym:218250255252242237274 Zobowiązania wymagalne0000000 * Zgodnie z art. 126 uofp. 4.1. Dochody W 2023 r. dochody powiatów zwiększyły się w stosunku do roku poprzedniego o 250 zł, a w odniesieniu do 2017 r. o 802 zł, co oznacza, że w ciągu siedmiu lat wzrosły one o 81,6%, a realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji, o 37,7%. Według regionów najwyższe średnie dochody ogółem w przeliczeniu na jednego mieszkańca uzyskały w 2023 r. ponownie powiaty z województw: podlaskiego (2 113 zł), warmińsko-mazurskiego (2 095 zł) i zachodniopomorskiego (2 041 zł), a najniższe, jak rok wcześniej, powiaty województw: śląskiego (1 543 zł), małopolskiego (1 584 zł) i opolskiego (1 655 zł). Wzrost dochodów ogółem zanotowało 288 powiatów (rok wcześniej 271), a spadek 26 (w 2022 r. – 43), przy czym w zakresie dochodów z tytułu dotacji i środków wzrost charakteryzował 272 powiaty 353 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. ziemskie (237 rok wcześniej), a w zakresie subwencji 313 (172) tego typu samorządów. Dochody z tytułu udziałów w podatkach dochodowych od osób fizycznych i prawnych obniżyły się we wszystkich powiatach, natomiast w przypadku pozostałych dochodów i dochodów z podatków i opłat odnotowano wzrost – odpowiednio w 270 i 144 jednostkach tego typu. Dochody powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 983 1 083 1 189 1 340 1 403 1 535 1 785 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 2017201820192020202120222023 Dynamika dochodów powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw w latach 2022 i 2023 (w zł) 1 627 1 549 1 609 1 527 1 472 1 371 1 584 1 392 1 494 1 769 1 601 1 330 1 619 1 786 1 432 1 786 1 780 1 713 1 937 1 738 1 738 1 584 1 829 1 655 1 841 2 113 1 833 1 543 1 897 2 095 1 706 2 041 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) Najniższe dochody uzyskały powiaty: bydgoski, rybnicki oraz wrocławski – odpowiednio 927 zł, 965 zł i 981 zł, i były one przeszło trzykrotnie niższe od dochodów uzyskanych przez najzamożniejsze powiaty: bieszczadzki (4 682 zł), słupecki (3 816 zł) i węgorzewski (3 810 zł). 354 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody ogółem powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. wg podziału terytorialnego (w zł) Polska 800 1 300 1 800 2 300 2 800 3 300 poniżej 1 221 zł (16) 1 221 zł - 1 62 zł (63) 1 62 zł - 1 849 zł (78) 1 849 zł - 2 194 zł (78) 2 194 zł - 2 641 zł (63) powyżej 2 641 zł (16) Legenda Rozrzut dochodów ogółem per capita w powiatach, wg województw w 2023 r. (bez wartości odstających) 13 (w zł) dol no l ski e kujawsko - pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko - m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 800 1 300 1 800 2 300 2 800 3 300 W przedziałach dochodów per capita trzy powiaty osiągnęły dochód na mieszkańca mniejszy niż 1 000 zł (w 2022 r. było to sześć powiatów), 46 powiatów pomiędzy 1 000 zł a 1 500 zł (w 2022 r. – 112), dochody 140 powiatów (149 rok wcześniej) znalazły się w zakresie 1 500–2 000 zł, a w przedziale 2 000 zł – 2 500 zł 88 powiatów 13 Wyjaśnienia dotyczące sposobu czytania wykresów pudełkowych zastosowanych w niniejszym rozdziale znajdują się na końcu opracowania. 355 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. (39 w 2022 r.). Najbardziej zamożnych powiatów, z dochodami powyżej 2 500 zł odnotowano 37 (w roku poprzednim było osiem takich powiatów). Poziom i dynamika dochodów ogółem powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Dochody ogółem, z tego:1 5351 785250116,3 – bieżące1 3721 474102107,4 – majątkowe163311148190,8 Mediana1 5961 849253115,9 Średnia1 6391 935296118,1 Minimalne89692731103,5 Maksymalne3 098 1) 4 682 2) 1 584151,1 1) Powiat słupecki (woj. wielkopolskie). 2) Powiat bieszczadzki (woj. podkarpackie). Liczba powiatów w przedziałach dochodów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 6 112 149 39 7 1 3 46 140 88 28 9 020406080100120140160 (5 00 do 1 000> (1 000 do 1 500> (1 500 do 2 000> (2 000 do 2 500> (2 500 do 3 000> wi cej ni 3 000 20232022 W odniesieniu do wielkości powiatów, podobnie jak w przypadku innych typów jst, wraz ze wzrostem liczby ludności zamieszkującej dany powiat dochody per capita spadają. Podobną tendencję wykazują składowe dochodów – dotacje, subwencja ogólna oraz pozostałe dochody. Odwrotna sytuacja prezentuje się natomiast w przypadku dochodów z udziałów w podatku PIT i CIT, których najniższy poziom cechuje powiaty małe, z ludnością w przedziale 20 tys. – 50 tys. i wzrasta wraz z wielkością powiatu. Przypadek najmniejszego powiatu z ludnością poniżej 20 tys. nie jest reprezentatywny i z tego powodu został pominięty w analizie. Dochody powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, według ich wielkości w 2023 r. (w zł) Wyszczególnienie Liczba powiatów Dochody ogółem z tego: PIT i CIT dotacje i środki subwencja ogólna pozostałe dochody w tym: podatki i opłaty 20222023 Liczba ludności 10 tys. – 20 tys.12 0363 7801562 582873168103 20 tys. – 50 tys.791 9062 24019087192325649 50 tys. – 100 tys.1571 5921 89422665877923144 100 tys. – 500 tys.771 3751 54628345961319146 356 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 905 958 1 050 1 153 1 263 1 37 1 474 7 125 139 187 140 163 311 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe Struktura dochodów powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 199 226 251 249 283 32 7 24 7 254 30 7 339 411 362 434 598 398 40 7 451 520 582 57 3 72 4 134 143 148 160 17 5 200 21 7 0 100 200 300 400 500 600 700 800 2017201820192020202120222023 PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogó na Pozosta e dochody Dochody bieżące powiatów per capita w skali kraju wyniosły w 2023 r. 1 474 zł i wzrosły o 102 zł w stosunku do roku poprzedniego i o 569 zł w odniesieniu do 2017 r. Po wyhamowaniu tendencji wzrostowej w 2020 r. na skutek pandemii COVID-19, mającej negatywny wpływ na większość gałęzi gospodarki w kraju, w dwóch kolejnych latach zaobserwowano odbudowanie pozytywnej dynamiki w budżetach powiatów odnośnie dochodów z tytułu udziałów w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (PIT i CIT), aby w 2023 r. znów doszło do jej wyraźnego załamania. Dochody z PIT i CIT powiatów zmniejszyły się o 80 zł (dochody z PIT zmalały o 87 zł, natomiast udział w dochodach z CIT wzrósł o 7 zł) i wyniosły 247 zł, przy wzroście o 48 zł w ciągu ostatnich siedmiu lat. Spadek wartości tego rodzaju wpływów wystąpił we wszystkich 314 powiatach ziemskich. 357 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody powiatów z tytułu udziałów w PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 192 218 242 239 270 315 228 7 88 9 13 12 19 0 50 100 150 200 250 300 350 2017201820192020202120222023 PIT CIT Dochody z pozostałych podatków i opłat w opisywanym okresie wyniosły w przeliczeniu na jednego mieszkańca 46 zł i wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 1 zł, a w stosunku do 2017 r. zwiększyły się o 4 zł. Wykonanie dochodów z tytułu podatków i opłat było lepsze niż w roku poprzednim w 144 samorządach powiatowych, tj. w 45,9% wszystkich tego typu jednostek w kraj (w roku poprzednim wzrost wystąpił w 26 powiatach). Dochody majątkowe w przeliczeniu na jednego mieszkańca zwiększyły się o 148 zł w stosunku do roku poprzedniego i wyniosły 311 zł – przede wszystkim na skutek zwiększenia do średniej kwoty 297 zł dotacji i środków przekazanych do budżetów powiatów na inwestycje i zakupy inwestycyjne (wzrost o 154 zł). Wartość dochodów z tytułu dotacji i środków pozyskanych przez wszystkie powiaty zanotowała wzrost o 164 zł, do poziomu 598 zł, co było efektem podniesienia tych dochodów w 272 samorządach powiatowych (86,6%). Od 2017 r. poziom dotacji i środków przekazywanych do budżetów powiatów zwiększył się o 344 zł. Wpływy z subwencji ogólnej, stanowiące główne źródło dochodów powiatów, zostały wykonane w 2023 r. w przeliczeniu na jednego mieszkańca w wysokości 724 zł, co oznacza wzrost o 151 zł i jednocześnie wzrost o 326 zł na przestrzeni siedmiu ostatnich lat. Większe niż rok wcześniej wpływy z subwencji wystąpiły w 313 tego rodzaju jst (99,7% wszystkich powiatów). Poziom i struktura dochodów ogółem w powiatach wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 247 293 222 177 223 258 231 318 224 184 195 236 284 197195 278 231 598 567 504 773 591 577 551 605 516 697 1 004 534 478 639 697535 611 724 705 755 739 683 669 629 703 692 787 700 819 592 840 980 671 896 216 215 232 248 241234 173 203 223 173 214 244 189 221 223 222 303 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody 358 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody powiatów z tytułu udziału powiatów w podatkach PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Polska 100 150 200 250 300 350 400 450 500 poniżej 153 zł (16) 153 zł - 182 zł (63) 182 zł - 213 zł (78) 213 zł - 250 zł (78) 250 zł - 356 zł (63) powyżej 356 zł (16) Legenda Rozrzut dochodów per capita z PIT i CIT w powiatach, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) 100 150 200 250 300 350 400 450 500 dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 359 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody powiatów z tytułu dotacji i środków, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Polska 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 poniżej 333 zł (16) 333 zł - 471 zł (63) 471 zł - 608 zł (78) 608 zł - 842 zł (78) 842 zł - 1 205 zł (63) powyżej 1 205 zł (16) Legenda Rozrzut dochodów z tytułu dotacji i środków per capita w powiatach, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 360 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody pozostałe powiatów (bez PIT i CIT), w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Polska 0 100 200 300 400 500 600 700 poniżej 282 zł (16) 282 zł - 370 zł (63) 370 zł - 429 zł (78) 429 zł - 535 zł (78) 535 zł - 731 zł (63) powyżej 731 zł (16) Legenda Rozrzut pozostałych dochodów per capita w powiatach, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) 0 100 200 300 400 500 600 700 dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 4.2. Wydatki W 2023 r. wydatki budżetowe wszystkich powiatów w kraju w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosły średnio 1 847 zł i wzrosły w stosunku do 2022 r. o 274 zł, co oznacza utrzymanie stałej tendencji wzrostu wydatków w odniesieniu do lat poprzednich (od roku 2017 wydatki wzrosły o 865 zł, tj. o 88,1%, realnie o 44,2%). Wydatki ogółem powiatów były wyższe od wartość dochodów o 62 zł, co określiło deficyt budżetowy per capita w tej wysokości. 361 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 982 1 110 1 148 1 253 1 330 1 573 1 847 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 2017201820192020202120222023 Wydatki ogółem powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w latach 2022 i 2023 (w zł) 1 630 1 564 1 660 1 535 1 481 1 424 1 660 1 427 1 544 1 833 1 635 1 363 1 641 1 793 1 497 1 792 1 839 1 788 2 027 1 816 1 828 1 649 1 925 1 672 1 910 2 174 1 897 1 547 1 868 2 127 1 764 2 132 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 doln o ś l ą skie kuja wsko-pomorskie lu bels kie lu buskie ł ó dzkie ma ł o pols kie mazowieckie opol skie podk arpackie podl askie pomorskie ś l ą skie ś wi ę tokrzys kie warmi ń sko-mazurski e wie lk opols kie zachodnio pom orskie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) W układzie terytorialnym najwyższe wydatki per capita wykonały powiaty województwa podlaskiego – 2 174 zł, co stanowiło 117,7% uśrednionych wydatków ogółem powiatów w skali kraju, następnie zachodniopomorskiego – 2 132 zł (115,4% średnich wydatków) i warmińsko-mazurskiego – 2 127 zł (115,2%). Najniższy poziom wydatków per capita charakteryzował powiaty województw śląskiego – 1 547 zł (83,8% średniej krajowej), małopolskiego – 1 649 zł (89,3%) i opolskiego – 1 672 zł (90,5%). Poziom i dynamika wydatków powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Wydatki ogółem, z tego:1 5731 847274117,4 – bieżące1 2691 418149111,7 – majątkowe305429124140,7 Mediana1 6251 920295118,2 Średnia1 6632 002339120,4 Minimalne9019043100,3 Maksymalne3 285 1) 5 150 2) 1 865156,8 1) Powiat słupecki (woj. wielkopolskie). 2) Powiat bieszczadzki (woj. podkarpackie). 362 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem wzrosły w 293 powiatach, a spadły w 21, podczas gdy w 2022 r. wzrost wystąpił w 304 jednostkach, a spadek w 10. Wydatki poniżej 1 000 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca osiągnęły dwa powiaty (sześć rok wcześniej), w granicach 1 000–1 500 zł – 38 powiatów (103 w 2022 r.), 1 500–2 000 zł – 137 powiatów (w 2022 r. – 161), 2 000–2 500 zł – 90 powiatów (w 2022 r. w tym zakresie znalazły się 34 powiaty), próg powyżej 2 500 zł przekroczyło 47 powiatów (10 w roku ubiegłym). Struktura wydatków powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 824 878 943 1 048 1 119 1 269 1 418 158 232 205 205 211 305 429 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Poziom wybranych wydatków bieżących powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 502 528 578 649 698 768 892 38 39 41 44 44 43 46 198 212 219 238 261 321 326 60 65 70 78 83 94 111 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1 000 2017201820192020202120222023 Wynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznychWydatki statutoweDotacje na zadania biece Wydatki bieżące powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. wyniosły średnio 1 418 zł i wzrosły w stosunku do poprzedniego roku o 149 zł (od 2017 r. wzrost wyniósł 594 zł), w tym wydatki na wynagrodzenia i pochodne wyniosły 892 zł i wzrosły o 124 zł (od 2017 r. zwiększyły się o 390 zł). Wydatki bieżące wyższe niż w roku poprzednim wykonały w 2023 r. 303 samorządy powiatowe, przy 308 powiatach w 2022 r. W przypadku wydatków majątkowych wyższe niż w 2022 r. wykonało 236 samorządów tego typu (233 rok wcześniej), przy 78 jednostkach, które na wydatki majątkowe przeznaczyły mniej środków niż w roku poprzednim. 363 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki bieżące powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Polska 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 2 200 2 400 poniżej 911 zł (16) 911 zł - 1 293 zł (63) 1 293 zł - 1 03 zł (78) 1 03 zł - 1 707 zł (78) 1 707 zł - 2 118 zł (63) powyżej 2 118 zł (16) Legenda Rozrzut wydatków bieżących per capita powiatów, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 2 200 2 400 364 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki powiatów wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 429 324 337 624 381 420 347 521 269 588 825 375 277 364 418 445 392 1 418 1 515 1 451 1 403 1 435 1 408 1 302 1 404 1 403 1 322 1 350 1 522 1 270 1 504 1 709 1 319 1 739 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Wydatki majtkoweWydatki biece W stosunku do roku poprzedniego wydatki inwestycyjne per capita powiatów w skali kraju zwiększyły się o 125 zł, do poziomu 426 zł, a w odniesieniu do 2017 r. wzrosły o 270 zł. Wartość środkowa (mediana) inwestycji wyniosła w przypadku powiatów 407 zł (w 2022 r. – 273 zł), co oznacza, że wydatki w takiej wysokości lub wyższe zrealizowała połowa z nich. Najwyższe kwoty per capita na inwestycje przeznaczyły średnio ponownie powiaty województwa podlaskiego – 818 zł i lubelskiego – 623 zł oraz podkarpackiego – 587 zł. W 236 powiatach (75,2% ogółu) wydatki inwestycyjne były wyższe niż w roku poprzednim (w 2022 r. wzrosły również 236 powiatach). Generalnie powiaty wschodniej części kraju charakteryzują się wyższymi wydatkami na inwestycje od powiatów pozostałych obszarów Polski. Wydatki inwestycyjne powiatów, wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 280 287 395 253 232 248 382 159 366 634 251 204 284 288 322 245 321 333 623 380 419 346 520 265 587 818 373 270 363 411 440 388 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 365 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki inwestycyjne powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Polska 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 poniżej 137 zł (16) 137 zł - 271 zł (63) 271 zł - 07 zł (78) 07 zł - 621 zł (78) 621 zł - 1 062 zł (63) powyżej 1 062 zł (16) Legenda Rozrzut wydatków inwestycyjnych per capita powiatów, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 366 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Najwyższe wydatki per capita powiaty zrealizowały w działach Oświata i wychowanie oraz Edukacyjna opieka wychowawcza – łącznie 662 zł (rok wcześniej 559 zł), następnie na zadania w zakresie transportu i łączności przeznaczyły średnio 370 zł (w 2022 r. – 259 zł), a na Pomoc społeczną i Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej – 258 zł (220 zł w 2022 r.). Funkcjonowanie administracji publicznej kosztowało powiaty per capita 210 zł (184 zł rok wcześniej), a bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa 110 zł (107 zł). Wydatki powiatów wg działów klasyfikacji budżetowej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Dzia 801 i Dzia 854 ]á Dzia 600 0 ]á Dzia 852 i Dzia 853 8 ]á Dzia 750 0 ]á Dzia 754 0 ]á Dzia 855 8 ]á Dzia 851 ]á Dzia 710 8 ]á Dzia 757 Dzia 700 ]á8 ]á Pozostae dziay 0z Dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 710 – Działalność usługowa, dział 750 – Administracja publiczna, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 758 – Różne rozliczenia, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 855 – Rodzina. 4.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych Dochody liczone na jednego mieszkańca powiatów, pozyskane w 2023 r. na realizację programów finansowanych ze środków unijnych wyniosły ogółem 49 zł, z tego bieżące 22 zł i majątkowe 27 zł. W stosunku do roku poprzedniego wystąpił spadek dochodów o 3 zł, przy wzroście dochodów majątkowych o 3 zł. Mediana (wartość środkowa) wyniosła 30 zł (42 zł w 2022 r.). Wydatki ogółem na projekty unijne 14 wyniosły w 2023 r. – 59 zł, z tego: bieżące 26 zł i majątkowe 34 zł. W stosunku do 2022 r. nastąpił spadek wydatków na zadania realizowane z udziałem środków unijnych ogółem o 1 zł, przy wzroście wydatków majątkowych o 4 zł. Mediana wydatków wyniosła 40 zł (46 zł w 2022 r.). 14 Kwota obejmuje wydatki finansowane ze środków unijnych i współfinansowane ze środków krajowych. 367 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody i wydatki powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, związane z realizacją zadań z udziałem środków unijnych, w 2023 r., wg województw (w zł) 49 68 61 68 22 41 32 21 54 79 95 4444 65 39 41 81 59 70 81 85 43 55 46 28 31 97 119 66 31 62 43 61 90 0 20 40 60 80 100 120 140 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Dochody UEWydatki UE Skumulowane dochody i wydatki UE powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca i jako wartość nominalna, w latach 2014–2023 506463541828484432478327471643884491491628559377529 600 502 667 967 555 516 570 389 566 746 992 590 548 731 740 484 618 0 200 400 600 800 1 000 1 200 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Miliony z Dochody UE per capitaWydatki UE per capit aDochody UE nomin aln ieWydatki UE nominalnie 368 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Skumulowane dochody UE powiatów Skumulowane wydatki UE powiatów w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 (w zł) (w zł) 529 491 559 541 484 377 327 828 628 643 478 491 471 463 884 618 590 667 740 992 389 967 516 731 548 570 746 566 502 484 555 432 Skumulowane dochody powiatów w przeliczeniu na jednego mieszkańca w całym okresie trwania zakończonej perspektywy finansowej 2014–2020 i trzech lat trwania nowej perspektywy 2021–2027 wyniosły średnio 506 zł, przy wydatkach, łącznie z wkładem własnym na współfinansowanie, w wysokości 600 zł. Najwyższe dofinansowanie unijne liczone per capita przypadło powiatom województw wschodnich – podlaskiego (łącznie 884 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca powiatów), lubelskiego (828 zł) i podkarpackiego (643 zł). Wysokie dochody otrzymane z UE miały przełożenie na najwyższy poziom skumulowanych wydatków związanych z realizacją projektów i programów UE powiatów ziemskich z tych województw – najwyższe w województwie podlaskim (992 zł), następnie w powiatach województwa lubelskiego (967 zł) i podkarpackiego (746 zł). W ujęciu nominalnym (wartość całkowita środków związanych z projektami i programami unijnymi) liderami były powiaty województw: lubelskiego, małopolskiego i podkarpackiego. Analizując poszczególne jednostki samorządu, najwyższe łączne dochody w ostatnich ośmiu latach na projekty unijne, liczone per capita, wykonały powiaty: siemiatycki – 2 920 zł, włodawski – 2 869 zł i przasnyski – 2 524 zł. Najniższymi dochodami charakteryzowały się powiaty: pruszkowski, legionowski i nowodworski – odpowiednio 38 zł, 65 zł i 94 zł. Pierwszą trójkę pod względem wysokości skumulowanych wydatków UE stanowiły powiaty: przasnyski – 3 510 zł, włodawski – 3 068 zł i siemiatycki – 3 053 zł, ranking zamknęły powiaty: pruszkowski – 37 zł, grodziski – 46 zł i legionowski – 71 zł. 4.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Średnie zadłużenie powiatów liczone per capita w skali kraju wyniosło w 2023 r. 274 zł i w stosunku do roku poprzedniego zwiększyło się o 37 zł, a od 2017 r. wzrosło o 56 zł. Po skokowym wzroście kwoty długu w 2018 r. i wyhamowaniu tempa wzrostu w 2019 r., od 2020 r. zadłużenie powiatów systematycznie spadało, by w 2023 r. ponownie zanotować wzrost. Powiaty, tak jak m.st. Warszawa, miasta na prawach powiatu i gminy, należały do tych typów samorządów, w których wystąpił wzrost kwoty długu. Najwyższym zadłużeniem charakteryzowały się powiaty województwa lubelskiego – 353 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca powiatu, opolskiego – 351 zł i wielkopolskiego – 349 zł, a najniższym powiaty województwa śląskiego – 117 zł, podlaskiego – 160 zł i kujawsko- -pomorskiego – 184 zł. 369 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w 2023 r. (w zł) 274 268 184 353 318 294 255 326 351 199 160 291 117 227 334 349 300 0 50 100 150 200 250 300 350 400 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Zadłużenie powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 218 250 255 252 242 237 274 0 50 100 150 200 250 300 2017201820192020202120222023 370 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dług per capita do 100 zł odnotowano w 49 powiatach, które stanowiły 15,6% wszystkich tego typu jednostek samorządu (rok wcześniej w tym przedziale znalazło się 55 powiatów), 58 powiatów, czyli 18,5%, było zadłużonych w 2023 r. w przedziale od 100 zł do 200 zł (w 2022 r. – 79 powiatów), a kolejne 65 powiatów (20,7%) od 200 zł do 300 zł (w roku poprzednim 55). W 71 powiatach (22,6%) kwota długu zawierała się w przedziale 300 zł – 500 zł (w 2022 r. – 75 samorządów powiatowych). Powyżej 500 zł długu na osobę posiadały 52 powiaty, tj. 16,6% (34 rok wcześniej). Żadnego długu nie posiadało 19 powiatów (16 w roku poprzednim). Liczba powiatów w przedziałach zadłużenia, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 19 49 58 65 39 32 22 30 16 55 79 55 46 29 17 17 0102030405060708090 bra k zad uenia (d o 100> (1 00 do 200> (2 00 do 300> (3 00 do 400> (4 00 do 500> (5 00 do 600> wi cej ni 600 20222023 Zadłużenie powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) brak zadłużenia (19) 0 zł - 110 zł (60) 110 zł - 255 zł (78) 255 zł - 421 zł (78) 421 zł - 743 zł (63) powyżej 743 zł (16) Legenda 371 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 5. Budżety województw samorządowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka budżetów województw samorządowych, w latach 2017–2023, w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w zł) Wyszczególnienie Lata 2017201820192020202120222023 Dochody ogółem, z tego:384441489546598651853 Bieżące, w tym:322357393441500567724 PIT, CIT178205230236294321417 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:707276998699113 Dotacje na zadania zlecone*27181915243646 Subwencja ogólna, w tym:5556658295112154 Część oświatowa16151617171821 Majątkowe, w tym:6384961059885129 Dotacje i środki na inwestycje597991999179123 Wydatki ogółem, z tego:373432479514545629842 Bieżące, w tym:260277297332348419521 Wynagrodzenia i pochodne55545761677793 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 1111122 Dotacje 97106113116126157203 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 5443279 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 35474875585962 Majątkowe, w tym:113155181182197210321 Wydatki inwestycyjne, w tym:104147174174186196303 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 609311010810586125 Wynik budżetu1191032532211 Wynik operacyjny628096109152148203 Przychody ogółem, w tym:4955566590117133 Zaciągnięty dług zwrotny1121172514116 Wolne środki i nadwyżka 3833393875115116 Rozchody ogółem, w tym:28262723332928 Spłata długu zwrotnego27252422261923 Należności ogółem, w tym: 4753545959115142 Należności wymagalne 3843435049104128 Kwota długu, w tym:159156156159149134127 Zobowiązania wymagalne0000000 * Zgodnie z art. 126 uofp. 5.1. Dochody Województwa samorządowe utrzymały w 2023 r. trend wzrostowy dochodów w przeliczeniu na jednego mieszkańca, które wyniosły średnio 853 zł, czyli zwiększyły się o 202 zł, a w odniesieniu do 2017 r. wzrosły o 469 zł (o 122,1%, a realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji, o 78,2%). Przyrost dochodów województwa zawdzięczały przede wszystkim zwiększeniu wpływów z tytułu udziałów w podatkach dochodowych od osób prawnych (CIT) – o 114 zł, dotacji i środków – o 57 zł oraz subwencji – o 43 zł. Zmniejszeniu w stosunku do roku poprzedniego uległy natomiast wpływy z podatków od osób fizycznych (PIT) – o 18 zł i dochody z pozostałych podatków i opłat lokalnych – o 1 zł. 372 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 384 441 489 546 598 651 853 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 2017201820192020202120222023 Dynamika dochodów województw samorząd., w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw w latach 2022 i 2023 (w zł) 579 783 654 697 562 624 815 714 728 629 552 488 624 662 604 795 740 953 795 976 778 777 1 069 926 1 009 839 951 645 871 867 689 964 0 200 400 600 800 1 000 1 200 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) Wzrost dochodów ogółem per capita zanotowały wszystkie województwa samorządowe (w 2022 r. – 14), przy czym największy wystąpił w samorządzie województwa pomorskiego – o 399 zł, podkarpackiego – o 281 zł i lubuskiego – o 279 zł. Najwyższe dochody odnotowały województwa: mazowieckie, podkarpackie i lubuskie – odpowiednio 1 069 zł, 1 009 zł i 976 zł, a najniższe – województwo śląskie (645 zł), wielkopolskie (689 zł) i dolnośląskie (740 zł). 373 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody ogółem województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. wg podziału terytorialnego (w zł) poniżej 678 zł (1) 678 zł - 778 zł (3) 778 zł - 869 zł (4) 869 zł - 956 zł (4) 956 zł - 1 024 zł (3) powyżej 1 024 zł (1) Legenda Poziom i dynamika dochodów ogółem województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Dochody ogółem, z tego:651853202131,0 – bieżące567724157127,7 – majątkowe8512944151,8 Mediana641869228135,6 Średnia657866209131,8 Minimalne488645157132,2 Maksymalne815 1) 1 069 2) 254131,2 1) Województwo mazowieckie. 2) Województwo mazowieckie. Dochody bieżące województw samorządowych ukształtowały się w 2023 r. na poziomie 724 zł, a majątkowe zamknęły się kwotą 129 zł, co oznacza wzrost dochodów bieżących w stosunku do 2022 r. o 157 zł (w odniesieniu do 2017 r. wzrost ukształtował się na poziomie 402 zł) i dochodów majątkowych o 44 zł (w stosunku do 2017 r. ten rodzaj dochodów wzrósł o 66 zł). Najwyższe dochody bieżące w przeliczeniu na jednego mieszkańca wystąpiły ponownie w samorządzie województwa mazowieckiego – 1 017 zł (140,5% średnich dochodów bieżących województw samorządowych), kujawsko-pomorskiego – 777 zł (107,3%) i opolskiego – 768 zł (106,1%), w pozostałych województwach wartość dochodów bieżących zawierała się pomiędzy 585 zł w województwie śląskim, a 745 zł w zachodniopomorskim. 374 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 322 357 393 441 500 567 724 63 84 96 105 98 85 129 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe Struktura dochodów województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 178 205 230 236 294 321 417 129 152 167 198 177 179 236 55 57 67 84 96 113 156 22 27 25 28 30 4043 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 2017201820192020202120222023 PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogónaPozostae dochody Średnie dla kraju dochody województw z tytułu udziałów w podatku dochodowym PIT i CIT w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosły 417 zł (wzrost o 96 zł w stosunku do 2022 r. i o 239 zł w odniesieniu do 2017 r.), w tym dochody z PIT – 44 zł (spadek o 18 zł w stosunku do 2022 r.) i dochody z CIT – 373 zł (wzrost o 114 zł w porównaniu do roku poprzedniego). Wzrost tego rodzaju dochodów wystąpił we wszystkich 16 województwach samorządowych, najwyższy w województwie mazowieckim – o 213 zł, dolnośląskim – o 158 zł i wielkopolskim – o 109 zł. Najwyższy poziom dochodów z PIT i CIT charakteryzował samorządy województw mazowieckiego – 885 zł, dolnośląskiego – 490 zł i wielkopolskiego – 446 zł, a najniższy sejmiki województw warmińsko-mazurskiego – 193 zł, lubelskiego – 204 zł i podlaskiego – 207 zł. 375 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody województw samorządowych z tytułu udziałów w PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 38 43 47 46 52 62 44 141 163 183 190 242 259 373 0 50 100 150 200 250 300 350 400 2017201820192020202120222023 PIT CIT Dochody z tytułu udziału powiatów w podatkach PIT i CIT województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 201 zł (1) 201 zł - 226 zł (3) 226 zł - 296 zł (4) 296 zł - 382 zł (4) 382 zł - 589 zł (3) powyżej 589 zł (1) Legenda 376 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody województw samorządowych z tytułu dotacji i środków, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 129 zł (1) 129 zł - 206 zł (3) 206 zł - 278 zł (4) 278 zł - 339 zł (4) 339 zł - 407 zł (3) powyżej 407 zł (1) Legenda Dochody województw samorządowych z tytułu subwencji ogólnej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 49 zł (1) 49 zł - 97 zł (3) 97 zł - 264 zł (4) 264 zł - 300 zł (4) 300 zł - 342 zł (3) powyżej 342 zł (1) Legenda 377 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Średnia kwota dochodów z tytułu subwencji ogólnej przypadającej na jednego mieszkańca ukształtowała się w województwach samorządowych na poziomie 156 zł (wzrost o 43 zł rok do roku i o 101 zł w ciągu ostatnich 7 lat). Najniższą jej wartość odnotowano ponownie w województwach charakteryzujących się najwyższymi wpływami z podatków dochodowych PIT i CIT, tj. w mazowieckim – 32 zł (20,5% średniej krajowej), wielkopolskim – 54 zł (34,6%) oraz dolnośląskim – 66 zł (42,3%), a najwyższą w warmińsko-mazurskim – 348 zł (223,1%), podlaskim – 340 zł (217,9%) i świętokrzyskim – 323 zł (207,1%), czyli w województwach zaliczających się do grupy z najniższymi udziałami dochodów z PIT i CIT. Dochody per capita z tytułu dotacji i środków osiągnęły w 2023 r. średnią wartość 236 zł, co oznacza wzrost w stosunku do 2022 r. o 57 zł i o 107 zł licząc od 2017 r. Spadek kwot dotacji w przeliczeniu na jednego mieszkańca wystąpił w dwóch województwach: wielkopolskim (o 37 zł) i dolnośląskim (o 8 zł). Największe wzrosty zanotowały województwa: pomorskie (o 267 zł), lubuskie (o 171 zł) i podkarpackie (o 129 zł). Nominalnie najwyższe dochody z tytułu dotacji i środków wystąpiły w samorządzie województwa podkarpackiego i pomorskiego – po 407 zł per capita (tj. 172,5% średniej dla wszystkich samorządów tego typu), następnie lubuskiego – 393 zł (166,5%) i kujawsko-pomorskiego – 348 zł (147,5%), a najniższe w mazowieckim – 119 zł (tj. 50,4% średniej dla województw samorządowych), śląskim – 133 zł (56,4%) oraz dolnośląskim – 138 zł (58,5%). Poziom i struktura dochodów ogółem województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 417 490 320 204 268 355 365 885 272 226 207 386 381 226 193 446 258 236 138 348 226 393 254 274 119 319 407 261 407 133 282 298 147 336 156 66 256 319 280 136 95 32 284 293 340 114 98 323 348 54 273 44 46 29 46 35 33 43 33 51 83 31 44 33 40 28 42 97 0 200 400 600 800 1 000 1 200 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody 5.2. Wydatki W 2023 r. wydatki budżetowe województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wyniosły średnio 842 zł i wzrosły w stosunku do 2022 r. o 213 zł, co oznacza utrzymanie trwającej od 2017 r. tendencji wzrostu wydatków. Od 2017 r. wydatki wzrosły o 469 zł, tj. o 125,7%, realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji – o 81,8%. Wydatki ogółem województw były niższe od wartości dochodów o 11 zł, określając nadwyżkę budżetową w tej wysokości. 378 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 373 432 479 514 545 629 842 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 2017201820192020202120222023 W 16 województwach wystąpił wzrost wydatków, przy czym najwyższy odnotowały samorządy województw: lubuskiego – o 434 zł, pomorskiego – o 403 zł i podkarpackiego – o 381 zł. Najwyższe wydatki w 2023 r. wykonały województwa: lubuskie (1 132 zł), mazowieckie (1 128 zł) i podkarpackie (1 051 zł), a najniższe: śląskie (618 zł), dolnośląskie (639 zł) i wielkopolskie (671 zł). Wydatki ogółem województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w latach 2022 i 2023 (w zł) 517 755 557 698 552 599 821 720 670 621 575 471 505 677 577 802 639 948 699 1 132 762 811 1 128 881 1 051 826 978 618 821 768 671 849 0 200 400 600 800 1 000 1 200 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 379 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom i dynamika wydatków województw samorządowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Wydatki ogółem, z tego:629842213133,9 – bieżące419521102124,3 – majątkowe210321111152,9 Mediana610823213134,9 Średnia632849217134,3 Minimalne471618147131,2 Maksymalne821 1) 1 132 2) 311137,9 1) Województwo mazowieckie. 2) Województwo lubuskie. Wydatki bieżące per capita w województwach samorządowych wyniosły średnio 521 zł i były wyższe o 102 zł w porównaniu z rokiem poprzednim i o 261 zł w stosunku do 2017 r. Wydatki majątkowe per capita wyniosły w 2023 r. średnio 321 zł i w porównaniu rok do roku wzrosły o 111 zł, przy wzroście o 208 zł, biorąc pod uwagę ostatnie siedem lat. Struktura wydatków województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 260 277 297 332 348 419 521 113 155 181 182 197 210 321 0 100 200 300 400 500 600 2017201820192020202120222023 Wydatki bie ce Wydatki maj tkowe 380 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom wybranych wydatków bieżących województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 55 54 57 61 67 77 93 1 1 1 1 1 2 2 67 64 73 75 94 117 152 97 106 113 116 126 157 203 0 50 100 150 200 250 2017201820192020202120222023 Wynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznychWydatki statutoweDotacje na zadania biece Wydatki bieżące województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 634 zł (1) 634 zł - 746 zł (3) 746 zł - 823 zł (4) 823 zł - 9 zł (4) 9 zł - 1 129 zł (3) powyżej 1 129 zł (1) Legenda 381 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki województw samorządowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca w 2023 r. (w zł) 321 213 373 209 530 298 306 315 309 621 265 511 204 385 277 248 386 521 427 575 491 602 463 505 813 572 430 560 467 414 437 491 423 463 0 200 400 600 800 1 000 1 200 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Wydatki majtkoweWydatki biece W budżetach wszystkich województw samorządowych odnotowano w 2023 r. wzrost wydatków bieżących. Najwyższy wzrost w tej kategorii wydatków wystąpił w województwie mazowieckim (o 199 zł), kujawsko-pomorskim (o 147 zł) i lubuskim (o 133 zł). Wartość średnich wydatków inwestycyjnych wyniosła w 2023 r. 303 zł, co oznaczało wzrost o 107 zł w stosunku do roku poprzedniego, co było skutkiem wypracowania dodatniej dynamiki we wszystkich województwach samorządowych. Najwyższy wzrost wydatków per capita na inwestycje wykonało województwo pomorskie (wzrost o 347 zł), podkarpackie (o 332 zł) i lubuskie (o 259 zł), najniższe w województwach: zachodniopomorskim, wielkopolskim i kujawsko-pomorskim (odpowiednio o 8 zł, 10 zł, 29 zł). W ujęciu kwotowym per capita najwyższe wydatki inwestycyjne w relacji do średniej krajowej wystąpiły w województwie podkarpackim – 619 zł (204,3% średnich wydatków inwestycyjnych dla województw), dalej w pomorskim – 494 zł (163,0%) i lubuskim – 488 zł (161,1%), najniższe w śląskim – 169 zł (55,8% średniej krajowej), dolnośląskim – 172 zł (56,8%) oraz w lubelskim – 199 zł (65,7%). Należy podkreślić, że relacja kwot poniesionych na inwestycje do wydatków bieżących w przypadku wszystkich województw samorządowych jest, w porównaniu z relacją obliczoną dla pozostałych typów jst, zdecydowanie najwyższa – w 2023 r. wyniosła ona 58,2%. Dla porównania w przypadku gmin stosunek wydatków inwestycyjnych do bieżących wyniósł 34,5%, powiatów – 30,0%, miast na prawach powiatu – 20,2%, m.st. Warszawy – 13,9%, a dla całego kraju wskaźnik wyraził się wartością 30,0%. 382 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki inwestycyjne województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 136 282 137 229 142 198 205 209 287 154 147 133 150 204 237 374 172 311 199 488 252 305 314 306 619 259 494 169 385 259 247 382 0 100 200 300 400 500 600 700 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) Wydatki inwestycyjne województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 171 zł (1) 171 zł - 251 zł (3) 251 zł - 305 zł (4) 305 zł - 383 zł (4) 383 zł - 526 zł (3) powyżej 526 zł (1) Legenda 383 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wg działów klasyfikacji budżetowej najwyższe kwoty wydatków województw samorządowych per capita odnotowano w działach Transport i łączność – 358 zł (w 2022 r. – 244 zł), co stanowiło 42,5% wszystkich wydatków województw, Administracja publiczna – 106 zł (w 2022 r. – 84 zł), Ochrona zdrowia – 95 zł (w 2022 r. – 77 zł) oraz Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego – 81 zł (w 2022 r. – 63 zł). Wydatki województw samorządowych, wg działów klasyfikacji budżetowej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Dzia 600 358 zł Dzia 750 106 zł Dzia 851 95 zł Dzia 921 81 zł Dzia 801 i Dzia 854 49 zł Dzia 758 32 zł Dział 852 i Dział 853 31 zł Dzia 010 17 zł Dzia 926 13 zł Dział 710 Pozostae dziay 51 zł 9 zł Dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 150 – Przetwórstwo przemysłowe, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, 758 – Różne rozliczenia, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 926 – Kultura fizyczna. 5.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych Dochody liczone na jednego mieszkańca województw samorządowych, pozyskane w 2023 r. na realizację programów finansowanych ze środków unijnych, tj. w trzecim roku trwania perspektywy finansowej na lata 2021–2027, wyniosły ogółem 148 zł, z tego bieżące 55 zł i majątkowe 93 zł. W stosunku do roku poprzedniego wystąpił wzrost dochodów o 24 zł, na co złożyło się zwiększenie dochodów majątkowych o taka samą kwotę, przy niezmienionym poziomie dochodów bieżących. Mediana (wartość środkowa) wyniosła 150 zł (116 zł w 2022 r.). Wydatki ogółem na projekty unijne 15 wyniosły w 2023 r. 187 zł, z tego bieżące 62 zł i majątkowe 125 zł. W stosunku do 2022 r. nastąpił wzrost wydatków na zadania realizowane z udziałem środków unijnych ogółem o 42 zł, w tym wydatków majątkowych o 39 zł i bieżących o 3 zł. Mediana wydatków dla województw samorządowych wyniosła 201 zł (143 zł w 2022 r.). 15 Kwota obejmuje wydatki finansowane ze środków unijnych i współfinansowane ze środków krajowych. 384 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody i wydatki województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, związane z realizacją zadań z udziałem środków unijnych, w 2023 r., wg województw (w zł) 148 54 280 66 278 134 215 68 178 315 91 310 79 114 167 83 241 187 94 323 101 374 140 297 101 216 409 90 372 71 203 198 116 251 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Dochody UEWydatki UE Skumulowane dochody i wydatki UE województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca i jako wartość nominalna, w latach 2014–2023 1 316 1 079 1 504 1 709 1 555 930 1 739 679 1 989 2 064 2 278 1 194 902 1 657 1 903 957 1 843 1 509 1 200 1 626 1 962 1 779 1 002 2 028 818 2 195 2 329 2 544 1 376 1 056 2 079 2 123 1 157 2 086 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Miliony z Dochody UE per capitaWydatki UE per capit aDochody UE nomin aln ieWydatki UE nominalnie 385 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Skumulowane dochody UE województw samorządowych Skumulowane wydatki UE województw samorządowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 (w zł) (w zł) 1 194 1 843 1 504 1 903 957 679 2 086 1 376 1 626 2 123 818 2 544 1 962 2 079 2 329 2 028 1 056 2 195 1 200 1 157 1 779 1 002 2 278 930 1 079 1 989 1 657 1 739 2 064 1 709 902 1 555 Skumulowane dochody per capita województw w przeliczeniu na jednego mieszkańca w całym okresie trwania perspektywy finansowej 2014–2020 i trzech lat perspektywy 2021–2027 wyniosły średnio 1 316 zł, przy wydatkach, łącznie z wkładem własnym na współfinansowanie, w wysokości 1 509 zł. Najwyższe dochody na finansowanie i współfinansowanie unijne wykonano w województwach: podlaskim (łącznie 2 278 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca województwa), podkarpackim – 2 064 zł i opolskim – 1 989 zł. Wysokie dochody otrzymane z UE miały przełożenie na najwyższy poziom skumulowanych wydatków związanych z realizacją projektów i programów UE tych województw – najwyższe w województwie podlaskim (2 544 zł), podkarpackim (2 329 zł) i opolskim (2 195 zł). W ujęciu nominalnym (wartość całkowita dochodów i wydatków związanych z projektami i programami unijnymi) liderami były województwa małopolskie, śląskie i podkarpackie. 5.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Średnie zadłużenie województw samorządowych liczone per capita, w skali kraju wyniosło w 2023 r. 127 zł i w stosunku do roku poprzedniego spadło o 7 zł, a od roku 2017 o 32 zł. Województwa samorządowe były jedynym typem samorządu, które obniżyło swój dług, co sprawiło, że od 2021 r. w sejmikach samorządowych utrzymuje się tendencja spadkowa poziomu zadłużenia. Najwyższym zadłużeniem charakteryzowały się budżety województwa lubuskiego – 294 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca (231,5% średniej krajowej dla województw), podlaskiego – 245 zł (192,9%) oraz mazowieckiego i zachodniopomorskiego – 215 zł (169,3% średniej krajowej), a najniższym województwo świętokrzyskie – 17 zł, tj. 13,4% średniej krajowej, opolskie – 28 zł (22,0%) i dolnośląskie – 33 zł (26,0%). Tylko cztery samorządy województwa zwiększyły swoją kwotę długu: lubuskie (o 105 zł), mazowieckie (o 63 zł), pomorskie (o 2 zł) i podlaskie (o 1 zł), w pozostałych odnotowane zostały spadki. Największa redukcja zobowiązań wystąpiła w województwie lubelskim (o 89 zł), świętokrzyskim (o 57 zł) oraz w dolnośląskim (o 47 zł). W pozostałych sejmikach województwa obniżenie poziomu zadłużenia zawierało się w granicach od 29 zł do 9 zł. 386 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w 2023 r. (w zł) 127 33 106 166 294 160 115 215 28 88 245 107 58 17 198 75 215 0 50 100 150 200 250 300 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Zadłużenie województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 159 156 156 159 149 134 127 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 2017201820192020202120222023 387 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 26 zł (1) 26 zł - 71 zł (3) 71 zł - 111 zł (4) 111 zł - 202 zł (4) 202 zł - 258 zł (3) powyżej 258 zł (1) Legenda 388 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Objaśnienia do wykresów pudełkowych Wartości odstające Max X Me Q1 Min Q3 Pudełko Wąs Wąs Max – to maksymalna wartość jaka występuje w zbiorze danych (bez wartości odstających). Min – to minimalna wartość jaka występuje w zbiorze danych. Mediana (Me) – wartość środkowa zbioru uszeregowanego narastająco (dzieli zbiór dokładnie na połowę) – tzw. drugi kwartyl (50% ma wartość mniejszą). Znak X – średnia arytmetyczna. Kwartyl 1 (Q1) – wartość wyznaczająca przedział, w którym występuje pierwsze 25% wszystkich obserwacji w zbiorze danych uszeregowanym narastająco (25% ma wartość mniejszą). Kwartyl 3 (Q3) – wyznacza przedział, w którym występuje pierwsze 75% wszystkich obserwacji w zbiorze danych uszeregowanym narastająco (75% ma wartość mniejszą). Pudełko (IQR) – jest to tzw. rozstęp ćwiartkowy (kwartylny), czyli obszar reprezentujący 50% zbioru uszeregowanego narastająco (pomiędzy pierwszym a trzecim kwartylem). Wyznaczany jest następująco: IQR = Q3 – Q1 Wąs – reprezentuje wartości leżące poza pudełkiem, a długość wąsa wyznaczają wzory: dolny wąs =Q1–1.5.IQR górny wąs =Q3+1.5.IQR Wartość odstająca – wartość znacząco odbiegająca od reszty zbioru. KRAJOWA RADA REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Wersja pdf Sprawozdania do pobrania Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Warszawa 2024 www.rio.gov.pl ISSN 1732-0879 KRAJOWA RADA REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Wersja pdf Sprawozdania do pobrania Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Warszawa 2024 www.rio.gov.pl ISSN 1732-0879\r\n\r\nSUMMARY TO EVALUATE:\r\nTitle: Report on Local Government Finances and RIO Activities for 2023\r\nSummary: The document summarizes the financial standing of all Polish municipalities, counties, and provinces in 2023. It reveals that local governments recorded a record deficit (expenses exceeded revenues by nearly PLN 23 billion) and their debt increased. Simultaneously, the report describes the control and supervisory activities of the Regional Audit Chambers (RIO), which uncovered irregularities totaling PLN 5.5 billion, mainly in accounting and public procurement.\r\nKey Points: Local government finances: the total budget deficit was PLN 22.9 billion, and debt rose to PLN 102.7 billion, representing 28.4% of their revenues., Own revenues fell: PIT tax revenues were 11.2% lower than the previous year, impacting the budgets of municipalities and counties., Investment spending increased: local governments spent PLN 87.7 billion on investments, 45.4% more than in 2022, largely due to funds from government programs., RIO audits: the audit chambers conducted 929 audits, finding irregularities worth PLN 5.5 billion, mostly concerning accounting and reporting., Salaries in local government: a coordinated audit revealed irregularities in payments amounting to PLN 859.2 thousand, mainly due to incorrect granting of special allowances.\r\n\r\nEVALUATION RULES:\r\n1. Check all NUMBERS, DATES, and AMOUNTS in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n2. Check all NAMES, ORGANIZATIONS, and PLACES in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n3. Check all specific LEGAL ACTIONS. If that mechanism is not present in SOURCE -> is_valid: false.\r\n\r\nIMPORTANT: Abstract concepts (e.g. \"transparency\", \"trust\") are allowed as conclusions.\r\n\r\nOUTPUT (JSON):\r\n{\r\n  \"is_valid\": true/false,\r\n  \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\r\n}\r\n\r\nFORMATTING REQUIREMENTS:\r\n1. Respond ONLY with a raw JSON object.\r\n2. DO NOT use Markdown code blocks.\r\n3. DO NOT add any introductions or explanations before or after the JSON.\r\n4. The JSON must be valid and ready to parse.\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"is_valid\": true,\n  \"issue\": \"none\"\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-05-20T16:47:55.547Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_499/text/index.html",
      "model": "deepseek-v4-pro",
      "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 499 Kielce, 25 czerwca 2024 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Przewodniczący Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych KRRIO.0401.2.2024 Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowni Państwo, realizując zadania określone w art. 25a ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1325), w imieniu Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych, przedkładam - Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku które zostało przyjęte uchwałą Nr 4/2024 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z dnia 6 czerwca 2024 r. Wyrażam nadzieję, że niniejsze opracowanie będzie ważnym źródłem informacji na temat działalności regionalnych izb obrachunkowych oraz stanu finansów jednostek samorządu terytorialnego. Z poważaniem (-) Damian Grzelka /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej KRAJOWA RADA REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Wersja pdf Sprawozdania do pobrania Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Warszawa 2024 www.rio.gov.pl ISSN 1732-0879 KRAJOWA RADA REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Wersja pdf Sprawozdania do pobrania Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Warszawa 2024 www.rio.gov.pl ISSN 1732-0879 KRAJOWA RADA REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH Warszawa 2024 www.rio.gov.pl SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH I WYKONANIA BUDŻETU PRZEZ JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W 2023 ROKU Zespół autorski „Sprawozdania z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku” Przewodniczący Zespołu 1. Budner-Iwanicka Luiza – prezes RIO w Gdańsku – Przewodniczący Komisji Analiz Budżetowych KR RIO Członkowie Zespołu 2. Balcer Ewelina – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Szczecinie 3. Czesyk Dawid – z-ca prezesa RIO w Szczecinie - Przewodniczący Komisji Legislacji i Orzecznictwa KR RIO 4. Czołpińska Ewa – z-ca prezesa RIO w Białymstoku - Z-ca Przewodniczącego KR RIO 5. Diduszko Artur – inspektor WKGF - RIO w Katowicach 6. Draszawka Kamila – starszy specjalista WIAS - RIO w Gdańsku 7. Duczmal Katarzyna – naczelnik WIAS - RIO w Zielonej Górze 8. Frąckowiak Joanna – naczelnik WIAS - RIO w Poznaniu 9. Hardyk Anna – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Katowicach 10. Januszek Andrzej – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Krakowie 11. Jaros Renata – p.o. naczelnika WIAS - RIO w Kielcach 12. Kamińska Joanna – naczelnik WIAS - RIO w Olsztynie 13. Kańczuga Wojciech – naczelnik WIAS - RIO we Wrocławiu 14. Karman Jolanta – starszy specjalista WIAS - RIO w Warszawie 15. Koszela Ewa – naczelnik WKGF - RIO w Katowicach 16. Łapicz Paweł – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Białymstoku 17. Micyk Izabela – naczelnik WIAS - RIO w Krakowie 18. Natoniewska-Stasiak Małgorzata – naczelnik WIAS - RIO w Lublinie 19. Niebudek Karolina – starszy specjalista - RIO w Kielcach 20. Niewiarowska-Zielińska Iwona – naczelnik WIAS - RIO w Łodzi 21. Pelczar Agnieszka – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Katowicach 22. Podleśna-Porczak Marta – z-ca naczelnika WKGF - RIO w Lublinie 23. Policht Adriana – członek Kolegium - RIO w Olsztynie 24. Puchlerz Wioletta – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Zielonej Górze 25. Sęp Tomasz – z-ca naczelnik WIAS - RIO w Rzeszowie 26. Sieińska Daria – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Poznaniu 27. Sójka Anna – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Lublinie 28. Syguda Agata – naczelnik WIAS - RIO w Katowicach 29. Szymańska Agnieszka – naczelnik WKGF - RIO w Lublinie 30. Urbańska Joanna – naczelnik WIAS - RIO w Białymstoku 31. Walczak-Grabowska Karolina – naczelnik WIAS - RIO w Warszawie 32. Waltoś Ewa – starszy specjalista WIAS - RIO w Rzeszowie 33. Welzant-Kamińska Maria – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Olsztynie 34. Wolny Agnieszka – naczelnik WIAS - RIO w Bydgoszczy 35. Wołczak Barbara – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Opolu 36. Woźniak Maciej – z-ca naczelnika WKGF - RIO w Łodzi 37. Zakrzewska Izabela – naczelnik WIAS - RIO w Szczecinie 38. Zbierska Danuta – naczelnik WIAS - RIO w Gdańsku 39. Zwierzyński Robert – z-ca naczelnika WIAS - RIO w Łodzi Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych dziękuje Autorom zdjęć za ich udostępnienie. Autorzy zdjęć Okładka: Białystok – Mateusz Hołownia, Bydgoszcz – Justyna Szelągowska, Gdańsk – Marek Angiel Urząd Miejski w Gdańsku, Katowice – Archiwum UM Katowice, Kielce – Aleksander Piekarski, Kraków – Janusz Kot, Lublin – Małgorzata Natoniewska-Stasiak, Łódź – Adam Głębski, Olsztyn – Bogusław Kiliś, Opole – zasoby Urzędu Miasta Opola, Poznań – Justyna Szelągowska, Rzeszów – Józef Ambrozowicz, Szczecin – Krzysztof Kus, Warszawa – Karolina Aszkiełowicz, Wrocław – Stanisław Klimek, Zielona Góra – Anna Szatkowska ISSN 1732-0879 Szanowni Państwo, Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, na podstawie art. 25a ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1325), przedkłada Sejmowi i Senatowi Rzeczypospolitej Polskiej „Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku”. Sprawozdanie to zostało przyjęte uchwałą Nr 4/2024 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z dnia 6 czerwca 2024 r. Jest to już 27. sprawozdanie. Sprawozdanie składa się z dwóch części. Część pierwsza zawiera informacje o działalności regionalnych izb obrachunkowych w zakresie zapewnienia zgodnego z prawem prowadzenia gospodarki finansowej przez jednostki samorządu terytorialnego i ich związki. Efekt pracy izb w 2023 r. to m.in.: –195 643 zbadane uchwały i zarządzenia organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych, –15 budżetów ustalonych dla samorządów (dla 14 gmin i jednego miasta na prawach powiatu), –22 279 wydanych opinii w sprawach określonych w ustawach, w tym 16 w sprawie uchwały rady gminy o nieudzieleniu absolutorium, z czego osiem pozytywnych, trzy pozytywne z uwagami i pięć negatywnych, –929 przeprowadzonych kontroli jednostek samorządu terytorialnego i innych podmiotów, w tym 710 w ramach kontroli kompleksowych, –115 676 skontrolowanych sprawozdań z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego, –420 rozpatrzone pisma i skargi, w tym 171 dotyczących działalności organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, –73 szkolenia, w których uczestniczyło 7 572 pracowników jednostek samorządu terytorialnego (w formie online oraz w formie wykładów i warsztatów). Ponadto z inicjatywy Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych izby przeprowadziły jedną kontrolę koordynowaną, której przedmiotem były „Wynagrodzenia w jednostkach samorządu terytorialnego”. Wyniki powyższej kontroli zostaną przedstawione w odrębnym opracowaniu. W drugiej części Sprawozdania przedstawione zostały informacje dotyczące wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego. Podstawowe dane o budżetach samorządowych w 2023 r. to: – 362 015 287 tys. zł – dochody ogółem, które w 4,3% pozyskano z UE, tj. 15 620 583 tys. zł, – 384 955 202 tys. zł – wydatki ogółem, w tym wydatki inwestycyjne – 87 665 316 tys. zł, z czego 22,3%, tj. 19 575 728 tys. zł, ze środków pozyskanych z UE, – -22 939 915 tys. zł – wynik budżetów – deficyt, – 102 723 750 tys. zł – zobowiązania ogółem, które w relacji do dochodów stanowiły 28,4%, – 77 346 965 tys. zł – należności wraz z wybranymi aktywami finansowymi. Należy podkreślić, że rok 2023 był kolejnym rokiem, w którym procesy związane z planowaniem i wykonywaniem samorządowych budżetów były istotnie zaburzone. Przyczyny tych zaburzeń to nie tylko społeczne i ekonomiczne skutki wojny w Ukrainie, które dotknęły samorządy w postaci kryzysu uchodźczego, kryzysu energetycznego oraz znaczącej inflacji. Równie istotnym problemem było osłabienie, na skutek zmian legislacyjnych, źródeł dochodów własnych samorządów przy jednoczesnej konieczności zapewnienia wzrostu poziomu finansowania zadań publicznych, w szczególności oświatowych. Strona rządowa starała się przeciwdziałać negatywnym skutkom tego zjawiska przekazując samorządom, w kolejnych kwartałach roku budżetowego, dodatkowe środki na zadania bieżące. Podkreślić jednak należy, iż brak wiadomości co do tego czy dodatkowe środki zostaną wyasygnowane i w jakich kwotach ostatecznie trafią do poszczególnych jednostek, drastycznie utrudniał samorządom rzetelne planowanie budżetów i wieloletnich prognoz finansowych, a izbom weryfikację ich realistyczności. Powyższe utrudniało również przeprowadzane przez izby analizy wykonania, czy to pojedynczych budżetów, czy też w przekroju regionalnym i ogólnopolskim. Sprawozdaniem objęto 2 807 jednostek samorządu terytorialnego, 183 związki jednostek samorządu terytorialnego oraz związek metropolitalny. W Sprawozdaniu wykorzystano dane zgromadzone przez regionalne izby obrachunkowe, a także udostępnione przez Ministerstwo Finansów dane w zakresie sprawozdań budżetowych sporządzanych przez jednostki samorządu terytorialnego w latach 2022 i 2023 (baza na dzień 15 marca br.) oraz przez Główny Urząd Statystyczny w zakresie stanu ludności w jednostkach samorządu terytorialnego na dzień 30 czerwca 2023 r. Wszystkie zestawienia, tabele i inne dane statystyczne zawarte w Sprawozdaniu są opracowaniem własnym, sporządzonym na podstawie informacji przekazanych przez poszczególne izby. Tabele i graficzna prezentacja danych w odniesieniu do budżetów jednostek samorządu terytorialnego zostały opracowane na podstawie sprawozdań budżetowych tych jednostek. Sprawozdanie dostępne jest na stronie internetowej Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych www.rio. gov.pl. Istnieje możliwość pobrania wersji pdf Sprawozdania poprzez kod QR umieszczony na okładce. Wyrażam przekonanie, że Sprawozdanie spełni oczekiwania i będzie pomocne w pracy obu Wysokich Izb, Rządu RP oraz innych organów i instytucji Państwa, a także podmiotów i organizacji samorządowych w podejmowaniu działań na rzecz samorządu terytorialnego. Ufam, że przystępna forma prezentacji danych umożliwi korzystanie z opracowania przedstawicielom mediów oraz wszystkim osobom zainteresowanym funkcjonowaniem samorządu w Polsce. Składam wyrazy podziękowania dla całego zespołu za przygotowanie tego Sprawozdania. Damian Grzelka Przewodniczący KR RIO 5 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów i znaków umownych 10 Najważniejsze zmiany w regulacjach prawnych mające wpływ na gospodarkę finansową jednostek samorządu terytorialnego w 2023 roku 11 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. Zadania i zasady działania regionalnych izb obrachunkowych 16 1. Zadania izb 16 2. Organizacja i zasady działania izb 18 3. Współpraca izb z organami państwa i innymi instytucjami 20 4. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w zakresie obsługi rzeczników dyscypliny finansów publicznych i regionalnych komisji orzekających 20 5. Wykonanie budżetu przez regionalne izby obrachunkowe 21 5.1. Dochody 21 5.2. Wydatki 23 5.3. Budżet regionalnych izb obrachunkowych w układzie zadaniowym 29 6. Zatrudnienie, wynagrodzenia i kwalifikacje 30 6.1. Zatrudnienie 30 6.2. Wynagrodzenia 32 6.3. Kwalifikacje 34 Rozdział II. Działalność nadzorcza 37 1. Zakres kompetencji nadzorczych izb oraz kryteria nadzoru 37 2. Wyniki działalności nadzorczej 38 3. Ustalenie budżetów jednostek samorządu terytorialnego 43 4. Skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych 44 Rozdział III. Działalność opiniodawcza 55 1. Zakres i procedura działalności opiniodawczej 55 2. Przedmiot i charakter wydanych opinii 56 3. Odwołania od opinii składów orzekających do kolegium izby 67 6 Spis treści Rozdział IV. Działalność kontrolna 69 1. Kontrole przeprowadzone przez regionalne izby obrachunkowe 69 1.1. Rodzaje stwierdzonych nieprawidłowości 72 1.2. Szczegółowe ustalenia kontroli 72 1.3. Skutki finansowe kontroli 96 1.4. Działania pokontrolne 99 2. Informacja o wynikach kontroli koordynowanej „Wynagrodzenia w jednostkach samorządu terytorialnego” 104 2.1. Cel kontroli i główne zagadnienia poddane kontroli 104 2.2. Dane ogólne dotyczące kontrolowanych urzędów gmin (miast) 104 2.3. Szczegółowe ustalenia kontroli 106 2.4. Postępowanie pokontrolne 112 2.5. Podsumowanie ustaleń kontroli 113 3. Kontrola sprawozdań budżetowych, wniosków gmin o subwencję rekompensującą utracone dochody oraz sprawozdań w zakresie operacji finansowych 114 4. Informacje o stwierdzonych nieprawidłowościach w zakresie danych dotyczących naliczania subwencji i rozliczeń dotacji celowych udzielonych jst z budżetu państwa 117 Rozdział V. Programy postępowania naprawczego uchwalane przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego w trybie art. 240a ustawy o finansach publicznych 118 Rozdział VI. Raporty o stanie gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego 120 Rozdział VII. Rozpatrywanie spraw dotyczących powiadomień regionalnej izby obrachunkowej przez skarbnika (głównego księgowego budżetu) o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika 121 Rozdział VIII. Rozpatrywanie skarg przez regionalne izby obrachunkowe 122 Rozdział IX. Działalność informacyjna i szkoleniowa 125 1. Działalność szkoleniowa 125 2. Działalność informacyjna 126 2.1. Udzielanie informacji w trybie przepisów ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych 126 2.2. Udostępnianie informacji w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej 129 7 Spis treści Rozdział X. Działalność Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych 132 1. Współpraca z organami państwa i innymi instytucjami 132 2. Rozwój infrastruktury informatycznej 134 Rozdział XI. Funkcjonowanie prawa samorządu terytorialnego w świetle doświadczeń regionalnych izb obrachunkowych 137 Tabela 1. Informacja o uchwałach i zarządzeniach organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych zbadanych przez regionalne izby obrachunkowe w 2023 r. 147 Tabela 2. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w 2023 r. 148 Tabela 3. Wyniki badania nadzorczego uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie budżetu w 2023 r. 148 Tabela 4. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie zmian budżetu w 2023 r. 148 Tabela 5. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian w 2023 r. 149 Tabela 6. Wyniki badania nadzorczego uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie absolutorium w 2023 r. 149 Tabela 7. Wyniki badania uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w zakresie spraw finansowych (z wyjątkiem budżetowych, zmieniających budżet, w sprawie absolutorium, wieloletniej prognozy finansowej oraz jej zmian) w 2023 r. 150 Tabela 8. Skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych w 2023 r. 151 Tabela 9. Wyniki działalności opiniodawczej izb i charakter wydanych opinii w 2023 r. 152 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Uchwalanie budżetu i jego zmiany 156 1. Przygotowanie budżetu jednostek samorządu terytorialnego 156 2. Uprawnienia organów jednostek samorządu terytorialnego do uchwalania budżetu i jego zmian 157 3. Zmiany w uchwałach budżetowych i w budżetach jst 159 4. Poprawność dokonywanych zmian 160 Rozdział II. Wykonanie budżetów przez jednostki samorządu terytorialnego 161 1. Wykonanie budżetów przez jednostki samorządu terytorialnego 161 1.1. Dochody 162 1.2. Wydatki 168 1.3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 172 1.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 174 2. Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych i ich wykorzystanie 180 2.1. Dochody ze źródeł zagranicznych 180 2.2. Wydatki ze źródeł zagranicznych 183 8 Spis treści Rozdział III. Wykonanie budżetów przez gminy 189 1. Dochody 191 2. Wydatki 199 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 205 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 207 Rozdział IV. Wykonanie budżetu przez miasto stołeczne Warszawa 210 1. Dochody 212 2. Wydatki 216 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 220 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 221 Rozdział V. Wykonanie budżetów przez miasta na prawach powiatu 223 1. Dochody 225 2. Wydatki 230 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 235 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 237 Rozdział VI. Wykonanie budżetów przez powiaty 243 1. Dochody 245 2. Wydatki 251 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 256 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 259 Rozdział VII. Wykonanie budżetów przez województwa samorządowe 261 1. Dochody 263 2. Wydatki 267 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody 270 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 272 Rozdział VIII. Wykonanie budżetów przez związki jednostek samorządu terytorialnego i związek metropolitalny 276 1. Związki jednostek samorządu terytorialnego 276 2. Związek metropolitalny – Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia z siedzibą w Katowicach 281 9 Spis treści Rozdział IX. Wybrane zagadnienia gospodarki finansowej jst w świetle relacji z art. 242 i 243 uofp oraz poziomu zadłużenia 284 1 Sytuacja finansowa jst w świetle relacji z art. 242 i 243 uofp 284 1.1. Równowaga części bieżącej budżetów jst (art. 242 uofp) 284 1.2. Indywidualne wskaźniki spłaty zadłużenia jst (art. 243 uofp) 286 1.3. Prognozy na lata 2024–2027 288 2. Finansowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi 290 3. Zobowiązania samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz wynikające z nich zagrożenia dla sytuacji finansowej jst 297 Rozdział X. Budżety jednostek samorządu terytorialnego w przeliczeniu na jednego mieszkańca 304 1. Budżety gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca 305 1.1. Dochody 305 1.2. Wydatki 316 1.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych 322 1.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 324 2. Budżet m.st. Warszawy w przeliczeniu na jednego mieszkańca 327 3. Budżety miast na prawach powiatu w przeliczeniu na jednego mieszkańca 335 3.1. Dochody 335 3.2. Wydatki 339 3.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych 344 3.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 346 4. Budżety powiatów w przeliczeniu na jednego mieszkańca 352 4.1. Dochody 352 4.2. Wydatki 360 4.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych 366 4.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 368 5. Budżety województw samorządowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca 371 5.1. Dochody 371 5.2. Wydatki 377 5.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych 383 5.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego 385 10 Wykaz skrótów i znaków umownych Wykaz skrótów jst – jednostki samorządu terytorialnego, KR RIO – Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, uofp – ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm.), uofp z 2005 r. – ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.), uops – ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 530 z późn zm.), wpf – wieloletnie prognozy finansowe. Znaki umowne stosowane w tabelach kreska (–) – zjawisko nie wystąpiło, kropka (.) – zupełny brak informacji albo brak informacji wiarygodnych, krzyżyk (x) – wypełnienie pozycji ze względu na układ tabeli jest niemożliwe lub niecelowe, zero (0) – zjawisko istniało, jednakże w ilościach mniejszych od liczb, które mogły być wyrażone uwidocznionymi w tabeli znakami cyfrowymi. Uwaga, Ze względu na sposób opracowywania danych i stosowanie zaokrągleń mogą wystąpić niewielkie różnice pomiędzy wielkościami podanymi w części opisowej a zawartymi w częściach tabelarycznych. Ponadto, w niektórych przypadkach sumy składników mogą się nieznacznie różnić od podanych wielkości „ogółem”. 11 Najważniejsze zmiany w regulacjach prawnych mające wpływ na gospodarkę finansową jednostek samorządu terytorialnego w 2023 roku Lp.Akt prawny/dokumentPrzedmiot regulacji/zmiany 1.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2022 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2023 r. Dz. U. poz. 1952 W 2023 r. obowiązywały dwie stawki minimalnego wynagrodzenia: 1. od 1 stycznia do 30 czerwca 2023 r.: –minimalne wynagrodzenie za pracę – 3 490 zł, –minimalna stawka godzinowa – 22,80 zł; 2. od 1 lipca do 31 grudnia 2023 r.: –minimalne wynagrodzenie za pracę – 3 600 zł, –minimalna stawka godzinowa – 23,50 zł. Konsekwencją tych zmian było jeszcze większe spłaszczenie płac, ponieważ pracodawcy nie dysponowali środkami, by podnieść wynagrodzenia także innych pracowników, analogicznie do podwyżek wynikających ze zmiany stawki wynagrodzenia minimalnego. 2.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 maja 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wynagrodzenia pracowników samorządowych Dz. U. poz. 1102 Od 1 lipca 2023 r. zmieniono zasady wynagradzania pracowników samorządowych. Podniesiono kwotę minimalnego wynagrodzenia w I kategorii zaszeregowania do 3 300 zł (było 2 150 zł) oraz kwoty wynagrodzenia minimalnego w pozostałych kategoriach zaszeregowania – w ostatniej XX kategorii wynagrodzenie wzrosło do 5 200 zł (było 3 600 zł). Zmniejszono liczbę kategorii zaszeregowania z XXII do XX, scalono niektóre tabele stanowisk wspólnych dla różnych jednostek organizacyjnych, zmniejszono liczę stanowisk pomocniczych wyspecjalizowanych na rzecz stanowisk ogólnych, z zachowaniem ścieżki awansu. Ujednolicono nazewnictwo stanowisk z jednoczesnym ujednoliceniem odpowiadających im kategorii zaszeregowania i kwalifikacji oraz stażu pracy wymaganego do ich zajmowania. 3.Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego Dz. U. poz. 1028 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego Dz. U. poz. 1118 Od dnia 16 maja 2022 r. do dnia 1 lipca 2023 r. obowiązywał na terenie Polski stan zagrożenia epidemicznego wprowadzony przez Ministerstwo Zdrowia, którego konsekwencją było nowe podejście do sposobu realizacji wielu zadań przez jednostki samorządu terytorialnego. 4.Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terenie tego państwa Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm. Kolejny rok obowiązywały przepisy prawne związane z konfliktem zbrojnym w Ukrainie, które były wielokrotnie nowelizowane i nałożyły na jednostki samorządu terytorialnego dodatkowe zadania na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy. Zadania te były finansowane lub dofinansowane z utworzonego Funduszu Pomocy. Zmienione w 2023 r. przepisy nałożyły na obywateli Ukrainy m.in. obowiązek partycypowania w kosztach zbiorowego zakwaterowania i wyżywienia (z dniem 1 marca 2023 r. w wysokości 50%, a z dniem 1 maja 2023 r. – 75%). Doprecyzowano zagadnienia dotyczące zwrotu odsetek od środków z Funduszu Pomocy, a także przedłużono do dnia 30 września 2024 r. termin rozliczenia oraz zwrotu środków otrzymanych przez jednostki samorządu terytorialnego na dodatkowe zadania oświatowe związane z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy. 5.Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorząd terytorialnego Dz. U. z 2024 r. poz. 356 Znowelizowane przepisy ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego pozwoliły na przekazanie z budżetu państwa dodatkowych dochodów z tytułu subwencji ogólnej w wysokości 14 083 303 tys. zł w celu wsparcia realizacji zadań jednostek samorządu terytorialnego. 12 Lp.Akt prawny/dokumentPrzedmiot regulacji/zmiany 6.Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela Dz. U. z 2023 poz. 984 z późn. zm. Z okazji 250. rocznicy utworzenia Komisji Edukacji Narodowej nauczyciele pozostający w stosunku pracy na dzień 20 września 2023 r. otrzymali jednorazową nagrodę specjalną w wysokości 1 125 zł brutto. 7.Uchwała Rady Ministrów z dnia 23 listopada 2022 r. Nr 232/2022 w sprawie ustanowienia Rządowego Programu Odbudowy Zabytków https://www.gov.pl/web/premier/rzadowy-program- odbudowy-zabytkow [dostęp 14.05.2024] Zgodnie z uchwałą Rady Ministrów w sprawie Rządowego Programu Odbudowy Zabytków z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 jednostki samorządu terytorialnego otrzymywały środki na dofinansowanie prac konserwatorskich i restauratorskich oraz roboty budowlane w obiektach zabytkowych (w przekazaniu środków pośredniczył BGK). 8.Komunikat Ministra Edukacji i Nauki z dnia 2 września 2022 r. o ustanowieniu przedsięwzięcia pod nazwą „Poznaj Polskę” w roku szkolnym 2022/2023 https://www.gov.pl/web/edukacja/poznaj-polske [dostęp 14.05.2024] W roku szkolnym 2022/2023 Minister Edukacji Narodowej ponownie ogłosił przedsięwzięcie pod nazwą: „Poznaj Polskę” skierowane do organów prowadzących szkoły w celu uatrakcyjnienia procesu edukacyjnego dzieci i młodzieży poprzez umożliwienie im poznawania Polski. Umowy podpisywane były z Ministerstwem Edukacji Narodowej. Zadanie to dofinansowane było z budżetu państwa w wysokości do 80% poniesionych kosztów, w formie dotacji na zadania bieżące, na podstawie porozumień z organami administracji rządowej, natomiast 20% stanowił wkład własny wnioskodawcy. 9.Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 1586 W 2023 r. obowiązywały dwie kwoty bazowe do naliczenia odpisów na ZFŚS dla nauczycieli i innych pracowników jednostek sfery budżetowej, co wiązało się z ponownym przeliczeniem odpisów i zaplanowaniem większych kwot w budżetach na ten rok. 10.Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 25 października 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej Dz. U. poz. 2302 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 grudnia 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy Dz. U. z 2023 r. poz. 5 Od dnia 1 stycznia 2023 r. wzrosła stawka diety za dobę podróży służbowej na obszarze kraju oraz a stawki ryczałtów za korzystanie z pojazdów prywatnych do celów służbowych. 11.Uchwała Rady Ministrów Nr 205/2022 z dnia 13 października 2022 r. zmieniająca uchwałę Rady Ministrów Nr 84/2021 w sprawie ustanowienia Rządowego Funduszu Polski Ład: Programu Inwestycji Strategicznych https://www.gov.pl/web/premier/program- inwestycji-strategicznych [dostęp 14.05.2024] W ramach Rządowego Programu Inwestycji Strategicznych Polski Ład jst otrzymywały wsparcie finansowe na realizację inwestycji. Środki na te inwestycje pochodziły z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Dla programu przewidziano odrębną klasyfikację dochodów i wydatków budżetowych. 12.Ustawa z dnia 29 września 2022 r. o przedłużeniu kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego Dz. U. poz. 2418 Przedłużona została, do dnia 30 kwietnia 2024 r., kadencja rad gmin, powiatów oraz sejmików województw, wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. 13 Lp.Akt prawny/dokumentPrzedmiot regulacji/zmiany 13.Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej Dz. U. z 2023 r. poz. 269 z późn. zm. Jednostki sektora finansów publicznych w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2023 r. były zobligowane do podjęcia działań prowadzących do zmniejszenia całkowitego zużycia energii elektrycznej w zajmowanych budynkach lub częściach budynków. Ponadto kierownicy tych jednostek mieli obowiązek przekazania do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki raportu z realizacji tego celu (za 2023 rok) w terminie do dnia 31 marca 2024 r. 14.Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o zmianie ustaw w celu likwidowania zbędnych barier administracyjnych i prawnych Dz. U. poz. 803 Od 2023 r. zarząd jednostki samorządu terytorialnego nie ma obowiązku przedstawiania do dnia 31 sierpnia każdego roku organowi stanowiącemu jst i regionalnej izbie obrachunkowej informacji o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze, kształtowaniu się wieloletniej prognozy finansowej oraz przebiegu wykonania planu finansowego za I półrocze samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, samorządowych instytucji kultury i innych samorządowych osób prawnych tworzonych na podstawie odrębnych ustaw. 15.Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej Dz. U. z 2023 poz. 1704 z późn. zm. W związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej, zgodnie z ustawą o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej, ze środków Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 gminy wypłacały osobom uprawnionym dodatek energetyczny. Przepisy określały zasady i tryb przyznawania, wypłacania oraz wysokość tego dodatku. 16.Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 295 Z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, na podstawie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, gminy przyznawały i wypłacały rekompensaty dla przedsiębiorstw energetycznych, dodatki dla gospodarstw domowych oraz dodatki dla podmiotów wrażliwych. 17.Ustawa z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu Dz. U. z 2024 r. poz. 303 W 2023 r. osoby, które ogrzewają mieszkania lub domy gazem mogły otrzymać, z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, zwrot podatku VAT od ceny gazu dostarczanego. 18.Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 Dz. U. z 2024 r. poz. 338 Gminy w 2023 r. realizowały program „Maluch+”, który jest programem łączącym środki z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności oraz z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego, finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, w ramach perspektywy finansowej 2021–2027 i środków budżetu państwa. Program dedykowany był na budowę lub renowację żłobków i klubów dziecięcych oraz zakup nieruchomości i infrastruktury. Ponadto środki z tego programu można było przeznaczyć na funkcjonowanie żłobków i klubów dziecięcych. 19.Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 1560 Nowelizacja ustawy o ochotniczych strażach pożarnych doprecyzowała katalog zadań własnych finansowanych przez gminy, stosownie do posiadanych sił i środków, między innymi w zakresie ekwiwalentu pieniężnego, umundurowania wyjściowego, finansowania szkoleń innych niż bezpłatne szkolenia organizowane przez PSP oraz szkoleń w zakresie pierwszej pomocy. 20.Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 sierpnia 2023 r. w sprawie zarządzenia wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej Dz. U. poz. 1564 W dniu 15 października 2023 r. odbyły się wybory do Sejmu i Senatu, które finansowane były z dotacji z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie. 21.Ustawa z dnia 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o kierujących pojazdami Dz. U. poz. 2589 Województwa samorządowe, po wejściu w życie z dniem 1 stycznia 2023 r. znowelizowanych przepisów, mogą przekazywać ze swojego budżetu dotacje celowe albo podmiotowe dla wojewódzkich ośrodków ruchu drogowego na realizację zadań publicznych. 14 Lp.Akt prawny/dokumentPrzedmiot regulacji/zmiany 22.Ustawa z dnia 23 października 2018 r. o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg Dz. U. z 2023 r. poz. 1983 W związku z kolejną zmianą przepisów Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg (poprzednio Fundusz Dróg Samorządowych) z dniem 1 stycznia 2023 r. utracił status funduszu celowego (środki z tego funduszu są przekazywane bezpośrednio z BGK). 23.Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 556 Ustawą o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw jednostki sektora finansów publicznych jako wierzyciele od dnia 25 czerwca 2023 r. uzyskały możliwość automatycznego dostępu do Rejestru Należności Publicznoprawnych, co pozwala korzystać im ze specjalnej usługi API, poprzez którą można zintegrować rejestr i systemy komputerowe wierzycieli. 24.Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym i ustawy o samorządzie województwa Dz. U. poz. 572 Od dnia 11 kwietnia 2023 r. obowiązują nowe zasady finansowania kosztów działalności rad seniorów tworzonych w gminach, powiatach i województwach samorządowych. Członkowie gminnych, powiatowych i wojewódzkich rad seniorów mogą otrzymywać zwrot kosztów poniesionych w związku z udziałem w posiedzeniach rad lub w zorganizowanych wydarzeniach, na których będą oni reprezentować radę seniorów – jeśli tak postanowi organ stanowiący jst. Urząd obsługujący organy jst ma obowiązek zapewnić obsługę administracyjno-biurową rady seniorów. Wszelkie związane z tym wydatki stanowią wydatki urzędu gminy/starostwa powiatowego/urzędu marszałkowskiego. 25.Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 1688 Ustawą o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, której większość przepisów weszła w życie dnia 24 września 2023 r., wprowadzono m.in. wymóg uchwalenia planu ogólnego, który ma zastąpić dotychczasowe studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Na opracowanie planu ogólnego gminy mają czas do końca 2025 r. I. DZIAŁALNOŚĆ REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH W 2023 ROKU Ogólne informacje o regionalnych izbach obrachunkowych Działalność nadzorcza Działalność opiniodawcza Działalność kontrolna Programy postępowania naprawczego uchwalane przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego w trybie art. 240a ustawy o finansach publicznych Sporządzenie raportu o stanie gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego Rozpatrywanie spraw dotyczących powiadomień regionalnej izby obrachunkowej przez skarbnika (głównego księgowego budżetu) o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika Rozpatrywanie skarg przez regionalne izby obrachunkowe Działalność informacyjna i szkoleniowa Działalność Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych Funkcjonowanie prawa samorządu terytorialnego w świetle doświadczeń regionalnych izb obrachunkowych 16 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Rozdział I. Zadania i zasady działania regionalnych izb obrachunkowych 1. Zadania izb Regionalne izby obrachunkowe znalazły umocowanie w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. 1 . Pozycja prawno-ustrojowa izb została określona art. 171 ust. 2 ustawy zasadniczej, zgodnie z którym sprawują one nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych. Zakres działania izb, jako państwowych organów kontroli i nadzoru, szczegółowo uregulowany został w ustawie z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych 2 . Stosownie do jej postanowień izby sprawują nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych oraz dokonują kontroli gospodarki finansowej i zamówień publicznych: jednostek samorządu terytorialnego, związków metropolitalnych, związków międzygminnych, stowarzyszeń gmin oraz stowarzyszeń gmin i powiatów, związków powiatów, związków powiatowo-gminnych, stowarzyszeń powiatów, samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym samorządowych osób prawnych oraz innych podmiotów, w zakresie wykorzystywania przez nie dotacji przyznawanych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Główne zadania realizowane w 2023 r. przez izby, wynikające z poszczególnych aktów prawnych, obrazuje poniższa tabela. ustawa z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych –kontrola gospodarki finansowej i zamówień publicznych podmiotów wymienionych w ustawie –kontrola pod względem rachunkowym i formalnym kwartalnych sprawozdań z wykonania budżetów jst oraz wniosków o przyznanie części rekompensującej subwencji ogólnej –sporządzanie i przedstawianie raportu o stanie gospodarki finansowej jst w przypadku, gdy na podstawie wyników działalności nadzorczej, kontrolnej i opiniodawczej, zachodzi potrzeba wskazania powtarzających się nieprawidłowości lub zagrożenia niewykonania ustawowych zadań –nadzór nad uchwałami i zarządzeniami podejmowanymi przez organy jst w sprawach określonych w art. 11 ust. 1 ustawy –ustalenie budżetu jst w przypadku niepodjęcia uchwały budżetowej przez organ stanowiący do dnia 31 stycznia roku budżetowego –ustalenie budżetu jst w przypadku niezachowania przez jednostkę zasad określonych w art. 242–244 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych –wydawanie opinii w sprawach wymienionych w art. 13 ustawy –udzielanie wyjaśnień w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych –rozpatrywanie spraw dotyczących powiadomień przez skarbnika o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika –prowadzenie działalności informacyjnej, instruktażowej i szkoleniowej w zakresie objętym nadzorem i kontrolą –opracowywanie analiz i opinii w sprawach określonych ustawami ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 3 –wydawanie opinii w sprawie możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego przez jst w projekcie uchwały budżetowej i odpowiednio uchwale budżetowej –wydawanie opinii w sprawie prawidłowości planowanej kwoty długu przedstawianej w uchwale w sprawie wieloletniej prognozy finansowej jst –przekazywanie Ministrowi Finansów projektów wieloletnich prognoz finansowych wraz z wynikami opinii oraz wieloletnich prognoz finansowych wraz z wynikami rozstrzygnięć nadzorczych 1 Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm. 2 Dz. U. z 2023 r. poz. 1325. 3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm. 17 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. –wzywanie jst do opracowania i uchwalenia programu postępowania naprawczego oraz jego opiniowanie –ustalanie budżetu jst w przypadku nieuchwalenia programu postępowania naprawczego jst lub braku pozytywnej opinii izby do tego programu ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego 4 –rozpatrywanie skarg i wniosków dotyczących zadań z zakresu finansów realizowanych przez organy stanowiące jst ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej 5 –udostępnianie informacji publicznej dotyczącej działalności regionalnych izb obrachunkowych w zakresie określonym ustawą na wniosek – w formie wskazanej przez wnioskodawcę oraz z urzędu – w Biuletynie Informacji Publicznej ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela 6 –przyjmowanie sprawozdań z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach i placówkach prowadzonych przez jst –kontrola osiągnięcia wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli w szkołach, których organem prowadzącym jest jst ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej 7 –przyjmowanie od jst i przekazywanie do Ministerstwa Finansów sprawozdań o zaległościach przedsiębiorców we wpłatach świadczeń należnych na rzecz sektora finansów publicznych rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej 8 –kontrolowanie pod względem formalno-rachunkowym i merytorycznym oraz przekazywanie do Ministerstwa Finansów sprawozdań z wykonania budżetów jst rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych 9 –kontrolowanie pod względem formalno-rachunkowym i merytorycznym oraz przekazywanie do Ministerstwa Finansów sprawozdań w zakresie operacji finansowych dotyczących należności, państwowego długu publicznego oraz poręczeń i gwarancji w zakresie budżetów jst –kontrolowanie pod względem formalno-rachunkowym i merytorycznym sprawozdań w zakresie operacji finansowych dotyczących należności, państwowego długu publicznego oraz poręczeń i gwarancji w zakresie jednostek posiadających osobowość prawną –sporządzanie i przekazywanie Prezesowi Głównego Urzędu Statystycznego zbiorczych sprawozdań w zakresie operacji finansowych dotyczących należności, państwowego długu publicznego oraz poręczeń i gwarancji w zakresie budżetów jst, a także w zakresie jednostek posiadających osobowość prawną rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 13 września 2017 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 10 –przyjmowanie i przekazywanie do Ministerstwa Finansów skonsolidowanych bilansów jst rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 października 2022 r. w sprawie programu badań statystycznych statystyki publicznej na rok 2023 11 –przekazywanie do Głównego Urzędu Statystycznego danych w zakresie pożyczek zagrożonych będących aktywami jst 4 Dz. U. z 2024 r. poz. 572. 5 Dz. U. z 2022 r. poz. 902. 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 984 z późn. zm. 7 Dz. U. z 2023 r. poz. 702. 8 Dz. U. z 2024 r. poz. 454. 9 Dz. U. z 2023 r. poz. 652. 10 Dz. U. z 2020 r. poz. 342. 11 Dz. U. poz. 2453 z późn. zm. 18 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. 2. Organizacja i zasady działania izb Zgodnie z aktualnym podziałem terytorialnym państwa od 1999 r. w Polsce funkcjonuje 16 regionalnych izb obrachunkowych. Zasięgiem działalności obejmują one obszar danego województwa. Siedziby poszczególnych izb oraz ich zespoły zamiejscowe ustalone zostały na mocy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2004 r. w sprawie siedzib i zasięgu terytorialnego regionalnych izb obrachunkowych oraz szczegółowej organizacji izb, liczby członków kolegium i trybu postępowania 12 . Szczegółowe zasady działania oraz strukturę organizacyjną izb regulują przepisy ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, wskazane powyżej rozporządzenie oraz regulamin organizacyjny danej izby uchwalany przez jej kolegium. Przykładowy schemat organizacyjny izby Radcowie prawni 1) Zastępca prezesa jest zastępcą przewodniczącego kolegium, a ponadto wykonuje inne obowiązki wskazane przez prezesa. Zakres tych obowiązków jest zróżnicowany w poszczególnych izbach. 2) Regionalna Izba Obrachunkowa w Opolu nie posiada zespołu zamiejscowego. Pracą każdej izby kieruje Prezes izby. Prezes posiada określone ustawowo kompetencje oraz wykonuje inne czynności przewidziane przepisami prawa, a niezastrzeżone dla kolegium izby, komisji orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz składów orzekających. Prezes izby powoływany jest przez Prezesa Rady Ministrów spośród kandydatów zaopiniowanych w drodze konkursu przez kolegium izby. Warunki przeprowadzania konkursu określają przepisy ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 stycznia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków przeprowadzania konkursu na prezesa regionalnej izby obrachunkowej 13 . Kadencja prezesa trwa sześć lat, licząc od dnia powołania. Po upływie kadencji albo po odwołaniu prezesa w związku ze złożoną rezygnacją pozostaje on etatowym członkiem kolegium. Prezes izby wykonuje przewidziane przepisami ustawy zadania, do których należy: –reprezentacja izby na zewnątrz, –sprawowanie funkcji przełożonego pracowników izby, 12 Dz. U. Nr 167, poz. 1747. 13 Dz. U. Nr 10, poz. 93. 19 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. –przedkładanie rocznego sprawozdania z wykonania budżetu oraz sprawozdania z działalności kontrolnej i informacyjno-szkoleniowej izby, w terminie do końca pierwszego kwartału roku następującego po roku objętym sprawozdaniem, –opracowywanie projektu regulaminu organizacyjnego izby, –występowanie do Prezesa Rady Ministrów z wnioskami o powołanie i o odwołanie zastępcy prezesa oraz o powołanie, odwołanie lub zmianę charakteru zatrudnienia członka kolegium, –występowanie do Prezesa Rady Ministrów o zwiększenie liczby członków kolegium, –wyznaczanie składów orzekających i ich przewodniczących, –ogłaszanie konkursów na stanowisko członka kolegium, –zwoływanie posiedzeń kolegium izby, –powoływanie, spośród członków kolegium, komisji do rozpatrywania spraw dotyczących powiadomień przez skarbnika (głównego księgowego budżetu jednostki samorządu terytorialnego) o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika oraz wyznaczenie jej przewodniczącego, –zapewnienie komisji orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych, rzecznikowi oraz jego zastępcy właściwych w sprawach tej komisji, siedziby, obsługi prawnej i administracyjno-technicznej. Na wniosek prezesa izby Prezes Rady Ministrów powołuje spośród członków kolegium zastępcę prezesa. Zastępca kieruje działalnością izby w czasie nieobecności prezesa oraz wykonuje zadania i uprawnienia w określonym przez niego zakresie. W każdej z izb działa określony ustawą organ – kolegium izby. W skład kolegium wchodzą prezes jako przewodniczący oraz pozostali członkowie. Członków kolegium powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek prezesa izby, zgłoszony po uzyskaniu opinii kolegium izby. Kandydatów na członków kolegium wyłania się w drodze konkursu, którego szczegółowe warunki określa ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków przeprowadzania konkursu na członków kolegium regionalnej izby obrachunkowej 14 . Liczba członków kolegium uzależniona jest od terytorialnego zasięgu działania poszczególnej izby oraz od liczby nadzorowanych podmiotów, a określa ją rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2004 r. Członkostwo w kolegium ma charakter etatowy lub pozaetatowy. Etatowego członka kolegium powołuje się na czas nieokreślony, natomiast kadencja pozaetatowego członka kolegium trwa sześć lat. Członkowie kolegium w zakresie realizacji zadań nadzorczych i funkcji kontrolnych są niezawiśli i podlegają jedynie ustawom. Do wyłącznej kompetencji kolegium izby należy: –ustalanie budżetu jst oraz orzekanie o nieważności uchwał i zarządzeń podejmowanych przez organy jst, –rozpatrywanie odwołań od opinii wydawanych przez składy orzekające, –przyjmowanie sprawozdań z działalności kontrolnej i informacyjno-szkoleniowej izby, –uchwalanie wniosków do projektu budżetu izby oraz ramowego planu pracy, –przyjmowanie sprawozdań z wykonania budżetu oraz rocznego ramowego planu pracy izby, w tym planu kontroli, –rozpatrywanie zastrzeżeń do wniosków zawartych w wystąpieniach pokontrolnych, –opiniowanie kandydatów na członków kolegium, –wybór kandydata na prezesa izby, –uchwalanie regulaminu organizacyjnego izby, –podejmowanie uchwał w innych sprawach, określonych w odrębnych przepisach. Członkowie kolegium tworzą również trzyosobowe składy orzekające, właściwe do wydawania opinii w sprawach określonych ustawą o regionalnych izbach obrachunkowych oraz ustawą o finansach publicznych, a także komisje do spraw rozpatrywania powiadomień przez skarbnika o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika. W każdej izbie szereg zadań wykonują dwa wydziały merytoryczne: wydział kontroli gospodarki finansowej oraz wydział informacji, analiz i szkoleń, pracami których kierują naczelnicy. Biuro izby zapewnia obsługę administracyjną i finansowo-księgową. Nadzór nad działalnością regionalnych izb obrachunkowych na podstawie kryterium zgodności z prawem sprawuje minister właściwy do spraw administracji publicznej. Zgodnie z przepisem art. 25a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych prezesi izb oraz przedstawiciele wybrani przez poszczególne kolegia tworzą wspólną reprezentację izb – Krajową Radę Regionalnych Izb Obrachunkowych, której powierzono określone ustawą zadania. Pracami KR RIO kieruje przewodniczący wybierany 14 Dz. U. Nr 130, poz. 1396 z późn. zm. 20 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. spośród jej składu na dwuletnią kadencję. W ramach KR RIO funkcjonuje pięć stałych komisji: Komisja Legislacji i Orzecznictwa, Komisja Analiz Budżetowych, Komisja Koordynacji Kontroli, Komisja do Spraw Budżetów Regionalnych Izb Obrachunkowych oraz Komisja Szkoleń, Informacji i Promocji. 3. Współpraca izb z organami państwa i innymi instytucjami Na podstawie sprawozdań, uchwał i zarządzeń jst przedkładanych izbom w trybie nadzoru i kontroli oraz na podstawie informacji i danych pozyskanych z jst opracowywano analizy, zestawienia liczbowe oraz udostępniano zgromadzoną dokumentację. Ponadto przedstawiano opinie i stanowiska własne w zgłoszonych do izb sprawach. Zadania te były wykonywane niezależnie od udzielania informacji na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz niezależnie od działalności informacyjnej w trybie określonym w ustawie o regionalnych izbach obrachunkowych. W ramach współpracy opracowano i udostępniono m.in.: –Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji – informacje o sytuacji finansowej wybranych jst; informacje dotyczące nieruchomości pozostających w trwałym zarządzie lub we władaniu izb; informacje w sprawie limitu gwarancji Skarbu Państwa do ustawy budżetowej na 2024 r.; –Ministerstwu Finansów – informacje dotyczące: jst wezwanych przez kolegia izb do opracowania i uchwalenia programów postępowania naprawczego oraz skali ewentualnych nowych przypadków postępowań naprawczych i ostrożnościowych w latach 2023 i 2024; wyjaśnienia i informacje dotyczące sprawozdawczości budżetowej jst oraz klasyfikacji budżetowej; stosowania przez jst przepisów ustawy z dnia 8 marca 2023 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w sytuacji, gdy są one wierzycielami; opinii na temat sytuacji finansowej jst, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości finansowych do regulowania swoich zobowiązań oraz o znanych izbom okolicznościach mających wpływ na możliwość dokonania zwrotu nienależnie pobranej kwoty części wyrównawczej subwencji ogólnej; –Ministerstwu Edukacji Narodowej – dane dotyczące kształcenia specjalnego; informacje dotyczące rozbieżności w wydatkach ponoszonych przez wskazane jst na niepubliczne szkoły policealne; –Sejmowi i Senatowi – opracowania dotyczące wykonania budżetów jst w 2022 r. wraz z informacją dotyczącą wyników działalności nadzorczej, opiniodawczej oraz kontrolnej; informacje na temat wynagrodzeń pracowników regionalnych izb obrachunkowych; –Najwyższej Izbie Kontroli – informacje dotyczące stanowisk regionalnych izb obrachunkowych na temat finansowania bądź współfinansowania ze środków własnych jst zadań zleconych z zakresu administracji rządowej; opracowanie dotyczące wykonania budżetów jst w 2022 r. wraz z informacją dotyczącą wyników działalności nadzorczej, opiniodawczej oraz kontrolnej; –urzędom wojewódzkim – informacje, opinie, opracowania i stanowiska w sprawach finansowych wskazanych jst, w tym o: budżecie i jego wykonaniu, zadłużeniu, sytuacji finansowej; danych dotyczących wysokości dochodów i wydatków wskazanych jst; danych o wydatkach wykonanych w ramach funduszu sołeckiego; wynikach kontroli jst, w tym w zakresie wykorzystania dotacji udzielonych z budżetu państwa; wynikach działalności nadzorczej, opiniodawczej i kontrolnej izby; –Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu oraz na wnioski sądów, prokuratury, policji – materiały i informacje dotyczące głównie wyników kontroli, w tym nieprawidłowości w udzielaniu zamówień publicznych, przekroczenia uprawień przez organy wykonawcze jst; informację dotyczącą kontroli prawidłowości zbywania nieruchomości przez gminę; –jednostkom organizacyjnym Krajowej Administracji Skarbowej – informacje o nieprawidłowościach dotyczących gospodarki finansowej jst. 4. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w zakresie obsługi rzeczników dyscypliny finansów publicznych i regionalnych komisji orzekających Regionalne izby obrachunkowe, zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych 15 , zapewniają siedzibę, obsługę prawną i administracyjno-techniczną regionalnych komisji orzekających oraz rzeczników i ich zastępców właściwych w sprawach tych komisji, a także ponoszą, finansowane z budżetu państwa, wydatki związane z ich funkcjonowaniem, wypłatą wynagrodzeń 15 Dz. U. z 2024 r. poz. 104. 21 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. i szkoleniem oraz zwrotem świadkom kosztów przejazdu. Stosownie do postanowień § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 lipca 2005 r. w sprawie działania organów orzekających w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz organów właściwych do wypełniania funkcji oskarżyciela 16 izby zapewniają odpowiednie warunki lokalowe umożliwiające wypełnianie przewidzianych w ustawie funkcji, w tym w szczególności pomieszczenie umożliwiające przeprowadzenie rozpraw z udziałem publiczności, tablicę informacyjną, wyposażenie w niezbędny sprzęt i materiały biurowe oraz zbiór aktów prawnych. Zadania regionalnych izb obrachunkowych w zakresie obsługi komisji orzekającej określa § 32, a zadania w zakresie obsługi rzecznika dyscypliny finansów publicznych § 34 cytowanego rozporządzenia. Regionalne komisje orzekające w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych wymierzają kary w granicach określonych w ustawie. Jedną z kar wymienionych w katalogu jest kara pieniężna, którą wymierza się w wysokości od 0,25 do trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia osoby odpowiedzialnej za naruszenie dyscypliny finansów publicznych należnego w roku, w którym doszło do tego naruszenia (obliczonego jak wynagrodzenie za czas urlopu wypoczynkowego). Jeżeli nie jest możliwe ustalenie wysokości wynagrodzenia, karę pieniężną wymierza się w wysokości od 0,25 do pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia. Stosownie do postanowień art. 167 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, każdy uznany za winnego naruszenia dyscypliny finansów publicznych zwraca na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania 17 . Koszty i kary wpłacane są na rachunek dochodów izby, a następnie przekazywane na rachunek dochodów budżetu państwa. W 2023 r., po wezwaniu do zapłaty, należności z tytułu kosztów postępowania wpłaciło 528 osób w łącznej kwocie 234 512,19 zł. Przewodniczący regionalnych komisji orzekających przesłali do zobowiązanych 25 upomnień zawierających wezwania do zapłaty kosztów postępowania na łączną kwotę 9 168,34 zł, w wyniku czego wyegzekwowali należności z tego tytułu od 10 osób w kwocie 4 516,52 zł. Tytuły wykonawcze (31 na łączną kwotę 14 229,20 zł) skierowane zostały przez przewodniczących regionalnych komisji do urzędów skarbowych, które od 18 osób wyegzekwowały należności z tytułu kosztów postępowania (w tym z lat poprzednich) w kwocie 7 446,79 zł. Wobec dwóch osób przewodniczący regionalnych komisji orzekających wydali postanowienie o rozłożeniu na raty zapłaty kosztów postępowania w łącznej kwocie 886,92 zł. W 2023 r. trzy osoby uregulowały rozłożone na raty należności (w tym z lat poprzednich) na łączną kwotę 780,92 zł. Po wezwaniu do zapłaty wyegzekwowano należności z tytułu kar pieniężnych od siedmiu osób w kwocie 26 413,55 zł. W 2023 r. skierowano 10 tytułów wykonawczych do urzędów skarbowych w zakresie kar pieniężnych na łączną kwotę 48 358,65 zł. Urzędy skarbowe wyegzekwowały należności na podstawie tytułów wykonawczych w zakresie kar pieniężnych od czterech osób w kwocie 3 035,30 zł. Przewodniczący regionalnych komisji orzekających nie wydali w 2023 r. żadnego postanowienia o rozłożeniu na raty zapłaty kar pieniężnych. Jedna osoba uregulowała rozłożone na raty należności z tytułu kar pieniężnych (w tym z lat poprzednich) w kwocie 7 000,00 zł. 5. Wykonanie budżetu przez regionalne izby obrachunkowe 5.1. Dochody Plan dochodów budżetowych regionalnych izb obrachunkowych na rok 2023, ustalony ustawą budżetową z dnia 15 grudnia 2022 r. 18 w kwocie 1 661 tys. zł, wykonany został w wysokości 2 185 tys. zł, co stanowiło 131,5% planu. Wyższe niż planowano wykonanie dochodów wiązało się z realizacją wyższych wpływów z tytułu dochodów ze sprzedaży składników majątkowych, dochodów z tytułu rozliczeń z lat ubiegłych, wpływów z różnych opłat, wpływów z usług, kar orzeczonych wobec osób winnych naruszenia dyscypliny finansów publicznych i zwrotów kosztów postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz wpływów z tytułu kar i odszkodowań wynikających z umów. 16 Dz. U. z 2019 r. poz. 189. 17 Koszty te określa się ryczałtowo w wysokości 10% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. 18 Dz. U. z 2023 r. poz. 256. 22 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Wysokość dochodów planowanych i zrealizowanych w latach 2022–2023 przedstawia poniższe zestawienie. Plan i wykonanie dochodów budżetowych regionalnych izb obrachunkowych w latach 2022–2023 Wyszczególnienie Lata 20222023 Plan (w tys. zł)1 6101 661 Wykonanie (w tys. zł)2 0872 185 Wykonanie planu (w %)129,6131,5 Podobnie jak w 2022 r., najistotniejszą pozycję w strukturze dochodów stanowiły dochody z tytułu odpłatnej działalności szkoleniowej (klasyfikowane jako wpływy z usług). Ich udział w strukturze dochodów ogółem wyniósł 78,0% (w 2022 r. – 78,0%). Dochody te zostały zaplanowane w wysokości 1 334 000 zł, a wykonane w kwocie 1 705 462 zł (w 2022 r. – z tego tytułu wykonano dochody w kwocie 1 627 043 zł). Dochody budżetowe regionalnych izb obrachunkowych w 2023 r. Wyszczególnienie Plan (w zł) Wykonanie (w zł) Struktura (w %) Wykonanie planu (w %) Dochody ogółem 1) , w tym:1 661 0002 184 977100,0131,5 § 0570 wpływy z tytułu grzywien, mandatów i innych kar pieniężnych od osób fizycznych -36 4491,7x § 0580 wpływy z tytułu grzywien i innych kar pieniężnych od osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych -3 6470,2x § 0690wpływy z różnych opłat187 000247 30911,3132,3 § 0750 wpływy z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa (...) 122 000111 1695,191,1 § 0830wpływy z usług1 334 0001 705 46278,0127,8 § 0870wpływy ze sprzedaży składników majątkowych1 00039 8101,83 981,0 § 0920wpływy z pozostałych odsetek10 00011 8910,5118,9 § 0940wpływy z rozliczeń/zwrotów z lat ubiegłych2 00023 2311,11 161,6 § 0950wpływy z tytułu kar i odszkodowań wynikających z umów-1 6370,1- § 0970wpływy z różnych dochodów5 0003 6030,272,1 1) Pozostałe dochody wykonane w kwocie 769 zł (0,04% wykonanych dochodów ogółem) dotyczyły wpływów z opłat i kosztów sądowych oraz kosztów upomnień. Stałymi źródłami dochodów, podobnie jak w latach poprzednich, były wpływy z tytułu zwrotu kosztów postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych (11,3% dochodów wykonanych) oraz dochody z najmu i dzierżawy składników majątkowych (w tym wpływy za wynajem pomieszczeń – 5,1% wykonanych dochodów). Pozostałe zrealizowane dochody dotyczyły kar orzeczonych wobec osób winnych naruszenia dyscypliny finansów publicznych, wpływów z tytułu odszkodowań i kar umownych, wynagrodzenia płatnika składek z tytułu wykonywania zadań związanych z ustaleniem prawa i wysokości świadczeń z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz terminowego wpłacania podatków pobranych na rzecz budżetu państwa, zwrotu nadpłaconych składek na ubezpieczenia społeczne z lat ubiegłych oraz dochodów z tytułu sprzedaży środków trwałych. Pobrane dochody były przekazywane na centralny rachunek budżetu państwa w terminach wynikających z obowiązujących przepisów. 23 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. 5.2. Wydatki Plan wydatków budżetu państwa regionalnych izb obrachunkowych, ustalony ustawą budżetową na rok 2023 w kwocie 151 397 tys. zł 19 , po zmianach wyniósł 155 885 tys. zł i został wykonany w blisko 100%, tj. w kwocie 155 831 tys. zł. Pierwotny plan wydatków izb (ujęty w ustawie budżetowej z 15 grudnia 2022 r. w wysokości 149 900 tys. zł) w ciągu roku budżetowego uległ zwiększeniu o łączną kwotę 5 985 tys. zł, co było efektem: –nowelizacji ustawy budżetowej 20 i ujęcia w budżetach izb środków na jednorazową wypłatę specjalnych dodatków w ramach dodatkowego funduszu motywacyjnego 21 w kwocie 1 497 tys. zł (w tym: 1 261 tys. zł na wypłatę dodatków oraz 236 tys. zł na wydatki dotyczące pochodnych od wynagrodzeń z tytułu wypłaconych dodatków), –zmian w planach finansowych izb na podstawie decyzji Ministra Finansów w sprawie zmian w budżecie państwa na rok 2023 w związku z uruchomieniem środków z rezerwy celowej budżetu państwa (poz. 44) z przeznaczeniem na regulacje wynagrodzeń w kwocie 4 187 tys. zł (w tym 3 528 tys. zł z przeznaczeniem na wynagrodzenia osobowe i 659 tys. zł na pochodne od wynagrodzeń), –zmian w planach finansowych izb na podstawie decyzji Ministra Finansów w sprawie zmian w budżecie państwa na rok 2023 w związku z uruchomieniem środków z rezerwy celowej budżetu państwa (poz. 73) z przeznaczeniem na sfinansowanie wynagrodzeń ryczałtowych członków komisji orzekających w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz rzeczników dyscypliny finansów publicznych i ich zastępców (w kwocie 259 tys. zł) i skutki wzrostu odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (41 tys. zł) 22 . W efekcie wprowadzonych zmian w porównaniu do 2022 r. wykonane w kwocie 155 831 tys. zł wydatki budżetu państwa były wyższe o 17 239 tys. zł. Dynamika wykonania wydatków w ujęciu nominalnym wyniosła 112,4%, zaś realnie, po uwzględnieniu wskaźnika inflacji 23 , wyniosła ona 101,0% (w ujęciu realnym wydatki ogółem izb w porównaniu do roku poprzedniego wzrosły o 1,0%). Wydatki zostały wykonane w granicach kwot określonych w planie finansowym, z uwzględnieniem przeniesień wydatków pomiędzy paragrafami w ramach tego samego działu i rozdziału. Konieczność dokonania przeniesień wynikała z bieżących potrzeb dostosowania struktury wydatków rodzajowych do faktycznych potrzeb powstałych w toku realizacji budżetu. Wykonanie wydatków budżetu państwa przez regionalne izby obrachunkowe w latach 2022–2023 w układzie rzeczowo-finansowym przedstawia poniższe zestawienie. 19 Dz. U. z 2022 r. poz. 270. 20 Dz. U. z 2023 poz. 1574. 21 Na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1586) w roku 2023 pracownikom państwowej sfery budżetowej, o których mowa w art. 5 pkt 1 lit. a, b i d oraz pkt 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej (...) przyznano jednorazowo specjalny dodatek motywacyjny z utworzonego na ten cel dodatkowego funduszu motywacyjnego. Specjalne dodatki motywacyjne, będące w dyspozycji kierowników jednostek i wypłacone jednorazowo w terminie do 30 września 2023 r., miały charakter uznaniowy i były przyznawane w szczególności za zaangażowanie w pracy. 22 W związku ze zmianą zasady ustalenia przeciętnego wynagrodzenie miesięcznego w gospodarce narodowej w okresie od 1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. wprowadzoną ustawą z dnia z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1586) w art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 998). 23 Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2024 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2023 r. – średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2023 r. w stosunku do 2022 r. wyniósł 111,4 (wzrost cen o 11,4%). 24 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Wykonanie wydatków budżetu państwa przez regionalne izby obrachunkowe w latach 2022–2023 Wyszczególnienie 20232023 Dynamika (2022 = 100%) Plan (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Plan (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Wydatki ogółem, z tego: 138 628138 592100,0155 885155 831100,0112,4 – świadczenia na rzecz osób fizycznych 1761750,11441440,182,3 – wynagrodzenia osobowe 87 74087 73863,399 63199 63163,9113,6 – dodatkowe wynagrodzenie roczne 6 3776 3754,66 6376 6364,3104,1 – pochodne od wynagrodzeń17 00817 00712,319 28119 27312,4113,3 – odpisy na ZFŚS 2 1692 1691,62 2962 2611,5104,2 – wynagrodzenia bezosobowe 5 4435 4213,95 4355 4293,5100,1 – podróże służbowe krajowe i zagraniczne 2 7032 7001,93 4003 3992,2125,9 – grupa wydatków bieżących jednostki* 13 08113 0809,414 85114 8509,5113,5 – wydatki na szkolenia pracowników 5285270,44984980,394,4 – zakup usług remontowych 7697690,68338330,5108,3 – pozostałe wydatki bieżące, w tym wpłaty na PFRON i wpłaty na PPK 1 4501 4491,01 6331 6321,0112,6 – wydatki na inwestycje i zakupy inwestycyjne1 1841 1820,91 2461 2450,8105,3 * dotyczy środków planowanych w § 400 Grupa wydatków bieżących jednostki, które w toku dokonywania wydatków ujmuje się w paragrafach 421, 422, 426, 428, 430, 434, 436, 438, 439, 440. Wydatki regionalnych izb obrachunkowych w latach 2022–2023 (w tys. zł) 0 20 000 40 000 60 000 80 000 100 000 120 000 140 000 160 000 Wydatki ogó em Wynagrodzenia osobowe i dodatkowe wynagrodzenie ro czne Pochodne od wynagrodze Wynagrodzenia bezosobowe Podróe s ubowe kra jo we i zagraniczne Gru pa wydatków bie cych jednostki Pozosta e wydatki bie ce, w tym odpis na ZF S i wydatki na wia dczenia na rz ecz osób fiz ycznych Wydatki in westycyjne 20222023 W 2023 r. struktura wykonanych wydatków była zbliżona do wydatków poniesionych w roku poprzednim. Z uwagi na charakter działalności izb w strukturze wydatków nadal dominujący udział miały wydatki na wynagrodzenia. W 2023 r. wydatki na wynagrodzenia wraz z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym stanowiły 68,2% ogółu wydatków (w 2022 r. – 67,9%) oraz pochodne od wynagrodzeń – 12,4% (w 2022 r. – 12,3%). Wydatki na podróże służbowe związane bezpośrednio z realizacją ustawowych zadań izb stanowiły 2,2% ogółu wydatków (w roku 2022 – 1,9%), zaś obligatoryjny odpis na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych – 1,5%. Wydatki planowane w grupie wydatków bieżących jednostki i dotyczące obsługi bieżącej działalności izb stanowiły 9,5% ogółu wydatków. W porównaniu do roku poprzedniego w strukturze wydatków zmniejszył się udział wydatków na wynagrodzenia bezosobowe (z 3,9% 25 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. do 3,5%), a także udział na szkolenia pracowników izb (do 0,3% ogółu wydatków) i na zakup usług remontowych (do 0,5%). Pozostałe wydatki bieżące oraz wydatki na świadczenia na rzecz osób fizycznych, podobnie jak w 2022 r., stanowiły odpowiednio 1,0% i 0,1% wydatków. Wydatki inwestycyjne stanowiły 0,8% wydatków (w 2022 r. – 0.9%). Udział poszczególnych grup wydatków w wydatkach ogółem w 2023 r. (w %) Wynagrodzenia osobowe 63,9% Dodatkowe wynagrodzenie roczne 4,3% Pochodne od wynagrodze 12,4% Odpisy na ZF S 1,5% Wynagrodzenia bezosobowe 3,5% Podró e subowe krajowe i zagraniczne 2,2% Grupa wydatków bie cych jednostki 9,5% Pozosta e wydatki bie ce 2,0% Wydatki inwestycyjne 0,8% Utrzymanie większości pozostałych wydatków bieżących na poziomie zbliżonym do roku poprzedniego, przy jednoczesnym wzroście kosztów dotyczących obsługi bieżącej działalności izb wiązało się z koniecznością wprowadzenia istotnych ograniczeń w planach rzeczowych wydatków izb. Do niezbędnego minimum ograniczono lub zrezygnowano z wydatków dotyczących zakupów wyposażenia, zakupu usług remontowych, szkoleń pracowników oraz z części wydatków ogólnoadministracyjnych (w tym m.in. zakup materiałów biurowych, prenumeraty prasy, literatury fachowej). Utrzymujący się wciąż wysoki poziom inflacji, który przełożył się na wzrost cen materiałów i usług, nieprzewidywalność podstawowych kosztów funkcjonowania izb, w szczególności energii i paliwa, a także kosztów utrzymania oraz najmu siedzib izb i zespołów zamiejscowych mimo podjętych działań oszczędnościowych, spowodowały, że izby zmuszone były ograniczyć wydatki na remonty budynków, zakup sprzętu IT i środków trwałych na wyposażenie siedzib izb i zespołów zamiejscowych, ograniczając się w wielu wypadkach do doraźnych remontów i naprawy mocno wyeksploatowanych urządzeń i wyposażenia. Zidentyfikowane ryzyka – na poziomie, który mógł zakłócić prawidłową realizację ustawowych zadań – dotyczyły przede wszystkim wydatków na wynagrodzenia osobowe pracowników, wydatków związanych z zapewnieniem bieżącego funkcjonowania izb w aspekcie istotnego wzrostu kosztów utrzymania siedzib i zespołów zamiejscowych oraz zadań z zakresu kontroli w związku z rosnącymi kosztami kosztów delegacji służbowych. Zaznaczyć należy, że na podstawie przepisu art. 1 ust. 4 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych izby w zakresie objętym nadzorem i kontrolą prowadzą działalność informacyjną, instruktażową oraz szkoleniową. Działalność informacyjna i szkoleniowa może być prowadzona odpłatnie, a dochody z tego tytułu są dochodami budżetu państwa (w 2023 r. z tytułu dochodów z odpłatnej działalności szkoleniowej na centralny rachunek budżetu państwa przekazano środki w wysokości 1 705 tys. zł). Z uwagi na fakt, że dochody z prowadzonej działalności szkoleniowej stanowią dochody budżetu państwa i są w całości odprowadzane na rachunek budżetu państwa, izby pokrywają koszty organizacji szkoleń, w tym wydatki dotyczące niezbędnych zakupów wyposażenia i oprogramowania oraz wdrożenia systemów organizacji szkoleń w formie zdalnej, w ramach planów finansowych na dany rok budżetowy. Poniesione wydatki w zakresie przygotowania i organizacji szkoleń dla radnych i pracowników samorządowych dotyczyły głównie zakupu oprogramowania i licencji na potrzeby webinariów i szkoleń w formie zdalnej, pozostałych usług związanych z organizacją szkoleń, wynagrodzeń wykładowców oraz opracowania i przygotowania materiałów szkoleniowych. 26 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Omówienie najważniejszych grup wydatków zaprezentowano poniżej: Wynagrodzenia osobowe i dodatkowe wynagrodzenie roczne Na wynagrodzenia osobowe i dodatkowe wynagrodzenie wydatkowano łącznie 106 267 tys. zł. Wydatki te mają największy udział w strukturze wydatków, stanowiąc łącznie 68,2% wydatków ogółem. Plan wydatków na wynagrodzenia osobowe został wykonany w 100,0% (tj. w kwocie 99 631 tys. zł), podobnie jak plan wydatków na dodatkowe wynagrodzenie roczne, na które przeznaczono 6 636 tys. zł (100,0% planowanej wielkości). Dynamika wykonania wydatków na wynagrodzenia osobowe w ujęciu nominalnym wyniosła 113,6%, zaś po uwzględnieniu wskaźnika inflacji – 102,2%. W efekcie wprowadzonych zmian w porównaniu do roku poprzedniego wydatki na wynagrodzenia osobowe wzrosły nominalnie o 13,6%, niemniej realnie po uwzględnieniu wskaźnika inflacji ich wzrost wyniósł 2,2%. Pierwotny plan wydatków na wynagrodzenia zaplanowany w ustawie budżetowej z dnia 15 grudnia 2023 r. wynosił 94 576 tys. zł i w ciągu roku został zwiększony o środki na jednorazową wypłatę specjalnych dodatków motywacyjnych 24 oraz o środki pochodzące z rezerwy celowej budżetu państwa (poz. 44) z przeznaczeniem na regulację wynagrodzeń w państwowych jednostkach budżetowych do kwoty 99 631 tys. zł. Tym samym zaplanowane pierwotnie w ustawie budżetowej wydatki na wynagrodzenia osobowe izb byłyby wyższe od wykonanych w roku 2022 o 7,8%, co realnie oznaczałoby ich spadek o 3,6%. Wydatki na wynagrodzenia osobowe obejmują również wydatki na wypłatę nagród jubileuszowych oraz odpraw emerytalnych. W 2023 r. na odprawy emerytalne oraz nagrody jubileuszowe wydatkowano łącznie 3 501 tys. zł (w tym na odprawy emerytalne 1 458 tys. zł). W latach 2021–2023 na odprawy emerytalne i rentowe oraz nagrody jubileuszowe wydatkowano łącznie 9 126 tys. zł, w tym na odprawy emerytalne i rentowe 3 698 tys. zł. Wypłaty te, podobnie jak wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (na ten cel w 2023 r. izby zobligowane były przeznaczyć 492 tys. zł), mają charakter obligatoryjny, zaś izby, nie otrzymując dodatkowych środków na te cele, zmuszone są zabezpieczyć ich realizację w ramach wydatków zaplanowanych na wynagrodzenia osobowe. W ramach zaplanowanych wydatków na wynagrodzenia osobowe izby zobowiązane były do zapewnienia środków na obligatoryjne podniesienie wynagrodzeń w związku ze wzrostem płacy minimalnej. Izby nie dysponują odrębnym funduszem nagród (nagrody za osiągnięcia zawodowe i motywacyjne mogą być przyznane pracownikom wyłącznie w ramach ewentualnych oszczędności w funduszu płac), zaś środki wypłacone pracownikom w ramach dodatkowego funduszu motywacyjnego w 2023 r., przyznane były jednorazowo i miały charakter incydentalny. Pochodne od wynagrodzeń Wydatki na pochodne od wynagrodzeń, na które w 2023 r. wydatkowano łącznie 19 273 tys. zł (100% planu po zmianach), stanowią drugą co do wielkości pozycję w strukturze wydatków izb (12,4%). Pierwotny plan wydatków w tym zakresie w ciągu roku również zwiększony został o środki niezabezpieczone w wystarczającej wysokości w ustawie budżetowej w związku z wypłatą z jednorazowych specjalnych dodatków motywacyjnych oraz środki z rezerwy celowej budżetu państwa dotyczące regulacji wynagrodzeń. W porównaniu do roku poprzedniego dynamika wykonania wydatków na pochodne od wynagrodzeń wyniosła 113,3%. Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę naliczania składek na ubezpieczenia społeczne stanowiły wydatki z tytułu wynagrodzeń osobowych (z wyłączeniem nagród jubileuszowych i odpraw emerytalnych), dodatkowego wynagrodzenia rocznego oraz wynagrodzeń w ramach grupy wynagrodzeń bezosobowych. Na składki na ubezpieczenia społeczne wydatkowano łącznie środki w wysokości 17 365 tys. zł, co stanowiło 11,1% wydatków ogółem. Wydatki dotyczące składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy zrealizowano w kwocie 1 908 tys. zł (1,2% wydatków ogółem). Wynagrodzenia bezosobowe Wydatki na wynagrodzenia bezosobowe wykonano w 99,9%, tj. w kwocie 5 429 tys. zł. Wydatki te w dużej mierze dotyczą kosztów obsługi i ryczałtowych wynagrodzeń komisji orzekających w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz rzeczników dyscypliny finansów publicznych i ich zastępców, co stanowi kolejne istotne obciążenie budżetów izb. Wynagrodzenie członków komisji oraz rzeczników dyscypliny finansów publicznych i ich zastępców ustalane jest na podstawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, którego zasady ustalenia zmieniły się w ciągu roku budżetowego – od 1 lipca 2023 r.). 24 Na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1586). 27 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. W związku z powyższym pierwotny plan wydatków na wynagrodzenia bezosobowe w ciągu roku budżetowego uległ zwiększeniu o środki z rezerwy celowej budżetu państwa (w kwocie 259 tys. zł) w związku z koniecznością zapewnienia w planach finansowych izb środków na sfinansowanie wynagrodzeń ryczałtowych członków komisji orzekających w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz rzeczników dyscypliny finansów publicznych i ich zastępców. Odpis na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych Na wydatki dotyczące obligatoryjnego odpisu na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych wydatkowano środki w wysokości 2 261 tys. zł (w 2022 r. – 2 169 tys. zł). W porównaniu do roku poprzedniego wydatki te wzrosły o 4,2%. W związku ze zwiększonymi środkami, które izby obligatoryjnie musiały zabezpieczyć w swoich planach finansowych na ten cel plan środków w ciągu roku zwiększono o środki z rezerwy celowej budżetu państwa (w kwocie 41 tys. zł). Grupa wydatków bieżących jednostki Grupa wydatków bieżących jednostki dotyczy środków planowanych w § 400 i obejmuje środki niezbędne do zapewnienia podstawowego funkcjonowania i utrzymania bieżącej działalności izb i ich zespołów zamiejscowych. W toku realizacji budżetu wydatki tej grupy klasyfikowane były – zgodnie z treścią ekonomiczną wydatków – w paragrafach dotyczących zakupu materiałów i wyposażenia, zakupu środków żywności, zakup energii (w tym opłat z tytułu dostaw energii elektrycznej, cieplnej, gazu oraz wody), zakup usług zdrowotnych, zakupu usług pozostałych, zakupu usług obejmujących tłumaczenia oraz wykonanie ekspertyz i opinii, a także opłaty za administrowanie oraz czynsze. Wydatki te w 2023 r. stanowiły 9,5% wydatków ogółem. Wykonanie wydatków w grupie tej wyniosło 14 850 tys. zł (100,0% planu) i w porównaniu do roku poprzedniego było wyższe o 13,5% (w 2022 r. – 13 080 tys. zł). Wysokie tempo wzrostu wydatków stanowi konsekwencję wciąż utrzymującej się inflacji, rosnących cen towarów i usług, a przede wszystkim istotnego i sukcesywnego (często nieprzewidzianego na poziomie planowania wydatków i postępującego w ciągu roku budżetowego) wzrostu kosztów dotyczących utrzymania siedzib izb i zespołów zamiejscowych. Wydatki związane były przede wszystkim z obsługą działalności podstawowej izb, w tym z zakupami materiałów i niezbędnego wyposażenia (w tym sprzętu komputerowego), utrzymaniem sprawności technicznej budynków, pomieszczeń biurowych i ich wyposażenia, czynszami za lokale użytkowe, zakupem energii, a także z organizacją szkoleń dla jst. Na przestrzeni ostatnich dwóch lat w grupie tych wydatków odnotowuje się największą dynamikę wzrostu, co w głównej mierze dotyczy wydatków dotyczących zakupu energii elektrycznej, cieplnej, gazu oraz wody, zakupu usług zdrowotnych dotyczących badań okresowych pracowników izb, opłat z tytułu usług telekomunikacyjnych, kosztów zakupu innych usług niezbędnych do zapewnienia ciągłości działania izb. Dynamikę wzrostu ww. wydatków prezentuje poniższa tabela. Wykonanie i dynamika wydatków w grupie wydatków bieżących jednostki w latach 2021–2023 Wyszczególnienie Wykonanie (w tys. zł) Dynamika (w %) 2021 r.2022 r.2023 r.3:24:3 123456 § 4260 Zakup energii (paragraf ten obejmuje opłaty za dostawę energii elektrycznej, cieplnej i innej, gazu oraz wody) 1 7022 0953 155123,1150,6 § 4280 Zakup usług zdrowotnych (wydatki z zakresu medycyny pracy obejmujące badania wstępne, okresowe i profilaktyczne pracowników) 69100128144,9128,0 § 4480Podatek od nieruchomości181188210103,9111,7 § 4390 Zakup usług obejmujących wykonanie ekspertyz, analiz i opinii 758898117,3111,4 § 4400 Opłaty za administrowanie i czynsze za budynki, lokale i pomieszczenia garażowe 1 9752 1362 349108,2110,0 § 4300Zakup usług pozostałych4 5704 7885 124104,8107,0 Wydatki na podróże służbowe Zapewnienie niezbędnych środków na podróże służbowe ma podstawowe znaczenie dla realizacji ustawowego zadania izb, jakim jest działalność kontrolna izb. Planowane wydatki wykonano w 100,0%, tj. w kwocie 3 399 tys. zł, w tym 3 347 tys. zł (98,5% łącznej kwoty wydatków w tej grupie) na podróże krajowe, dotyczące w głównej mierze 28 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. kosztów delegacji inspektorów kontroli. W porównaniu do roku poprzedniego wydatki na podróże służbowe, zwiększyły się o 25,9% (realnie o 14,5%), co spowodowane było rosnącymi kosztami podróży służbowych, m.in. w związku ze zmianą rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej i podniesieniem od 1 stycznia 2023 r. stawki diety z tytułu krajowej podróży służbowej do kwoty 45 zł 25 . Wydatki na szkolenia pracowników W 2023 r. na szkolenia pracowników izb wydatkowano 498 tys. zł, co stanowiło 0,3% ogółu wydatków 26 . Wydatki na szkolenia pracowników były niższe niż w roku poprzednim o 29 tys. zł, co oznacza nominalnie spadek wydatków na ten cel o 5,5% (realnie o 16,9%). Utrzymujące w kolejnych latach niekorzystne zjawisko ograniczania wydatków na szkolenia pracowników i ich malejący udział w strukturze wydatków związane były z koniecznością zapewnienia w planach finansowych przede wszystkim środków na zapewnienie bieżącego funkcjonowania i realizację zadań ustawowych izb, w tym na koszty delegacji służbowych inspektorów kontroli, koszty utrzymania i eksploatacji budynków oraz obowiązkowe świadczenia wypłacane na podstawie odrębnych przepisów. Zakup usług remontowych Na usługi remontowe w 2023 r. izby przeznaczyły łącznie 833 tys. zł, tj. nominalnie o 64 tys. zł więcej niż w roku poprzednim. Wydatki te stanowiły zaledwie 0,5% wydatków ogółem. W porównaniu do 2022 r. wydatki te wzrosły o 8,3%, co realnie po uwzględnieniu wskaźnika inflacji i w aspekcie wciąż rosnących cen towarów i usług oznaczało realny spadek o 3,1%. Z tych względów i wobec konieczności zapewnienia w budżetach izb w pierwszym rzędzie środków na bieżące funkcjonowanie i realizację zadań ustawowych, izby zmuszone były ograniczyć wydatki w tym zakresie, w wielu wypadkach do doraźnych remontów i naprawy mocno wyeksploatowanych urządzeń i wyposażenia. Utrzymująca się od dłuższego czasu tendencja ograniczenia wydatków na te cele, przy jednoczesnych istotnych ograniczeniach w zakresie wydatków majątkowych, w perspektywie najbliższych lat wiązać się będzie z realnym ryzykiem oraz zagrożeniem dla sprawnego, efektywnego funkcjonowania izb i zapewnienia ich pełnej gotowości do realizacji zadań ustawowych. Pozostałe wydatki bieżące i świadczenia na rzecz osób fizycznych Pozostałe wydatki bieżące izb (wykonane w łącznej kwocie 1 633 tys. zł) stanowiły 1,0% wydatków izb i dotyczyły m.in. obligatoryjnych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, wpłat pracodawcy na PPK, kosztów postępowania sądowego, podatku od nieruchomości i pozostałych opłat na rzecz budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego oraz składek do organizacji międzynarodowych (EURORAI). Również w tej grupie odnotowano istotny wzrost w porównaniu do roku poprzedniego – dynamika wykonania wyniosła 112,7%. Świadczenia na rzecz osób fizycznych stanowiły 0,1% wydatków izb i zostały wykonane w kwocie 144 tys. zł. Wydatki majątkowe Na wydatki majątkowe w 2023 r. izby wydatkowały 1 245 tys. zł, co stanowiło 99,9% planowanej wielkości. W porównaniu do roku poprzedniego wydatki te były wyższe o 63 tys. zł, jednocześnie jednak ich udział w strukturze wydatków ogółem zmniejszył się do 0,8%. Nominalnie wydatki inwestycyjne były wyższe o 5,3% niż w 2022 r., co jednak realnie oznaczało ich spadek o 6,1%. Na zakupy inwestycyjne (dotyczące m.in. infrastruktury IT, oprogramowania i licencji, serwerów, urządzeń wielofunkcyjnych, niezbędnych środków trwałych na wyposażenie izb oraz samochodów służbowych) wydatkowano kwotę 1 245 tys. zł (w 2022 r. na inwestycje i zakupy inwestycyjne wydatkowano środki w wysokości 1 182 tys. zł). 25 Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 25 października 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. poz. 2302) Dieta w czasie podróży krajowej jest przeznaczona na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia i wynosi 45 zł za dobę podróży. 26 Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych wydatki na szkolenia pracowników regionalnych izb obrachunkowych ujmuje się w § 470 „Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej”. W paragrafie tym wykazuje się wszystkie koszty związane ze szkoleniem, w tym również ponoszone koszty dojazdów, zakwaterowania i wyżywienia uczestników szkolenia. 29 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. 5.3. Budżet regionalnych izb obrachunkowych w układzie zadaniowym Regionalne izby obrachunkowe planują – równolegle do układu „tradycyjnego” – wydatki w ujęciu zadaniowym 27 . Zgodnie z art. 142 pkt 11 uofp plany finansowe izb w układzie zadaniowym sporządzane są na dany rok budżetowy i dwa kolejne lata. Budżety zadaniowe regionalnych izb obrachunkowych na rok 2023 opracowano w oparciu o regulacje zawarte w ustawie o finansach publicznych oraz w rozporządzeniu Ministra Finansów w sprawie szczegółowego sposobu, trybu i terminów opracowania materiałów do projektu ustawy budżetowej . W strukturze układu zadaniowego budżetu państwa regionalne izby obrachunkowe ujęte zostały w Funkcji 1. „Zarządzanie państwem”. Funkcja obejmuje swym zakresem obszar państwa odpowiedzialny za zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organów władzy państwowej. Do grupy podmiotów realizujących w roku 2023 zadania w ramach tej funkcji wynikające z Zadania 1.10. „Weryfikacja gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego” należał m.in. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji jako dysponent części 80 – Regionalne izby obrachunkowe. Dla wymienionego wyżej zadania określono podzadanie „Działania nadzorczo–kontrolne RIO” oraz następujące działania: wykonywanie działań kontrolnych, wykonywanie działań nadzorczych oraz wydawanie opinii. Wydatki regionalnych izb obrachunkowych w układzie zadaniowym w 2023 r. (w tys. zł) Nr Funkcja/zadanie/ podzadanie/działanie Plan po zmianachWykonanie Struktura (w %) Wykonanie (w %) Ogółem w tym: Ogółem w tym: Budżet państwa Budżet Środków Europejskich Budżet państwa Budżet Środków Europejskich Funkcja 1. Zarządzanie państwem 1.10. Weryfikacja gospodarki finansowej jst 155 885155 885-155 831155 831-100,0100,0 1.10.1. Działania nadzorczo- -kontrolne RIO 155 885155 885-155 831155 831-100,0100,0 1.10.1.1. Wykonywanie działań kontrolnych 70 24570 245-70 23070 230-45,1100,0 1.10.1.2. Wykonywanie działań nadzorczych 49 14649 146-49 12649 126-31,3100,0 1.10.1.3.Wydawanie opinii36 49436 494-36 47536 475-23,499,9 W 2023 r. proces finansowania zadania i podzadania zaplanowanych w budżecie zadaniowym przebiegał prawidłowo (zaplanowane wydatki zrealizowano w blisko 100%, tj. w 99,97%). Dla zadania, podzadania oraz dla każdego z działań określono cele, mierniki stopnia realizacji celów oraz wysokość planowanych wydatków. Celem zadania jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania jst w zakresie gospodarki finansowej. Cele szczegółowe podzadania i działań obejmują odpowiednio: zapewnienie gotowości do wykonywania ustawowych zadań nadzorczo-kontrolnych, objęcie kompleksową kontrolą gospodarki finansowej jst w ustawowym terminie, zapewnienie terminowego badania uchwał i zarządzeń organów jst oraz zapewnienie terminowości wydawania opinii. Monitorowaniu i ocenie realizacji przyjętych celów służą następujące mierniki: w zakresie zadania i podzadania – odsetek wniosków pokontrolnych przyjętych do realizacji przez kierowników podmiotów kontrolowanych – adresatów wystąpień pokontrolnych w danym roku oraz liczba przeprowadzonych kontroli oraz objętych nadzorem uchwał i zarządzeń jst, w zakresie działań: liczba jst, w których okres od ostatniej kontroli kompleksowej przekroczył 4 lata (liczone rok do roku), liczba uchwał i zarządzeń niezbadanych w terminie oraz liczba opinii wydanych nieterminowo w danym okresie sprawozdawczym. 27 Pojęcie „układ zadaniowy” wraz z zasadami i trybem sporządzania budżetu państwa w tym układzie zostało zdefiniowane w ustawie o finansach publicznych. Struktura układu zadaniowego budżetu państwa opiera się na podziale na funkcje, zadania i podzadania wraz z opisem celów tych zadań i podzadań, a także na wprowadzeniu bazowych i docelowych mierników stopnia ich realizacji. 30 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Cele i wykonanie mierników zadania i podzadania w 2023 r. Nr Funkcja / zadanie / podzadanie Cel Miernik Wykonanie (w %) Nazwa Plan po zmianach Wykonanie Funkcja 1. Zarządzanie państwem 1.10. Weryfikacja gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego Zapewnienie prawidłowego funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie gospodarki finansowej Odsetek wniosków pokontrolnych przyjętych do realizacji przez kierowników podmiotów kontrolowanych – adresatów wystąpień pokontrolnych w danym roku (%) ≥9299107,6 1.10.1. Działania nadzorczo–kontrolne RIO Zapewnienie gotowości do wykonywania ustawowych zadań nadzorczo–kontrolnych Liczba przeprowadzonych kontroli oraz objętych nadzorem uchwał i zarządzeń jednostek samorządu terytorialnego (szt.) 185 905196 722105,8 W 2023 r. miernik zadania wykonany został o 7,6 punktu procentowego powyżej dolnej granicy wskaźnika – odsetek wniosków pokontrolnych zawartych w wystąpieniach pokontrolnych przyjętych w 2023 r. do realizacji przez kierowników podmiotów kontrolowanych wyniósł 99% (przy wielkości planowanej równej lub większej niż 92%). Wykonanie miernika podzadania wyniosło 105,8%. 6. Zatrudnienie, wynagrodzenia i kwalifikacje 6.1. Zatrudnienie Zasady zatrudniania pracowników izb określają przepisy ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych i wydane na ich podstawie przepisy wykonawcze oraz przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych 28 . W sprawach, które nie zostały uregulowane we wskazanych aktach normatywnych, stosowane są przepisy Kodeksu pracy. Na dzień 31 grudnia 2023 r. stan zatrudnienia w izbach w przeliczeniu na pełne etaty wyniósł 1 174, zaś średnie zatrudnienie w ciągu 2023 r. wyniosło 1 148 etatów 29 . W strukturze wiekowej najliczniejszą grupę pracowników stanowią osoby w wieku 41–50 lat (37,9% ogółu zatrudnionych), a następnie osoby w wieku 51–60 lat (23,2%) oraz w wieku 31–40 lat (22,0%). Pracownicy powyżej 60. roku życia stanowią 10,6% zatrudnionych, zaś osoby do 30. roku życia – 6,3%. Z uwagi na charakter działalności regionalnych izb obrachunkowych największą grupę pracowników (ponad 61%) stanowiły osoby zatrudnione w wydziałach kontroli gospodarki finansowej oraz informacji, analiz i szkoleń. W tej grupie pracowników następuje największa rotacja zatrudnienia. Zatrudnienie w regionalnych izbach obrachunkowych na dzień 31 grudnia w latach 1993, 2022–2023 Lata Liczba pracowników w przeliczeniu na pełne etaty zatrudnionych w dniu 31 XII Średnie zatrudnienie pracowników Liczba nieetatowych członków kolegium ogółem w tym: średnie zatrudnienie w WK i WIAS 1) 12345 1993936.39910 20221 160 2) 1 175 3) 76921 20231 174 2) 1 148 3) 74723 1) Dotyczy inspektorów wydziału kontroli gospodarki finansowej oraz specjalistów wydziału informacji, analiz i szkoleń. 2) Stan na koniec okresu sprawozdawczego wg sprawozdania Rb-70. W związku ze zmianą instrukcji sporządzania sprawozdań Rb-70 dotyczącą prezentowania danych dotyczących „Stanu zatrudnienia na koniec okresu sprawozdawczego” aktualnie w sprawozdaniu prezentuje się dane dotyczące osób, które nie otrzymują za dany okres wynagrodzenia od zakładu pracy, tj. osoby będące na urlopach bezpłatnych, wychowawczych i macierzyńskich oraz zasiłkach chorobowych 3) Średnie zatrudnienie w 2022 r. i w 2023 r. w przeliczeniu na pełne etaty wg sprawozdania Rb-70. 28 Dz. U. z 2020 r. poz. 537. 29 Dane wg sprawozdania Rb-70 o zatrudnieniu i wynagrodzeniach. Liczba zatrudnionych w izbach osób, wg stanu na dzień 31 grudnia 2023 r., wynosiła 1 212. 31 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. W 2023 r. z pracy w regionalnych izbach obrachunkowych odeszło łącznie 151 pracowników (w 2022 r. – 125, w 2021 r. – 105). Z ogólnej liczby osób, które odeszły z pracy, 72,8% (110 osób) stanowili inspektorzy wydziału kontroli oraz specjaliści wydziału informacji, analiz i szkoleń. Rezygnacja z zatrudnienia na stanowiskach inspektorów i specjalistów wydziałów merytorycznych izb jest zjawiskiem niepokojącym zwłaszcza z uwagi na to, że przygotowanie pracowników do pełnienia funkcji kontrolnych, instruktażowych i analitycznych wymaga kilku lat. Podobnie jak w latach poprzednich, głównymi przyczynami odejścia pracowników były: zmiana miejsca pracy z uwagi na korzystniejsze warunki finansowe zaproponowane przez inne instytucje państwowe i samorządowe oraz nabycie uprawnień do emerytury. W pozostałych przypadkach były to: upływ czasu, na który zawarto umowę o pracę na czas określony, wypowiedzenie stosunku pracy przez pracownika (w tym z powodu nabycia prawa do renty) oraz wygaśnięcie umowy o pracę z powodu śmierci pracownika. Najczęściej występującą formą rozwiązania stosunku pracy z pracownikami było porozumienie stron, upływ czasu, na który zawarto umowę, wypowiedzenie stosunku pracy przez izbę lub pracownika. W przypadkach rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia pracownika na emeryturę izby zobligowane były do wypłacenia określonych w przepisach prawa odpraw emerytalnych. Nabór członków kolegiów odbywał się na zasadach szczególnych, określonych w ustawie o regionalnych izbach obrachunkowych, nabór pozostałych pracowników izb – w drodze otwartego postępowania kwalifikacyjnego. Ogłoszenia o naborze pracowników publikowano w prasie, na stronach BIP poszczególnych izb oraz występowano do powiatowych urzędów pracy. Do pracy w izbach w 2023 r. przyjęto 105 osób, z tego 90 osób w wydziałach kontroli gospodarki finansowej oraz informacji analiz i szkoleń (co stanowi 85,7% nowo zatrudnionych). Staż absolwencki w izbach odbywało sześć osób skierowanych przez powiatowe urzędy pracy (z czego cztery osoby zostały zatrudnione po zakończeniu stażu). Niepokojącym zjawiskiem są narastające trudności w rekrutacji nowych pracowników i członków Kolegium z powodu niewielkiego zainteresowania ofertami pracy na wybrane stanowiska i udziałem w postępowaniu kwalifikacyjnym i konkursowym ogłaszanym przez izby, a także rezygnacja kandydatów z zatrudnienia w izbach – z uwagi na warunki finansowe (rezygnują kandydaci o wysokich kwalifikacjach i doświadczeniu, którzy pomyślnie przeszli postępowania rekrutacyjne). Wynagrodzenia, które izby mogą zaproponować nowym pracownikom nie są zadawalające i nie pozwalają na zatrudnienie pracowników o wysokich kwalifikacjach zawodowych. Przeprowadzone rekrutacje siłą rzeczy ograniczają się do poszukiwania kandydatów ze znikomym lub niewielkim doświadczeniem. Brak gwarancji radykalnego i stałego wzrostu wynagrodzeń w latach kolejnych oraz systematyczny wysoki wzrost wynagrodzenia minimalnego oraz duża rotacja pracowników w znaczący sposób utrudniają prowadzenie w izbach efektywnej i długoterminowej polityki kadrowej i może doprowadzić w najbliższym czasie do rezygnacji kolejnych pracowników z zatrudnienia w izbach. Zatrudnienie i rotacja pracowników w regionalnych izbach obrachunkowych latach 2013–2023 20132014201520162017201820192020202120222023 „Odej cia” 53664873113109142136105125151 „Przyjcia” 70635670788912512778114105 Zatrudnienie - wg Rb-7 0 1 2971 2941 2871 2781 2371 2321 2141 2061 1691 1601 174 0 20 40 60 80 100 120 140 160 1 050 1 100 1 150 1 200 1 250 1 300 1 350 „Odej cia” / „ Przyj cia” Zat rudni eni e - wg Rb-70 32 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. 6.2. Wynagrodzenia W 2023 r. na wynagrodzenia osobowe ogółem izby wydatkowały kwotę 99 631 tys. zł (w 2022 r. – 87 738 tys. zł). Pierwotny plan wydatków na wynagrodzenia zaplanowany w ustawie budżetowej z dnia 15 grudnia 2023 r. wynosił 94 576 tys. zł i w ciągu roku został zwiększony o środki na jednorazową wypłatę specjalnych dodatków motywacyjnych 30 oraz o środki pochodzące z rezerwy celowej budżetu państwa (poz. 44) z przeznaczeniem na regulacje wynagrodzeń w państwowych jednostkach budżetowych do kwoty 99 631 tys. zł. W efekcie wprowadzonych zmian w porównaniu do roku poprzedniego wydatki na wynagrodzenia osobowe wzrosły nominalnie o 13,6%, niemniej realnie po uwzględnieniu wskaźnika inflacji ich wzrost wyniósł 2,2% (pierwotnie zaplanowane w ustawie budżetowej wydatki na wynagrodzenia osobowe izb byłyby wyższe od wykonanych w 2022 r. o 7,8%, co realnie oznaczałoby ich spadek o 3,6%). Zaznaczyć należy, że w ramach przyznanego limitu środków na wynagrodzenia osobowe, izby muszą corocznie wygospodarować środki na obligatoryjną wypłatę nagród jubileuszowych oraz odpraw emerytalnych i rentowych, Ponadto, wobec faktu, iż izby nie dysponują odrębnym funduszem nagród, wypłata nagród za osiągnięcia zawodowe pracownikom izb (w ramach wydatków na wynagrodzenia osobowe) nie ma charakteru stałego i uzależniona jest wyłącznie od możliwości powstania oszczędności w funduszu płac. W ramach zaplanowanych w ustawie budżetowej wydatków na wynagrodzenia osobowe izby zobowiązane były także do zapewnienia środków na obligatoryjne podniesienie wynagrodzeń w związku ze wzrostem płacy minimalnej, co – wobec wysokości środków na nagrody jubileuszowe i odprawy emerytalne oraz wpłaty na PFRON, które również należało zabezpieczyć w ramach funduszu płac – byłoby trudne do realizacji w oparciu o środki pierwotnie zaplanowane w ustawie budżetowej (bez środków uruchomionych w ciągu roku budżetowego w ramach rezerwy celowej na regulację wynagrodzeń). W roku 2023 – wg stanu na dzień 1 stycznia – należało podnieść wynagrodzenie (co najmniej do poziomu płacy minimalnej wg przypisanego wymiaru etatowego) 31 łącznie 148 pracownikom, w tym 125 zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych, w tym 34 osobom ze stażem pracy nieprzekraczającym 5 lat, 13 pracownikom ze stażem do 10 lat i aż 73 osobom ze stażem pracy dłuższym niż 10 lat. W grupie osób, którym obligatoryjnie należało podnieść wynagrodzenie znalazło się 75 pracowników (specjalistów/referentów) wydziałów informacji, analiz i szkoleń oraz 22 inspektorom kontroli. W związku z systematycznym wzrostem wynagrodzenia minimalnego przy jednoczesnym braku środków na podwyżki dla pozostałych pracowników, problem narasta, spłaszczając siatkę wynagrodzeń i wpływając niekorzystnie na politykę płacową w izbach. Obligatoryjne regulacje wynagrodzeń w związku ze wzrostem płacy minimalnej w coraz większym stopniu dotyczą pracowników o wysokich kwalifikacjach, z wieloletnim doświadczeniem i długim stażem pracy, co jest szczególnie istotne wobec faktu, że izby nie dysponują odrębnym funduszem nagród. Nagrody za osiągnięcia zawodowe i motywacyjne mogą być przyznane pracownikom wyłącznie w ramach ewentualnych oszczędności w funduszu płac, zaś środki wypłacone pracownikom w ramach dodatkowego funduszu motywacyjnego w 2023 r., przyznane jednorazowo i miały charakter incydentalny. W 2023 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracowników izb 32 (średnie miesięczne wynagrodzenie, wynikające z umów o pracę z uwzględnieniem środków przekazanych w ramach rezerwy celowej na regulację wynagrodzeń (bez nagród jubileuszowych i odpraw emerytalnych oraz bez wypłaconych w 2023 r. i mających charakter jednorazowy dodatków motywacyjnych), w tym prezesów, członków kolegiów, naczelników wydziałów, w przeliczeniu na średnie zatrudnienie w ciągu roku wyniosło 6 465 zł (przy przeciętnym wynagrodzeniu krajowym wynoszącym 7 155,48 zł 33 ). Średnie wynagrodzenie w przeliczeniu na jeden etat kalkulacyjny (planowane po zmianach, z uwzględnieniem środków na dodatki motywacyjne i środki z rezerwy celowej, wynagrodzenia osobowe ogółem w przeliczeniu na 1 395 etatów – 100% łącznie planowanych etatów w regionalnych izbach obrachunkowych) wyniosło 5 952 zł, zaś z uwzględnieniem dodatkowego wynagrodzenia rocznego 6 438 zł (stanowiąc odpowiednio: 0,83 i 0,89 przeciętnej krajowej). 30 Na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1586). 31 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2022 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2023 r. (Dz. U. poz. 1952) – minimalne wynagrodzenie od 1 stycznia 2023 r. – 3 490 zł; od 1 lipca 2023 r. – 3 600 zł. 32 Średnie (przeciętne) zatrudnienie w przeliczeniu na pełnozatrudnionych na podstawie sprawozdania Rb-70. 33 Komunikat Prezesa GUS z dnia 9 lutego 2024 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2023 r. 33 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. Przeciętne wynagrodzenie w izbach w latach 2013–2023 (w zł) 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 20132014201520162017201820192020202120222023 Prz ecitne wynagrodzenie w iz bach Prz ecitne wynagrodzenie w kra ju Paca min im aln a Niski poziom wynagrodzeń stanowi główną przyczynę niekorzystnej dla izb rotacji pracowników, co w największym stopniu dotyczy inspektorów kontroli i specjalistów zatrudnionych w wydziałach informacji, analiz i szkoleń. W tych grupach pracowników średnie miesięczne wynagrodzenie wynikające z umów o pracę powiększone o środki z rezerwy celowej (bez nagród jubileuszowych i odpraw emerytalnych oraz bez środków przekazanych w ciągu roku w ramach dodatkowego funduszu motywacyjnego) wyniosło odpowiednio: –5 848 zł w wydziałach kontroli gospodarki finansowej (co stanowi 81,7% przeciętnego wynagrodzenia w kraju), –5 156 zł w wydziałach informacji analiz i szkoleń (72,1% przeciętnego wynagrodzenia w kraju). W 2023 r. w obu tych wydziałach poniżej średniej krajowej kształtowało się nawet przeciętne wynagrodzenie z uwzględnieniem środków wypłaconych w ramach wydatków na wynagrodzenia ogółem (z uwzględnieniem odpraw, nagród jubileuszowych oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego), wynosząc odpowiednio: 6 495 zł i 5 679 zł. Poziom wynagrodzenia w regionalnych izbach obrachunkowych na tle wynagrodzenia przeciętnego w kraju w 2023 r. (w %) 90,4% 81,7% 72,1% Ogó em w iz bach W wydzia le kontro li W wydzia le analiz 34 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Przeciętne wynagrodzenie w regionalnych izbach obrachunkowych na tle wynagrodzenia minimalnego i przeciętnego w kraju w 2023 r. (w zł) 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 5 000 5 500 6 000 6 500 7 000 7 500 Ogó em w iz bachW wydzia le kontro liW wydzia le analiz Prz eciętne wynagrodzenie w kra ju Min im alne wynagrodzenie w kra ju Prz ecitne wynagrodzenie w rio 6.3. Kwalifikacje Gwarancją prawidłowej realizacji ustawowych zadań nałożonych na izby są kwalifikacje i kompetencje pracowników izb. Wykształcenie wyższe posiada 91,3% pracowników izb. Ponadto 38,1% pracowników z wyższym wykształceniem ukończyło specjalistyczne studia podyplomowe na co najmniej jednym kierunku bądź jest w trakcie studiów podyplomowych. Ponadto 19 pracowników izb posiada tytuł doktora lub jest w trakcie studiów doktoranckich. W strukturze wykształcenia pracowników izb przeważają osoby z wykształceniem prawniczym lub prawniczo- -administracyjnym (39,9%) oraz ekonomicznym (39,7%). Tytuł radcy prawnego posiada 56 osób, a siedmiu pracowników uprawnienia audytorów wewnętrznych. W 2023 r. 51 pracowników regionalnych izb obrachunkowych podnosiło swoje kwalifikacje, z tego 24 pracowników na studiach podyplomowych, trzech pracowników w ramach realizowanej aplikacji w zawodach prawniczych, 12 pracowników na studiach magisterskich i licencjackich, 12 pracowników korzystało z innych form dokształcania (studia doktoranckie, kursy w zakresie rachunkowości budżetowej, audytu bezpieczeństwa i archiwum zakładowego). Dane dotyczące podnoszenia kwalifikacji w latach 2022–2023 przez pracowników zatrudnionych w izbach prezentuje poniższe zestawienie. Podnoszenie kwalifikacji przez pracowników w latach 2022–2023 Lata Ogółem podnoszący kwalifikacje w tym: studia licencjackie i magisterskie studia podyplomoweaplikacjeinne 202257830316 2023511224312 W aspekcie zwiększającej się liczby realizowanych zadań oraz zmian w przepisach prawa istotne znaczenie dla funkcjonowania izb ma ciągłe i systematyczne podnoszenie kwalifikacji pracowników w ramach specjalistycznych szkoleń. 35 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział I. Szkolenia pracowników regionalnych izb obrachunkowych w latach 2022–2023 Lata Ogółem Szkolenia zorganizowane przez regionalne izby obrachunkowe Szkolenia zorganizowane przez inne podmioty samodzielniez innymi podmiotami liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników 20222713 3941002 3409204162850 20232822 457981 9341537169486 W 2023 r. pracownicy regionalnych izb obrachunkowych brali udział w 282 szkoleniach organizowanych przez izby samodzielnie, jak również przez zewnętrzne firmy i instytucje szkoleniowe. Tematyka szkoleń obejmowała zagadnienia dotyczące m.in.: –ustawy o finansach publicznych, finansów jst, w tym projektu budżetu na 2024 r. oraz projektów i uchwał w sprawie wieloletniej prognozy finansowej jst, sytuacji finansowej jst, –odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, –długu publicznego i zadłużenia jst – uwarunkowań prawnych i ekonomicznych, zarządzania długiem jst, –dochodów jst i dochodów z mienia Skarbu Państwa oraz nowych zasad ewidencji mienia publicznego, w tym mienia Skarbu Państwa, –podatków i opłat lokalnych, w tym opłaty z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi, –prawa zamówień publicznych, –egzekucji administracyjnej i dochodzenia należności na rzecz jst, –udzielania dotacji z budżetu jst oraz ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, –pomocy publicznej, –gospodarki mieniem komunalnym, –środków bezzwrotnej pomocy w ramach Funduszy Europejskich w ramach Umowy Partnerstwa oraz KPO, –rachunkowości budżetowej, klasyfikacji środków trwałych, sprawozdawczości (budżetowej, finansowej oraz w zakresie operacji finansowych), klasyfikacji budżetowej, –kodeksu postępowania administracyjnego, –metodologii przeprowadzania kontroli oraz zasad i wytycznych w zakresie sporządzania wystąpień pokontrolnych, –systemu e-Nadzór, platformy e-PUAP, wykorzystania narzędzi i systemów informatycznych w analizie danych, wdrożenia systemu EZD PUW i EZD RP, –funkcjonowania i wykorzystania Elektronicznego Systemu Zarządzania Budżetami JST BeSTi@ w zakresie modułów Sprawozdawczość, Budżet, WPF oraz Raporty, –elektronicznego obiegu i zarządzania dokumentami, elektronicznego zarządzania dokumentacją, instrukcji kancelaryjnej i jednolitego rzeczowego wykazu akt, elektronicznego przekazywania do nadzoru aktów organów jst, legalności oprogramowania, zabezpieczenia sieci i ochrony informacji w sektorze publicznym, szyfrowania danych na urządzeniach mobilnych, systemów informacji prawnej, –przetwarzania i ochrony danych osobowych, oceny ryzyka bezpieczeństwa danych osobowych, ochrony informacji niejawnych i szyfrowania danych na urządzeniach mobilnych, informacji niejawnych, zarządzania i bezpieczeństwa systemów informatycznych i cyfrowych baz danych, analizy ryzyka i audytu bezpieczeństwa danych, ochrony instytucji przed zagrożeniem cyberprzestępstwami, –udostępniania informacji publicznej i Biuletynu Informacji Publicznej, wymogów dotyczących dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami, Krajowych Ram Interoperacyjności, –przeciwdziałania korupcji, przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji oraz etyki pracy w administracji publicznej, –stosowania przepisów kancelaryjno–archiwalnych, archiwizacji i zmian w zakresie przechowywania akt, w tym akt pracowniczych, zasad elektronicznego zarządzania dokumentacją, –wdrożenia systemu e–Doręczeń, wdrożenie systemu e-Faktur, –zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, podatku dochodowego od osób fizycznych, delegacji krajowych i zagranicznych, aplikacji TREZOR, Płatnik oraz ZUS PUE, e-Faktur, bhp i pierwszej pomocy. Wykłady w ramach szkoleń prowadzone były przez pracowników izb, urzędów wojewódzkich, administracji skarbowej, Głównego Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych, Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych, Urzędu Zamówień Publicznych, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Państwowej Inspekcji Pracy, Policji, CBA, sędziów i pracowników sądów administracyjnych, członków samorządowych 36 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. kolegiów odwoławczych oraz naukowców z uczelni wyższych, inspektorów ochrony danych osobowych, pracowników firm komputerowych, instytucji i firm doradczo-konsultacyjnych, doradców podatkowych. Ponadto w 2023 r. pracownicy regionalnych izb obrachunkowych uczestniczyli w szkoleniach organizowanych przez poszczególne izby dla przedstawicieli i pracowników jst. 37 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. Rozdział II. Działalność nadzorcza 1. Zakres kompetencji nadzorczych izb oraz kryteria nadzoru Zakres podmiotowy i przedmiotowy nadzoru sprawowanego przez regionalne izby obrachunkowe wyznaczają przepisy Konstytucji RP, samorządowych ustaw ustrojowych oraz ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. Nadzorem izb objęte zostały jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, a także działający na podstawie odrębnej ustawy związek metropolitalny w województwie śląskim 1 . Przedmiot działalności nadzorczej izb określony został w drodze art. 11 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych i obejmuje uchwały oraz zarządzenia podejmowane przez organy jednostek samorządu terytorialnego w sprawach: 1) procedury uchwalania budżetu i jego zmian; 2) budżetu i jego zmian; 3) zaciągania zobowiązań wpływających na wysokość długu publicznego jednostki samorządu terytorialnego oraz udzielania pożyczek; 4) zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego; 5) podatków i opłat lokalnych, do których mają zastosowanie przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa 2 (w tym opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi); 6) absolutorium; 7) wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian. Kryterium legalności stanowi podstawę działalności nadzorczej sprawowanej przez regionalne izby obrachunkowe. W wyniku prowadzonego postępowania kolegium izby orzeka o nieważności uchwał i zarządzeń sprzecznych z prawem. W przypadku gdy naruszenie jest nieistotne, kolegium ogranicza się do wskazania, że uchwała lub zarządzenie zostały podjęte z naruszeniem prawa. W ustawie o regionalnych izbach obrachunkowych uregulowany został szczególny tryb postępowania dotyczący stwierdzenia nieważności całości lub części uchwały budżetowej. Stwierdzenie nieważności ww. uchwały poprzedza wskazanie przez kolegium izby charakteru nieprawidłowości oraz wyznaczeniem terminu jej samodzielnego usunięcia przez organy jst. Dopiero jeżeli wskazane przez izbę nieprawidłowości nie zostaną usunięte w wyznaczonym terminie, organ nadzoru orzeka o nieważności uchwały w części lub całości i ustala budżet lub jego nieważną część. Przepisy uofp stwarzają podstawę ustalenia przez izbę budżetu zastępczego. W sytuacji nieuchwalenia budżetu przez organ stanowiący jst do dnia 31 stycznia roku budżetowego ustawa nakłada na izbę obowiązek ustalenia budżetu w terminie do końca lutego w zakresie zadań własnych oraz zadań zleconych. Ponadto, w sytuacjach wskazanych w przepisach art. 240a i 240b uofp, regionalne izby obrachunkowe ustalają budżety jst w przypadku naruszenia zasad określonych w przepisach art. 242–244 ustawy. W myśl przepisu art. 240a ustawy w razie braku możliwości uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej lub budżetu jst zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 242–244 oraz zagrożenia realizacji zadań publicznych przez jst kolegium regionalnej izby obrachunkowej wzywa jst do opracowania i uchwalenia programu postępowania naprawczego oraz przedłożenia tego programu celem zaopiniowania do regionalnej izby obrachunkowej w terminie 45 dni od dnia otrzymania wezwania. W przypadku nieopracowania przez jst programu postępowania naprawczego lub braku pozytywnej opinii regionalnej izby obrachunkowej do tego programu budżet jednostki ustala regionalna izba obrachunkowa. Zgodnie zaś z przepisem art. 240b ustawy w razie braku możliwości uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej lub budżetu jst, zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 242–244, budżet jst ustala regionalna izba obrachunkowa. W tych szczególnych przypadkach budżet może być ustalony bez zachowania relacji określonych w przepisach art. 242–244 ustawy. W 2023 r. izby sprawowały nadzór nad działalnością 2 807 jst, z tego 2 411 gmin, 66 miast na prawach powiatu, w tym m.st. Warszawa, 314 powiatów, 16 województw samorządowych oraz 183 związków jst 3 (spośród 269 zarejestrowanych) i związku metropolitalnego. 1 Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim (Dz. U. z 2022 r. poz. 2578). 2 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm.). 3 Związki międzygminne (w tym jeden, który zakończył działalność w IV kwartale 2023 r.), związki powiatów, związki powiatowo- -gminne. 38 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. 2. Wyniki działalności nadzorczej W 2023 r. izby zbadały ogółem 195 643 uchwały i zarządzenia organów jst oraz związków komunalnych, z tego w sprawach: –procedury uchwalania budżetu i jego zmian – 115, –budżetu – 3 009, –zmian budżetu – 121 703, –zaciągania zobowiązań wpływających na wysokość długu publicznego jst oraz udzielania pożyczek i poręczeń – 3 136, –zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jst – 12 419, –podatków i opłat lokalnych, do których mają zastosowanie przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa – 8 816, –absolutorium – 2 879, –wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian – 31 803, –innych uchwał objętych nadzorem izb – 11 763. Szczegółowe informacje o liczbie zbadanych uchwał i zarządzeń organów jst oraz związków komunalnych prezentuje tabela 1. Z danych zawartych w tabeli wynika, że w porównaniu do 2022 r. liczba zbadanych uchwał i zarządzeń ogółem zmniejszyła się o 1 452. W porównaniu do pierwszego roku działalności izb liczba ta była większa o 181 538, co wynika głównie z rozszerzenia przedmiotowego zakresu działalności nadzorczej izb, zmian przepisów regulujących gospodarkę finansową jst, jak również zwiększenia liczby nadzorowanych jednostek 4 . Uchwały i zarządzenia organów jst i związków komunalnych zbadane przez izby w latach 1993, 2022 i 2023 0 20 000 40 000 60 000 80 000 100 000 120 000 140 000 199320222023 Budżetowe Zmieniające budżet Wpf i zmia n Pozostałe Z ogólnej liczby 195 643 zbadanych w 2023 r. uchwał i zarządzeń organów jst oraz związków komunalnych najwięcej dotyczyło zmian budżetu, wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian oraz zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jst. Wśród zbadanych uchwał i zarządzeń najwyższy wzrost dotyczył uchwał w sprawie zaciągania zobowiązań wpływających na wysokość długu publicznego jst oraz udzielania pożyczek i poręczeń – o 25,0% w porównaniu do zbadanych w 2022 r. oraz zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jst – o 17,5%. Spadek liczby zbadanych uchwał dotyczył głównie uchwał w sprawie podatków i opłat lokalnych (o 22,5% w stosunku do zbadanych w 2022 r.), w szczególności uchwał podejmowanych na podstawie ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach 5 . W wyniku badania nadzorczego 195 643 uchwał i zarządzeń organów jst kolegia izb uznały 191 429 za podjęte bez naruszenia prawa, co stanowiło 97,8% ogółu uchwał i zarządzeń. W 4 214 (2,2% ogółu) uchwałach i zarządzeniach stwierdzono naruszenie prawa, z tego: –w 1 370 uchwałach i zarządzeniach (0,7% ogółu) – nieistotne naruszenie prawa, 4 W związku z dokonaną z dniem 1 stycznia 1999 r. reformą administracyjną kraju. 5 Dz. U. z 2024 r. poz. 399. 39 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. – 1 425 uchwał i zarządzeń (0,7%) uznano za nieważne, z czego 721 nieważne w części i 704 nieważne w całości, – w stosunku do 1 352 uchwał i zarządzeń (0,7%) wszczęte postępowania o uznanie ich za nieważne umorzono w związku z usunięciem naruszenia prawa przez właściwy organ jst, – w stosunku do 67 uchwał i zarządzeń stwierdzono naruszenie prawa bez orzekania o nieważności 6 . Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jst oraz związków komunalnych w latach 1993, 2022 i 2023 prezentuje tabela 2. Z danych w niej zawartych wynika, iż udział uchwał i zarządzeń podjętych z naruszeniem prawa w 2023 r. wzrósł o 0,1 punktu procentowego w porównaniu do 2022 r. i wyniósł 2,2% ogółu zbadanych uchwał i zarządzeń, natomiast w porównaniu do 1993 r. zmalał o 24,7 punktu procentowego. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jst i związków komunalnych w latach 1993, 2022 i 2023 0 20 000 40 000 60 000 80 000 100 000 120 000 140 000 160 000 180 000 200 000 199320222023 Zbadane uchwaáy ogóáe m Bez naruszenia prawa Z naruszenie m prawa Z ogólnej liczby zbadanych w 2023 r. uchwał i zarządzeń organów jst i związków komunalnych największą liczbę – 124 712 (63,7% ogółu) – stanowiły uchwały w sprawie budżetu i jego zmian oraz zarządzenia zmieniające budżet. Szczegółowe dane o wynikach badania nadzorczego tych uchwał i zarządzeń z podziałem na poszczególne rodzaje jst prezentują tabele 3 i 4. Wyniki badania nadzorczego wymienionych uchwał i zarządzeń wykazały, że: 1) na ogólną liczbę 3 009 uchwał w sprawie uchwalenia budżetu: –w 2 784 (92,5% ogółu) nie stwierdzono naruszenia prawa, –w 72 (2,4%) stwierdzono nieistotne naruszenie prawa, –pięć (0,2%) uznano za nieważne, z tego cztery nieważne w części i jedną nieważną w całości, –w stosunku do 148 (4,9%) wszczęte postępowania o uznanie tych uchwał za nieważne umorzono w związku z usunięciem nieprawidłowości przez właściwy organ jst. 2) na ogólną liczbę 121 703 uchwały i zarządzenia zmieniające budżet: –w 120 009 (98,6% ogółu) nie stwierdzono naruszenia prawa, –w 744 (0,6%) stwierdzono nieistotne naruszenie prawa, –79 (0,1%) uznano za nieważne, z tego 59 nieważne w części, , a 20 nieważne w całości, –w stosunku do 806 (0,7%) wszczęte postępowania o uznanie tych uchwał i zarządzeń za nieważne umorzono, w związku z usunięciem naruszenia prawa przez organy jst, –w 65 (0,1%) stwierdzono naruszenie prawa, z tego 62 dotyczyło zmian budżetów roku 2022, a w odniesieniu do trzech nie orzeczono o nieważności. Analiza wyników badania nadzorczego uchwał budżetowych za lata 1993, 2022 i 2023 wskazuje na obniżenie udziału uchwał podjętych z naruszeniem prawa z 60,5% w 1993 r. do 7,1% w 2022 r. i 7,5% w 2023 r. Wzrost liczby 6 W tym: w przypadku 62 uchwał i zarządzeń dotyczących 2022 r., które zbadane zostały w 2023 r., ze względu na upływ roku budżetowego, wszczynanie postępowania nadzorczego o uznanie ich za nieważne w części lub w całości stało się bezprzedmiotowe – kolegia izb ograniczyły się do wskazania, że uchwały i zarządzenia zostały podjęte z naruszeniem prawa; w 5 uchwałach stwierdzono naruszenie prawa bez orzekania o ich nieważności. 40 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. uchwał podjętych z naruszeniem prawa (o 0,4 punktu procentowego w porównaniu z 2022 r.) w 2023 r. dotyczył głównie uchwał, w stosunku do których wszczęte postępowania o uznanie ich za nieważne umorzono, w związku z usunięciem naruszenia prawa przez organy stanowiące jst. Wyniki badania nadzorczego uchwał budżetowych jst i związków komunalnych w latach 1993, 2022 i 2023 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 199320222023 Zbadane uchwaáy ogóáe m Bez naruszenia prawa Z naruszenie m prawa Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń zmieniających budżet za lata 1993, 2022 i 2023 również wskazują na obniżenie udziału uchwał i zarządzeń z naruszeniem prawa z 19,1% w 1993 r. do 1,4% w 2022 r. i 2023 r. w stosunku do ogólnej liczby zbadanych w tej kategorii. W analizowanych latach, w ogólnej liczbie uchwał i zarządzeń podjętych z naruszeniem prawa, największy odsetek stanowiły uchwały i zarządzenia, w stosunku do których wszczęte postępowania umorzono w wyniku usunięcia naruszenia prawa przez właściwy organ jst, a następnie podjęte z nieistotnym naruszeniem prawa. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń zmieniających budżet jst i związków komunalnych w latach 1993, 2022 i 2023 0 20 000 40 000 60 000 80 000 100 000 120 000 140 000 199320222023 Zbadane uchwaáy ogóáe m Bez naruszenia prawa Z naruszenie m prawa Najczęściej występujące nieprawidłowości i naruszenia prawa stwierdzane w uchwałach budżetowych oraz uchwałach i zarządzeniach zmieniających budżet dotyczyły: 41 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. –ustalenia rezerwy celowej na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego w wysokości niższej niż wymagana przepisem art. 26 ust. 4 ustawy o zarządzaniu kryzysowym 7 , –ustalenia rezerwy ogólnej poniżej minimalnego progu określonego art. 222 ust. 1 uofp, –nieokreślenia bądź nieprawidłowego określenia kwoty planowanego deficytu budżetowego oraz źródeł jego pokrycia, –nieokreślenia bądź nieprawidłowego określenia limitów zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek oraz emitowanych papierów wartościowych, –przekroczenia przez organ wykonawczy kompetencji do dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków wynikających z przepisów art. 257 i art. 258 ust. 1 pkt 1 uofp, –rozdysponowania środków z rezerwy celowej na realizację zadań z zakresu zarządzania kryzysowego na cele niezwiązane z sytuacją kryzysową w rozumieniu ustawy o zarządzaniu kryzysowym, –rozbieżności pomiędzy treścią uchwały budżetowej a jej załącznikami lub pomiędzy załącznikami. W 2023 r. kolegia izb zbadały 31 803 (16,3% ogółu) uchwały i zarządzenia organów jst i związków komunalnych w sprawie wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian. Szczegółowe dane o wynikach badania nadzorczego tych uchwał i zarządzeń z podziałem na poszczególne rodzaje jst przedstawia tabela 5, z której wynika, że: –w 31 117 (97,8% ogółu) nie stwierdzono naruszenia prawa, –w 414 (1,3%) stwierdzono nieistotne naruszenie prawa, –138 (0,4%) uznano za nieważne, z tego 87 nieważne w części, a 51 nieważne w całości, –w stosunku do 134 (0,4%) wszczęte postępowania o uznanie tych uchwał za nieważne umorzono, w związku z usunięciem naruszenia prawa przez właściwy organ jst. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń w sprawie wpf i jej zmian jst i związków komunalnych w latach 2011, 2022 i 2023 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 201120222023 Zbadane uchwaáy ogóáe m Bez naruszenia prawa Z naruszenie m prawa Nieprawidłowości i naruszenia prawa stwierdzane w uchwałach i zarządzeniach w sprawie wieloletniej prognozy finansowej dotyczyły w szczególności: –nierealistycznego prognozowania danych przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej, –nieprawidłowego ustalenia prognozowanej kwoty długu, –niewskazania bądź wskazania w sposób niewłaściwy przeznaczenia nadwyżki budżetowej lub źródeł sfinansowania deficytu budżetu, –przekroczenia w latach następujących po roku budżetowym indywidualnego wskaźnika spłaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 uofp, –niezachowania zgodności wieloletniej prognozy finansowej z budżetem w zakresie jego wyniku, kwot przychodów lub rozchodów, 7 Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 122). 42 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. –zaniechania określenia bądź błędnego określenia w załączniku dotyczącym przedsięwzięć jednostki odpowiedzialnej za realizację lub koordynującej realizację przedsięwzięcia, okresu realizacji zadania, limitów wydatków na poszczególne przedsięwzięcia, limitu zobowiązań lub łącznych nakładów finansowych na poszczególne przedsięwzięcia, –dołączenia niewystarczających objaśnień przyjętych wartości. W 2023 r. kolegia izb zbadały 2 879 uchwał organów stanowiących jst oraz związków komunalnych w sprawie absolutorium, z tego 2 857 dotyczyło uchwał w sprawie udzielenia absolutorium, a 22 nieudzielenia absolutorium. Za zgodne z prawem kolegia izb uznały 2 864 uchwały (99,5% ogółu), z tego 2 853 uchwały o udzieleniu absolutorium oraz 11 o nieudzieleniu absolutorium. W 2023 r., na ogólną liczbę 22 uchwał w sprawie nieudzielenia absolutorium, 50,0% stanowiły uchwały z naruszeniem prawa, które uznano za nieważne w całości. Szczegółowe dane o wynikach badania uchwał w sprawie absolutorium prezentuje tabela 6. W uchwałach w sprawie absolutorium stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły głównie: –innych niż wykonanie budżetu podstaw nieudzielenia absolutorium, –nieuzyskania wymaganej bezwzględnej większości głosów. W 2023 r. z ogólnej liczby 2 807 jst oraz 183 związków jst 115 jednostek nie przekazało do regionalnych izb obrachunkowych uchwał w sprawie absolutorium. Organy stanowiące 95 jst nie podjęły przedmiotowych uchwał, ponieważ w wyniku głosowania nie zapadło rozstrzygnięcie o udzieleniu albo nieudzieleniu absolutorium. Trzy gminy i jeden związek jst, mimo podjęcia uchwał w sprawie absolutorium, nie przekazały ich izbie. W przypadku 16 związków jst brak uchwał w sprawie absolutorium spowodowany był rozpoczęciem działalności (15) lub likwidacją związku (1) w 2023 r. Oprócz wyżej opisanych uchwał i zarządzeń, w 2023 r. kolegia izb zbadały 36 249 uchwał i zarządzeń w zakresie spraw finansowych (18,5% ogółu zbadanych). Szczegółowy wykaz dotyczący ich rodzajów oraz wyników badania nadzorczego prezentuje tabela 7. Z ogólnej liczby wyżej wymienionych uchwał i zarządzeń 34 655 (95,6%) podjęto bez naruszenia prawa, w 1 594 (4,4%) stwierdzono naruszenie prawa, z tego w 139 nieistotne naruszenie prawa, w stosunku do 264 wszczęte postępowania umorzono, 1 189 uznano za nieważne (571 w części, 618 w całości), a w dwóch stwierdzono naruszenie prawa bez orzekania o nieważności. W uchwałach organów stanowiących podjętych z naruszeniem prawa nieprawidłowości stwierdzane przez kolegia izb w większości (51,9%) dotyczyły uchwał w sprawach zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Wśród nieprawidłowości stwierdzano m.in.: –wprowadzenie możliwości udzielenia pomocy de minimis bez przedłożenia projektu uchwały Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów lub ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa, –wykraczanie poza kompetencje organu stanowiącego wynikające z przepisów ustaw, w tym m.in. modyfikowanie regulacji ustawowych, –wprowadzenie w uchwałach nieprecyzyjnych zapisów naruszających zasady określoności prawa, polegających m.in. na nieokreśleniu lub nieprecyzyjnym określeniu wysokości udzielanej dotacji, terminu składania wniosków o dotacje oraz ich rozpatrzenia, nieprecyzyjnym uregulowaniu sposobu rozliczenia dotacji, –zawężenie kręgu podmiotów uprawnionych do otrzymania dotacji, w tym m.in. uzależnienie uzyskania dotacji od spełnienia określonych warunków, –nałożenie obowiązku złożenia oświadczenia o świadomości odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych lub niezgodnych ze stanem faktycznym danych, –wprowadzenie uregulowań umożliwiających refundację wydatków poniesionych przed zawarciem umowy o udzielenie dotacji, –scedowanie na organ wykonawczy kompetencji do określenia zasad udzielania i sposobu rozliczania dotacji, w tym m.in. ustalenia wzorów dokumentów związanych z udzieleniem i rozliczeniem dotacji, ustalenia wzoru wniosku o udzielenie dotacji, ustalenia terminu składania wniosku, –brak podstaw prawnych do podjęcia uchwały, –niespełnienie wymagań stawianych aktom prawa miejscowego w zakresie terminu wejścia w życie uchwały. W zakresie uchwał w sprawach podatków i opłat lokalnych, w tym opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi najczęściej stwierdzane nieprawidłowości polegały na: –uchwaleniu stawek podatków wyższych niż stawki maksymalne lub niższych niż minimalne wynikające z ustawy o podatkach i opłatach lokalnych 8 , 8 Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 70). 43 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. –zawężeniu przedmiotu opodatkowania podatkiem od środków transportowych poprzez zaniechanie ustalenia stawki podatku, –niezgłoszeniu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa projektu uchwały przewidującej udzielenie pomocy de minimis, –nieuzyskaniu opinii izby rolniczej do projektu uchwały w sprawie obniżenia średniej ceny skupu żyta będącej podstawą do ustalenia podatku rolnego, –wykraczaniu poza kompetencje organu stanowiącego wynikające z przepisów ustaw, w tym wprowadzenie zwolnień od podatku o charakterze innym niż zwolnienia przedmiotowe, nieprawidłowe określenie terminu płatności dla inkasentów, nałożenie na inkasentów dodatkowych obowiązków, –podjęciu uchwały w sprawie inkasa podatków i opłat z naruszeniem art. 25a ustawy o samorządzie gminnym 9 , –nieprawidłowym ustaleniu stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w tym uchwalenie stawek w wysokości przekraczającej stawki maksymalne wynikające z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach 10 , określenie stawki opłaty podwyższonej w wysokości niższej niż dwukrotność stawki ustalonej przez radę gminy, niewłaściwe określenie przedmiotu opodatkowania, –określeniu innych terminów składania deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi niż wynikające z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, –wprowadzeniu obowiązku podawania w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi bądź w załącznikach do niej danych innych niż niezbędne do określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, –nałożeniu na składającego deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obowiązku uzasadnienia przyczyn złożenia korekty deklaracji, –niespełnieniu wymagań stawianych aktom prawa miejscowego w zakresie należytej publikacji lub terminu wejścia w życie uchwały. W zakresie uchwał dotyczących zaciągania długoterminowych pożyczek i kredytów oraz emisji obligacji stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły głównie: –braku spójności uchwały z zapisami uchwały budżetowej (m.in. w zakresie limitu zobowiązań, wysokości planowanego deficytu) oraz danymi zawartymi w uchwale w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, –niezgodności w zakresie wskazania przeznaczenia zaciąganego zobowiązania. 3. Ustalenie budżetów jednostek samorządu terytorialnego Na podstawie przepisu art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych ustalanie budżetu jednostki samorządu terytorialnego należy do wyłącznej właściwości kolegium izby. Izba ustala budżet jst w zakresie obowiązkowych zadań własnych oraz zadań zleconych w przypadku: –niepodjęcia uchwały budżetowej przez organ stanowiący jst do dnia 31 stycznia roku budżetowego, –niezachowania przez jst zasad określonych w art. 242–244 ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z art. 240 ust. 3 uofp budżet jst ustalany jest przez kolegium izby w terminie do końca lutego roku budżetowego. Na podstawie przepisu art. 240a ust. 8 uofp kolegium izby ustala budżet jst w przypadku nieopracowania przez jst programu postępowania naprawczego lub braku pozytywnej opinii regionalnej izby obrachunkowej do tego programu. Budżet może być ustalony bez zachowania relacji określonych w przepisach art. 242–244. Stosownie do art. 240b ust. 1 uofp, w razie braku możliwości uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej lub budżetu jst zgodnie z zasadami określonymi w art. 242–244, budżet jst ustala regionalna izba obrachunkowa. Budżet może być ustalony bez zachowania relacji określonych w art. 242–244. Ponadto, zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, w przypadku stwierdzenia nieważności uchwały budżetowej w całości lub w części, kolegium izby ustala budżet lub jego część dotknięte nieważnością. W 2023 r. kolegia izb ustaliły dwa budżety w zakresie obowiązkowych zadań własnych oraz zadań zleconych dla gmin, z uwagi na nieuchwalenie przez organ stanowiący uchwały budżetowej do dnia 31 stycznia 2023 r. Ponadto w przypadku 12 gmin i jednego miasta na prawach powiatu kolegia izb ustaliły budżety dotknięte nieważnością w części. 9 Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm.). 10 Ustawa z dnia 13 września 1996 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 399). 44 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. 4. Skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych W 2023 r. organy jednostek samorządu terytorialnego – działając na podstawie art. 98 ustawy o samorządzie gminnym, art. 85 ustawy o samorządzie powiatowym oraz art. 86 ustawy o samorządzie województwa – zaskarżyły do wojewódzkich sądów administracyjnych 28 uchwał kolegiów izb, natomiast regionalne izby obrachunkowe – działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, art. 81 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym oraz art. 82c ust. 1 ustawy o samorządzie województwa – wniosły skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych na pięć uchwał organów jst. Skargi jednostek samorządu terytorialnego wniesione w 2023 r. do wojewódzkich sądów administracyjnych na uchwały kolegiów izb podjęte w odniesieniu do aktów organów tych jednostek dotyczyły: –budżetu i jego zmian – w trzech przypadkach, –zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jst – w 15 przypadkach, –podatków i opłat lokalnych (w tym związanych z opłatą za gospodarowanie odpadami komunalnymi) – w czterech przypadkach, –wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian – w trzech przypadkach, –pozostałych – w trzech przypadkach. Wojewódzkie sądy administracyjne w roku 2023 wydały 40 orzeczeń w odniesieniu do skarg złożonych przez organy jst na uchwały kolegiów izb, w tym do trzech zaskarżonych w latach poprzednich. W 23 wyrokach wojewódzkie sądy administracyjne oddaliły skargi wniesione przez jst, w tym dwie wniesione przed 2023 r. utrzymując tym samym w mocy rozstrzygnięcia wydane przez kolegia regionalnych izb obrachunkowych. Oddalone przez wojewódzkie sądy administracyjne skargi na rozstrzygnięcia nadzorcze kolegiów izb dotyczące zarządzeń oraz uchwał w sprawie budżetów i ich zmian, a także w sprawie wieloletnich prognoz finansowych obejmowały akty, na mocy których: Rada miejska nie wyraziła zgody na zabezpieczenie środków niezbędnych do funkcjonowania jednostek budżetowych i instytucji kultury, przeznaczając te środki na inne cele. Kolegium regionalnej izby obrachunkowej stwierdziło nieważność uchwały w sprawie zmiany budżetu w części, w jakiej organ stanowiący nie wyraził zgody na zabezpieczenie środków niezbędnych do funkcjonowania w roku 2023 jednostek budżetowych i instytucji kultury przeznaczając te środki na inne cele. Jednocześnie w uchwale objętej rozstrzygnięciem nadzorczym wprowadzono zmiany w stosunku do przedstawionego projektu uchwały przez organ wykonawczy, które w ocenie projektodawcy nie miały pokrycia w planie dochodów budżetu. Rozpatrując sprawę WSA podzielił stanowisko kolegium izby i stwierdził, że mając na uwadze treść art. 233 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym inicjatywa zmian uchwały budżetowej należy do wyłącznej kompetencji organu wykonawczego, w przypadku, gdy organ stanowiący zamierza wprowadzić zmiany w budżecie, mimo braku inicjatywy organu wykonawczego, musi uzyskać jego akceptację. Podobnie w przypadku, gdy organ stanowiący chce wprowadzić w przedłożonym projekcie uchwały zmiany nie objęte inicjatywą organu wykonawczego. Zgoda ta powinna być wyrażona w sposób wyraźny i nie pozostawiający żadnych wątpliwości. Sąd podkreślił także, że organ stanowiący rozpatrując projekt uchwały w sprawie zmian budżetu nie jest uprawniony do wprowadzania z własnej inicjatywy zmian nie objętych tym projektem (III SA/Gl 586/23). W podjętej przez radę miejską uchwale budżetowej nie zaplanowano wydatków gwarantujących pokrycie zobowiązań wynikających z umów zawartych przez organ wykonawczy na podstawie obowiązującego od 1 stycznia 2023 r. projektu uchwały budżetowej. Kolegium regionalnej izby obrachunkowej stwierdziło nieważność uchwały w sprawie uchwalenia budżetu gminy na 2023 rok (podjętej w dniu 26 stycznia 2023 r.), w części dotyczącej ustalenia planu wydatków w dwóch rozdziałach, który nie gwarantował pokrycia zobowiązań z tytułu umów zawartych przez organ wykonawczy na podstawie projektu uchwały budżetowej stanowiącego podstawę gospodarki finansowej w okresie od 1 stycznia 2023 r. do dnia uchwalenia budżetu. W ocenie organu nadzoru, na podstawie projektu planu wydatków stanowiącego część projektu uchwały budżetowej w okresie od dnia 1 stycznia do dnia podjęcia uchwały budżetowej przez organ stanowiący, organ wykonawczy mógł zaciągać zobowiązania oraz ponosić wydatki. Zdaniem kolegium izby, ustalenie przez organ stanowiący planu wydatków, który nie zabezpieczał pokrycia wcześniej zaciągniętych zobowiązań skutkował naruszeniem przez radę miejską art. 240 ust. 1 ustawy o finansach publicznych oraz art. 60 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o samorządzie gminnym (uosg). 45 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. Rozpatrując sprawę WSA podzielił stanowisko kolegium izby i podkreślił, że prezentowany przez organ nadzoru pogląd znajduje potwierdzenie w literaturze prawno-finansowej, a zaciągnięte zobowiązania oraz wydatki poniesione na podstawie projektu uchwały lub na podstawie uchwały o prowizorium budżetowym podlegają zarachowaniu na rzecz postanowień zawartych w uchwale budżetowej. W ocenie Sądu pomimo, że kompetencja organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego do uchwalenia budżetu wynika z art. 18 ust. 2 pkt 4 uosg to nie oznacza, że rada posiada możliwość kształtowania treści uchwały budżetowej w dowolny sposób. Rada lub sejmik nie mogą wprowadzać tego rodzaju zmian, które spowodowałyby brak zagwarantowania środków na realizację zadań własnych i zleconych lub zmian skutkujących brakiem zabezpieczenia środków przeznaczonych na planowaną w danym roku budżetowym spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań dłużnych. Powyższe w istocie naruszałoby ustawowe kompetencje organu wykonawczego do prowadzenia gospodarki finansowej na podstawie – w tym momencie – projektu budżetu gminy (I SA/Op 132/23). Rada miejska dokonała zmiany budżetu oraz wieloletniej prognozy finansowej, w wyniku których przekroczono indywidualny wskaźnik zadłużenia określony przepisem art. 243 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Kolegium regionalnej izby obrachunkowej stwierdziło nieważność uchwały w sprawie zmiany budżetu gminy oraz uchwały w sprawie zmiany wieloletniej prognozy finansowej dotyczących minionego roku budżetowego (2022), w wyniku których nie zachowana została relacja dopuszczalnego limitu zadłużenia, o której mowa w art. 243 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Rozpatrując sprawę WSA podzielił stanowisko kolegium izby i podkreślił, że organ nadzoru zobowiązany był do zbadania jej legalności, a okoliczność, że uchwała podjęta została w dniu 29 grudnia 2022 r. i przekazana została do organu w dniu 9 stycznia 2023 r. spowodowała, że rozstrzygnięcie nadzorcze wydane zostało po zakończeniu roku budżetowego (V SA/Wa 716/23), (V SA/Wa 715/23). Rada miasta uchwaliła wieloletnią prognozę finansową nie zachowując wymogu realistyczności. Kolegium izby stwierdziło, że rada miasta dokonała zmiany wieloletniej prognozy finansowej polegającej m.in. na zwiększeniu dochodów z tytułu udziału gminy w dochodach z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku dochodowego od osób prawnych i ustalenie ich wysokości powyżej kwot wskazanych w piśmie Ministra Finansów zawierającym informację o planowanych kwotach dochodów z ww. tytułów. Wobec powyższego kolegium rio stwierdziło nieważność uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej z powodu braku zachowania wymogu realistyczności kwot dochodów budżetu miasta na 2023 r. Rozpatrując sprawę Sąd podzielił stanowisko kolegium izby uznając, że stwierdzone przez organ nadzoru zwiększenia kwot, doprowadziły do określenia dochodów budżetu miasta na 2023 r. z tych tytułów w wysokościach wyższych od planowanych w budżecie państwa, a wskazywanych przez Ministra Finansów i w konsekwencji stanowiło o naruszeniu art. 226 ust. 1 pkt 1 uofp w związku art. 9, art. 9a i art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o dochodach jst (III SA/Gl 287/23). Rada miejska wyraziła zgodę na udzielenie przez gminę poręczenia imiennie wskazanemu podmiotowi spłaty kredytu długoterminowego. Kolegium regionalnej izby obrachunkowej stwierdziło nieważność uchwały w sprawie wyrażenia zgody na udzielenie przez gminę poręczenia kredytu długoterminowego przez imiennie wskazanego kredytobiorcę. W ocenie kolegium delegacja ustawowa wynikająca z przepisów art. 94 ust. 1 uofp oraz z art. 18 ust. 2 pkt. 9 lit i uosg przewiduje jedynie maksymalną wysokość poręczeń udzielanych przez organ wykonawczy w trakcie roku budżetowego. Decyzja co do podmiotów, którym burmistrz udziela poręczenia należy wyłącznie do organu wykonawczego gminy. Rozpatrując sprawę WSA podzielił stanowisko kolegium izby i stwierdziło, że podjęcie przez organ stanowiący uchwały w przedmiocie wyrażenia zgody na udzielenie przez gminę poręczenia spłaty kredytu długoterminowego imiennie wskazanemu podmiotowi nastąpiło bez podstawy prawnej. W ocenie Sądu do udzielania poręczeń uprawniony jest organ wykonawczy, pod warunkiem, że organ stanowiący upoważni go do tego, ustalając maksymalną wysokość pożyczek i poręczeń udzielanych przez organ wykonawczy w roku budżetowym. Organ stanowiący ustalając wysokość maksymalnej wysokości pożyczek i poręczeń udzielanych przez wójta w roku budżetowym w uchwale budżetowej, wyczerpuje zatem swoje kompetencje w zakresie działalności gwarancyjnej (III SA/Po 428/23). 46 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Pozostałe oddalone przez wojewódzkie sądy administracyjne skargi jst dotyczyły rozstrzygnięć odnoszących się do uchwał podejmowanych na podstawie następujących ustaw: Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami 11 : –ograniczenie kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o dotację Kolegium izby badając postanowienia uchwały w sprawie zasad udzielania dotacji współfinansowanych z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków lub gminnej ewidencji zabytków stwierdziło, że organ stanowiący ograniczył zakres podmiotowy beneficjentów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie dotacji, postanawiając, że o dotację mogą ubiegać się jedynie wnioskodawcy, których zadania zostały zgłoszone do realizacji w ramach Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Ponadto kolegium izby zarzuciło przedmiotowej uchwale brak unormowania zagadnienia składania wniosków o udzielenie dotacji. W ocenie kolegium izby działając na podstawie art. 81 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, organ stanowiący nie może regulować zasad przyznawania dotacji rozpoczynając od etapu, w którym wybrane zostały już zadania, na które miasto uzyskało dofinansowanie ze środków zewnętrznych. W świetle tak przyjętej konstrukcji to organ wykonawczy będzie decydował o wyborze zadań, na które miasto złoży wnioski o dofinansowanie i uzyska wstępne promesy, a w konsekwencji będzie w znaczący sposób wpływał na katalog podmiotów, które będą mogły otrzymać dofinansowanie. Organ nadzoru zwrócił również uwagę, że w badanej uchwale nie uregulowano etapu naboru wstępnych zgłoszeń o udzielnie dotacji. Sąd rozpatrując skargę na uchwałę kolegium, podzielił stanowisko organu nadzoru stwierdzając, że konsekwencją braku uregulowania etapu wstępnego naboru wniosków o dofinasowanie jest ograniczenie kręgu podmiotów uprawnionych zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i kształtowanie sytuacji prawnej tych podmiotów w oparciu o regulacje nie mające oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązującego (I SA/Rz 312/23). –podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia poparcia zamiaru złożenia przez gminę wniosku o udzielenie określonemu podmiotowi dotacji przez gminę na realizację zadania inwestycyjnego przy zabytku, dla którego uzyskano dofinansowanie w ramach Rządowego Programu Odbudowy Zabytków Kolegium izby badając postanowienia uchwały w sprawie wyrażenia poparcia zamiaru złożenia przez gminę wniosku o udzielenie dotacji na ochronę zabytków i opiekę nad zabytkami stwierdziło, że została ona podjęta bez postawy prawnej. Zdaniem kolegium, uchwała Nr 232/2022 Rady Ministrów nie wymaga podjęcia uchwały przez organ stanowiący przed złożeniem wniosku przez organ wykonawczy o udzielenie dofinansowania z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Uchwała Nr 232/2022 Rady Ministrów jest kierowana bezpośrednio do gmin jako wnioskodawców, a nie do beneficjentów dotacji. W konsekwencji, organ stanowiący nie musi podejmować uchwały tzw. intencyjnej. Uczestnictwo gminy jest zapewnione poprzez zaakceptowanie Rządowego Programu Odbudowy Zabytków i złożenie wniosku w odpowiednim terminie, a nie poprzez uprzednie wyrażenie zgody przez organ stanowiący w uchwale tzw. intencyjnej (V SA/Wa 1246/23), (V SA/Wa 1245/23). –przeznaczenie środków pochodzących z dotacji na refundację wydatków poniesionych przez beneficjenta przed terminem podpisania umowy Kolegium izby stwierdziło, że z postanowień uchwały w sprawie zasad udzielania dotacji wynika, iż ze środków dotacji finansowane mogą być wydatki poniesione na zadanie realizowane w roku złożenia wniosku oraz wydatki dokonane po podjęciu przez jst uchwały o udzieleniu dotacji. W ocenie organu nadzoru postanowienia uchwały dają możliwość finansowania ze środków dotacji wydatków poniesionych przed podpisaniem z beneficjentem umowy o udzielenie dotacji. Uwzględniając powyższe, w ocenie organu nadzoru, przyjęcie przywołanych wyżej postanowień uchwały stanowiło w istocie refundację wcześniej poniesionych wydatków i jako takie było niezgodne z art. 126 i art. 250 uofp. Sąd podzielił stanowisko kolegium izby. Mając na uwadze treść art. 250 uofp regulującego kwestię umowy o udzielenie dotacji przez jst oraz art. 126 ustawy, zgodnie z którym dotacjami są podlegające szczególnym zasadom rozliczania środki z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz z państwowych funduszy celowych przeznaczone na podstawie niniejszej ustawy, odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych, na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych Sąd przyjął, iż dotacja to wydatek redystrybucyjny, 11 Dz. U. z 2022 r. poz. 840 z późn. zm. 47 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. na coś przyszłego, a wyraźnie odstępstwa od tego muszą wynikać z przepisów ustawy oraz że o realizacji zadania publicznego można mówić dopiero po przyznaniu prawa do dotacji na podstawie umowy (I SA/Łd 622/23). –możliwość pokrycia ze środków dotacji nakładów koniecznych na wykonanie prac lub robót budowlanych przy zabytku, które wnioskodawca zamierza wykonać w roku następującym po złożeniu wniosku o udzielenie dotacji Kolegium izby zakwestionowało uchwałę w sprawie przyjęcia regulaminu określającego zasady udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków, w ramach którego przewidziano możliwość poniesienia wydatków ze środków dotacji na pokrycie nakładów koniecznych na wykonanie prac lub robót budowlanych przy zabytku, które wnioskodawca zamierza wykonać w latach kolejnych, tj. w roku następującym po złożeniu wniosku o udzielenie dotacji, a więc w kolejnym roku budżetowym, uznając że pozostaje ona w sprzeczności z art. 251 ust. 1 i 3 uofp. Sąd podzielił stanowisko kolegium izby i podkreślił, że z uwagi na cele, jakie są realizowane przy wykorzystaniu dotacji, wypłata środków nie może dotyczyć jakiegokolwiek roku budżetowego, ale tego konkretnego, w którym są realizowane zadania publiczne. Dlatego też, wypłata dotacji po upływie roku budżetowego jest niedopuszczalna i niecelowa (I SA/Łd 622/23). –nałożenie na beneficjenta dotacji obowiązku stosowania przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych Kolegium izby za niezgodne z przepisami ustawy o zabytkach i opiece nad zabytkami uznało nałożenie przez radę gminy obowiązku stosowania przez beneficjenta dotacji przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych, stwierdzając że powyższe nie mieści się w pojęciu „zasad udzielania dotacji”, o którym mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zakres podmiotów zobowiązanych do stosowania ustawy prawo zamówień publicznych wynika bowiem z ustawy Prawo zamówień publicznych, zaś postanowienia o charakterze informacyjnym mogą być zawarte np. w umowie o przyznaniu dotacji. Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru i uznał, że nałożony obowiązek stosowania przez potencjalnego beneficjenta dotacji przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych nie mieści się w zakresie do stanowienia prawa wynikający z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (I SA/Łd 622/23). –zobowiązanie wnioskodawcy do składania oświadczeń woli np. w zakresie wyrażenia zgody na nieodpłatne wykorzystanie informacji zawartych we wniosku Kolegium izby zakwestionowało postanowienia uchwały w sprawie przyjęcia regulaminu określającego zasady udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków, w której organ dotujący upoważniono do żądania złożenia przez beneficjenta dotacji oświadczenia o określonej treści. W ocenie organu nadzoru powyższe nie mieści się w zakresie do stanowienia prawa wynikającym z ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Sąd podzielił stanowisko kolegium izby i uznał, że ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie przewiduje możliwości żądania, aby wnioskujący o dotację składał oświadczenia określonej treści, a jednocześnie regulacja w tym zakresie nie mieści się w pojęciu zasad udzielania dotacji (I SA/Łd 622/23). –nałożenie na wnioskodawcę obowiązków informacyjnych i promocyjnych Kolegium izby stwierdziło nieważności postanowień uchwały w sprawie przyjęcia regulaminu określającego zasady udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków w zakresie w jakim nałożono na beneficjenta dotacji obowiązki informacyjne i promocyjne dotyczące zadania objętego udzieloną dotacją. Zdaniem organu nadzoru nałożone obowiązki nie mieściły się w pojęciu „zasad udzielania dotacji”, wynikającym z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W ocenie organu nadzoru obowiązki beneficjenta mogą być przedmiotem wyłącznie umowy dotacyjnej. Sąd podzielił stanowisko kolegium i uznał, że postanowienia nakładające obowiązki informacyjne i promocyjne dotyczące dotowanego zadania oraz obowiązek realizacji innych ustaleń wynikających z zawartej umowy, wykraczają poza granice upoważnienia wynikającego z art. 81 ust. 1 ww. ustawy w zakresie zasad udzielania dotacji (I SA/Łd 622/23). 48 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Ustawa Prawo ochrony środowiska 12 : –dofinansowanie (w formie dotacji celowej) budowy studni głębinowej z przeznaczeniem na cele mieszkaniowe Kolegium izby za niezgodne z art. 403 ust. 4 i 5 ustawy Prawo ochrony środowiska uznało sfinansowanie lub dofinansowanie dowolnych inwestycji podmiotów wymienionych w ust. 4. W ocenie kolegium dotacja taka może być przeznaczona wyłącznie na finansowanie lub dofinansowanie inwestycji w sferze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, w tym m.in. na przedsięwzięcia związane z ochroną wód. Zdaniem kolegium budowa studni głębinowych na cele mieszkaniowe nie może być uznana za inwestycję w sferze ochrony środowiska i gospodarki wodnej w zakresie określonym w art. 400a ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska. Brak możliwości finansowania w formie dotacji celowej kosztów takiej inwestycji, wyklucza de facto również możliwość określania przez radę gminy zasad udzielania takiej dotacji, trybu postępowania w sprawie udzielania dotacji, jak i sposobu jej rozliczania. W ocenie Sądu, dofinansowanie inwestycji przez jst może mieć na celu tylko i wyłącznie ochronę wód, nie zaś jakiekolwiek inwestycje związane z zasobami wodnymi. Sąd zwrócił także uwagę na ogólne zasady korzystania z wód określone w przepisach ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121) oraz na wynikającą z przepisów ustawy intencję prawodawcy kontrolowania korzystania z wód w celu umożliwienia monitowania/ kontroli wykorzystywania wód w sposób, który nie prowadzi do naruszenia ich zasobów czy jakości. W ocenie Sądu kontrola taka nie występuje w przypadku studni głębinowych. Co więcej – użytkownik ma swobodę korzystania z wód w sposób dowolny, nawet wówczas gdy z uwagi na suszę zarządzane są zakazy używania wód dla innych celów niż bytowych. Budowa studni głębinowych nie gwarantuje ochrony zasobów wodnych, jak ma to miejsce w przypadku sieci wodociągowej, gdzie każda z nieruchomości rozlicza zużycie wody w oparciu o stan licznika. Logicznym jest zatem, że studnie głębinowe, jakkolwiek zaspakajają potrzeby bytowe mieszkańców i stanowią wyraz realizacji zadań jednostki samorządu terytorialnego, to jednak nie mieszczą się w definicji zadania związanego z ochroną wód. Sam fakt, iż gmina ma ustawowy obowiązek zaspakajania potrzeb ludności w zakresie dostawy wody pitnej niczego tu nie może zmienić. Czym innym jest bowiem realizacja tego obowiązku, a czym innym jest ochrona wód. Tym samym Sąd podzielił stanowisko, iż budowa studni głębinowych na cele mieszkaniowe nie może być uznana za inwestycję w sferze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, a co za tym idzie brak jest możliwości jej sfinansowania w formie dotacji celowej w oparciu o regulację ustawy Prawo ochrony środowiska (I SA/Łd 645/23). –przyznanie prezydentowi miasta kompetencji do określenia terminu składania wniosków o udzielenie dotacji Kolegium izby zakwestionowało dokonanie przez organ stanowiący subdelegacji kompetencji na organ wykonawczy do określenia terminów na złożenie wniosków o udzielenie dotacji, czym naruszono postanowienia art. 403 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska. Sąd podzieli stanowisko organu nadzoru i podkreśli, że termin składania wniosków stanowi element zawartego w delegacji ustawowej pojęcia tryb udzielania dotacji, wyłączną kompetencję w tym zakresie posiada rada gminy, i że tej kompetencji nie może ona scedować na organ wykonawczy gminy. Sąd zwrócił również uwagę, że konsekwencją regulacji prawnej art. 403 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska jest to, że brak wskazania w zaskarżonej uchwale tego terminu de facto uniemożliwia jej wykonanie (I SA/Łd 260/23). –upoważnienie do przeprowadzenia kontroli przed zakończeniem realizacji przedsięwzięcia, tj. kontroli wstępnej i kontroli w trakcie realizacji przedsięwzięcia oraz braku określenia kryteriów (zakresu) kontroli końcowej Kolegium izby stwierdziło nieważność postanowienia uchwały w sprawie zasad udzielania dotacji w części przewidującej możliwość przeprowadzenia kontroli realizacji zadania objętego dofinansowaniem przed zakończeniem jego realizacji, a więc kontroli wstępnej oraz kontroli w trakcie realizacji przedsięwzięcia. W ocenie organu nadzoru powyższe jest niezgodne z art. 403 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska, ponieważ nie jest związane z rozliczeniem dotacji i w konsekwencji wykracza poza zakres delegacji ustawowej. Sąd podzielił stanowisko kolegium, postanawiając że w zakresie pojęcia „sposób rozliczenia dotacji” nie mieści się kontrola wstępna oraz kontrola w trakcie realizacji inwestycji. Pojęcie to obejmuje wyłącznie upoważnienie rady gminy do określenia kontroli wykorzystania i rozliczenia dotacji oraz kontroli w okresie trwałości inwestycji. Nie powinno być wątpliwości, że sposób rozliczenia dotacji odnosi się do etapu po zakończeniu realizacji inwestycji i wydatkowania środków publicznych. Instrumentem, za pomocą którego można sprawdzić prawidłowość wydatkowania dotacji, jest właśnie kontrola – powszechnie przyjmowany środek prawny dysponowania środków publicznych. Jej negatywny wynik dla beneficjenta końcowego rodzi po jego stronie obowiązek zwrotu całości lub części udzielonej dotacji (I SA/Łd 260/23). 12 Dz. U. z 2024 r. poz. 54. 49 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. –brak wewnętrznej spójności pomiędzy poszczególnymi regulacjami uchwały Kolegium izby zarzuciło badanej uchwale brak wewnętrznej spójności z uwagi na brzmienie tytułu uchwały w sprawie „przyjęcia Regulaminu zasad udzielania dotacji celowej na dofinansowanie inwestycji w zakresie wymiany źródeł ciepła” oraz jej postanowieniami określającymi zakres przedmiotowy uchwały, w kontekście dopuszczalnego dofinansowania do realizacji inwestycji bez konieczności likwidacji istniejącego źródła ciepła przy zakupie i montażu pompy ciepła. Sąd podzielił stanowisko kolegium i podkreślił, że skoro tytuł uchwały, jak i przedmiot regulaminu literalnie wskazują, że przedmiotem regulaminu jest udzielenie dotacji celowej na dofinansowanie inwestycji w zakresie wymiany źródeł ciepła, to w tym samym regulaminie nie można było wprowadzić unormowań, które wyłączałyby konieczność likwidacji istniejącego/poprzedniego źródła ciepła w przypadku zakupu innego (nowego) źródła ciepła (VIII SA/Wa 525/23). –zawężenia kręgu podmiotów mogących otrzymać dotację Kolegium izby zakwestionowało uchwałę w sprawie zasad udzielenia dotacji w zakresie w jakim organ stanowiący warunkował udzielenie dotacji od gromadzenia odpadów komunalnych z co najmniej 15 gospodarstw domowych, bądź 15 miejsc, w których powstają odpady komunalne. W ocenie organu nadzoru, rada miejska ograniczyła tym samym możliwość otrzymania dofinansowania budowy lub przebudowy wiat śmietnikowych osobom fizycznym, osobom prawnym, przedsiębiorcom, jednostkom sektora finansów publicznych będących gminnymi lub powiatowymi osobami prawnymi. W ocenie Sądu, który podzielił stanowisko kolegium izby, rada miejska ograniczyła możliwość otrzymania dofinasowania budowy lub przebudowy wiat śmietnikowych osobom fizycznym, osobom prawnym, przedsiębiorcom, jednostkom sektora finansów publicznych – czym zatem zawęziła krąg podmiotów mogących otrzymać dotację, wynikających z art. 403 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska. Sąd podkreślił, że rada nie może modyfikować, zawężać kategorii potencjalnych beneficjentów dotacji bowiem takie działanie stanowi naruszenie art. 94 Konstytucji RP (VIII SA/Wa 526/23). –nałożenie na beneficjenta dotacji obowiązków o charakterze promocyjnym Kolegium izby stwierdziło nieważność uchwały w sprawie zasad udzielania dotacji w zakresie nakładającym na beneficjentów dotacji obowiązków o charakterze promocji gminy oraz informacji o segregacji śmieci, które wnioskodawca winien umieścić na wiacie śmietnikowej, której budowa lub przebudowa została sfinansowana środkami pochodzącymi z dotacji. Wskazane postanowienia, zdaniem kolegium izby wykraczały poza delegację art. 403 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska. Sąd podzielił stanowisko kolegium i podkreślił, że zadaniem rady miejskiej było określenie zasad udzielania dotacji obejmujących kryteria wyboru inwestycji do finansowania lub dofinasowania oraz trybu postepowania w sprawie udzielania dotacji, sposobu jej rozliczania. Regulacja dotycząca umieszczenia na wiacie konkretnego napisu nie ma żądnego związku z dotacją, a dotyczy sytuacji po zakończeniu procesu inwestycyjnego i w jakimś stopniu poprzez umieszczenie tablic – promocji gminy i sposobu segregacji śmieci. Te kwestie nie są z całą pewnością związane z art. 403 ust. 5 ustawy, a zatem wykraczają poza delegację ustawową (VIII SA/Wa 526/23). Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach 13 : –zróżnicowanie stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za pojemnik i worek o określonej pojemności Kolegium izby zakwestionowało zróżnicowanie stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnym w zależności od typu zbiornika, w którym gromadzone są odpady. W konsekwencji określając stawki opłaty za pojemnik na odpady komunalne o określonej pojemności inne niż stawki opłaty za worek na odpady komunalne o tej samej pojemności naruszono zakres ustawowego upoważnienia zawartego w art. 6k ust. 1 pkt 2 w związki z art. 6j ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru i podkreślił, że ustawodawca w przepisach ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wyraźnie określa kryteria, które mogą mieć wpływ na wysokość ustalanej przez radę gminy stawki. Różnicowanie wysokości stawek odnosi się do nieruchomości, o których mowa w art. 6c ust. 1 ustawy, tj. nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, zaś zróżnicowanie to może być dokonywane w zależności od powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego, ilości zużytej wody z danej nieruchomości lub lokalu mieszkalnego, 13 Dz. U. z 2024 r. poz. 399. 50 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. liczby mieszkańców zamieszkujących nieruchomość, liczby osób lub ilości zużytej wody w gospodarstwie domowym, odbierania odpadów z terenów wiejskich lub miejskich, a także od rodzaju zabudowy lub od faktu objęcia nieruchomości uchwałą, o której mowa w art. 2a ust. 1 ustawy (I SA/Wr 702/22). Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych 14 : –wprowadzenie opłaty miejscowej pomimo niespełnienia przez miasto warunków klimatycznych Kolegium izby uznało za niezgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wprowadzenie przez radę gminy opłaty miejscowej, którą pobiera się od osób fizycznych przebywających dłużej niż dobę w celach turystycznych, wypoczynkowych lub szkoleniowych w miejscowościach posiadających korzystne właściwości klimatyczne, walory krajobrazowe. Minimalne warunki klimatyczne, które musi spełniać gmina, aby wprowadzić opłatę miejscową określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie warunków, jakie powinna spełniać miejscowość, w której można pobierać opłatę miejscową, uznaje się za spełnione, jeśli zachowane są dopuszczalne poziomy niektórych substancji w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi (na terenie strefy, na obszarze której położona jest miejscowość) i dotrzymane są dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych (w miejscowości). Przynależność do strefy, o której mowa w rozporządzeniu, wyznacza załącznik do ustawy – Prawo o ochronie środowiska. W momencie podjęcia uchwały podstawą uznania przesłanki spełniania warunków klimatycznych była ogłaszana przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2021. Zbiorczy raport krajowy z rocznej oceny jakości powietrza w strefach wykonanej przez GIOŚ według zasad określonych w art. 89 ustawy – Prawo ochrony środowiska”. Zgodnie z raportem strefa, w której znajduje się miejscowość objęta kwestionowaną przez organ nadzoru uchwałą, nie spełniała minimalnych warunków klimatycznych. W ocenie Sądu stanowisko kolegium było prawidłowe. Sąd podkreślił, że skoro strefa, w której znajduje się miasto objęte uchwałą, według raportu Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za 2021 r. nie spełnia minimalnych warunków klimatycznych to miasto nie jest uprawnione do pobierania opłaty miejscowej (I SA/Gl 1099/23). Wojewódzkie sądy administracyjne w 2023 r. uchyliły pięć rozstrzygnięć nadzorczych podjętych przez kolegia regionalnych izb obrachunkowych zaskarżone przez organy jst, wydanych w sprawie: –stwierdzenia przez kolegium izby nieważności uchwały w sprawie dopłaty do taryfowych grup odbiorców zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków z powodu naruszenia art. 24 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków – poprzez postanowienie o wysokości dopłat do grup taryfowych w okresie, dla których nie zatwierdzono taryf zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz odprowadzania ścieków W ocenie Sądu organ nadzoru nie wskazał pozytywnego przepisu prawa, który zakazywałby wydania aktu określającego dopłaty za stawki zaopatrzenia w wodę w sytuacji, gdy uchwała określająca wysokość takich stawek nie została jeszcze zatwierdzona przez regulatora (I SA/Rz 97/23). –stwierdzenia przez kolegium izby nieważności uchwały w sprawie zasad udzielenia dotacji celowej na zakup roweru elektrycznego dla osób fizycznych zamieszkałych na terenie gminy, która w ocenie kolegium była niezgodna z postanowieniami art. 403 ust. 2, 4 i 5 ustawy Prawo ochrony środowiska, ponieważ nie dotyczyła dotacji na realizację inwestycji a zakupu roweru nie stanowiącego wydatku o charakterze inwestycyjnym, wskazanym ww. przepisie. Ponadto zdaniem kolegium, dotacja na zakup roweru elektrycznego nie gwarantuje osiągnięcia efektu ekologicznego, co jest warunkiem dotacji wynikającej z przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska Wojewódzki sąd administracyjny rozpatrując skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze uznał, że celem zadania dotyczącego dofinansowania zakupu roweru jest poprawa jakości powietrza atmosferycznego poprzez ograniczenie emisji szkodliwych pyłów i gazów i służy zaspokajaniu zbiorowych potrzeb z zakresu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, wynikających z zasady zrównoważonego rozwoju (I SA/Bd 529/23) 15 i (I SA/Bk 329/23). –stwierdzenia przez kolegium izby nieważności uchwały w sprawie wysokości i zasad ustalania oraz rozliczania dotacji celowej dla dzieci objętych opieką w żłobku lub klubie dziecięcym, w tym określenia kategorii dzieci, 14 Dz. U. z 2023 r. poz. 70. 15 RIO złożyła do NSA skargę kasacyjną od wyroku WSA. 51 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. na które przyznawana jest dotacja z powodu naruszenia art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 – poprzez ustalenie wysokości dotacji tylko na dzieci objęte opieką w żłobku lub klubie dziecięcym, wyłączając możliwość przyznania dotacji na pozostałe formy sprawowania opieki nad dziećmi, tj. dziennego opiekuna W ocenie Sądu skoro gmina ma prawo wyboru czy udzieli dotacji czy nie, to tym bardziej ma prawo do określenia formy lub form sprawowania opieki nad dziećmi, które tę dotację otrzymają. W konsekwencji w tego rodzaju uchwale może występować każda z wymienionych w ustawie form, niektóre z nich lub tylko jedna z nich (I SA/Ol 127/23). –stwierdzenia przez kolegium izby nieważności części uchwały w sprawie zaciągnięcia zobowiązania długoterminowego w zakresie zredagowania w ramach postanowień uchwały oświadczenia o poddaniu się egzekucji, jako jednostronnej czynności prawnej, które w ocenie organu nadzoru stanowiło formę pełnomocnictwa do dysponowania rachunkiem bankowym jednostki samorządu terytorialnego i naruszało treść art. 264 ust. 5 ustawy o finansach publicznych Rozpatrując skargę na ww. rozstrzygnięcie nadzorcze WSA stwierdził, że oświadczenia o poddaniu się egzekucji nie można utożsamiać z udzieleniem pełnomocnictwa do dysponowania rachunkiem bankowym, ponieważ są to odrębne oświadczenia woli. Ponadto, zdaniem Sądu, oświadczenie o poddaniu się egzekucji nie upoważniało wierzyciela do dysponowania rachunkiem bankowym jednostki (V SA/Wa 34/23). Wojewódzkie Sądy Administracyjne rozpatrzyły w roku sprawozdawczym 10 skarg złożonych przez izby, w tym siedem złożonych przed 2023 rokiem, które dotyczyły: –wprowadzenia przez radę gminy warunku przyznania dotacji na dzieci objęte opieką w sposób niezgodny z przepisami ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi do lat 3 Kolegium izby uznało za niezgodne z art. 60 ust. 2 ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3 ustalenie warunku możliwości ubiegania się przez podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy o przyznanie dotacji od maksymalnej wysokości opłaty pobieranej od rodziców/opiekunów prawnych dzieci pozostających pod opieką żłobka lub klubu dziecięcego. Rozpatrując skargę sąd podzielił stanowisko organu nadzoru i stwierdził, że o ile organ uchwałodawczy uprawniony jest do określenia wysokości udzielonej dotacji celowej, co wprost wynika z art. 60 ust. 2 ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3, to nie dysponuje już takim umocowaniem do regulowania maksymalnej stawki opłaty za pobyt dziecka w żłobku. Określenie limitu wysokości opłaty jest de facto warunkiem reglamentującym możliwość skorzystania ze wsparcia przez beneficjenta dotacji i wykracza poza upoważnienie ustawowe zawarte w art. 60 ust. 2 (III SA/Gl 860/22, III SA/Gl 861/22). –przekroczenia maksymalnej stawki podatku od nieruchomości Kolegium izby zaskarżyło wysokość ustalonej przez radę miasta stawki podatku od nieruchomości od gruntów pod wodami powierzchniowymi płynącymi jezior i zbiorników sztucznych w wysokości, która przekraczała maksymalną stawkę podatku określoną w obwieszczeniu Ministra Finansów z dnia 28 lipca 2022 r. w spawie górnych granic stawek kwotowych podatków i opłat lokalnych. W ocenie Sądu skarga izby była zasadna. Przekroczenie przez organ stanowiący maksymalnej stawki podatku określonej w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych oraz obwieszczeniu Ministra Finansów w sprawie górnych granic stawek kwotowych podatków i opłat lokalnych stanowi istotne naruszenie prawa i uprawnia do stwierdzenia częściowej nieważności zaskarżonej uchwały (I SA/Gl 724/23). –zawarcia w uchwale w sprawie zasad udzielania dotacji postanowień regulujących tryb postępowania o udzielenie dotacji Kolegium izby za niezgodne z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami uznało uregulowanie w uchwale w sprawie zasad udzielania dotacji postanowień regulujących tryb postępowania o udzielenie dotacji, w tym tryb pracy komisji oceniającej złożone wnioski. Rozpatrując skargę Sąd podzielił stanowisko kolegium izby, wskazując że w pojęciu „zasad udzielania dotacji” w rozumieniu tego przepisu mieszczą się ustalenia dotyczące tego komu mogą być udzielone dotacje, jakie czynności ma wykonać podmiot ubiegający się o dotację, aby mógł ją otrzymać, zasady postępowania z wnioskiem o udzielenie dotacji, wymagane dokumenty do rozpoznania wniosku oraz forma załatwienia tego wniosku. Zdaniem Sądu również art. 221 ust. 4 uofp nie upoważniał rady gminy do określenia trybu postępowania o udzielenie dotacji na prace 52 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków lub gminnej ewidencji zabytków, sposobu rozliczania tej dotacji i kontroli zadania (I SA/Łd 502/23). –upoważnienia burmistrza do określenia terminu naboru wniosków o udzielenie dotacji W ocenie kolegium izby, kompetencja do określenia terminu składania wniosków o udzielenie dotacji należy do organu stanowiącego. Przeniesienie przez organ stanowiący tych kompetencji na organ wykonawczy nastąpiło z przekroczeniem art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zbytków i opiece nad zabytkami. Sąd podzielił stanowisko kolegium stwierdzając, że to organ stanowiący powinien określić terminy składania wniosków o udzielenie dotacji i nie jest uprawniony do przeniesienia kompetencji w tym przedmiocie na organ wykonawczy. W pojęciu „zasad udzielania dotacji” w rozumieniu art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami mieszczą się ustalenia dotyczące tego, komu mogą być udzielone dotacje, jakie czynności ma wykonać podmiot ubiegający się o dotację, aby mógł ją otrzymać, zasady postępowania z wnioskiem o udzielenie dotacji, wymagane dokumenty do rozpoznania wniosku oraz forma załatwienia tego wniosku. Uchwała rady gminy powinna określać również terminy składania wniosków o przyznanie dotacji przez potencjalnych beneficjentów dotacji, gdyż pełnią one rolę gwarancyjną. Podmiotowi ubiegającemu się o dotację musi być wiadome, jaki będzie miał czas na dokonanie czynności niezbędnych do uzyskania dotacji (I SA/Łd 502/23). –nałożenia na beneficjenta dotacji obowiązków dotyczących trybu wyłonienia wykonawcy zadania objętego dofinansowaniem informacyjnych względem gminy o ewentualnym braku obowiązku stosowania przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych Kolegium izby za niezgodne z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami uznało zredagowanie w uchwale w sprawie zasad udzielania dotacji postanowień przewidujących zastosowanie określonego w uchwale trybu wyłonienia przez beneficjenta dotacji wykonawcy zadania objętego dofinansowaniem, a w przypadku braku konieczności zastosowania przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych – powiadomienie dotującego o tym fakcie. W ocenie kolegium postanowienia te nie mieściły się w pojęciu „zasad udzielania dotacji”, gdyż ingerowały w stosunki cywilnoprawne między beneficjentem dotacji, a wykonawcą, który będzie realizował prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowalne przy zabytku. Sąd podzielił stanowisko kolegium i uznał, że postanowienia te nie mieszczą się w pojęciu „zasad udzielania dotacji”, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zasady udzielania dotacji, które ma określić organ stanowiący na podstawie art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, powinny się odnosić do relacji między jednostką samorządu terytorialnego jako podmiotem udzielającym dotacji a beneficjentem dotacji, a nie do relacji między beneficjentem dotacji a osobami trzecimi. Postanowienia regulujące obowiązki beneficjenta dotacji mogłyby być elementem umowy dotacyjnej zawartej między gminą a beneficjentem (I SA/Łd 502/23). –określenia w uchwale w sprawie zasad udzielenia dotacji elementów umowy (kompetencji zastrzeżonej dla organu wykonawczego) Kolegium izby zakwestionowało uregulowanie w uchwale w sprawie zasad udzielania dotacji postanowień określających obligatoryjne elementy treściowe umowy o udzielenie dotacji, czym rada miejska wykroczyła poza zakres upoważnienia wynikający z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz wkroczyła w materię uregulowaną w art. 250 ustawy o finansach publicznych. Sąd podzielił stanowisko kolegium izby i podkreślił, że skoro art. 250 uofp reguluje elementy umowy o dotację na prace przy zabytku, to organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie posiada kompetencji w zakresie określania elementów umowy dotacyjnej w akcie prawa miejscowego – uchwale określającej zasady udzielania dotacji – ani do modyfikowania elementów umowy określonych w tym przepisie ustawowym (I SA/Łd 502/23). –podjęcia uchwały na sesji, która była prowadzona przez radnego pełniącego funkcję przewodniczącego rady gminy, któremu wygaszono mandat Kolegium izby, po upływie terminu na wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego, powzięło informację o opublikowaniu w dzienniku urzędowym województwa obwieszczeń komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu radnego, pełniącego funkcję przewodniczącego rady gminy, który podejmował czynności związane ze zwołaniem, otwarciem i prowadzeniem sesji oraz który podpisał uchwały podjęte na tej sesji. W ocenie organu nadzoru takie działanie przewodniczącego stanowiło istotne naruszenie przepisów art. 19 ust. 2 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym i miało wpływ na ważność podjętych na sesji uchwał. 53 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział II. Wojewódzki sąd administracyjny rozpatrując sprawę nie podzielił stanowiska organu nadzoru i przyjął, że choć przy podjęciu zaskarżonych uchwał naruszone zostały przepisy regulujące tryb podejmowania tego rodzaju aktów, to jednak nie można ich było uznać za istotne naruszenie prawa, bowiem formalnie sesja została zwołana i prowadzona przez przewodniczącego rady gminy, a przyczyny wadliwości trybu procedowania w postaci wykonywania tych czynności przez osobę w rzeczywistości nieuprawnioną, ujawniły się później, dopiero po opublikowaniu informacji komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu radnego przewodniczącego rady. W sprawie istotne znaczenie ma również, zdaniem sądu, okoliczność, że w odniesieniu do zaskarżonej uchwały zostały spełnione ustawowe wymagania dotyczące osiągnięcia kworum i sposobu głosowania (V SA/Wa 557/23), (V SA/Wa 569/23). –podjęcia uchwały z naruszeniem trybu dokonywania zmian porządku obrad oraz terminu przekazania radnym projektu uchwały Kolegium izby zaskarżyło uchwałę w sprawie pokrycia części kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi z dochodów własnych niepochodzących z pobranej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi ze względu na naruszenie trybu podejmowania uchwały, tj. nieprzegłosowanie zmiany porządku obrad zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym oraz nieprzedłożenie radnym projektu uchwały w terminie wynikającym z obowiązujących przepisów. Rozpatrując sprawę Sąd uznał, że z uwagi na podjęcie uchwały bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady, czyli taką samą jaka była wymagana dla zmiany porządku obrad, stwierdzona wadliwość działania rady gminy nie ma charakteru istotnego. Sąd podkreślił, że była to jednomyślna decyzja radnych oraz że żaden z radnych nie sprzeciwił się procedowaniu nad uchwałą z powodu braku możliwości zapoznania się z jej projektem i merytorycznym przygotowaniem się. Tym samym Sąd uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze kolegium regionalnej izby obrachunkowej (I SA/Op 37/23). –ustalenia wyniku głosowania w sprawie udzielenia absolutorium dla burmistrza na podstawie nagrania wideo Kolegium izby w oparciu o nagranie wideo z sesji stwierdziło rozbieżności pomiędzy wynikiem głosowania nad uchwałą w sprawie absolutorium, a treścią protokołu z głosowania nad uchwałą i uznało, że zostało udzielone absolutorium dla burmistrza, podczas gdy za podjęciem uchwały nie oddano wymaganej tym przepisem większości głosów. Sąd rozpatrując złożoną skargę stwierdził, że skarga izby nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd zwrócił uwagę, że głosowania jawne na sesjach rady odbywają się za pomocą urządzeń umożliwiających sporządzenie i utrwalenie imiennego wykazu głosowań radnych. Powoływanie się przez izbę na zapis audio video nie może prowadzić do zakwestionowania wyniku zarejestrowanego przez urządzenie elektroniczne do liczenia głosów (I SA/Kr 1373/22). W 2023 r. wojewódzki sąd administracyjny wydał jedno orzeczenie na skutek uchylenia przez NSA zaskarżonego wyroku WSA i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Przedmiotem postępowania przed WSA była uchwała kolegium izby w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały w sprawie zmian w budżecie gminy, w części dotyczącej wprowadzenia przez radę miejską nowej inwestycji, bez inicjatywy organu wykonawczego oraz która nie była ujęta w projekcie uchwały zgłoszonym przez ten organ, naruszając w ocenie organu nadzoru art. 60 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz art. 233 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Rozpatrując sprawę WSA podzielił stanowisko kolegium izby i podkreślił, że wyłącznej kompetencji burmistrza, wynikającej z art. 60 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym oraz z art. 233 pkt 3 ustawy o finansach publicznych do inicjatywy uchwałodawczej w zakresie zmian budżetu, odpowiada ciążąca na radzie gminy powinność rozpatrzenia wniesionego projektu. Sąd stwierdził, że w ramach prac podjętych nad projektem skierowanym pod obrady organu stanowiącego, organ ten może zmieniać kształt zaproponowanego projektu, jednak zmiany do projektu uchwały przedłożonego przez burmistrza podlegają ograniczeniom wynikającym z istoty pojęcia inicjatywy w zakresie stanowienia prawa. Granicami możliwych zmian jest zakres treściowy projektu. W przypadku uchwalania zmian uchwały budżetowej rada gminy może wprowadzać zmiany konieczne ze względu na poprawność czy efektywność regulacji proponowanej przez burmistrza – będą to zatem zmiany, służące udoskonaleniu czy modyfikacji projektu zmiany uchwały budżetowej, ale zawsze w granicach wyznaczonych celem i przedmiotem założenia organu wykonawczego. Tak więc dokonując zmian w uchwale budżetowej rada miejska mogła jedynie poruszać się 54 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. w granicach projektu w tym zakresie, jaki został przedłożony przez burmistrza, nie mogła wykraczać poza jego zakres, ani też dokonywać przesunięć środków czy wprowadzać nowe zadania z własnej inicjatywy (I SA/Op 150/23). W 2023 r. w dwóch przypadkach wojewódzkie sądy administracyjne odrzuciły skargi złożone na rozstrzygnięcia nadzorcze kolegiów regionalnych izb obrachunkowych. Przyczyną odrzucenia skarg było: nieprzekazanie uchwały potwierdzającej, że organ, którego dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie rio miał wolę zaskarżenia tego aktu nadzoru do sądu administracyjnego (I SA/Bd 187/23) oraz wniesienie skargi przez nieuprawniony podmiot (V SA/Wa 788/23). Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. do rozpatrzenia przez wojewódzkie sądy administracyjne pozostały trzy skargi, w tym jedna skarga wniesiona przez organ jst i dwie wniesione przez regionalne izby obrachunkowe. W roku 2023 jst oraz rio złożyły do Naczelnego Sądu Administracyjnego łącznie 12 skarg kasacyjnych. NSA w roku sprawozdawczym rozpatrzył osiem skarg, w tym jedną wniesioną w roku 2023 oraz siedem wniesionych w latach poprzednich. 55 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. Rozdział III. Działalność opiniodawcza 1. Zakres i procedura działalności opiniodawczej Do zadań regionalnych izb obrachunkowych należy wydawanie opinii w sprawach określonych w ustawach. Zakres spraw podlegających zaopiniowaniu określają przepisy art. 13 pkt 1, 3–5 i 8 oraz pkt 12 i 13 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. Zgodnie z ich brzmieniem działania opiniodawcze izb w 2023 r. dotyczyły: –wydawania, na wniosek organu wykonawczego jst, opinii o możliwości spłaty kredytu, pożyczki oraz innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 1 , a także wykupu papierów wartościowych, –wydawania opinii o przedkładanych projektach uchwał budżetowych jst, –wydawania opinii o przedkładanych przez zarządy powiatów i województw oraz przez wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) sprawozdaniach z wykonania budżetu wraz z informacjami o stanie mienia jst i objaśnieniami, –wydawania opinii o wnioskach komisji rewizyjnych organów stanowiących jst w sprawie absolutorium oraz opinii w sprawie uchwały rady gminy o nieudzieleniu wójtowi absolutorium, –wydawania opinii o przedkładanych projektach uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, –wydawania opinii o programach postępowań naprawczych jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto, na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych, regionalne izby obrachunkowe wydają opinie o prawidłowości planowanej kwoty długu jst (art. 230 ust. 4) oraz o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej i odpowiednio w uchwale budżetowej (art. 246 ust. 1 i 3). Umocowanie regionalnych izb obrachunkowych do wydawania opinii określa rodzaj dokumentów przedkładanych przez zarządy powiatów i województw oraz przez wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) i odpowiednio przez zarządy związków. Wymogi formalnoprawne dokumentów, na podstawie których wydawana jest opinia, określają przepisy ustawy o finansach publicznych, a w zakresie procedury absolutoryjnej także przepisy ustaw ustrojowych 2 . Wydawanie opinii w sprawach określonych w ustawach, stosownie do art. 19 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, należy do właściwości trzyosobowych składów orzekających powoływanych przez prezesa izby spośród członków kolegium. Ponadto ustawa określa obowiązek wydania opinii w terminie 14 dni, ale tylko w odniesieniu do opinii o wniosku komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium oraz w sprawie uchwały rady gminy o nieudzieleniu absolutorium. Opinia jest formą wyrażenia stanowiska przez uprawniony organ (reprezentowany przez skład orzekający), który dokonuje zarówno oceny formalnej zgodności przedstawionych do zaopiniowania dokumentów z normami prawnymi, określającymi ich formę, zakres, szczegółowość oraz wymogi spójności kompletności i rzetelności danych planistycznych i sprawozdawczych, jak i oceny legalności działań podejmowanych przez organy jst w realizacji procesów finansów publicznych, w tym oceny ich wpływu na aktualny i przyszły stan finansów jst. Wynikiem tych ocen jest wydanie przez skład orzekający opinii pozytywnej lub negatywnej, a w przypadku konieczności zasygnalizowania nieprawidłowości i uchybień opinii pozytywnej z uwagami lub zastrzeżeniami. Wydawanie opinii z uwzględnieniem kryterium legalności oraz znaczenie opinii w procesie nadzoru i kontroli nad gospodarką finansową jst wynika m.in. z dyspozycji art. 230 ust. 3 uofp. Zgodnie z tym przepisem opinię do projektu uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej regionalna izba obrachunkowa wydaje ze szczególnym uwzględnieniem zapewnienia przestrzegania przepisów ustawy dotyczących uchwalania i wykonywania budżetów w następnych latach, na które zaciągnięto i planuje się zaciągnąć zobowiązania. Ustawa nie określa charakteru opinii – jednak sądy administracyjne są zgodne co do tego, że opinia nie jest aktem nadzoru, a wyrażone w niej stanowisko nie ma charakteru wiążącego dla jej adresata. Należy jednak 1 Z dniem 1 stycznia 2019 r. do zadań izb dodano wydawanie, na wniosek organu wykonawczego jst, opinii o możliwości spłaty innych niż kredyty i pożyczki zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp. Artykuł 13 pkt 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych został zmieniony ustawą z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2500 z późn. zm.). Również w myśl zmienionego art. 91 ust. 2 uofp uzyskania przez zarząd jst opinii regionalnej izby obrachunkowej o możliwości spłaty zobowiązania wymaga zarówno zaciągnięcie kredytu lub pożyczki, emisja papierów wartościowych, jak również zaciągnięcie innego niż kredyt i pożyczka zobowiązania zaliczanego do tytułu dłużnego. 2 Odpowiednio art. 18a ust. 3 i art. 28a ust. 1 i 4 ustawy o samorządzie gminnym, art. 16 ust. 3 i art. 30 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym, art. 30 ust. 3 i art. 34 ust. 3 ustawy o samorządzie województwa. 56 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. wskazać, co podnoszone jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wydawane przez izby opinie mają istotny wpływ na zapewnienie zgodności z prawem uchwał podejmowanych przez organy jst. Dotyczy to szczególnie uchwały budżetowej, której podjęcie, zgodnie z art. 238 ust. 3 uofp, musi być poprzedzone przedstawieniem organowi stanowiącemu jst opinii regionalnej izby obrachunkowej o projekcie tej uchwały. W negatywnej opinii o projekcie uchwały budżetowej organ stanowiący otrzymuje sygnalizację o wystąpieniu nieprawidłowości, których nieusunięcie oznaczać będzie wszczęcie postępowania nadzorczego w sprawie uznania uchwały budżetowej za nieważną. Ponadto, w stanie prawnym obowiązującym od dnia 28 grudnia 2013 r., negatywna opinia o projekcie uchwały budżetowej w związku z niezachowaniem przez jst relacji określonej w art. 243 uofp może stanowić przesłankę do uruchomienia procedury dotyczącej przyjęcia przez jst programu postępowania naprawczego 3 . W przypadku wydania przez izbę negatywnej opinii: –o projekcie uchwały budżetowej – organ wykonawczy obowiązany jest przedstawić organowi stanowiącemu jst tę opinię wraz z odpowiedzią na zawarte w niej zarzuty przed uchwaleniem budżetu (art. 21 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych), –o prawidłowości planowanej kwoty długu – jst zobowiązana jest do dokonania takich zmian uchwały budżetowej i uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, aby zachowana została relacja określona w art. 243 (art. 230 ust. 5 uofp), –o sprawozdaniu z wykonania budżetu jst – organ wykonawczy obowiązany jest przedstawić organowi stanowiącemu jst tę opinię wraz z odpowiedzią na zawarte w niej zarzuty przed rozpatrzeniem absolutorium (art. 21 ust. 3 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych), –o programie postępowania naprawczego – w przypadku braku pozytywnej opinii budżet jst ustala regionalna izba obrachunkowa (art. 240a ust. 8 uofp). Od uchwał składów orzekających służy odwołanie do kolegium izby w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały. Odwołanie od opinii wydanej w sprawie projektu uchwały budżetowej oraz w sprawie sprawozdania z wykonania budżetu jst, kolegium izby rozpatruje w terminie 14 dni od daty jego wniesienia. Ponadto o wydaniu negatywnej opinii o przedłożonym przez zarząd powiatu, zarząd województwa oraz wójta (burmistrza, prezydenta miasta) sprawozdaniu z wykonania budżetu prezes izby informuje właściwego wojewodę i ministra właściwego do spraw finansów publicznych, o czym stanowi art. 21 ust. 2 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. W przypadku opinii wydawanych przez regionalne izby obrachunkowe na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych, tj. opinii o prawidłowości planowanej kwoty długu jst oraz o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej i odpowiednio w uchwale budżetowej, na jst spoczywa obowiązek ich publikacji na zasadach określonych w art. 246 ust. 2 uofp, w tym w zw. z art. 230 ust. 3 uofp. 2. Przedmiot i charakter wydanych opinii W 2023 r. składy orzekające regionalnych izb obrachunkowych wydały łącznie 22 279 opinii w sprawach dotyczących przestrzegania przez jst przepisów ustawy o finansach publicznych w zakresie uchwalania i wykonywania budżetów z uwzględnieniem zaciągniętych i planowanych do zaciągnięcia zobowiązań (z tego: 18 323 opinie dotyczące gmin, 563 – miast na prawach powiatu, 2 341 – powiatów, 115 – województw, 930 – związków jst oraz siedem – związku metropolitalnego). Przedmiot wydanych opinii wskazuje, że 14 168 opinii (63,6% wydanych) dotyczyło spraw określonych w art. 13 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, a 8 111 opinii (36,4% wydanych) dotyczyło spraw określonych w art. 230 ust. 4 i art. 246 ust. 1 i 3 uofp. Najliczniejszą grupę stanowią opinie o możliwości sfinansowania deficytu z uwagi na obowiązek jego opiniowania zarówno na etapie projektu uchwały budżetowej przedstawionej przez zarząd jst, jak i uchwały budżetowej podjętej przez organ stanowiący jst (5 363 opinii, co stanowi 24,1% wszystkich wydanych opinii). Dla porównania w 2022 r. wydano łącznie 24 597 opinii, z tego 16 407 opinii (66,7%) na podstawie przepisów ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych i 8 190 opinii (33,3%) na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych, a w pierwszym roku działalności izby wydały łącznie 4 030 opinii. 3 Art. 240a uofp wprowadzony ustawą z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw. 57 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. Przedmiot opinii wydanych w latach 1993, 2022 i 2023 4 030 24 597 22 279 4030 16 407 14 168 8 190 8 111 0 10 000 20 000 30 000 199320222023 Razem Na podstawie uorio Na podstawie uofp Wyniki działalności opiniodawczej regionalnych izb obrachunkowych wskazują, że w 2023 r. wydano o 2 318 (9,4%) mniej opinii niż w 2022 r. W dniu 12 maja 2023 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o zmianie ustaw w celu likwidowania zbędnych barier administracyjnych i prawnych 4 . Zgodnie z art. 12 powyższej ustawy uchylony został art. 266 ustawy o finansach publicznych. Oznacza to, że od 2023 r. jednostki samorządu terytorialnego nie mają obowiązku sporządzania informacji o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze i przekazywania ich do regionalnej izby obrachunkowej celem zaopiniowania. Ustawa uchyliła również (w art. 8) w ustawie o regionalnych izbach obrachunkowych w art. 13 pkt 4, który stanowił, że do zadań izby należy wydawanie opinii o tych informacjach. W 2023 r. zmalała liczba opinii o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej oraz zwiększyła się liczba opinii o możliwości sfinansowania deficytu określonego w uchwale budżetowej jst. Na podstawie art. 246 ust. 1 i 3 uofp, wydano łącznie 5 363 opinie o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projektach uchwał budżetowych i w uchwałach budżetowych jst, co przy 5 451 opiniach wydanych w 2022 r. oznacza spadek o 88 (1,6%). Mniej o 174 opinie (6,3%) niż w roku poprzednim wydano opinii na podstawie art. 246 ust. 1 uofp, tj. o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projektach uchwał budżetowych jst. W wyniku badania projektów uchwał budżetowych jst na rok 2024, składy orzekające izb wydały 2 567 opinii o możliwości sfinansowania przedstawionego w nich deficytu, podczas gdy w 2022 r., na podstawie badanych projektów uchwał budżetowych na rok 2023, wydano w tym przedmiocie 2 741 opinii. Z kolei liczba opinii o możliwości sfinansowania deficytu określonego w uchwale budżetowej jst wydanych na podstawie art. 246 ust. 3 uofp zwiększyła się o 86 opinii (3,2%). Składy orzekające izb wydały 2 796 opinii o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwałach budżetowych, podczas gdy w 2022 r. wydano w tym przedmiocie 2 710 opinii. Z porównania liczby opinii dotyczących możliwości sfinansowania deficytu przyjętego w uchwałach budżetowych jst na rok 2023 i odpowiednio opinii o projektach tych uchwał wynika, że na etapie podejmowania uchwał budżetowych oraz dokonywania ich zmian wystąpiło zwiększenie budżetów deficytowych o 55 w stosunku do założeń przedstawionych w projektach tych uchwał (w poprzednich latach wystąpiło również zwiększenie budżetów deficytowych i dotyczyło w 2022 r. – 66 przypadków, a w 2021 r. – 241 przypadków). Jednocześnie w 2023 r. wzrosła liczba opinii o możliwości spłaty kredytu i pożyczki oraz wykupu papierów wartościowych. Spadła natomiast liczba opinii o możliwości spłaty innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp. Opinii tych łącznie wydano w 2023 r. 2 166 (w tym 1 646 o możliwości spłaty kredytu, pożyczki i 500 o możliwości wykupu papierów wartościowych), co przy 1 548 opiniach wydanych w 2022 r. oznacza wzrost o 618 (39,9%). Zmniejszyła się liczba opinii o możliwości spłaty innych zobowiązań niż kredyty i pożyczki zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp. W 2023 r. 4 Dz. U. poz. 803. 58 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. składy orzekające wydały 20 opinii w tym zakresie, podczas gdy w 2022 r. – 22 opinie. Opinii o wykupie papierów wartościowych w 2023 r. wydano o 197 więcej niż w 2022 r. W 2023 r. wystąpił zatem wzrost liczby opinii wydanych w przedmiocie możliwości spłaty zobowiązań zwrotnych przy jednoczesnym wzroście liczby jst realizujących budżety deficytowe, co w wynikach opiniowania znalazło wyraz w liczbie opinii o możliwości sfinansowania deficytu określonego w uchwałach budżetowych jst na 2023 r. Oprócz przychodów zwrotnych, w uchwałach budżetowych na 2023 rok zaplanowano również jako źródła sfinansowania deficytu przychody bezzwrotne, w tym z tytułu niewykorzystanych środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu, wynikających z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikających z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków (art. 217 ust. 2 pkt 8 uofp). Jednostki samorządu terytorialnego dysponowały w 2023 r. m.in. niewykorzystanymi w 2022 r. środkami Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (w tym w ramach Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych oraz środkami na dodatki związane ze wzrostem cen energii). W 2023 r. – oprócz ww. środków – jst dysponowały także środkami Funduszu Pomocy utworzonego w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy. Jednocześnie zmniejszyła się liczba opinii o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej – na 2024 rok mniej jednostek zaplanowało budżety deficytowe. W poprzednich latach szczególny przedmiot opiniowania stanowiły dla izb programy postępowania naprawczego jst, w których zgodnie z wymogami art. 240a ust. 3 uofp organy jst zobowiązane są przedstawić analizę stanu ich finansów ze wskazaniem przyczyn zagrożenia realizacji zadań publicznych, plan przedsięwzięć naprawczych zmierzających do usunięcia tego zagrożenia oraz zachowania relacji z art. 242–244 wraz z harmonogramem ich wprowadzania, a także przewidywane efekty finansowe poszczególnych przedsięwzięć wraz z określeniem sposobu ich obliczenia. W 2023 r. izby, podobnie jak w roku poprzednim, nie wydały takich opinii (w 2021 r. – dwie opinie, w 2020 r. – 10 opinii). Wyniki działalności opiniodawczej izb w latach 1993, 2022 i 2023 Wyszczególnienie Liczba wydanych opiniiCharakter opinii wydanych w 2023 r. Liczba odwołań wniesionych w 2023 r. 199320222023pozytywne pozytywne z uwagami pozytywne z zastrzeże- niami negatywne Ogółem, z tego w sprawie:4 03024 59722 27918 7592 9175218212 – projektów uchwał budżetowych jst4952 9773 0232 13378988132 – projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych -2 9763 0172 201684114181 – możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej -2 7412 5672 2422278711- – możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej -2 7102 7962 576155605- – prawidłowości planowanej kwoty długu-2 7392 7482 387286723- – możliwości spłaty kredytu, pożyczki oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego 1301 2451 6661 495134361- – możliwości wykupu papierów wartościowych4303500396792411 – informacji o przebiegu wykonania budżetu za pierwsze półrocze 2 1132 965------ – sprawozdań z wykonania budżetu jst1 2882 9622 9742 4395032844 – wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: -2 9592 9722 8825712213 – o udzielenie absolutorium-2 9272 9362 87353731 – o nieudzielenie absolutorium-3236945182 – uchwał o nieudzieleniu absolutorium-201683-51 – programu postępowania naprawczego -------- 59 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. Wśród wydanych opinii, z uwagi na ich liczbę i ich charakter wyróżniają się opinie o uchwałach rad gmin o nieudzieleniu wójtowi absolutorium. W sprawie uchwał rad o nieudzieleniu absolutorium za rok 2023 wydano 16 opinii, w tym pięć negatywnych (w 2022 r. – 20 opinii, w tym osiem negatywnych). Liczba wydanych w 2023 r. opinii o projektach uchwał budżetowych (3 023), o projektach wieloletnich prognoz finansowych (3 017), o sprawozdaniach z wykonania budżetu za rok 2022 (2 974) i o wnioskach komisji rewizyjnych w sprawie absolutorium za rok 2022 (2 972) – wskazuje na rodzaj oraz liczbę opiniowanych dokumentów i pozostaje w bezpośrednim związku z liczbą nadzorowanych jednostek zobowiązanych do ich przedłożenia, i nie odbiega od liczby opinii wydanych w poprzednich latach. Niewielkie odchylenia w tym zakresie wynikają ze zmiany liczby związków jst. W 2023 r. składy orzekające izb wydały łącznie 18 759 opinii pozytywnych (84,2% wydanych), 2 917 opinii pozytywnych z uwagami (13,1% wydanych), 521 opinii pozytywnych z zastrzeżeniami (2,3% wydanych) i 82 opinie negatywne (0,4% wydanych). Spośród 82 opinii negatywnych 57 dotyczyło gmin, sześć – miast na prawach powiatu, osiem – powiatów, dwie – województwa oraz dziewięć – związków jst. Dla porównania – w 2022 r. wydano 20 758 opinii pozytywnych (84,4% wydanych), 3 268 opinii pozytywnych z uwagami (13,3% wydanych), 470 opinii pozytywnych z zastrzeżeniami (1,9% wydanych) i 101 opinii negatywnych (0,4% wydanych), podczas gdy w pierwszym roku działalności izb opinie pozytywne (3 067 opinii) stanowiły zaledwie 76,1% wydanych. Charakter opinii wydanych w latach 1993, 2022 i 2023 3 067 20 758 18 759 793 3 268 2 917 470 521 170 101 82 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 199320222023 Pozytywne Pozytywne z uwagami Pozytywne z zastrzeżenia mi Negatywne W 2023 r. odnotowano niewielki spadek udziału opinii pozytywnych – do 84,2% wydanych (o 0,2 punktu procentowego) i udziału opinii pozytywnych z uwagami – do 13,1% wydanych (o 0,2 punktu procentowego). Wzrósł udział opinii pozytywnych z zastrzeżeniami z 1,9% do 2,3% wydanych. W 2023 r. nie zmienił się udział opinii negatywnych – 0,4%, przy czym ich liczba zmalała z 101 opinii w 2022 r. do 82 w 2023 r. (spadek o 19 opinii, tj. o 18,8%). Podobnie jak w roku poprzednim, najwięcej negatywnych opinii (31) wydano o przedkładanych projektach uchwał, z których 18 dotyczyło 3 017 opiniowanych projektów uchwał w sprawie wieloletnich prognoz finansowych (0,6%), a 13 dotyczyło 3 023 opiniowanych projektów uchwał budżetowych (0,4%). Ponadto, na podstawie projektów uchwał budżetowych i projektów wieloletnich prognoz finansowych, izby wydały 11 negatywnych opinii o możliwości sfinansowania przedstawionego w nich deficytu (0,4%). Wyniki opiniowania wskazują, że w sprawach związanych z opiniowaniem przedłożonych przez jst projektów uchwał na rok 2024 wydano łącznie 42 negatywne opinie, co stanowiło 51,2% łącznej liczby negatywnych opinii wydanych w 2023 r. Dla porównania – w 2022 r. na 8 694 opiniowanych projektów uchwał wydano 58 negatywnych opinii, co stanowiło 57,4% wydanych opinii negatywnych. W negatywnych opiniach o projektach uchwał w sprawie wieloletnich prognoz finansowych jst składy orzekające izb – przy uwzględnieniu przepisów art. 230 ust. 3 uofp – zarzuciły organom jst nieuwzględnienie obowiązku przestrzegania przepisów ustawy dotyczących uchwalania i wykonywania budżetów w następnych latach, na które 60 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. zaciągnięto i planuje się zaciągnąć zobowiązania, w szczególności zachowania relacji, o której mowa w art. 243 uofp 5 . Wyniki opiniowania wskazują, że niedopełnienie przez jst obowiązku zachowania relacji z art. 243 uofp legło u podstaw wydania większości negatywnych opinii o projektach wieloletnich prognoz finansowych, o projektach uchwał budżetowych oraz o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projektach uchwał budżetowych na rok 2024 6 . Kolejnym powodem wydania opinii negatywnych było niespełnienie wymogu art. 242 ust. 1 uofp, który obliguje do zaplanowania w budżecie wydatków bieżących na poziomie nie wyższym niż planowane dochody bieżące powiększone o przychody, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 5, 7 i 8 7 , a także brak realistyczności zaplanowanych kwot, w tym w szczególności dochodów majątkowych, wydatków bieżących, w tym wydatków na obsługę długu oraz przychodów, w tym z tytułu nadwyżki z lat ubiegłych i wolnych środków. Na podstawie przyjętych przez jst wieloletnich prognoz finansowych oraz uchwał budżetowych na rok 2023 (5 544 dokumenty) – stanowiących w świetle art. 230 ust. 4 i art. 246 ust. 3 uofp odrębny przedmiot opiniowania – składy orzekające izb wydały trzy negatywne opinie w sprawie prawidłowości planowanej kwoty długu (w 2022 r. przy ocenie tych dokumentów wydano sześć negatywnych opinii). W negatywnych opiniach wskazywano na naruszenie art. 226 ust. 1 pkt 6 uofp. W związku z 2 166 wnioskami organów wykonawczych jst w sprawie wydania opinii o możliwości spłaty kredytu, pożyczki oraz innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp, lub wykupu obligacji (o 618 wniosków więcej niż w 2022 r.) składy orzekające izb wydały dwie negatywne opinie (z tego jedna o możliwości spłaty pożyczki i jedna o możliwości wykupu obligacji). Podstawę wydania opinii negatywnej o możliwości wykupu obligacji stanowiło zagrożenie niezachowania przez jst w roku budżetowym i kolejnych latach relacji, o której mowa w art. 243, w tym w związku z niespełnieniem wymogu realistyczności planowania dochodów i wydatków budżetu, o którym mowa w art. 226 ust. 1 pkt 1 i 2 uofp. W ocenie składu orzekającego sytuacja finansowa jst nie pozwalała na pozytywne zaopiniowanie możliwości spłaty nowego zobowiązania powiększającego dług jst, bowiem wzrastającemu zadłużeniu jst oraz wzrostowi kosztów obsługi długu towarzyszyły jednocześnie zjawiska negatywne obiektywnie, świadczące o problemach z bieżącą płynnością finansową, czego wyrazem jest występowanie na przestrzeni ostatnich lat zobowiązań wymagalnych, jak również konieczność odraczania terminów płatności zobowiązań na kolejny rok budżetowy. Z kolei podstawą wydania opinii negatywnej o możliwości spłaty pożyczki było naruszenie art. 90 oraz art. 212 ust.1 pkt 6 uofp poprzez nieokreślenie limitu zobowiązań z tytułu zaciąganych w funduszach celowych pożyczek na inwestycje i zakupy inwestycyjne. Dla porównania – w 2022 r. w związku z 1 548 wnioskami organów wykonawczych jst izby wydały cztery negatywne opinie o możliwości spłaty kredytu, pożyczki oraz innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp lub wykupu obligacji. Po dokonaniu oceny przedłożonych do zaopiniowania w 2023 r. sprawozdań z wykonania budżetu jst (2 974) oraz wniosków komisji rewizyjnych w sprawie absolutorium (2 972), a także przekazanych do nadzoru uchwał organów stanowiących jst w sprawie nieudzielenia organowi wykonawczemu absolutorium (16 uchwał) składy orzekające izb negatywnie zaopiniowały 30 dokumentów, z tego: cztery sprawozdania z wykonania budżetu za 2022 r., 21 wniosków komisji rewizyjnych w sprawie absolutorium (z tego trzy wnioski o udzielenie absolutorium i 18 wniosków 5 Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1964), relacja ograniczająca wysokość spłaty zobowiązań jednostki samorządu terytorialnego, o której mowa w art. 243 ust. 1 uofp, może być niezachowana w latach 2023–2025 w przypadku, gdy prognozowana łączna kwota długu jednostki samorządu terytorialnego na koniec danego roku nie przekroczy 100% planowanych dochodów ogółem tej jednostki w tym roku budżetowym, pomniejszonych o planowane kwoty dotacji i środków o podobnym charakterze oraz powiększonych o przychody z tytułów określonych w art. 217 ust. 2 pkt 4–8 uofp, nieprzeznaczone na sfinansowanie deficytu budżetowego. 6 Obowiązek zachowania relacji z art. 242–244, zgodnie z art. 240a ust. 4 i art. 224 ust. 1 uofp, nie dotyczy jednostek samorządu terytorialnego w okresie realizacji programu postępowania naprawczego oraz w okresie spłaty pożyczki udzielonej z budżetu państwa. 7 W latach 2023–2025 do ustalenia relacji, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp, dochody bieżące jednostki samorządu terytorialnego mogą być powiększone także o przychody, z tytułu wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 uofp (art. 6 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. poz. 1964). Ponadto w latach 2022–2025 jst może w danym roku budżetowym przekroczyć relację, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp, pod warunkiem że w latach 2022–2025 suma przekroczeń tej relacji w poszczególnych latach nie będzie wyższa od sumy nadwyżek wynikających z tej relacji w poszczególnych latach (art. 9 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. poz. 1927 z późn. zm.). 61 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. o nieudzielenie absolutorium) oraz pięć uchwał organów stanowiących jst w sprawie nieudzielenia absolutorium. Dla porównania – w 2022 r. w analogicznych sprawach wydano 26 negatywnych opinii. Wyniki działalności opiniodawczej izb w latach 1993, 2022 i 2023 według przedmiotu opiniowania i kategorii jednostek prezentuje tabela 9. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości: –w opiniach o projektach uchwał budżetowych na rok 2024 (3 023 opinie, w tym 789 pozytywnych z uwagami, 88 pozytywnych z zastrzeżeniami i 13 negatywnych) składy orzekające izb kwestionowały możliwość uchwalenia budżetu w projektowanych wielkościach, w tym z uwagi na: –niezachowanie w 2024 r. i kolejnych latach relacji określonej w art. 243 uofp lub zagrożenia jej niezachowania, –niezachowanie reguły wydatkowej określonej w art. 242 ust. 1 uofp, zgodnie z którą planowane wydatki bieżące nie mogą być wyższe niż planowane dochody bieżące powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych, spłatę udzielonych pożyczek w latach ubiegłych, niewykorzystane środki pieniężne na rachunku bieżącym budżetu, wynikające z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikające z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 uofp i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków, jak również o wolne środki, a także brak realistyczności danych uwzględnianych w tej regule, –brak wypełnienia wymogów określonych w art. 238 ust. 2 pkt 1 uofp oraz postanowień uchwały w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej, –nieuwzględnienie zasad konstrukcji budżetu określonych w art. 211–217 uofp, z których wynika m.in. obowiązek zaplanowania budżetu z zachowaniem zasady równowagi budżetowej, obowiązek prawidłowego określenia planowanych kwot dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów budżetu, w tym przypadających do spłaty zgodnie z zawartą umową, a także realnego oszacowania kwoty planowanych dochodów, w tym dochodów ze sprzedaży majątku, oraz przychodów pochodzących z wolnych środków, w tym wskazywano na próbę obejścia przepisów art. 243 uofp, w opiniach pozytywnych z uwagami i zastrzeżeniami formułowano uwagi dotyczące: –nieprawidłowego ustalenia wysokości planowanego deficytu budżetu oraz źródeł jego sfinansowania (w tym wskazanie nierealnego źródła pokrycia deficytu) oraz niewskazania przeznaczenia nadwyżki, –wadliwego określenia limitu zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek, o którym mowa w art. 212 ust. 1 pkt 6 uofp, –zaniechania określenia limitu zobowiązań, którego spłata nastąpi z wydatków budżetu w sytuacji, gdy planuje się zaciągnąć zobowiązanie dłużne, o którym mowa w art. 72 ust. 1a uofp, –braku równowagi budżetowej, –nieprawidłowego określenia upoważnień dla organów wykonawczych, –braku utworzenia lub wadliwego określenia wysokości obligatoryjnych rezerw, w tym ustalenia rezerwy ogólnej w wysokości niższej niż określona przepisem art. 222 ust. 1 uofp, ustalenia rezerwy celowej na zarządzanie kryzysowe w wysokości niższej niż wynika z art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym 8 , –braku zapewnienia w projekcie uchwały budżetowej środków finansowych na realizację przedsięwzięcia ujętego w wieloletniej prognozie finansowej, –zaplanowania w ramach funduszu sołeckiego wydatków, które nie mieszczą się w katalogu zadań własnych gminy i nie służą poprawie warunków życia mieszkańców, –zaplanowania wydatków na dokształcanie i doskonalenie nauczycieli w wysokości niższej niż 0,8% planowanych wydatków na wynagrodzenia osobowe nauczycieli, –zaplanowania wpłat na rzecz izby rolniczej w wysokości niższej niż 2% uzyskanych wpływów z podatku rolnego, –braku zaplanowania wydatków związanych z obsługą administracyjną systemu gospodarki odpadami komunalnymi, –niedopełnienia obowiązku zamieszczenia w uchwale budżetowej oraz wyodrębnienia w planie dochodów i wydatków, zgodnie z dyspozycją art. 212 ust. 1 pkt 8 i art. 237 ust. 1 uofp, dochodów i wydatków na finansowanie zadań wynikających z odrębnych ustaw, w szczególności zadań z zakresu gospodarowania 8 Dz. U. z 2023 r. poz. 122. 62 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. odpadami komunalnymi (art. 6r ust. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach 9 ), ochrony środowiska (art. 403 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska 10 ), profilaktyki alkoholowej i przeciwdziałania narkomanii (art. 18² ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi 11 ), a także środków Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (art. 65 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw 12 ), środków Rządowego Funduszu Inwestycji Strategicznych: Polski Ład oraz środków Funduszu Pomocy utworzonego w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy; –w opiniach o projektach uchwał o wieloletnich prognozach finansowych (3 017 opinii, w tym 684 pozytywne z uwagami, 114 pozytywnych z zastrzeżeniami i 18 negatywnych) – zgodnie z dyspozycją art. 230 ust. 3 uofp – szczególnej ocenie poddano uwzględnienie obowiązku przestrzegania przepisów ustawy dotyczących uchwalania i wykonywania budżetów w następnych latach, na które zaciągnięto i planuje się zaciągnąć zobowiązania, tj.: –nieuwzględnienie obowiązku zachowania w roku budżetowym i kolejnych latach reguły określonej w art. 243 ust. 1 uofp, w myśl której organ stanowiący jst nie może uchwalić budżetu, którego realizacja spowoduje niespełnienie w roku budżetowym oraz w każdym następującym po roku budżetowym warunku dotyczącego zachowania relacji łącznej kwoty zdefiniowanych w tym przepisie spłat do dochodów bieżących (wskaźnika planowanych spłat) na poziomie nieprzekraczającym dopuszczalnej granicy spłat, obliczonej na podstawie wykonania budżetu w trzech (do roku 2025) lub siedmiu (od roku 2026) latach poprzedzających rok budżetowy 13 (m.in. poprzez niewliczenie do długu zobowiązań z art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp), –ryzyko niespełnienia reguły określonej w art. 242 ust. 1 uofp, w myśl której organ stanowiący jst nie może uchwalić budżetu, w którym planowane wydatki bieżące są wyższe niż planowane dochody bieżące powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych, spłatę udzielonych pożyczek w latach ubiegłych, niewykorzystane środki pieniężne na rachunku bieżącym budżetu, wynikające z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikające z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 uofp i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków, jak również o wolne środki, –niezachowanie wymogu realistyczności wieloletniej prognozy finansowej oraz niedopełnienie obowiązku objaśnienia przyjętych w niej wartości (zgodnie z art. 226 ust. 1 i 2a uofp), w szczególności w związku z nieprawidłowym oszacowaniem możliwości wzrostu dochodów bieżących i obniżenia wydatków bieżących (w szczególności wydatków na wynagrodzenia i składki od nich naliczone) w celu uzyskania wzrostu wartości nadwyżki operacyjnej w kolejnych latach oraz wielkości dochodów ze sprzedaży majątku (przeszacowanie wskaźnika dopuszczalnych spłat), a także z uwagi na nierzetelne przedstawienie kwoty długu i jego spłaty w poszczególnych latach (jako źródło pokrycia deficytu lub źródło spłaty zadłużenia wykazano przychody z tytułu wolnych środków bądź nadwyżki z lat ubiegłych, których jednostka nie posiadała), –błędne zastosowanie wyłączeń, które to wyłączenia mają zasadniczy wpływ na spełnienie wskaźnika z art. 243 uofp, –błędne wyliczenie kwoty długu, w tym długu wynikającego wyłącznie z tytułu zobowiązań już zaciągniętych, –brak zaplanowania lub niedoszacowanie wydatków na obsługę długu, –niewskazanie przeznaczenia nadwyżki/sposobu sfinansowania deficytu lub wskazanie w sposób nieprawidłowy, –naruszenie zasady równowagi budżetowej (suma wydatków i rozchodów przewyższa sumę dochodów i przychodów), 9 Dz. U. z 2024 r. poz. 399. 10 Dz. U. z 2024 r. poz. 54. 11 Dz. U. z 2023 r. poz. 2151 z późn. zm. 12 Dz. U. z 2020 r. poz. 568 z późn. zm. 13 Przy ustalaniu relacji na lata 2022–2025 organ wykonawczy jst dokonywał wyboru długości okresu stosowanego do wyliczenia relacji (trzech lub siedmiu lat) do dnia 31 grudnia 2021 r. i informował o wyborze właściwą regionalną izbę obrachunkową oraz organ stanowiący jst. 63 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. –brak zgodności między projektem wpf a projektem uchwały budżetowej w zakresie poszczególnych źródeł przychodów, w tym nadwyżki z lat ubiegłych i wolnych środków, a także kwoty planowanego do zaciągnięcia kredytu, co miało przełożenie na kwotę długu, –niezgodność kwoty wydatków na zadanie ujęte w wykazie przedsięwzięć z kwotą wydatków zaplanowaną na to zadanie w projekcie uchwały budżetowej jst na rok 2024, ponadto w uwagach i zastrzeżeniach w wydanych opiniach wskazywano na: –ryzyko niespełnienia relacji z art. 243 uofp – w przypadku nieuzyskania zakładanego wzrostu dochodów bieżących i dochodów ze sprzedaży majątku oraz planowanego obniżenia wydatków bieżących w kolejnych latach, –nieprawidłowe określenie upoważnień dla organów wykonawczych, –wykazanie w nieprawidłowej wysokości spłaty rat kapitałowych oraz wykupu papierów wartościowych, wynikających z tytułu zobowiązań już zaciągniętych, –błędne ustalenie limitu zobowiązań dla przedsięwzięć, w szczególności ustalenie limitu zobowiązań w kwocie wyższej niż suma limitów wydatków zaplanowanych dla tego przedsięwzięcia, –niezgodności kwot podanych w projekcie prognozy (innych niż wskazane w art. 229 uofp) – z wielkościami podanymi w projekcie uchwały budżetowej; –w opiniach o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projektach uchwał budżetowych na rok 2024 (2 567 opinii, w tym 227 pozytywnych z uwagami, 87 pozytywnych z zastrzeżeniami i 11 negatywnych) wskazywano na te same nieprawidłowości, które stanowiły uzasadnienie do wydania negatywnych opinii o projekcie uchwały budżetowej i projekcie wieloletniej prognozy finansowej, w tym: –niezachowanie lub zagrożenie niezachowania w roku budżetowym i kolejnych latach relacji, o której mowa w art. 243, a także art. 242 ust. 1 uofp, –brak możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej na rok 2024 przychodami pochodzącymi z nadwyżek z lat ubiegłych i wolnych środków, jako nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu, a także przychodami z niewykorzystanych środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu, wynikających z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach, w związku z przeznaczeniem tych środków na sfinansowanie deficytu budżetu w 2023 r., –brak określenia w projekcie budżetu deficytu oraz źródeł jego pokrycia, pomimo że różnica pomiędzy dochodami i wydatkami ogółem stanowiła liczbę ujemną, –zagrożenie niezachowania relacji określonych w art. 242–244 uofp w przypadku nieuzyskania planowanego wzrostu dochodów i spadku wydatków bieżących; –w opiniach o możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwałach budżetowych na rok 2023 (2 796 opinii, w tym 155 pozytywnych z uwagami, 60 pozytywnych z zastrzeżeniami i pięć negatywnych) zarzucono organom jst: –przekroczenie lub zagrożenie przekroczenia indywidualnego wskaźnika spłaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 uofp, –planowanie źródeł finansowania deficytu budżetu ze środków pochodzących z nadwyżek budżetowych z lat ubiegłych, wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 5 i 6 uofp, przy braku posiadania takich nadwyżek lub ich zaangażowaniu w finansowanie deficytu roku poprzedniego oraz brak objaśnień przyjętych wartości w załączniku do wieloletniej prognozy finansowej, –brak wskazania wszystkich źródeł pokrycia deficytu, –ryzyko nadmiernego obciążenia budżetów kolejnych lat spłatą zobowiązań wynikających z planowanego sfinansowania deficytu przychodami pochodzącymi z zaciągnięcia kredytów i pożyczek, szczególnie w sytuacji nieuzyskania w poprzednich latach planowanego podwyższenia zdolności spłaty zobowiązań dłużnych lub nieprawidłowego określenia przypadających do spłaty rat kredytów i pożyczek oraz nieobjaśnienia przyjętych wartości w załączniku do wieloletniej prognozy finansowej, ponadto wskazywano na konieczność podjęcia działań zmierzających do podwyższenia zdolności spłaty zobowiązań i poprawy relacji, o której mowa w art. 243 uofp; –w opiniach o prawidłowości planowanej kwoty długu jst (2 748 opinii, w tym 286 pozytywnych z uwagami, 72 pozytywne z zastrzeżeniami i trzy negatywne) – wskazywano na: 64 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. –niezachowanie – wbrew wymogom art. 226 ust. 1 pkt 6 uofp – obowiązku określenia kwoty długu w wysokości wynikającej z planowanych i zaciągniętych zobowiązań, w tym z tytułów, o których mowa w § 3 pkt 2 i 4 rozporządzenia Ministra Finansów wydanego na podstawie art. 72 ust. 2 uofp 14 , –brak możliwości ustalenia, czy gmina spełni relację, o której mowa w art. 243 uofp, z uwagi na stwierdzenie nieważności uchwały w sprawie uchwalenia wpf gminy na rok 2023 i lata następne przez kolegium izby (na dzień wydania opinii nie było danych dotyczących m.in. wyniku budżetu oraz źródeł finansowania deficytu), –ryzyko niezachowania w roku budżetowym 2023 i kolejnych latach relacji określonej w art. 243 uofp, przy uwzględnieniu relacji zawartych w art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw 15 , zgodnie z którymi ustalana na lata 2022–2025 relacja łącznej kwoty przypadających w danym roku budżetowym spłat i wykupów określonych w art. 243 ust. 1 uofp, do planowanych dochodów bieżących budżetu nie może przekroczyć średniej arytmetycznej z obliczonych dla ostatnich trzech albo siedmiu lat relacji dochodów bieżących powiększonych o dochody ze sprzedaży majątku oraz pomniejszonych o wydatki bieżące – do dochodów bieżących budżetu (wyboru długości okresu stosowanego do wyliczenia relacji miał obowiązek dokonać organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego do dnia 31 grudnia 2021 r. i poinformować o wyborze właściwą regionalną izbę obrachunkową oraz organ stanowiący tej jednostki), ponadto wskazywano na konieczność wyeliminowania nieprawidłowości oraz dokonania zmian uchwał zgodnie z dyspozycją art. 230 ust. 5 uofp; –w opiniach o możliwości spłaty kredytu, pożyczki oraz innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp, lub wykupu papierów wartościowych – wydawanych na wniosek organu wykonawczego jst (łącznie 2 166 opinii, w tym 213 opinii pozytywnych z uwagami, 60 pozytywnych z zastrzeżeniami i dwie negatywne) – składy orzekające izb podnosiły zarzuty dotyczące: –niespełnienia lub ryzyka niespełnienia przez jst relacji, o której mowa w art. 243 ust. 1 uofp (określającym indywidualny wskaźnik spłaty zobowiązań), z uwagi na ograniczone możliwości podwyższenia w roku budżetowym i kolejnych latach zdolności spłaty zobowiązań dłużnych (wskaźnika dopuszczalnych spłat), szczególnie w sytuacji znaczącego wzrostu zadłużenia jst przy braku uzyskania w latach poprzednich planowanych kwot nadwyżek operacyjnych (nadwyżki dochodów bieżących nad wydatkami bieżącymi) i dochodów ze sprzedaży majątku, –braku określenia limitu zobowiązań z tytułu zaciąganych w funduszach celowych pożyczek na inwestycje i zakupy inwestycyjne zgodnie z art. 212 ust.1 pkt 6 uofp, –niespełnienia przez jst wymogów formalnoprawnych ubiegania się o pożyczkę z uwagi na brak określenia limitu zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek, w tym pożyczek zaciąganych w funduszach celowych pożyczek na inwestycje i zakupy inwestycyjne, –postanowienia o zaciągnięciu zobowiązania zwrotnego na sfinansowanie planowanego deficytu budżetu roku 2023, podczas gdy wieloletnia prognoza finansowa gminy nie przewiduje deficytu budżetowego w roku 2023 lecz nadwyżkę budżetową, –nieuwzględnienia spłat zobowiązań w wieloletnich prognozach finansowych lub zaplanowania ich w innych latach niż wynika to z uchwał w sprawie zaciągnięcia zobowiązań zwrotnych, –niedopełnienia wymogów określonych w przepisach, uchybień proceduralnych i formalnych, błędów rachunkowych, ponadto w opiniach wskazywano na konieczność ciągłego, wnikliwego monitorowania przez jst założeń określanych w wieloletniej prognozie finansowej pod kątem faktycznej ich realizacji; –w opiniach o przedłożonych sprawozdaniach z wykonania budżetu za rok 2022 wraz z informacjami o stanie mienia jst i objaśnieniami (2 974 opinie, w tym 503 pozytywne z uwagami, 28 pozytywnych z zastrzeżeniami i cztery negatywne) zarzucono organom jst wykonanie budżetu z naruszeniem zasad gospodarki finansowej, w tym: –naruszenie zasad dokonywania wydatków, o których mowa w art. 44 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i ust. 3 pkt 3 uofp, w związku z dokonaniem wydatków z przekroczeniem kwot określonych w uchwale budżetowej lub niezgodnie z przepisami dotyczącymi poszczególnych rodzajów wydatków (np. udzielenie dotacji 14 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2011 r. w sprawie szczegółowego sposobu klasyfikacji tytułów dłużnych zaliczanych do państwowego długu publicznego (Dz. U. z 2023 r. poz. 58). 15 Dz. U. poz. 2500 z późn. zm. 65 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. celowej na pomoc finansową bez podjęcia stosownej uchwały organu stanowiącego jst o udzieleniu pomocy finansowej) oraz niedokonaniem wydatków w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań, co wyraziło się m.in. wystąpieniem zobowiązań wymagalnych i zapłatą odsetek za nieterminowe regulowanie zobowiązań, –naruszenie zasad zaciągania i spłaty zobowiązań, o których mowa w art. 46 ust. 1 i art. 52 ust. 1 pkt 2 uofp, w szczególności przez zaciąganie zobowiązań powyżej planu wydatków lub dokonywanie wydatków powyżej limitów określonych w uchwale budżetowej bądź w związku z nieuwzględnieniem w planie wydatków płatności wynikających ze zobowiązań zaciągniętych w latach poprzednich, –wysoki poziom zobowiązań i deficytu operacyjnego, rzutujący na stabilność finansową jst, a także doprowadzenie do realnego zagrożenia utraty zdolności realizacji zadań publicznych w 2023 r. i kolejnych latach budżetowych, –przeznaczenie na wydatki roku 2022 przekazanej zaliczkowo w grudniu roku budżetowego raty części oświatowej subwencji ogólnej należnej za styczeń roku następnego, a także niezwróconych do końca 2022 r. dotacji oraz środków z rachunku depozytowego, –niezachowanie reguły, o której mowa w art. 243 uofp, w tym zarówno poprzez zwiększenie obciążeń budżetów kolejnych lat spłatą zaciągniętych zobowiązań (podwyższenie relacji łącznej kwoty spłat do dochodów), jak i obniżenie zdolności spłaty zobowiązań w kolejnych latach (obniżenie granicy dopuszczalnych spłat) z powodu nieuzyskania planowanych kwot nadwyżki operacyjnej, w szczególności w przypadku wystąpienia deficytu operacyjnego (ujemnej różnicy pomiędzy dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi), ponadto w wydanych opiniach wskazywano na: –niedopełnienie wymogów przedłożenia i szczegółowości opracowania sprawozdania, o których mowa w art. 267 ust. 1 pkt 1 i art. 269 uofp, w tym zaniechanie przedstawienia zmian w planie wydatków na realizację programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp, braku informacji o stopniu zaawansowania realizacji programów wieloletnich, –niedopełnienie obowiązku określonego art. 6r ust. 2e ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, zgodnie z którym w sprawozdawaniu rocznym z wykonania budżetu gminy należy ująć dane o wysokości zrealizowanych w roku budżetowym dochodów z tytułu pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wydatków poniesionych na funkcjonowanie systemu gospodarowania tymi odpadami wraz z objaśnieniami (z wyszczególnieniem kosztów, o których mowa w ust. 2–2c powoływanego artykułu), –brak omówienia w sprawozdaniu wydatków finansowanych z opłat i kar za korzystanie ze środowiska, –brak przedstawienia przyczyn odchyleń w realizacji planowanych dochodów i wydatków budżetowych, w tym wyjaśnienia przyczyn niskiego wykonania zaplanowanych na 2022 r. dochodów ze sprzedaży nieruchomości oraz wydatków majątkowych, –wykonanie wydatków bieżących wyższych niż dochody bieżące (spełnienie reguły wydatkowej, o której mowa w art. 242 ust. 2 uofp dzięki zrekompensowaniu deficytu operacyjnego nadwyżką budżetową z lat ubiegłych i wolnymi środkami), co ma wpływ na zdolność spłaty zobowiązań i możliwość uchwalenia budżetu w kolejnych latach, –utrzymywanie się wysokiego poziomu zobowiązań wymagalnych, –wzrost należności wymagalnych przy braku skutecznych działań zmierzających do wyegzekwowania kwot należnych jst, –niezgodności pomiędzy danymi wykazanymi w sprawozdaniu a danymi wynikającymi z uchwały budżetowej oraz uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, a także ze sprawozdań budżetowych i sprawozdań w zakresie operacji finansowych, –brak bądź błędne zamieszczenie w informacji danych wymaganych przepisem art. 267 ust. 1 pkt 3 uofp, tj. informacji o stanie mienia jst, –okoliczności wskazujące na niezachowanie dyscypliny finansów publicznych; –w opiniach o wnioskach komisji rewizyjnych organów stanowiących jst w sprawie absolutorium z tytułu wykonania budżetu za rok 2022 (2 972 opinie, w tym 57 pozytywnych z uwagami, 12 pozytywnych z zastrzeżeniami i 21 negatywnych – wśród których składy orzekające wydały 36 opinii o wnioskach o nieudzielenie absolutorium, w tym cztery pozytywne z uwagami, pięć pozytywnych z zastrzeżeniami i 18 negatywnych) – wskazywano komisjom rewizyjnym organów stanowiących jst: –niedopełnienie obowiązku zaopiniowania wykonania budżetu, o którym mowa w art. 18a ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym, art. 16 ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym i art. 30 ust. 3 ustawy 66 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. o samorządzie województwa, w związku ze sformułowaniem wniosku w sprawie nieudzielenia absolutorium wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta), zarządowi powiatu lub zarządowi województwa bez uprzedniego dokonania kompleksowej oceny wykonania budżetu odnoszącej się do całości wykonania planu w rozumieniu art. 211 ust. 1 uofp (np. na podstawie niskiego wykonania wydatków na realizację jednego zadania inwestycyjnego, dokonania zwrotu środków unijnych, na podstawie porównania wartości wykonanych do zaplanowanych w uchwale budżetowej – bez uwzględnienia zmian planu w trakcie roku, a także na podstawie stanu należności wymagalnych gminy – bez dokonania analizy procesu windykacyjnego prowadzonego przez wójta i podległy mu aparat podatkowy), bez przedstawienia skonkretyzowanych i dostatecznie udokumentowanych zarzutów dotyczących oceny całokształtu wykonania budżetu oraz ustalenia przyczyn powstania odchyleń (zwłaszcza w przypadku zadań inwestycyjnych), a także ustalenia, czy winą za ich wystąpienie można obciążyć organ wykonujący budżet, czy też na przeszkodzie stanęły czynniki obiektywne, w szczególności zdarzenia, których nie można było przewidzieć na etapie planowania, –niezachowanie wymogów procedowania absolutorium, w tym określonych w art. 270 ust. 2 i 3 i art. 271 uofp – wobec stawiania zarzutów niezwiązanych z wykonaniem budżetu, w tym sformułowanie wniosku o nieudzielenie absolutorium na podstawie przesłanek niezwiązanych z wykonaniem budżetu lub bez wykazania i uzasadnienia tego związku oraz bez sformułowania zarzutów co do zgodności z prawem czy też braku rzetelności sporządzonego sprawozdania z wykonania budżetu za 2022 rok, np. na podstawie braku transparentności w działaniu, niespełnienia oczekiwań i potrzeb mieszkańców regionu, braku odpowiedzi i realizacji zapytań, wniosków, interpelacji radnych, treści materiałów zamieszczanych na portalach informacyjnych i w prasie (w ramach promocji gminy), które wzbudzały kontrowersje i były nieobiektywne, nieumiejętnego gospodarowania mieniem komunalnym, nieuzasadnionego wzrostu zatrudnienia i wzrostu wydatków związanych z polityką zatrudnienia, braku nowych inwestycji i braku pozyskania nowych źródeł ich finansowania, braku nadzoru nad realizacją wydatków przez jednostki organizacyjne powiatu, braku nadzoru nad Samodzielnym Publicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej, braku udostępnienia dokumentów i informacji dotyczących spółek gminnych oraz dokapitalizowania TBS, ujemnych wyników spółek gminnych w 2022 r., prowadzenia przez spółkę z większościowym udziałem gminy uczelni wyższej, nieprowadzenia audytów i kontroli wewnętrznych nad spółkami komunalnymi, –brak przeprowadzenia przez komisję rewizyjną kontroli gospodarki finansowej jednostki w trakcie roku budżetowego, –niedopełnienie formalnoprawnych wymogów przedstawienia wniosku komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium – wynikających z art. 18a ustawy o samorządzie oraz art. 270 ust. 2 uofp, w tym bez rozpatrzenia wszystkich wymaganych dokumentów, w szczególności sprawozdania finansowego, lub brak informacji o spełnieniu wymogów wynikających z przepisu art. 270 ust. 2 uofp, –przedłożenie wniosku w sprawie nieudzielenia absolutorium, podczas gdy z dołączonych do niego dokumentów, w szczególności wyników głosowania członków komisji rewizyjnej, wynika, że komisja rewizyjna nie dokonała rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o udzielenie bądź nieudzielenie absolutorium z tytułu wykonania budżetu za 2022 rok (w głosowaniu nie została osiągnięta wymagana większość głosów), –w opiniach pozytywnych z uwagami i zastrzeżeniami wskazywano na niedopełnienie wymogów procedowania absolutorium, w tym określonych w art. 270 ust. 2 i 3 i art. 271 uofp, a podkreślając rolę wniosku w procesie absolutorium i szeroki zakres uprawnień kontrolnych komisji rewizyjnej w dokonywaniu oceny wykonania budżetu, wskazywano na konieczność sprecyzowania podnoszonych zarzutów oraz udokumentowania ich faktami odnoszącymi się do wykonania budżetu, tak by przedstawiony przez komisję wniosek umożliwił organowi stanowiącemu jst uzyskanie odpowiedzi na pytanie, jaki jest stan zrealizowanych dochodów i wydatków w stosunku do zaplanowanych, jakie są przyczyny ewentualnych rozbieżności w tym zakresie oraz czy winą za owe rozbieżności można obciążyć organ wykonawczy, czy też były one wynikiem obiektywnych uwarunkowań; –w opiniach w sprawie uchwały rady gminy o nieudzieleniu wójtowi absolutorium (16 opinii, w tym trzy pozytywne z uwagami i pięć negatywnych) składy orzekające izb – po dokonaniu oceny spełnienia wymogów formalnoprawnych, jak też materialnoprawnych przesłanek podjęcia uchwały – zarzuciły organom stanowiącym jst: –podjęcie uchwały w sprawie nieudzielenia absolutorium wójtowi (burmistrzowi, zarządowi województwa) bez dokonania całościowej oceny wykonania budżetu, tj. wykazania wystarczających merytorycznych przesłanek negatywnej oceny jego wykonania, stanowiących w świetle art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie 67 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział III. gminnym oraz art. 18 pkt 10 ustawy o samorządzie województwa podstawę udzielenia absolutorium z tego tytułu, w tym z powodu niepodjęcia w trakcie debaty absolutoryjnej merytorycznej dyskusji nad oceną wykonania budżetu lub dokonania jedynie wybiórczej oceny jego elementów, w szczególności wykonania dochodów budżetowych, stopnia realizacji zadań majątkowych (w tym braku realizacji zaplanowanych inwestycji) – bez uwzględnienia uwarunkowań powstałych rozbieżności, istotności niewykonania tych wydatków w odniesieniu do całości budżetu oraz wykazania, jakie działania lub zaniechania zostały zawinione przez organ wykonawczy jst, –podjęcie uchwały w sprawie nieudzielenia absolutorium w oparciu o argumenty podnoszone w toku debaty nad raportem o stanie województwa, zakończonej głosowaniem nad wotum zaufania, w szczególności argumenty odnoszące się do szeroko rozumianej działalności zarządu w perspektywie pięcioletniej, a także hipotezy dotyczące finansowego obciążenia budżetów kolejnych lat konsekwencjami prowadzonych do tej pory inwestycji, –nieudzielenie absolutorium z innych przyczyn niż wykonanie budżetu na 2022 rok, w tym z powodu negatywnej oceny całokształtu działania organu wykonawczego jst, w tym zarzutów odnoszących się do polityki personalnej, czy też wyczerpania limitu zaufania z powodu niezrealizowania obietnic, –podjęcie uchwały w sprawie absolutorium bez rozpatrzenia sprawozdania z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego i sprawozdania finansowanego oraz bez przeprowadzenia dyskusji (debaty) odnoszącej się do wykonania budżetu w poprzednim roku budżetowym. W ocenie składu orzekającego „przyjęcie do wiadomości” przez radnych argumentów wskazanych przez komisję rewizyjną nie wypełnia wymogu określonego w art. 271 ust. 1 pkt 1–2 uofp, tj. zapoznania się ze sprawozdaniem z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego oraz sprawozdaniem finansowym. Niezależnie od rodzaju sprawy i charakteru wydanej opinii zamieszczano pouczenie o przysługującym jej adresatom prawie odwołania do kolegium izby w terminie 14 dni od doręczenia opinii. 3. Odwołania od opinii składów orzekających do kolegium izby Od uchwał składów orzekających w sprawie opinii – zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych – służy odwołanie do kolegium izby w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały. W przepisach ustawy zakreślono jedynie 14-dniowy termin dla wniesienia odwołania oraz rozpatrzenia przez kolegium izby odwołania od opinii wydanych w sprawach określonych w art. 13 pkt 3–5. Ustawa nie określa procedury postępowania w sprawie wniesienia przez jst odwołania do kolegium izby od uchwał składów orzekających ani też nie wskazuje organu właściwego do jego wniesienia. Rozpatrywanie odwołań od opinii wydanych przez składy orzekające, w myśl art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, należy do wyłącznej właściwości kolegium izby. W 2023 r. do kolegiów izb wniesiono 12 odwołań od uchwał składów orzekających w sprawie opinii (w 2022 r. – 10), w których wnioskowano w szczególności o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie przedstawionych argumentów oraz o zmianę charakteru wydanej opinii lub wyeliminowanie kwestionowanych uwag i zastrzeżeń. Wniesione odwołania od opinii składów orzekających dotyczyły: –opinii negatywnej o możliwości wykupu obligacji komunalnych, –dwóch opinii (jednej pozytywnej z uwagą i jednej negatywnej) o projektach uchwały budżetowej na 2024 r., –opinii negatywnej o projekcie uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, –czterech opinii (dwóch pozytywnych z uwagami, jednej pozytywnej z zastrzeżeniem i jednej negatywnej) o sprawozdaniach z wykonania budżetu jst za rok 2022, –trzech pozytywnych opinii o wnioskach komisji rewizyjnych organów stanowiących jst w sprawie absolutorium (jednego w sprawie udzielenia absolutorium i dwóch w sprawie nieudzielenia absolutorium), –jednej negatywnej opinii o uchwale organu stanowiącego jst w sprawie nieudzielenia absolutorium. W 2023 r. kolegia izb rozpatrzyły dziewięć odwołań organów jst od uchwał składów orzekających w sprawie opinii (w 2022 r. – 10) wniesionych w 2023 r. Kolegia izb – w wyniku rozpatrzenia odwołań od uchwał składów orzekających w sprawie opinii – postanowiły: –o uwzględnieniu jednego odwołania od opinii pozytywnej z uwagami o sprawozdaniu z wykonania budżetu gminy za rok 2022. Kolegium Izby rozpatrując odwołanie Burmistrza dokonało ponownej oceny zagadnienia będącego podstawą do sformułowania uwag w opinii Składu Orzekającego tj. poniesienia wydatków z tytułu odsetek zasądzonych w związku z opóźnieniem w zapłacie należności głównej stanowiącej odszkodowanie i zadośćuczynienie za szkodę w postaci bezprawnego wycięcia drzewa. Kolegium wzięło pod uwagę okoliczności przedstawione 68 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. w odwołaniu oraz na posiedzeniu kolegium przez przedstawicieli gminy i postanowiło uwzględnić wniesione odwołanie, zmienić sentencję uchwały Składu Orzekającego z „z uwagami opiniuje” na „pozytywnie opiniuje” oraz usunąć z treści uzasadnienia opinii zarzut naruszenia art. 44 ust. 3 uofp. –o oddaleniu pięciu odwołań, z tego od: opinii negatywnej o możliwości wykupu obligacji komunalnych, trzech opinii o sprawozdaniach z wykonania budżetu gminy za rok 2022 (dwóch pozytywnych z uwagą i jednej pozytywnej z zastrzeżeniami) oraz od dwóch opinii pozytywnych o wniosku komisji rewizyjnej w sprawie nieudzielenia absolutorium. Kolegia izb oddaliły odwołania z uwagi na brak uznania zasadności zarzutów podnoszonych przez odwołujących czy też brak uznania ich za mające wpływ na podważenie legalności uchwały składu orzekającego i prawidłowość dokonanych w niej ocen. W szczególności w przypadku odwołania od opinii o możliwości wykupu obligacji komunalnych kolegium podzieliło ocenę wyrażoną w uchwale składu orzekającego dotyczącą popadania przez gminę w problemy finansowe i spiralę zadłużenia. Kolegium wskazało, że ograniczanie możliwości dochodowych gminy (drastyczne obniżenie dochodów bieżących) przy wzroście nakładów, świadczą przeciwko realnym możliwościom tej jst w zakresie spłaty i obsługi nowego zaciąganego zadłużenia oraz o krytycznej sytuacji w jakiej znalazła się gmina, jak również negują bardzo optymistyczne wartości prognostyczne przyjęte w wieloletniej prognozie finansowej, w tym prognozowane wysokie nadwyżki operacyjne. W przypadku odwołań od opinii o sprawozdaniach z wykonania budżetu gminy kolegium podzieliło całościową ocenę dokumentów obrazujących wykonanie budżetu, uznając m.in. za słuszną ocenę składu orzekającego, iż sytuacja w której wykonany deficyt przekracza zaplanowany, a o źródłach jego pokrycia decyduje organ wykonawczy jst, narusza wyłączną kompetencję organu stanowiącego jst wynikającą z przepisu art. 18 ust. 2 pkt 4 uosg i art. 212 ust. 1 pkt 3 uofp. Kolegium zgodziło się również z uwagą składu orzekającego dotyczącą braku wykazania w zbiorczym sprawozdaniu Rb-28S miasta za 2022 r. wydatków niewygasających, mimo że rada podjęła uchwałę w sprawie ustalenia wykazu planowanych wydatków w budżecie miasta, które nie wygasają z upływem roku budżetowego 2022. W odniesieniu do odwołań od opinii o wnioskach komisji rewizyjnych organów stanowiących jst w sprawie nieudzielenia absolutorium kolegium podzieliło stanowisko składu orzekającego o braku podstaw do zakwestionowania negatywnej oceny wykonania budżetu sformułowanej przez komisję rewizyjną w związku z niską realizacją wydatków majątkowych w stosunku do założeń planu. Kolegium wskazało, że opiniodawcza rola regionalnej izby obrachunkowej w procedurze absolutoryjnej sprowadza się do ustalenia czy zostały spełnione wymogi formalne przy precyzowaniu treści wniosku oraz czy wniosek o nieudzielenie absolutorium został oparty na zarzutach dotyczących wykonania budżetu, jak również czy zarzuty te są prawdziwe, tj. odpowiadają stanowi faktycznemu. –o oddaleniu z przyczyn formalnych (odrzuceniu) trzech odwołań od opinii i pozostawieniu ich bez merytorycznego rozpatrzenia, z tego od opinii negatywnej o sprawozdaniu z wykonania budżetu powiatu za rok 2022, pozytywnej opinii o wniosku komisji rewizyjnej w sprawie udzielenia absolutorium oraz pozytywnej opinii o uchwale rady gminy w sprawie nieudzielenia absolutorium. Kolegia izb stwierdziły niedopuszczalność wniesienia odwołania przez podmiot nieuprawniony tj. przez przewodniczącego rady, radnego oraz starostę powiatu. Kolegia izb wskazały na brak uprawnienia przewodniczącego rady oraz radnego do podejmowania w imieniu organu stanowiącego jst czynności w przedmiocie wniesienia odwołania od opinii wydanej w sprawach określonych w art. 13 pkt 8 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. W przypadku odwołania wniesionego przez starostę powiatu, kolegium wskazało, że wyłączne uprawnienia do wniesienia odwołania od opinii o sprawozdaniu z wykonania budżetu powiatu przysługuje organowi wykonawczemu jst tj. zarządowi powiatu. Decyzja kolegium izby w sprawie rozpatrzenia odwołania od opinii wydanej przez skład orzekający, zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, wyczerpuje środki odwoławcze. Po upływie terminu do wniesienia odwołania – zgodnie z dyspozycją art. 21 ust. 2 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych – prezes izby powiadomił właściwego wojewodę i ministra właściwego do spraw finansów publicznych o czterech przypadkach wydania negatywnej opinii o sprawozdaniu z wykonania budżetu jst za rok 2022 wraz z przedstawieniem zarzutów sformułowanych w opiniach składów orzekających. 69 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. Rozdział IV. Działalność kontrolna 1. Kontrole przeprowadzone przez regionalne izby obrachunkowe Regionalne izby obrachunkowe, realizując obowiązki wynikające z przepisów ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, dokonują kontroli gospodarki finansowej, w tym realizacji zobowiązań podatkowych i zamówień publicznych w: –jednostkach samorządu terytorialnego (gminach, powiatach i województwach samorządowych), –związkach metropolitalnych, związkach międzygminnych, związkach powiatów oraz związkach powiatowo- -gminnych, –stowarzyszeniach gmin, stowarzyszeniach gmin i powiatów oraz stowarzyszeniach powiatów, –samorządowych jednostkach organizacyjnych, w tym posiadających osobowość prawną, –innych podmiotach w przypadku wykorzystywania przez nie dotacji otrzymanych z budżetów jst. Regionalne izby obrachunkowe przeprowadzają kontrole kompleksowe, problemowe i doraźne. Prezesi izb mają możliwość zarządzić odrębną kontrolę, której przedmiotem jest sprawdzenie wykonania wniosków pokontrolnych wydanych po uprzednio przeprowadzonych kontrolach. Regionalne izby obrachunkowe przeprowadzają kontrole gospodarki finansowej i zamówień publicznych jst i ich jednostek organizacyjnych z zastosowaniem kryteriów legalności oraz zgodności dokumentacji ze stanem faktycznym. Kontrola gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego w zakresie zadań administracji rządowej, wykonywanych przez te jednostki na podstawie ustaw lub zawieranych porozumień, dokonywana jest także z uwzględnieniem kryterium celowości, rzetelności i gospodarności. Obowiązujący od 2011 r. ramowy zakres kontroli kompleksowych 1 prowadzonych przez regionalne izby obrachunkowe jest jednolity i obejmuje następujące zagadnienia: 1) ustalenia ogólnoorganizacyjne, w tym wewnętrzne regulacje organizacyjnoprawne, 2) księgowość i sprawozdawczość, w tym gospodarkę pieniężną i kontrolę kasy oraz inwentaryzację, 3) budżet jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności: –dochody budżetowe, w tym subwencje i dotacje, dochody z tytułu podatków i opłat, dochody z majątku, –wydatki budżetowe z uwzględnieniem przepisów o zamówieniach publicznych, w tym wydatki bieżące i majątkowe oraz rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji, –dług publiczny, przychody i rozchody budżetu, 4) gospodarkę mieniem komunalnym i Skarbu Państwa, 5) rozliczenia jednostki samorządu terytorialnego z jednostkami organizacyjnymi. W 2023 r. regionalne izby obrachunkowe przeprowadziły łącznie 929 kontroli, w tym 710 kontroli kompleksowych, których obowiązek przeprowadzania w każdej jst, co najmniej raz na cztery lata, wynika z przepisu art. 7 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. W ramach tych kontroli dokonywane było również sprawdzenie sposobu wykonania wniosków pokontrolnych wydanych po przeprowadzonych poprzednio kontrolach. Kontrola wybranych zagadnień gospodarki finansowej oraz zamówień publicznych, przeprowadzona w formie kontroli problemowych, była realizowana 121 razy. Kontroli doraźnych, których celem jest m.in. weryfikacja zasadności wniesionych do izb informacji o potencjalnych naruszeniach prawa, w 2023 r. zrealizowano 94. Sprawdzanie wykonania wniosków pokontrolnych realizowano także w formie odrębnych kontroli sprawdzających, w 2023 r. wykonano cztery takie kontrole. Bardzo ważnym powodem zrealizowania w 2023 r. mniejszej liczby dodatkowych kontroli było odejście z pracy 79 doświadczonych inspektorów kontroli w wydziałach kontroli gospodarki finansowej. Na koniec 2023 r. w wydziałach kontroli zatrudnione były 454 osoby (wraz z naczelnikami). Ponadto przyjęto 64 inspektorów, ale przygotowanie ich do samodzielnej pracy trwa około dwóch lat. Regionalne izby obrachunkowe w 2023 r. zweryfikowały zasadność łącznie 513 (w 2022 r. – 596) doniesień oraz informacji o występowaniu nieprawidłowości w jednostkach (w tym m.in. pisma otrzymane z Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, Ministerstwa Rozwoju i Technologii policji, prokuratury, CBA, UZP, KAS, PIP, Krajowego Biura Wyborczego, Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, 1 Uchwała Nr 2/2011 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie ramowego zakresu kontroli kompleksowej gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. 70 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. wojewodów, posłów, rzeczników dyscypliny finansów publicznych, wójtów/burmistrzów, starostów, radnych, komornika sądowego a także od innych instytucji, osób prawnych i fizycznych oraz pisma anonimowe). W 2023 r., zgodnie z uchwałą Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych Nr 10/22 z dnia 28 września 2022 r., regionalne izby obrachunkowe przeprowadziły kontrolę koordynowaną pn. „Wynagrodzenia w jednostkach samorządu terytorialnego” (koordynator – Regionalna Izba Obrachunkowa w Lublinie). Skrócona informacji o wynikach kontroli koordynowanej znajduje się w rozdziale IV.2. Pełna informacja dotyczące tej kontroli przedstawiona została w odrębnym opracowaniu. Wzorem lat ubiegłych, największy udział w strukturze kontroli wg ich rodzaju stanowiły kontrole kompleksowe – 76,4%. Udział kontroli problemowych wynosił 13,1% i związany był m.in. z kontrolami koordynowanymi. Kontroli doraźnych, m.in. związanych z koniecznością weryfikacji bieżąco uzyskiwanych informacji na temat jst, ich jednostek organizacyjnych oraz innych podmiotów podlegających kontroli przeprowadzono 10,1%. Liczba weryfikacji wykonania wniosków pokontrolnych przeprowadzonych jako kontrole stanowiła 0,4% ogółu kontroli, jednakże – jak wspomniano już wcześniej – w wielu przypadkach normą przy realizacji kontroli kompleksowych jest sprawdzanie stopnia realizacji wniosków po poprzednich kontrolach. Liczbę i rodzaje przeprowadzonych kontroli oraz objęte nimi podmioty przedstawia poniższe zestawienie. Kontrole przeprowadzone w 2023 r. według ich rodzajów oraz podmiotów objętych kontrolą Podmioty kontroli Ogółem z tego kontrole: kompleksoweproblemowedoraźnesprawdzające liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) Ogółem, z tego:929100,0710100,0121100,094100,04100,0 Województwa samorządowe20,210,110,8-x-x Powiaty ziemskie384,1354,9-x33,2-x Miasta na prawach powiatu222,4192,721,711,1-x Gminy ogółem, z tego:69875,164891,32016,52627,74100,0 – miejskie808,67710,810,822,1-x – miejsko-wiejskie20221,718325,8108,399,6-x – wiejskie41644,838854,697,41516,04100,0 Związki jst101,171,032,5-x-x Stowarzyszenia jst-x-x-x-x-x Jednostki organizacyjne jst i inne15917,1-x9578,56468,1-x Struktura kontroli przeprowadzonych w 2023 r. Kompleksowe 76,4% Problemowe 13,1% Dora ne 10,1% Sprawdzające 0,4% 71 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. W roku 2023 w jednostkach organizacyjnych jst przeważały kontrole problemowe – 59,7%, natomiast doraźne stanowiły 40,3% wszystkich kontroli. Kontrole jednostek organizacyjnych jst, samorządowych osób prawnych i innych jednostek przeprowadzone w 2023 r. według rodzajów kontroli Podmioty kontroli Ogółem z tego kontrole: kompleksoweproblemowedoraźnesprawdzające liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) Ogółem, z tego:159100,0-x95100,064100,0-x Jednostki budżetowe12981,1-x7781,15281,3-x Zakłady budżetowe116,9-x55,369,4-x Instytucje kultury 1) 159,4-x1010,557,8-x SP ZOZ 1) 42,5-x33,211,6-x 1) Samorządowe osoby prawne. Z analizy liczby nieprawidłowości ujawnionych w trakcie kontroli w poszczególnych kategoriach jednostek w 2023 r. oraz ich ogólnej liczby wynika, iż jednostkami, w których przeciętnie występowało najwięcej popełnianych i wykrywanych w czasie jednej kontroli naruszeń prawa, były gminy wiejskie, gminy miejsko-wiejskie, gminy miejskie a następnie powiaty. Zestawienie liczby nieprawidłowości, przypadających na jedną kontrolę, wg typu jednostki kontrolowanej oraz rodzaju kontroli w 2023 r. Typ jednostki Rodzaj kontroli ogółemkompleksowaproblemowadoraźnasprawdzająca Liczba nieprawidłowości ogółem na jedną kontrolę ogółem na jedną kontrolę ogółem na jedną kontrolę ogółem na jedną kontrolę ogółem na jedną kontrolę Ogółem, z tego: 9 84810,69 26313,02692,23133,330,8 Województwa samorządowe 105,088,022,0-x-x Powiaty ziemskie 2707,12697,7-x10,3-x Miasta na prawach powiatu 23910,923912,6-x-x-x Gminy ogółem, z tego: 8 84212,78 73413,5311,6742,830,8 – miejskie 82510,381710,611,073,5-x – miejsko-wiejskie 2 40411,92 37513,0131,3161,8-x – wiejskie 5 61313,55 54214,3171,9513,430,8 Związki jst 242,4131,9113,7-x-x Stowarzyszenia jst -x-x-x-x-x Jednostki organizacyjne jst i inne: 4632,9-x2252,42383,7-x Jednostki budżetowe 3352,6-x1732,21623,1-x Zakłady budżetowe 565,1-x112,2457,5-x Instytucje kultury 1) 583,9-x292,9295,8-x SP ZOZ 1) 143,5-x124,022,0-x 1) Samorządowe osoby prawne. 72 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 1.1. Rodzaje stwierdzonych nieprawidłowości W rezultacie przeprowadzonych czynności kontrolnych w 2023 r. stwierdzono 9 848 przypadków nieprawidłowości 2 , których łączna wartość wyniosła 5 548,0 mln zł. Nieprawidłowości w 2023 r., analogicznie jak w latach poprzednich, zostały połączone w kilka podstawowych grup zagadnień: ustalenia ogólnoorganizacyjne, księgowość i sprawozdawczość, ogólne zagadnienia dotyczące planowania i wykonania budżetu, dochody budżetowe, wydatki budżetowe, zamówienia publiczne, rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji, dług publiczny, gospodarka mieniem, rozliczenia jst z jednostkami organizacyjnymi. Największy udział w ogólnej liczbie stwierdzonych nieprawidłowości stanowiły nieprawidłowości w zakresie działań związanych z realizacją budżetu – 35,8%, w tym dochodów i przychodów (22,0%) oraz wydatków i rozchodów (10,9%), jak również w zagadnieniach dotyczących księgowości i sprawozdawczości (26,5%), ustaleń ogólnoorganizacyjnych (10,2%), zamówień publicznych (13,5%) oraz gospodarki mieniem (8,1%). Liczba nieprawidłowości stwierdzonych w wyniku kontroli regionalnych izb obrachunkowych w latach 2019–2023 Wyszczególnienie 20192020202120222023 liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) liczba struktura (w %) Ogółem, z tego:11 845100,010 677100,010 152100,010 709100,09 848100.0 Ustalenia ogólnoorganizacyjne1 1079,31 09810,31 07210,61 09310,21 11211,3 Księgowość i sprawozdawczość3 40128,72 76025,82 62525,92 84326,52 92229,7 Wykonanie budżetu, w tym:4 52538,24 07738,23 66836,13 83735,83 05931,1 – ogólne zagadnienia dotyczące planowania i wykonania budżetu 4493,83363,13013,03082,93513,6 – dochody i przychody2 55221,52 41422,62 14421,12 36022,01 68417,1 – wydatki i rozchody1 52412,91 32712,41 22312,01 16910,91 02410,4 Zamówienia publiczne1 19210,11 18511,11 29812,81 44513,51 34513,7 Rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji 5875,05014,74154,14514,24264,3 Dług publiczny1701,41421,31241,21251,21171,2 Gospodarka mieniem8046,88467,99078,98688,17988,1 Rozliczenia jst z jednostkami organizacyjnymi 590,5680,6430,4470,4690,7 Mniejsza liczba nieprawidłowości stwierdzonych w trakcie kontroli przeprowadzonych w 2023 r. wynikała m.in. ze zmiany sposobu klasyfikowania i ewidencjonowania nieprawidłowości, ale nie bez znaczenia jest mniejsza liczba zatrudnionych, doświadczonych inspektorów kontroli. 1.2. Szczegółowe ustalenia kontroli Ustalenia ogólnoorganizacyjne Regionalne izby obrachunkowe, kontrolując gospodarkę finansową i zamówienia publiczne, dokonują też oceny zagadnień dotyczących organizacji jednostek, przy czym ograniczają się jedynie do tych, które mają bezpośredni wpływ na gospodarkę finansową. W 2023 r. wystąpiło 1 112 przypadków nieprawidłowości dotyczących zagadnień z zakresu organizacji jednostek, w tym kontroli zarządczej, do których zaliczały się m.in.: –nieprawidłowe opracowanie dokumentacji opisującej przyjętą w jednostce politykę (zasady) rachunkowości – 242, –niepowołanie zastępcy wójta (burmistrza, prezydenta miasta), nieprawidłowości w zakresie zatrudnienia sekretarza jst (np. nieogłoszenie naboru na wolne stanowisko) – 116, –zaniechanie bądź nieprawidłowe prowadzenie audytu w jednostce do tego zobowiązanej – 111, 2 W klasyfikacji nieprawidłowości stwierdzonych w toku kontroli przyjmuje się za jedną nieprawidłowość danego rodzaju, bez względu na fakt, czy w danej kontroli ujawniony został jeden taki przypadek, czy więcej tego rodzaju przypadków nieprawidłowości. 73 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –brak lub nieprawidłowe udokumentowanie systemu kontroli zarządczej w zakresie zasad zarządzania ryzykiem i mechanizmów kontroli operacji finansowych i gospodarczych – 94, –nieprawidłowe zorganizowanie wspólnej obsługi finansowo-księgowej – 71, –nieprzestrzeganie instrukcji kancelaryjnej (np. brak daty wpływu) – 64, –naruszenie ustalonych w jednostce zasad zarządzania ryzykiem i mechanizmów kontroli operacji finansowych i gospodarczych – 60, –naruszenie przepisów w zakresie zatrudniania pracowników (np. pominięcie naboru, zatrudnienie pracowników mimo niespełniania przez nich wymogów kwalifikacyjnych, zawieranie umów cywilnoprawnych o cechach umowy o pracę) – 36, –nieprawidłowe powierzanie pracownikom urzędu jst kompetencji i obowiązków w zakresie gospodarki finansowej (w tym zamówień publicznych) oraz dokonywanie czynności w zakresie gospodarki finansowej bez powierzenia lub z przekroczeniem granic powierzenia – 33, –nieprawidłowości dotyczące tworzenia i rejestrowania instytucji kultury – 17. Od 1 do 15 października 2023 r. w gminie Zawady (woj. podlaskie) nie było osoby wykonującej zadania skarbnika (bezpośrednio lub w zastępstwie). Skarbnik odwołana 20 września wykorzystywała urlop do 15 października, natomiast umowa na zastępstwo została rozwiązania 30 września. Sprawozdania urzędu gminy zostały podpisane w dniu 7 października przez osobę, która była zatrudniona na zastępstwo do 30 września, a zatem nie była już pracownikiem urzędu w czasie ich podpisywania. Okres 1–15 października 2023 r. przypadał w czasie prowadzenia kontroli przez inspektora rio. W tym czasie nie było możliwości uzyskania dokumentacji księgowej (wydruki z ksiąg, dowody księgowe). W gminie Dubicze Cerkiewne (woj. podlaskie) nie zostało obsadzone stanowisko kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i od czasu odejścia poprzedniego kierownika, przez cztery lata nie podejmowano działań w celu obsadzenia tego stanowiska. Ośrodkiem kierował w praktyce Wójt, co jest niezgodne m.in. z przepisami art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W gminie Gręboszów (woj. małopolskie) naruszono przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych, poprzez zatrudnienie w 2021 r. na stanowisku sekretarza gminy (w wymiarze ¾ etatu), bez przeprowadzenia procedury konkursowej, w drodze awansu wewnętrznego, osoby zatrudnionej na podstawie powołania na stanowisku zastępcy wójta (¼ etatu). Wójt Gminy Zduny (woj. łódzkie) nie zapewnił należytej ochrony zbiorów danych księgowych w systemie elektronicznym przed działaniami skutkującymi ich zmianą przez osoby nieuprawnione. W jednostce nie określono zasad nadawania i odbierania pracownikom uprawnień do logowania się na udostępnionych przez pracodawcę komputerach i programach. Pod loginem „administrator” na różnych stacjach dysków logowali się w programie „Księgowość budżetowa” pracownicy urzędu, niemniej jednak zidentyfikowanie, który z pracowników użył ww. loginu było niemożliwe, gdyż – jak wyjaśnił kierownik jednostki - nie prowadzono rejestru nadawanych uprawnień w tym zakresie. Zatem, login „administrator” wraz z hasłem był udostępniony więcej niż jednej osobie, co było sprzeczne z zasadą odpowiedzialności pracownika za wprowadzenie danych do systemu elektronicznego. Ponadto ustalono, że po rozwiązaniu stosunku pracy z danym pracownikiem nie podejmowano działań mających na celu blokadę nadanych uprawnień. W gminie Wola Uhruska (woj. lubelskie) Rada Gminy nie podjęła uchwały określającej rodzaje świadczeń przyznawanych w ramach pomocy zdrowotnej dla nauczycieli. Burmistrz Miasta i Gminy Działoszyce (woj. świętokrzyskie) powierzał pełnienie funkcji kierownika jednostki budżetowej na podstawie umów zlecenie. W umowach określono m.in., że pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem, tj. wszystkie elementy potwierdzające fakt niedopuszczalnego zastąpienia umowy o pracę umową cywilnoprawną. Wypłacone na podstawie ww. umów wynagrodzenie wyniosło 17,3 tys. zł. 74 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Kontrola w gminie Dragacz (woj. kujawsko-pomorskie) wykazała niezapewnienie do października 2022 r. właściwych mechanizmów kontroli zarządczej poprzez nieokreślenie w procedurach wewnętrznych zasad przekazywania dokumentacji poza urząd gminy Dragacz usługodawcy świadczącemu obsługę prawną, w konsekwencji czego Gmina nie odzyskała dokumentacji dotyczącej windykacji prowadzonej wobec dłużników z tytułu nieuregulowanych należności cywilnoprawnych (tj. czynszu najmu lokali), która została przekazana ówczesnemu usługodawcy – otrzymał on oryginały dokumentów prowadzonych postępowań windykacyjnych, a kontrolowana jednostka nie sporządziła dokumentu potwierdzającego przekazanie ww. dokumentacji. W mieście Dynów (woj. podkarpackie) nie prowadzono audytu wewnętrznego w 2021 r., pomimo osiągnięcia w dniu 14 kwietnia 2021 r. poziomu wydatków i rozchodów w kwocie 42,9 tys. zł. W mieście i gminie Dąbie (woj. wielkopolskie) po rozwiązaniu w listopadzie 2019 r. umowy o pracę z sekretarzem, na mocy porozumienia stron, nie podejmowano żadnych działań w celu zatrudnienia sekretarza. Obowiązek zatrudnienia sekretarza wynika z ustawy o pracownikach samorządowych, a wolny i konkurencyjny nabór na wolne stanowisko sekretarza przeprowadza się nie później niż w ciągu trzech miesięcy od zwolnienia stanowiska. W mieście i gminie Międzyzdroje (woj. zachodniopomorskie) uchwałą z dnia 27 lutego 2020 r. Rada Miejska postanowiła o organizacji prowadzonej przez Urząd Miejski wspólnej obsługi samorządowych jednostek budżetowych, tj. trzech szkół podstawowych, przedszkola i żłobka oraz ośrodka pomocy społecznej. Pomimo ww. postanowienia, do dnia 30 kwietnia 2023 r. wspólną obsługą finansową, kadrową i organizacyjną nie został objęty ośrodek pomocy społecznej. Urząd Miejski w Błoniu (woj. mazowieckie) prowadził obsługę jednostek budżetowych będących jednostkami organizacyjnymi, pomimo że Rada Miejska w Błoniu nie podjęła uchwały w sprawie zapewnienia wspólnej obsługi. Gmina Szczaniec (woj. lubuskie) w zakresie kontroli zarządczej wykazała, że Zastępca Wójta był zatrudniony do dnia 1 marca 2021 r. Następnie zarządzeniami w okresie od 2 sierpnia 2021 r. do 1 czerwca 2022 r. Wójt powoływał trzykrotnie kierownika referatu w Urzędzie Gminy, na stanowisko zastępcy wójta na czas około jednego miesiąca. Do czasu zakończenia kontroli, tj. do dnia 19 kwietnia 2023 r. stanowisko zastępcy wójta nie zostało obsadzone. W zakresie podziału obowiązków między pracownikami stwierdzono, że Wójt zarządzeniem z dnia 2 czerwca 2015 r. w sprawie upoważnienia do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej oraz wydania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach, udzielił sekretarzowi gminy pełnomocnictwa do samodzielnego składania oświadczeń woli w imieniu gminy, w zakresie zarządu mieniem, zawierania umów, zaciągania zobowiązań i rozporządzania prawami majątkowymi gminy Szczaniec, a także dysponowania środkami pieniężnymi na rachunku gminy pomimo, że ww. oświadczenie woli, sekretarz mógł składać wyłącznie wraz z zastępcą wójta. Księgowość i sprawozdawczość W wyniku kontroli dotyczących m.in. prawidłowości ewidencjonowania operacji gospodarczych w księgach rachunkowych, sporządzania sprawozdań, gromadzenia i przechowywania dokumentacji stwierdzono 2 922 przypadki działań stanowiących naruszenie powszechnie obowiązujących przepisów oraz przepisów wewnętrznych na kwotę – 4 404,3 mln zł. W szczególności nieprawidłowości obejmowały: –nieprawidłową ewidencję operacji gospodarczych i finansowych (np. z naruszeniem zasad systematyki, niezgodnie z treścią operacji, na kontach nieprzewidzianych w planie kont) – 338, –nieprawidłowe prowadzenie ksiąg rachunkowych (np. prowadzenie wspólnych urządzeń księgowych dla organu i jednostki; prowadzenie wspólnych ksiąg dla urzędu JST i jednostek obsługiwanych – 230, –nieprawidłowe stosowanie klasyfikacji budżetowej dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów – 221, –nieprawidłowości w zakresie inwentaryzacji – 213, –wykazanie w sprawozdaniach budżetowych danych niezgodnych z ewidencją księgową – 197, –sporządzenie nierzetelnych sprawozdań finansowych – 177, –nierzetelne wykazanie w księgach rachunkowych wartości aktywów i pasywów – 171, –wykazanie w sprawozdaniach budżetowych nieprawidłowych kwot skutków finansowych udzielonych ulg, zwolnień i obniżek stawek podatkowych – 169, –dokonywanie zapisów księgowych z naruszeniem ustawy o rachunkowości – 154, 75 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –wykazanie w sprawozdaniach z operacji finansowych danych niezgodnych z ewidencją lub dokumentami – 152, –niebieżące prowadzenie ksiąg rachunkowych (np. niesporządzenie w wymaganych terminach zestawień obrotów i sald kont księgi głównej) – 145, –nieprawidłową wycenę aktywów lub pasywów (np. nieuprawniona aktualizacja, nieprawidłowe umorzenia) – 88, –nieprowadzenie wszystkich wymaganych ksiąg rachunkowych – 77, –zaniechanie lub nieprawidłowe rozliczenie inwentaryzacji – 66, –brak zgodności sald kont analitycznych z syntetycznymi – 60, –księgowanie dowodów źródłowych niespełniających wymogów ustawy o rachunkowości (np. bez czytelnego opisu operacji, bez dekretacji) – 52, –nieprawidłowe prowadzenie gospodarki kasowej – 35, –niesprawdzalne prowadzenie ksiąg rachunkowych – 30, –niesporządzenie, nieprzekazanie sprawozdań budżetowych oraz finansowych – 29, –niezgodność między sprawozdaniami zbiorczymi/łącznymi a jednostkowymi – 25, –niezamknięcie ksiąg rachunkowych – 24, –nieterminowe przekazanie sprawozdań budżetowych oraz sprawozdań z operacji finansowych – 21, –poprawianie błędów w dowodach lub zapisów w księgach rachunkowych niezgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości – 13, –nieterminowe sporządzenie sprawozdań finansowych – 12, –nieprawidłowe lub niekompletne oznaczenie ksiąg rachunkowych – 10. W Urzędzie Miejskim w Ciechanowcu (woj. podlaskie) m.in. od 2021 r. nie przeksięgowywano wyniku budżetu z konta 961 na konto 960, co skutkowało nierealnością sald kont 960 i 961. Na przykład na koniec 2022 r. konto 960 wykazywało saldo Wn oznaczające skumulowany deficyt w kwocie 5 329 tys. zł, podczas gdy prawidłowo powinno wykazywać saldo Ma 10 406,2 tys. zł oznaczające skumulowaną nadwyżkę budżetu. Ponadto na koniec 2022 r. nierealne salda wykazywało konto 224 „Rozrachunki budżetu”, gdzie m.in. po stronie Wn ujęto, zaliczając do dochodów, kwotę 157,5 tys. zł oznaczającą środki na wyodrębnionym rachunku dochodów szkoły, zawyżając wynik budżetu. Nierealne salda wystąpiły też w ramach konta 221, na którym m.in. przypisy należności na dany rok dokonywane były w wysokości równej zaległościom na koniec poprzedniego roku, istotnie je zawyżając. W Urzędzie Miejskim w Zabłudowie (woj. podlaskie) wystąpiły liczne nieprawidłowości w zakresie ewidencji inwestycji rozpoczętych na koncie 080 „Środki trwałe w budowie (inwestycje)”. W związku z uwagami kontrolujących na konto 011 „Środki trwałe” zostały przeniesione nakłady inwestycje o łącznej wartości 8 529 tys. zł poniesione w latach 2020–2022, które pomimo zakończenia inwestycji i oddania ich do użytku nadal były ujęte na koncie 080. W Urzędzie Miasta i Gminy Nowy Staw (woj. pomorskie) ujmowano w księgach rachunkowych jednostki dowody księgowe niezawierające wskazania miesiąca oraz sposobu ujęcia dowodu księgowego w księgach rachunkowych (dekretacja) i podpisu osoby odpowiedzialnej za te wskazania (we wszystkich przypadkach, tj. 60 dowodów księgowych objętych kontrolą). W mieście Chojnów (woj. dolnośląskie) na koniec 2021 r. i 2022 r. wystąpiła niezgodność pomiędzy saldami kont ksiąg pomocniczych prowadzonych w ewidencji podatkowej w systemie SIGID dla należności z tytułu dochodów budżetowych, a saldami kont analitycznych prowadzonych do konta księgi głównej 221 „Należności z tytułu dochodów budżetowych”. Różnica po stronie należności i zobowiązań wynosiła odpowiednio 105,8 tys. zł w 2021 r. i 111,8 tys. zł w 2022 r. W Urzędzie Gminy Łapsze Niżne (woj. małopolskie) w ewidencji analitycznej do konta 011 „Środki trwałe” wykazano pod jedną pozycją działki o łącznej wartości 3 280,7 tys. zł (stan na dzień 31 grudnia 2021 r.), bez wyszczególnienia obiektów inwentarzowych (działek) z określeniem ich jednostkowych wartości. Ponadto wg stanu na dzień 31 grudnia 2021 r. nie ujęto w ewidencji księgowej 797 obiektów inwentarzowych (działek) o łącznej powierzchni 126,33 ha, które znajdują się (bez określenia wartości) w zasobie nieruchomości gminy. W gminie Łowicz (woj. łódzkie) nie zachowano wymaganego przepisami prawa terminu zamknięcia ksiąg rachunkowych prowadzonych dla: budżetu gminy oraz urzędu gminy za 2018 r., 2019 r., 2020 r., 2021 r. i 2022 r., wynikiem czego była możliwość wprowadzania dodatkowych zapisów do ksiąg rachunkowych po sporządzeniu 76 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. sprawozdań finansowych za wskazane okresy sprawozdawcze. Zamknięcia ksiąg rachunkowych za ww. lata dokonano w trakcie prowadzonej przez inspektorów rio kontroli. W księgach rachunkowych Urzędu Miasta Lubartów (woj. lubelskie) nie ujęto należności w wysokości 250 tys. zł z tytułu kar nałożonych na nabywców nieruchomości gminnych, którzy nie wywiązali się z postanowień zawartych umów dotyczących zagospodarowania tych nieruchomości. W Urzędzie Gminy w Obrazowie (woj. świętokrzyskie) na dzień 31 grudnia 2022 r. nie ujęto w księgach rachunkowych oraz sprawozdaniu finansowym rezerwy na zobowiązania w związku z toczącym się od 2022 r. przeciwko gminie Obrazów postępowaniem sądowym o podwyższenie o kwotę 584,6 tys. zł wynagrodzenia z tytułu umowy zawartej z wykonawcą inwestycji. W gminie Stolno (woj. kujawsko-pomorskie) stwierdzono wprowadzenie w 2021 r. do ewidencji środków trwałych 45 szt. instalacji fotowoltaicznych o łącznej wartości 1 304 tys. zł, jako jednego obiektu inwentarzowego, zamiast jako samodzielnych obiektów inwentarzowych, stanowiących zgodnie z klasyfikacją rodzajową, odrębne środki trwałe. Burmistrz Miasta Chełmży (woj. kujawsko-pomorskie) powierzył prowadzenie ksiąg rachunkowych Urzędu Miasta w Chełmży w części należności, zobowiązań, przychodów i wpływów z tytułu gospodarowania zasobem komunalnym, podmiotowi zewnętrznemu, tj. Zakładowi Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. w Chełmży. W latach 2020–2023 (do dnia kontroli) w ramach ksiąg rachunkowych Urzędu Miasta Chełmża nie prowadzono ewidencji pomocniczej do konta 221 „Należności z tytułu dochodów budżetowych” według dłużników w zakresie należności z tytułu dochodów miasta z najmu i dzierżawy nieruchomości, realizowanych przez Zakład Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. w Chełmży. W czasie kontroli doraźnej miasta i gminy Otmuchów (woj. opolskie) stwierdzono niezachowanie wymogu rzetelnego, bezbłędnego i sprawdzalnego prowadzenia ksiąg rachunkowych poprzez wykazanie w księgach budżetu gminy nieprawidłowego salda Ma konta 133 „Rachunek budżetu” wg stanu na dzień 30 czerwca 2022 r. oraz 30 czerwca 2023 r., tj. niezgodnego z saldami wynikającymi z wyciągów bankowych oraz księgowanie w latach 2022–2023 na koncie 134 „Kredyty bankowe” kwot wykorzystanego kredytu bankowego udzielonego przez bank w rachunku budżetu i spłaty zadłużenia z tego tytułu, tj. operacji, które nie podlegały ewidencji na tym koncie. W księgach rachunkowych miasta Racibórz (woj. śląskie) roku 2023 (do 10 listopada) nie ujęto zobowiązań na łączną kwotę 5 180 tys. zł wobec dwóch wykonawców zadania pn. „Raciborskie Centrum Aktywnej Integracji Społecznej – Budowa obiektu z wyposażeniem” – lodowisko zadaszone ul. Zamkowa 4 w Raciborzu. Ww. zobowiązania nie zostały uregulowane do dnia kontroli, wobec tego: –trzy faktury z czerwca 2023 r. na łączną kwotę 1 0543,3 tys. zł stały się wymagalne w lipcu 2023 r.; –pięć faktur z okresu lipiec – wrzesień 2023 r. na łączną kwotę 3 652,5 tys. zł stały się wymagalne w sierpniu, wrześniu oraz październiku 2023 r.; –dwie faktury z października 2023 r. na łączną kwotę 473,2 tys. zł stały się wymagalne w listopadzie 2023 r. W gminie Kiszkowo (woj. wielkopolskie) księgi rachunkowe jednostek obsługiwanych – wszystkich szkół i ośrodka pomocy społecznej – prowadzone były w okresie kontrolowanym w Urzędzie Gminy w Kiszkowie w ramach jednego dziennika prowadzonego wspólnie dla ksiąg urzędu gminy i jednostek obsługiwanych. W mieście i gminie Miasteczko Krajeńskie (woj. wielkopolskie) pracownicy urzędu przeprowadzili inwentaryzację, w drodze spisu z natury, składników majątku stanowiących własność gminy, a będących w użytkowaniu ochotniczych straży pożarnych i Gminnego Domu Kultury. W gminie Drawno (woj. zachodniopomorskie) w księgach rachunkowych 2021 r. nie zapewniono automatycznej kontroli ciągłości zapisów oraz przenoszenia obrotów i sald kont księgowych, wskutek czego różnice w bilansie otwarcia tych urządzeń na rok 2022 w stosunku do bilansów ich zamknięcia na koniec 2021 r. wynosiły od 0,2 tys. zł do 555,5 tys. zł. 77 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. Zmiana w wartości początkowej środka trwałego – zaistniała w wyniku zrealizowania w 2021 r. przez miasto Pruszków (woj. mazowieckie) zadania inwestycyjnego o wartości 345,4 tys. zł – nie została wprowadzona do ksiąg rachunkowych. Kontrola w powiecie sulęcińskim (woj. lubuskie) wykazała, że ujęte operacje gospodarcze dotyczące salda konta 903 „Niewykonane wydatki” w kwocie 468,7 tys. zł nie zostały przeniesione w dniu 31 grudnia 2022 r. na konto 961 „Wynik wykonania budżetu”. W Urzędzie Gminy Jasionówka (woj. podlaskie) inwentaryzację majątku trwałego przeprowadzono według stanu na 31 grudnia 2022 r. Poprzednia inwentaryzacja środków trwałych miała miejsce w 2017 r. i została przeprowadzona na 31 grudnia 2017 r. Nie zachowano zatem terminu i częstotliwości przeprowadzenia inwentaryzacji środków trwałych, która powinna zostać przeprowadzona raz w ciągu czterech lat. Ponadto arkusze spisu z natury ujmowały składniki, które nie podlegają spisowi z natury (m.in. grunty oraz wartości niematerialne i prawne), na arkuszach spisowych ujęto też wartość laptopów wynoszącą 24,5 tys. zł, mimo że zostały przekazane mieszkańcom gminy na podstawie umów darowizny. Nie okazano dokumentów poświadczających rozliczenie inwentaryzacji środków trwałych. Nie przeprowadzono też inwentaryzacji rozrachunków drogą weryfikacji. W Urzędzie Miasta Kwidzyn (woj. pomorskie) zaniechano rozliczenia różnic inwentaryzacyjnych ujawnionych w trakcie inwentaryzacji przeprowadzonej drogą porównania danych ksiąg rachunkowych z odpowiednimi dokumentami i weryfikacji wartości tych składników wg stanu na dzień 31 grudnia 2022 r. Różnice wystąpiły w stanach konta 221 „Należności z tytułów dochodów budżetowych” (saldo Wn oraz saldo Ma wykazały rozbieżności wynoszące 69,6 tys. zł każde). W mieście i gminie Krobia (woj. wielkopolskie) nie inwentaryzowano drogą spisu z natury wszystkich składników aktywów, będących własnością innych jednostek, powierzonych do używania, a w konsekwencji tego zaniechania – nie informowano jednostek o wynikach spisu. W sprawozdaniu Rb-ST sporządzonym na koniec 2021 r. przez gminę Bolesławiec (woj. łódzkie), w pozycji stan środków na rachunku budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykazano kwotę 4 455,9 tys. zł. Zgodnie z ewidencją księgową na dzień 31 grudnia 2021 r. stan konta 133 „Rachunek budżetu”, wynosił 3 787 tys. zł. Różnica w kwocie 668,9 tys. zł wynikała z ujęcia w sprawozdaniu środków pozostających na rachunku Urzędu Gminy (w szczególności środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, Rządowy Fundusz Inwestycji Lokalnych). W sprawozdaniu Rb-Z o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych oraz poręczeń i gwarancji według stanu na koniec III kwartału 2022 r. Urzędu Miejskiego w Sandomierzu (woj. świętokrzyskie) nie wykazano zobowiązań z tytułu tzw. leasingu finansowego w kwocie 347,5 tys. zł wynikających z umowy na realizację zadania „Dostawa, montaż oraz serwis urządzeń do poboru opłat parkingowych w formie 24-miesięcznej dzierżawy dla Gminy Sandomierz”. W trakcie kontroli w gminie Dragacz (woj. kujawsko-pomorskie) stwierdzono sporządzenie jednostkowego sprawozdania Rb-28S z wykonania planu wydatków budżetowych Urzędu Gminy za okres od początku roku do 31 grudnia 2021 r. niezgodnie z ewidencją księgową. Na podstawie ewidencji analitycznej konta 201 „Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami” stwierdzono, że na koniec 2021 r. w sprawozdaniu Urzędu Gminy Dragacz wykazano zaniżoną wartość zobowiązań o kwotę 702 tys. zł. W mieście Bieruń (woj. śląskie) w latach 2019–2023 (do dnia kontroli), wadia, zabezpieczenia należytego wykonania umów oraz kaucje wnoszone w formie pieniężnej przez oferentów na zakup nieruchomości oraz za udział w postępowaniach o zamówienie publiczne, były ujmowane w ewidencji księgowej budżetu miasta Bieruń zamiast w ewidencji księgowej urzędu. Skutkiem powyższego zawyżono o 3 002,5 tys. zł stan środków na rachunkach bankowych jednostki samorządu terytorialnego w sprawozdaniach Rb-ST za lata 2019–2022 oraz stan środków pieniężnych budżetu oraz pozostałych zobowiązań w bilansach z wykonania budżetu Gminy Bieruń za lata 2019–2022. W czasie kontroli doraźnej miasta i gminy Otmuchów (woj. opolskie) stwierdzono wykazanie w sprawozdaniu Rb-NDS o nadwyżce/deficycie jednostki samorządu terytorialnego za okres od początku roku do dnia 30 czerwca 78 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 2023 r. nieprawidłowych danych dotyczących stanu niespłaconych na koniec okresu sprawozdawczego zobowiązań przeznaczonych na pokrycie występującego w ciągu roku przejściowego deficytu budżetu miasta i gminy Otmuchów, tj. zawyżonych o kwotę 188,6 tys. zł. Powyższe wynikało z faktu wykorzystania przez gminę na dzień 30 czerwca 2023 r. środków ZFŚS jednostek dla utrzymania płynności finansowej, tj. terminowej zapłaty zobowiązań finansowych na sfinansowanie bieżących wydatków budżetu związanych z wynagrodzeniami oraz składkami na ubezpieczenia społeczne. W gminie Malanów (woj. wielkopolskie) w bilansie z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego sporządzonym na dzień 31 grudnia 2022 r. zobowiązania finansowe w kwocie 6 951,6 tys. zł zostały wykazane w pozycji „Zobowiązania finansowe długoterminowe” pomimo, że z harmonogramów spłat kredytów i pożyczek wynika, że zobowiązania finansowe w kwocie 1 162,8 tys. zł stawały się wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego w związku z czym winny być ujęte w pozycji „Zobowiązania finansowe krótkoterminowe”. W 2023 r. najwyższe kwoty nieprawidłowo wykazanych w sprawozdaniu Rb-PDP skutków obniżenia górnych stawek podatków stwierdzono w gminie Czarny Bór (woj. dolnośląskie) i mieście Nowa Ruda (woj. dolnośląskie). W gminie Czarny Bór kwota skutków obniżenia górnych stawek podatków wynosiła 228,7 tys. zł poprzez ich zaniżenie (łącznie za 2020 r. i 2021 r.) a w mieście Nawa Ruda – 220 tys. zł (za lata 2020–2022). Korekty wysokości subwencji na podstawie decyzji Ministra Finansów w 2023 r. dokonano w gminie Czarny Bór i mieście Nowa Ruda następującymi decyzjami: –decyzja Nr ST3.4755.1.20.2023 z dnia 4 lipca 2023 r. zmniejszająca część wyrównawczą subwencji ogólnej na 2023 r. dla gminy Czarny Bór o kwotę 97,7 tys. zł oraz potrącająca nienależnie otrzymaną w okresie od stycznia do czerwca 2023 r. kwotę 48.864,00 zł ze skorygowanej raty części wyrównawczej subwencji ogólnej za miesiąc lipiec 2023 r. i zobowiązująca gminę Czarny Bór do zapłaty odsetek, ustalonych jak dla zaległości podatkowych, od nienależnej kwoty części wyrównawczej subwencji ogólnej otrzymanej w miesiącach styczeń – czerwiec 2023 r. –decyzja Nr ST3.4755.1.23.2023 z dnia 1 sierpnia 2023 r. zmniejszająca część wyrównawczą subwencji ogólnej na 2023 r. dla miasta Nowa Ruda o kwotę 166,5 tys. zł oraz potrącająca nienależnie otrzymaną w okresie od stycznia do lipca 2023 r. kwotę 97 tys. zł ze skorygowanej raty części wyrównawczej subwencji ogólnej za miesiąc sierpień 2023 r. i zobowiązująca miasto Nowa Ruda do zapłaty odsetek, ustalonych jak dla zaległości podatkowych, od nienależnej kwoty części wyrównawczej subwencji ogólnej otrzymanej w miesiącach styczeń – lipiec 2023 rok. Wykonanie budżetu – ogólne zagadnienia dotyczące planowania i wykonania budżetu W tej kategorii dotyczącej ogólnych zasad planowania i wykonywania budżetu kontrole regionalnych izb obrachunkowych wykazały 351 przypadków nieprawidłowości na łączną kwotę 217,3 mln zł. Do najczęściej występujących naruszeń prawa należy zaliczyć: –dokonanie wydatków z przekroczeniem granic planowanych wydatków w uchwale budżetowej, planie finansowym jednostki – 67, –niesporządzanie lub nieprawidłowe sporządzenie planów finansowych, nieaktualizowanie tych planów – 61, –brak kontrasygnaty skarbnika lub osoby przez niego upoważnionej w zakresie czynności mogących skutkować powstaniem zobowiązań pieniężnych (majątkowych) – 47, –nierealistyczne prognozowanie w wpf kwot dochodów, wydatków, przychodów lub rozchodów – 24, –nieprawidłowe klasyfikowanie w budżecie wydatków bieżących lub majątkowych – 11, –niedozwolone finansowanie budżetu danego roku (np. ratą części oświatowej subwencji na rok następny, środkami z dotacji podlegających zwrotowi, środkami ZFŚS, depozytowymi, środkami z Funduszu COVID 19) – 10. Wynik budżetu miasta Siemiatycze (woj. podlaskie) za 2022 r. był niższy od planu o 1 951,6 tys. zł. W związku z wyczerpaniem legalnych źródeł przychodów mogących sfinansować tę różnicę ustalono podczas kontroli, że nielegalnie sfinansowano go niespłaconym kredytem na sfinansowanie przejściowego deficytu (151 tys. zł), ratą części oświatowej subwencji stanowiącej dochód 2023 r. (1 067,5 tys. zł), posiadanymi środkami depozytowymi (321 tys. zł), środkami programu Erazmus+ błędnie niezaliczonymi do dochodów budżetu (76,4 tys. zł), środkami projektu Asystent Osoby Niepełnosprawnej realizowanego z Fundusz Solidarnościowego (45,8 tys. zł), środkami niewykorzystanych dotacji celowych z budżetu państwa (313,6 tys. zł), środkami Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 wyłączonymi 79 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. błędnie ze środków budżetu na koniec roku zapisem Wn 901 – Ma 224 (127,9 tys. zł). Ponadto w pierwotnym budżecie miasta Siemiatycze na 2023 r. nie zabezpieczono środków w planie wydatków na realizację zawartej w dniu 29 grudnia 2022 r. umowy na odbieranie i zagospodarowanie odpadów komunalnych. Umowa opiewała na kwotę 4 908,9 tys. zł, która przekraczała o 1 896,4 tys. zł kwotę przewidzianą jako limit wydatków w rozdz. 90002 „Gospodarowanie odpadami komunalnymi” § 4300 „Zakup usług pozostałych” w uchwale budżetowej – planowano w tej podziałce wydatki w wysokości 3 012,5 tys. zł. Jednocześnie na koniec 2022 r. w rozdz. 90002 § 4300 widniały nieopłacone zobowiązania (obciążające plan wydatków 2023 r.) w kwocie 615,7 tys. zł. Kwota objęta planem wydatków na 2023 r. była niższa nawet od wydatków wykonanych za 2022 r. na zakup tych usług, które wyniosły 3 293,9 tys. zł. Miasto Nowy Targ (woj. małopolskie) udzieliło bez umocowania w uchwale Rady Miasta Nowy Targ, pożyczki na kwotę 100 tys. zł na rzecz stowarzyszenia, na podstawie umowy z dnia 12 marca 2020 r. z przeznaczeniem na realizację projektu ze środków Programu Współpracy Transgranicznej Interreg V-A Polska - Słowacja 2014 - 2020 pn. „Kombinat „Podhale” w procesie przemian gospodarczych i społeczno-kulturowych na pograniczu polsko-słowackim w 1955-1992”. Aneksem Nr 2 zawartym 27 grudnia 2021 r. podwyższono kwotę pożyczki do 140 tys. zł, udzielając tym samym dodatkowej pożyczki w kwocie 40 tys. zł. Na dzień zawarcia ww. umowy oraz aneksu Rada Miasta Nowy Targ nie ustaliła limitu pożyczek. Gmina Skomlin (woj. łódzkie) rozpoczęła w 2021 r. realizację przedsięwzięcia wieloletniego dotyczącego zadania pn. „Remont (odnowa) drogi powiatowej Nr 4511E Skomlin – Wróblew – II postępowanie”. Inwestycja miała być realizowana na przestrzeni lat 2021–2022, nie została jednak uwzględniona w wykazie przedsięwzięć, stanowiących załącznik do uchwały w sprawie wieloletniej prognozie finansowej. W związku z realizacją przedsięwzięcia Wójt Gminy podpisał w 2021 r. trzy umowy, zaciągając zobowiązanie bez upoważnienia na łączną kwotę 1 271,9 tys. zł. Gmina Mokrsko (woj. łódzkie) utworzyła odrębny rachunek przypisany do ewidencji urzędu dla operacji związanych z zakupem i sprzedażą węgla. Z budżetu gminy nie przekazywano środków na wydatki na wyodrębniony rachunek dotyczący preferencyjnej sprzedaży węgla. Z ww. rachunku bezpośrednio z zebranych dochodów pokrywano wydatki ponoszone na preferencyjny zakup węgla i inne wydatki z nim związane (szkolenia czy wynagrodzenia dla pracowników zajmujących się obsługą programu). Do dnia 31 grudnia 2022 r. zrealizowano dochody z tytułu preferencyjnej sprzedaż węgla w kwocie brutto 624 tys. zł (507,3 tys. zł netto) oraz wydatki w łącznej kwocie 391,8 tys. zł. Dochody w podanej wyżej kwocie nie zostały odprowadzone na rachunek budżetu gminy Mokrsko do końca 2022 r. w związku z faktem, że nie dokonywano zasileń ww. rachunku bankowego w środki, które mogłyby być przeznaczone na wydatki. Wydatki były pokrywane ze zgromadzonych na tym rachunku dochodów. W gminie Obrazów (woj. świętokrzyskie) zwrotu na rachunek bankowy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego dofinansowania w kwocie 428,9 tys. zł wraz z należnymi odsetkami dokonano z opóźnieniem, co skutkowało naliczeniem i zapłatą odsetek w kwocie wyższej o 34,6 tys. zł od kwoty odsetek wyliczonych w przypadku terminowego zwrotu dofinansowania. W gminie Markuszów (woj. lubelskie) umowę na rozbudowę sieci wodociągowej kontrasygnowała osoba nieupoważniona. Kierownik Centrum Usług Wspólnych Gminy Włocławek (woj. kujawsko-pomorskie) naruszył w latach 2021–2022 kompetencje dyrektorów obsługiwanych jednostek oświatowych poprzez zatwierdzanie projektów planów finansowych dochodów i wydatków oraz planów finansowych tych jednostek, zamiast przez dyrektorów tych jednostek. Podczas kontroli gminy Komprachcice (woj. opolskie) stwierdzono, że doszło do zaciągnięcia przez Wójta Gminy zobowiązania wieloletniego o wartości szacunkowej 1 000 tys. zł, na okres 46 miesięcy od podpisania umowy z dnia 18 marca 2022 r. bez wymaganego upoważnienia Rady Gminy Komprachcice. W momencie podpisywania przez Wójta Gminy Komprachcice umowy, jednostka posiadała środki finansowe, pozwalające na regulowanie zaciągniętych tą umową zobowiązań w 2022. Środki takie, jak wynika z dokumentów oraz wyjaśnień, nie zostały jednak zabezpieczone na lata następne w wieloletniej prognozie finansowej oraz Rada Gminy Komprachcice nie upoważniła w dokumencie tym wójta gminy do zaciągnięcia takich zobowiązań. Jak wynika z wyjaśnienia złożonego przez Wójta Gminy, nie miał on świadomości, że były skarbnik nie wprowadził powyższego zadania do wieloletniej prognozy finansowej w 2022 r. 80 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. W czasie kontroli doraźnej miasta i gminy Otmuchów (woj. opolskie) stwierdzono przekazanie w latach 2022–2023 środków finansowych w łącznej kwocie 1 608 tys. zł zgromadzonych na rachunkach ZFŚS jednostek organizacyjnych miasta i gminy Otmuchów na rachunki bieżące tych jednostek oraz w części na rachunek bieżący budżetu miasta i gminy Otmuchów i wykorzystanie tych środków na sfinansowanie bieżących wydatków budżetu, tj. na niezgodne z przepisami finansowanie deficytu budżetu gminy, zamiast na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z funduszu. Miasto i gmina Łobez (woj. zachodniopomorskie) w 2020 r. nabyła za cenę 3 501,6 tys. zł nieruchomość gruntową zabudowaną. Umową sprzedaży z 31 lipca 2020 r. strony postanowiły o zapłacie przez nabywcę części ceny zakupu tej nieruchomości w 9-ciu ratach rocznych po 350,2 tys. zł każda, płatnych w latach 2020–2029 (łącznie 3 151,4 tys. zł). Przed zawarciem umowy Burmistrz nie wystąpił do rio z wnioskiem o wydanie opinii o możliwości spłaty ww. zobowiązania dłużnego. Zobowiązania dłużnego nie zaprezentowano w wpf. Miasto Siedlce (woj. mazowieckie) sfinansowało deficyt budżetu 2022 r. środkami pochodzącymi z części oświatowej subwencji ogólnej otrzymanej w grudniu 2022 r. na styczeń 2023 r., w części stanowiącej kwotę 1 118,8 tys. zł. Miasto Kostrzyn nad Odrą (woj. lubuskie) nieterminowo przekazało do Regionalnej Izby Obrachunkowej w I kwartale 2022 r. zarządzenia burmistrza, które stanowiły 71% podjętych i wydanych w tym okresie, objętych ich nadzorem, dotyczących zmian budżetu w zakresie przeniesienia między rozdziałami i paragrafami, uruchomienia rezerwy oraz zmniejszenia bądź zwiększenia dotacji celowej. Burmistrz Łęknicy (woj. lubuskie) nie sporządził planu finansowego jednostki budżetowej Urzędu Miejskiego na 2022 r., oraz planu finansowego zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostce samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami na 2022 r. Wykonanie budżetu – dochody i przychody W grupie zagadnień dotyczących realizacji dochodów i przychodów regionalne izby obrachunkowe wykazały istotną liczbę nieprawidłowości – 1 684 przypadków na łączną kwotę 75,0 mln zł. Do najczęściej popełnianych przez jednostki naruszeń prawa należą: –niedokonanie lub nienależyte dokonanie czynności sprawdzających w odniesieniu do deklaracji podatkowych w zakresie podatków lokalnych (rolny, leśny, od nieruchomości – osoby prawne; od środków transportowych – osoby prawne i osoby fizyczne) – 301, –ustalenie zobowiązań podatkowych dla osób fizycznych w zakresie podatków lokalnych (rolny, leśny, od nieruchomości) niezgodnie z przepisami, w tym prawa lokalnego (stawki) – 172, –zaniechanie prowadzenia lub nieterminowe prowadzenie czynności windykacyjnych w zakresie zobowiązań podatkowych – 153, –nieprawidłowa realizacja dochodów o charakterze cywilnoprawnym – 128, –niezgodne z przepisami udzielanie ulg i zwolnień w zapłacie podatków lokalnych (rolny, leśny, od nieruchomości, od środków transportowych) – 125, –nieprawidłowa realizacja niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym – 118, –nieegzekwowanie (zaniechanie wezwania do złożenia) deklaracji lub informacji podatkowych od podatników podatków lokalnych (rolny, leśny, od nieruchomości, od środków transportowych) – 114, –zaniechanie prowadzenia lub nieterminowe prowadzenie czynności windykacyjnych w zakresie niepodatkowych należności budżetu o charakterze publicznoprawnym – 55, –nieprawidłowe rozliczanie wpłat podatników (np. na zaległości i odsetki, nadpłaty) – 53, –zaniechanie prowadzenia postępowania w celu określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatkach lokalnych (leśny, rolny, od nieruchomości i od środków transportowych) – 49, –zaniechanie podejmowania czynności w celu wyegzekwowania należności o charakterze cywilnoprawnym – 46, –niezgodne z przepisami inkaso podatków lokalnych (rolny, leśny, od nieruchomości), np. nieprawidłowe rozliczenie inkasentów, pobór zaległości – 40, –dopuszczenie do przedawnienia zobowiązań podatkowych – 21, –dopuszczenie do przedawnienia niepodatkowych należności budżetu o charakterze publicznoprawnym – 21, –niezgodne z przepisami udzielanie ulg w zapłacie należności o charakterze cywilnoprawnym – 12, 81 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –niezgodne z przepisami udzielanie ulg w zapłacie niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym – 11. W szkołach prowadzonych przez gminę Juchnowiec Kościelny (woj. podlaskie) część dochodów z opłat za żywienie pobranych od uczniów przeznaczono – niezgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe – na inne cele niż zakup artykułów żywnościowych zużytych do przygotowania posiłków. W odpowiedzi o sposobie wykonania zaleceń pokontrolnych Wójt poinformował, że w wyniku działań podjętych na podstawie ustaleń kontroli uczniom zostały zwrócone opłaty za żywienie w łącznej wysokości 53,9 tys. zł. Miasto Siemiatycze (woj. podlaskie) na koniec 2022 r. wynajmowało pięć lokali użytkowych, zawarte były 43 umowy dzierżawy gruntu pod garażami, obowiązywało 18 umów najmu pawilonów handlowych i wiat oraz 51 umów dzierżawy gruntów. Zaniechanie korzystania z przewidzianej umowami waloryzacji czynszu tylko w przypadku czterech sprawdzonych umów skutkowało zaniżeniem należności za 2022 r. w kwocie 11,9 tys. zł netto, a za 2023 r. w kwocie 37 tys. zł netto. W mieście i gminie Czersk (woj. pomorskie) pobrano w 2022 r. podatek od środków transportowych na podstawie stawek określonych w uchwale Rady Miejskiej w sprawie określenia wysokości stawek podatku od środków transportowych, która nie została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego, co spowodowało zawyżenie pobranego podatku łącznie o 28,8 tys. zł. Ponadto w latach 2020–2022 nie podjęto czynności sprawdzających w stosunku do wspólników spółki cywilnej prowadzącej działalność gospodarczą polegającą na wydobywaniu kruszywa naturalnego, którzy w złożonych informacjach podatkowych nie wykazali powierzchni gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej, czego skutkiem było zaniżenie podatku od nieruchomości w ww. okresie o łączną kwotę 44,7 tys. zł. W mieście Polanica-Zdrój (woj. dolnośląskie) w umowie dzierżawy, roczny czynsz dzierżawny określono w wysokości 0,7 tys. zł, tj. niższej o 37,3 tys. zł, niż kwota rocznego czynszu, podana w wykazie nieruchomości przeznaczonych do oddania w dzierżawę. W gminie Czorsztyn (woj. małopolskie) organ podatkowy nie dołożył należytych starań podczas czynności sprawdzających, wskutek czego w deklaracjach na podatek od nieruchomości Zakładu Gospodarki Komunalnej w Maniowach (jednostka budżetowa gminy) na 2021 r. i 2022 r. wykazano w nieprawidłowy sposób nieruchomości objęte zwolnieniami na podstawie uchwały Rady Gminy, jak również wskazano budowle, grunty i budynki opodatkowane wg stawek podatku od nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zamiast pozostałych. Naliczony podatek wyniósł 30 tys. zł w 2021 r. i 30,3 tys. zł w 2022 r. Po złożeniu przez ZGK w Maniowach korekt deklaracji za ww. lata (w dniu 21 marca 2023 r.) należny podatek wyniósł: 1,7 tys. zł – za 2021 r., 1,7 tys. zł – za 2022 r. Nadpłatę ww. podatnika w kwocie 56,9 tys. zł zwrócono na jego wniosek w dniu 18 kwietnia 2023 r. W gminie Czastary (woj. łódzkie), w zakresie czynności windykacyjnych dotyczących zaległości podatkowych stwierdzono, że w okresie 2021–2022 upomnienia były wystawiane tylko raz, na koniec każdego roku. Pomimo skutecznie doręczonego upomnienia, organ podatkowy nie podejmował dalszych działań windykacyjnych, tj. nie wystawiał tytułów wykonawczych. Ustalono dodatkowo, że w latach 2019–2022 nie wystawiano w gminie w ogóle tytułów wykonawczych. W gminie Rogów (woj. łódzkie) stwierdzono nieprawidłowe opodatkowanie gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wydobycia kopaliny. Zgodnie z koncesją – powierzchnia obszaru górniczego wynosi 60 457 m 2 , a powierzchnia terenu górniczego – 62 725 m 2 . Podatnik był opodatkowany wyłącznie podatkiem rolnym oraz podatkiem leśnym. Na podstawie portalu http://geoportal360.pl stwierdzono, że powierzchnia gruntów zajętych na wydobywanie kopalin obejmowała część działki Nr 249 i wynosiła zgodnie z dokonanym przez kontrolujące pomiarem około 20 000,00 m 2 . W toku kontroli podatnik złożył informacje o nieruchomościach oraz wydane zostały na ich podstawie decyzje w sprawie zmiany wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za okres pięciu lat. Podatnik wpłacił też kwotę 36,9 tys. zł. W mieście Rybnik (woj. śląskie) w latach 2022–2023 nieprawidłowo przeprowadzono czynności mające na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zgodności danych wykazanych przez podatnika 82 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. podatku od nieruchomości o posiadanych nieruchomościach oraz nie wezwano go do złożenia wyjaśnień lub korekt deklaracji na podatek od nieruchomości. Podatnik nie deklarował żadnych budowli, pomimo że prowadził działalność gospodarczą w zakresie administrowania nieruchomościami, działalności hotelarskiej (dwa hotele) oraz prowadził wysypisko odpadów komunalnych, na którym zainstalowana była biogazownia. W wyniku kontroli podatnik złożył korektę deklaracji za lata 2019–2023 r. i wpłacił zaległy podatek w kwocie 981,3 tys. zł. W deklaracji na podatek od nieruchomości gminy Bogoria (woj. świętokrzyskie) nienależnie wykazano do opodatkowania grunty pozostałe o pow. 908 984 m 2 , budynki mieszkalne (pustostany) o pow. użytkowej 282,21 m 2 , budynki pozostałe o pow. użytkowej 4 039,61 m 2 , budowle nie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o wartości 27 292,7 tys. zł. Powyższe nieruchomości stanowią własność Gminy. Na skutek powyższego podatek od nieruchomości za 2022 r. został zawyżony o kwotę 810,6 tys. zł. W deklaracji na podatek od nieruchomości na 2022 r. złożonej przez gminę Pierzchnica (woj. świętokrzyskie) nie wykazano do opodatkowania gruntów oznaczonych w ewidencji geodezyjnej: symbolem „dr” – drogi o pow. 80 3028 ha nie zajęte pod pasy drogowe dróg publicznych w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, symbolem „Bz” – tereny rekreacyjno-wypoczynkowe o pow. 0,03 ha, w stosunku do których gmina Pierzchnica nie posiada prawa własności (władanie samoistne). Wobec powyższego zaniżono wysokość podatku za 2022 r. o kwotę 162,6 tys. zł. W gminie Bejsce i gminie Skalbmierz (woj. świętokrzyskie) nie egzekwowano obowiązku złożenia przez Starostę reprezentującego Skarb Państwa deklaracji na podatek od nieruchomości na 2022 r. oraz lata poprzednie w przypadku nieruchomości Skarbu Państwa położonych na terenie gminy. Z ewidencji gruntów i budynków wynika, że na terenie gminy znajdują się nieruchomości będące własnością Skarbu Państwa, które nie są w posiadaniu innych podmiotów oraz będące we władaniu samoistnym Skarbu Państwa, sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako grunty zabudowane i zurbanizowane oznaczone jako „Ba” – tereny przemysłowe, „Bz” – tereny rekreacyjno-wypoczynkowe, „Bi” – inne tereny zabudowane, „Tr” – tereny różne. W gminie Radoszyce (woj. świętokrzyskie) w przypadku podmiotu, któremu w 1995 r. oddano w użytkowanie wieczyste nieruchomość o powierzchni 4,46 ha, ostatnia aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntów miała miejsce w 1998 r. W gminie Radziejów (woj. kujawsko-pomorskie) ujawniono niepodjęcie działań mających na celu wyegzekwowanie obowiązku złożenia deklaracji na podatek od nieruchomości oraz deklaracji na podatek rolny przez stowarzyszenie. Ustalono, iż w okresie 2019–2023 stowarzyszenie mające swoją siedzibę na terenie gminy Radziejów nie składało deklaracji w zakresie podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego. Ponadto organ podatkowy nie wydał decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Ustalono, że kwota należnego Gminie podatku od nieruchomości i rolnego za ww. okres wyniosła 25,7 tys. zł. W trakcie kontroli przeprowadzonej w gminie Cekcyn (woj. kujawsko-pomorskie) stwierdzono wydanie w 2022 r. czterem podatnikom na czterech poddanych kontroli, którym udzielono ulgi inwestycyjnej na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o podatku rolnym, zaświadczenia o udzieleniu pomocy de minimis na łączną kwotę 56,7 tys. zł, mimo że ulga ta nie stanowiła pomocy de minimis. Kontrola ujawniła niesporządzenie i nieprzekazanie ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa sprawozdań o udzielonej pomocy de minimis w rolnictwie w roku 2022. W gminie Walim (woj. dolnośląskie) w przypadku sześciu podatników (z 18 objętych kontrolą), dopuszczono do przedawnienia należności podatkowych w łącznej wysokości 359,5 tys. zł. W latach 2020–2023 powiat cieszyński (woj. śląskie) dokonał obniżenia czynszu dzierżawnego na rzecz przedsiębiorcy w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 sierpnia 2023 r. łącznie o kwotę 3 715 tys. zł bez zweryfikowania czy powyższy stan wypełnia przesłanki udzielenia pomocy publicznej dla przedsiębiorcy, w myśl art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej 3 , a także z naruszeniem zasad udzielania ulg w spłacie należności cywilnoprawnych określonych w przepisach art. 59 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, które to przepisy nie 3 Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 z późn. zm.). 83 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. przewidują takiej formy ulgi w spłacie ww. należności. Ponadto w 2021 r. umorzono należności w kwocie 600 tys. zł wobec Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w Cieszynie z tytułu udzielonej pożyczki bez zawarcia umowy (ugody) oraz opinii skarbnika powiatu na projekcie umowy (ugody) wymaganych postanowieniami §11 i §12 uchwały Rady Powiatu Cieszyńskiego z dnia 25 października 2010 r. w sprawie określenia szczególnych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w spłacie wierzytelności mających charakter cywilnoprawny, warunkach dopuszczalności pomocy publicznej w przypadkach, w których ulga stanowić będzie pomoc publiczną oraz wskazanie organu lub osób uprawnionych do udzielenia tych ulg. W mieście Żory (woj. śląskie) zaniechano terminowo podejmowania czynności windykacyjnych i egzekucyjnych należności cywilnoprawnych od osób fizycznych i prawnych stanowiących opłatę z tytułu użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa oraz stanowiących opłatę z tytułu przekształcenia użytkowania wieczystego. Powyższe dotyczyło trzech kontrahentów, których zaległości dotyczyły lat 2002–2009 na łączną kwotę 41,9 tys. zł i którym przysługiwało prawo do wniesienia zarzutu przedawnienia od czerwca 2015 r. i kwietnia 2019 r. W gminie Komprachcice (woj. opolskie) stwierdzono niedokonanie przez organ podatkowy ustaleń faktycznych, weryfikujących posiadanie przez oddziały przedsiębiorstw, które w latach 2022–2023 zgłosiły Wójtowi Gminy Komprachcice ich zarejestrowanie na terenie gminy Komprachcice, środków transportowych, co może rzutować zarówno na obowiązek podatkowy, jak i właściwość miejscową organu podatkowego – zasadność pobrania przez gminę Komprachcice z powyższego tytułu podatku od środków transportowych w wysokości 499,2 tys. zł (w 2022 r. i I kwartale 2023 r.) oraz jego dalszego pobierania. Stwierdzono, że związku z niejednoznacznymi informacjami dotyczącymi dat utworzenia oddziałów w Komprachcicach, wycofywania deklaracji i ponownego ich składania w krótkim czasie, oraz obowiązku przestrzegania z urzędu swojej właściwości przez organ podatkowy, powinien on dokonać wnikliwych ustaleń faktycznych weryfikujących faktyczne posiadanie środków transportowych przez zarejestrowane oddziały, co rzutowałoby zarówno na obowiązek podatkowy, jak i właściwość podatkową. W gminie Rudniki (woj. opolskie) stwierdzono ustalenie i określenie zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego w nieprawidłowej wysokości, w tym niezachowanie zasady powszechności opodatkowania w podatku od nieruchomości na skutek niezweryfikowania stanu faktycznego w zakresie posiadanych przez 18 podatników prowadzących działalność gospodarczą przedmiotów opodatkowania, co skutkowało w latach 2018–2023 zaniżeniem podatku od nieruchomości o łączną kwotę co najmniej 86,5 tys. zł. W trakcie trwania kontroli dokonano zmian decyzji podatkowych ustalających wymiar łącznego zobowiązania podatkowego i podatku od nieruchomości 15 podatnikom oraz wyegzekwowano korekty deklaracji na podatek od nieruchomości od dwóch podatników. W gminie Skarbimierz (woj. opolskie) stwierdzono niezweryfikowanie pod względem podatkowym łącznej powierzchni użytków rolnych podlegających wymiarowi podatku rolnego z danymi wynikającymi z ewidencji gruntów i budynków wobec istniejącej różnicy tych wielkości wynoszącej 108 0304 ha. Stwierdzono również objęcie powierzchni gruntów wynoszącej 17 5108 ha podatkiem rolnym zamiast podatkiem od nieruchomości. W mieście i gminie Brzozów (woj. podkarpackie) nie podejmowano lub podejmowano ze zwłoką czynności zmierzające do windykacji i egzekucji zaległości podatkowych, co skutkowało powstaniem na dzień 31 grudnia 2021 r. zaległości w: –podatku rolnym od osób fizycznych w kwocie 63,3 tys. zł, –podatku od nieruchomości od osób fizycznych w kwocie 308,9 tys. zł, –podatku od nieruchomości od osób prawnych w kwocie 999,7 tys. zł, –podatku od środków transportowych od osób prawnych w kwocie 74,3 tys. zł, –opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie 234 tys. zł. W mieście i gminie Jarocin (woj. wielkopolskie) podatnikowi (osobie prawnej), na podstawie złożonych w 2022 r. deklaracji dokonano przypisu podatku od nieruchomości, którego wymiar za rok 2022 został zawyżony o kwotę 110,4 tys. zł. W trakcie trwania czynności kontrolnych podatnik złożył korekty deklaracji na podatek od nieruchomości i dokonano odpisu należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2022 r. o zawyżoną kwotę. 84 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. W gminie Nowe Miasto nad Wartą (woj. wielkopolskie) organ podatkowy przyznał podatnikowi podatku rolnego ulgę inwestycyjną z tytułu zakupu i montażu paneli fotowoltaicznych w kwocie 11 tys. zł, pomimo że wyprodukowana energia elektryczna będzie wykorzystywana wyłącznie na cele mieszkaniowe. W mieście i gminie Oborniki (woj. wielkopolskie) stwierdzono przypadek niepodejmowania czynności egzekucyjnych zaległych należności z tytułu użytkowania wieczystego w kwocie 45,9 tys. zł oraz należnych odsetek w kwocie 25,5 tys. zł. Łączna kwota zaległości dotyczy lat 2010–2022. W mieście Kołobrzeg (woj. zachodniopomorskie) wskutek nierzetelnie wykonanych czynności sprawdzających mających na celu ustalenie stanu faktycznego, organ podatkowy w decyzjach wydanych osobie fizycznej nie objął opodatkowaniem lokali podatnika o łącznej powierzchni 678,83 m 2 wskutek czego zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości ustalił w kwocie zaniżonej o 49,9 tys. zł oraz nie wyjaśnił różnic w powierzchniach nieruchomości wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zadeklarowanych do opodatkowania podatkiem od nieruchomości przez osoby prawne. Gmina Resko (woj. zachodniopomorskie) w 2021 r. udzieliła z budżetu gminy spółce komunalnej pożyczkę w kwocie 300 tys. zł z przeznaczeniem na realizację inwestycji objętej dofinansowaniem ze środków Związku Zachodniopomorskiej Strefy Centralnej w Drawsku Pomorskim. Umowny termin spłaty przypadał na 14 dni roboczych od dnia otrzymania przez spółkę refundacji ze Związku, jednak nie później niż do 30 grudnia 2022 r. Pomimo, iż spółka zwróciła pożyczkę w terminie 58 dni, zamiast 14 dni od daty otrzymania refundacji, nie naliczono i nie pobrano należnych gminie odsetek ustawowych za zwłokę w wysokości 4,5 tys. zł. Nie wystąpiono do samorządowego kolegium odwoławczego o wyznaczenie organu właściwego do załatwiania spraw dotyczących zobowiązań podatkowych Wójta Gminy Belsk Duży (woj. mazowieckie), jego małżonki i zstępnych oraz skarbnika gminy Belsk Duży, a w konsekwencji decyzje ustalające wymiar zobowiązania podatkowego na 2022 r. dla ww. osób podpisał Wójt Gminy Belsk Duży. Kontrola w zakresie windykacji zaległych należności z tytułu podatków i opłat lokalnych w gminie Żagań (woj. lubuskie) wykazała, że upomnienia dotyczące 13 z 25 poddanych próbie dłużników w podatku od nieruchomości, podatku rolnym, podatku leśnym i podatku od środków transportowych dla osób prawnych i fizycznych w łącznej kwocie 490,16 tys. zł wysyłano z opóźnieniem wynoszącym od 23 do 95 dni. Skutki obniżenia górnych stawek podatków, skutki udzielonych ulg, odroczeń, umorzeń i zwolnień oraz skutki decyzji wydanych przez organ podatkowy na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa Czynnościami kontrolnymi prowadzonymi przez regionalne izby obrachunkowe w zakresie realizacji dochodów objęto również prawidłowość wykazywania w sprawozdaniach budżetowych sporządzanych przez jst danych dotyczących skutków obniżenia górnych stawek podatków, skutków udzielonych ulg, odroczeń, umorzeń i zwolnień oraz skutków decyzji wydanych przez organ podatkowy na podstawie ustawy – Ordynacja podatkowa 4 . W wyniku kontroli przeprowadzonych w 2023 r. stwierdzono nieprawidłowości w zakresie zaniżonych danych w sprawozdaniach w 150 kontrolowanych jednostkach, a w zakresie zawyżonych danych w sprawozdaniach w 118 kontrolowanych jednostkach. Wymiar finansowy różnic przedstawiono w poniższym zestawieniu. 4 Stosownie do przepisów art. 10 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości m.in. w zakresie danych dotyczących naliczania subwencji prezes izby przekazuje informacje o tym fakcie organom dokonującym naliczenia tych środków finansowych. 85 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. Zestawienie wartości zaniżenia i zawyżenia danych w sprawozdaniach budżetowych stwierdzone w 2023 r. Wyszczególnienie Wartość danych zaniżonych w sprawozdaniach Wartość danych zawyżonych w sprawozdaniach Liczba jst zaniżona kwota (w tys. zł) Liczba jst zawyżona kwota (w tys. zł) Ogółem, z tego:1508 671,71188 573,0 – skutki obniżenia górnych stawek podatków673 166,1342 107,2 – skutki udzielonych przez gminę ulg, umorzeń i zwolnień 525 204,4384 172,0 – skutki decyzji wydanych przez organ podatkowy na podstawie ustawy – Ordynacja podatkowa 31301,2462 293,8 Dane wykazywane w powyższym zakresie w sprawozdaniach budżetowych, składanych przez jst do regionalnych izb obrachunkowych i za ich pośrednictwem do Ministerstwa Finansów, stanowią jeden z czynników wpływających na wysokość części wyrównawczej subwencji ogólnej należnej jednostce z budżetu państwa. Wobec powyższego skutkiem ustaleń kontroli są decyzje Ministra Finansów w sprawie korekt wysokości subwencji. Wykonanie budżetu – wydatki i rozchody Regionalne izby obrachunkowe stwierdziły 1 024 przypadki, na łączną kwotę 146,0 mln zł, naruszeń prawa w zakresie wydatkowania środków publicznych, spośród których najczęściej występujące to: –dokonanie wydatków z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania wydatków w zakresie wydatków na wynagrodzenia pracowników, koszty podróży służbowych, diety radnych i sołtysów – 412, –nieterminowe regulowanie zobowiązań z tytułu dostaw, usług i robót budowlanych – 113, –przekroczenie upoważnienia do zaciągania zobowiązań – 72, –nieprawidłowości w zakresie ustalania i wypłaty jednorazowych dodatków uzupełniających dla nauczycieli – 51, –dokonanie wydatków z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania wydatków w zakresie wydatków na zadania związane z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych i problemów związanych z narkomanią – 39, –nieterminowe opłacenie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy, FGŚP, PFRON, składek zdrowotnych, zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych – 34, –dokonanie wydatków z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania wydatków w zakresie wydatków na pozostałe zadania (np. sport, ochrona zdrowia, ochrona środowiska) – 30, –wypłacanie wynagrodzenia za roboty, dostawy lub usługi bez potwierdzenia ich wykonania lub niezgodnie z umową – 28, –dokonanie wydatków z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania wydatków w zakresie wydatków związanych z realizacją inwestycji oraz wydatków na funkcjonowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi – 25. W Urzędzie Miasta Siemiatycze (woj. podlaskie) stwierdzono zawarcie dwóch umów przy braku limitu zobowiązań w wpf łącznie bez upoważnienia zaciągnięto zobowiązania na kwotę 10 393,2 tys. zł. Umowy podpisano 23 czerwca i 1 lipca 2022 r. z terminami realizacji 13 i 14 miesięcy. W czasie zawierania umów przedsięwzięcie, którego dotyczyły umowy nie było w ogóle uwzględnione w wpf, zatem m.in. nie były zabezpieczone limity wydatków na 2023 r. Dopiero w wykazie przedsięwzięć stanowiącym załącznik do wpf w wersji przyjętej uchwałą Rady Miasta z dnia 12 sierpnia 2022 r. przewidziano zadanie „Rewitalizacja terenów nabrzeży nad zalewem Nr 1 w Siemiatyczach - poprawa infrastruktury miejskiej” zabezpieczając na lata 2022 i 2023 łącznie 9 000 tys. zł, czyli i tak o 1 393,2 tys. zł mniej od wartości zawartych umów. Analiza osiągania w 2022 r. średnich wynagrodzeń nauczycieli w szkołach i placówkach prowadzonych przez powiat białostocki (woj. podlaskie) wykazała zawyżenie jednorazowych dodatków uzupełniających wypłaconych nauczycielom za 2022 r. o 89,2 tys. zł, z tego: początkującym w kwocie 6,6 tys. zł, mianowanym w kwocie 25,2 tys. zł i dyplomowanym w kwocie 57,4 tys. zł. W trakcie kontroli podjęto działania w celu usunięcia skutków finansowych nieprawidłowości, występując do nauczycieli o zwrot wypłaconych kwot. Powodem nieprawidłowości były błędy popełnione przez pracownika starostwa przy agregowaniu danych otrzymanych z poszczególnych jednostek oświatowych. 86 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Kontrola prawidłowości wypłacania ekwiwalentu dla strażaków OSP wykazała, że z powodu błędnego sposobu naliczania ekwiwalentu (niestosowania zasady, iż należy się on za każdą rozpoczętą godzinę działania lub akcji ratowniczej) zaniżono należny strażakom ekwiwalent w gminie wiejskiej Suwałki (woj. podlaskie) o 12 tys. zł a w gminie Mały Płock (woj. podlaskie) o 7 tys. zł; kwoty te zostały wypłacone strażakom. Z kolei w mieście i gminie Zabłudów (woj. podlaskie) z powodu błędnego stosowania tej zasady zawyżono wypłaty dla strażaków o 14 tys. zł. Burmistrz poinformował o sukcesywnym rozliczaniu nienależnie wypłaconych kwot. W następstwie stwierdzonych nieprawidłowości w stosowaniu przepisów ustawy o funduszu sołeckim gmina Piątnica (woj. podlaskie) i gmina Mały Płock (woj. podlaskie) skorygowały wnioski do Wojewody Podlaskiego o zwrot z budżetu państwa części wydatków gminy wykonanych w ramach funduszu za 2022 r., co skutkowało zmniejszeniem dotacji z budżetu państwa dla tych gmin o nienależnie otrzymane kwoty wynoszące odpowiednio 11 tys. zł i 6,7 tys. zł. Z kolei w gminie Ciechanowiec (woj. podlaskie) w 2021 r. zrealizowano wydatki w ramach funduszu sołeckiego w wysokości 327,2 tys. zł, jednakże w wyniku niedopełnienia obowiązków nie została Wojewodzie przekazana w 2020 r. informacja o wysokości przypadających sołectwom środków funduszu na 2021 r., w wyniku czego gmina utraciła dotację z tytułu zwrotu części wykonanych wydatków w ramach funduszu w wysokości 79,5 tys. zł. W Urzędzie Gminy Morzeszczyn (woj. pomorskie) przekroczono zakres upoważnienia do dokonywania wydatków ze środków publicznych wynikającego z granicy planu finansowego urzędu na 2022 r. w łącznej wysokości 63,5 tys. zł. W mieście i gminie Koszyce (woj. małopolskie) pracownikowi zatrudnionemu na stanowisku strażnika (w wymiarze 1/10 etatu od dnia 6 października 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r. oraz w wymiarze 1/5 etatu od kwietnia 2022 r. do czerwca 2023 r.) wypłacono wynagrodzenie zawyżone łącznie o 26,3 tys. zł brutto. Powyższe wynikało z ustalenia pracownikowi kwoty wynagrodzenia w wysokości przekraczającej dopuszczalną maksymalną wartość określoną w regulaminach wynagradzania w konsekwencji nieuwzględnienia zasady proporcjonalności wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą. Kontrola przeprowadzona w Centrum Usług Wspólnych w Baćkowicach (woj. świętokrzyskie) wykazała, iż w latach 2017–2022 z rachunku bankowego jednostki dokonano wypłaty środków pieniężnych w łącznej kwocie 167,9 tys. zł, w tym w okresie od 27 czerwca 2017 r. do 9 sierpnia 2022 r. nienależnie oraz bezpodstawnie dokonano przelewu środków pieniężnych na łączną kwotę 68,6 tys. zł na osobisty rachunek bankowy należący do głównej księgowej CUW, w okresie 2017 r. i 2018 r. główna księgowa CUW dokonała wypłat gotówkowych środków pieniężnych w łącznej kwocie 51,9 tys. zł bez jednoczesnego udokumentowania wydatków nimi pokrytych, natomiast w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 30 sierpnia 2022 r. wystąpiły przypadki dokonania przelewów środków pieniężnych w łącznej kwocie 47,4 tys. zł na rachunki bankowe kontrahentów bez posiadania dowodów źródłowych, tj. faktur, rachunków, złożonych zamówień, dokumentujących poniesione wydatki oraz stanowiących podstawę zapłaty. W gminie Opatowiec (woj. świętokrzyskie) w 2022 r. ze środków uzyskanych z dochodów z opłat za wydawanie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych zrealizowano wydatki w kwocie ogółem 13,8 tys. zł na organizację Dożynek Gminnych w dniu 14 sierpnia 2022 r., które to wydatki nie stanowiły realizacji zadania określonego w Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii i Uzależnieniom Behawioralnym. Kontrola w gminie Strzelno (woj. kujawsko-pomorskie) ujawniła dokonanie w 2021 r. bezpośrednio z budżetu gminy Strzelno wydatków w kwocie 154,3 tys. zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów działalności klubów sportowych z terenu gminy Strzelno, działających w formie stowarzyszeń. Gmina w 2021 r. poniosła wydatki na bieżącą działalnością siedmiu klubów sportowych i jednego stowarzyszenia działających na terenie gminy Strzelno (m.in. na transport zawodników, zakup obuwia sportowego dla zawodników, ekwiwalenty sędziowskie, diety zawodników, ubezpieczenie zawodników klubów, czy zakup artykułów spożywczych), a dokumenty źródłowe (tj. faktury, rachunki) były wystawiane bezpośrednio na gminę Strzelno. W ww. okresie wydatków dokonano na podstawie zawartych przez Burmistrza Strzelna porozumień w zakresie wspierania rozwoju sportu z klubami sportowymi i stowarzyszeniem działającymi na terenie gminy Strzelno. W okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2023 r. z budżetu gminy Zagrodno (woj. dolnośląskie) zapłacone zostały grzywny nałożone na wójta gminy przez WSA we Wrocławiu za nieprzekazywanie sądowi skarg wraz z aktami 87 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. sprawy oraz w przedmiocie udostępniania informacji. W wymienionym wyżej okresie zapłaconych zostało dziewięć kar grzywien na łączna kwotę 6,1 tys. zł. Ponadto, postanowieniem NSA we Wrocławiu z 17 października 2023 r., Sąd wymierzył Wójtowi Gminy grzywnę w kwocie 3 tys. zł za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Również postanowieniem WSA we Wrocławiu z 20 października 2023 r. Sąd wymierzył Wójtowi grzywnę w kwocie 1 tys. zł za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Podczas kontroli w gminie Komprachcice (woj. opolskie) stwierdzono, że doszło do wypłaty prowizji od kwoty uzyskanej przez gminę z tytułu wpłaconych do budżetu kwot podatków od środków transportowych od nowych przedsiębiorców, pozyskanych wyłącznie wskutek działań wykonawcy w wysokości zawyżonej o 96 tys. zł. Ustalono, że podatnicy w 2023 r. złożyli korekty deklaracji za 2022 r. wraz z oświadczeniami, że wcześniej zadeklarowane pojazdy w rzeczywistości nie zostały przekazane do oddziałów w Komprachcicach, a Wójt Gminy Komprachcice w związku z tym nie jest właściwym organem podatkowym w tym zakresie, jednocześnie zwracając się z prośbą o zwrot zapłaconego w 2022 r. podatku. Podatnikom tym dokonano odpisu podatku za 2022 r. oraz dokonano zwrotu zapłaconego podatku. Podatnicy ci następnie w okresie od kilku dni do dwóch miesięcy, ponownie złożyli deklaracje na podatek od środków transportowych za 2022 r. wraz z protokołami przekazania pojazdów, niejednokrotnie wykazując tę samą ilość pojazdów, co w pierwotnych deklaracjach w 2022 r. Na tej podstawie uznano ich za nowych podatników i z tego tytułu została wypłacona prowizja od kwoty uzyskanej przez gminę z tytułu wpłaconych do budżetu kwot podatków od środków transportowych od nowych przedsiębiorców, pozyskanych wyłącznie wskutek działań wykonawcy od podatku od środków transportowych wpłaconego przez wszystkie firmy uznane przez gminę. Podczas kontroli doraźnej w Młodzieżowym Domu Kultury w Opolu (woj. opolskie) stwierdzono ustalenie 11 pracownikom w okresie od stycznia 2022 r. do sierpnia 2023 r. wynagrodzenia niezgodnie z regulaminem wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w Młodzieżowym Domu Kultury w Opolu, tj. w kwocie zawyżonej łącznie o 25,5 tys. zł oraz w konsekwencji zawyżenie siedmiu pracownikom dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2022 r. łącznie o 0,6 tys. zł. W Starostwie Powiatowym w Leżajsku (woj. podkarpackie) ustalono, że przyznano i wypłacono: –skarbnikowi powiatu leżajskiego, w okresie od grudnia 2021 r. do czerwca 2023 r. dodatek funkcyjny w wysokości zawyżonej o 0,1 tys. zł miesięcznie, skutkujące bezpodstawnym wydatkowaniem z budżetu powiatu leżajskiego kwoty 1,9 tys. zł brutto, –dwóm pracownikom starostwa zatrudnionym na stanowiskach informatyka urzędu i starszego informatyka w okresie od stycznia do marca 2022 r. wynagrodzenie zasadnicze w kwocie wyższej o 0,7 tys. zł i 0,9 tys. zł niż maksymalny poziom wynagrodzenia zasadniczego dla takich stanowisk określony w obowiązującym w tym okresie regulaminie wynagradzania, skutkujące bezpodstawnym wydatkowaniem z budżetu powiatu leżajskiego kwoty 6 tys. zł brutto, –etatowemu członkowi zarządu powiatu w latach 2020–2022 i pierwszym półroczu 2023 r. dodatek specjalny bez określenia, na czym polegało zwiększenie jego obowiązków służbowych lub jakie dodatkowe zadania mu powierzono. Ponadto przyznawanie dodatku specjalnego w sposób ciągły wskazywało na to, że zwiększenie obowiązków służbowych nie miało charakteru okresowego, a tylko takie zwiększenie jest podstawą do przyznania dodatku specjalnego, skutkowało bezpodstawnym wydatkowaniem z budżetu powiatu leżajskiego w latach 2020–2023 kwoty 69 tys. zł brutto. Urząd Gminy Malanów (woj. wielkopolskie) od marca 2019 r. do 2022 r. nie dokonywał wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, do których był zobowiązany, gdyż nie osiągnął wskaźnika 6% zatrudnienia osób niepełnosprawnych. W powyższym okresie Urząd nie dokonał wpłaty składki w łącznej kwocie 69,9 tys. zł. Zawieszonemu w czynnościach służbowych Burmistrzowi Miasta i Gminy Lubowidz (woj. mazowieckie) – w latach 2021, 2022 i 2023 – naliczono i wypłacono bezpodstawnie 50% wynagrodzenia, w kwocie ogółem 259 tys. zł. 88 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Zamówienia publiczne W 2023 r. w zakresie wydatkowania środków publicznych w następstwie stosowania przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych 5 oraz ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych 6 stwierdzono 1 345 przypadków nieprawidłowości na kwotę 564,1 mln zł. Stwierdzone nieprawidłowości występowały na etapie przygotowania postępowań o udzielenie zamówienia publicznego oraz ich udzielania. Najpoważniejsze i najliczniejsze nieprawidłowości obejmowały: –nieprawidłowości związane z obowiązkiem zamieszczenia ogłoszeń w BZP lub przekazania do publikacji w Dz. Urz. UE – 224, –nieprawidłowości związane z wniesieniem i zwrotem zabezpieczenia należytego wykonania umowy – 211, –niesporządzenie lub nieprawidłowe sporządzenie protokołu postępowania – 109, –niezgodne z przepisami o zamówieniach publicznych, sporządzenie specyfikacji warunków zamówienia (przypadki inne niż dotyczące warunków udziału w postępowaniu i kryteriów oceny ofert) – 79, –nieprawidłowości dotyczące sporządzenia lub publikowania planu postępowań o udzielenie zamówień – 68, –nieprawidłowości związane z oceną spełnienia przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu, niepodleganiem wykluczeniu z postępowania, oceną oferty (m.in. w zakresie oferowanego przedmiotu zamówienia) i wyborem najkorzystniejszej oferty – 66, –nieprawidłowe ustalenie wartości zamówienia publicznego lub konkursu – 62, –nieprawidłowości dotyczące sporządzenia sprawozdania o udzielonych zamówieniach – 58, –nieprawidłowości dotyczące zawarcia umowy (np. forma umowy, termin zawarcia, czas obowiązywania, treść umowy w stosunku do treści oferty, zawarcie umowy przed orzeczeniem KIO) – 56, –niezłożenie przez zobowiązane do tego osoby oświadczenia o braku lub istnieniu okoliczności powodujących wyłączenie z postępowania lub konkursu – 38, –niezgodne z przepisami ustalenie warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego lub wymaganych środków dowodowych do oceny ww. warunków – 37, –udzielenie zamówienia publicznego lub zawarcie umowy ramowej bez stosowania przepisów o zamówieniach publicznych – 33, –niezgodne z przepisami ustalenie kryteriów oceny ofert – 31, –nieprawidłowe określenie przedmiotu zamówienia – 21, –dokonanie zmiany umowy w sprawie zamówienia publicznego, umowy na usługi społeczne i inne szczególne usługi lub umowy ramowej z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych – 19. W Urzędzie Miasta Brańsk (woj. podlaskie) wartość szacunkową zamówienia na odbiór i zagospodarowanie w 2023 r. odpadów komunalnych ustalono na 937,1 tys. zł netto (210,4 tys. euro). Jako podstawę oszacowania przyjęto cenę za 1 Mg odpadów w 2022 r. zwiększoną o 12,5% (prognoza inflacji), pomnożoną przez przewidywaną ilość odpadów przyjętą jako 850 Mg. Ustalono, że przez 10 miesięcy poprzedzających oszacowanie wartości zamówienia (styczeń–październik 2022 r.) odebrano łącznie 742,92 Mg odpadów, co miesięcznie daje 74,29 Mg odebranych odpadów. Biorąc pod uwagę te liczby, przewidywany tonaż opadów w 2022 r. powinien wynosić 891,50 Mg, co dawałoby wartość zamówienia 981 225 zł netto a w przeliczeniu na euro 220,3 tys. euro, czyli wartość znacząco przekraczającą próg wymagający stosowania procedur unijnych, wynoszący wówczas 215 tys. euro. W Urzędzie Gminy Wizna (woj. podlaskie) w postępowaniu na dostawę oleju opałowego dokonano wyboru oferty na kwotę 638,8 tys. zł, która powinna zostać odrzucona. Stwierdzono, że dostawca, który przedstawił tę ofertę nie złożył w wyznaczonym terminie podmiotowych środków dowodowych. Pomimo tego oferta nie została odrzucona i ponowiono wezwanie do złożenia środków dowodowych, w wyniku czego wykonawca przedstawił dokumentację, w tym wykaz dostaw wraz z referencjami. Z wykazu wynikało, że w 2021 r. zrealizował dwie dostawy oleju opałowego w ilości 51 862 l oraz 36 721 l, a zatem nie wykazał spełniania warunku polegającego na realizacji co najmniej trzech dostaw oleju w ilości co najmniej 50 000 litrów rocznie każda. Mimo to oferta została wybrana jako najkorzystniejsza i zawarto umowę w sprawie zamówienia publicznego. W Urzędzie Miejskim w Kleszczelach (woj. podlaskie) w zakresie stosowania kryterium „aspektu ekologicznego” w postępowaniu o udzielenie zamówienia na odbiór odpadów komunalnych na podstawie trzech faktur wystawionych 5 Dz. U. z 2019 r. poz. 1843. 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 1605. 89 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. w 2023 r. przez wykonawcę zamówienia oraz dołączonych do nich raportów ilości dostarczonych odpadów stwierdzono, że w styczniu i lutym ani razu nie odebrano odpadów pojazdem DAF o numerze rejestracyjnym BI 534GK spełniającym wymogi europejskich norm ekologicznych EURO 6, którym wykonawca miał dysponować według oferty, na potwierdzenie uzyskania 20 pkt w ramach tego kryterium. Z kolei w marcu 2023 r. samochód ten odbierał odpady tylko dwukrotnie. W trakcie kontroli stwierdzono udzielenie w 2022 r. przez gminę Choczewo (woj. pomorskie) zamówienia publicznego na zakup i odbiór energii elektrycznej w 2023 r. bez stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych. Wartość zamówionych usług w okresie od stycznia do maja 2023 r. wyniosła 139,2 tys. zł brutto. Złożenie przez cztery osoby wykonujące czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego na Przebudowę ciągów pieszych drogi w powiecie człuchowskim (woj. pomorskie) oświadczeń o braku lub istnieniu okoliczności, które będą skutkowały koniecznością ich wyłączenia z postępowania – przed złożeniem przez wykonawców ofert. W gminie Zduńska Wola (woj. łódzkie) w postępowaniu dotyczącym rozbudowy i przebudowy drogi gminnej nr 114260E w miejscowości Izabelów Mały – zgodnie ze specyfikacją warunków zamówienia, w zakresie sytuacji ekonomicznej i finansowej, w celu potwierdzenia spełnienia przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu, zamawiający żądał złożenia dokumentu potwierdzającego, że wykonawca jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia (wykonywaniem robót budowlanych) na sumę gwarancyjną nie mniejszą niż 2 500 tys. zł. Wykonawca w odpowiedzi na wezwanie do złożenia środków dowodowych przedłożył polisę z sumą gwarancyjną – 2 000 tys. zł. Mimo niepotwierdzenia warunków udziału w postępowaniu gmina zawarła umowę w sprawie udzielenia zamówienia publicznego. W gminie Starachowice (woj. świętokrzyskie) nieterminowo zwrócono dla 16 wykonawców zabezpieczenie należytego wykonania umowy na łączną kwotę 186 tys. zł. Termin zwrotu zabezpieczenia przypadał na lata 2021–2022 oraz w jednym przypadku na 2016 r. W mieście Chełmża (woj. kujawsko-pomorskie) ustalono udzielenie w 2019 r. zamówienia na „Sprawowanie zarządu komunalnym zasobem budynków mieszkalnych, administrowanie mieszkaniowym zasobem gminnym oraz komunalnym zasobem lokali użytkowych wraz z terenami gminnymi, wykonywanie: napraw bieżących, prac porządkowych oraz usuwanie awarii w mieszkaniowym zasobie gminy w latach 2020–2023” Zakładowi Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. z siedzibą w Chełmży bez stosowania ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych. Kontrola wykazała, że z ww. podmiotem zawarto umowę na podstawie art. 4 pkt 13 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (obowiązującego do dnia 31 grudnia 2020 r.), z którego wynika, że ustawy nie stosuje się do zamówień udzielanych instytucji gospodarki budżetowej przez organ władzy publicznej wykonujący funkcje organu założycielskiego tej instytucji (...). Jednakże zamówienie to zostało udzielone podmiotowi, który nie miał statusu instytucji gospodarki budżetowej (był spółką z o.o.), zatem ww. przepis nie mógł stanowić podstawy do zaniechania stosowania przepisów ww. ustawy. W gminie Komprachcice (woj. opolskie) stwierdzono naruszenie zasad uczciwej konkurencji w trakcie przeprowadzania postępowania przetargowego na „Prowadzenie Centrum Informacji Gospodarczej w celu zwiększenia przychodu do budżetu Gminy”. Ustalone w trakcie kontroli fakty, m.in. takie jak sporządzone notatki służbowe kierowane do Wójta Gminy Komprachcice, w których wskazywano na szereg wątpliwości co do bezstronności prowadzonych postępowań przetargowych, korespondencja mailowa pomiędzy Skarbnikiem Gminy a późniejszym wykonawcą zamówienia, określenie w sposób bardzo ogólny przedmiotu zamówienia oraz usunięcie z komisji przetargowej członków, którzy wskazywali na nieprawidłowości i wnosili o unieważnienie postępowania, uprawdopodobniają zaistnienie zmowy przetargowej przy przeprowadzaniu postępowań przetargowych na realizację zadania „Prowadzenie Centrum Informacji Gospodarczej w celu zwiększenia przychodu do budżetu gminy”. W gminie Skarbimierz (woj. opolskie) stwierdzono udzielenie zamówienia publicznego w trybie z wolnej ręki z naruszeniem przesłanek stosowania tego trybu. Przedmiotem zamówienia było świadczenie dowozów dzieci szkolnych i przedszkolnych z terenu gminy Skarbimierz wraz z osobami pełniącymi opiekę nad nimi w czasie przejazdów. W czasie kontroli wskazano, że zamawiający nie udowodnił, iż tylko jeden przewoźnik mógł świadczyć tę 90 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. usługę. Przesłanką dla udzielenia zamówienia bez stosowania przepisów Prawa zamówień publicznych nie mogło być powołanie się przez zamawiającego na to, iż w poprzednich latach ten przewoźnik był jedynym oferentem owych usług. Istnienie tylko jednego wykonawcy zdolnego do realizacji zamówienia powinno wynikać z obiektywnych okoliczności, a nie własnego przekonania zamawiającego. W mieście i gminie Oleszyce (woj. podkarpackie) w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego w trybie podstawowym na „Wykonanie placu zabaw przy Zespole Pałacowo-Parkowym w Oleszycach w 2022 roku” nie sporządzono informacji o złożonej ofercie i nie przekazano jej Prezesowi Urzędu Zamówień Publicznych. Kierownik zamawiającego oraz członkowie komisji przetargowej nie złożyli oświadczenia o braku istnienia okoliczności powodujących wyłączenie z dokonywania czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia w związku z konfliktem interesów, nie zamieszczono w Biuletynie Zamówień Publicznych ogłoszenia o wyniku postępowania zawierającego informację o udzieleniu zamówienia oraz ogłoszenia o wykonaniu umowy. W mieście Konin (woj. wielkopolskie) za usługę „Odbieranie odpadów komunalnych z terenu miasta Konina od właścicieli nieruchomości zamieszkałych oraz właścicieli nieruchomości w części zamieszkałych, a w części niezamieszkałych, na których powstają odpady komunalne i ich przekazywanie do zagospodarowania do Regionalnej Instalacji Przetwarzania Odpadów Komunalnych oraz organizacja systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w mieście Koninie”, na którą udzielono zamówienia w trybie z wolnej ręki Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, Miasto w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2023 r. poniosło wydatki na łączną kwotę 49 020,5 tys. zł, z której kwota 30 524 tys. zł, dotyczyła usługi która nie była objęta zamówieniem, tj. zagospodarowania odpadów komunalnych świadczonej przez Miejski Zakład Gospodarki Odpadami Komunalnymi Sp. z o.o. w Koninie, z którą miasto Konin nie zawarło umowy. W gminie Sianów (woj. zachodniopomorskie) w roku 2022 w trybie podstawowym wybrano wykonawcę zadania pn. „Uzbrojenie wodno-kanalizacyjne Sianowskiego Obszaru Gospodarczego w sieć wodociągową i kanalizacyjną w obrębie Skibna” o wartości szacunkowej 4 177,2 tys. zł netto, z terminem wykonania do dnia 20 grudnia 2022 r. Wykonawca wniósł zabezpieczenie należytego wykonania umowy o wartości 267,4 tys. zł w formie gwarancji ubezpieczeniowej ważnej do dnia 19 stycznia 2023 r. W wyniku zmian umowy, termin realizacji zadania wydłużono do dnia 30 kwietnia 2023 r., lecz do tego dnia zamawiający nie wyegzekwował od wykonawcy przedłużenia ważności wniesionego zabezpieczenia i nie zmienił jego formy na zabezpieczenie w pieniądzu, przez wypłatę kwoty z dotychczasowego zabezpieczenia. Rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji Naruszenie przepisów regulujących udzielanie i otrzymywanie dotacji przez jednostki oraz ich rozliczanie w 2023 r. miało miejsce w 426 przypadkach na łączną kwotę 21,5 mln zł. Do najczęściej występujących uchybień można zaliczyć: –naruszenie zasad lub trybu udzielania dotacji na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – 99, –naruszenie zasad lub trybu udzielania dotacji – pozostałe przypadki (np. sport, ochrona środowiska, opieka nad zabytkami, szkolnictwo wyższe, itd.) – 66, –nieprawidłowości w zakresie przekazywania i rozliczania dotacji publicznym i niepublicznym jednostkom oświaty – 54, –nierozliczenie lub nieprawidłowe rozliczenie dotacji udzielonych na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – 43, –nierozliczenie lub nieprawidłowe rozliczenie pozostałych, udzielonych dotacji – 35, –nieprawidłowe wykorzystanie lub rozliczenie otrzymanych przez jst dotacji celowych na zadania z zakresu administracji rządowej i inne zadania zlecone – 30. W gminie Ciechanowiec (woj. podlaskie) umową z 1 lutego 2022 r. udzielono klubowi sportowemu dotacji celowej na podstawie uchwały w sprawie określenia warunków i trybu wspierania rozwoju sportu w kwocie 40 tys. zł. W świetle uchwały nie było możliwe zwiększenie dotacji w trakcie roku poprzez zmianę umowy lub złożenie nowego wniosku o dotację. Mimo tego w dniu 15 czerwca 2022 r. Burmistrz zawarł z klubem bez podstawy prawnej aneks do pierwotnej umowy, w związku, z którym przekazano klubowi dodatkową kwotę dotacji w wysokości 20 tys. zł. 91 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. W mieście i gminie Chełmek (woj. małopolskie) pozytywnie rozpatrzono oferty, które nie spełniały warunków określonych w ogłoszeniach o otwartych konkursach ofert na realizację zadania publicznego przeprowadzonych w trybie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w 2021 r. i 2022 r. Zgodnie z ogłoszeniami o konkursie w każdym z ww. lat, kryterium rozpatrzenia oferty było wykazanie min. 10% wkładu własnego przy realizacji zadania. Złożone przez stowarzyszenia oferty nie spełniały tego warunku, a mimo to komisja konkursowa oceniła je jako zgodne z ogłoszeniem i spełniające kryteria formalne. Powyższe dotyczyło oferty złożonej w 2021 r. na zadanie pn. „Aktywny senior w kulturze i tradycji”, w której stowarzyszenie przedstawiło wkład własny w wysokości nieco ponad 9%, a mimo to gmina w dniu 9 marca 2021 r. zawarła z nim umowę na realizację ww. zadania publicznego (przyznana dotacja: 28 tys. zł). Analogicznie w 2022 r. zawarto umowę dotacyjną na kwotę 28 tys. zł ze stowarzyszeniem, którego oferta na zadanie pn. „Organizacja imprez turystycznych i rekreacyjnych dla osób dorosłych” nie spełniała warunku wykazania min. 10% wkładu własnego przy realizacji zadania. W mieście Krasnystaw (woj. lubelskie) nieprawidłowo udzielono dotacji dla niepublicznego przedszkola specjalnego, w wyniku niedokonania w 2022 r. dodatkowych aktualizacji dotacji wynikających z przepisów prawa, co skutkowało jej zaniżeniem o kwotę 93,8 tys. zł oraz przekazania w latach 2019–2022 poza dotacją udzieloną na podstawie ustawy o finansowaniu zadań oświatowych dodatkowych kwot na uczniów przedszkola w łącznej wysokości 113,7 tys. zł, stanowiących dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących w zakresie wychowania przedszkolnego. Do ustalenia podstawowej kwoty dotacji (PKD) na jednego ucznia uczęszczającego do oddziału przedszkolnego przy szkole podstawowej i przedszkola na terenie gminy Łączna (woj. świętokrzyskie), przyjęto wydatki zaplanowane ujęte tylko w rozdziale 80103 „Oddziały przedszkolne przy szkołach podstawowych” i 80104 „Przedszkola” (wydatki na wynagrodzenia dotyczą tylko kadry pedagogicznej), pomijając wydatki zaplanowane w innych rozdziałach, które stanowią wspólne wydatki w budżecie danej szkoły ujęte rozdziale 80101 „Szkoły podstawowe”, a dotyczące obsługi finansowo-księgowej, administracyjnej i organizacyjnej jednostek oświatowych gminy – szkół podstawowych oraz przedszkoli. Bezpodstawnie wstrzymano wypłatę dotacji na łączną kwotę 589,4 tys. zł za okres czerwiec – listopad 2022 r. oraz za okres luty – czerwiec 2023 r. dla przedszkola niepublicznego w mieście i gminie Busko-Zdrój (woj. świętokrzyskie). Wypłata dotacji dla przedszkola za okres czerwiec – listopad 2022 r. nastąpiła w dniu 9 grudnia 2022 r. oraz za okres luty – czerwiec 2023 r. nastąpiła w dniu 3 lipca 2023 r. W mieście Chełmża (woj. kujawsko-pomorskie) ustalono udzielenie w 2021 r. z budżetu miasta Chełmży dotacji organizacjom pozarządowym, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, na kwotę 181 tys. zł, z naruszeniem zasad udzielania dotacji polegających na braku przejrzystych kryteriów, które mogłyby wpłynąć na wybór oferentów poprzez niepodanie przyczyn obniżenia wnioskowanych kwot dotacji udzielonych w wyniku przeprowadzonego otwartego konkursu ofert. W czasie kontroli gminy Baborów (woj. opolskie) stwierdzono udzielenie dwóch dotacji na dofinansowanie kosztów inwestycji służącej ograniczeniu emisji zanieczyszczeń powietrza w łącznej wysokości 7 tys. zł z naruszeniem postanowień Rady Miejskiej w Baborowie, określonych w „Regulaminie określającym zasady udzielania z budżetu gminy dotacji na wymianę źródeł ciepła w celu ograniczenia zanieczyszczeń powietrza na terenie Gminy Baborów”. Jeden z wnioskodawców uzyskał dotację na wymianę źródła ciepła, pomimo że zainstalował inny system grzewczy niż w opisany w zawartej umowie natomiast w drugim przypadku stwierdzono, że do kosztów kwalifikowanych uznano wydatek na zakup i montaż nowego źródła ciepła poniesiony przez dotowanego przed dniem zawarcia umowy o udzielenie dotacji. Podczas kontroli gminy Tarnów Opolski (woj. opolskie) stwierdzono zamieszczenie we wszystkich 38 umowach zawartych w 2021 r. na przyznanie z budżetu gminy dotacji na dofinansowanie kosztów inwestycji związanych z realizacją zadań służących ochronie powietrza na łączną kwotę 107,5 tys. zł, ustaleń w zakresie sposobu ich rozliczenia niezgodnych z Regulaminem przyznawania dotacji na zmianę istniejącego systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na ekologiczne, oraz nieokreślenie w powyższych umowach jednoznacznego sposobu pozwalającego na stwierdzenie czy został spełniony podstawowy warunek udzielenia dotacji określony w Regulaminie, 92 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. tj. całkowita likwidacja wszystkich nieekologicznych kotłów c.o./pieców węglowych znajdujących się w budynku mieszkalnym dotowanego. W mieście i gminie Strzyżów (woj. podkarpackie) przy rozliczeniu dotacji dla Jeździeckiego Klubu Sportowego „Pogórze” przekazanej w 2021 r. w kwocie 8 tys. zł, na zadanie w zakresie organizacji oraz udziału w zawodach sportowych, –nie egzekwowano od dotowanego klubu obowiązku złożenia sprawozdania z realizacji zadania, –rozliczono dotację, mimo że wydatki na zadanie sfinansowano niezgodnie z kalkulacją kosztów określoną w zawartej umowie. Gmina Konstancin-Jeziorna (woj. mazowieckie) nieterminowo zwróciła niewykorzystaną w kwocie 10 tys. zł część dotacji celowej, otrzymanej w 2021 r. z budżetu państwa na realizację zadania zleconego z zakresu administracji rządowej w dziale 801 „Oświata i wychowanie”, rozdziale 80153 „Zapewnienie uczniom prawa do bezpłatnego dostępu do podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych”. Od zwróconej po terminie ww. części dotacji gmina zapłaciła odsetki w kwocie 0,2 tys. zł. Dług publiczny Regionalne izby obrachunkowe kontrolują również możliwość zadłużania się przez jst oraz obsługę tego zadłużenia, co zostało uregulowane przepisami ustawy o finansach publicznych. W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych dotyczących zadłużenia jst ujawniono 117 przypadków nieprawidłowości na łączną kwotę 80,5 mln zł, w tym m.in.: –udzielenie pełnomocnictwa do dysponowania rachunkiem bankowym jst – 25, –nieprawidłowe określenie kwoty długu w wpf – 15, –nierzetelne planowanie lub prognozowanie kwot spłat rozchodów i wydatków niezbędnych do obliczenia rocznego wskaźnika spłaty zobowiązań – 13, –nieprawidłowości związane z zaciąganiem zobowiązań dłużnych (np. brak uchwały organu stanowiącego, niezrealizowanie celu emisji obligacji, itp.) – 13, –zaciągnięcie zobowiązań dłużnych bez wymaganej opinii rio o możliwości spłaty zobowiązania lub zaciągnięcie zobowiązań dłużnych z przekroczeniem limitów ustalonych w uchwale budżetowej – 12, –przekroczenie planu rozchodów w budżecie – 10. Kontrola wpf gminy Kleszczele (woj. podlaskie) wykazała, że przyjęto w zakresie spłaty rat kapitałowych pożyczek na lata 2023–2026 wartości niezgodne z harmonogramem spłaty. Zgodnie z aneksem do umowy okres spłat został wydłużony do 2028 r. i powinien być zobrazowany w wpf następującymi danymi: 2023–2025 – po 12,4 tys. zł rocznie; 2026–2027 – po 162,2 tys. zł rocznie; 2028 – 81,1 tys. zł. Natomiast w okazanej kontrolującym wersji wpf zaprezentowano: 2023–2024 – po 162,2 tys. zł rocznie; 2025 – 81,1 tys. zł. Ponadto wpf obowiązująca w trakcie kontroli obejmowała lata 2023–2026, podczas gdy powinna obejmować okres 2023–2028. W trakcie kontroli zmieniono wpf, jednakże popełniono błąd przyjmując, że spłata w 2023 r. ma wynosić 162,2 tys. zł zamiast 12,4 tys. zł, co spowodowało z kolei zawyżenie ogólnej kwoty spłat. Miasto Krynica Morska (woj. pomorskie) zaciągnęło zobowiązanie wieloletnie poprzez zawarcie umowy na realizację w latach: 2020–2021 zadania: „Modernizacja dróg gminnych” o wartości 2 263,2 tys. zł, z naruszeniem postanowień uchwały Rady Miejskiej w sprawie zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2020–2052. Przyjęty w załączniku Nr 2 – wykaz przedsięwzięć do wpf przewidywał łączny nakład finansowy na wydatki majątkowe związane z realizacją ww. zadania oraz limit na rok 2020, natomiast nie przewidywał limitu wydatków na rok 2021. W mieście i gminie Pieńsk (woj. dolnośląskie) wykonawca całość robót budowlanych objętych umową Nr 34/2021 zakończył 69 dni po upływie terminu wyznaczonego w aneksie Nr 1 do umowy. W treści ww. umowy zawarto następujący zapis: „Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną za zwłokę w wykonaniu przedmiotu umowy – w wysokości 0,1% wynagrodzenia umownego przewidzianego w § 3 ust. 1 za każdy dzień zwłoki.” Stwierdzono, że zamawiający nie dokonał zapłaty kary umownej w kwocie 97,2 tys. zł. Gmina Gręboszów (woj. małopolskie) zawarła w dniu 29 października 2019 r. umowę pożyczki z NFOŚiGW na dofinansowanie przedsięwzięcia pn. „Zakup elektrycznego autobusu szkolnego wraz z budową stacji ładowania”, 93 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. na łączną kwotę 202 tys. zł bez uzyskania na ten dzień opinii Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie o możliwości spłaty tej pożyczki w latach 2021–2022. Do ww. umowy zawarto trzy aneksy, w tym z dnia 13 listopada 2020 r. z którego wynika, że wartość pożyczki została zwiększona do kwoty 244,4 tys. zł. W tym samym dniu Wójt Gminy zwrócił się do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie o opinię dotyczącą możliwości spłaty pożyczki w wysokości 244,4 tys. zł. Pozytywna opinia o możliwości spłaty pożyczki została wydana przez RIO w Krakowie w dniu 23 listopada 2020 r. W gminie Chąśno (woj. łódzkie) stwierdzono nieprawidłowo prognozowane kwoty rozchodów w wieloletniej prognozie finansowej lata 2022–2037, niezgodnie z postanowieniami umów kredytu i pożyczki. Według danych wynikających z wpf – plan w zakresie rozchodów dla lat 2023–2026 ustalono w kwocie 1 225,1 tys. zł, podczas gdy łączna wartość spłat dla ww. okresu wynikająca z umów dłużnych wynosiła 1 357,4 tys. zł (różnica stanowiła kwotę 132,3 tys. zł). W gminie Zalesie (woj. lubelskie) przekroczono łączny plan rozchodów budżetu gminy o 1 078,6 tys. zł. Ponadto w 2019 r. udzielono pożyczki w kwocie 57,4 tys. zł osobie prawnej, bez upoważnienia Rady Gminy. W powiecie elbląskim (woj. warmińsko-mazurskie) stwierdzono, że wg stanu na dzień 31 grudnia 2022 r. powiat wykonał rozchody ogółem w kwocie 14 167,8 tys. zł (z tyt. spłaty rat kredytów i pożyczek oraz inne cele), tj. w kwocie wyższej o 2 680,6 tys. zł od zaplanowanych na 2022 r. rozchodów. Burmistrz Ciechocinka (woj. kujawsko-pomorskie) zaciągnął w 2022 r. zobowiązanie z tytułu emisji obligacji bez uzyskania opinii Regionalnej Izby Obrachunkowej w Bydgoszczy. Kontrola wykazała, że w dniu 19 grudnia 2022 r. Burmistrz zawarł umowę emisji obligacji na kwotę 5 230 tys. zł. Gospodarka mieniem W trakcie kontroli zagadnień z zakresu gospodarowania mieniem komunalnym stwierdzono 798 przypadków nieprawidłowości, które naruszały zasadę gospodarowania nimi, określoną w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. w sposób zgodny z zasadami prawidłowej gospodarki na łączną kwotę 28,4 mln zł. Najczęściej nieprawidłowości występowały w poniższych obszarach: –nieprzestrzeganie przepisów określających procedury zbycia nieruchomości – 270, –nieprzestrzeganie przepisów określających procedury innego niż sprzedaż i użytkowanie wieczyste dysponowania mieniem komunalnym (najem, dzierżawa, trwały zarząd, itp.) – 210, –niesporządzenie lub nieprawidłowe sporządzenie planu wykorzystania zasobu nieruchomości – 96, –nieprzestrzeganie przepisów dotyczących nieruchomości oddawanych w użytkowanie wieczyste (np. procedury ustanowienia prawa, aktualizowanie opłat, stawki, itp.) – 50, –niepodjęcie uchwały w sprawie wieloletniego programu gospodarowania zasobem mieszkaniowym lub uchwały o zasadach wynajmowania lokali mieszkalnych – 41, –nieprawidłowe prowadzenie ewidencji zasobu nieruchomości – 26, –nieprawidłowe sporządzenie informacji o stanie mienia komunalnego – 23. W Urzędzie Miejskim w Suchowoli (woj. podlaskie) w wyniku kontroli zagadnień związanych z ustawą o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych stwierdzono, że w zestawieniu, sporządzonym przez pracownika w dniu 12 czerwca 2023 r. za okres od stycznia do maja 2023 r. uwzględniono rozchód węgla w ilości 252,72 t oraz zerowy stan końcowy. Kontrola wykazała, że pracownik w zestawieniu przedstawił rozchód w takiej ilości ton, aby wykazać, że rozdystrybuowano całość węgla zakupionego od PGE. Tymczasem na podstawie faktur sprzedaży węgla (które zostały opłacone przez mieszkańców, zaś zakupiony węgiel faktycznie odebrany) stwierdzono, że stan węgla powinien wynosić 4,28 t (co odpowiada wartości 5,2 tys. zł). Zalecono formalne wyjaśnienie przyczyn niedoboru. W mieście i gminie Goniądz (woj. podlaskie) w przetargu ustnym nieograniczonym na sprzedaż nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym oraz budynkiem gospodarczym wzięła udział i nabyła nieruchomość osoba pozostająca w związku małżeńskim z pracownikiem Urzędu Miejskiego będącym bezpośrednim przełożonym jednego z członków komisji przetargowej, co sprzeciwia się przepisom rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości, według których w przetargu nie mogą 94 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. uczestniczyć osoby, które pozostają z członkami komisji przetargowej w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że może budzić to uzasadnione wątpliwości co do bezstronności komisji przetargowej. W mieście Kwidzyn (woj. pomorskie) zamieszczono w prasie o zasięgu powiatowym ogłoszenia o dwóch przetargach dotyczących zbycia nieruchomości gruntowej o cenie wywoławczej przekraczającej równowartość 100 tys. euro (553,5 tys. zł) na okres krótszy niż dwa miesiące przed wyznaczonym terminem przetargu. Ogłoszenia zamieszczono w obu przypadkach na 37 dni przed datą przetargu. W gminie Moszczenica (woj. małopolskie), w dniu 1 kwietnia 2021 r. zawarto z Ośrodkiem Kultury i Biblioteki w Moszczenicy umowy najmu nieruchomości zabudowanej budynkiem zaplecza klubu sportowego w Moszczenicy znajdującym się na działce Nr 1428 położonej w Moszczenicy. Powyższa umowa została zawarta na czas nieoznaczony w trybie bezprzetargowym, bez zgody rady gminy wyrażonej stosowną uchwałą. W gminie Parzęczew (woj. łódzkie) dokonano aktualizacji wartości działek gruntu w związku z ich podziałem i przeznaczeniem do sprzedaży, na podstawie operatu opracowanego przez biegłego rzeczoznawcę, którego celem było określenie wartości rynkowej prawa własności nieruchomości gruntowej dla potrzeb ustalenia ceny na sprzedaż w drodze przetargu. Zaewidencjonowano w księgach nową wartość dla działek powstałych po podziale w wysokości 360,4 tys. zł, po pomniejszeniu o dotychczasową wartość księgową działki przed podziałem w wysokości 26,5 tys. zł. Nieuzasadnione prawnie podwyższenie w księgach rachunkowych wartości początkowej gruntu zaliczonego do środków trwałych – do jego wartości rynkowej, miało wpływ na prawidłowe przedstawienie sytuacji majątkowej gminy w sprawozdaniu finansowym. W mieście Zamość (woj. lubelskie) udzielono bonifikat od cen lokali mieszkalnych sprzedanych w 2022 r. w trybie bezprzetargowym na rzecz ich najemców niezgodnie z zasadami ustalonymi przez Radę Miasta, a w konsekwencji zaniżono dochody Miasta o 765,5 tys. zł. W gminie Opatowiec (woj. świętokrzyskie) zaniechano obciążenia dzierżawcy kosztami dostaw energii elektrycznej na kwotę brutto 9,3 tys. zł. Dzierżawca zapłacił tę kwotę w czasie trwania kontroli. W gminie Sadki (woj. kujawsko-pomorskie) stwierdzono ustalenie w ogłoszeniu o pierwszym przetargu ceny wywoławczej nieruchomości na podstawie operatu szacunkowego, który utracił ważność. Kontrola wykazała, że w dniu 20 maja 2021 r. Wójt Gminy Sadki ogłosił przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż działki Nr 349 o powierzchni 0,1584 ha położonej w obrębie geodezyjnym Samostrzel, natomiast operat szacunkowy, w którym rzeczoznawca określił wartości nieruchomości, został opracowany w dniu 17 kwietnia 2019 r. Tym samym przedmiotowy operat nie mógł stanowić podstawy do ustalenia ceny wywoławczej nieruchomości, ponieważ utracił ważność – na dzień ogłoszenia przetargu upłynęło 25 miesięcy od jego sporządzenia. Przetarg został przeprowadzony w dniu 25 czerwca 2021 r. Kontrola przeprowadzona w gminie Mrocza (woj. kujawsko-pomorskie) w zakresie dwóch przetargów ustnych nieograniczonych na zbycie w 2021 r. nieruchomości, której cena wywoławcza w I przetargu wyniosła 835,3 tys. zł, a w II przetargu wyniosła 626,4 tys. zł wykazała podanie do publicznej wiadomości ogłoszenia o I przetargu ustnym nieograniczonym na sprzedaż powyższej nieruchomości, na okres miesiąca zamiast na okres dwóch miesięcy przed wyznaczonym terminem przetargu; niezamieszczenie wyciągu z ogłoszenia o I przetargu ustnym nieograniczonym na sprzedaż ww. nieruchomości, w prasie codziennej ogólnokrajowej oraz zamieszczenie wyciągu z ogłoszenia o II przetargu na sprzedaż wskazanej nieruchomości w prasie o zasięgu województwa, zamiast w prasie codziennej ogólnokrajowej oraz w okresie krótszym niż dwa miesiące przed wyznaczonym terminem przetargu. W trakcie kontroli przeprowadzonej w gminie Rogowo (woj. kujawsko-pomorskie) stwierdzono nieujęcie w informacji o stanie mienia komunalnego na dzień 31 grudnia 2022 r. danych, o dochodach uzyskanych z tytułu wykonywania prawa własności i innych praw majątkowych oraz z wykonywania posiadania w łącznej kwocie 2 089 tys. zł. W latach 2019–2023 miasto Rybnik (woj. śląskie) wydzierżawiło nieruchomości gruntowe o powierzchni 1,1047 ha zabudowanej budynkiem hotelu Olimpia oraz o łącznej powierzchni 0,2449 ha zabudowanej budynkiem 95 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. hotelu Arena osobie prawnej, z zastosowaniem stawek czynszu (odpowiednio) w wysokości 100,00 zł netto, 120,00 zł netto miesięcznie, tj. znacznie poniżej stawek czynszu dzierżawy wynikających z zarządzeń Prezydenta Miasta. Miasto Rybnik nie zweryfikowało, czy udzielona pomoc stanowi pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej czy pomoc de minimis. Ponadto latach 2020–2023 zaniechano dochodzenia w prawidłowej wysokości należności z tytułu dalszej poddzierżawy nieruchomości o pow. 1,1047 ha zajętej pod hotel za okres od 1 czerwca 2019 r. do grudnia 2023 r. Dzierżawca wpłacał równowartość 25% osiągniętego zysku spółki, zamiast 25% osiągniętego zysku netto od kwoty z tytułu poddzierżawy. Wobec powyższego uzyskano kwotę 54 tys. zł (netto), pomimo że 25% czynszu ustalonego w umowach poddzierżawy stanowiła kwotę 256 tys. zł (netto), a dzierżawca nie wskazał żadnych kosztów poniesionych w związku z poddzierżawą. W czasie kontroli miasta i gminy Zawadzkie (woj. opolskie) stwierdzono niedochodzenie przez miasto i gminę Zawadzkie odszkodowania z tytułu bezumownego korzystania przez osobę prawną w latach 2021–2022 z nieruchomości stanowiącej własność miasta i gminy Zawadzkie, w wyniku czego uszczuplono we wskazanym okresie dochody budżetu o kwotę 10,4 tys. zł. Kontrola w gminie Radłów (woj. opolskie) wykazała niezachowanie obowiązku szczególnej staranności przy wykonywaniu zarządu mieniem komunalnym poprzez sprzedaż nieruchomości gruntowej o pow. 0,7728 ha na rzecz osób trzecich oraz użytkowanie dwóch nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni 1,1508 ha niezgodne z przeznaczeniem wskazanym w umowie z Agencją Nieruchomości Rolnych w sprawie nieodpłatnego przekazania gminie na własność nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na cele inwestycji infrastrukturalnych, co w konsekwencji spowodowało konieczność poniesienia wydatku w łącznej kwocie 104,9 tys. zł tytułem zwrotu równowartości pieniężnej nabytych nieodpłatnie nieruchomości oraz pozostałych kosztów związanych z tą sprawą, na rzecz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Warszawie Ośrodek Terenowy w Opolu. W gminie Radomyśl n. Sanem (woj. podkarpackie) nieprawidłowo przeprowadzono sprzedaż nieruchomości w przetargu nieograniczonym, a szczególności: –nie zamieszczono w ogłoszeniu o sprzedaży publikowanym w prasie lokalnej: oznaczenia nieruchomości według księgi wieczystej, powierzchni nieruchomości oraz informacji o przeznaczeniu nieruchomości do sprzedaży, ceny wywoławczej, terminu i miejscu przetargu i wysokości wadium, –nie podano informacji dotyczącej ceny wywoławczej w protokole z przeprowadzonego przetargu, –nie zamieszczono Informacji o wyniku przetargu w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Urzędu. W mieście i gminie Jarocin (woj. wielkopolskie) Burmistrz nie wydał decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu dla Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jarocinie i nie ustanowił trwałego zarządu na rzecz Centrum Usług Społecznych w Jarocinie w związku z uchwałą Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 23 czerwca 2021 r. w sprawie utworzenia Centrum Usług Społecznych w Jarocinie oraz uchwalenia statutu Centrum Usług Społecznych w Jarocinie z dniem 1 października 2021 roku na podstawie której utworzono nową jednostkę budżetową. Nieruchomości, o wartości początkowej ogółem 635,8 tys. zł, należące do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, którym gospodaruje starosta ostrołęcki (woj. mazowieckie) wykonując zadania z zakresu administracji rządowej, ewidencjonowano na koncie 011 „Środki trwałe” ksiąg rachunkowych Starostwa Powiatowego w Ostrołęce. Kontrola w zakresie gospodarki nieruchomościami w gminie Szczaniec (woj. lubuskie) wykazała, że w przypadku sprzedaży dwóch nieruchomości oraz czterech działek na sześć przyjętych do kontroli nie sporządzono wykazu nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży. W związku, z powyższym uniemożliwiono osobie uprawnionej do skorzystania z pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości. Rozliczenia jednostek samorządu terytorialnego z jednostkami organizacyjnymi W 2023 r. w zakresie rozliczeń budżetów jednostek samorządu terytorialnego z ich jednostkami organizacyjnymi stwierdzono nieprawidłowości w 69 przypadkach na łączną kwotę 11,0 mln zł, przy czym największa ich liczba dotyczyła nieegzekwowania od kierowników jednostek organizacyjnych obowiązku przedkładania sprawozdań lub informacji o przebiegu wykonania planu finansowego – 33, niezgodnego z przepisami planowania i przekazywania dotacji przedmiotowych z budżetu jst – 14, niedokonania lub nieterminowego dokonania wpłaty do budżetu nadwyżek 96 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. środków obrotowych zakładów budżetowych i nieokreślenia przez organ stanowiący jst sposobu i terminu rocznych rozliczeń oraz dokonywania wpłat do budżetu z tego tytułu stwierdzono w trzech przypadkach oraz trzy przypadki niezgodnego z przepisami planowania, przekazywania i rozliczania dotacji podmiotowych i celowych dla instytucji kultury. W wyniku kontroli wydatków z tytułu dotacji w gminie Dubicze Cerkiewne (woj. podlaskie) stwierdzono, że Gminnemu Ośrodkowi Kultury, Sportu i Rekreacji w Dubiczach Cerkiewnych została udzielona z budżetu gminy dotacja celowa w kwocie 67,5 tys. zł, jednakże nie zawarto pisemnej umowy w sprawie udzielenia dotacji. Z opisu przelewu z dnia 16 września 2022 r. wynika, że środki przeznaczone były na „Remont Izby Kultury i Tradycji OSP”. Kontrolującym nie okazano także żadnego rozliczenia przekazanej dotacji. Centrum Usług Wspólnych w Baćkowicach (woj. świętokrzyskie) – jednostka budżetowa – nie dokonała przekazania na rachunek bankowy budżetu gminy Baćkowice dochodów w łącznej wysokości 53,1 tys. zł zrealizowanych przez CUW w 2022 r. i 2023 r. z tytułu zwrotu przez główną księgową nienależnie wypłaconych sobie w latach 2017–2022 świadczeń pieniężnych. Otrzymane na rachunek bankowy CUW dochody z ww. tytułu przeznaczono na pokrycie wydatków bieżących jednostki. Burmistrz Ciechocinka (woj. kujawsko-pomorskie) nie wyegzekwował w latach 2021–2023 od Dyrektora Przedszkola Samorządowego Nr 1 „Bajka” w Ciechocinku, tj. jednostki wskazanej jako jednostka obsługująca dla Żłobka Samorządowego „Bajeczka” w Ciechocinku, sporządzenia i złożenia Burmistrzowi, sprawozdań budżetowych oraz sprawozdań w zakresie operacji finansowych żłobka. Podczas kontroli stwierdzono, że w sporządzonych sprawozdaniach Rb-27S i Rb-28S przez Przedszkole Samorządowe Nr 1 „Bajka” oprócz danych dotyczących przedszkola były wykazywane także dochody i wydatki działu 855 „Rodzina” rozdziału 85516 „System opieki nad dziećmi w wieku do lat 3”, tj. wydatki żłobka – jednostki budżetowej obsługiwanej przez to przedszkole. W latach 2021–2022 Burmistrz Miasta Nowa Ruda (woj. dolnośląskie) jako zleceniodawca, zawierał umowy z miejskimi jednostkami budżetowymi (szkoły), na realizację programów szkolnych wynikających z Miejskiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii. Zgodnie z zawartymi umowami, zleceniodawca zobowiązał się do zapłaty wynagrodzenia, po przedstawieniu przez zleceniobiorcę rachunków lub not księgowych i kserokopii dokumentów potwierdzających wydatkowanie środków zgodnie z umową. 1.3. Skutki finansowe kontroli Wyniki działalności kontrolnej regionalnych izb obrachunkowych prezentowane są w formie liczby i rodzaju nieprawidłowości oraz rezultatów finansowych wyrażanych wartościowo w podziale na nieprawidłowości finansowe obrazujące skalę finansową stwierdzonych nieprawidłowości oraz korzyści finansowe wynikające z realizacji lub potwierdzenia przyjęcia do realizacji przez jednostkę kontrolowaną wystosowanych wniosków pokontrolnych 7 . Nieprawidłowości finansowe W trakcie 929 przeprowadzonych w 2023 r. kontroli ujawniono 9 848 różnego rodzaju nieprawidłowości, które dotyczyły niewłaściwych działań jednostek, na łączną kwotę 5 548 033,0 tys. zł. Ich struktura, ze względu na rodzaj, przedstawiała się następująco: –uszczuplenia środków publicznych – 55 030,5 tys. zł, –kwoty uzyskane z naruszeniem prawa – 11 508,4 tys. zł, –kwoty wydatkowane z naruszeniem prawa – 421 457,4 tys. zł, –kwoty wydatkowane w następstwie działań niezgodnych z prawem – 4 639,7 tys. zł, –kwoty wydatkowane niegospodarnie, niecelowo lub nierzetelnie – 683,0 tys. zł, –kwoty odpowiadające nierzetelnym danym w ewidencji finansowo-księgowej lub sprawozdawczości – 4 384 861,2 tys. zł, –inne nieprawidłowości w wymiarze finansowym – 338 850,8 tys. zł, 7 Uchwała Nr 6/2006 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z dnia 28 września 2006 r. w sprawie przyjęcia „Standardów kontroli regionalnych izb obrachunkowych”. 97 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –nieprawidłowości związane z planowaniem i wykonaniem budżetu oraz wieloletniej prognozy finansowej – 331 002,0 tys. zł. Nieprawidłowości w ujęciu finansowym ustalone w wyniku kontroli w 2023 r. Zagadnienie Kwota nieprawidłowości (w tys. zł) Struktura (w %) Ogółem, z tego:5 548 033,0100,0 – ustalenia ogólnoorganizacyjne-x – księgowość i sprawozdawczość4 404 342,479,4 – ogólne zagadnienia dotyczące planowania i wykonania budżetu i wpf217 286,13,9 – dochody budżetowe74 967,81,4 – wydatki budżetowe145 983,32,6 – zamówienia publiczne564 102,110,2 – rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji21 492,10,4 – dług publiczny80 540,21,5 – gospodarka mieniem28 355,00,5 – rozliczenia jednostki samorządu terytorialnego z jednostkami organizacyjnymi10 964,00,2 Nieprawidłowości w ujęciu finansowym ustalone w wyniku kontroli w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 000 Ustalenia ogólnoorg anizacyjne Księgowość i spra wozdawczość Ogólne zagadnienia dotyczące planowania i wykonania budżetu i WPF Dochody budżetowe Wydatki budżetowe Zamówienia publiczne Rozliczenie otrz ymanych i udzielonych dotacji Dług public zny Gospodark a mieniem Rozliczenia jednostki samorządu tery tori alnego z jednostkami org anizacyjnymi Największą część kwoty nieprawidłowości finansowych, wynoszącą 79,4% ogólnej wartości, stanowiły niezgodności w zakresie księgowości i sprawozdawczości budżetowej powodujące nierzetelne prezentowanie danych o sytuacji majątkowej i finansowej jednostek na łączną kwotę 4 404 342,4 tys. zł. Analiza poszczególnych przypadków nieprawidłowości wykazuje, iż największe wartościowo kwoty nieprawidłowości dotyczyły: –niezamknięcia ksiąg rachunkowych – 568 724,9 tys. zł, –nierzetelnego wykazywania w księgach rachunkowych wartości aktywów i pasywów – 547 516,6 tys. zł, –nieprawidłowości w zakresie inwentaryzacji – 528 015,4 tys. zł, –nieprawidłowej ewidencji operacji gospodarczych i finansowych (np. z naruszeniem zasad systematyki, niezgodnie z treścią operacji, na kontach nieprzewidzianych w planie kont) – 445 604 tys. zł, –wykazania w sprawozdaniach budżetowych danych niezgodnych z ewidencją księgową – 359 359,5 tys. zł, –sporządzenia nierzetelnych sprawozdań finansowych – 322 633,7 tys. zł, –niezgodności między sprawozdaniami zbiorczymi/łącznymi a jednostkowymi – 297 575,8 tys. zł, –zaniechania przeprowadzenia inwentaryzacji aktywów lub pasywów – 212 855,4 tys. zł, –dokonywania zapisów księgowych z naruszeniem ustawy o rachunkowości – 205 374,8 tys. zł, –wykazania w sprawozdaniach z operacji finansowych danych niezgodnych z ewidencją lub dokumentami – 135 980,5 tys. zł. Drugą co do wielkości skutków finansowych grupę stanowiły nieprawidłowości związane z zamówieniami publicznymi – 564 102,1 tys. zł. Największe wartościowo kwoty nieprawidłowości dotyczyły: –nieprawidłowości związanych z obowiązkiem zamieszczenia ogłoszeń w BZP lub przekazania do publikacji w Dz. Urz. UE – 168 711,6 tys. zł, 98 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. –nieprawidłowości dotyczących sporządzenia sprawozdania o udzielonych zamówieniach – 108 204,8 tys. zł, –udzielenia zamówienia publicznego lub zawarcia umowy ramowej z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych określających przesłanki zastosowania trybów: negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki –53 247,8 tys. zł, –oceny spełnienia przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu, niepodleganiu wykluczeniu z postępowania, oceny oferty (m.in. w zakresie oferowanego przedmiotu zamówienia) i wyboru najkorzystniejszej oferty – 39 541,8 tys. zł, –nieprawidłowości związanych z wniesieniem i zwrotem zabezpieczenia należytego wykonania umowy – 36 575,2 tys. zł, –niezgodnego z przepisami ustalenia warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego lub wymaganych środków dowodowych do oceny ww. warunków – 29 901,4 tys. zł, –nieprawidłowego, niezgodnego z przepisami o zamówieniach publicznych, sporządzenia specyfikacji warunków zamówienia (przypadki inne niż dotyczące warunków udziału w postępowaniu i kryteriów oceny ofert) – 26 532,3 tys. zł, –udzielenia zamówienia publicznego lub zawarcia umowy ramowej bez stosowania przepisów o zamówieniach publicznych – 21 419,9 tys. zł, –nieprawidłowego określenia przedmiotu zamówienia – 20 606,8 tys. zł, –rozstrzygnięcia konkursu bez przeprowadzenia postępowania w trybie określonym w przepisach o zamówieniach publicznych – 11 079, 6 tys. zł. Trzecią co do wielkości skutków finansowych grupę stanowiły nieprawidłowości związane z zagadnieniami dotyczącymi planowania i wykonania budżetu – 217 286,1 tys. zł. W tej kategorii największe wartościowo nieprawidłowości dotyczyły: –nierealistycznego prognozowania w wpf kwot dochodów, wydatków, przychodów lub rozchodów – 43 003 tys. zł, –dokonania zmian w budżecie lub planie finansowym jednostki, bez upoważnienia lub z przekroczeniem zakresu upoważnienia – 35 520,9 tys. zł, –brak kontrasygnaty skarbnika lub osoby przez niego upoważnionej w zakresie czynności mogących skutkować powstaniem zobowiązań pieniężnych (majątkowych) – 28 674,4 tys. zł, –niedozwolone finansowanie budżetu danego roku (np. ratą części oświatowej subwencji na rok następny, środkami z dotacji podlegających zwrotowi, środkami ZFŚS, depozytowymi, środkami z Funduszu COVID 19) – 4 821 tys. zł, –dokonanie wydatków z przekroczeniem granic planowanych wydatków w uchwale budżetowej, planie finansowym jednostki – 3 927,6 tys. zł. Korzyści finansowe Realizacja działań kontrolnych w 2023 r. skutkowała nie tylko ujawnieniem nieprawidłowości w działalności jednostek, lecz również przynosiła korzyści finansowe zarówno jst, jak również ich mieszkańcom. Ogólna kwota uzyskanych korzyści finansowych wyniosła 25 280,3 tys. zł. Korzyści finansowe uzyskane w wyniku ustaleń kontrolnych w 2023 r. Zagadnienie Korzyści finansowe w 2023 r. (w tys. zł.) Korzyści finansowe w 2021 r. (w tys. zł.) Korzyści finansowe w 2022 r. (w tys. zł.) Dynamika zmian (w %) ogółem (w tys. zł.) struktura (w %) 2:42:5 1234567 Ogółem, w tym: 25 280,3100,011 632,724 393,4217,3103,6 Dochody budżetowe20 334,880,49 035,315 641,7225,1130,0 Wydatki budżetowe495,02,0846,12 156,858,523,0 Zamówienia publiczne2 090,98,3296,640,0705,05 227,3 Rozliczenie otrzymanych i udzielonych dotacji216,10,9295,3379,573,256,9 Gospodarka mieniem9,10,0295,74,63,1197,8 Z uwagi na rodzaj uzyskanych korzyści można je podzielić na: –oszczędności uzyskane w wyniku działań kontrolnych/audytowych – 17,6 tys. zł, –pożytki finansowe w postaci należnych środków publicznych lub innych składników aktywów – 23 259,7 tys. zł, 99 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –oszczędności lub uzyskane pożytki finansowe dla obywatela bądź podmiotów spoza sektora finansów publicznych – 2 003,0 tys. zł. 1.4. Działania pokontrolne Regionalne izby obrachunkowe, po przeprowadzeniu czynności kontrolnych, przekazywały kontrolowanym jednostkom wystąpienia pokontrolne. Wskazywały w nich źródła i przyczyny nieprawidłowości, ich rozmiary, osoby odpowiedzialne oraz wnioski zmierzające do ich usunięcia i usprawnienia badanej działalności. W 2023 r. izby wydały ogółem 13 138 wniosków pokontrolnych (w 2022 r. – 13 251). Na podstawie przepisów ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych jednostki kontrolowane mogą składać do kolegium regionalnej izby obrachunkowej zastrzeżenia do wniosków pokontrolnych. W 2023 r. jednostki kontrolowane złożyły zastrzeżenia ogółem do 131 wniosków pokontrolnych (w 2022 r. do 98 wniosków), z czego w całości zastrzeżenia uwzględniono w 17 przypadkach, natomiast oddalono zastrzeżenia w 109 przypadkach. Liczba wniosków pokontrolnych oraz zastrzeżenia do wniosków i sposób ich rozpatrzenia w 2023 r. Wyszczególnienie Liczba wydanych wniosków pokontrolnych ogółem Liczba wniosków pokontrolnych, do których wniesiono zastrzeżenia Zastrzeżenia oddaloneuwzględnione uwzględnione w części Ogółem, z tego:13 138131109184 – województwa samorządowe15---- – powiaty432403631 – gminy12 1758266133 – inne jednostki516972- Niektóre stwierdzone w czasie kontroli nieprawidłowości, z uwagi na ich rodzaj i rozmiar, wymagają działań innych powołanych do tego organów. W 2023 r. regionalne izby obrachunkowe skierowały łącznie 447 zawiadomień, wniosków i sygnalizacji do innych organów (w 2022 r. – 364 zawiadomień). Zawiadomienia, wnioski i sygnalizacjeLiczba – do ministrów i kierowników urzędów centralnych 20 – do wojewodów 11 – do organów ścigania - prokuratury i policji 16 – do kierowników innych jednostek 6 – do komisji orzekających i rzeczników dyscypliny finansów publicznych ogółem379 wg osób443 wg czynów1 548 – do innych organów*15 * Centrum Projektów Polska Cyfrowa, Delegatura CBA, Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Państwowa Inspekcja Pracy, Urząd Skarbowy, Najwyższa Izba Kontroli, Narodowa Agencja Programu Erasmus, Gminny organ podatkowy, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Do ministrów i kierowników urzędów centralnych skierowano 20 zawiadomień, w tym głównie do Ministra Finansów w zakresie nieprawidłowo wykazanych danych w sprawozdaniach Rb-PDP dotyczących skutków udzielonych ulg i zwolnień w podatkach. W 11 przypadkach poinformowano właściwych wojewodów o występowaniu nieprawidłowości. Powiadomienia kierowane do wojewody dotyczyły nieprawidłowości w zakresie wykorzystania dotacji przekazanych z budżetu państwa. Do kierowników innych jednostek przekazano sześć zawiadomień. Do organów ścigania przekazano ogółem 16 zawiadomień o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa, które dotyczyły w szczególności: –w trzech przypadkach dopuszczenia do prowadzenia ksiąg rachunkowych urzędów wbrew przepisom ustawy o rachunkowości i podawania w nich nierzetelnych danych; 100 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. –przedmiotem czterech zawiadomień do jednostek organizacyjnych KAS były ujawnione sytuacje wskazujące na możliwość składania przez podatników nierzetelnych deklaracji podatkowych. Na przykład ujawniono okoliczności wskazujące na prawdopodobieństwo zaistnienia przestępstwa karnego skarbowego wskutek podania nieprawdy (zatajenia prawdy) przez podatnika prowadzącego działalność gospodarczą w zakresie wydobycia kopalin, który w informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych zaniżył podstawę opodatkowania w zakresie gruntów zajętych na działalność gospodarczą związaną z wydobyciem. Zadeklarowana przez podatnika powierzchnia gruntów związanych z działalności gospodarczą w zakresie wydobycia kopalin była zaniżona o ok. 159 930 m 2 ; –w jednym przypadku zawiadomienie dotyczyło niedopełnienia obowiązków przez organ wykonawczy gminy w związku ze składaniem wniosków do wojewody w sprawie zwrotu gminie utraconych dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości gruntów w parkach narodowych, rezerwatach przyrody (wnioski za lata 2014–2015), co skutkowało nienależną wypłatą na rzecz gminy kwoty 4 169 tys. zł, ze szkodą dla Skarbu Państwa, bowiem środki przekazano z budżetu państwa bezprawnie; –jedno zawiadomienie dotyczyło przekroczenia przez wójta gminy uprawnień, co wynikało z wydatkowaniu środków publicznych w wysokości 20 tys. zł z budżetu gminy na pokrycie wydatków związanych z udzieloną pomocą prawną w sprawach postępowań karnych prowadzonych z oskarżenia prywatnego wójta gminy; –jedno zawiadomienie, które dotyczyło uchylania się od kontroli przeprowadzanej przez regionalną izbę obrachunkową, co miało miejsce w związku z zakwestionowaniem przez spółkę z o.o. (w której 100% udziałów posiada jst) kompetencji kontrolnych izby wobec tej spółki. Informacje o zaistniałej sytuacji izba przekazała również do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Najwyższej Izby Kontroli (wraz z pozyskanymi materiałami dot. Spółki z o.o. do wykorzystania w ramach ewentualnych czynności kontrolnych); –jedno zawiadomienie dotyczyło uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez funkcjonariusza publicznego, który przekraczając swoje uprawnienia działał na szkodę interesu publicznego poprzez podjęcie szeregu działań, których skutkiem było dokonanie sprzedaży działek o pow. 0,0027 ha oraz o pow. 0,0278 ha w trybie niedozwolonego prawem przetargu ustnego ograniczonego, w celu uzyskania korzyści majątkowej w postaci nabycia tychże działek. Jak ustalono w trakcie kontroli wójt gminy wydał zarządzenie w sprawie sporządzenia i ogłoszenia wykazu nieruchomości gruntowych stanowiących własność gminy przeznaczonych do sprzedaży w drodze przetargu ustnego ograniczonego. Jako uzasadnienie wyboru trybu wskazano m.in., że pierwsza działka nie posiada bezpośrednio dostępu do drogi publicznej. W odniesieniu do drugiej działki wskazano m.in., że działka położona jest na peryferiach wsi w bliskim sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. W odniesieniu do obu działek wskazano, że w przetargu mogą brać udział właściciele lub użytkownicy wieczyści nieruchomości przyległych. Właściciele działki przyległej (rodzice wójta gminy) złożyli w urzędzie gminy zgłoszenie udziału w przetargu, spełniając tym samym warunki uczestnictwa w przetargu. Byli oni jedynymi uczestnikami przetargu. Właściciele dwóch sąsiednich działek zrezygnowali z zakupu działek w przetargu (jak ustalono współwłaścicielka była pracownikiem gminnego przedszkola). Z jedną z działek zbywaną w przetargu sąsiaduje działka, której właścicielem wg danych zawartych w ewidencji gruntów jest osoba, która nie żyje, a kontrolujący nie uzyskali wiedzy o ewentualnych spadkobiercach. Na uwagę zasługuje fakt, iż jedna ze sprzedawanych działek była przedłużeniem drugiej działki. Obie działki w ewidencji gruntów i budynków aktualnie wykazane są jako grunty orne, jednak do 16 listopada 2015 r. działka będąca przedłużeniem posiadała w ewidencji gruntów oznaczenie dr – „drogi”. Wójt gminy zgłosił zmianę do ewidencji gruntów i budynków z drogi na grunty orne. Faktycznie obie działki stanowiły polną drogę, która umożliwiała dojazd z głównej drogi do wszystkich działek. Powyższe potwierdził również operat szacunkowy, sporządzony przed zmianą przeznaczenia gruntów. Aktualnie właścicielem działek przylegających do zbywanych w przetargu jest wójt gminy, który wybudował na tych działkach dom, Podkreślenia wymaga fakt, iż wójt gminy nabył prawo własności do działek w drodze darowizny od rodziców w dniu 29 kwietnia 2016 r., tj. dzień po podpisaniu protokołu z przetargu, natomiast przed podpisaniem aktu notarialnego dotyczącego sprzedaży przez gminę rodzicom wójta gminy działek zbywanych w przetargu. W przypadku działek zbytych w przetargu ograniczonym obecnym właścicielem również jest wójt gminy na podstawie darowizny od rodziców, której dokonano w dniu 12 maja 2016 r., tj. w tym samym dniu, w którym podpisano umowę sprzedaży tych działek przez gminę. Prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie; –jedno zawiadomienie skierowane do prokuratury dotyczyło uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez funkcjonariusza publicznego polegającego na tym, że w okresie od dnia 28 lutego 2023 r. do dnia 2 marca 2023 r., wójt gminy działając wspólnie i w porozumieniu z sekretarzem gminy dokonali zniszczenia dokumentu z akt osobowych pracownika, tj. pisma wójta gminy z dnia 23 stycznia 2023 r., stanowiącego kartę 101 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. akt osobowych, a następnie wystawiono dokument - pismo wójta gminy z dnia 23 stycznia 2023 r., w którym poświadczono nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne tj. daty sporządzenia i odbioru pisma oraz kategorii zaszeregowania pracownika w tabeli wynagrodzeń; –jedno zawiadomienie do prokuratury przedstawiono podpisane przez wójta gminy oraz realizowane w 2019, 2020 i 2021 r. umowy konsorcjum z przedsiębiorcami, których przedmiotem był udział konsorcjum w przetargach o udzielenie zamówień publicznych na „usługę odbioru z przetworzeniem odwodnionych komunalnych osadów ściekowych o kodzie 19 08 05” organizowanych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Liderami konsorcjum każdorazowo byli przedsiębiorcy, zaś gmina występowała w charakterze uczestnika. Gmina zobowiązywała się do udostępniania składowiska do zdeponowania odpadów, do których odbioru konsorcjum miało być zobowiązane na podstawie umów zawartych w wyniku wygranych przetargów. Z kolei liderzy konsorcjum zobowiązani byli m.in. do wykonania prac rekultywacyjnych składowiska, zgodnie z zasadami określonymi w decyzjach oraz projektach określających techniczny sposób zamknięcia składowiska odpadów. W umowach nie określano terminu wykonania prac rekultywacyjnych przez liderów. Zawarty w umowach zakres prac pokrywał się z obowiązującym w tym czasie harmonogramem działań związanych z rekultywacją składowiska, określającym również termin wykonania prac. W umowach konsorcjum ustalano, że liderzy konsorcjum otrzymają 100% wynagrodzenia określonego w umowie o udzielenie zamówienia publicznego i w ramach tego wynagrodzenia mają wykonać prace rekultywacyjne składowiska. W latach 2019–2021 konsorcja, w skład których wchodziła gmina, wygrywały przetargi na odbiór osadów, zawierając umowy na łączną kwotę 3 697 tys. zł, która w całości miało przypadać liderom konsorcjów. Kontrola wykazała, że liderzy konsorcjów nie wykonali prac rekultywacyjnych składowiska odpadów, co potwierdzają wyniki kontroli WIOŚ. Nie stwierdzono, aby gmina egzekwowała wykonanie tych prac. Na dzień kontroli według CEIDG jeden z przedsiębiorców został wykreślony z rejestru, a działalność drugiego została zawieszona na czas nieokreślony. Nie stosowano żadnych procedur w celu wyłonienia wykonawcy zamówienia na wykonanie rekultywacji składowiska odpadów w ramach konsorcjum – mimo że były to umowy o charakterze odpłatnym, ponieważ gmina rezygnowała z odpłatności za przyjęcie odpadów i części wynagrodzenia za realizację zamówienia. W sprawie sposobu wyboru podmiotów – stron umowy konsorcjum Wójt wyjaśnił, że podmioty kontaktowały się z nami oferując wykonanie rekultywacji składowiska nieodpłatnie. W przypadku jednej firmy kontrolujący ustalili na podstawie CEIDG, że wpis do ewidencji działalności tego przedsiębiorcy miał miejsce w dniu 11 czerwca 2021 r., tj. na 11 dni przez podpisaniem umowy konsorcjum z gminą. Natomiast druga firma, z którą w dniu 5 czerwca 2019 r. gmina podpisała pierwszą umowę konsorcjum, dopiero w dniu 15 kwietnia 2019 r. złożyła wniosek o zmianę kodów PKD rozszerzającą zakres działalności na prowadzenie działalności związanej z rekultywacją i gospodarką odpadami. Wójt w złożonych wyjaśnienia wskazał m.in., że (...) Koszt przeprowadzenia rekultywacji składowiska według naszej wiedzy wynosił ok. 2 mln złotych (...). Przyjmując ostrożną wycenę usługi przyjęcia tego rodzaju osadów na 100 zł netto za 1 Mg osadu, wartość potencjalnego dochodu gminy z tytułu przyjęcia osadów na podstawie zawieranych umów konsorcjum wynosiłaby łącznie 1 442 tys. zł netto (1 558 tys. zł brutto) – kwotę tę można w ocenie izby potraktować jako szacunkową wartość należności, które gmina na przestrzeni lat 2019–2021 mogła uzyskać, a które w związku z podpisaniem umów konsorcjum zamknęły się kwotą wpływów wynoszącą łącznie jedynie 82 tys. zł. Rezygnacja z możliwych do uzyskania dochodów nie skutkowała jednakże osiągnięciem celu w postaci wykonania rekultywacji składowiska. Brak obowiązku ponoszenia przez liderów konsorcjów kosztów zdeponowania osadów ściekowych stanowił okoliczność ułatwiającą uzyskanie przez konsorcja w latach 2019–2021 zamówień publicznych o łącznej wartości wynagrodzenia wynoszącej 3 697 tys. zł, które w całości pobrali liderzy konsorcjów. Potwierdzony przez WIOŚ brak realizacji większości obowiązków w zakresie wykonania prac rekultywacyjnych nałożonych na liderów umowami konsorcjum (zawartymi z pominięciem Prawa zamówień publicznych) – wycenionych przez wójta gminy w wyjaśnieniu na około 2 000 tys. zł – nastąpił przy biernej postawie gminy w zakresie egzekwowania wykonania prac. Prokuratura wszczęła śledztwo; –jedno zawiadomienie dotyczyło pobrania w latach 2019–2022, bez tytułu prawnego, od mieszkańców gminy dochodów z tytułu wykonania dla nich przyłączy wodociągowych, w wysokości 25% kosztów zadania. Budowę odcinków sieci wodociągowej wraz z przyłączami w gminie realizowało prywatne przedsiębiorstwo, a inwestorem była spółka. z o.o. (w której gmina posiada 91,37% udziałów), na podstawie umowy zawartej w 2017 r. ze związkiem międzygminnym o współdziałaniu przy realizacji Fazy II A Projektu pn.: Oczyszczanie ścieków ...”. Ze statutu związku, obowiązującego w okresie objętym kontrolą wynika m.in., iż to zadaniem związku było wybudowanie sieci wodociągowo-kanalizacyjnej w ramach ww. projektu oraz pozyskiwanie środków pieniężnych i dysponowanie nimi na potrzeby ww. zadania. Gmina nie realizowała zadania „Budowa odcinków sieci wodociągowej wraz z przyłączami (...)” i nie poniosła kosztów w tym zakresie. Zarówno uchwały budżetowe, 102 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. jak i uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej gminy, na lata 2019–2023, nie przewidywały wydatków na to zadanie inwestycyjne. Pomimo tego, w latach 2019–2021 (po wykonaniu przez spółkę ww. przyłączy) zawarto z mieszkańcami gminy umowy, w których wskazano, iż inwestor zobowiązuje się do wykonania na rzecz posiadacza nieruchomości przyłącza nieruchomości do sieci wodociągowej, przy czym nie podano kto jest inwestorem. Na podstawie zawartych umów w latach 2019–2022 gmina wystawiła na mieszkańców faktury Vat za wykonanie przyłącza wodociągowego na łączną kwotę netto 215 tys. zł, przy czym do dnia kontroli zrealizowano dochody z tego tytułu w kwocie 211 tys. zł, a kwota 3,5 tys. zł jest prezentowana w księgach rachunkowych jako zaległości z tytułu nieuregulowanych przez mieszkańców należności wynikających z zawartych ww. umów. Prokuratura wszczęła śledztwo; –przeprowadzając kontrolę gospodarki finansowej gminy ustalono, iż burmistrz miasta i gminy w okresie 2021 r. oraz do dnia 30 czerwca 2022 r. dokonał niedozwolonego finansowania przejściowego deficytu budżetu gminy w kwocie 742 tys. zł środkami otrzymanymi z Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych, w kwocie 107 tys. zł stanowiących obce środki pieniężne (sumy depozytowe), w kwocie 223 tys. zł środkami otrzymanymi na realizację współfinansowanego przez urząd marszałkowski ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. W okresie 2021–2022 powyższe działanie gminy było działaniem powszechnie stosowanym oraz w pełni świadomym a wpisywanie w treści operacji „mylne przelewy”, „mylne przekazanie środków”, „zwrot mylnego wpływu” mogło mieć na celu ukrycie faktycznego, tj. rzeczywistego wykorzystania przez gminę przekazanych środków pieniężnych na niedozwolone sfinansowanie deficytu budżetowego. Izba została powiadomiona o wszczęciu śledztwa w przedmiotowej sprawie; –jedno zawiadomienie dotyczyło podejrzenia popełnienia przestępstwa w trakcie procesu ponownego przejęcia od Stowarzyszenia Rozwoju Społecznego oraz prowadzenia w 2023 roku przez gminę Szkoły Podstawowej w celu likwidacji tejże szkoły. Stowarzyszenie nieterminowo złożyło do gminy informację o planowanej liczbie dzieci w szkole na 2023 r. Fakt ten posłużył gminie do odmowy udzielenia dotacji podmiotowej na 2023 r. dla szkoły. Gmina nie uwzględniła kilku wniosków stowarzyszenia na przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie dotacji. Powodem niewyrażenia przez gminę zgody na odstąpienie od terminu, był zamiar przejęcia od stowarzyszenia szkoły, a następnie jej likwidacji. Do rzeczników dyscypliny finansów publicznych skierowano łącznie 379 zawiadomień o ujawnionych okolicznościach wskazujących na naruszenie dyscypliny finansów publicznych obejmujących 1 548 różnego rodzaju czynów, za popełnienie których odpowiedzialność ponosiły 443 osoby. 103 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. Zawiadomienia o naruszeniach dyscypliny finansów publicznych wg czynów 2023 rok Zawiadomienia o naruszeniach dyscypliny finansów publicznych wg czynów w 2023 r. Rodzaj czynu Lp.Naruszenie 8 Liczba czynów 1art. 59 Nieustalenie należności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych albo ustalenie takiej należności w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia, niepobranie lub niedochodzenie należności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych albo pobranie lub dochodzenie tej należności w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia, niezgodne z przepisami umorzenie należności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych, odroczenie jej spłaty lub rozłożenie spłaty na raty albo dopuszczenie do przedawnienia tej należności. 2art. 6 pkt 21 Niedokonanie w terminie wpłaty do budżetu w należnej wysokości dochodów przez jednostkę budżetową, nadwyżki środków obrotowych przez samorządowy zakład budżetowy. 3art. 76 Przeznaczenie dochodów uzyskiwanych przez jednostkę budżetową na wydatki ponoszone w tej jednostce. 4art. 8105 Przekazanie lub udzielenie dotacji z naruszeniem zasad lub trybu przekazywania lub udzielania dotacji, niezatwierdzenie w terminie przedstawionego rozliczenia dotacji, nieustalenie kwoty dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu. 5art. 924 Wydatkowanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem określonym przez udzielającego dotację, nierozliczenie w terminie otrzymanej dotacji, niedokonanie w terminie zwrotu dotacji w należnej wysokości. 6art. 11191 Dokonanie wydatku ze środków publicznych bez upoważnienia określonego ustawą budżetową, uchwałą budżetową lub planem finansowym albo z przekroczeniem zakresu tego upoważnienia lub z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania poszczególnych rodzajów wydatków. 7art. 1421 Nieopłacenie w terminie przez jednostkę sektora finansów publicznych: 1) składek na ubezpieczenia społeczne, 2) składek na ubezpieczenie zdrowotne, 3) składek na Fundusz Pracy, 4) składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, 5) wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, 6) składek na Fundusz Solidarnościowy – albo ich opłacenie w kwocie niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia. 8art. 15103 Zaciągnięcie lub zmiana zobowiązania bez upoważnienia określonego ustawą budżetową, uchwałą budżetową lub planem finansowym albo z przekroczeniem zakresu tego upoważnienia lub z naruszeniem przepisów dotyczących zaciągania lub zmiany zobowiązań przez jednostkę sektora finansów publicznych. 9art. 162 Niewykonanie w terminie zobowiązania jednostki sektora finansów publicznych, w tym obowiązku zwrotu należności celnej, podatku, nadpłaty lub nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, którego skutkiem jest zapłata odsetek, kar lub opłat albo oprocentowanie tych należności. 10art. 17189Naruszenia dyscypliny finansów publicznych w zakresie zamówień publicznych. 11art. 18 pkt 1151 Zaniechanie przeprowadzenia lub rozliczenia inwentaryzacji albo przeprowadzenie lub rozliczenie inwentaryzacji w sposób niezgodny z przepisami ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości. 12art. 18 pkt 2663 Niesporządzenie lub nieprzekazanie w terminie sprawozdania z wykonania procesów gromadzenia środków publicznych i ich rozdysponowania albo wykazanie w tym sprawozdaniu danych niezgodnych z danymi wynikającymi z ewidencji księgowej. 13art. 18a25 Zaniechanie prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostce sektora finansów publicznych do tego zobowiązanej, wskutek niezatrudniania audytora wewnętrznego albo niezawierania umowy z usługodawcą. 14art. 18b46 Niedokonanie lub nienależyte dokonanie wstępnej kontroli zgodności operacji gospodarczej lub finansowej z planem finansowym lub kompletności i rzetelności dokumentów dotyczących takiej operacji. 15art. 18c7 Niewykonanie lub nienależyte wykonanie przez kierownika jednostki sektora finansów publicznych obowiązków w zakresie kontroli zarządczej. Ogółem1 543 8 Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz.104). 104 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 2. Informacja o wynikach kontroli koordynowanej „Wynagrodzenia w jednostkach samorządu terytorialnego” 2.1. Cel kontroli i główne zagadnienia poddane kontroli W 2023 r., zgodnie z uchwałą Nr 10/22 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z dnia 28 września 2022 r., regionalne izby obrachunkowe przeprowadziły kontrolę koordynowaną pn. „Wynagrodzenia w jednostkach samorządu terytorialnego”. Celem kontroli było sprawdzenie prawidłowości ustalania i wypłacania wynagrodzeń pracowników jednostek samorządu terytorialnego. Zagadnienie to zbadano na podstawie wynagrodzeń pracowników zatrudnionych w urzędach gmin/miast (powoływanych w dalszej części tego opracowania także jako „kontrolowane jednostki”) na stanowiskach urzędniczych oraz innych świadczeń przysługujących pracownikom w związku ze stosunkiem pracy (nagród jubileuszowych, odpraw emerytalnych i rentowych, ekwiwalentów za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego). Dla potrzeb kontroli analizowane były wydatki klasyfikowane w paragafach: 401 „Wynagrodzenia osobowe pracowników” (w którym ujmuje się wydatki na wynagrodzenia osobowe pracowników, nagrody (w tym jubileuszowe), odprawy emerytalne i rentowe oraz ekwiwalenty za niewykorzystany urlop wypoczynkowy), 404 „Dodatkowe wynagrodzenie roczne” i 474 „Wynagrodzenia i uposażenia wypłacane w związku z pomocą obywatelom Ukrainy”. Kontrolą objęto okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 r. Kontrolę koordynowaną przeprowadziły w 2023 r. wszystkie regionalne izby obrachunkowe. Kontrolą objęto łącznie 91 jednostek, z tego: 17 gmin miejskich, 34 gminy miejsko-wiejskie i 40 gmin wiejskich. 2.2. Dane ogólne dotyczące kontrolowanych urzędów gmin (miast) Wydatki kontrolowanych urzędów w 2022 r. na wynagrodzenia pracowników w nich zatrudnionych, klasyfikowane w paragrafach: 401 „Wynagrodzenia osobowe pracowników”, 404 „Dodatkowe wynagrodzenie roczne” i 474 „Wynagrodzenia i uposażenia wypłacane w związku z pomocą obywatelom Ukrainy”), wyniosły 513 762,0 tys. zł, z tego na pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych 419 414,7 tys. zł. Wydatki na wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach według rodzajów gmin w 2022 r. GminyLiczba gmin Wydatki na wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych (w zł) ogółem z tego: § 401§ 404§ 474 Ogółem, z tego: 91419 414 672392 796 65325 332 1141 285 905 – miejskie17221 806 827207 348 63013 387 9161 070 281 – miejsko-wiejskie34113 857 564106 827 113 6 962 68467 767 – wiejskie4083 750 28178 620 9104 981 514147 857 Poniżej przedstawiono kwoty wydatków na wynagrodzenia osobowe pracowników (§ 401) na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach według rodzaju zatrudnienia w 2022 r. 105 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. Wydatki na wynagrodzenia osobowe pracowników (§ 401) na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach według rodzaju zatrudnienia w 2022 r. GminyLiczba gmin Wydatki na wynagrodzenia osobowe pracowników na stanowiskach urzędniczych według rodzaju zatrudnienia (w zł) ogółem z tego: wybórpowołanieumowa o pracę Ogółem, z tego: 91392 796 65320 289 66224 705 889347 801 102 – miejskie17207 348 6304 089 1247 489 713195 769 792 – miejsko-wiejskie34106 827 1137 646 5219 483 30089 697 293 – wiejskie4078 620 9108 554 0177 732 87662 334 017 W kontrolowanych urzędach w 2022 r. zatrudnionych było 6 660 pracowników, w tym na stanowiskach urzędniczych 5 287. Poniżej przedstawiono przeciętne zatrudnienie w tych urzędach według rodzajów gmin. Zatrudnienie w kontrolowanych jednostkach według rodzajów gmin w 2022 r. GminyLiczba gmin Przeciętna liczba zatrudnionych w 2022 r. ogółem w tym na stanowiskach urzędniczych Ogółem, z tego: 916 6605 287 – miejskie173 2952 862 – miejsko-wiejskie341 8501 384 – wiejskie401 5151 041 Kontrolą objęto wynagrodzenia 661 pracowników urzędów gmin zatrudnionych w 2022 r. na stanowiskach urzędniczych (co stanowiło 12,5% zatrudnionych w kontrolowanych urzędach na tych stanowiskach). Liczba kontrolowanych pracowników wg rodzajów gmin i sposobu zatrudnienia w 2022 r. Gminy Liczba gmin Sposób zatrudnienia ogółem z tego: wybór powołanieumowa o pracę zastępca wójta (burmistrza/ prezydenta) skarbniksekretarzpozostali Ogółem, z tego: 9166191639159357 – miejskie17133171517975 – miejsko-wiejskie3424134263422125 – wiejskie4028740224028157 Suma kwot miesięcznych wynagrodzeń brutto (na podstawie kontrolowanych angaży) pracowników objętych kontrolą wynosiła 6 015,1 tys. zł, w tym zatrudnionych na podstawie: –wyboru – 91 pracowników, których wynagrodzenia miesięczne wynosiły (łącznie) 1 634,5 tys. zł, –powołania – 154 pracowników, z tego 63 zastępców wójta (burmistrza/prezydenta), których wynagrodzenia miesięczne wynosiły (łącznie) 644,8 tys. zł oraz 91 skarbników, których wynagrodzenia miesięczne wynosiły (łącznie) 1 049 tys. zł, –umowy o pracę – 416 pracowników, z tego 59 sekretarzy, których wynagrodzenia miesięczne wynosiły (łącznie) 628,3 tys. zł oraz 357 pozostałych urzędników, których wynagrodzenia miesięczne wynosiły (łącznie) 2 058,5 tys. zł. 106 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Suma miesięcznych wynagrodzeń brutto kontrolowanych pracowników według rodzajów gmin i sposobu zatrudnienia w 2022 r. (w zł) Gminy Liczba gmin Sposób zatrudnienia ogółem z tego: wybór powołanieumowa o pracę zastępca wójta (burmistrza/ prezydenta) skarbniksekretarzpozostali Ogółem, z tego: 916 015 0991 634 463644 7891 049 042628 2842 058 521 – miejskie171 333 144326 042199 776211 329104 497491 500 – miejsko-wiejskie342 260 849614 645289 804396 257225 734734 409 – wiejskie402 421 106693 776155 209441 456298 053832 612 2.3. Szczegółowe ustalenia kontroli Obecny stan prawny wprowadza wielostopniowy poziom regulacji zasad ustalania wynagrodzeń pracowników samorządowych: 1) ustawą o pracownikach samorządowych, określającą: –obligatoryjne składniki wynagrodzenia i świadczenia związane z pracą, tj. wynagrodzenie zasadnicze, dodatek za wieloletnią pracę, nagroda jubileuszowa oraz jednorazowa odprawa w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne (art. 36 ust. 2), a w przypadku wójta (burmistrza/prezydenta) również dodatek specjalny (art. 36 ust. 3), –fakultatywne składniki wynagrodzenia – dodatek funkcyjny, dodatek specjalny i nagroda (art. 36 ust. 4–6), –minimalne i maksymalne wynagrodzenie osób zatrudnionych na podstawie wyboru (art. 37 ust. 3 i 4); 2) rozporządzeniem w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych, określającym: –minimalne wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania pracy na poszczególnych – wymienionych w wykazie – stanowiskach, –maksymalny poziom wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru (dla tych pracowników także wysokość dodatku specjalnego) i powołania, –minimalny poziom wynagrodzenia zasadniczego na poszczególnych stanowiskach pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, –warunki przyznawania i wypłacania dodatku za wieloletnią pracę, –warunki ustalania prawa do nagrody jubileuszowej i jej wypłacania, –warunki ustalania prawa do jednorazowej odprawy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy i ich wypłacania; 3) regulaminem wynagradzania – w którym, na podstawie przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pracownikach samorządowych, dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę wójt (burmistrz/prezydent): –powinien określić: wymagania kwalifikacyjne oraz szczegółowe warunki wynagradzania, w tym maksymalny poziom wynagrodzenia zasadniczego, –może określić: warunki przyznawania oraz warunki i sposób wypłacania premii i nagród (innych niż nagroda jubileuszowa), warunki i sposób przyznawania dodatku funkcyjnego i specjalnego oraz innych dodatków; 4) Kodeksem pracy – w sprawach nieuregulowanych w ustawie o pracownikach samorządowych stosuje się odpowiednio jego przepisy, zgodnie z art. 43 ust. 1 uops. W ramach kontroli koordynowanej sprawdzono zagadnienia dotyczące prawidłowości: –ustalenia regulaminu wynagradzania, –ustalania wynagrodzeń pracowników samorządowych – zatrudnionych na podstawie wyboru, powołania i umowy o pracę – w tym wynagrodzenia zasadniczego, dodatku za wieloletnią pracę, funkcyjnego i specjalnego, –ustalania prawa do nagrody jubileuszowej, odprawy pieniężnej w związku z przejściem na emeryturę i rentę, obliczania ich wysokości na podstawie właściwego wynagrodzenia oraz terminowego wypłacania tych świadczeń, –ustalania i wypłacania ekwiwalentów za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, –ustalania i wypłacania dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Ustalenia kontroli przeprowadzonych przez poszczególne regionalne izby obrachunkowe pozwalają na stwierdzenie, że realizacja zadania dotyczącego naliczenia i wypłaty wynagrodzeń pracownikom samorządowym, 107 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. zatrudnionym w urzędach gmin na stanowiskach urzędniczych, w zdecydowanej większości wykonywana jest prawidłowo. Kontrolowane jednostki co do zasady przestrzegały obowiązujących przepisów prawa, regulujących poszczególne zagadnienia związane z ustaleniem wynagrodzeń miesięcznych, nagród jubileuszowych, odpraw emerytalnych, rentowych, ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Stwierdzone nieprawidłowości i uchybienia nie miały w poszczególnych kontrolowanych jednostkach charakteru powszechnego i najczęściej spowodowane były błędną interpretacją obowiązujących przepisów prawa bądź ich nieprzestrzeganiem. Nieprawidłowości te skutkowały wypłaceniem wymienionych wyżej świadczeń w wysokości zawyżonej o kwotę 859,2 tys. zł oraz zaniżonej o kwotę 118,6 tys. zł. 2.3.1 Szczegółowe ustalenia kontroli w zakresie wynagrodzeń miesięcznych Regulamin wynagradzania Wynikający z przepisów art. 39 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych obowiązek opracowania regulaminu wynagradzania dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę zrealizowany został przez wszystkie z 91 kontrolowanych jednostek. W kontrolowanych regulaminach wynagradzania stwierdzono: 1) nieokreślenie dla niektórych stanowisk wymagań kwalifikacyjnych (w trzech gminach wiejskich i w dwóch miejsko- -wiejskich), 2) wprowadzenie postanowień niezgodnych z obowiązującymi przepisami prawa, dotyczących: –pracowników zatrudnionych na podstawie powołania, w zakresie warunków przyznawania i sposobu wypłacania dodatku specjalnego i nagród innych niż nagroda jubileuszowa (nieprawidłowość stwierdzono w dwóch gminach wiejskich, jednej miejsko-wiejskiej i trzech miejskich). Z uzyskanych w trakcie kontroli wyjaśnień wynikało, że zawarcie w regulaminie tych postanowień, mimo braku podstaw prawnych, spowodowane było potrzebą przejrzystego zapisania zasad przyznawania dodatków i nagród dla wszystkich pracowników, –przesłanek przyznania dodatku specjalnego (który zgodnie z przepisami art. 36 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych może być przyznany z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań) – gdzie dopuszczono możliwość jego przyznania za: „warunki pracy”, „szczególny charakter pracy” i „na czas nieokreślony” (nieprawidłowość stwierdzono w sześciu jednostkach, z tego w jednej gminie wiejskiej, czterech miejsko-wiejskich i jednej miejskiej), wymagań kwalifikacyjnych w zakresie wykształcenia i stażu pracy (nieprawidłowość stwierdzono w sześciu jednostkach, z tego czterech gminach wiejskich i dwóch miejsko-wiejskich). Składniki wynagrodzenia Pracownikowi samorządowemu przysługuje wynagrodzenie stosowne do zajmowanego stanowiska oraz posiadanych kwalifikacji zawodowych, na które składa się wynagrodzenie zasadnicze, dodatek za wieloletnią pracę, dodatek funkcyjny i dodatek specjalny, zgodnie z przepisami art. 36 ust. 1–5 ustawy o pracownikach samorządowych oraz – w przypadku pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę – inne dodatki, jeżeli zostały wprowadzone przez pracodawcę w regulaminie wynagradzania, w związku z przepisami art. 39 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Wynagrodzenie pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru – wójta/burmistrza/prezydenta – ustalane jest przez właściwą radę, stosownie do przepisów art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym, zaś pozostałym pracownikom urzędu ustalane jest przez wójta/burmistrza/prezydenta. Wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru We wszystkich 91 kontrolowanych jednostkach wynagrodzenie wójta (burmistrza/prezydenta) ustalone zostało przez właściwą radę, zgodnie z przepisami art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym i nie przekraczało w okresie miesiąca 11,2-krotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, zgodnie z przepisami art. 37 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych. Nieprawidłowości w zakresie wynagrodzeń pracowników zatrudnionych na podstawie wyboru wystąpiły w czterech gminach wiejskich i jednej miejsko-wiejskiej. Nieprawidłowości te skutkowały zawyżeniem wypłaconych wynagrodzeń ogółem o kwotę 28,1 tys. zł oraz ich zaniżeniem o 76,6 tys. zł, a polegały na: –niepodjęciu uchwały dostosowującej wynagrodzenie wójta gminy do znowelizowanych w 2021 r. przepisów rozporządzenia w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych, 108 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. –nieprawidłowym ustaleniu wójtowi gminy daty nabycia prawa do wyższej stawki dodatku za wieloletnią pracę, –przyznaniu i wypłaceniu wójtowi i burmistrzowi nagród pieniężnych, do których nie są uprawnieni w związku z przepisami art. 36 ust. 6 ustawy o pracownikach samorządowych, –bezpodstawnym przyznaniu i wypłaceniu wójtowi dodatku do wynagrodzenia za pracę w niedzielę i święta. Wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na podstawie powołania Sprawdzając prawidłowość ustalenia wynagrodzeń 63 zastępców wójta (burmistrza/prezydenta) oraz 91 skarbników stwierdzono nieprawidłowości, które skutkowały wypłaceniem wynagrodzeń z naruszeniem przepisów prawa ogółem o kwotę 499,7 tys. zł. Z ustaleń kontroli wynika, że 36 zastępcom wójta (burmistrza/prezydenta) przyznano dodatek specjalny, z tego w ośmiu przypadkach – niezgodnie z przepisami art. 36 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych – który stanowi, że przysługuje on z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań. Naruszenia wskazanego przepisu wystąpiły w jednej gminie wiejskiej, czterech miejsko-wiejskich oraz trzech miejskich i polegały na przyznaniu dodatku specjalnego na czas nieokreślony, bez wskazania przesłanek jego przyznania, jako stałego składnika wynagrodzenia oraz za zadania niemające charakteru zadań dodatkowych, a kwota przyznanych w tych przypadkach dodatków wynosiła ogółem w badanym okresie 318,3 tys. zł. Dodatek specjalny przyznano 49 skarbnikom, z czego w ośmiu przypadkach stwierdzono nieprawidłowości analogiczne jak przy zastępcy wójta, czyli bez wskazania przesłanek, o charakterze stałym, czy też za czynności należące do typowych zadań skarbnika i wskazanych w zakresach obowiązków. Naruszenia przepisów wystąpiły w trzech gminach wiejskich, dwóch miejsko- -wiejskich i trzech miejskich, a kwota tych dodatków w badanym okresie wynosiła ogółem 177,7 tys. zł. Pozostałe nieprawidłowości ujawnione w zakresie ustalania wynagrodzeń tej grupy pracowników samorządowych dotyczyły błędnego ustalenia okresów zatrudnienia uprawniających do dodatku za wieloletnią pracę, przyznaniem dodatku funkcyjnego w kwocie przekraczającej maksymalny poziom, określony w rozporządzeniu w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych, co skutkowało wypłaceniem wynagrodzeń w zawyżonej wysokości o 3,7 tys. zł. Wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę Kontrolą objęto wynagrodzenia 416 pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, z czego 185 zatrudnionych było w gminach wiejskich, 147 w miejsko-wiejskich i 84 w gminach miejskich. Wszystkim pracownikom wynagrodzenie zostało ustalone przez wójta (burmistrza/prezydenta). Zgodnie z obowiązującym w danej jednostce regulaminem wynagradzania kategorię zaszeregowania ustalono 413 pracownikom, w przypadku dwóch pracowników (zatrudnionych w jednej gminie miejsko-wiejskiej) nie ustalono kategorii zaszeregowania, w jednym przypadku (pracownika zatrudnionego w gminie wiejskiej) przyznano niższą niż przewidziana w regulaminie (co nie miało wpływu na prawidłowość przyznanej kwoty wynagrodzenia zasadniczego). Sprawdzając prawidłowość ustalenia poszczególnych składników wynagrodzenia stwierdzono nieprawidłowości, które skutkowały zawyżeniem ich ogółem o kwotę 307,5 tys. zł i zaniżeniem ogółem o 8,7 tys. zł, w szczególności: –kwotę wynagrodzenia zasadniczego ustalono prawidłowo 407 pracownikom, a w przypadku dziewięciu pracowników była ona niezgodna z obowiązującym w jednostce regulaminem wynagradzania, co skutkowało zawyżeniem wypłaconego wynagrodzenia o kwotę 92,4 tys. zł (nieprawidłowość ta dotyczyła sześciu pracowników zatrudnionych w dwóch gminach wiejskich, jednego pracownika zatrudnionego w gminie miejsko- -wiejskiej oraz dwóch pracowników zatrudnionych w gminie miejskiej); –dodatek za wieloletnią pracę ustalono prawidłowo 393 pracownikom (ośmiu z objętych kontrolą pracowników nie nabyło prawa do tego dodatku), a w przypadku 15 pracowników nieprawidłowo ustalono okresy uprawniające do przyznanej stawki tego dodatku (w tym nie uwzględniono okresów podlegających wliczeniu do okresu pracy, np. z tytułu odbywania stażu przez osobę bezrobotną) oraz przyznawano wyższą stawkę tego dodatku w niewłaściwym terminie (tj. w miesiącu nabycia prawa, zamiast w terminie wypłaty wynagrodzenia, począwszy od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym pracownik nabył prawo do dodatku lub wyższej stawki dodatku, w sytuacji gdy nabycie prawa do wyższej stawki dodatku nastąpiło w ciągu miesiąca), co skutkowało wypłaceniem wynagrodzenia zawyżonego z tych powodów ogółem o kwotę 2,7 tys. zł i zaniżonego o kwotę 1,2 tys. zł (nieprawidłowości te wystąpiły w pięciu gminach wiejskich, w czterech gminach miejsko-wiejskich i w trzech gminach miejskich); –dodatek funkcyjny przyznany był 230 pracownikom zatrudnionym na stanowiskach uprawniających do tego dodatku, wskazanych w obowiązujących w jednostkach regulaminach wynagradzania. W przypadku czterech pracowników przyznany on został niezgodnie z zasadami określonymi w regulaminach, w tym w wysokości 109 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. nieproporcjonalnej do wymiaru zatrudnienia, a w konsekwencji wypłacono go w zawyżonej kwocie ogółem o 47,9 tys. zł (nieprawidłowości wystąpiły w dwóch gminach miejsko-wiejskich i w jednej gminie miejskiej); –dodatek specjalny przyznano 233 pracownikom, z czego nieprawidłowości w zakresie tego dodatku stwierdzono w przypadku 32 pracowników, skutkujące zawyżeniem ogółem o 164,4 tys. zł oraz zaniżeniem tego dodatku ogółem o 7,5 tys. zł. Stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły przede wszystkim niewskazania przez pracodawcę ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie tego dodatku lub okresu na jaki został przyznany, przyznanie go za zadania ujęte w zakresie czynności pracownika lub na czas nieokreślony oraz w wysokości niezgodnej z regulaminem: –spośród 185 pracowników objętych kontrolą, zatrudnionych w urzędach gmin, dodatek specjalny przyznano 98 z nich, a nieprawidłowości ujawniono w siedmiu gminach i dotyczyły 12 pracowników, –spośród 147 pracowników objętych kontrolą, zatrudnionych w urzędach miast i gmin, dodatek specjalny przyznano 70 z nich, a nieprawidłowości ujawniono w pięciu gminach i dotyczyły 15 pracowników, –spośród 84 pracowników objętych kontrolą, zatrudnionych w urzędach miast, dodatek specjalny przyznano 65 z nich, a nieprawidłowości ujawniono w czterech gminach miejskich i dotyczyły pięciu pracowników. Wynagrodzenia kontrolowanych pracowników wypłacano w terminie ustalonym przez pracodawcę. 2.3.2 Szczegółowe ustalenia kontroli w zakresie pozostałych świadczeń związanych ze stosunkiem pracy Nagrody jubileuszowe Nagroda jubileuszowa jest obligatoryjnym świadczeniem związanym ze stosunkiem pracy pracownika samorządowego. Prawo do tej nagrody jest uzależnione od legitymowania się określonymi liczbami lat pracy. Uprawnienie do nagrody wiąże się z upływem, w czasie zatrudnienia, wymaganego okresu pracy. W 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą pracownikom zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych wypłacono 652 nagrody jubileuszowe w łącznej kwocie 6 792, 9 tys. zł. Kontrolę prawidłowości przyznania i ustalenia wysokości tych nagród przeprowadzono na próbie 294 nagród, co stanowiło 45,1% tych świadczeń wypłaconych w kontrolowanych jednostkach. Zestawienie danych o liczbie i wysokości wydatków z tytułu wypłaconych nagród jubileuszowych w 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą wg rodzajów gmin przedstawiono poniżej. Zestawienie wypłaconych w 2022 r. nagród jubileuszowych na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach GminyLiczba gmin Nagrody jubileuszowe liczba nagród kwota (w zł) Ogółem, z tego: 916526 792 865 – miejskie173563 563 127 – miejsko-wiejskie341792 008 228 – wiejskie401171 221 510 W wyniku ustaleń kontroli stwierdzono, że spośród poddanych kontroli 294 nagród jubileuszowych w zakresie prawidłowości ich ustalenia i wypłacenia, stwierdzono 52 przypadki nieprawidłowości – polegające głównie na nieprawidłowym obliczeniu okresów zatrudnienia uprawniających do nagrody, obliczeniu jej na podstawie nieprawidłowego wynagrodzenia (nieprzysługującego pracownikowi w dniu nabycia prawa do nagrody lub jej wypłaty lub obliczonego z naruszeniem zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop), nieterminowym wypłaceniu nagrody (w tym przed nabyciem do niej prawa) – skutkujące zawyżeniem wypłaconych nagród na kwotę ogółem 21,7 tys. zł oraz ich zaniżeniem ogółem na kwotę 15,7 tys. zł. Nieprawidłowości wystąpiły w 14 gminach wiejskich, 11 miejsko-wiejskich i pięciu miejskich, z tego: –w gminach wiejskich – na 100 objętych kontrolą wypłaconych nagród jubileuszowych, stwierdzono 24 przypadki nieprawidłowości, –w gminach miejsko-wiejskich – na 106 objętych kontrolą wypłaconych nagród jubileuszowych, stwierdzono 17 przypadków nieprawidłowości, –w gminach miejskich – na 88 objętych kontrolą wypłaconych nagród jubileuszowych, stwierdzono 11 przypadków nieprawidłowości. 110 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Wszystkie objęte kontrolą nagrody (294) wypłacono w przyznanej wysokości. W 19 przypadkach nagrody wypłacono nieterminowo. Odprawy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy Zgodnie z przepisami art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy pracownikowi przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości: po 10 latach pracy – dwumiesięcznego wynagrodzenia, po 15 latach pracy – trzymiesięcznego wynagrodzenia, po 20 latach pracy – sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Odprawa emerytalna lub rentowa wypłacana jest w dniu ustania stosunku pracy (§ 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych). W 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą pracownikom zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych wypłacono 123 odprawy pieniężne w związku z przejściem na emeryturę, w łącznej kwocie 4 544,1 tys. zł. Zestawienie danych o liczbie i wysokości wydatków z tytułu wypłaconych odpraw w 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą wg rodzajów gmin przedstawiano w tabeli poniżej. Zestawienie wypłaconych w 2022 r. odpraw emerytalnych na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach GminyLiczba gmin Odprawy emerytalne liczba odpraw kwota (w zł) Ogółem, z tego: 911234 544 090 – miejskie17582 224 988 – miejsko-wiejskie34441 525 841 – wiejskie4021773 261 Kontrolę prawidłowości przyznania i ustalenia wysokości odpraw pieniężnych w związku z przejściem pracownika na emeryturę przeprowadzono na próbie 98 odpraw (z tego 19 wypłaconych pracownikom zatrudnionym w gminach wiejskich, 35 miejsko-wiejskich i 44 miejskich), co stanowiło 79,7% tych świadczeń wypłaconych w kontrolowanych jednostkach. W wyniku kontroli prawidłowości ustalenia i wypłacenia 98 odpraw, nieprawidłowości stwierdzono w przypadku odpraw wypłaconych czterem pracownikom, zatrudnionym w trzech gminach miejsko-wiejskich, a polegały one głównie na obliczeniu ich na podstawie nieprawidłowego wynagrodzenia (w tym nieuwzględnienia w podstawie wszystkich składników wynagrodzenia), skutkujące zaniżeniem wypłaconych odpraw ogółem o 7,4 tys. zł. W przypadku 14 pracowników odprawy nie zostały wypłacone w dniu ustania stosunku pracy (nieprawidłowość ta wystąpiła w dwóch gminach wiejskich, czterech miejsko-wiejskich i dwóch gminach miejskich). W 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą wypłacono cztery odprawy pieniężne pracownikom zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych w związku z ich przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy, w łącznej kwocie 91,5 tys. zł. Zestawienie wypłaconych w 2022 r. odpraw rentowych na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach GminyLiczba gmin Odprawy rentowe liczba odpraw kwota (w zł) Ogółem, z tego: 91491 530 – miejskie17254 230 – miejsko-wiejskie34237 300 – wiejskie40-- W toku czynności kontrolnych w zakresie zgodności z prawem ustalenia wysokości oraz wypłaty odpraw rentowych nie stwierdzono nieprawidłowości. Ekwiwalenty za niewykorzystany urlop wypoczynkowy Co do zasady urlop wypoczynkowy powinien być wykorzystany przez pracownika. Zgodnie z przepisami art. 171 § 1 Kodeksu pracy w przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny. 111 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. W 2022 r., w jednostkach objętych kontrolą, pracownikom zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych wypłacono 182 ekwiwalenty za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, w łącznej kwocie 573,4 tys. zł. Zestawienie danych o liczbie i wysokości wydatków z tytułu wypłaconych ekwiwalentów za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą wg rodzajów gmin przedstawiono poniżej. Zestawienie wypłaconych w 2022 r. ekwiwalentów za niewykorzystany urlop na stanowiskach urzędniczych w kontrolowanych jednostkach GminyLiczba gmin Ekwiwalenty za niewykorzystany urlop liczba ekwiwalentów kwota (w zł) Ogółem, z tego: 91182573 384 – miejskie1776167 662 – miejsko-wiejskie3468279 569 – wiejskie4038126 153 Kontrolą objęto prawidłowość przyznania i ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy wypłaconego 133 pracownikom (z tego 38 zatrudnionym w gminach wiejskich, 47 miejsko- -wiejskich i 48 w gminach miejskich), co stanowiło 73,1% tych świadczeń wypłaconych w kontrolowanych jednostkach. Z ustaleń kontroli wynika, że ekwiwalent wypłacono pracownikom, którzy nabyli do niego prawo, tj. posiadającym niewykorzystany urlop wypoczynkowy, z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy naliczono w nieprawidłowej wysokości w przypadku 11 pracowników, w wyniku przyjęcia do jego obliczenia niewłaściwej liczby dni niewykorzystanego urlopu, błędnie ustalonego wynagrodzenia bądź współczynnika, co skutkowało wypłaceniem go w zawyżonej wysokości w kwocie ogółem 0,6 tys. zł i zaniżonej 2,1 tys. zł. W 28 przypadkach ekwiwalent wypłacono w terminach późniejszych niż dzień ustania stosunku pracy. Nieprawidłowości dotyczące ekwiwalentu wystąpiły w dziewięciu gminach wiejskich, ośmiu miejsko-wiejskich i sześciu miejskich. Dodatkowe wynagrodzenie roczne – tzw. „trzynastka” Zgodnie z przepisami art. 4 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie, uwzględniając wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy. Do dnia 31 marca 2023 r. w jednostkach objętych kontrolą pracownikom zatrudnionym na stanowiskach urzędniczych wypłacono dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2022 r. w łącznej kwocie 29 312,1 tys. zł. Zestawienie danych o wysokości wydatków z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2022 r. w jednostkach objętych kontrolą wg rodzajów gmin GminyLiczba gmin Wydatki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego § 404 (w zł) Ogółem, z tego: 9129 312 132 – miejskie1715 584 903 – miejsko-wiejskie347 887 092 – wiejskie405 840 137 Prawidłowość ustalenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego sprawdzono w odniesieniu do 652 pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych (z tego 281 zatrudnionym w gminach wiejskich, 231 w miejsko-wiejskich i 140 w gminach miejskich), kontroli poddając zagadnienia dotyczące wypłacenia tego wynagrodzenia wyłącznie pracownikom spełniającym ustawowe przesłanki jego otrzymania, prawidłowości obliczenia jego wysokości, w tym podstawy, od której zostało ustalone oraz zachowania ustawowego terminu jego wypłaty. Z ustaleń kontroli wynika, że dodatkowe wynagrodzenie roczne wypłacono pracownikom, którzy nabyli do niego prawo, ustalając jego wysokość jako 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę w 2022 r. 112 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Nieprawidłowo ustalono podstawę naliczenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego w 58 przypadkach, w tym w wyniku nieuwzględnienia w niej składników wynagrodzenia periodycznie wypłaconych w trakcie roku bądź uwzględnienia składników wypłacanych nieperiodycznie (przy czym w 45 przypadkach – co stanowiło 77,6% stwierdzonych nieprawidłowości – nieprawidłowości dotyczyły uwzględnienia bądź nieuwzględnienia w tej podstawie dodatku specjalnego) czy też nagród uznaniowych oraz niepomniejszenia tej podstawy o wynagrodzenie za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy, co łącznie skutkowało wypłaceniem go w zawyżonej wysokości o 1,6 tys. zł i zaniżeniem o 7,9 tys. zł (nieprawidłowości wystąpiły w 12 gminach wiejskich, w ośmiu miejsko-wiejskich i w trzech gminach miejskich). 2.4. Postępowanie pokontrolne W skierowanych do kierowników kontrolowanych jednostek wystąpieniach pokontrolnych zawarto 173 wnioski pokontrolne (z tego do gmin wiejskich – 81, miejsko-wiejskich – 65 i miejskich – 27) dotyczące tematyki kontroli koordynowanej, mające na celu wyeliminowanie tych nieprawidłowości i doprowadzenie do zgodnego z prawem funkcjonowania kontrolowanych jednostek w badanym zakresie. W toku czynności kontrolnych wystąpiły również przypadki nieprawidłowości i uchybień o incydentalnym charakterze lub które zostały wyeliminowane w trakcie kontroli, w związku z udzielonym przez przeprowadzających kontrolę inspektorów instruktażem, które nie były przedmiotem wydanych wniosków pokontrolnych. Przykłady nieprawidłowości zawartych w wystąpieniach pokontrolnych –nieokreślenie – w regulaminie wynagradzania – maksymalnego poziomu wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę oraz wprowadzenie postanowień umożliwiających przyznanie nagród m.in. za systematyczne i efektywne podnoszenie kwalifikacji zawodowych, tj. za działania należące do podstawowych obowiązków pracownika samorządowego, a także z okazji Dnia Pracownika Samorządowego oraz zakończenia roku kalendarzowego. Powyższe było niezgodne z art. 36 ust. 6 ustawy o pracownikach samorządowych, według którego pracownikowi samorządowemu można przyznać nagrodę za szczególne osiągnięcia w pracy zawodowej; –kontrola wydatków na wynagrodzenia wykazała, że w latach 2022 i 2023, przyznano wójtowi gminy nagrody pieniężne, a przesłankami uzasadniającymi ich przyznanie były „szczególne osiągnięcia w pracy zawodowej”, „nadzór i kontrola w związku z realizacją ustawy ...”, co było sprzeczne z przepisami art. 36 ust. 6 ustawy o pracownikach samorządowych, z których wynika, że nagrodę za szczególne osiągnięcia w pracy zawodowej można przyznać tylko pracownikom zatrudnionym na podstawie powołania lub umowy o pracę; –nieuzasadnione zmniejszenie wysokości dodatku za wieloletnią pracę za czas nieobecności w pracy z powodu choroby; –wypłacenie pracownikowi wyższej stawki dodatku za wieloletnią pracę w miesiącu, w ciągu którego nabył prawo do tej stawki; –przyznanie pracownikowi dodatku specjalnego, jako stałego składnika wynagrodzenia, co naruszało art. 36 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych, zgodnie z którym pracownikom z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań, można przyznać dodatek specjalny; –wypłacenie pracownikowi dodatku specjalnego za realizację jego podstawowych zadań; –przyznanie dwóm pracownikom dodatku specjalnego z naruszeniem postanowień obowiązującego w Urzędzie Gminy Regulaminu wynagradzania, co spowodowało, wypłacenie dodatku w zaniżonej wysokości; –ustalenie – pracownikowi zatrudnionemu w niepełnym wymiarze czasu pracy – dodatku funkcyjnego oraz wynagrodzenia zasadniczego w wysokościach przekraczających maksymalne kwoty przewidziane dla przyznanej kategorii zaszeregowania, wynikające z obowiązującego Regulaminu wynagradzania pracowników, proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. W konsekwencji powyższego nastąpiło również zawyżenie dodatku stażowego; –wypłacenie pracownikowi wynagrodzenia za cały miesiąc, mimo ustania stosunku pracy w trakcie tego miesiąca; –nieprzeliczenie wysokości wypłaconej nagrody jubileuszowej, w związku z przyznaniem – z mocą wsteczną – dodatku specjalnego oraz wypłacenie nagrody na podstawie wynagrodzenia z dnia nabycia do niej prawa, zamiast – korzystniejszego dla pracownika – wynagrodzenia z dnia jej wypłaty; –wypłacenie pracownikowi nagrody jubileuszowej, mimo nienabycia do niej prawa, w wyniku zaliczenia niezakończonego okresu zatrudnienia do okresów uprawniających do nabycia prawa do nagrody; 113 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –przyjęcie do podstawy obliczenia nagrody jubileuszowej wynagrodzenia, które nie obowiązywało na dzień nabycia prawa do nagrody jubileuszowej ani na dzień jej wypłaty; –zaokrąglanie, naliczonego pracownikom dodatkowego wynagrodzenia rocznego, do pełnych złotych oraz niezachowanie ustawowego terminu wypłacenia tego wynagrodzenia; –wypłacenie dodatkowego wynagrodzenia rocznego w nieprawidłowej wysokości w związku z błędnym ustaleniem podstawy jego naliczenia (do podstawy naliczenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego zaliczono dodatek stażowy za czas choroby i jednorazowy dodatek specjalny), co spowodowało wypłatę dodatkowego wynagrodzenia rocznego w kwocie zawyżonej; –nieuwzględnienie, w podstawie naliczenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego, periodycznie wypłacanego dodatku specjalnego; –nieprawidłowe naliczenie dodatkowego wynagrodzenia rocznego, poprzez wliczenie do podstawy jego obliczenia, poza stałymi składnikami wynagrodzenia, również nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania, tj. jednomiesięcznych dodatków specjalnych oraz premii(skutkiem powyższego, dodatkowe wynagrodzenie roczne zostało naliczone i wypłacone w wysokości wyższej od należnej). Z prawa do złożenia, do kolegium właściwej izby, zastrzeżenia do wniosku pokontrolnego skorzystała jedna z kontrolowanych jednostek (gmina miejsko-wiejska). W wystąpieniu pokontrolnym zakwestionowano przyznanie pracownikom dodatków specjalnych za zadania realizowane w okresie ciągłym, w tym również za zadania, które zostały pracownikowi powierzone do realizacji obowiązującym regulaminem organizacyjnym urzędu i zakresem czynności, co stanowiło naruszenie przepisów art. 36 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych i sformułowano wniosek pokontrolny, zalecający przyznawanie dodatku specjalnego wyłącznie z tytułu wykonywania czynności wynikających z okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań. Złożone zastrzeżenie zostało przez Kolegium Izby oddalone. Obowiązek, wynikający z przepisów art. 9 ust. 3 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, do złożenia zawiadomienia o wykonaniu wniosków pokontrolnych, wypełnili wszyscy kierownicy kontrolowanych jednostek. W wyniku dokonanych w trakcie kontroli ustaleń ujawniono okoliczności wskazujące na możliwość popełnienia czynów skutkujących odpowiedzialnością za naruszenie dyscypliny finansów publicznych i skierowano do właściwych miejscowo rzeczników dyscypliny finansów publicznych stosowne zawiadomienia. Dotyczyło to czterech jednostek (jednej gminy wiejskiej, jednej miejsko-wiejskiej i dwóch miejskich). Przedmiotem zawiadomień była możliwość naruszenia dyscypliny finansów publicznych przez dokonanie wydatków ze środków publicznych z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania poszczególnych rodzajów wydatków, tj. popełnienie czynu określonego w przepisach art. 11 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. 2.5. Podsumowanie ustaleń kontroli W trakcie przeprowadzonych przez izby kontroli dotyczących prawidłowości ustalania w 2022 r. pracownikom zatrudnionym w urzędach gmin na stanowiskach urzędniczych: wynagrodzeń miesięcznych oraz świadczeń związanych ze stosunkiem pracy (nagród jubileuszowych, odpraw emerytalnych, ekwiwalentów za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz dodatkowego wynagrodzenia roczne pracownikom samorządowym), stwierdzono: –wypłacenie wynagrodzeń miesięcznych – w zawyżonej wysokości o kwotę 835,3 tys. zł oraz zaniżonej wysokości o kwotę 85,5 tys. zł. W kwotach tych zawierają się skutki finansowe nieprawidłowości obliczone od daty ich powstania do daty ich wyeliminowania albo przeprowadzenia czynności kontrolnych, a więc mogące dotyczyć nie tylko 2022 r., –wypłacenie świadczeń związanych ze stosunkiem pracy – nagród jubileuszowych, odpraw emerytalnych, ekwiwalentów za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz dodatkowego wynagrodzenia roczne pracownikom samorządowym) – w zawyżonej wysokości o kwotę 23,9 tys. zł oraz zaniżonej wysokości o 33,1 tys. zł. Z ustaleń zawartych w niektórych protokołach kontroli wynikało, że już w trakcie czynności kontrolnych niedopłacone kwoty zostały przekazane pracownikom oraz podjęte zostały działania mające na celu wyegzekwowanie kwot nienależnie wypłaconych. 114 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 3. Kontrola sprawozdań budżetowych, wniosków gmin o subwencję rekompensującą utracone dochody oraz sprawozdań w zakresie operacji finansowych Zgodnie z przepisem art. 9a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych izby kontrolują pod względem rachunkowym i formalnym kwartalne sprawozdania z wykonania budżetów jst oraz wnioski o przyznanie części rekompensującej subwencji ogólnej. Rodzaje, formy, terminy i zasady sporządzania sprawozdań z wykonania budżetów jst, z wykonania planów finansowych jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych oraz wydzielonych rachunków dochodów samorządowych jednostek budżetowych prowadzących działalność określoną w ustawie – Prawo oświatowe regulują przepisy rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej 9 . Formę i zasady sporządzania sprawozdań w zakresie zobowiązań i należności jst określają przepisy rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych 10 . Zadaniem izb jest kontrola sprawozdań przekazanych przez jst i przesłanie do Ministerstwa Finansów w formie elektronicznej danych z tych sprawozdań, a w przypadku sprawozdań w zakresie operacji finansowych sporządzenie sprawozdań zbiorczych Rb-Z i Rb-N oraz Rb-UZ i przesłanie ich do Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W 2023 r. izby skontrolowały łącznie 115 676 sprawozdań z wykonania budżetów jst, z tego 84 359 sprawozdań budżetowych i 31 317 sprawozdań w zakresie operacji finansowych. W wyniku weryfikacji pod względem formalnym i rachunkowym, na wniosek izb i Ministerstwa Finansów, jak również z własnej inicjatywy, jst sporządziły 21 928 korekt sprawozdań, co stanowiło 19,0% ogólnej liczby zbadanych sprawozdań (w 2022 r. – 18,3%). W 2023 r. jst przekazały o 775 sprawozdań (o 0,7%) więcej niż w 2022 r., przy czym liczba korekt wzrosła o 914 (o 4,3%). Wyniki kontroli sprawozdań budżetowych w latach 2022 i 2023 przedstawia poniższe zestawienie. Sprawozdania budżetowe oraz w zakresie operacji finansowych jst skontrolowane w latach 2022 i 2023 20222023 Ogółemw tym skorygowane % (2:1) Ogółemw tym skorygowane % (5:4) 123456 114 90121 01418,3115 67621 92819,0 Stwierdzone przez izby w wyniku kontroli sprawozdań nieprawidłowości dotyczyły przede wszystkim: –wykazania planu lub wykonania dotacji i subwencji niezgodnie z informacją dysponenta, –niezgodności danych wykazanych w sprawozdaniu Rb-27S w zakresie dochodów budżetowych pobieranych przez urzędy skarbowe na rzecz jst, a także udziału jednostek samorządu terytorialnego w opłacie od napojów alkoholowych w opakowaniach jednostkowych o ilości nominalnej napoju nieprzekraczającej 300 ml w kolumnach „Należności”, „Dochody wykonane” i „zaległości netto” z danymi wykazanymi w informacjach zamieszczonych w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Ministerstwa Finansów, –niezgodności danych wykazanych w sprawozdaniu Rb-27S w zakresie udziałów jst w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz prawnych (w kolumnach „Należności” i „Dochody wykonane”) z danymi wykazanymi w informacjach zamieszczonych w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Ministerstwa Finansów, –braku zgodności danych wykazanych w sprawozdaniu Rb-27S w zakresie dochodów związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz zadań zleconych jst z danymi wykazanymi w sprawozdaniu Rb-27ZZ, –braku bilansowania należności i dochodów w sprawozdaniu Rb-27S, tj. niespełnieniu następującej reguły: należności - potrącenia - dochody wykonane = należności pozostałe do zapłaty ogółem - nadpłaty, –wykazania skutków ulg i zwolnień dla dochodów podatkowych innych niż wymienione w art. 20 ust. 3 pkt 1–8 ustawy o dochodach jst, –błędnego wykazania skutków obniżenia górnych stawek podatków, udzielonych ulg i zwolnień oraz decyzji wydanych przez organ podatkowy na podstawie ustawy – Ordynacja podatkowa, w tym kwot wynikających z wydanych w latach poprzednich decyzji o rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu płatności, 9 Dz. U. z 2024 r. poz. 454. 10 Dz. U. z 2023 r. poz. 652. 115 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. –niewykazania lub błędnego wykazania w rocznym sprawozdaniu Rb-28S wydatków niewygasających oraz wydatków zrealizowanych w ramach funduszu sołeckiego, –wykazania zaangażowania wydatków lub zobowiązań w nieprawidłowej wysokości, w tym ze znakiem „minus”, –nieprawidłowego wykazania wydatków w sprawozdaniu Rb-28NWS, w tym niezgodnie z uchwałą organu stanowiącego jst w sprawie wydatków, które nie wygasają z upływem roku lub niezgodnie ze sprawozdaniem Rb-28S z roku poprzedniego, –zastosowania nieprawidłowej klasyfikacji budżetowej, w tym z uwagi na wymagania Systemu Monitorowania Usług Publicznych (np. ujęcia wydatków związanych z utrzymaniem miejsc pracy w rozdziałach „usługowych”), –niewykazania przychodów lub rozchodów z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji lub nieprawidłowego ich wykazania, w tym obligacji, których zbywalność jest ograniczona w wierszach dot. papierów wartościowych, –wykazania błędnych kwot nadwyżki i wolnych środków po stronie wykonania w sprawozdaniu Rb-NDS lub wykazania ich w nieprawidłowej pozycji sprawozdania, –wykazania kwoty niewykorzystanych środków pieniężnych, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 8 uofp w sprawozdaniu Rb-NDS w pozycji innej niż D13a (za IV kw. 2022 r.) oraz D14 (za kwartały roku 2023) lub w błędnej wysokości, –nieprawidłowego wykazania przychodów lub rozchodów z tytułu lokat, –błędnego wykazania lub niewykazania w części E sprawozdania Rb-NDS kwoty deficytu oraz źródeł jego sfinansowania, –braku wykazania danych uzupełniających o przychodach i rozchodach z tytułu kredytów i pożyczek na realizację programów i projektów realizowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 uofp, a także o zobowiązaniach związku współtworzonego przez jst, –nieprawidłowego wykazania danych uzupełniających w zakresie zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego – kredyty i pożyczki (część C3), –błędnego ujęcia stanu środków na rachunku bankowym w sprawozdaniu Rb-ST, w tym stanu środków na rachunku wydatków niewygasających, –wykazania w sprawozdaniu Rb-30S po stronie przychodów dotacji na inwestycje i wydatków inwestycyjnych nimi sfinansowanych po stronie kosztów, wykazania dotacji przedmiotowej w kwocie brutto, błędnego ujmowania danych dotyczących odpisów amortyzacyjnych, niewykazania zobowiązań wymagalnych, –braku bilansowania przychodów i kosztów samorządowego zakładu budżetowego, –wykazania w sprawozdaniu Rb-30S stanu środków obrotowych lub w sprawozdaniu Rb-34S stanu środków pieniężnych na początek okresu sprawozdawczego niezgodnie ze stanem środków obrotowych/pieniężnych na koniec okresu sprawozdawczego roku poprzedniego, –wykazania nieprawidłowej kwoty długu w sprawozdaniu Rb-Z, w tym braku wykazania zobowiązań krótkoterminowych, zobowiązań wynikających z umów leasingu finansowego, umów sprzedaży, których cena jest płatna w ratach, umów nienazwanych o terminie zapłaty dłuższym niż rok, związanych z finansowaniem usług, dostaw, robót budowlanych, które wywołują skutki ekonomiczne podobne do umowy pożyczki lub kredytu, –nieprawidłowego ujęcia zobowiązań w sprawozdaniu Rb-Z w układzie podmiotowym (wg grup dłużników), jak też przedmiotowym (wg tytułów dłużnych), w tym niezaliczenia do kategorii „kredytów i pożyczek” papierów wartościowych, których zbywalność jest ograniczona, –nieprawidłowego wykazania danych uzupełniających w zakresie zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego – kredyty i pożyczki (część C3), –niewykazania lub błędnego wykazania danych w zakresie udzielonych poręczeń oraz gwarancji, –niewykazania lub błędnego wykazania numerów REGON w części F sprawozdania Rb-Z „Lista jednostek sporządzających sprawozdania”, –niewłaściwego przedstawienia kwot zobowiązań w części B sprawozdania Rb-UZ w zakresie pierwotnego oraz pozostałego terminu zapadalności, –niewykazania należności z tytułu udzielonych pożyczek, –niewykazania wartości spłat dokonanych w okresie sprawozdawczym za dłużników z tytułu udzielonych poręczeń (wydatki) oraz kwot odzyskanych wierzytelności w okresie sprawozdawczym od dłużników z tytułu poręczeń (dochody), –wykazania gotówki i depozytów w niewłaściwych grupach podmiotów w sprawozdaniu Rb-N, –nieprawidłowego ujęcia należności w sprawozdaniu Rb-N w układzie podmiotowym lub przedmiotowym, –braku spójności między sprawozdaniami, w tym m.in. w zakresie dochodów, wydatków, zadłużenia, zobowiązań wymagalnych, należności wymagalnych i pozostałych należności, 116 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. –błędów klasyfikacyjnych, rachunkowych i formalnych. W 2023 r. regionalne izby obrachunkowe skontrolowały pod względem formalnym i rachunkowym prawidłowość złożonych czterech wniosków o przyznanie części rekompensującej subwencji ogólnej na wyrównanie ubytku dochodów w specjalnych strefach ekonomicznych i przekazały je do Ministerstwa Finansów. Sposób ustalania i tryb przekazywania gminom części rekompensującej subwencji ogólnej, wzór wniosku oraz termin jego składania określają przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 13 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobu ustalania i trybu przekazywania gminom części rekompensującej subwencji ogólnej na wyrównanie ubytku dochodów w specjalnych strefach ekonomicznych 11 . Wykaz gmin, które w danym roku podatkowym nie uzyskały dochodów na skutek zwolnienia przedsiębiorców z podatku od nieruchomości i którym przysługuje część rekompensująca subwencji ogólnej, określa corocznie minister właściwy do spraw gospodarki w drodze rozporządzenia. Zgodnie z wykazem część rekompensująca subwencji ogólnej za 2022 r. przysługiwała czterem gminom, z tego trzem z województwa dolnośląskiego i jednej z województwa śląskiego 12 . W 2023 r. izby, na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych, sporządzały zbiorcze sprawozdania w zakresie operacji finansowych jednostek sektora finansów publicznych będących samorządowymi osobami prawnymi (kwartalne Rb-Z i Rb-N oraz roczne Rb-UZ). Jednostkami zobowiązanymi do sporządzania sprawozdań w zakresie zobowiązań według tytułów dłużnych, poręczeń i gwarancji oraz sprawozdań o stanie należności są m.in. SP ZOZ, samorządowe instytucje kultury posiadające osobowość prawną oraz samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i spółek prawa handlowego. Sprawozdania tych jednostek przekazywane są do jst, jako organów założycielskich lub nadzorujących, które na ich podstawie sporządzają sprawozdania zbiorcze i przekazują je do regionalnych izb obrachunkowych. Na podstawie otrzymanych z jst sprawozdań zbiorczych izby sporządzają sprawozdania zbiorcze (wg rodzaju jednostki) i przekazują je do Głównego Urzędu Statystycznego. W 2023 r. izby otrzymały i skontrolowały 28 607 sprawozdań w zakresie operacji finansowych jednostek sektora finansów publicznych będących samorządowymi osobami prawnymi (w tym 1 420 korekt). Nieprawidłowości i uchybienia stwierdzone przez izby, w wyniku kontroli formalnej i rachunkowej tych sprawozdań, dotyczyły przede wszystkim: –błędnego klasyfikowania należności/zobowiązań do poszczególnych grup lub wg poszczególnych tytułów, –niewykazania lub nieprawidłowego wykazania kwot zobowiązań z tytułu odsetek jednostek posiadających osobowość prawną, –niewykazania lub błędnego wykazania numerów REGON, –braku spójności danych pomiędzy sprawozdaniami. W 2023 r. izby otrzymały i przekazały do Ministerstwa Finansów 5 626 sprawozdań SP-1 w zakresie podatku od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego (w tym 603 korekty), sporządzane przez jst na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych 13 oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 20 grudnia 2017 r. w sprawie sprawozdania podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego 14 . Na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej 15 , izby pośredniczyły w przekazywaniu sporządzanych przez jst plików sprawozdań o zaległościach przedsiębiorców we wpłatach świadczeń należnych na rzecz sektora finansów publicznych. Zgodnie z zapisami wyżej wymienionej ustawy izby przyjmują – od objętych nadzorem jst – sprawozdania w formie dokumentu elektronicznego i przekazują je drogą elektroniczną do Ministerstwa Finansów. W 2023 r. izby przekazały 2 622 sprawozdania (w tym 67 korekt). Ponadto w 2023 r. izby realizowały, na podstawie art. 30a ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela 16 , obowiązek gromadzenia sprawozdań z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli w 2022 r. na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach i placówkach prowadzonych przez jst. W ramach tego 11 Dz. U. Nr 65, poz. 599 z późn. zm. 12 Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 18 sierpnia 2023 r. w sprawie wykazu gmin, którym przysługuje część rekompensująca subwencji ogólnej za rok 2022 (Dz. U. poz. 1745). 13 Dz. U. z 2023 r. poz. 70 z późn. zm. 14 Dz. U. poz. 2455. 15 Dz. U. z 2023 r. poz. 702. 16 Dz. U. z 2023 r. poz. 984 z późn. zm. 117 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IV. zadania izby zebrały i zweryfikowały pod względem formalnym (poprawność formularzy, kwot bazowych, kodu GUS jednostki) 2 982 sprawozdania przekazane do izb przez jst (w tym 175 korekt). Izby w 2023 r. otrzymały także do wiadomości w systemie zarządzania budżetami jst BeSTi@ 60 956 sprawozdań dotyczących realizacji zadań z zakresu administracji rządowej (wraz z korektami), z tego 47 121 sprawozdań Rb-50 i 13 835 sprawozdań Rb-27ZZ. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 13 września 2017 r. w sprawie rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 17 izby przekazały do Ministerstwa Finansów w 2023 r. w formie elektronicznej 3 117 skonsolidowanych bilansów jednostek samorządu terytorialnego (wraz z korektami). W 2023 r. zarządy jst przekazały również w postaci dokumentu elektronicznego 17 093 sprawozdania finansowe sporządzone za rok 2022 (wraz z korektami), w tym 3 414 bilansów z wykonania budżetu jst. Łącznie w 2023 r. do regionalnych izb obrachunkowych wpłynęło 236 679 sprawozdań. 4. Informacje o stwierdzonych nieprawidłowościach w zakresie danych dotyczących naliczania subwencji i rozliczeń dotacji celowych udzielonych jst z budżetu państwa Na podstawie art. 10 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych informacje o stwierdzonych nieprawidłowościach w zakresie danych dotyczących naliczania subwencji i rozliczeń dotacji celowych prezes izby przekazuje organom dokonującym podziału tych środków. Do ustalenia kwoty podstawowej części wyrównawczej subwencji ogólnej, udzielanej gminom, przyjmowane są dochody, które dana gmina może uzyskać z podatku rolnego, stosując do obliczenia średnią cenę skupu żyta, oraz z podatku leśnego – średnią cenę sprzedaży drewna, ogłoszone przez Prezesa GUS, a przy pozostałych podatkach i opłatach lokalnych, stosując do ich obliczenia górne granice stawek obowiązujące w danym roku. Do dochodów, które gmina może uzyskać, zalicza się również skutki finansowe wynikające z zastosowania, przewidzianych w przepisach prawa podatkowego, ulg podatkowych i ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. Wielkość kwot dochodów podatkowych i skutków ich obniżenia wykazanych w rocznych sprawozdaniach Rb-PDP z wykonania dochodów podatkowych za 2022 r. z uwzględnieniem korekt złożonych do końca czerwca 2023 r. stanowiła podstawę do ustalenia wysokości kwoty podstawowej części wyrównawczej subwencji ogólnej na rok 2024. Nieprawidłowe sporządzenie sprawozdań przez gminy, w wymienionym okresie, powodowało zawyżenie lub zaniżenie ustalonej kwoty części wyrównawczej subwencji ogólnej dla danej gminy ze skutkami dla pozostałych gmin, w zakresie wyliczenia średniego dochodu podatkowego na jednego mieszkańca kraju. Informacje o stwierdzonych w 2023 r. nieprawidłowościach były wysyłane przez izby do Ministerstwa Finansów. Dotyczyły one nieprawidłowo sporządzonych w latach 2018–2022 sprawozdań Rb-PDP w 157 gminach (w 2022 r. – 147) i zawierały dane ze 193 korekt tych sprawozdań (w 2022 r. – 179). Na podstawie przeprowadzonych w 2023 r. przez izby kontroli stwierdzono nieprawidłowości dotyczące rozliczeń dotacji celowych udzielonych jst z budżetu państwa, w tym w zakresie: 1) zwrotu z budżetu państwa podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego, wykorzystywanego do produkcji rolnej poprzez nieprawidłowe ustalenie wysokości rocznego limitu podatku akcyzowego; 2) nieterminowego dokonania zwrotów niewykorzystanych dotacji celowych dysponentowi środków budżetu państwa m.in.: –nieprawidłowości przejawiające się przy zwrocie przez jst niewykorzystanej dotacji przeznaczonej na realizację zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami. 17 Dz. U. z 2020 r. poz. 342. 118 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Rozdział V. Programy postępowania naprawczego uchwalane przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego w trybie art. 240a ustawy o finansach publicznych Instytucja programów postępowania naprawczego została wprowadzona nowelizacją ustawy o finansach publicznych na mocy zapisów ustawy z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz innych ustaw 1 . Dodany wówczas art. 240a uofp stanowi, że w razie braku możliwości uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej lub budżetu jst, zgodnie z zasadami określonymi w art. 242–244, oraz zagrożenia realizacji zadań publicznych przez jst kolegium regionalnej izby obrachunkowej wzywa jst do opracowania i uchwalenia programu postępowania naprawczego oraz przedłożenia tego programu w celu zaopiniowania do regionalnej izby obrachunkowej w terminie 45 dni od dnia otrzymania wezwania. Organ stanowiący jst uchwala program postępowania naprawczego na okres nieprzekraczający trzech kolejnych lat budżetowych, z uwzględnieniem wymagań formalnych i ograniczeń związanych z realizacją programu postępowania naprawczego wskazanych w tym przepisie. Konsekwencją nieuchwalenia programu postępowania naprawczego lub negatywnego zaopiniowania go przez regionalną izbę obrachunkową jest ustalenie budżetu jednostki przez izbę, przy czym budżet taki może być ustalony bez zachowania relacji określonej w art. 242–244. Istotna zmiana dotycząca programów postępowania naprawczego została wprowadzona z dniem 1 stycznia 2019 r. przez art. 1 pkt 9 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie uofp oraz niektórych innych ustaw. Dodano wówczas ust. 11 do art. 240a uofp, zgodnie z którym w przypadku nieopracowania przez jst programu postępowania naprawczego lub braku pozytywnej opinii regionalnej izby obrachunkowej do tego programu w jst można zawiesić jej organy i ustanowić zarząd komisaryczny, w trybie i na zasadach określonych w ustawach ustrojowych, z wyłączeniem wezwania organów jednostki do niezwłocznego przedłożenia programu poprawy sytuacji. W tym przypadku program postępowania naprawczego jest niezwłocznie opracowywany i przedstawiany do zaopiniowania regionalnej izbie obrachunkowej przez komisarza rządowego. Ze względu na wyżej wskazany ustawowy termin do przedłożenia przez jst stosownych uchwał organów oraz różne terminy uruchomienia procedury określonej w art. 240a uofp, uzależnione od momentu zaistnienia przesłanek warunkujących konieczność opracowania programu naprawczego przez jst, działania izb w tym zakresie często wykraczają poza rok budżetowy i są kontynuowane w następnym roku. Zgodnie z art. 240a ust. 3 uofp, program postępowania naprawczego powinien zawierać w szczególności: analizę stanu finansów jednostki samorządu terytorialnego, w tym określenie przyczyn zagrożenia realizacji zadań publicznych; plan przedsięwzięć naprawczych, wraz z harmonogramem ich wprowadzania, zmierzających do usunięcia zagrożenia, zachowania relacji określonej w art. 242–244 oraz przewidywane efekty finansowe poszczególnych przedsięwzięć naprawczych wraz z określeniem sposobu ich obliczania. W 2023 r. regionalne izby obrachunkowe nie kierowały do jednostek samorządu terytorialnego wezwań do opracowania programów postępowania naprawczego, w związku z tym żaden program postępowania naprawczego nie został do izb przedłożony i przez nie zbadany. Na brak wezwań do opracowania programów postępowania naprawczego miała wpływ m.in. regulacja wprowadzona w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw 2 , zgodnie z którą w latach 2022–2025 jednostka samorządu terytorialnego może w danym roku budżetowym przekroczyć relację, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp, pod warunkiem że w latach 2022–2025 suma przekroczeń tej relacji w poszczególnych latach nie będzie wyższa od sumy nadwyżek wynikających z tej relacji w poszczególnych latach. Ponadto zmiana wprowadzona przez znowelizowany 3 w 2021 r. art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw 4 dała możliwość jednostkom samorządu terytorialnego ustalania w latach 2022–2025 relacji z art. 243 ust. 1 uofp nie tylko w oparciu o trzy ostatnie lata, ale również o siedem ostatnich lat. Wiele samorządów wybrało okres siedmioletni, bowiem okazał się dla nich korzystniejszy. W niektórych przypadkach wskaźnik z art. 243 był spełniony tylko w oparciu o siedem ostatnich lat. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że ustawodawca w art.7 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy 1 Dz. U. poz. 1646. 2 Dz. U. poz. 1927 z późn. zm. 3 Art. 7 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1927). 4 Dz. U. z 2018 r. poz. 2500. 119 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział V. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw postanowił, że relacja ograniczająca wysokość spłaty zobowiązań jednostki samorządu terytorialnego, o której mowa w art. 243 ust. 1 uofp, może być niezachowana w latach 2023–2025 w przypadku, gdy prognozowana łączna kwota długu jednostki samorządu terytorialnego na koniec danego roku nie przekroczy 100% planowanych dochodów ogółem tej jednostki w tym roku budżetowym, pomniejszonych o planowane kwoty dotacji i środków o podobnym charakterze oraz powiększonych o przychody z tytułów określonych w art. 217 ust. 2 pkt 4–8 uofp, nieprzeznaczone na sfinansowanie deficytu budżetowego. Ponadto z regulacji tej wynika, że w latach 2023–2025 łączna kwota długu jst na koniec danego roku nie może przekraczać 100% wykonanych w tym roku budżetowym dochodów ogółem tej jednostki, pomniejszonych o kwoty wykonanych dotacji i środków o podobnym charakterze oraz powiększonych o przychody z tytułów określonych w art. 217 ust. 2 pkt 4–8 uofp, nieprzeznaczone na sfinansowanie deficytu budżetowego. Prawodawca zastrzegł jednak, że niezachowanie relacji ograniczającej wysokość spłaty zobowiązań jednostki samorządu terytorialnego nie może zagrażać realizacji zadań publicznych przez jednostkę samorządu terytorialnego w roku budżetowym i latach następnych. Wskazane zmiany w przepisach „złagodziły” zarówno relację z art. 242 jak i art. 243 uofp, dzięki czemu jednostki samorządu terytorialnego mogły uchwalać budżety na 2023 rok mimo nie spełnienia wskaźnika z art. 242 oraz nie spełnienia wskaźnika z art. 243 uofp wyliczonego w oparciu o trzy ostatnie lata (pod warunkiem wybrania i spełnienia przez jst relacji z art. 243 w oparciu o okres siedmiu ostatnich lat). W 2023 r. jedna jednostka samorządu terytorialnego (gmina) realizowała program postępowania naprawczego (program na lata 2021–2023). 120 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Rozdział VI. Raporty o stanie gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego Poprzez wprowadzenie zmian do ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych 1 przyznano izbom zadanie w zakresie sporządzania raportu o stanie gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z postanowieniami art. 10a ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych izba przedstawia raport w razie potrzeby wskazania organom jednostki samorządu terytorialnego powtarzających się nieprawidłowości bądź zagrożenia niewykonania ustawowych zadań. Podstawą opracowania raportu o stanie gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego są ustalenia izby wynikające z oceny działalności nadzorczej, kontrolnej i opiniodawczej. Praktykowane jest, iż raporty najczęściej zawierają ogólną charakterystykę jednostki samorządu terytorialnego, ocenę sytuacji majątkowej, wyniki działalności nadzorczej, kontrolnej i opiniodawczej izby oraz podsumowania i wnioski. Po przyjęciu raportu przez kolegium prezes izby przekazuje raport organom właściwej jednostki samorządu terytorialnego. W praktyce raporty przekazywane były również do Prezesa Rady Ministrów, wojewodów, Ministra Finansów, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Do sporządzonego raportu organy jednostki samorządu terytorialnego mogą wnieść zastrzeżenia do kolegium izby w terminie 30 dni od dnia jego otrzymania. Kolegium izby, rozpatrując zastrzeżenia, może je oddalić bądź uwzględnić i zmienić raport. Raport podlega ogłoszeniu w systemie teleinformatycznym. Obowiązek ten izby realizują, umieszczając raporty na swoich stronach internetowych (BIP). Przepisy stosuje się odpowiednio do związków jednostek samorządu terytorialnego. W 2023 r., podobnie jak w latach 2021–2022, regionalne izby obrachunkowe nie sporządzały raportów o stanie gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Od wejścia w życie przepisu art. 10a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych izby sporządziły 79 raportów (dla 55 gmin, 18 powiatów, trzech miast na prawach powiatu, jednego województwa samorządowego i dwóch związków samorządowych). Liczbę raportów w poszczególnych latach ilustruje tabela. Rok Jednostka Łącznie w roku Gmina Miasto na prawach powiatu PowiatWojewództwoZwiązek 200481--110 20052----2 20061-1--2 2007------ 2008--2-13 20091----1 20102----2 20118-1--9 20123-2--5 20135-3--8 20145-51-11 20152-1--3 201661---7 20173-2--5 20184----4 2019311--5 20202----2 2021–2023------ Łącznie w latach 2004–2023 553181279 1 Ustawa z dnia 24 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, ustawy o kształtowaniu wynagrodzenia w państwowej strefie budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 149, poz. 1454). 121 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział VII. Rozdział VII. Rozpatrywanie spraw dotyczących powiadomień regionalnej izby obrachunkowej przez skarbnika (głównego księgowego budżetu) o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika Ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych na mocy art. 13 pkt 9 nakłada na izby obowiązek rozpatrzenia powiadomień skarbnika (głównego księgowego budżetu jst) o dokonaniu kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika. Rozpatrywanie powiadomień należy do właściwości komisji powołanej spośród członków kolegium przez prezesa izby, który wyznacza również jej przewodniczącego. Zadaniem Komisji jest ocena zasadności wydania pisemnego polecenia udzielenia przez skarbnika kontrasygnaty w odniesieniu do czynności prawnej, której kontrasygnata dotyczy. Podstawowy zakres czynności prawnych wymagających kontrasygnaty skarbnika lub osoby przez niego upoważnionej reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz samorządowe ustawy ustrojowe 1 . Skarbnik jst, który odmówił kontrasygnaty, jest zobowiązany dokonać jej na pisemne polecenie zwierzchnika z wyjątkiem przypadku, gdy wykonanie polecenia stanowiłoby wykroczenie lub przestępstwo. O dokonaniu kontrasygnaty na pisemne polecenie skarbnik powiadamia organ stanowiący jst oraz regionalną izbę obrachunkową. W 2023 r. do izb wpłynęło jedno powiadomienie o dokonaniu kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika. Odmowa kontrasygnaty dotyczyła dokonania wypłaty nagrody jubileuszowej. Komisja uznała odmowę kontrasygnaty za nieuzasadnioną ze względu na naliczenie nagrody, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz zabezpieczenie wydatku w planie finansowym. Wyniki kontroli gospodarki finansowej przeprowadzonych przez izby w 2023 r., podobnie jak w latach poprzednich, wskazują na nieprzedkładanie skarbnikom umów do kontrasygnaty i tym samym realizację umów nieposiadających kontrasygnaty skarbnika. 20102011201220132014201520162017201820192020202120222023 3113 8 00210100 1 144 130 114 105 115 94 102 80 86 82 64 78 62 47 Lic zba powia domień rio przez skarbnik a (głó wnego księgowego budżetu js t) o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pis emne polecenie zwie rzchnik a Lic zba stwierdzonych w toku kontroli przypadków braku kontrasygnaty skarbnik a na zawie ranych umowach 1 Art. 46 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm.); art. 48 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107); art. 57 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 566 z późn. zm.). 122 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Rozdział VIII. Rozpatrywanie skarg przez regionalne izby obrachunkowe Regionalne izby obrachunkowe są organami właściwymi do rozpatrywania skarg dotyczących zadań lub działalności rady gminy, rady powiatu i sejmiku województwa w zakresie spraw finansowych, zgodnie z art. 229 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego 1 . Skargi na organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego w pozostałym zakresie oraz skargi na organy wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego w sprawach należących do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej rozpatruje wojewoda. Inne skargi na organy wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego rozpatrywane są odpowiednio przez radę gminy, radę powiatu i sejmik województwa. W 2023 r. do regionalnych izb obrachunkowych wpłynęło łącznie 420 skarg dotyczących zadań lub działalności organów jst. Wniesione skargi zawierały zarzuty w zakresie naruszenia przez organy jst praworządności lub interesów skarżących, nienależytego wykonywania zadań przez organy gmin, powiatów i województw samorządowych albo przez pracowników zatrudnionych w tych jednostkach. Spośród ogólnej liczby wniesionych skarg, 171 skarg dotyczyło zadań lub działalności organów stanowiących jst i odnosiło się do podejmowanych przez organy stanowiące jst uchwał. Działając w ramach swojej właściwości, regionalne izby obrachunkowe rozpatrzyły i załatwiły 151 skarg w sprawach finansowych, dotyczących podjętych przez organy stanowiące jst uchwał objętych nadzorem sprawowanym przez izby. W 20 przypadkach, w których regionalne izby obrachunkowe nie były właściwe do rozpatrzenia otrzymanych skarg, przekazały je do właściwych organów, zawiadamiając o tym skarżących, albo wskazały podmiotom wnoszącym skargi organy właściwe do ich rozpatrzenia. Zarzuty podnoszone w rozpatrzonych przez regionalne izby obrachunkowe skargach dotyczyły: 1) naruszenia trybu podejmowania uchwał (48), w tym w zakresie: –rozpatrywania podczas sesji rady gminy projektu uchwały, który nie został przesłany radnym w obowiązującym terminie, –przekroczenie kompetencji organu stanowiącego poprzez wprowadzenie poprawek do projektu uchwały zmieniającej uchwałę budżetową bez zgody organu wykonawczego, –nieprawidłowości w zakresie zwoływania sesji rady gminy, w tym poprzez zbyt późne przesłanie informacji o terminie sesji, –podjęcia uchwały, która nie uzyskała poparcia wymaganej większości radnych, –braku możliwości zapoznania się radnych z poprawkami do uchwały, –nierzetelnego przeprowadzenia dyskusji nad projektem uchwały, w tym uniemożliwienia wypowiedzenia się na temat projektu uchwały, –nieprawidłowości podczas głosowania nad uchwałą, –zwoływania sesji rady gminy przez osobę nieuprawnioną, –braku quorum przy głosowaniu zmian do uchwały; 2) uchwał w sprawie: a) budżetu i jego zmian (36), w tym w zakresie: –podjęcia uchwały zawierającej postanowienia naruszające zasady techniki prawodawczej, –ustalenia wydatków na zadanie inwestycyjne w wysokości niższej niż wynikająca z wcześniej zaciągniętych zobowiązań, –braku uwzględnienia w uchwale budżetowej zadania wybranego w ramach budżetu obywatelskiego, –zaplanowania w budżecie wydatków na zadania, które nie powinny być realizowane przez gminę, –rozdysponowania przez radę gminy środków funduszu sołeckiego, –braku podjęcia przez radę gminy uchwały zabezpieczającej środki w budżecie gminy na określoną inwestycję, –wydatkowania z budżetu gminy nienależnego odszkodowania, –niezgodnego z prawem zmniejszenia wysokości rezerwy celowej na zadania z zakresu zarządzania kryzysowego, –konieczności zmiany budżetu w zakresie zwiększenia wydatków na wynagrodzenia i media, –nadmiernego zwiększenia deficytu budżetowego, –braku zasadności zaplanowania w budżecie wydatków na zakup nieruchomości; 1 Dz. U. z 2024 r. poz. 572. 123 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział VIII. b) zaciągania zobowiązań (jedna), w tym w zakresie: –nieprawidłowości w podjętej uchwale w sprawie emisji obligacji komunalnych oraz zasad ich zbywania, nabywania i wykupu; c) określania zasad udzielania i wysokości dotacji (osiem), w tym w zakresie: –nałożenia na beneficjentów dotacji zbyt daleko idących obowiązków związanych z rozliczaniem dotacji, –nieprawidłowości w uchwale w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji dla szkół, –wyznaczenia zbyt krótkiego terminu naboru wniosków o udzielenie dotacji; d) podatków i opłat lokalnych (31), w tym w zakresie: –nieprawidłowego wyboru metody obliczania opłaty gospodarowanie odpadami komunalnymi, –uchybień w uchwałach w sprawie określenia wzoru deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w tym w zakresie danych zawartych we wzorze deklaracji, –stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi odnoszących się do domów letniskowych i innych nieruchomości wykorzystywanych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe, –braku częściowego zwolnienia z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi rodzin wielodzietnych, –ustalenia stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości niezależnej od liczby osób zamieszkałych w gospodarstwie domowym, co nadmiernie obciąża gospodarstwa jednoosobowe, –niewłaściwego określenia zasad ustalania ilości zużytej wody na potrzeby obliczania wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, –zawyżenia stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, –nieproporcjonalnego wzrostu wysokości stawek podatku od nieruchomości, –braku określenia skutków finansowych uchwały zmieniającej uchwałę w sprawie opłaty targowej; e) absolutorium (cztery), w tym w zakresie: –udzielenia absolutorium wójtowi gminy pomimo niewłaściwej realizacji budżetu gminy, –udzielenia absolutorium wójtowi gminy pomimo nieprawidłowej uchwały komisji rewizyjnej gminy w sprawie wniosku o udzielenie absolutorium dla wójta, –wadliwości uchwały w sprawie nieudzielenia absolutorium; f) wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian (17), w tym w zakresie: –nieuprawnionej zmiany w wykazie przedsięwzięć polegającej na usunięciu limitu zobowiązań danego przedsięwzięcia, –podjęcia nierealistycznej uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, –braku zasadności podjęcia uchwały w sprawie zmiany wieloletniej prognozy finansowej, –określenia niezgodnego z prawem terminu wejścia w życie uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, –zaplanowanie przedsięwzięcia wykraczającego poza zakres zadań własnych gminy; g) uchwał w innych sprawach (sześć), w tym w zakresie: –ujęcia nieprawidłowych danych w sprawozdaniu z wykonania budżetu gminy, –przyznawania środków z funduszu sołeckiego, –ustalenia dopłaty do taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków, –sposobu wyłaniania projektów organizowanych w ramach budżetu obywatelskiego. W 2023 r. najwięcej skarg odnosiło się do trybu podejmowania uchwał – skarżący zarzucali uchybienia proceduralne łącznie w 48 przypadkach (w roku 2022 w 30). Wzrost liczby skarg wystąpił również w zakresie uchwał w sprawie budżetu i jego zmian (z 22 w roku 2022 do 36 w roku 2023), uchwał w sprawie wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian (z czterech do 17) oraz uchwał w sprawie określania zasad udzielania i wysokości dotacji (z pięciu do ośmiu). Natomiast o przeszło połowę zmniejszyła się liczba skarg dotyczących podatków i opłat lokalnych. O ile jeszcze w roku 2022 skarg na uchwały w tym przedmiocie wpłynęło 75, to w kolejnym roku skarg takich odnotowano 31. Rzadziej kwestionowano także postanowienia uchwał w sprawie absolutorium – w czterech przypadkach (w roku poprzednim w dziewięciu). W relacji do roku poprzedniego, łączna liczba skarg podlegających rozpatrzeniu przez regionalne izby obrachunkowe na uchwały organów stanowiących jst objęte nadzorem izb zwiększyła się o 1,3%. 124 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Skargi dotyczące uchwał objętych nadzorem regionalnych izb obrachunkowych w latach 2022 i 2023 Skargi w sprawie 20222023 Dynamika (w %) (4:2) Liczba skarg Struktura (w %) Liczba skarg Struktura (w %) 123456 Ogółem, z tego:149100,0151100,0101,3 – trybu podejmowania uchwał3020,14831,8160,0 – budżetu i jego zmian2214,83623,8163,6 – zaciągania zobowiązań10,710,7100,0 – określania zasad udzielania i wysokości dotacji53,485,3160,0 – podatków i opłat lokalnych7550,33120,541,3 – absolutorium96,042,644,4 – wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian42,71711,3425,0 – inne32,064,0200,0 Najwięcej skarg na działalność organów stanowiących wniosły osoby fizyczne, w tym pełniące funkcję radnych a w dalszej kolejności organy wykonawcze jst. Kolegia regionalnych izb obrachunkowych w wyniku czynności nadzorczych podejmowanych w stosunku do uchwał organów stanowiących jst, na które wpłynęły skargi, w 15 przypadkach orzekły o nieważności uchwał, a w pięciu stwierdziły nieistotne naruszenie prawa. Podmioty, które wnoszą skargi, były informowane o wyniku postępowania nadzorczego w ramach czynności związanych z załatwianiem skarg. W 2023 r. do regionalnych izb obrachunkowych wpłynęło także 249 skarg dotyczących zadań lub działalności organów wykonawczych jst, które, poza przypadkami skarg anonimowych, niezawierających danych podmiotów wnoszących skargi, zostały przekazane do właściwych organów, względnie skarżącym wskazano organy właściwe do ich rozpatrzenia, zgodnie z dyspozycją art. 231 Kodeksu postępowania administracyjnego. Regionalne izby obrachunkowe uwzględniają informacje zawarte we wnoszonych skargach, jak i w innych wpływających do izb sygnalizacjach i interwencjach, w trakcie przeprowadzanych przez izby czynności kontrolnych. 125 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IX. Rozdział IX. Działalność informacyjna i szkoleniowa Przepis art. 1 ust. 4 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych nakłada na izby obowiązek prowadzenia działalności informacyjnej i szkoleniowej. Zgodnie z nim ten rodzaj działalności realizowany jest w zakresie objętym nadzorem i kontrolą izb. Formami prowadzonej działalności są szkolenia, konferencje i seminaria, wydawane przez izby informatory, współpraca przy opracowywaniu publikacji przez inne instytucje, pisemne interpretacje i wyjaśnienia, informacje przekazywane jst drogą elektroniczną, publikacje na stronach internetowych oraz udzielanie instruktażu w zakresie praktycznego stosowania przepisów w bezpośrednich kontaktach z pracownikami samorządowymi. 1. Działalność szkoleniowa W 2023 r. izby zorganizowały 73 szkolenia, w których udział wzięło 7 572 osoby. Dzięki wysiłkowi włożonemu w latach poprzednich w przygotowanie techniczne do prowadzenia szkoleń w formie online regionalne izby obrachunkowe były w stanie prowadzić działalności informacyjną i szkoleniową w dwóch formach: online oraz stacjonarnie. Za pośrednictwem dostępnych platform w formie online izby zorganizowały 35 szkoleń (66 w roku 2022) zaś w formie stacjonarnych wykładów i warsztatów 38 szkoleń (27 w roku 2022). Uczestnikom zapewniano materiały szkoleniowe obejmujące kompendium wiedzy z zakresu przedmiotu szkolenia. Uczestnikami szkoleń byli m.in. skarbnicy gmin, powiatów i województw, główni księgowi związków gminnych, powiatowo-gminnych i powiatowych, pracownicy referatów finansowo-księgowych, przedstawiciele organów wykonawczych, sekretarze, pracownicy zajmujący się wymiarem podatków i przygotowywaniem uchwał podatkowych, pracownicy, zajmujący się nakładaniem, dochodzeniem i egzekucją opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, główni księgowi oraz pracownicy jednostek organizacyjnych jst. W szkoleniach uczestniczyły również osoby zajmujące się procedurą zamówień publicznych, pracownicy instytucji kultury oraz pracownicy izb. Szkolenia radnych i pracowników jst w latach 1993, 2022 i 2023 Lata Ogółem z tego szkolenia przeprowadzone: samodzielniez innymi podmiotami liczba szkoleń liczba uczestników stacjonarnieonlinestacjonarnieonline liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników liczba szkoleń liczba uczestników 19931749 7151428 015..321 700.. 2022939 650212 112555 7966318111 424 2023737 572293 085353 44691 041-- Tematyka przeprowadzonych szkoleń obejmowała zagadnienia związane z gospodarką finansową samorządu terytorialnego, w tym m.in.: –projekt uchwały budżetowej na 2024 r. oraz projekt wieloletniej prognozy finansowej na rok 2024 i lata następne, –zmiany w zakresie sporządzania sprawozdań na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów zmieniającego rozporządzenie w sprawie sprawozdawczości budżetowej z dnia 26 stycznia 2023 r., –nadzór nad finansami samorządowymi w fazie przemian, –zamknięcie ksiąg rachunkowych za 2023 rok oraz zasady rachunkowości samorządowych jednostek budżetowych i budżetu jednostki samorządu terytorialnego, –uchwały podatkowe na 2024 r., nowości podatkowe oraz bieżące orzecznictwo, –egzekucja podatków i należności publicznoprawnych w świetle zmian, –przedawnienie podatków i należności publicznoprawnych, –sposoby zwiększenia dochodów własnych gminy w zakresie należności publiczno- i cywilno-prawnych, –hipoteka i zastaw skarbowy czyli zabezpieczenie zaległych podatków, –naliczanie i egzekwowanie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, –udzielanie dotacji przez jednostki samorządu terytorialnego na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków, 126 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. –rozliczanie i kontrola wybranych dotacji najczęściej udzielanych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego – warsztaty praktyczne, –wdrażanie projektów dofinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, –doświadczenia Instytucji Zarządzającej w zakresie wyboru, realizacji i kontroli projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego, –akty prawa miejscowego w systemie źródeł prawa, –elektroniczne zawiadomienie wierzyciela od 1.01.2023 r., –zamówienia publiczne z uwzględnieniem roli skarbnika jst, –zamówienia publiczne od przygotowania postępowania do zawarcia umowy, –odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych w obszarze zamówień publicznych, –przetwarzanie danych osobowych w jednostkach samorządu terytorialnego oraz jednostkach organizacyjnych na gruncie przepisów prawa i praktyki – perspektywa pięciu lat doświadczeń obowiązywania RODO. Prowadzącymi szkolenia byli m.in. pracownicy izb, pracownicy UOKiK, pracownicy urzędów marszałkowskich, eksperci z zakresu różnych dziedzin gospodarki finansowej jst, pracownicy naukowi wyższych uczelni, radcy prawni. Pracownicy firmy prowadzącej szkolenia z zakresu funkcjonowania systemu BeSTi@. 2. Działalność informacyjna 2.1. Udzielanie informacji w trybie przepisów ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych Prowadzenie działalności informacyjnej przez izby polegało na udzielaniu pisemnych odpowiedzi i ustnych wyjaśnień na zapytania kierowane przez jst, a także na wydawaniu biuletynów i udzielaniu instrukcji. Zgodnie z przerowadzenie działalności informacyjnej przez izby polegało na udzielaniu pisemnych odpowiedzi i ustnych wyjaśnień na zapytania kierowane przez jst, a także na wydawaniu biuletynów i udzielaniu instrukcji. Zgodnie z przepisem art. 13 pkt 11 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych izby zobowiązane są do udzielania wyjaśnień w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych. Tak ogólny zapis ustawowy spowodował, że izby udzielały wyjaśnień w zakresie wykraczającym poza ustawę o finansach publicznych, zagadnienia związane z szeroko rozumianą gospodarką finansową jst dotyczą bowiem także szeregu innych regulacji ustawowych i mają bezpośredni wpływ na poziom dochodów, wydatków i zobowiązań prezentowanych w budżetach jst. W 2023 r. izby udzieliły 987 pisemnych odpowiedzi i wyjaśnień dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych z tego 197 dotyczyło Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych, w tym: charakteru środków Rządowego Funduszu Polski Ład: Programu Inwestycji Strategicznych oraz możliwości odliczania przez gminy podatku VAT naliczonego od wydatków poniesionych na realizację inwestycji objętej dofinansowaniem z RFPŁ (art. 126, art. 168, art. 169 uofp, art. 65 ust. 4 ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw), sposobu klasyfikowania środków Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych (art. 29, art. 126, art. 129 uofp; rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dowodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych), możliwości przeznaczania odsetek bankowych powstałych na wydzielonym rachunku bankowym Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych (art. 4 ust. 1 pkt 10, art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy o dochodach jst; art. 111 uofp; art. 65 ust. 11–12 ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych). Pozostałe odpowiedzi i wyjaśnienia dotyczyły m.in.: –podatków i opłat lokalnych, w tym: możliwości sfinansowania ze środków pochodzących z nadwyżki z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wydatków na remont placu zabaw będącego miejscem zabawy i nauki w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi (art. 6r ust. 2c ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach), obowiązku sfinansowania wywozu śmieci z cmentarza parafialnego w przypadku braku cmentarza komunalnego na terenie gminy (art. 6c ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach; art. 2 i 8 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych), możliwości sfinansowania zakupu monitoringu z dochodów z opłat za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych (art. 9 3 ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi), możliwości wprowadzenia uchwałą rady różnicowania stawek podatku od 127 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IX. środków transportowych ze względu na ilość posiadanych przez podatnika środków transportowych (art. 10 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych); –sprawozdawczości jst, w tym: sposobu ujmowania należności z tytułu dochodów związanych z realizacją zadań zleconych z zakresu administracji rządowej w części należnej jst w zakresie ich wykazywania w § 2360 (§ 6 ust. 5 załącznika Nr 37 do rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sprawozdawczości budżetowej), wykazywania w sprawozdaniu Rb-27S skutków obniżonej stawki podatku od nieruchomości od gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zajętych na pola golfowe oraz wykazu osób którym udzielono pomocy publicznej (art. 37 ust. 1 pkt 2 lit. f i g, art. 41 ust. 1 uofp oraz § 3 ust. 7 i 9 załącznika Nr 37 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sprawozdawczości budżetowej), właściwego wykazywania w sprawozdaniach należności przeksięgowywanych pod datą 31 grudnia z konta 226 na 221 (§ 9 ust. 2, § 3 i 12 ust. 2 załącznika Nr 37 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sprawozdawczości budżetowej, § 20 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej); –klasyfikacji budżetowej, w tym: sposobu klasyfikowania wydatków inwestycyjnych na pierwsze wyposażenie w ramach programu „Maluch+” (rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dowodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych; art. 39 ustawy o finansach publicznych), klasyfikowania wydatków dotyczących młodzieżowej rady powiatu (art. 3e ust. 2 i ust. 15 ustawy o samorządzie powiatowym, rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych), klasyfikowania wydatków na zakup artykułów spożywczych na potrzeby sekretariatu (rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dowodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych); sposobu klasyfikowania wydatków budżetu związanych z realizacją zadania w ramach Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg (art. 42 ustawy o dochodach jst, rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dowodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych); –zasad gospodarowana mieniem komunalnym, w tym: ustalenia wartości księgowej 100 działek pod mieszkalnictwo jednorodzinne i wielorodzinne oraz działalność usługową, wyodrębnionych w wyniku podziału jednej działki o powierzchni 19 ha (art. 38 ust. 2, art. 67 ust. 1, art. 149, art. 150 ust. 2 art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami; art. 26 ustawy o rachunkowości), możliwości udzielenia darowizny rzeczowej dla Komendy Miejskiej Policji (art. 13 ustawy o Policji), możliwości przekazania nieruchomości w drodze darowizny na rzecz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (art. 13 ust. 2 i 2b ustawy o gospodarce nieruchomościami), możliwości przeprowadzania remontów i inwestycji na terenie nieruchomości oświatowych oddanych w użyczenie stowarzyszeniu (art. 216 ust. 2 pkt 1 uofp, art. 713 ustawy Kodeks cywilny); –zaciągania zobowiązań, w tym: możliwości poręczenia przez gminę spłaty części zadłużenia wobec Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa sp. z o.o. przez Zakład Energetyki Cieplnej sp. z o.o. dostarczającego ciepło systemowe do mieszkańców gminy (art. 94 ustawy o finansach publicznych; art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym), wpływu monetyzacji udziałów spółki komunalnej na indywidualny wskaźnik zadłużenia jst (art. 243 uofp; § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowego sposobu klasyfikacji tytułów dłużnych zaliczanych do państwowego długu publicznego), możliwości zaciągania zobowiązań na realizację przedsięwzięć określonych w wieloletniej prognozie finansowej w oparciu o limity zobowiązań (art. 226 ust. 3 i art. 228 ust. 1 pkt 1 uofp); –zamówień publicznych, w tym: sposobu przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, którego przedmiotem jest dostawa artykułów spożywczych do stołówki szkolnej, w zakresie dotyczącym szacowania zamówienia (art. 28, art. 29, art. 30, art. 36 ustawy Prawo zamówień publicznych; art. 5, art. 19 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE w sprawie zamówień publicznych), potrzeby stosowania przepisów prawa zamówień publicznych przy zakupie biletów miesięcznych dla uczniów dojeżdżających do placówek oświatowych (art. 32 ust. 5 ustawy Prawo oświatowe; art. 44 uofp), zabezpieczenia w budżecie i w wieloletniej prognozie finansowej środków na wydatki wynikające z potencjalnie rozszerzonego w przyszłości zakresu zamówienia tzw. opcje (art. 441 ustawy Prawo zamówień publicznych); –pracowników samorządowych, w tym: prawidłowości wypłaty radnemu diety w przypadku zbiegu podstaw do jej wypłaty w związku z wykonywaniem mandatu radnego gminy oraz sołtysa (art. 44 ust. 3 pkt 1 lit. b uofp; art. 25 ust. 4 i art. 37b ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym), sposobu obliczania odpraw emerytalnych oraz 128 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. nagród jubileuszowych (§ 8 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych), możliwości zawarcia umowy o utworzeniu międzyzakładowej kasy zapomogowo-pożyczkowej na czas określony jednego roku budżetowego (art. 8 ustawy o kasach zapomogowo-pożyczkowych), wypłaty dodatku specjalnego dla pracowników zajmujących się organizacją wyborów (art. 49 ust. 1 o dochodach jst, ustawa Kodeks wyborczy), pomniejszania ryczałtu za dzień roboczy, w którym pracownik wykonywał obowiązki służbowe, lecz nie używał pojazdu do celów służbowych (§ 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy); –placówek oświatowych, w tym: możliwości otrzymania dotacji przez niepubliczne szkoły policealne i szkoły dla dorosłych na uczniów będących obywatelami Ukrainy (art. 42, art. 50, art. 50a ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa; art. 26 ust. 2 i 5 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych), możliwości pokrywania ze środków pochodzących z dotacji oświatowej zajęć jazdy konnej dla uczniów szkoły podstawowej w ramach zajęć wychowania fizycznego (art. 35 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych; art. 10 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe), rozliczania dotacji oświatowej na koszty zatrudnienia pracowników niepedagogicznych (art. 1 ustawy Karta nauczyciela, art. 22 ustawy Kodeks pracy), wykorzystania otrzymywanej dotacji oświatowej na pokrycie wynagrodzenia osoby pełniącej funkcję dyrektora w dwóch placówkach niepublicznych prowadzonych przez stowarzyszenie (art. 35 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych), pokrywania kosztów dowozu niepełnosprawnych uczniów do szkoły (art. 32 ust. 6 i 7, art. 39 ustawy Prawo oświatowe); –zasad i form finansowania zadań jst, w tym: możliwości udzielania dotacji na prace konserwatorskie przy zabytkach na okres dłuży (art. 81 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, uchwała Nr 232/2022 Rady Ministrów w sprawie ustanowienia Rządowego Programu Odbudowy Zabytków), ponoszenia przez gminę kosztów zatrudnienia koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej (art. 191 ust. 10 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), możliwości finansowania wyjazdu integracyjnego mieszkańców sołectwa poza jego granice ze środków pochodzących z funduszu sołeckiego (art. 2, art. 5 ustawy o funduszu sołeckim; art. 7 ustawy o samorządzie gminnym), możliwości zakupu noktowizora do zadań z zakresu ochrony środowiska z przeznaczeniem do udostępnienia tego sprzętu Społecznej Straży Rybackiej (art. 4 ust. 1 pkt 13 i 14 ustawy o samorządzie powiatowym, ustawa o rybactwie śródlądowym, art. 400a ust. 1 i art. 403 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska). Równie ważną formą działalności informacyjnej było udzielanie instruktażu i wyjaśnień w bezpośrednich kontaktach z pracownikami samorządowymi w zakresie spraw wynikających z kontroli przeprowadzanych w jednostkach oraz w zakresie kontrolowanych sprawozdań, badanych uchwał i opiniowanych dokumentów, a także wyjaśnień dotyczących funkcjonowania systemu zarządzania budżetami jednostek samorządu terytorialnego BeSTi@ oraz sprawozdawczości jednostek organizacyjnych SJO BeSTi@. Ponadto za pomocą kont pocztowych w domenie jst.net.pl przekazywano komunikaty o organizowanych szkoleniach, informacje o aktualizacjach systemu BeSTi@ oraz informacje o zmianach w obowiązujących przepisach prawa. W ramach prowadzonej działalności wydawniczej izby wydawały przede wszystkim opracowania tematyczne dotyczące różnych dziedzin gospodarki finansowej jst oraz działalności nadzorczej i kontrolnej izb, w tym analizy finansowe. Coraz więcej z nich jest publikowanych wyłącznie na stronach izb oraz Biuletynu Informacji Publicznej. Regionalne izby obrachunkowe wspólnie opracowały Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2022 r., które zaopatrzone zostało w kod QR. Publikacje pracowników zamieszczane były przede wszystkim na łamach miesięcznika regionalnych izb obrachunkowych „Finanse Komunalne”. Artykuły pracowników izb ukazywały się również w dwutygodniku „Wspólnota”, „Białostockich Studiach Prawniczych”, „Miscellanea Historico-Iuridica”, „Studiach Prawnoustrojowych” oraz opracowaniach naukowych m.in. w „Podatki i opłaty lokalne w praktyce gmin”, „Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz.”, „Księga Zjazdu Katedr i Zakładów Prawa Finansowego i Prawa Podatkowego: misja prawa finansowego – wyzwania współczesności”, „Gospodarka finansowa jednostek samorządu terytorialnego”. Pracownicy izb wygłaszali referaty na różnych konferencjach i seminariach. Wybrane rozstrzygnięcia nadzorcze kolegiów regionalnych izb obrachunkowych udostępniane były wydawnictwu „Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych”. W 2023 r. na stronach internetowych izb oraz na stronach Biuletynu Informacji Publicznej, jak również na stronie Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych www.rio.gov.pl prezentowano m.in. sprawozdania z działalności izb, interpretacje Ministerstwa Finansów, analizy tematyczne, wyjaśnienia izb dotyczące stosowania przepisów, zmiany 129 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IX. w obowiązujących przepisach prawa, komunikaty o aktualnie organizowanych szkoleniach oraz o aktualizacjach programów sprawozdawczych. 2.2. Udostępnianie informacji w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej Prawo dostępu do informacji publicznej zostało zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. 1 . W myśl przepisu art. 61 Konstytucji każdy obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności regionalnych izb obrachunkowych. Regionalne izby obrachunkowe w 2023 r., podobnie jak w latach poprzednich, realizowały obowiązki wynikające z przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej 2 polegające na udostępnianiu dokumentów: –w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP), –na wniosek osób fizycznych i innych podmiotów, –w siedzibach izb i zespołów zamiejscowych poprzez wyłożenie lub wywieszenie. Zamieszczanie dokumentów w Biuletynie Informacji Publicznej i na stronie internetowej W serwisie BIP w 2023 r. izby udostępniały zarówno informacje (dokumenty) wytworzone przez izby, jak i wytworzone przez podmioty zewnętrzne. Na stronach podmiotowych Biuletynu Informacji Publicznej udostępniano dokumenty na zasadach określonych ustawą o dostępie do informacji publicznej. Prezentowano dane dotyczące adresów i godzin pracy. Udostępniano informacje dotyczące organizacji izb, przedmiotu działalności, kompetencji organów i osób sprawujących w nich funkcje oraz majątku, którym dysponują (teksty lub wykazy ustaw oraz rozporządzeń stanowiących podstawy prawne działania izb; mapki o zasięgu terytorialnym; regulaminy organizacyjne; schematy organizacyjne; krótkie informacje zawierające opis realizowanych zadań w ramach działalności nadzorczej, opiniodawczej, kontrolnej, szkoleniowej i informacyjnej; informacje o osobach pełniących kluczowe funkcje, w tym o prezesach izb oraz ich zastępcach, członkach kolegiów izb, rzecznikach dyscypliny finansów publicznych i ich kompetencjach). Informacje publikowano w formie tekstowej bądź tabelarycznej. Zamieszczano także dokumenty dotyczące realizacji zadań określonych ustawą o regionalnych izbach obrachunkowych, jak np. plany pracy, w tym plany kontroli; informacje o planowanych szkoleniach; sprawozdania z wykonania planu pracy oraz z wykonania planów finansowych. W serwisie BIP zamieszczano również informacje o sposobie przyjmowania i załatwiania spraw, w tym udzielania wyjaśnień w zakresie stosowania przepisów o finansach publicznych wraz ze wzorem wniosku o udzielenie wyjaśnienia, a także deklaracje dostępności 3 , oraz informacje nt. koordynatora do spraw dostępności 4 . Ponadto izby zamieszczały informacje o prowadzonych rejestrach, ewidencjach i archiwach, a także o zmianach w sposobie przekazywania dokumentów do nadzoru i opiniowania. Publikowane były także komunikaty dotyczące m.in. sposobu i terminów przedkładania sprawozdań, naboru kandydatów na wolne stanowiska, terminów prowadzonych przez izbę szkoleń. Realizując obowiązek udzielania informacji dotyczących danych publicznych, izby udostępniały także dokumenty związane z realizacją ich ustawowych zadań. W ramach działalności nadzorczej i opiniodawczej w BIP publikowane były uchwały kolegiów izb, programy posiedzeń kolegiów izb wraz z wynikami oceny legalności uchwał i zarządzeń przedkładanych przez organy jst. Zamieszczano także opinie wydawane przez składy orzekające na podstawie art. 13 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, w tym opinie o projekcie uchwały budżetowej, o projekcie uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, o prawidłowości planowanej kwoty długu jst oraz o możliwości sfinansowania deficytu. Wyniki związane z realizacją działalności opiniodawczej przedstawiano w formie opisowej i tabelarycznej. Publikowane są również, przekazane przez izby organom stanowiącym i wykonawczym właściwej jst, raporty o stanie gospodarki finansowej sporządzane na podstawie przepisu art. 10a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych podejmowane 1 Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm. 2 Dz. U. z 2022 r. poz. 902. 3 Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1440). 4 Na podstawie art. 14. ust. 5 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240). 130 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. przez kolegia izb uchwały, na podstawie art. 240a ust. 1 uofp, wzywające do opracowania i uchwalenia programu postępowania naprawczego oraz przedłożenia tego programu w celu zaopiniowania do regionalnej izby obrachunkowej. W ramach działalności kontrolnej w BIP udostępniano wystąpienia pokontrolne, wykazy kontroli kompleksowych planowanych do realizacji w danym roku, wykazy zawierające podsumowania przeprowadzanych kontroli, wnoszone przez organy jst zastrzeżenia do wniosków pokontrolnych wraz z uchwałami kolegiów izb w sprawie rozpatrzenia tych zastrzeżeń. W związku z prowadzoną działalnością informacyjną, instruktażową oraz szkoleniową w zakresie objętym nadzorem i kontrolą izby udostępniały stanowiska (w tym dotyczące stosowania przepisów o finansach publicznych) i interpretacje własne oraz informacje o zmianach przepisów dotyczących gospodarki finansowej jst, opracowania przedstawiające kwartalne wykonanie budżetów jednostek samorządu terytorialnego, a także pisma i stanowiska oraz informacje uzyskane m.in. z UOKiK. Niektóre z dokumentów i informacji zamieszczane były przez izby na odrębnych serwisach własnych, z odesłaniem (link) do Biuletynu Informacji Publicznej. Na stronach internetowych izby zamieszczały m.in. informacje o terminach posiedzeń kolegiów izb, planowanych szkoleniach oraz aktualizacjach oprogramowania do sporządzania sprawozdań. Na stronie internetowej KR RIO www.rio.gov.pl zamieszczone zostały m.in. Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2022 roku, informacja o wynikach kontroli koordynowanej przeprowadzonej przez regionalne izby obrachunkowe w zakresie „Ewidencji środków pieniężnych na rachunkach bankowych jednostki samorządu terytorialnego”, jubileuszowe opracowanie „30 lat regionalnych izb obrachunkowych”, a także informacja o objęciu patronatem VI Krajowego Kongresu Forów Skarbników, który odbył się w terminie 12–13 marca 2024 r. Udostępnianie informacji na wniosek osób fizycznych i innych podmiotów Regionalne izby obrachunkowe w 2023 r. udostępniały w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej informacje publiczne na wniosek osób fizycznych i prawnych. Na stronach podmiotowych BIP wszystkich izb zamieszczano informację dotyczącą sposobu dostępu do informacji publicznych nieudostępnionych w BIP. W 2023 r. wpłynęło do izb 366 wniosków o udostępnienie informacji publicznej (tj. o blisko 15% mniej niż w roku poprzednim), z których 60,1% stanowiły wnioski od osób fizycznych (220), a pozostała część – 39,9% (146) została złożona przez inne podmioty, m.in. fundacje, stowarzyszenia, firmy prywatne, banki, przedstawicieli jst, biura poselskie, kancelarie prawne, portale internetowe, redakcje czasopism, wydawnictwa oraz redakcje radiowe i telewizyjne. Wyniki analizy wniosków, które wpłynęły w okresie sprawozdawczym, wskazują, że największe zainteresowanie budziły: –wyniki działalności nadzorczej, w tym rozstrzygnięcia nadzorcze wraz z uzasadnieniami dotyczące uchwał podejmowanych na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, –opinie składów orzekających, –informacje wynikające z protokołów kontroli, –wyniki kontroli w zakresie zamówień publicznych, –wystąpienia pokontrolne, dokumenty związane z przeprowadzonymi kontrolami, wykaz jst objętych planem kontroli, –dane dotyczące wykonania budżetów jst, –dane z wieloletnich prognoz finansowych, –sprawozdania budżetowe i z operacji finansowych, –bilanse z wykonania budżetu, bilanse łączne oraz rachunki zysków i strat jst, –udzielane wyjaśnienia w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych, podatkach i opłatach lokalnych, ochotniczych strażach pożarnych, –stanowiska i interpretacje przekazywane do izb przez organy administracji centralnej, –informacje o realizacji umów zawartych przez izby po przeprowadzeniu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, informacje o systemach informacji prawnej posiadanych przez izby. W przeważającej liczbie przypadków informacje bądź dokumenty przekazywane były we wskazanej przez wnioskodawcę formie. W niektórych przypadkach wnioskodawcy byli odsyłani do informacji już zamieszczonych na stronach BIP. W kilku przypadkach udzielono odpowiedzi o braku wnioskowanych informacji. W dwóch przypadkach podjęto decyzję o odmowie udostępnienia informacji w części ze względu na prawo do prywatności osób fizycznych niepełniących funkcji publicznej. 131 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział IX. Wyłożenie lub wywieszenie w miejscach ogólnie dostępnych Podobnie jak w latach poprzednich, regionalne izby obrachunkowe w 2023 r. udostępniały informacje publiczne także poprzez wyłożenie lub wywieszenie ich w siedzibach izb oraz zespołów zamiejscowych. W powyższy sposób udostępniano zarówno dokumenty zamieszczane na stronach podmiotowych BIP, jak i dokumenty tam niezamieszczane, w tym m.in. informacje o wynikach konkursu na członka kolegium, ogłoszenia o naborze pracowników oraz dotyczące zamówień publicznych. 132 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Rozdział X. Działalność Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych 1. Współpraca z organami państwa i innymi instytucjami Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych powstała na mocy przepisu art. 25a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych (wprowadzonego ustawą z dnia 20 sierpnia 1997 r. o zmianie ustaw o regionalnych izbach obrachunkowych, o samorządzie terytorialnym oraz o finansowaniu gmin 1 ). Rozpoczęła działalność w styczniu 1998 r. Do zadań KR RIO należy: –reprezentowanie izb wobec naczelnych i centralnych organów państwa, –przedstawianie ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej wniosków dotyczących zmian w przepisach prawnych regulujących komunalną gospodarkę finansową, –przedkładanie właściwemu dysponentowi części budżetowej wniosków do projektu budżetu państwa w części obejmującej izby, –upowszechnianie dorobku i doświadczeń izb, –uzgadnianie planów i programów szkoleń pracowników izb, –koordynowanie planów i programów kontroli, –przedkładanie Sejmowi i Senatowi, corocznie w terminie do 30 czerwca, sprawozdań z działalności izb i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego. Ponadto na mocy art. 25aa ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. 2 , Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych w celu zapewnienia jednolitości udzielanych przez izby wyjaśnień w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych może wydawać, w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, wytyczne, uwzględniając w szczególności orzecznictwo sądów, Trybunału Konstytucyjnego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W skład Krajowej Rady wchodzą prezesi regionalnych izb obrachunkowych oraz po jednym reprezentancie wybranym przez kolegium każdej izby. Krajowa Rada realizuje swoje zadania na posiedzeniach plenarnych poprzez działalność określonych w regulaminie komisji oraz poprzez działania przewodniczącego Rady i jego zastępców. W Krajowej Radzie funkcjonuje pięć stałych Komisji: –Legislacji i Orzecznictwa, –Koordynacji Kontroli, –Analiz Budżetowych, –do Spraw Budżetów Regionalnych Izb Obrachunkowych, –Szkoleń, Informacji i Promocji. Pracami KR RIO kieruje przewodniczący, który wybierany jest spośród członków Rady na dwuletnią kadencję. Według tych samych zasad wybierani są zastępcy przewodniczącego. W dniu 22 marca 2023 r. po rezygnacji Mirosława Legutko – Prezesa RIO w Krakowie z pełnienia funkcji Przewodniczącego Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych na dwuletnią kadencję 2023–2025 wybrany został Damian Grzelka – Prezes Regionalnej Izby Obrachunkowej w Kielcach (krrio@kielce.rio.gov.pl). Zastępcami Przewodniczącego wybrani zostali: Ewa Czołpińska – Zastępca Prezesa RIO w Białymstoku (bialystok@rio.gov.pl) i Grzegorz Czarnocki – Prezes RIO w Opolu (opole@rio.gov.pl). W 2023 r. odbyło się siedem posiedzeń KR RIO. Wśród zagadnień poruszanych podczas obrad znalazły się m.in.: –omówienie zmiany przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, –problematyka dotycząca rozwiązań wprowadzonych ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, –klasyfikacja budżetowa środków finansowanych z wojewódzkich funduszy ochrony środowiska w ramach programu „Cieple Mieszkanie”, 1 Dz. U. Nr 113, poz. 734. 2 Art. 4 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1927 z późn. zm.) 133 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział X. –opracowanie stanowiska w przedmiocie rozwiązań zaproponowanych w projekcie ustawy o sołtysach i radach sołeckich oraz zmianie niektórych ustaw, –stosowanie przepisów ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027 3 , nowelizującej art. 5 ustawy o finansach publicznych oraz ujmowanie i klasyfikowanie w budżetach jednostek samorządu terytorialnego środków pochodzących z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającym Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności 4 , –rozbieżności interpretacyjne w sprawie zastosowania art. 403 ustawy Prawo ochrony środowiska, –wypracowanie propozycji zmiany ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych w zakresie regulacji dotyczących możliwości obradowania i podejmowania rozstrzygnięć z wykorzystaniem środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość, –omówienie i zajęcie stanowiska w zakresie interpretacji przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej dotyczących partycypowania przez gminy w kosztach koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, –wysokość świadczenia urlopowego dla nauczycieli w związku z nowelizacją ustawy okołobudżetowej na 2023 r., –charakter prawny uchwał w sprawie diet radnych, –stosowanie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w sytuacji, gdy wierzycielem przedsiębiorcy jest jednostka samorządu terytorialnego. Tematykę obrad plenarnych KR RIO uzupełniały zagadnienia o wewnętrznym charakterze związane przede wszystkim z bieżącą działalnością regionalnych izb obrachunkowych, a w szczególności planowanie środków finansowych na 2024 rok niezbędnych do zapewnienia ich bieżącego funkcjonowania, ustalanie tematów kontroli koordynowanych w 2024 r., obowiązki informacyjne i sprawozdawcze izb. Wymieniono doświadczenia w zakresie udzielania przez izby wyjaśnień w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych. Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych realizowała na bieżąco zadania ustawowe, przyjęła Sprawozdanie z działalności Regionalnych Izb Obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego, które przedłożyła Sejmowi i Senatowi RP w obowiązującym terminie. W 2023 r. Krajowa Rada współpracowała głównie z: 1. Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji m.in. w zakresie: –budżetów oraz sprawozdawczości z działalności izb, –skutków wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2024 roku, –oceny potrzeby nowelizacji tabeli miesięcznych stawek wynagrodzenia zasadniczego. 2. Ministerstwem Finansów m.in. w zakresie: –ujednolicenia sposobu klasyfikowania i ujmowania środków uruchamianych w ramach części dotacyjnej/ grantowej Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) w budżetach jednostek samorządu terytorialnego, –opiniowania projektów ustaw, w tym o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, –opiniowania projektów rozporządzeń, w tym: rozporządzenia w sprawie przedłużenia terminów wykonania niektórych obowiązków w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, –uzgodnienia wspólnego stanowiska w zakresie interpretacji przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. 3. Ministerstwem Edukacji i Nauki m.in. w zakresie: –analizy średnich wynagrodzeń nauczycieli poprzez przekazywanie danych wygenerowanych na podstawie sprawozdań jednostek samorządu terytorialnego, –opiniowania projektu rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie podstawowych warunków niezbędnych do realizacji przez szkoły i nauczycieli zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz programów nauczania, –zmian zaproponowanych w ustawie z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych. 3 Dz. U. z 2022 r. poz. 1079. 4 Dz. Urz. UE L 57 z 18.02.2021, str. 17, z późn. zm. 134 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 4. Ministerstwem Aktywów Państwowych m.in. w zakresie zajęcia stanowiska względem zgodności interpretacji przepisów ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych z regulacjami ustroju samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych. 5. Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej m.in. w zakresie uzgodnień międzyresortowych projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie przyjęcia „Polityki Rządu w zakresie rozwoju partnerstwa publiczno-prawnego do roku 2030”. Przewodniczący oraz przedstawiciele Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych brali udział w posiedzeniach Komisji Sejmowych i Senackich, w tym Komisjach Wspólnych, Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej, Komisji do Spraw Kontroli Państwowej, Komisji Ustawodawczej, Komisji Finansów Publicznych, Komisji Nadzwyczajnej do spraw Klimatu, Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, Komisji Budżetu i Finansów Publicznych. Ponadto Przewodniczący oraz przedstawiciele KR RIO brali również udział w panelu ekspertów pn. „Wpływ zmian w systemie podatkowych na sytuację finansową polskich samorządów” organizowanym przez Najwyższą Izbę Kontroli, wspólnym posiedzeniu Senackiego Zespołu Samorządowego i przedstawicieli organizacji samorządowych, pozarządowych oraz instytucji wspierających z okazji Dnia Samorządu Terytorialnego w Senacie RP, Forum Gospodarczym, Krajowym Kongresie Forum Skarbników, Krajowym Kongresie Sekretarzy, Forum Miasteczek Polskich. Współpraca izb obrachunkowych z organami państwa i innymi instytucjami polegała również na opracowywaniu analiz, zestawień liczbowych oraz udostępnieniu zgromadzonej dokumentacji i danych również dla Głównego Urzędu Statystycznego. Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych objęła patronatem: –Krajowy Kongres Forum Skarbników, –Krajowy Kongres Sekretarzy, –Kongres Przewodniczących Rad Gmin, Powiatów i Sejmików Województw, –VII Forum Rachunkowości Budżetowej, –Międzynarodową Konferencję Naukową „Systemy dochodów jednostek samorządu terytorialnego w wybranych krajach”, –Dziesiątą edycję konkursu Mistrz Finansów Publicznych, –XV Forum Finansów Publicznych. Krajowa Rada RIO udzielała na bieżąco informacji na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej zainteresowanym podmiotom. W skład Krajowej Rady w 2023 r. wchodzili: Dariusz Renczyński i Ewa Czołpińska (RIO w Białymstoku), Daniel Jurewicz i Halina Strzelecka (RIO w Bydgoszczy), Luiza Budner-Iwanicka i Roman Fandrejewski (RIO w Gdańsku), Daniel Kołodziej i Mirosław Cer (RIO w Katowicach), Damian Grzelka i Wojciech Czerw (RIO w Kielcach), Mirosław Legutko i Gabriela Brol-Stanek (RIO w Krakowie), Jacek Grządka i Piotr Prystupa (RIO w Lublinie), Ryszard Paweł Krawczyk i Paweł Dobrzyński (RIO w Łodzi), Bogdan Gaber i Janusz Facon (RIO w Olsztynie), Grzegorz Czarnocki i Aleksandra Bieniaszewska (RIO w Opolu), Grażyna Wróblewska i Zofia Ligocka (RIO w Poznaniu), Zbigniew Kazimierz Wójcik i Piotr Świątek (RIO w Rzeszowie), Bogusław Staszewski i Dawid Czesyk (RIO w Szczecinie), Wojciech Tarnowski i Maciej Maurycy Dąbrowski (RIO w Warszawie), Lucyna Hanus i Joanna Radzieja (RIO we Wrocławiu) oraz Ryszard Zajączkowski i Jarosław Kotowski (RIO w Zielonej Górze). Sekretariat KR RIO działał przy Przewodniczącym KR RIO: –do 31 marca 2023 r. (30-110 Kraków, ul. Józefa Ignacego Kraszewskiego 36; krrio@krakow.rio.gov.pl), –od 1 kwietnia 2023 r. (25-520 Kielce, ul. Targowa 18, krrio@kielce.rio.gov.pl). 2. Rozwój infrastruktury informatycznej WW 2023 r. regionalne izby obrachunkowe kontynuowały kilka rozpoczętych w latach minionych projektów w zakresie infrastruktury informatycznej (IT). Najważniejsze z nich to: –Informatyczny System Zarządzania Budżetami Jednostek Samorządu Terytorialnego BeSTi@, –Informatyczny System Zarządzania Budżetami Jednostek Samorządu Terytorialnego – Sprawozdawczość Jednostek Organizacyjnych – SJO BeSTi@, –poczta elektroniczna dla jst i rio. Działalność izb w zakresie IT koordynował Zespół ds. Rozwoju Technologii Informatycznych, który składał się z podzespołów do spraw: –utrzymania i rozwoju systemów i technologii IT, 135 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział X. –przetwarzania i analizy danych, –bezpieczeństwa i zarządzania infrastrukturą IT. W 2023 r. odbyło się jedno spotkanie robocze podzespołu ds. przetwarzania i analizy danych poświęcone: –rozbudowie i aktualizacji szablonów raportów analitycznych w systemie BeSTi@ – umożliwiających szybkie wygenerowanie zestawień m.in. dla celów związanych z opracowaniem części II sprawozdania KR RIO dla Sejmu i Senatu RP z wykonania budżetów przez jst, –aktualizacji szablonów raportów w systemie BeSTi@ wspomagających wieloletnie prognozowanie finansowe wraz z oceną spełnienia wskaźników ustawowych. W ramach współpracy z Ministerstwem Finansów przedstawiciele Zespołu ds. Rozwoju Technologii Informatycznych kontynuowali prace dotyczące systemu BeSTi@ oraz SJO BeSTi@ obejmujące monitoring funkcjonalności oraz wypracowywanie rozwiązań w zakresie obsługi i administracji systemem, w tym analizy sytuacji finansowej jst. W 2023 r. przedstawiciele Zespołu aktywnie uczestniczyli w dostosowaniu systemu BeSTi@ do zmian w przekazywaniu sprawozdań budżetowych, w tym do Głównego Urzędu Statystycznego, wynikających z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej 5 oraz zmiany formularza sprawozdania Rb-NDS o nadwyżce/deficycie jednostki samorządu terytorialnego wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 26 stycznia 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sprawozdawczości budżetowej 6 . Na wniosek przedstawicieli Zespołu wprowadzono do systemu BeSTi@ szereg usprawnień dotyczących w szczególności obsługi wieloletniej prognozy finansowej jst, wydruków załączników budżetowych oraz reguł kontrolnych weryfikujących dane sprawozdawcze. W ramach tych prac przedstawiciele Zespołu opracowali i przekazali Ministerstwu Finansów do udostępnienia wszystkim użytkownikom systemu (w szczególności jednostkom samorządu terytorialnego) aktualizacje narzędzi do analizy wieloletnich prognoz finansowych ułatwiających weryfikację błędów, analizę dynamiki wybranych prognozowanych wielkości, wybrane wskaźniki ekonomiczne wynikające z prognozy, a także formularze sprawozdań w zakresie operacji finansowych dla samorządowych jednostek z osobowością prawną. Ponadto wybrani członkowie Zespołu brali aktywny udział w testach akceptacyjnych kolejnych aktualizacji obu systemów. Przetestowano łącznie 18 nowych wersji systemów, spośród których pięć trafiło do wszystkich użytkowników. W 2023 r. przedstawiciele Zespołu ds. Rozwoju Technologii Informatycznych przy KR RIO kontynuowali rozpoczętą w 2017 r. współpracę z Ministerstwem Finansów nad opracowaniem wizji modernizacji systemu BeSTi@ w ramach nowego projektu „System BeSTi@ – modernizacja”. Celem nowego projektu jest w szczególności modernizacja istniejących systemów, tj. BeSTi@ i SJO BeSTi@, w zakresie zmiany technologii i architektury przy zachowaniu obecnie użytkowanych funkcjonalności, z zapewnieniem płynnego, bezawaryjnego przejścia użytkowników na nowe zmodyfikowane rozwiązanie. Projekt zakłada także wdrożenie nowych funkcjonalności uzgodnionych z przedstawicielami użytkowników, a także zbudowanie i wdrożenie hurtowni danych dla potrzeb Ministerstwa Finansów, regionalnych izb obrachunkowych oraz wybranych przedstawicieli jst. W 2023 r. odbyło się szereg spotkań Zespołu ds. Modernizacji Systemu SJO BeSTi@, zarówno w formule on-line jak i stacjonarnej, poświęconych założeniom i wymaganiom biznesowym do budowy nowego systemu informatycznego dla jednostek organizacyjnych jst. W 2023 r. przedstawiciele Zespołu ds. Rozwoju Technologii Informatycznych przy KR RIO wzięli udział w zorganizowanej przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w partnerstwie z Głównym Urzędem Statystycznym, Związkiem Miast Polskich oraz Związkiem Powiatów Polskich Konferencji podsumowującej nt. Systemu Monitorowania Usług Publicznych (SMUP). W trakcie realizacji projektu SMUP zadaniem przedstawicieli Zespołu było wypracowanie modelowego rozwiązania w zakresie prezentacji informacji nt. sytuacji finansowej poszczególnych jst jak i ich grup. Infrastruktura internetowa System elektronicznego nadzoru prawnego W 2016 r. dwie regionalne izby obrachunkowe zapoczątkowały wdrożenie systemu elektronicznego nadzoru prawnego, który ma na celu usprawnienie działalności nadzorczej i opiniodawczej regionalnych izb obrachunkowych. 5 Dz. U. z 2024 r. poz. 454. 6 Dz. U. poz. 193. 136 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. W latach 2017–2020 do grona użytkowników aplikacji dołączyło 6 regionalnych izb obrachunkowych. W 2021 r. wdrożenie elektronicznego nadzoru prawnego odbyło się w 4 regionalnych izbach obrachunkowych. W 2022 r. wdrożono system w pozostałych czterech regionalnych izbach obrachunkowych. Rok 2023 był kolejnym, w którym system elektronicznego nadzoru prawnego był użytkowany przez wszystkie regionalne izby obrachunkowe. System elektronicznego nadzoru prawnego umożliwia jst przekazywanie aktów stanowionych przez organy jednostek oraz wniosków i dokumentów podlegających opiniowaniu przez regionalne izby obrachunkowe w postaci dokumentu elektronicznego. Również wyniki działalności nadzorczej izb (rozstrzygnięcia nadzorcze kolegiów izb) oraz działalności opiniodawczej (uchwały składów orzekających) przekazywane są zwrotnie do jst w postaci dokumentu elektronicznego za pośrednictwem elektronicznej platformy usług administracji publicznej (ePUAP). Serwer internetowy izb Regionalne izby obrachunkowe na mocy podpisanego w 2001 r. porozumienia utrzymywały wspólny serwer internetowy. Świadczone były na nim m.in. usługi WWW, poczty elektronicznej, baz danych i transferu plików FTP. Pod adresem www.rio.gov.pl prowadzony był w dotychczasowym kształcie serwis internetowy regionalnych izb obrachunkowych, na którym zamieszczane były pisma i interpretacje oraz informacje o nowych aktach prawnych. 137 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział XI. Rozdział XI. Funkcjonowanie prawa samorządu terytorialnego w świetle doświadczeń regionalnych izb obrachunkowych Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych na podstawie doświadczeń z działalności nadzorczej i kontrolnej w zakresie funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego i prowadzenia przez nie gospodarki finansowej przedstawia następujące wnioski dotyczące zmian przepisów prawa mające na celu sprawną realizację zadań publicznych przy efektywnym wykorzystaniu środków budżetowych. Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych, biorąc pod uwagę wyniki analizy wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego za 2023 r., wnioskuje o niezwłoczne podjęcie działań legislacyjnych związanych ze zwiększeniem samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego oraz racjonalizacją i uelastycznieniem zasad gospodarowania przez nie środkami publicznymi. Wykonanie budżetów roku 2023 w samorządach wyraźnie wskazuje na konieczność zmian w zakresie pozyskiwanych przez samorządy dochodów własnych. W 2023 r. w kwocie dochodów ogółem ponad połowę (53,6%) stanowiły środki transferowe przekazywane w formie subwencji oraz dotacji i środków, natomiast 46,4% – dochody budżetowe z tytułu pozostałych dochodów oraz udziałów w podatkach dochodowych PIT i CIT. Coroczny wzrost znaczenia dochodów transferowych w dochodach jednostek samorządu terytorialnego obserwowany jest od 2019 r., gdy ich udział w dochodach ogółem przekroczył 51%. Co do zasady, środki te powinny pełnić rolę uzupełniającą do dochodów własnych, które świadczą o samodzielności prowadzenia przez samorządy własnej polityki, w ramach przyznanych jej uprawnień. Istotną pozycję w budżetach znacznej części jednostek samorządu terytorialnego stanowi udział w podatkach dochodowych (PIT i CIT). Dochody osiągane przez samorządy z tytułu udziałów w podatku dochodowym (PIT, CIT) były niższe niż rok wcześniej o 11,2%, w szczególności w związku ze znacznym spadkiem dochodów z tytułu udziału w PIT (w 2023 r. dochód ten został zrealizowany we wszystkich samorządach na poziomie 2018 r.) oraz wzrostem dochodów z tytułu udziału w podatku CIT (w województwach samorządowych nawet na poziomie 43,8% w stosunku do roku ubiegłego). Spadek dochodów z tytułu udziału w PIT dotknął wszystkie typy samorządów – w największym stopniu powiaty i gminy, które otrzymały niższe niż w 2022 r. dochody z tego tytułu na poziomie odpowiednio 72,2% i 71,8%. Utracone z tego tytułu dochody mogą wpłynąć na ograniczenie niezależności finansowej samorządów, zwłaszcza tych, w których budżetach dochody z tytułu udziału w PIT stanowią znaczną część. Uwzględniając powyższe, Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych widzi potrzebę zmian legislacyjnych, które umożliwią realną swobodę decyzyjną i finansową jednostek samorządu terytorialnego. Wnioski dotyczące zmian przepisów prawa: Propozycje zmian ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 1 : 1) art. 232 ust. 2 Art. 232 ust. 2 otrzymuje brzmienie: „2. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może upoważnić zarząd jednostki samorządu terytorialnego do dokonywania zmian limitów zobowiązań i kwot wydatków na realizację przedsięwzięcia w związku ze zmianami w realizacji tego przedsięwzięcia, o ile zmiany te nie pogorszą wyniku budżetu dla każdego roku objętego wieloletnią prognozą finansową.” Aktualne rozwiązania art. 232 ustawy o finansach publicznych umożliwiają nadanie organowi wykonawczemu upoważnienia do dokonywania zmian limitów jedynie na realizację przedsięwzięć finansowanych z udziałem środków europejskich albo środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3. Przedmiotowa propozycja stanowi uelastycznienie zarządzania finansami jednostek samorządu terytorialnego. 2) art. 274 a) art. 274 ust. 3 otrzymuje brzmienie: 1 Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm. 138 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział XI. „Audyt wewnętrzny prowadzi się w jednostkach samorządu terytorialnego, jeżeli w dwóch kolejnych latach budżetowych kwota wykonanych dochodów i przychodów lub kwota wykonanych wydatków i rozchodów przekroczyła wysokość 65 000 tys. zł.” b) w art. 274 po ust. 3 dodaje się ust. 3a w brzmieniu: „Audyt wewnętrzny prowadzi się w jednostkach samorządu terytorialnego począwszy od dnia 1 kwietnia roku budżetowego następującego po upływie okresu, o którym mowa w ust. 3.” c) proponuje się zwiększenie limitu kwoty wykonanych dochodów i przychodów lub kwoty wykonanych wydatków i rozchodów ujętych w sprawozdaniach rocznych z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego, po przekroczeniu których powstaje obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach samorządu terytorialnego (art. 274 ust. 3 uofp) oraz wyższego limitu tych kwot dotyczącego możliwości zlecenia wykonywania audytu usługodawcy niezatrudnionemu w jednostce (art. 278 ust. 3 uofp) – do 160 000 tys. zł. Zgodnie z art. 274 ust. 3 ustawy o finansach publicznych audyt wewnętrzny prowadzi się w jednostkach samorządu terytorialnego, jeżeli ujęta w uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego kwota dochodów i przychodów lub kwota wydatków i rozchodów przekroczyła wysokość 40 000 tys. zł. Stosownie do art. 275 ww. ustawy, audyt wewnętrzny prowadzi: 1) audytor wewnętrzny zatrudniony w jednostce albo 2) usługodawca niezatrudniony w jednostce. W myśl art. 278 ust. 3 uofp w jednostkach samorządu terytorialnego audyt wewnętrzny może być prowadzony przez usługodawcę, jeżeli ujęta w uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego kwota dochodów i przychodów oraz kwota wydatków i rozchodów jest niższa niż 100 000 tys. zł. Powyższe oznacza, że gdy ujęta w uchwale budżetowej suma dochodów i przychodów albo suma wydatków i rozchodów będzie równa lub przewyższy 100 000 tys. zł, kierownik jednostki jest zobowiązany do zatrudnienia audytora wewnętrznego. Ze względu na wyższe wartości dochodów i wydatków jednostek samorządu terytorialnego rok do roku, wzrost wartości budżetowych przewidujących obowiązek przeprowadzenia audytu w jednostce jest uzasadniony. Dotychczasowe przepisy ustawy o finansach publicznych nie określają wprost momentu od kiedy należy zatrudnić audytora wewnętrznego. Przeprowadzone przez regionalne izby obrachunkowe kontrole wykazały szereg nieprawidłowości w zakresie prawidłowego prowadzenia audytu. Wśród problemów jednostek samorządu terytorialnego w zakresie stosowania powyższych przepisów najwięcej wątpliwości dotyczyło prawidłowej interpretacji momentu, od którego należy rozpocząć prowadzenia audytu (zatrudnienie audytora). W szczególności dotyczy to sytuacji, gdy w uchwalonym budżecie (pierwotnym) wymóg z art. 274 ust. 3 uofp nie był spełniony, a przekroczenie kwot nastąpiło w trakcie roku budżetowego – w różnym czasie, w niektórych jednostkach w ostatnim kwartale roku. W praktyce występują również sytuacje, gdy w trakcie roku następują zmiany budżetu powodujące przekroczenie wymaganych ustawowo kwot, a następnie kolejne zmiany powodują zmniejszenie wielkości budżetowych (poniżej wymaganego progu). Aby uniknąć wątpliwości, w którym momencie należy spełnić wymóg prowadzenia audytu proponuje się zmianę art. 274 ust. 3 uofp i uzależnienie prowadzenia audytu od wykonanych wielkości budżetowych z kolejnych następujących po sobie dwóch lat budżetowych. W sytuacji gdy w jednostce w kolejnych dwóch latach kwota wykonanych dochodów i przychodów lub kwota wykonanych wydatków i rozchodów przekroczy wysokość określoną w ustawie, z dniem 1 kwietnia kolejnego roku budżetowego powstanie obowiązek prowadzenia audytu (zatrudnienia audytora). Rozwiązanie to pozwala kierownikowi jednostki na podjęcie odpowiednich działań i terminowe rozpoczęcie prowadzenia audytu w jednostce. Należy również dodać, iż Najwyższa Izba Kontroli w informacji o wynikach kontroli przeprowadzonych w jednostkach samorządu terytorialnego, wskazywała na potrzebę poprawy efektywności funkcjonowania audytu wewnętrznego w jednostkach samorządu terytorialnego i wnioskowała m.in. o doprecyzowanie przepisów dotyczących momentu powstania obowiązku prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych oraz zmianę kwoty, po przekroczeniu której powstaje obowiązek prowadzenia audytu. Celowość podwyższenia progów zobowiązujących do prowadzenia audytu potwierdzają również zgromadzone dane o kosztach audytu, w szczególności gdy jest realizowany przez usługodawcę. Roczne nakłady na to zadanie w jednostkach objętych kontrolą oscylowały pomiędzy 5 tys. zł a 50 tys. zł. Samo zestawienie tych wielkości wskazuje, że w przypadku najmniejszych jednostek, realizacja obowiązku prowadzeniu audytu ma w istocie charakter formalny, a zatem nie przynosi realnych korzyści sektorowi finansów publicznych. 139 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział XI. Wskazać należy, że prowadzenie audytu w jednostkach samorządu terytorialnego nabiera znaczenia ze względu na objęcie naruszeniem w myśli art. 18a ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych 2 zaniechanie prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostce sektora finansów publicznych do tego zobowiązanej, wskutek niezatrudniania audytora wewnętrznego albo nie zawierania umowy z usługodawcą, stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Brak jednoznacznego przepisu wskazującego termin wdrożenia audytu wewnętrznego skutkuje ryzykiem popełnienia czynu określonego ww. przepisem ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Propozycje zmian ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych 3 : 1) art. 24 ust. 1 i art. 27 ust. 1 Propozycja zmiany przepisu art. 24 ust. 1 oraz 27 ust. 2 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Stosownie do treści art. 24 ust. 1 ustawy: „Jeżeli jednostka samorządu terytorialnego uzyskała informację, że uczeń placówki wychowania przedszkolnego, o której mowa w art. 16–21, jest uczniem więcej niż jednej takiej placówki dotowanej przez tę jednostkę, występuje do tych placówek o uzyskanie od rodzica ucznia pisemnego oświadczenia wskazującego jedną z tych placówek jako placówkę, do której uczeń uczęszcza w danym roku szkolnym, i przekazanie go tej jednostce samorządu terytorialnego, w terminie 30 dni od dnia tego wystąpienia.”. Odpowiednikiem ww. przepisu jest art. 27 ust. 1 tej ustawy, który reguluje zagadnienie dotyczące postępowania w przypadku, gdy jednostka samorządu terytorialnego uzyska informację, że uczeń uczęszcza do więcej niż jednej szkoły publicznej prowadzonej przez osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego lub osobę fizyczną albo jest uczniem szkoły niepublicznej. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych „Jeżeli jednostka samorządu terytorialnego uzyskała informację, że uczeń szkoły, o której mowa w art. 25 ust. 3 i 4 oraz art. 26 ust. 2, jest uczniem więcej niż jednej takiej szkoły dotowanej przez tę jednostkę, występuje do tych szkół o uzyskanie od rodzica ucznia albo pełnoletniego ucznia pisemnego oświadczenia wskazującego jedną z tych szkół jako szkołę, do której uczeń uczęszcza w danym roku szkolnym, i przekazanie go tej jednostce samorządu terytorialnego, w terminie 30 dni od dnia tego wystąpienia.”. Redakcja ww. przepisów wskazuje na to, że odnoszą się one do sytuacji, w której uczeń uczęszcza do więcej niż jednej placówki wychowania przedszkolnego (art. 24 ust. 1) lub odpowiednio szkoły (art. 27 ust. 1) dotowanych przez daną jednostkę samorządu terytorialnego. Gramatyczna wykładnia ww. przepisów prowadzi zatem do wniosku, że przepisy te nie będą miały zastosowania, jeżeli uczeń będzie uczęszczał do dwóch szkół bądź placówek wychowania przedszkolnego, ale dotowanych przez inne jednostki samorządu terytorialnego. Doświadczenia regionalnych izb obrachunkowych wskazują, że występują przypadki kiedy na tego samego ucznia przyznawana jest dotacja dla szkół lub placówek dotowanych przez różne jednostki samorządu terytorialnego. 2) art. 36 ust. 2 Zgodnie z art. 36 ust. 2 osoby upoważnione do przeprowadzenia kontroli mają prawo wstępu do przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek, w tym wstępu na zajęcia dydaktyczne oraz wglądu do prowadzonej przez nie dokumentacji organizacyjnej, finansowej i dokumentacji przebiegu nauczania w związku z przekazaną dotacją, a w przypadku szkół, o których mowa w art. 26 ust. 2 – także do wglądu do list obecności, o których mowa w art. 26 ust. 3, oraz ich weryfikacji. Krajowa Rada proponuje zmianę polegającą na doprecyzowaniu, czy prawo wstępu do kontrolowanych jednostek, o których mowa w tym przepisie, obejmuje również prawo wstępu na zajęcia lekcyjne. Organy kontrolujące, w ramach przysługujących im kompetencji, często domagają się umożliwienia im wstępu na zajęcia lekcyjne celem weryfikacji prawdziwości danych podanych w listach obecności, tymczasem beneficjenci dotacji – powołując się na brzmienie przepisu art. 36 ust. 2 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych – kwestionują takie prawo uznając, że uprawnienie to jest zbyt daleko idące i nie wynika z treści ww. przepisu. 3) art. 36 ust. 6–8 Art. 36 ust. 6–8 otrzymują brzmienie: 2 Dz. U. z 2024 r. poz. 104. 3 Dz. U. z 2024 r. poz. 754. 140 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział XI. „6. W przypadku utrudniania lub udaremniania przeprowadzenia kontroli prawidłowości pobrania i wykorzystania dotacji udzielonych zgodnie z art. 15–21, art. 25, art. 26, art. 28–31a i art. 32, organ dotujący wzywa dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki lub organ prowadzący tę szkołę lub placówkę do zaprzestania tych działań w wyznaczonym terminie. 7. Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 6, organ dotujący wstrzymuje, w drodze decyzji administracyjnej, przekazywanie dotacji udzielonych zgodnie z art. 15–21, art. 25, art. 26, art. 28–31a i art. 32 do dnia umożliwienia przeprowadzenia w przedszkolu, szkole lub placówce czynności kontrolnych, o których mowa w ust. 2. 8. Środki pochodzące z dotacji udzielanych zgodnie z art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-31a i art. 32 za okres, którego dotyczyło wstrzymanie dotacji, mogą być wykorzystane wyłącznie na refundację wydatków związanych z realizacją zadań przedszkola, szkoły lub placówki, o których mowa w art. 35 ust. 1, poniesionych przez przedszkole, szkołę lub placówkę w okresie roku budżetowego, w którym dotacja została wstrzymana. Jeżeli okres wstrzymania dotacji przypada na więcej niż jeden rok budżetowy, przekazane środki mogą być wykorzystane proporcjonalnie do okresów wstrzymania dotacji w poszczególnych latach budżetowych.”. Przepis art. 36 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych wprowadza podstawę do kontroli prawidłowości pobrania i wykorzystania dotacji dla organu dotującego. Kontrola obejmuje dotacje na dziecko objęte wczesnym wspomaganiem rozwoju, dla przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, niesamorządowych szkół publicznych, szkół niepublicznych, na wychowanków niesamorządowej placówki, dla niesamorządowych przedszkoli, szkół i placówek prowadzących zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, dotacji dla niepublicznych szkół nieposiadających uprawnień szkół publicznych oraz dotacji na kształcenie słuchaczy kwalifikacyjnych kursów zawodowych (art. 36 ust. 1 tej ustawy). Zgodnie natomiast z ust. 6 art. 36 tej ustawy w przypadku utrudniania lub udaremniania przez szkołę, o której mowa w art. 26 ust. 2, niepubliczną placówkę, o której mowa w art. 2 pkt 3, 6, 8 i 10 ustawy Prawo oświatowe, lub przez organ prowadzący tę szkołę lub placówkę czynności kontrolnych, o których mowa w ust. 2, organ dotujący wzywa dyrektora tej szkoły lub placówki lub organ prowadzący tę szkołę lub placówkę do zaprzestania tych działań w wyznaczonym terminie. Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 6, organ dotujący wstrzymuje, w drodze decyzji administracyjnej, przekazywanie szkole, o której mowa w art. 26 ust. 2, lub niepublicznej placówce, o której mowa w art. 2 pkt 3, 6, 8 i 10 ustawy Prawo oświatowe, dotacji do dnia umożliwienia przeprowadzenia w tej szkole lub placówce czynności kontrolnych, o których mowa w ust. 2 (art. 36 ust. 7 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych). W myśl art. 36 ust. 8 komentowanej ustawy środki przekazane szkole, o której mowa w art. 26 ust. 2, lub niepublicznej placówce, o której mowa w art. 2 pkt 3, 6, 8 i 10 ustawy Prawo oświatowe, za okres, którego dotyczyło wstrzymanie dotacji, mogą być wykorzystane wyłącznie na refundację wydatków związanych z realizacją zadań szkoły lub placówki, o których mowa w art. 35 ust. 1, poniesionych przez szkołę lub placówkę w okresie roku budżetowego, w którym dotacja została wstrzymana. Jeżeli okres wstrzymania dotacji przypada na więcej niż jeden rok budżetowy, przekazane środki mogą być wykorzystane proporcjonalnie do okresów wstrzymania dotacji w poszczególnych latach budżetowych. Wyżej powołane przepisy art. 36 ust. 6–8 tej ustawy dają zatem prawo do wstrzymania przekazywania szkole dotacji w przypadku utrudniania lub udaremniania kontroli. Przepisy te wprowadzają jednak również istotne ograniczenia. Ograniczono przede wszystkim katalog podmiotów, na które można nałożyć taką sankcję. Katalog ten obejmuje szkoły dla dorosłych (w których nie jest realizowany obowiązek szkolny) oraz niektóre placówki oświatowe (placówki oświatowo-wychowawcze, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, bursy, internaty i biblioteki pedagogiczne). Przedmiotowy wniosek zmian przepisów ustawy oparty został na podstawie zbadanych zagadnień i wyjaśnieniach udzielonych w trakcie kontroli Miasta Opole realizowanej przez Regionalną Izbę Obrachunkową w Opolu (protokół kontroli znak NKO-401-7/2021). Ustalenia poczynione podczas czynności kontrolnych wskazały, że organy miasta otrzymywały zgłoszenia o nieprawidłowościach dotyczących wykazywanej liczby uczniów policealnej szkoły medycznej w celu udzielenia dotacji, która odbiega od liczby uczniów rzeczywiście przyjętych i uczęszczających na zajęcia edukacyjne. Jednostki samorządu terytorialnego (Miasto Wrocław) wprost sygnalizowały organom kontroli (RIO i NIK) problemy dotyczące stwierdzanych nieprawidłowości dotyczące pobierania i wykorzystywania dotacji przez placówki oświatowe, co do których instrument wstrzymania wypłaty dotacji nie znajduje zastosowania (Uwagi i postulaty do zmiany przepisów ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych zgłoszone przez Urząd Miasta Wrocławia w sierpniu 2023 r.). Mając na uwadze doświadczenia izb ww. katalog podmiotowy, określony w przepisach art. 36 ust. 6–8 ww. ustawy, powinien zostać rozszerzony o pozostałe podmioty wymienione w art. 36 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Praktyka pokazuje bowiem, że niejednokrotnie dochodzi do utrudniania lub udaremniania czynności kontrolnych przez takie placówki, co w konsekwencji skutkuje brakiem możliwości przeprowadzenia kontroli 141 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział XI. prawidłowości wykorzystania środków pochodzących z dotacji i weryfikacji sposobu jej wykorzystania przez dotowaną placówkę oświatową. Brak możliwości zastosowania tej sankcji (która ma istotny wymiar praktyczny) wobec wszystkich beneficjentów dotacji, niejednokrotnie może prowadzić do nadużyć prawa i sprzeniewierzenia środków publicznych. Propozycja zmiany treści art. 20a ust. 2 w ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach 4 : art. 20a ust. 2 ustawy otrzymuje brzmienie: „Biblioteka publiczna, której organizatorem jest gmina działająca na obszarze danego powiatu, może wykonywać zadania, o których mowa w ust. 1, na podstawie porozumienia zarządu powiatu z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta). Porozumienie powinno zawierać ustalenia określone w art. 20 ust. 2.”. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym 5 powiat wykonuje zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie m.in. kultury. Powyższe zadanie realizowane jest także poprzez organizowanie i prowadzenie bibliotek publicznych. W art. 19 ust. 3 ustawy o bibliotekach wskazano, że powiat organizuje i prowadzi co najmniej jedną powiatową bibliotekę publiczną. Zadania powiatowej biblioteki publicznej może wykonywać, na podstawie porozumienia, wojewódzka lub gminna biblioteka publiczna, działająca i mająca swoją siedzibę na obszarze powiatu. Aktualnie zgodnie z art. 20a ust. 2 ustawy biblioteka publiczna, której organizatorem jest gmina działająca w mieście będącym siedzibą samorządu powiatowego, może wykonywać zadania, o których mowa w ust. 1, na podstawie porozumienia zarządu powiatu z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta). Porozumienie powinno zawierać ustalenia określone w art. 20 ust. 2. Według obecnego stanu prawnego powiatowa biblioteka publiczna realizuje odpowiednio część zadań wojewódzkiej biblioteki publicznej, określone w art. 20 ust. 1 pkt 1, 2, 4 i 5 ustawy o bibliotekach. Zadania te może wykonywać na podstawie porozumienia zarządu powiatu z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) jedynie taka biblioteka publiczna, której organizatorem jest gmina działająca w mieście będącym siedzibą samorządu powiatowego. Porozumienie takie powinno określać wielkość środków finansowych, które wnoszą strony porozumienia, niezbędnych do prowadzenia działalności przez bibliotekę – art. 20a ww. ustawy. Z prowadzonych kontroli kompleksowych przez regionalne izby obrachunkowe oraz sprawozdań z wykonania budżetu składanych przez powiaty wynika, że występują sytuacje planowania środków w dziale 921 „Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego”, rozdziale 92116 „Biblioteki”, które nie są wykonywane. Powyższe sytuacje wynikają z braku środków w budżecie powiatu na prowadzenie własnej instytucji kultury – powiatowej biblioteki publicznej, a gmina działająca w mieście będącym siedzibą samorządu powiatowego nie wyraża woli zawarcia porozumienia na prowadzenie zadań określonych dla powiatowej biblioteki publicznej. Występują także sytuacje powierzenia zadania prowadzenia biblioteki powiatowej gminie, niedziałającej w mieście będącym siedzibą samorządu powiatowego – jednak jest to kwestionowanie przez organy nadzoru. Zawarcie ww. porozumienia z gminą działającą w mieście niebędącym siedzibą samorządu powiatowego uznawane jest przez organ nadzoru za istotne naruszenie prawa (rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego Nr NK-I.4131.65.2018.IWIT z dnia 12 kwietnia 2018 r., rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego Nr NK-I.4131.176.2018.ABej z dnia 29 października 2018 r.). Wojewódzkie Sądy Administracyjne również uznają porozumienia zawierane przez powiaty z gminami działającymi w mieście niebędącym siedzibą samorządu powiatowego za niezgodne z art. 20a ust. 2 ustawy o bibliotekach (wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 czerwca 2009 r., sygn. VIII SA/Wa 285/09, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 22 sierpnia 2018 r., sygn. II SA/Go 412/18). Proponowana zmiana zmierza do elastycznego reagowania jst na potrzeby mieszkańców na szczeblu gminy, powiatu i województwa bez względu na odległości, rozmiar czy infrastrukturę techniczną regionu. Stanowiłaby zachętę dla samorządów gminnych oraz wojewódzkich do szerszej współpracy z powiatami, opartej o przemyślane przesłanki i mającej na celu stworzenie sprawnie działającej, powszechnie dostępnej sieci bibliotek publicznych. Dla samorządu powiatowego – jako jednostki sektora finansów publicznych proponowana zmiana byłaby korzystna również ze względów ekonomicznych, ponieważ umożliwi racjonalną alokację środków finansowych przeznaczonych na realizację zadania publicznego w zakresie kultury, zgodnie z wymogami wskazanymi w art. 44 ust. 3 pkt 1 lit. a i lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. 4 Dz. U. z 2022 r. poz. 2393. 5 Dz. U. z 2024 r. poz. 107. 142 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział XI. Propozycje zmian w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi 6 : W ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wprowadza się następujące zmiany: 1) w art. 9 3 po ust. 4 dodaje się ust. 4a w brzmieniu: 4a. Środki pochodzące z opłat, o których mowa w ust. 3 pkt 1, które nie zostały wykorzystane w poprzednim roku budżetowym, gmina przeznacza na pokrycie kosztów realizacji zadań o których mowa w ust. 4, a także może przeznaczyć na finansowanie zadań własnych gminy z zakresu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej.”, 2) treść art. 18 2 oznacza się jako ust. 1 i dodaje się ust. 2 w brzmieniu: „2. Środki pochodzące z opłat za zezwolenia wydane na podstawie art. 18 i art. 18 1 oraz dochody z opłat określonych w art. 11 1 , które nie zostały wykorzystane w poprzednim roku budżetowym, gmina przeznacza na pokrycie kosztów realizacji zadań, o których mowa w ust. 1, a także może przeznaczyć na finansowanie zadań własnych gminy zakresu z pomocy społecznej lub pieczy zastępczej.”. Powyższy wniosek zmierza do racjonalizacji wydatkowania środków publicznych. Propozycja ustawowego dopuszczenia możliwości wydatkowania przez gminy niewykorzystanych środków z opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych na zadania z zakresu pomocy społecznej i pieczy zastępczej jest uzasadniona tym, iż problemy alkoholowe mieszkańców gmin generują większe wydatki m.in. na zasiłki z pomocy społecznej, dożywianie dzieci w szkołach i organizowanie opieki nad dziećmi z rodzin dysfunkcyjnych z powodu nadużywania alkoholu. Wiele samorządów staje przed problemem jak racjonalnie wydatkować pozostające z lat ubiegłych środki z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Z uwagi na fakt, że stanowią one niemałą część dochodów gminnego budżetu, niektóre rady podejmują decyzje o zmianie ich przeznaczenia, które nie mają oparcia w przepisach prawa o czym świadczy orzecznictwo sądów administracyjnych (np. wyrok NSA o sygn. II GSK 2514/14 z 26.04.2016 r. i II GSK 1330/19 z 08.01.2020 r.). Problem narasta, tym bardziej że od 2021 roku gminy realizują również dochody z udziałów w opłatach za zezwolenia na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi, które w 2021 r. zwiększyły pulę środków o ok. 10%, a w 2022 r. o 40,7% (dane z województwa wielkopolskiego). Wnioski de lege ferenda, które zostały przyjęte przez Krajową Radę Regionalnych Izb Obrachunkowych w latach poprzednich, których zasadne jest powtórzenie w niniejszym Sprawozdaniu: Propozycje zmian ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych: 1) art. 257 W art. 257 ustawy o finansach publicznych proponuje się zmianę brzmienia pkt 1 i pkt 4: „art. 257 W toku wykonywania budżetu zarząd może dokonywać zmian w planie dochodów i wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego polegających na zmianach planu: 1) dochodów i wydatków związanych ze zmianą kwot lub uzyskaniem dotacji przekazywanych z budżetu państwa, z budżetów innych jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych lub uzyskaniem środków przeznaczonych na określony cel, co do których organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie ma swobody podejmowania decyzji o ich przeznaczeniu; 4) dochodów i wydatków związanych ze zwrotem dotacji i środków, o których mowa w pkt 1.”. Zgodnie z obowiązującym art. 257 pkt 1 ustawy o finansach publicznych zarząd jednostki samorządu terytorialnego może dokonywać zmian planu dochodów i wydatków związanych ze zmianą kwot lub uzyskaniem dotacji przekazywanych z budżetu państwa, z budżetów innych jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych. Powyższa redakcja upoważnienia ogranicza zakres jego zastosowania do przyznania środków w formie dotacji. Upoważnienie nie może zostać wykorzystane w przypadku przekazania dofinansowania, które nie stanowi dotacji w rozumieniu art. 126 ustawy o finansach publicznych, a stanowi dochody jednostek samorządu terytorialnego o ścisłym przeznaczeniu. Tym samym proponowana zmiana ma na celu usprawnienie procesu związanego z wykonywaniem budżetu. 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 2151. 143 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział XI. 2) art. 270 i 271 w art. 270 ust. 2 i 3 otrzymują brzmienie: „2. Komisja rewizyjna organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego rozpatruje sprawozdanie finansowe, sprawozdanie z wykonania budżetu oraz informację, o której mowa w art. 267 ust. 1 pkt 3, wraz z opinią regionalnej izby obrachunkowej wydaną na podstawie art. 13 pkt 5 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1325). W przypadku gdy jednostka samorządu terytorialnego jest obowiązana do badania sprawozdania finansowego, o którym mowa w art. 268, przedmiotem rozpatrzenia przez komisję rewizyjną jest również sprawozdanie z tego badania. 3. Komisja rewizyjna przedstawia organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego oraz regionalnej izbie obrachunkowej, w terminie do dnia 15 czerwca roku następującego po roku budżetowym, wniosek w sprawie absolutorium dla zarządu.”. w art. 271 w ust. 1 w pkt 6 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 7 w brzmieniu: „7) opinią regionalnej izby obrachunkowej o wniosku komisji rewizyjnej, o którym mowa w art. 270 ust. 3.”. Ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych zalicza w art. 13 pkt 8 do zadań izby opiniowanie wniosków komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium. Natomiast w art. 271 ustawy o finansach publicznych, opinia izby o wniosku komisji rewizyjnej nie została wymieniona jako obowiązkowy dokument, z którym powinien zapoznać się organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego przed podjęciem uchwały w sprawie absolutorium, czyniąc regulację niekompletną w kontekście postanowień ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. Propozycje zmian w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym 7 : 1) art. 5a ust. 5 Propozycja zmiany art. 5a ust. 5: „5. W gminach będących miastami na prawach powiatu utworzenie budżetu obywatelskiego jest obowiązkowe, z tym że wysokość budżetu obywatelskiego wynosi co najmniej 0,5% wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykazanych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu, o którym mowa w art. 267 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm.).”. W aktualnie obowiązującym przepisie art. 5a ust. 5 usog dla miast na prawach powiatu, dla których utworzenie budżetu obywatelskiego jest obligatoryjne określono minimalną wysokość budżetu obywatelskiego, stosując wyrażenie „co najmniej 0,5% wydatków gminy zawartych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu”. Przedmiotowa propozycja ma na celu doprecyzowanie rodzaju sprawozdania stanowiącego podstawę obliczenia wymaganej puli środków budżetu obywatelskiego i związanie ze sprawozdaniem z wykonania budżetu, o którym mowa w art. 267 ustawy o finansach publicznych. 2) Art. 60 W art. 60 po ust. 2 dodanie ust. 3 ustawy w brzmieniu: „3. Wójt, burmistrz, prezydent miasta może upoważnić swojego zastępcę, powołanego zgodnie z art. 26a, do dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków, o których mowa w art. 257 i 258 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.”. Z postanowień art. 257 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wynikają uprawnienia organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego do dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków budżetu. Przepisy prawa przewidują także sytuacje, gdy z powodu czasowej przeszkody w wykonywaniu mandatu przez wójta – spowodowanej jedną z okoliczności wymienionych w art. 28g ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym – jego zadania i kompetencje przejmuje zastępca (pierwszy zastępca). W orzecznictwie sądów administracyjnych spotyka się rozbieżne interpretacje możliwości delegowania uprawnień organu wykonawczego do dokonywania zmian w budżecie na inne osoby, w tym na zastępcę (patrz: wyrok NSA z dnia 14 listopada 2017 r. sygn. II GSK 273/16, wyrok NSA z dnia 15 marca 2019 r., sygn. I GSK 1072/18, w których Sąd doszedł do przekonania, że przepisy prawa nie stwarzają podstawy scedowania uprawnień organu wykonawczego 7 Dz. U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm. 144 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział XI. na inne osoby, w tym zastępcę oraz m.in. wyrok NSA z 16 lipca 2020 r., sygn. I GSK 620/20, wyrok WSA w Rzeszowie z 28 maja 2020 r., sygn. I SA/Rz 228/20 w których składy sędziowskie uznały, że nie ma przeszkód by w ramach dekoncentracji zadań, wydane w tym zakresie zarządzenie zostało podpisane przez zastępcę wójta w ramach udzielonego mu pełnomocnictwa na podstawie art. 33 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym). Proponowana zmiana zakłada wprowadzenie do ustawy przepisu wyrażającego wprost kompetencję zastępcy wójta (burmistrza, prezydenta) do dokonywania zmian budżetu w przypadku nieobecności organu wykonawczego. Powyższe zapewni jednocześnie ciągłość realizacji zadań jednostki oraz stanowi ujednolicenie rozwiązań zastosowanych w pozostałych ustawach samorządowych. 3) art. 74 ust. 4 i 5: a) Propozycja dodania w art. 74 po ust. 3 ust. 4 i 5 w brzmieniu: „4. Związki międzygminne mogą zawierać z niebędącymi członkami związku gminami porozumienia w sprawie powierzenia określonych zadań publicznych. 5. Strona wykonująca zadania publiczne objęte porozumieniem przejmuje prawa i obowiązki związane z powierzonymi jej zadaniami, a strona powierzająca ma obowiązek udziału w kosztach realizacji powierzonego zadania.” w konsekwencji: w art. 67 ust. 2 po pkt 9 dodanie pkt 10 w brzmieniu: „10) zasad zawierania porozumień, o których mowa w art. 74 ust. 4 i 5.”. b) W celu doprowadzenia do zgodności treści samorządowych ustaw ustrojowych proponuje się dodanie w ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r., poz. 107) po art. 73, art. 73a w brzmieniu: „Art. 73a 1. Związki powiatowe, związki powiatowo-gminne mogą zawierać z powiatami, gminami nie będącymi członkami związku porozumienia w sprawie powierzenia określonych zadań publicznych. 2. Strona wykonująca zadania publiczne objęte porozumieniem przejmuje prawa i obowiązki związane z powierzonymi jej zadaniami, a strona powierzająca ma obowiązek udziału w kosztach realizacji powierzonego zadania.” w konsekwencji: w art. 67 ust. 2 po pkt 10 dodanie pkt 11 w brzmieniu: „11) zasad zawierania porozumień, o których mowa w art. 73a”. W aktualnym porządku prawnym związki nie mogą zawierać porozumień z gminami oraz powiatami dotyczących powierzania zadań publicznych. Ewentualne przyjęcie sąsiadującej gminy do istniejącego związku jest procesem długotrwałym i w przypadku małych gmin nieopłacalnym. Przyjęcie powyższych zmian umożliwi w szczególności związkom utworzonym w celu realizacji zadań związanych z zaspokojeniem lokalnego transportu zbiorowego, na obsługę tras autobusowych w gminach (powiatach) sąsiadujących z obszarem na jakim działa związek. Zawarcie porozumienia ze związkiem dysponującym nowoczesnym taborem pozwoliłoby także na obniżenie kosztów zapewnienia komunikacji przez gminę nie będącą członkiem związku, a także stanowiła formę zaspokojenia potrzeb mieszkańców. 4) Uchylenie art. 58 i dostosowanie rozwiązań prawnych do zgodnych z pozostałymi ustawami samorządowymi: Stosownie do art. 58 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, uchwały i zarządzenia organów gminy dotyczące zobowiązań finansowych wskazują źródła, z których zobowiązania te zostaną pokryte. Z ust. 2 przywołanego artykułu wynika, że uchwały rady gminy, o których mowa w ust. 1, zapadają bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady. Z przepisów ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa wynika, że ustawodawca nie zredagował analogicznych rozwiązań określających warunki zaciągania zobowiązań finansowych przez jednostki stopnia powiatowego oraz województw samorządowych. Wobec tego zastosowanie będą miały 145 Część I. Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2023 roku Rozdział XI. wyłącznie rozwiązania wynikające z ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm.). Mając na względzie istotne różnice odnośnie zasad zaciągania przez jednostki samorządu terytorialnego zobowiązań finansowych, wynikające z ustaw ustrojowych, zasadne jest podjęcie działań legislacyjnych mających na celu określenie jednolitych rozwiązań dotyczących wymogów formalnych, jakie powinny spełniać uchwały i zarządzenia organów jednostek samorządu terytorialnego w tym zakresie. Propozycja zmiany w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami 8 : W art. 67 ustawy o gospodarce nieruchomościami po ust. 3a dodaje się ust. 3b w brzmieniu: „3b. Nabywca nieruchomości, o której mowa w ust. 3 i 3a zobowiązany jest do pokrycia kosztów ustalenia wartości nieruchomości, jeżeli dla tej nieruchomości nie ustalono aktualnej wartości.” Niniejszy wniosek dotyczy zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie odnoszącym się do obciążania jednostek samorządu terytorialnego kosztami przygotowania wyceny nieruchomości na wniosek podmiotów zainteresowanych ich nabyciem. Zagadnienia związane ze stwierdzaniem przypadków obciążania najemców kosztami opracowania dokumentacji niezbędnej do zbycia nieruchomości (koszty wyceny) opisywane były przez regionalne izby obrachunkowe w informacji o wynikach kontroli koordynowanej: Dochody z mienia z umów cywilnoprawnych w jednostkach samorządu terytorialnego (lata 2013–2014). W informacji wskazano, że obciążanie przyszłych nabywców nieruchomości kosztami przygotowania nieruchomości do sprzedaży, tj. kosztami wyceny nieruchomości, narusza art. 25 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzane są również podczas rutynowo prowadzonych kontroli kompleksowych w jednostkach samorządu terytorialnego. Informacje o tego typu nieprawidłowościach były publikowane w poszczególnych sprawozdaniach z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego za lata 2018-2023. Regionalne izby obrachunkowe stwierdzając tego typu nieprawidłowości wskazują, że stosownie do przepisów art. 25 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gminnym zasobem nieruchomości gospodaruje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, natomiast gospodarowanie zasobem polega w szczególności na wykonywaniu czynności określonych w art. 23 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który to przepis w pkt 2 określa, iż jedną z takich czynności jest zapewnienie wyceny nieruchomości. Czynności związane z przygotowaniem nieruchomości do zbycia należą w całości do gminy, a zatem to gmina (jej organ wykonawczy) powinna przygotować nieruchomość do sprzedaży i określić cenę zbycia po ustaleniu wartości nieruchomości. Zaprezentowane stanowisko zostało również potwierdzone w wyroku NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. Akt I OSK 1807/11, z którego jednoznacznie wynika, iż pokrycie kosztów za przygotowanie nieruchomości do sprzedaży leży w kompetencji wójta, burmistrza albo prezydenta. W powyższym wyroku Sąd uznał za sprzeczne z postanowieniami ustawy o gospodarce nieruchomościami przerzucanie na nabywców kosztów opracowania dokumentacji niezbędnej do zbycia nieruchomości. Również Najwyższa Izba Kontroli w informacji o wynikach kontroli w zakresie Sprzedaży przez gminy komunalnych lokali mieszkalnych (LBY.430.2.2022 Nr ewid. 122/2022/P/22/051/LBY) wskazała jako istotne zagadnienie nieuprawnione przenoszenie opłat za wyceny lokali na najemców (przyszłych nabywców), przy czym zarówno z ustaleń NIK jak i RIO wynika, że część jednostek samorządu terytorialnego konsekwentnie stosuje niezgodną z prawem praktykę, mimo ustaleń i wniosków organów kontroli, akcentując troskę o finanse samorządowe i prawidłowe zarządzanie mieniem. W związku z powyższym za uzasadnione wskazane wydaje się przyjęcie rozwiązań, które umożliwiłyby jednostkom samorządu terytorialnego obciążanie kosztami przygotowania nieruchomości do sprzedaży, przyszłych nabywców, z uwzględnieniem ich ryzyka co do odstąpienia od nabycia. Propozycje zmian ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska 9 : Proponuje się dodanie przepisu art. 403a w brzmieniu: „Art. 403a ust. 1. Gmina albo powiat może przystąpić do realizacji programu Narodowego Funduszu albo wojewódzkiego funduszu, po wyrażeniu zgody przez organ stanowiący. 8 Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm. 9 Dz. U. z 2024 r. poz. 54 z późn. zm. 146 2. Gmina albo powiat realizuje program Narodowego Funduszu albo wojewódzkiego funduszu na zasadach i w trybie przewidzianym w zawartej umowie. Art. 403 ust. 5 nie stosuje się.”. Aktualny stan prawny uniemożliwia udzielanie przez gminy i powiaty dotacji na zasadach i w trybie przewidzianym w art. 403 ust. 5 ustawy Prawo ochrony środowiska, w przypadku gdy brak jest możliwości transponowania regulacji, zawartych w programie Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej lub wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, do uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, a uchwała miałaby zostać podjęta w celu realizacji takiego programu. Wskazane przepisy pozwolą na uregulowanie przez jednostki samorządu terytorialnego zasad i trybu przekazywania środków z budżetu gmin i powiatów, które jednostka samorządu terytorialnego otrzymała ze wskazanych funduszy, podmiotom zewnętrznym. 147 Tabela 1. Informacja o uchwałach i zarządzeniach organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych zbadanych przez regionalne izby obrachunkowe w 2023 r . Lp. Uchwały i zarządzenia w zakresie spraw finansowych dotyczące: Liczba zbadanych uchwał i zarządzeń Wyniki badania nadzorczego ogółem w 2022 r. ogółem w 2023 r. w tym: uchwał i zarządzeń organów wykonawczych bez naruszenia prawa z naruszeniem prawa z tego: z nieistotnym naruszeniem prawa wszczęte postępowania umorzono nieważne z tego: nieważne w części nieważne w całości 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 budżetu 2 975 3 009 x 2 784 225 72 148 5 4 1 2 zmian budżetu 122 869 121 703 88 224 120 009 1 694 744 806 79 59 20 3 wieloletniej prognozy finansowej i zmian 32 327 31 803 3 171 31 117 686 414 134 138 87 51 4 procedury uchwalania budżetu 113 115 5 97 18 - - 18 2 16 5 emitowania obligacji oraz określania zasad ich zbywania, nabywania i wykupu przez organ wykonawczy 563 757 1 737 20 4 6 10 1 9 6 zobowiązań w zakresie podejmowania inwestycjii remontów o wartości przekraczającej granicę ustalaną corocznie przez organ stanowiący 1 313 1 110 x 1 058 52 - 31 21 2 19 7 zaciągania długoterminowych pożyczek i kredytów 1 583 1 955 338 1 913 42 5 7 30 13 17 8 udzielania pożyczek 207 250 122 248 2 - - 2 - 2 9 udzielania poręczeń 98 98 29 95 3 - - 3 - 3 10 zaciągania krótkoterminowych pożyczek i kredytów 58 76 58 73 3 - - 3 - 3 11 zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego 10 571 12 419 44 11 591 828 36 133 658 282 376 12 podatków i opłat lokalnych, w tym: 11 380 8 816 6 8 347 469 73 76 320 232 88 – opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi 3 423 1 844 x 1 683 161 21 27 112 88 24 13 pokrycia części kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi z dochodów własnych niepochodzących z pobranej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 752 477 x 465 12 7 1 4 2 2 14 absolutorium 2 899 2 879 x 2 864 15 1 - 14 - 14 15 pozostałe uchwały i zarządzenia 9 387 10 176 1 586 10 031 145 14 10 120 37 83 Ogółem 197 095 195 643 93 584 191 429 4 214 1) 1 370 1 352 1 425 721 704 1) W tym: 49 uchwał i 13 zarządzeń z naruszeniem prawa dotyczących 2022 r., a zbadanych w 2023 r.; 5 uchwał z naruszeniem prawa bez orzekania o ich nieważności. 148 Tabela 2. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w 2023 r. LATA Liczba zbadanych uchwał i zarządzeń z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 12345678910111213141516 199314 105 10 317 73,1 3 788 26,9 3 070 21,8 575 4,1 126 0,9 . x . x 2022197 095 192 992 97,9 4 103 2,1 1 556 0,8 1 248 0,6 1 164 0,6 676 0,3 488 0,2 2023195 643 191 429 97,8 4 214 1) 2,2 1 370 0,7 1 352 0,7 1 425 0,7 721 0,4 704 0,4 z tego: - gminy161 029 157 255 97,7 3 774 2,3 1 218 0,8 1 219 0,8 1 273 0,8 655 0,4 618 0,4 - powiaty20 013 19 722 98,5 291 1,5 116 0,6 96 0,5 76 0,4 33 0,2 43 0,2 - miasta na prawach powiatu9 712 9 622 99,1 90 0,9 18 0,2 23 0,2 49 0,5 20 0,2 29 0,3 - województwa samorządowe2 991 2 971 99,3 20 0,7 1 0,0 6 0,2 13 0,4 4 0,1 9 0,3 - związki jst1 829 1 790 97,9 39 2,1 17 0,9 8 0,4 14 0,8 9 0,5 5 0,3 - związek metropolitalny69 69 100,0 - x - x - x - x - x - x 1) W tym: 49 uchwał i 13 zarządzeń z naruszeniem prawa dotyczących 2022 r., a zbadanych w 2023 r.; 5 uchwał z naruszeniem prawa bez orzekania o ich nieważności. Tabela 3. Wyniki badania nadzorczego uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie budżetu w 2023 r. LATA Liczba zbadanych uchwał z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 12345678910111213141516 19932 550 1 007 39,5 1 543 60,5 1 162 45,6 367 14,4 10 0,4 . x . x 20222 975 2 764 92,9 211 7,1 78 2,6 125 4,2 4 0,1 4 0,1 - x 20233 009 2 784 92,5 225 7,5 72 2,4 148 4,9 5 0,2 4 0,1 1 0,0 z tego: - gminy2 415 2 215 91,7 200 8,3 56 2,3 141 5,8 3 0,1 3 0,1 - x - powiaty311 296 95,2 15 4,8 9 2,9 6 1,9 - x - x - x - miasta na prawach powiatu63 59 93,7 4 6,3 3 4,8 - - 1 1,6 1 1,6 - x - województwa samorządowe16 16 100,0 - x - x - x - x - x - x - związki jst203 197 97,0 6 3,0 4 2,0 1 0,5 1 0,5 - x 1 0,5 - związek metropolitalny1 1 100,0 - x - x - x - x - x - x Tabela 4. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie zmian budżetu w 2023 r. LATA Liczba zbadanych uchwał i zarządzeń z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 12345678910111213141516 199311 363 9 196 80,9 2 167 19,1 1 902 16,7 158 1,4 100 0,9 . x . x 2022122 869 121 125 98,6 1 744 1,4 826 0,7 747 0,6 65 0,1 47 0,0 18 0,0 2023121 703 120 009 98,6 1 694 1) 1,4 744 0,6 806 0,7 79 0,1 59 0,0 20 0,0 z tego: - gminy99 088 97 565 98,5 1 523 1,5 657 0,7 731 0,7 73 0,1 55 0,1 18 0,0 - powiaty13 038 12 907 99,0 131 1,0 74 0,6 51 0,4 3 0,0 2 0,0 1 0,0 - miasta na prawach powiatu7 381 7 355 99,6 26 0,4 8 0,1 16 0,2 2 0,0 2 0,0 - x - województwa samorządowe1 513 1 512 99,9 1 0,1 - x 1 0,1 - x - x - x - związki jst665 652 98,0 13 2,0 5 0,8 7 1,1 1 0,2 - x 1 0,2 - związek metropolitalny18 18 100,0 - x - x - x - x - x - x 1) W tym: 49 uchwał i 13 zarządzeń z naruszeniem prawa dotyczących 2022 r., a zbadanych w 2023 r.; 3 uchwały z naruszeniem prawa bez orzekania o ich nieważności. 149 Tabela 5. Wyniki badania nadzorczego uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian w 2023 r. LATA Liczba zbadanych uchwał i zarządzeń z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 12345678910111213141516 201010 9 90,0 1 10,0 - x - x 1 10,0 x x 1 10,0 202232 327 31 603 97,8 724 2,2 496 1,5 122 0,4 101 0,3 62 0,2 39 0,1 202331 803 31 117 97,8 686 2,2 414 1,3 134 0,4 138 0,4 87 0,3 51 0,2 z tego: - gminy26 590 25 980 97,7 610 2,3 373 1,4 118 0,4 119 0,4 77 0,3 42 0,2 - powiaty3 492 3 440 98,5 52 1,5 29 0,8 13 0,4 10 0,3 6 0,2 4 0,1 - miasta na prawach powiatu925 914 98,8 11 1,2 4 0,4 3 0,3 4 0,4 1 0,1 3 0,3 - województwa samorządowe248 247 99,6 1 0,4 - x - x 1 0,4 - x 1 0,4 - związki jst537 525 97,8 12 2,2 8 1,5 - x 4 0,7 3 0,6 1 0,2 - związek metropolitalny11 11 100,0 - x - x - x - x - x - x Tabela 6. Wyniki badania nadzorczego uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w sprawie absolutorium w 2023 r. LATA Liczba zbadanych uchwał z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 12345678910111213141516 1993 - ogółem 1) , z tego:60 33 55,0 27 45,0 1 1,7 5 8,3 15 25,0 . x . x - udzielenie- x x - x - x - x - x . x . x - nieudzielenie60 33 55,0 27 45,0 1 1,7 5 8,3 15 25,0 . x . x 2022 - ogółem, z tego: 2 899 2 879 99,3 20 0,7 2 0,1 1 0,0 17 0,6 - x 17 0,6 - udzielenie2 871 2 864 99,8 7 0,2 2 0,1 1 0,0 4 0,1 - x 4 0,1 - nieudzielenie28 15 53,6 13 46,4 - x - x 13 46,4 - x 13 46,4 2023 - ogółem, z tego: 2 879 2 864 99,5 15 0,5 1 0,0 - x 14 0,5 - x 14 0,5 - udzielenie2 857 2 853 99,9 4 0,1 1 0,0 - x 3 0,1 - x 3 0,1 - nieudzielenie22 1 1 50,0 1 1 50,0 - x - x 1 1 50,0 - x 1 1 50,0 z tego: - gminy - ogółem, z tego:2 325 2 316 99,6 9 0,4 1 0,0 - x 8 0,3 - x 8 0,3 - udzielenie2 308 2 305 99,9 3 0,1 1 0,0 - x 2 0,1 - x 2 0,1 - nieudzielenie17 11 64,7 6 35,3 - x - x 6 35,3 - x 6 35,3 - powiaty - ogółem, z tego:313 309 98,7 4 1,3 - x - x 4 1,3 - x 4 1,3 - udzielenie310 309 99,7 1 0,3 - x - x 1 0,3 - x 1 0,3 - nieudzielenie3 - x 3 100,0 - x - x 3 100,0 - x 3 100,0 - miasta na prawach powiatu - ogółem, z tego:59 59 100,0 - x - x - x - x - x - x - udzielenie59 59 100,0 - x - x - x - x - x - x - nieudzielenie- - x - x - x - x - x - x - x - województwa samorządowe - ogółem, z tego:15 13 86,7 2 13,3 - x - x 2 13,3 - x 2 13,3 - udzielenie13 13 100,0 - x - x - x - x - x - x - nieudzielenie2 - x 2 100,0 - x - x 2 100,0 - x 2 100,0 - związki jst - ogółem, z tego:166 166 100,0 - x - x - x - x - x - x - udzielenie166 166 100,0 - x - x - x - x - x - x - nieudzielenie- - x - x - x - x - x - x - x - związek metropolitalny - ogółem, z tego:1 1 100,0 - x - x - x - x - x - x - udzielenie1 1 100,0 - x - x - x - x - x - x - nieudzielenie- - x - x - x - x - x - x - x 1) Dotyczy również sejmików samorządowych. 150 Tabela 7. Wyniki badania uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego i związków komunalnych w zakresie spraw finansowych (z wyjątkiem budżetowych, zmieniających budżet, w sprawie absolutorium, wieloletniej prognozy finansowej oraz jej zmian) w 2023 r . LATA Liczba zbadanych uchwał i zarządzeń z tego: bez naruszenia prawa % 3:2 z naruszeniem prawa % 5:2 w tym: z nieistotnym naruszeniem prawa % 7:2 wszczęte postępowania umorzono % 9:2 nieważne % 11:2 z tego: nieważne w części % 13:2 nieważne w całości % 15:2 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 1993 132 81 61,4 51 38,6 5 3,8 45 34,1 1 0,8 . x . x 2022 36 025 34 621 96,1 1 404 3,9 154 0,4 253 0,7 977 2,7 563 1,6 414 1,1 2023 36 249 34 655 95,6 1 594 1) 4,4 139 0,4 264 0,7 1 189 3,3 571 1,6 618 1,7 z tego: - gminy 30 611 29 179 95,3 1 432 4,7 131 0,4 229 0,7 1 070 3,5 520 1,7 550 1,8 - powiaty 2 859 2 770 96,9 89 3,1 4 0,1 26 0,9 59 2,1 25 0,9 34 1,2 - miasta na prawach powiatu 1 284 1 235 96,2 49 3,8 3 0,2 4 0,3 42 3,3 16 1,2 26 2,0 - województwa samorządowe 1 199 1 183 98,7 16 1,3 1 0,1 5 0,4 10 0,8 4 0,3 6 0,5 - związki międzygminne 258 250 96,9 8 3,1 - x - x 8 3,1 6 2,3 2 0,8 - związek metropolitalny 38 38 100,0 - x - x - x - x - x - x 1) W tym: 2 uchwały z naruszeniem prawa bez orzekania o ich nieważności. Tabela dotyczy uchwał/zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego w sprawie: – procedury uchwalania budżetu – emitowania obligacji oraz określania zasad ich zbywania, nabywania i wykupu przez organ wykonawczy – zaciągania długoterminowych pożyczek i kredytów – zaciągania krótkoterminowych pożyczek i kredytów – zobowiązań w zakresie podejmowania inwestycji i remontów o wartości przekraczającej granicę ustalaną corocznie przez organ stanowiący – udzielania pożyczek – udzielania poręczeń – określenia zakresu i zasad przyznawania dotacji oraz stawek udzielanych dotacji dla jednostek organizacyjnych jst – zasad przyznawania dotacji dla podmiotów niezaliczanych do sektora finansów publicznych – podatków i opłat lokalnych, w tym opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi – pozostałe, w tym w sprawie: – wykazu wydatków niewygasających z upływem roku budżetowego – rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania finansowego wraz ze sprawozdaniem z wykonania budżetu – udzielania pomocy innej jednostce samorządu terytorialnego – zabezpieczenia środków finansowych w budżecie – wydzielonego rachunku dochodów gromadzonych przez jednostki budżetowe prowadzące dzialalność oświatową – wyrażenia / nie wyrażenia zgody na wyodrębnienie w budżecie środków stanowiących fundusz sołecki – udzielenia dotacji na sfinansowanie prac przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków – zwolnienia zakładu budżetowego z obowiązku wpłaty nadwyżki środków obrotowych – pokrycia części kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi z dochodów własnych niepochodzących z pobranej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 151 Tabela 8. Skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych w 2023 r. Lp.WYSZCZEGÓLNIENIE LATA 20222023 1234 I. Liczba uchwał zbadanych przez regionalne izby obrachunkowe, w tym:197 095 195 643 – uznane za nieważne1 164 1 425 – stwierdzono nieistotne naruszenie prawa1 556 1 370 II. Liczba skarg skierowanych do WSA, w tym:32 33 – na uchwały kolegiów izb skierowane przez jednostki samorządu terytorialnego24 28 – na uchwały organów jednostek samorządu terytorialnego skierowane przez izby8 5 III. Liczba wydanych przez WSA orzeczeń dotyczących skarg na uchwały kolegiów izb skierowane przez jednostki samorządu terytorialnego 29 30 – oddalających skargi jednostek samorządu terytorialnego22 23 – uchylających rozstrzygnięcia nadzorcze kolegium3 5 – w części oddalajacych skargi i w części uchylających rozstrzygnięcia nadzorcze kolegium - - – umarzających postępowanie- - – inne rozstrzygnięcia (np. odrzucenie skargi) 4 2 IV. Liczba wydanych przez WSA orzeczeń dotyczących skarg na uchwały organów jednostek samorządu terytorialnego skierowane przez izby 14 10 – oddalających skargi regionalnych izb obrachunkowych- 6 – stwierdzających nieważność uchwały organu jednostki samorządu terytorialnego8 4 – umarzających postępowanie6 - – inne rozstrzygnięcia (naruszenie prawa bez stwierdzenia nieważności)- - V. Liczba spraw nierozpatrzonych przez WSA do 31 grudnia7 3 152 Tabela 9. Wyniki działalności opiniodawczej izb i charakter wydanych opinii w 2023 r. Lp.OPINIE W SPRAWIE Liczba wydanych opinii Razem z tego: pozytywnepozytywne z uwagami pozytywne z zastrzeżeniami negatywne 1234567 1 1993 r. - ogółem:4 030 3 067 793 . 170 a) projektów budżetów wraz z informacjami o stanie mienia jst,495 357 95 . 43 b) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek,130 129 - . 1 c) zamiaru emisji papierów wartościowych,4 4 - . - d) informacji o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze,2 113 1 580 468 . 65 e) sprawozdań z wykonania budżetu gminy i zadań zleconych gminom,1 288 997 230 . 61 f) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium.- - - . - 2 2022 r. - ogółem:24 597 20 758 3 268 470 101 a) projektów uchwał budżetowych jst,2 977 2 040 813 107 17 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych,2 976 2 127 706 120 23 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej,2 741 2 321 324 78 18 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej,2 710 2 552 126 29 3 e) prawidłowości planowanej kwoty długu,2 739 2 467 215 51 6 f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek,1 245 1 120 95 26 4 g) możliwości wykupu papierów wartościowych,303 246 42 15 - h) informacji o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze,2 965 2 472 471 18 4 i) sprawozdań z wykonania budżetu jst,2 962 2 519 424 18 1 j) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium,2 959 2 884 50 8 17 – o udzielenie absolutorium, 2 926 2 876 44 4 2 – o nieudzielenie absolutorium, 33 8 6 4 15 k) uchwał o nieudzieleniu absolutorium,20 10 2 - 8 l) programu postępowania naprawczego.- - - - - 3 2023 r. - ogółem: 22 279 18 759 2 917 521 82 a) projektów uchwał budżetowych jst, 3 023 2 133 789 88 13 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 3 017 2 201 684 114 18 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 2 567 2 242 227 87 1 1 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 2 796 2 576 155 60 5 e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 2 748 2 387 286 72 3 f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 1 666 1 495 134 36 1 g) możliwości wykupu papierów wartościowych, 500 396 79 24 1 h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 2 974 2 439 503 28 4 i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 2 972 2 882 57 12 21 – o udzielenie absolutorium, 2 936 2 873 53 7 3 – o nieudzielenie absolutorium, 36 9 4 5 18 j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium, 16 8 3 - 5 k) programu postępowania naprawczego. - - - - - 153 Lp.OPINIE W SPRAWIE Liczba wydanych opinii Razem z tego: pozytywnepozytywne z uwagami pozytywne z zastrzeżeniami negatywne 1234567 z tego: 4 2023 r. - gminy18 323 15 420 2 414 432 57 a) projektów uchwał budżetowych jst, 2 424 1 682 662 73 7 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 2 418 1 746 564 94 14 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 2 151 1 873 193 78 7 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 2 334 2 157 124 48 5 e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 2 336 2 040 232 61 3 f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 1 440 1 310 99 30 1 g) możliwości wykupu papierów wartościowych, 384 317 50 17 - h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 2 411 1 947 438 24 2 i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 2 410 2 340 49 7 14 – o udzielenie absolutorium, 2 383 2 333 45 3 2 – o nieudzielenie absolutorium, 27 7 4 4 12 j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium, 15 8 3 - 4 k) programu postępowania naprawczego. - - - - - 5 2023 r. - powiaty 2 341 2 020 269 44 8 a) projektów uchwał budżetowych jst, 314 234 73 6 1 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 314 244 59 10 1 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 271 245 19 6 1 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 298 274 18 6 - e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 302 262 34 6 - f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 144 126 16 2 - g) możliwości wykupu papierów wartościowych, 71 54 14 3 - h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 314 277 33 3 1 i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 313 304 3 2 4 – o udzielenie absolutorium, 306 302 3 1 - – o nieudzielenie absolutorium, 7 2 - 1 4 j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium, - - - - - k) programu postępowania naprawczego. - - - - - 6 2023 r. - miasta na prawach powiatu 563 394 129 34 6 a) projektów uchwał budżetowych jst, 66 41 20 4 1 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 66 37 22 6 1 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 62 44 14 3 1 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 65 48 11 6 - e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 68 45 18 5 - f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 60 39 17 4 - g) możliwości wykupu papierów wartościowych, 44 24 15 4 1 h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 66 54 11 1 - i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 66 62 1 1 2 – o udzielenie absolutorium, 65 62 1 1 1 – o nieudzielenie absolutorium, 1 - - - 1 j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium, - - - - - k) programu postępowania naprawczego. - - - - - ciąg dalszy tabeli 9. ... 154 ciąg dalszy tabeli 9. ... Lp.OPINIE W SPRAWIE Liczba wydanych opinii Razem z tego: pozytywnepozytywne z uwagami pozytywne z zastrzeżeniami negatywne 1234567 7 2023 r. - województwa samorządowe 115 108 5 - 2 a) projektów uchwał budżetowych jst, 16 15 1 - - b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 16 14 2 - - c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 12 12 - - - d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 13 13 - - - e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 16 16 - - - f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 8 7 1 - - g) możliwości wykupu papierów wartościowych, 1 1 - - - h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 16 15 1 - - i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 16 15 - - 1 – o udzielenie absolutorium, 15 15 - - - – o nieudzielenie absolutorium, 1 - - - 1 j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium, 1 - - - 1 k) programu postępowania naprawczego. - - - - - 8 2023 r. - związki jednostek samorządu terytorialnego 930 810 100 1 1 9 a) projektów uchwał budżetowych jst, 202 160 33 5 4 b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 202 159 37 4 2 c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 70 67 1 - 2 d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 85 83 2 - - e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 25 23 2 - - f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych do tego tytułu dłużnego, 14 13 1 - - g) możliwości wykupu papierów wartościowych, - - - - - h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 166 145 20 - 1 i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 166 160 4 2 - – o udzielenie absolutorium, 166 160 4 2 - – o nieudzielenie absolutorium, - - - - - j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium. - - - - - 9 2023 r. - związki metropolitalne 7 7 - - - a) projektów uchwał budżetowych jst, 1 1 - - - b) projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych, 1 1 - - - c) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w projekcie uchwały budżetowej, 1 1 - - - d) możliwości sfinansowania deficytu przedstawionego w uchwale budżetowej, 1 1 - - - e) prawidłowości planowanej kwoty długu, 1 1 - - - f) możliwości spłaty kredytów lub pożyczek oraz innych zobowiązań zaliczanych d o tego tytułu dłużnego, - - - - - g) możliwości wykupu papierów wartościowych, - - - - - h) sprawozdań z wykonania budżetu jst, 1 1 - - - i) wniosków komisji rewizyjnych o absolutorium, z tego: 1 1 - - - – o udzielenie absolutorium, 1 1 - - - – o nieudzielenie absolutorium, - - - - - j) uchwał o nieudzieleniu absolutorium. - - - - - II. WYKONANIE BUDŻETU PRZEZ JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W 2023 ROKU Uchwalanie budżetu i jego zmiany Wykonanie budżetów przez jednostki samorządu terytorialnego Wykonanie budżetów przez gminy Wykonanie budżetu przez miasto stołeczne Warszawa Wykonanie budżetów przez miasta na prawach powiatu Wykonanie budżetów przez powiaty Wykonanie budżetów przez województwa samorządowe Wykonanie budżetów przez związki jednostek samorządu terytorialnego i związek metropolitalny Wybrane zagadnienia gospodarki finansowej jst w świetle relacji z art. 242 i 243 uofp oraz poziomu zadłużenia Budżety jednostek samorządu terytorialnego w przeliczeniu na jednego mieszkańca 156 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Rozdział I. Uchwalanie budżetu i jego zmiany 1. Przygotowanie budżetu jednostek samorządu terytorialnego Projekty budżetów jednostek samorządu terytorialnego na 2023 r. zostały opracowane według zasad określonych w Dziale V Rozdział 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 1 . Zgodnie z brzmieniem art. 238 uofp organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego sporządza i przedkłada regionalnej izbie obrachunkowej – celem zaopiniowania – oraz organowi stanowiącemu, do dnia 15 listopada roku poprzedzającego rok budżetowy, projekt uchwały budżetowej wraz z uzasadnieniem oraz inne materiały określone w uchwale, o której mowa w art. 234 uofp. Ustawowego terminu przedłożenia regionalnym izbom obrachunkowym projektów uchwał budżetowych na 2023 r. dochowało 86,6% jst (w 2022 r. – 81,5%). Terminy przedkładania regionalnym izbom obrachunkowym projektów budżetów jst na 2023 r. Wyszczególnienie Liczba przedłożonych projektów budżetów na 2023 r. Ogółemdo 15.11.2022 r.w %po 15.11.2022 r.w % Ogółem, z tego:2 9852 58686,639913,4 – gminy2 4112 09186,732013,3 – miasta na prawach powiatu (w tym m.st. Warszawa) 666395,534,5 – powiaty31428390,1319,9 – województwa samorządowe1616100,0-x – związki jst17713274,64525,4 – związki metropolitalne 11100,0-x Składy orzekające regionalnych izb obrachunkowych, zgodnie z przepisem art. 13 pkt 3 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych 2 , wydają opinie o przedłożonych przez jednostki samorządu terytorialnego projektach budżetów. Oceniając projekty budżetów na 2023 r. (bez względu na datę wydania opinii) składy orzekające wydały 2 985 opinii, z tego 2 038 opinii pozytywnych, 826 opinii pozytywnych z uwagami, 104 opinie pozytywne z zastrzeżeniami i 17 opinii negatywnych. W stosunku do roku ubiegłego liczba opinii pozytywnych zmniejszyła się z 2 110 do 2 038. W porównaniu z rokiem ubiegłym zwiększyła się natomiast liczba opinii pozytywnych z uwagami z 764 do 826, opinii pozytywnych z zastrzeżeniami z 83 do 104, zaś opinii negatywnych z 16 do 17. Dane dotyczące wyników opiniowania projektów budżetów na 2023 r. przedstawia poniższe zestawienie. Liczba i rodzaj wydanych opinii o projektach budżetów jst na 2023 r. Wyszczególnienie Liczba opinii ogółem z tego: pozytywnew % pozytywne z uwagami w % pozytywne z zastrzeżeniami w %negatywnew % Ogółem, z tego:2 9852 03868,282627,71043,5170,6 – gminy2 4111 61566,970329,2823,4110,5 – miasta na prawach powiatu (w tym m.st. Warszawa) 664162,11928,846,123,0 – powiaty31422672,07824,892,910,3 – województwa samorządowe161487,5212,5-x-x – związki jst177 1) 14179,62413,695,131,7 – związki metropolitalne 11100,0-x-x-x 1) W związkach jst wystąpiły różnice pomiędzy liczbą przedłożonych projektów uchwał budżetowych i liczbą wydanych opinii a liczbą uchwalonych budżetów, gdyż cztery związki nie przedłożyły projektu budżetu do zaopiniowania. 1 Podstawowym aktem regulującym przebieg procesów finansowych w jednostkach sektora finansów publicznych jest ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm.). 2 Ustawa z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1325). 157 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Nieprawidłowości wskazane w opiniach wydanych przez składy orzekające omówiono w części I. Rozdział III. pkt 2. Sprawozdania. Zgodnie z art. 239 uofp organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podejmuje uchwałę budżetową przed rozpoczęciem roku budżetowego, a w szczególnych przypadkach nie później niż do dnia 31 stycznia roku budżetowego. Do czasu podjęcia uchwały budżetowej, jednak nie później niż do dnia 31 stycznia roku budżetowego, podstawą gospodarki finansowej jest projekt uchwały budżetowej przedstawiony organowi stanowiącemu jst, o którym mowa w art. 238 ust. 1 uofp. Z ogólnej liczby budżetów 91,6% samorządów uchwaliło budżety na 2023 r. do 31 grudnia 2022 r. (na 2022 r. – 89,7%), do 31 stycznia 2023 r. budżety uchwaliło 7,8% jednostek (w 2022 r. – 9,8%). Na 2023 r. regionalne izby obrachunkowe ustaliły budżety dla dwóch jst. Zgodnie z przepisem art. 240a ust. 4 ustawy o finansach publicznych jst, które nie zachowały relacji określonych w art. 242–244 uofp, a opracowały program postępowania naprawczego i uzyskały pozytywną opinię regionalnej izby obrachunkowej, mają możliwość uchwalenia budżetu. Na 2023 r. na podstawie ww. przepisu nie został uchwalony żaden budżet, zaś na 2022 r. zostały uchwalone trzy budżety jst (wszystkie do dnia 31 grudnia 2021 r. i były one ujęte w ogólnej liczbie budżetów uchwalonych do tego terminu). W myśl natomiast przepisu art. 240a ust. 8 uofp, w przypadku nieopracowania programu postępowania naprawczego lub braku pozytywnej opinii regionalnej izby obrachunkowej do tego programu, budżet jst ustala regionalna izba obrachunkowa. W latach 2022–2023 regionalne izby obrachunkowe nie ustaliły dla żadnej jst budżetu na podstawie ww. przepisu. W latach 2022–2023 regionalne izby obrachunkowe nie ustaliły budżetu dla żadnej jst na podstawie art. 240b ust. 1 uofp. Dla dwóch samorządów budżety na rok 2023 zostały ustalone przez regionalne izby obrachunkowe na podstawie art. 240 ust. 3 uofp (w 2022 r. trzy budżety). Terminy uchwalenia budżetów na 2023 r. Wyszczególnienie Liczba budżetów Liczba uchwalonych budżetów Liczba budżetów ustalonych przez rio do 31.12.2022 r. w % do 31.01.2023 r. w % po 31.01.2023 r. art. 240a ust.4 uofp w % na podstawie art. 240 ust. 3 uofp w % na podstawie art. 240a ust. 8 uofp w % na podstawie art. 240b ust. 1 uofp w % Ogółem, z tego:2 989 1) 2 73791,62337,8-x20,1-x-x – gminy2 411 1) 2 23392,61737,2-x20,1-x-x – miasta na prawach powiatu (w tym m.st. Warszawa) 666598,511,5-x-x-x-x – powiaty31430296,2123,8-x-x -x-x – województwa samorządowe1616100,0- x-x-x-x-x – związki jst181 1) 12066,34726,0-x-x-x-x – związki metropolitalne 11100,0- x-x-x-x-x 1) W ogólnej liczbie budżetów ujętych jest 17 budżetów (tj.0,5% uchwalonych budżetów), a które nie są ujęte w poszczególnych kolumnach dotyczących terminów uchwalania budżetów, gdyż zostały uchwalone w trakcie roku budżetowego. Sytuacja dotyczy w szczególności związków jst, które zostały utworzone w trakcie roku budżetowego. 2. Uprawnienia organów jednostek samorządu terytorialnego do uchwalania budżetu i jego zmian Uchwalanie budżetu, zgodnie z zapisami ustaw ustrojowych 3 , należy do wyłącznej kompetencji organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego. Wykonywanie budżetu jest zadaniem zarządu powiatu lub województwa, a w gminach wójta (burmistrza, prezydenta). W ciągu roku budżetowego jst dokonują zmian budżetów 3 Art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm.), art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107), art. 18 pkt 6 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 566). 158 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. i w budżetach. Dokonywanie zmian w zakresie przenoszenia wydatków między działami klasyfikacji budżetowej, zmian budżetu w wyniku angażowania nadwyżki budżetowej, wolnych środków, kredytów, pożyczek oraz wprowadzanie do budżetu środków ze źródeł pozabudżetowych należy do wyłącznej kompetencji organu stanowiącego. Zakres uprawnień organu wykonawczego jst do dokonywania zmian w budżecie został określony w art. 257 uofp. Ustawa o finansach publicznych zawiera katalog upoważnień, w które organ stanowiący, w celu sprawnej realizacji budżetu, może wyposażyć organ wykonawczy. W przepisie art. 212 uofp zawarte są m.in. upoważnienia do zaciągania kredytów i pożyczek oraz emitowania papierów wartościowych, o których mowa w art. 89 ust. 1 i art. 90 uofp, zaciągania zobowiązań zaliczanych do tytułów dłużnych, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 uofp oraz do dokonywania zmian w budżecie, w zakresie określonym w art. 258 uofp. W celu realizacji zadań związanych z pomocą obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa w 2023 r., organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogły upoważnić organy wykonawcze jst na podstawie art. 111 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa 4 do dokonania zmian w planie dochodów i wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego, w tym dokonywania przeniesień wydatków między działami klasyfikacji budżetowej, dokonywania czynności, o których mowa w art. 258 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp, a także dokonywania zmian w planie wydatków budżetu związanych z wprowadzeniem nowych inwestycji lub zakupów inwestycyjnych przez jednostkę, o ile zmiana ta nie pogorszy wyniku budżetu tej jednostki. Ww. upoważnienie otrzymało 2 590 organów wykonawczych jst, co stanowiło 92,3% jst. W roku 2023 wójt (burmistrz, prezydent miasta), zarząd powiatu lub zarząd województwa mógł na podstawie norm art. 10 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw 5 dokonać zmian w planie dochodów i wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego związanych z uzyskaniem dodatkowych dochodów, z przeznaczeniem na nagrody specjalne z okazji 250. rocznicy utworzenia Komisji Edukacji Narodowej. W celu zapewnienia prawidłowej realizacji zadań związanych z zakupem paliwa stałego przez gospodarstwa domowe wójt (burmistrz, prezydent) w 2023 r. na podstawie art. 28 ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych 6 mógł wprowadzić niezbędne zmiany w planie dochodów i wydatków budżetu gminy, a także dokonać czynności, o których mowa w art. 258 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp. Ponadto w celu zapewnienia prawidłowej realizacji zadań związanych z wypłatą odbiorcom indywidualnym paliw gazowych zwrotu zapłaconego przez nich podatku od towarów i usług wójt (burmistrz, prezydent) w 2023 r. na podstawie zapisów art. 86 ustawy z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz w 2024 r. w związku z sytuacją na rynku gazu 7 , mógł wprowadzić niezbędne zmiany w planie dochodów i wydatków budżetu gminy. Samorządy korzystały w szczególności z upoważnienia dającego organowi wykonawczemu możliwość dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków, związanych ze zmianą lub uzyskaniem kwot dotacji z budżetu państwa, z budżetów innych jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych. Zmianę budżetu stanowią zmiany w uchwale budżetowej, które skutkują zmniejszeniem lub zwiększeniem kwoty uchwalonego budżetu. Wymienić tu należy przede wszystkim zmiany w planach dochodów i wydatków, w tym z tytułu zmiany kwot subwencji oraz dotacji celowych. Natomiast zmiany dokonywane w budżecie to przeniesienia wydatków pomiędzy podziałkami klasyfikacji budżetowej, dysponowanie rezerwami oraz inne niemające wpływu na ogólną wielkość ustalonych dochodów i wydatków oraz wynik budżetu. Dokonywanie zmian budżetu i w budżecie wynikało zarówno z pozyskiwania środków zewnętrznych i polegało na wprowadzaniu kwot dotacji celowych, subwencji ogólnej, środków otrzymanych ze źródeł pozabudżetowych, czy też wprowadzaniu do budżetu wydatków finansowanych z zaciągniętych kredytów, pożyczek oraz emisji obligacji, jak i działań wewnętrznych, wynikających z konieczności prawidłowej realizacji budżetu oraz zapobiegania i przeciwdziałania naruszeniom dyscypliny finansów publicznych. Dotyczyło to głównie przenoszenia środków finansowych między zadaniami w paragrafach, rozdziałach i działach klasyfikacji budżetowej. Wymienione zmiany należały do najczęściej dokonywanych zmian w budżetach jst. 4 Dz. U. z 2024 r. poz. 167. 5 Dz. U. poz. 1586. 6 Dz. U. z 2024 r. poz. 114. 7 Dz. U. z 2024 r. poz. 303. 159 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. 3. Zmiany w uchwałach budżetowych i w budżetach jst W 2023 r. liczba uchwał i zarządzeń zmieniających budżet, podjętych przez organy jst i zbadanych przez izby wyniosła 121 703 i była o 0,9% niższa niż w 2022 r. (2022 r. – 122 869 uchwał i zarządzeń). Zmiany wprowadzone w budżetach na 2023 r. spowodowały wzrost planowanych wydatków ogółem o 4,6%, w tym wydatków bieżących o 9,3% oraz spadek planowanych wydatków majątkowych o 6,7% w stosunku do ustalonych w uchwałach budżetowych. Zmiany budżetów jst w 2023 r. Wyszczególnienie Plan budżetu (w tys. zł) Struktura planowana (w %) Wzrost (w %) 3:2 początkowypo zmianachpoczątkowapo zmianach 123456 Dochody ogółem, z tego:346 057 741,2370 762 457,1100,0100,0107,1 – dochody bieżące, w tym:280 485 597,8309 984 045,181,183,6110,5 – PIT i CIT73 585 031,173 545 820,621,319,899,9 – dotacje i środki36 249 649,048 337 530,010,513,0133,3 – dochody majątkowe65 572 143,460 778 412,018,916,492,7 Wydatki ogółem, z tego:396 903 614,0415 322 218,6100,0100,0104,6 – wydatki bieżące281 507 753,6307 625 964,270,974,1109,3 – wydatki majątkowe115 395 860,4107 696 254,429,125,993,3 Deficyt budżetu-50 845 872,8-44 559 761,5xxx Jednostki samorządu terytorialnego na podstawie art. 263 uofp 8 mogły podejmować uchwały o wydatkach, które nie wygasają z upływem roku budżetowego. Organy stanowiące jst podjęły w 2023 r. – 894 uchwały o wydatkach, które nie wygasają z upływem roku budżetowego na łączną kwotę 1 708 354 tys. zł (w 2022 r. – 998 uchwał na kwotę 2 209 252 tys. zł). Środki finansowe przeznaczone na realizację wydatków niewygasających, zgodnie z obowiązującymi przepisami, powinny być gromadzone na wyodrębnionym subkoncie podstawowego rachunku bankowego jst. W 2023 r. część jednostek, która podjęła uchwały w sprawie wydatków, które nie wygasły z upływem roku budżetowego nie przekazała środków na wyodrębniony rachunek budżetu w pełnej wysokości lub dokonała wydatku w roku 2023, dlatego też na wyodrębnione rachunki wydatków niewygasających została przekazana kwota 1 653 086 tys. zł. Udział poszczególnych typów jst w ogólnej kwocie wydatków niewygasających Gminy 60,2% Powiaty 17,6% Województwa samorz dowe 6,4% Miasta na prawach powiatu 15,8% 8 Organy stanowiące jst mogły podejmować uchwały o wydatkach, które nie wygasają z upływem roku budżetowego. W podjętej uchwale organ stanowiący ustala wykaz wydatków oraz określa ostateczny termin dokonania każdego wydatku ujętego w tym wykazie w następnym roku budżetowym. Łącznie z wykazem wydatków, które nie wygasają z upływem roku budżetowego, organ stanowiący ustala plan finansowy tych wydatków w podziale na działy i rozdziały klasyfikacji, z wyodrębnieniem wydatków majątkowych. Środki finansowe na wydatki ujęte w wykazie są gromadzone na wyodrębnionym subkoncie podstawowego rachunku bankowego jst i stanowią wydatki wykonane roku którego dotyczą. Środki finansowe niewykorzystane w terminie określonym przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podlegają przekazaniu na dochody budżetu jst w terminie 7 dni od dnia określonego przez organ stanowiący jst. 160 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział I. Wydatki niewygasające dotyczyły w 87,7% zadań inwestycyjnych, które z różnych przyczyn (np. przedłużającej się procedury wyłonienia wykonawcy w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych 9 czy opóźnienia w realizacji zadania leżące po stronie wykonawcy), niezależnie od posiadanych na te zadania środków finansowych, nie mogły zostać zrealizowane przed upływem roku budżetowego. Były to zadania dotyczące głównie budowy i modernizacji dróg, a także budowy sieci wodociągowo-kanalizacyjnych i urządzeń towarzyszących, oczyszczalni ścieków komunalnych, oświetlenia ulicznego, informatyzacji oświaty, budowy i modernizacji obiektów użyteczności publicznej, termomodernizacji obiektów oświatowych, rozbudowy i remontu świetlic wiejskich, zakupów inwestycyjnych. Wydatki niewygasające, oprócz wyżej wymienionych, dotyczyły również wydatków na zadania bieżące (np. na zakup pomocy dydaktycznych, zakup materiałów i wyposażenia, remonty obiektów użyteczności publicznej, szpitali, budynków komunalnych, sporządzenia planów zagospodarowania przestrzennego). Wydatki, które niewygasły z upływem roku budżetowego 2023 wg najczęściej występujących działów klasyfikacji budżetowej (w tys. zł) 0 100 000 200 000 300 000 400 000 500 000 600 000 700 000 800 000 900 000 Roln ic two i owie ctwo Trans port i czno Gos podark a mie szkaniow a Adm in istra cja publiczna O wia ta i w ychowanie Rodz in a Gos podark a komunaln a i ochrona rodow iska Kul tura i ochro na dzie dzictw a nar odow ego Kul tura fiz yczn a Inne dzia y W przypadku stwierdzenia niegospodarności, opóźnień w realizacji zadań, nadmiaru posiadanych środków czy naruszenia zasad gospodarki finansowej, o których mowa w art. 254 uofp – organ wykonawczy może na podstawie art. 260 uofp, podjąć decyzję o blokowaniu planowanych wydatków budżetowych. Blokowanie planowanych wydatków budżetowych oznacza okresowy lub obowiązujący do końca roku zakaz dysponowania częścią lub całością planowanych wydatków albo wstrzymanie przekazywania środków na realizację zadań finansowanych z budżetu jst. W 2023 r., podobnie jak w roku 2022, do nadzoru regionalnych izb obrachunkowych została przekazana jedna uchwała o blokowaniu planowanych wydatków. Blokowaniu podlegały wydatki w kwocie 0,2 tys. zł. 4. Poprawność dokonywanych zmian Nieprawidłowości stwierdzane w uchwałach budżetowych oraz w uchwałach i zarządzeniach zmieniających budżety w 2023 r. nie odbiegają swym zakresem od występujących w latach poprzednich. Wyniki nadzoru z lat ubiegłych, wskazują na utrzymywanie się na zbliżonym poziomie liczby uchwał i zarządzeń podjętych bez naruszenia prawa. W roku 2023, tak jak 2022 r., bez naruszenia prawa podjęto 98,5% uchwał i zarządzeń zmieniających budżet. Szczegółowy opis występujących nieprawidłowości przedstawiono w Rozdziale II. pkt 2. części I. Sprawozdania. 9 Ustawa z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1605 z późn. zm.). 161 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Rozdział II. Wykonanie budżetów przez jednostki samorządu terytorialnego 1. Wykonanie budżetów przez jednostki samorządu terytorialnego Wybrane wielkości budżetów jst w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:333 409 105,6345 672 943,5362 015 287,497,6100,0104,7 Bieżące, w tym:300 733 416,6315 750 691,1308 979 086,799,785,397,9 PIT, CIT76 381 395,182 796 598,973 548 402,0100,020,388,8 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym76 836 307,178 598 912,447 350 929,198,013,160,2 Dotacje na zadania zlecone*62 944 890,143 032 806,226 235 212,299,17,261,0 Subwencja ogólna, w tym:78 032 287,974 645 399,999 373 287,5100,527,5133,1 Część oświatowa52 222 758,055 942 152,764 580 502,8100,017,8115,4 Majątkowe, w tym:32 675 688,929 922 252,453 036 200,787,314,7177,2 Dotacje i środki na inwestycje22 031 699,623 507 730,047 095 583,487,713,0200,3 Wydatki ogółem, z tego:315 967 267,6353 852 755,9384 955 202,492,7100,0108,8 Bieżące, w tym:264 127 090,4288 950 388,8291 835 199,494,975,8101,0 Wynagrodzenia i pochodne102 172 453,6111 441 298,9126 811 564,397,532,9113,8 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 59 207 360,755 969 590,223 833 774,297,06,242,6 Dotacje 26 742 745,930 878 054,236 948 892,098,19,6119,7 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 1 219 466,74 364 907,26 170 503,192,61,6141,4 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 4 509 880,85 268 058,94 603 619,887,61,287,4 Majątkowe, w tym:51 840 177,264 902 367,193 120 003,086,524,2143,5 Wydatki inwestycyjne, w tym:48 099 358,260 306 173,487 665 316,086,122,8145,4 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 17 147 525,815 844 798,019 575 728,291,15,1123,5 Wynik budżetu17 441 838,0-8 179 812,4-22 939 915,0xxx Wynik operacyjny36 606 326,326 800 302,317 143 887,3xxx Przychody ogółem, w tym:45 099 074,562 570 426,365 904 060,7x100,0105,3 Zaciągnięcie długu zwrotnego11 052 941,39 576 410,621 302 540,6x32,3222,4 Wolne środki i nadwyżka 33 829 915,652 807 066,444 287 642,4x67,283,9 Rozchody ogółem, w tym:12 483 792,814 993 693,511 498 701,3x100,076,7 Spłata długu zwrotnego9 807 391,69 706 606,28 992 876,4x78,292,6 Należności ogółem, w tym: 25 308 307,227 992 052,831 042 133,7x100,0110,9 Należności wymagalne 23 763 906,926 580 203,129 483 017,1x95,0110,9 Kwota długu, w tym:91 122 816,490 825 609,7102 723 749,9x100,0113,1 Zobowiązania wymagalne57 351,868 402,9103 517,7x0,1151,3 Kwota długu samorządowych osób prawnych, w tym: 5 869 767,16 580 164,07 137 335,2x100,0108,5 SP ZOZ 5 762 561,06 463 220,07 030 120,7x98,5108,8 * Zgodnie z art. 126 uofp. 162 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Liczba jednostek samorządu terytorialnego według wielkości budżetu (dochodów ogółem) oraz typów jednostek w 2023 r. Wielkość budżetu (w mln zł) Liczba jst wg typówStruktura (w %) Gminy Miasta na prawach powiatu m.st. Warszawa Powiaty Województwa samorządowe Jst ogółem Gminy Miasta na prawach powiatu m.st. Warszawa Powiaty Województwa samorządowe Jst ogółem (do 25>183----1836,5xxxx6,5 (25 do 50>1 002--1-1 00335,7xx0,0x35,7 (50 do 75>553--24-57719,7xx0,9x20,6 (75 do 100>252--58-3109,0xx2,1x11,0 (100 do 250>353--208-56112,6xx7,4x20,0 (250 do 500>6713-23-1032,40,5x0,8x3,7 więcej niż 5001521-16700,01,90,0x0,62,5 Razem2 411651314162 80785,92,30,011,20,6100,0 Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody jst w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 27 439 51635 085 31733 133 53038 204 85845 099 07462 570 42665 904 061 Dochody ogóáe m 229 878 741251 846 419278 570 492304 930 106333 409 106345 672 943362 015 287 Rozchody ogóáe m 12 015 01811 321 86511 334 21411 283 76412 483 79314 993 69411 498 701 Wydatki ogóáe m 230 166 344259 386 268280 276 672299 240 624315 967 268353 852 756384 955 202 0 50 000 000 100 000 000 150 000 000 200 000 000 250 000 000 300 000 000 350 000 000 400 000 000 450 000 000 1.1. Dochody Dochody budżetowe jst w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:333 409 105,6345 672 943,5362 015 287,497,6100,0104,7 Subwencja ogólna 82 318 392,074 917 059,499 710 747,8100,527,5133,1 Dotacje i środki98 868 006,7102 106 642,494 446 512,592,626,192,5 Udziały w PIT i CIT 76 381 395,182 796 598,973 548 402,0100,020,388,8 Pozostałe dochody75 841 311,885 852 642,894 309 625,198,326,1109,9 W 2023 r. dochody budżetowe jst zaplanowane zostały w wysokości 370 762 457 tys. zł. Podobnie jak rok wcześniej, samorządom nie udało się zrealizować wszystkich przewidywanych dochodów – ich wykonanie wyniosło 97,6% planu. Niedoszacowanie planowanych dochodów było wynikiem niższego niż zakładano wpływu do budżetów dotacji i środków od ich dysponentów i podmiotów zewnętrznych – dochody z tego tytułu zrealizowano w wysokości 163 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. 92,6% planu. Dochody z tytułu udziałów jst we wpływach z podatku dochodowego PIT i CIT, jak i z tytułu subwencji ogólnej, wpłynęły do budżetów jst zgodnie z planem. Spośród typów jst tylko m.st. Warszawa i województwa samorządowe wykonały dochody ogółem wyższe niż plan (odpowiednio 101,9% i 100,2%). Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów jst w latach 2017–2023 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 115% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemSubwencja ogólna Dotacje i rodkiUdziay w PIT i CIT 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 115% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemDochody biece Dochody majtkoweDochody ze sprzeday maj tku Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania dochodów budżetowych w 2023 r. 375 444 1 292 599 81 16 02004006008001 0001 2001 400 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> (1 00,0% do 105,0%> (1 05,0% do 110,0%> wi cej ni 110,0% Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania dochodów z tytułu dotacji i środków w 2023 r. 54 73 120 187 394 1 530 449 02004006008001 0001 2001 4001 6001 800 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (9 0,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania dochodów bieżących w 2023 r. 177 185 460 960 714 170 141 02004006008001 0001 200 mnie j ni 94,0% (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> (1 00,0% do 102,0%> (1 02,0% do 104,0%> wi cej ni 104,0% 164 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Z perspektywy podziału dochodów ogółem na bieżące i majątkowe wyraźnie widać, że na niepełne wykonanie dochodów jst większy wpływ miała niższa od planu realizacja dochodów majątkowych. Choć wskaźnik wykonania tej grupy dochodów wyniósł 87,3% planu, jego poziom kształtował się korzystniej niż w roku poprzednim – zwiększył się o 5,8 punktu procentowego. Wpływ na to miał dwukrotny wzrost wielkości przekazywanych do jst dotacji i środków na inwestycje. Wśród nich o 20,5 punktu procentowego zwiększyła się realizacja środków przekazywanych z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (z 63,9% w 2022 r. do 84,4% w 2023 r.). Odwrotna tendencja wystąpiła w przypadku środków majątkowych transferowanych z Funduszu Pomocy – samorządy otrzymały z tego tytułu 58,6% zaplanowanych wpływów (w 2022 r. – 97,2%). Dochody bieżące zrealizowane zostały zgodnie z planem (99,7%). Uzyskiwane przez gminy i miasta na prawach powiatu wpływy z podatków i opłat lokalnych były niższe od ubiegłorocznych wpływów o 0,6%. Dodatkowo, podjęte przez organy stanowiące jst uchwały w sprawie obniżenia górnych stawek podatkowych spowodowały, że dochody jst były w 2023 r. o 4 649 641 tys. zł niższe od możliwych do uzyskania, co stanowiło 5,1% kwoty wykonanych podstawowych dochodów podatkowych. Największe skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych dotyczyły podatku od nieruchomości – 61,0% oraz podatku od środków transportowych – 33,7% ogółu tych skutków. Wydane przez organy podatkowe decyzje w sprawie udzielenia ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń obniżyły o 1 051 248 tys. zł wpływy do budżetów jst. Ubytek podstawowych dochodów podatkowych z tego powodu stanowił 1,1%. Podobnie jak w przypadku obniżenia górnych stawek podatkowych największe znaczenie miały decyzje dotyczące podatku od nieruchomości (98,3%). Dynamika dochodów jst w latach 2017–2023 Dochody jst w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemUdziay w PIT i CIT Dotacje i rodki Subwencja ogólna 0 50 000 000 100 000 000 150 000 000 200 000 000 250 000 000 300 000 000 350 000 000 400 000 000 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogólnaPozostae dochody Z porównania wielkości dochodów rok do roku wynika, że w 2023 r. dochody ogółem sektora samorządowego wzrosły o 4,7% w porównaniu do 2022 r., lecz po uwzględnieniu wskaźnika inflacji (11,4%) ich wartość spadła o 6,7% do poziomu 93,3%. Wzrost dochodów odnotowano w jst wszystkich typów poza gminami, choć biorąc pod uwagę wskaźnik inflacji tylko województwa samorządowe i powiaty zrealizowały dochody w stopniu wyższym niż rok wcześniej. Kolejny rok zwiększyła się liczba jst, które nie osiągnęły poziomu dochodów roku ubiegłego. Tendencja taka utrzymuje się od kilku lat – w 2020 r. – 9,7%, w 2021 r. – 13,8%, w 2022 r. – 20,9% a w 2023 r. – 51,2%. Automatycznie zmniejszył się odsetek jst, które uzyskały wzrost dochodów ogółem na poziomie wyższym niż 110% – z 52,3% wszystkich jst w 2020 r., do 48,9% w 2021 r., 42,8% w 2022 r. i 24,8% w 2023 r. Po raz pierwszy od obligatoryjnego podziału dochodów na bieżące i majątkowe (co nastąpiło w 2008 r.), dochody bieżące nie osiągnęły poziomu roku poprzedniego (wskaźnik dynamiki w 2023 r. – 97,9%). Jednocześnie dochody majątkowe wzrosły o 77,2%, wypracowując najwyższy wynik od 15 lat. Wpływ na to miał dwukrotny wzrost wielkości dotacji i środków na inwestycje i zakupy inwestycyjne transferowany do jst od ich dysponentów i podmiotów zewnętrznych. W grupie tej środki otrzymane z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 były ponad czterokrotnie wyższe niż w 2022 r. (w ponad 90% były to fundusze pochodzące z Rządowego Programu Inwestycji Strategicznych: Polski Ład). 165 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Dochody osiągane przez jst z tytułu udziałów w podatku dochodowym (PIT, CIT) były niższe niż rok wcześniej o 11,2% i tylko województwa samorządowe zrealizowały wpływy do budżetu wyższe niż rok wcześniej. Spadek dochodów z tego tytułu dotknął wszystkie pozostałe typy jst – w największym stopniu powiaty i gminy, które otrzymały niższe niż w 2022 r. dochody z tytułu udziałów w podatku dochodowym na poziomie odpowiednio 75,2% i 75,6%. Utracone z tego tytułu dochody mogą wpłynąć na ograniczenie samodzielności finansowej i swobody decyzyjnej samorządów, zwłaszcza tych, w których budżetach dochody z tytułu udziału w PIT stanowią znaczną część. Dochody jst z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 70 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT Dotacje i środki były mniejsze od uzyskanych rok wcześniej o 7,5%, głównie za sprawą niższych (o 38,1%) niż rok wcześniej wpływów z tytułu dotacji celowych z budżetu państwa na realizację zadań zleconych. Wynikało to z faktu zakończenia w maju 2022 r. realizacji przez gminy zadania zleconego związanego z wypłatą świadczeń wychowawczych „Rodzina 500+”. W gminach dotacje i środki na zadania bieżące nie osiągnęły poziomu 50% wpływów roku poprzedniego. Środki bieżące z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 i Funduszu Pomocy na pomoc obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa również nie osiągnęły poziomu zeszłorocznego i stanowiły odpowiednio 5,0% i 74,8% wpływów ubiegłorocznych, w przeciwieństwie do ich części o charakterze majątkowym, których wskaźniki dynamiki wyniosły: środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 – 463,4%, a z Funduszu Pomocy – 147,9%. Wpływy uzyskiwane z subwencji ogólnej wzrosły w stosunku do roku ubiegłego (o 33,1%), co w znaczącym stopniu było wynikiem jednorazowego przekazania w 2023 r. z budżetu państwa do jst środków z podziału dodatkowej kwoty rezerwy subwencji ogólnej w celu wsparcia realizacji zadań 1 . Subwencja oświatowa była wyższa niż rok wcześniej o 15,4%, choć środki z jej tytułu wciąż zaspokajają zaledwie połowę ponoszonych przez jst wydatków na oświatę. Wśród dochodów uzyskiwanych z podatków i opłat znacząco wzrosły dochody z tytułu podatku od nieruchomości – o 11,4%. W 2023 r. wzrost dochodów majątkowych odnotowały wszystkie typy jst: od wskaźnika dynamiki 200,1% w gminach i 190,8% w powiatach do 151,8% w województwach, 137,4% w miastach na prawach powiatu i 131,8% w m.st. Warszawa. Dochody ze sprzedaży majątku w całości zrealizowało tylko m.st. Warszawa. 1 Art. 70o ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 356). 166 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Struktura dochodów ogółem jst w latach 2017–2023 23, 2% 24, 1% 24, 1% 21, 8% 22, 9% 24, 0% 20, 3% 27, 8% 29, 1% 31, 0% 34, 7% 29, 7% 29, 5% 26, 1% 23, 6% 22, 4% 22, 2% 22, 0% 24, 7% 21, 7% 27, 5% 25, 5% 24, 4% 22, 8% 21, 6% 22, 7% 24, 8% 26, 1% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Struktura dochodów ogółem jst w latach 2017–2023 94,0% 91,2% 91,0% 89,2% 90,2% 91,3% 85,3% 6,0% 8,8% 9,0% 10,8% 9,8% 8,7% 14,7% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Dochody bie ce Dochody maj tkowe W kwocie dochodów ogółem ponad połowę (53,6%) stanowiły środki transferowe przekazywane w formie subwencji oraz dotacji i środków, natomiast 46,4% – dochody budżetowe z tytułu pozostałych dochodów oraz udziałów w podatkach dochodowych PIT i CIT. Coroczny wzrost znaczenia dochodów transferowych w dochodach jst obserwowany jest od 2019 r., gdy ich udział w dochodach ogółem jst przekroczył 51%. Co do zasady, środki te powinny pełnić rolę uzupełniającą do dochodów własnych, które świadczą o samodzielności prowadzenia przez jst własnej polityki, w ramach przyznanych jej uprawnień. W uzyskanych przez jst dochodach niezmiennie dominowały dochody bieżące, choć ich udział w dochodach ogółem zmniejszył się w stosunku do roku ubiegłego o 6,0 punktów procentowych (z 91,3% do 85,3%) na korzyść części majątkowej dochodów (14,7%). 167 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Struktura dochodów ogółem jst w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 21,7% Dotacje i rodki 29,5% PIT 19,6% CIT 4,4% Pozosta e dochody 24,8% Subwencja ogólna 27,5% Dotacje i rodki 26,1% PIT 14,3% CIT 6,0% Pozosta e dochody 26,1% Struktura dotacji i środków jst w latach 2021 i 2022 2022 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 42,3% Dotacje na zadania w asne 21,8% rodki w Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 18,4% rodki z Funduszu Pomocy 6,8% Pozosta e dotacje i rodki* 10,7% Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 28,3% Dotacje na zadania w asne 24,7% rodki w Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 23,7% rodki z Funduszu Pomocy 5,5% Pozosta e dotacje i rodki* 17,8% * W tym m.in. na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych. Struktura subwencji ogólnej jst 1) w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz wyrównawcza 19,6% Cz o wiatowa 74,7% Cz równowa ca /regionalna 4,1% Uzupe nienie subwencji ogólnej 1,6% Cz wyrównawcza 16,6% Cz owiatowa 64,8% Cz równowa ca /regionalna 3,2% Uzupe nienie subwencji ogólnej 15,5% 1) Na wykresie nie ujęto części rekompensującej subwencji ogólnej stanowiącej w strukturze mniej niż 0,1%. 168 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. W grupie dotacji i środków nastąpiła zmiana struktury, z uwagi na zmniejszenie się (o jedną trzecią) grupy dotacji na zadania z zakresu administracji rządowej, wzrósł natomiast udział dochodów z tytułu dotacji na zadania własne (o 2,9 punktu procentowego). Kolejny rok samorządy otrzymały środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (w celu zniwelowania negatywnych skutków epidemii COVID-19) i Funduszu Pomocy (na pomoc obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa). Ich udział w strukturze dotacji oraz środków stanowił odpowiednio 23,7% (środki głównie o charakterze majątkowym) i 5,5%. W kwocie otrzymanych przez jst środków pochodzących z subwencji ogólnej wciąż największe znaczenie ma jej część oświatowa, stanowiąca w 2023 r. – 64,8% dochodów zrealizowanych z tego źródła. Znacząco w porównaniu do roku ubiegłego wzrosła część dotycząca uzupełnienia subwencji ogólnej (o 13,9 punktu procentowego do poziomu 15,5%), co było wynikiem jednorazowego przekazania w 2023 r. z budżetu państwa do jst środków z podziału dodatkowej kwoty rezerwy subwencji ogólnej (z przeznaczeniem, m.in. na nagrodę specjalną z okazji 250. rocznicy utworzenia Komisji Edukacji Narodowej). 1.2. Wydatki Wydatki budżetowe zostały zrealizowane w wysokości 384 955 202 tys. zł. Wzorem lat ubiegłych, jst nie wykonały ich w całości; w stosunku do zaplanowanych wielkości ich realizacja wyniosła 92,7% i była wyższa o 1,4 punktu procentowego w odniesieniu do poziomu roku poprzedniego (w 2022 r. – 91,3%). Niezmiennie od lat samorządy bardziej realnie planowały wielkości wydatków bieżących niż majątkowych. Wydatki bieżące wykonane zostały przez jst w 94,9% (w 2022 r. – 93,9%), podczas gdy poziom zrealizowanych wydatków majątkowych wyniósł 86,5% (w 2022 r. – 81,3%) i był najwyższy od 2016 r. Na wyższy poziom realizacji wydatków majątkowych, zwłaszcza inwestycyjnych, bezpośredni wpływ miały poziom i struktura dochodów jst, które warunkują aktywność inwestycyjną samorządów. Wykonanie planu wybranych grup wydatków jst w latach 2017–2023 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki majtkowe 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWynagrodzenia i skadki Wydatki na obsug duguWydatki biece UE Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania wydatków budżetowych w 2023 r. 119 85 224 477 1 133 769 02004006008001 0001 200 mnie j ni 75,0% (7 5,0% do 80,0%> (8 0,0% do 85,0%> (8 5,0% do 90,0%> (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> 169 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania wydatków bieżących w 2023 r. 368 390 644 809 521 75 0100200300400500600700800900 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 92,0%> (9 2,0% do 94,0%> (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> Rozkład liczby jst według przedziałów wykonania wydatków majątkowych w 2023 r. 150 114 186 333 569 1 455 0 02004006008001 0001 2001 4001 600 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (9 0,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% W roku 2023 – podobnie jak rok wcześniej – odnotowano zjawisko większej dynamiki wydatków niż dochodów – wzrost wydatków był o 4,1 punktu procentowego wyższy niż dochodów. W stosunku do roku poprzedniego wydatki ogółem zwiększyły się o 8,8%. Mimo ich nominalnego wzrostu, uwzględniając 11,4% wskaźnik inflacji – ich realna wartość obniżyła się o 2,6% (rok wcześniej odnotowano wzrost wydatków – nominalnie o 12,0%, natomiast realnie – spadek o 2,4%). Wskaźnik dynamiki wydatków inwestycyjnych wyniósł 145,4% (w 2022 r. – 125,4%), natomiast przeciętne tempo wzrostu wydatków bieżących w jst w kraju wyniosło 1,0% i było niższe niż rok wcześniej o 8,4 punktu procentowego. Spośród wydatków bieżących najwyższy wskaźnik dynamiki odnotowały wydatki na obsługę długu – 141,9% (w 2022 r. – 364,0%), na co bezpośredni wpływ miały wydatki poniesione przez jst na odsetki od kredytów i pożyczek – wskaźnik dynamiki 141,8% (w 2022 r. – 369,5%). Dynamika wydatków jst w latach 2017–2023 Wydatki jst w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki maj tkowe 0 50 000 000 100 000 000 150 000 000 200 000 000 250 000 000 300 000 000 350 000 000 400 000 000 450 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe 170 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Struktura wydatków ogółem jednostek samorządu terytorialnego w latach 2017–2023 84,7% 79,6% 81,8% 83,7% 83,6% 81,7% 75,8% 15,3% 20,4% 18,2% 16,3% 16,4% 18,3% 24,2% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieżąceWydatki majątkowe Wydatki jst w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wynagrodzenia i sk adki od nich naliczane Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb Wydatki majtkowe Dotacje na zadania bie ce wiadczenia na rzecz osób fizycznych Wydatki na obs ug dugu Wydatki bie ce z udziaem rodków zagranicznych Por czenia i gwarancje 75 955 303 53 404 725 35 214 636 18 796 699 41 957 038 126 811 564 93 466 846 93 120 003 36 948 892 W strukturze wydatków – począwszy od 2021 r. – utrzymała się tendencja polegająca na spadku udziału wydatków bieżących i wzroście wydatków majątkowych. Udział części bieżącej zmniejszył się w stosunku do ubiegłego roku o 5,9 punktu procentowego i wyniósł 75,8%, natomiast część budżetów dotycząca wydatków majątkowych wzrosła do poziomu 24,2%. W jst ogółem drugi rok z rzędu zwiększyła się liczba jst, które realizowały inwestycje związane z projektami unijnymi – jednostki takie stanowiły 92,2% ogółu jst (w 2022 r. – 91,7%). Tak jak co roku, wydatki ogółem jst koncentrowały się głównie na obszarach związanych z oświatą i wychowaniem, transportem i łącznością oraz administracją publiczną, natomiast wydatki inwestycyjne prawie w połowie przeznaczane były przez jst na zadania związane z transportem i łącznością. W 2023 r. odnotowano spadek wydatków na działania związane z pomocą obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa – jst przeznaczyły na ten cel 5 361 346 tys. zł, co stanowiło 1,4% ogółu wydatków 2 (w 2022 r. – 7 128 878 tys. zł). 2 Dotyczy wydatków sklasyfikowanych w paragrafach wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 27 lipca 2022 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (Dz. U. poz. 1571) na wydatki przekazywane przez jst na pomoc Ukrainie. 171 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Wydatki jst według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. (w tys. zł) 020 000 00040 000 00060 000 00080 000 000100 000 000120 000 000 Dzia 801 Dzia 600 Dzia 750 Dzia 900 Dzia 855 Dzia 852 Dzia 921 Dzia 700 Dzia 926 Dzia 010 Pozosta e Wydatki ogóemWydatki in westycyjn e Struktura wydatków ogółem jst według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 801 27,8% Dzia 600 14,5% Dzia 855 10,5% Dzia 750 8,7% Dzia 900 7,2% Dzia 852 6,7% Dzia 853 5,0% Dzia 921 3,2% Dzia 700 3,0% Dzia 754 2,4% Pozosta e 11,1% Dzia 801 30,0% Dzia 600 18,2% Dzia 750 9,1% Dzia 900 7,7% Dzia 855 5,9% Dzia 852 5,6% Dzia 921 3,6% Dzia 700 3,3% Dzia 926 2,6% Dzia 010 2,2% Pozosta e 11,8% Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 855 – Rodzina, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo; dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa. Struktura wydatków inwestycyjnych jst według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 46,2%Dzia 900 10,8% Dzia 801 8,5% Dzia 010 6,1% Dzia 700 5,7% Dzia 851 4,7% Dzia 926 4,7% Dzia 921 4,6% Dzia 750 2,2% Dzia 754 1,7% Pozosta e 4,7% Dzia 600 47,6% Dzia 801 9,8% Dzia 900 9,6% Dzia 010 6,5% Dzia 700 5,0% Dzia 926 4,9% Dzia 921 4,7% Dzia 851 3,9% Dzia 750 1,9% Dzia 754 1,7% Pozosta e 4,5% Dział 600 – Transport i łączność, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 750 – Administracja publiczna, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa. 172 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. 1.3. Wynik budżetu, przychody i rozchody Wynik budżetu oraz przychody i rozchody jst w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu17 441 838,0-8 179 812,4-22 939 915,0xx – nadwyżka19 359 740,65 315 103,72 930 422,9xx – deficyt-1 917 902,6-13 494 916,2-25 870 338,0xx Przychody ogółem, w tym:45 099 074,562 570 426,365 904 060,7100,0105,3 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:11 052 941,39 576 410,621 302 540,632,3222,4 – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 710 428,0895 579,51 194 899,41,8133,4 – wolne środki i nadwyżka 33 829 915,652 807 066,444 287 642,467,283,9 Rozchody ogółem, w tym:12 483 792,814 993 693,511 498 701,3100,076,7 – spłata długu zwrotnego, w tym:9 807 391,69 706 606,28 992 876,478,292,6 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 892 630,1791 485,2707 851,86,289,4 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. Od 2017 r. samorządy realizowały wydatki budżetowe wyższe od dochodów. W 2020 r. tendencja ta została odwrócona na dwa lata, gdy budżety jst zasilone zostały dodatkowymi środkami z Funduszu Dróg Samorządowych, Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych i Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. W 2022 r. i 2023 r. jst zarówno planowały, jak i wykonały deficyt. Łączna kwota deficytu stanowiła w 2023 r. 6,3% uzyskanych w tym roku dochodów (w 2022 r. – 2,4%). Samorządy wszystkich typów planowały zakończyć rok z ujemnym wynikiem budżetowym (deficyt budżetowy zaplanowano na najwyższym w historii poziomie – 44 559 761 tys. zł), ostatecznie tylko województwa samorządowe osiągnęły dochody większe od wydatków. Wyższa dynamika zrealizowanych wydatków niż dochodów wpłynęła na wzrost – drugi rok z rzędu – udziału jst z wykonanym deficytem w ogólnej liczbie wszystkich jst – wskaźnik ten zwiększył się w porównaniu do poprzedniego roku o 26,3 punktu procentowego (z 54,6% do 80,9%). Oznacza to, że tylko co 5 jednostka zamknęła rok budżetowy nadwyżką. Wynik budżetu (per saldo) jst Liczba jst z nadwyżką i deficytem (wykonanie) w latach 2017–2023 (w tys. zł) w latach 2017–2023 -5 0 000 000 -4 0 000 000 -3 0 000 000 -2 0 000 000 -1 0 000 000 0 10 000 000 20 000 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie 1 376 817 1 627 2 242 2 447 1 275 537 1 432 1 991 1 180 565 360 1 532 2 270 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 2017201820192020202120222023 Nadwyka Deficyt 173 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Rozkład liczby jst według relacji nadwyżki/deficytu do dochodów jst w 2023 r. Przedziały Gminy Miasta na prawach powiatu m.st. Warszawa Powiaty Województwa samorządowe JST ogółem 727 33 778 116 765 388 02004006008001 000 Defic yt Nadwy ka (0 % do 5%>(5 % do 10%>powyej 10,0% liczba jst z nadwyżką 0%–5%3116-656388 5%–10%972-161116 powyżej 10%24--5433 liczba jst z deficytem 0%–5%670161391727 5%–10%67423-801778 powyżej 10%63518-1093765 Niedobór budżetowy finansowany był głównie środkami pochodzącymi z kredytów i pożyczek (46,5%) – w 2023 r. samorządy zaciągnęły ponad dwukrotnie więcej długu zwrotnego niż rok wcześniej, co sprawiło, że przychody z tego tytułu stanowiły 1/3 przychodów ogółem jst. Przychody pozyskane na realizację programów i projektów współfinansowanych środkami pochodzącymi ze źródeł zagranicznych stanowiły 5,6% ogólnej kwoty zaciągniętych w 2023 r. kredytów i pożyczek oraz wyemitowanych obligacji. Kwota wygenerowanych przez jst wolnych środków oraz nadwyżki budżetowej była niższa niż rok wcześniej o 16,1%, choć w strukturze przychodów tytuły te wciąż stanowiły ich główne źródło (67,2%). W 2023 r. na spłatę długu jednostki przeznaczyły o 7,4% mniej środków – wskaźnik dynamiki był najniższy od 9 lat i wyniósł 92,6%. Rozchody związane ze spłatą długu zaciągniętego na realizację zadań finansowanych z udziałem środków zagranicznych również były niższe – o 10,6% i stanowiły 7,9% kwoty spłaconego długu. Przychody jst w latach 2017–2023 (w tys. zł) Rozchody jst w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 2017201820192020202120222023 Zaci gnity d ug zwrotny Wolne ro dki i nadwyka z la t ubiegych Pozostae przychody 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 2017201820192020202120222023 Spata d ugu zwrotnego Pozostae ro zchody 174 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu jst a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody (z aci gni cie d ugu) 8 415 33916 217 34414 476 81217 104 00711 052 9419 576 41121 302 541 Rozchody (s p ata dugu) 8 472 8608 746 78410 056 7419 591 4019 807 3929 706 6068 992 876 Zmiana kwoty d ugu -5 7 5227 470 5604 420 0727 512 6061 245 550-1 30 19612 309 664 -5 000 000 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 1.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Rok 2023 był rokiem, w którym kwota długu generowana przez jst wzrosła (po jednorocznym spadku w 2022 r.). Wielkość zadłużenia ogółem zwiększyła się w stosunku do ubiegłego roku o 13,1%, przy czym koszty obsługi zadłużenia wzrosły o 41,9%. Niższa dynamika dochodów niż długu miała wpływ na wzrost poziomu relacji zobowiązań do dochodów – relacja ta w 2023 r. wyniosła 28,4% i była wyższa niż rok wcześniej o 2,1 punktu procentowego. Wskaźnik dynamiki zobowiązań wymagalnych wzrósł o 51,3% 3 . Kwota należności jst w stosunku do roku ubiegłego wzrosła o 10,9%, analogicznie zwiększyły się należności wymagalne. Poziom zadłużenia jst oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowizania ogóem (w tys. z) 68 926 07676 115 79882 075 68789 845 11091 122 81690 825 610 102 723 750 Rela cja kwoty dugu do dochodów 30,0%30,2%29,5%29,5%27,3%26,3%28,4% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 70 000 000 80 000 000 90 000 000 100 000 000 110 000 000 3 Do kategorii zobowiązań wymagalnych od 2022 r. zalicza się również niezwrócone w terminie depozyty mające charakter gwarancji należytego wykonania zobowiązania (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych (Dz. U. poz. 2431). 175 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Rozkład liczby jst* według wskaźnika wzrostu/spadku kwoty długu w 2023 r. 457 483 382 304 267 188 604 0100200300400500600700 wi cej ni 20% <20% do 10%) <10% do 0%) <0% do 10%) <10% do 20%) <20% do 30%) wi cej ni 30% Spa dek kwo ty d ugu Wzrost kwoty d ugu * Na wykresie nie ujęto jst, które w latach 2022 i 2023 nie były zadłużone. Rozkład liczby jst według przedziałów zadłużenia w relacji do dochodów w 2023 r. 0100200300400500600700800900 bra k d ugu (0 % do 10%> (1 0% do 20%> (2 0% do 30%> (3 0% do 40%> (4 0% do 50%> (5 0% do 60%> powy ej 60% bra k dugu(0 % do 10%>(1 0% do 20%>(2 0% do 30%>(3 0% do 40%>(4 0% do 50%>(5 0% do 60%>powyej 60% Liczba js t 1657767375013161757265 Struktura kwoty długu jst według wierzycieli w 2017 i 2023 (w tys. zł) 010 000 00020 000 00030 000 00040 000 00050 000 00060 000 00070 000 00080 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki k ra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagraniczne Sektor fin ansów public znychBanki k ra jo wePozostae podmio ty kra jo wePodmio ty zagraniczne 2017 3 270 64049 417 575905 03115 332 830 2023 3 420 59668 535 3925 397 15625 370 606 176 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Relacja łącznej kwoty długu gmin i miast na prawach powiatu do ich dochodów w 2023 r. 4 0% - 10% 10% - 40% 40% - 50% 50% - 55% 55% - 60% 60% - 80% powyżej 80% Legenda Relacja kwoty długu gmin i miast na prawach powiatu do ich nadwyżki operacyjnej rozumianej jako różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi w 2023 r. 5 deficyt operacyjny 0 - 5 lat 5 - 10 lat 10 - 15 lat 15 - 20 lat 20 - 50 lat 50 - 100 lat powyżej 100 lat Legenda 4 Wskaźnik ten był stosowany do końca 2013 r. jako jeden z ustawowych limitów zadłużenia JST (obecnie już nie obowiązuje). 5 Wskaźnik ten określa liczbę lat niezbędną do całkowitej spłaty długu JST środkami w wysokości nie niższej niż nadwyżka operacyjna osiągnięta w 2023 r. 177 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Relacja łącznej kwoty długu powiatów i miast na prawach powiatu do ich dochodów w 2023 r. 6 0% - 10% 10% - 40% 40% - 50% 50% - 55% 55% - 60% 60% - 80% powyżej 80% Legenda Relacja kwoty długu powiatów i miast na prawach powiatu do ich nadwyżki operacyjnej rozumianej jako różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi w 2023 r. 7 deficyt operacyjny 0 - 5 lat 5 - 10 lat 10 - 15 lat 15 - 20 lat 20 - 50 lat 50 - 100 lat powyżej 100 lat Legenda 6 Wskaźnik ten był stosowany do końca 2013 r. jako jeden z ustawowych limitów zadłużenia JST (obecnie już nie obowiązuje). 7 Wskaźnik ten określa liczbę lat niezbędną do całkowitej spłaty długu JST środkami w wysokości nie niższej niż nadwyżka operacyjna osiągnięta w 2023 r. 178 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Relacja łącznej kwoty długu województw samorządowych do ich dochodów w 2023 r. 8 0% - 5% 5% - 10% 10% - 15% 15% - 25% powyżej % Legenda 11,2 22,3 11,1 22,9 29,2 20,1 10,9 30,1 4,5 20,5 20,9 2,0 8,7 14,8 8,9 3,1 Relacja kwoty długu województw samorządowych do ich nadwyżki operacyjnej rozumianej jako różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi w 2023 r. 9 do 1 roku 1 - 2 lata powyżej 2 lat Legenda 0,5 0,5 0,4 0,1 0,1 0,1 0,3 0,3 0,9 2,4 0,9 0,8 0,9 1,6 1,1 1,1 0,8 8 Wskaźnik ten był stosowany do końca 2013 r. jako jeden z ustawowych limitów zadłużenia JST (obecnie już nie obowiązuje). 9 Wskaźnik ten określa liczbę lat niezbędną do całkowitej spłaty długu JST środkami w wysokości nie niższej niż nadwyżka operacyjna osiągnięta w 2023 r. 179 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Dochody ogółem Wydatki ogółem Gminy Mia sta na prawach powia tu Powiaty Woj. samorz dowe m.s t. WarszawaGminy Mia sta na prawach powia tu Powiaty Woj. samorzdowe m.s t. Warszawa Udziały w PIT i CIT Wydatki majątkowe Gminy Mia sta na prawach powia tuPowiaty Woj. samorz dowe m.s t. Warszawa Gminy Mia sta na prawach powia tu Powiaty Woj. samorz dowe m.s t. Warszawa Subwencja ogólna Kwota długu Gminy Mia sta na prawach powia tu Powiaty Woj. samorzdowe m.s t. Warszawa Gminy Mia sta na prawach powia tuPowiaty Woj. samo- rządowe m.s t. Warszawa 180 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. W 2023 r. budżety gmin stanowiły około 47% wielkości wykonanych przez wszystkie jednostki samorządu terytorialnego, miast na prawach powiatu – około 26%, powiatów – około 12%, województw samorządowych – około 9%, a m.st. Warszawy – około 6%. Ogólna kwota zobowiązań wszystkich jst w 45,5% składała się ze zobowiązań miast na prawach powiatu, w 37,8% gmin, 6,8% powiatów, 5,3% m.st. Warszawy i w 4,7% województw samorządowych. Zadłużenie samorządu terytorialnego stanowiło niewielką część zadłużenia całego sektora finansów publicznych – 7,5%. W 2023 r. jst gospodarowały dochodami sięgającymi 63,1% poziomu dochodów uzyskiwanych przez budżet państwa, a ich wydatki budżetowe równe są 58,4% wielkości wydatków realizowanych przez budżet państwa. 2. Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych i ich wykorzystanie 2.1. Dochody ze źródeł zagranicznych Kwota pozyskanych przez jst środków na dofinansowanie programów i projektów realizowanych z udziałem środków zagranicznych 10 w 2023 r. wyniosła 16 915 479 tys. zł i była wyższa o 1,0% od zrealizowanych w 2022 r., a ich udział stanowił 4,7% dochodów ogółem (w 2022 r. – 4,8%). Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody jst na realizację programów z udziałem środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:15 451 962,816 745 016,016 915 478,985,14,7101,0 Budżet środków europejskich12 482 300,213 360 521,713 367 195,384,23,7100,0 Dofinansowanie ze źródeł krajowych1 526 810,81 485 462,21 294 896,485,00,487,2 Środki ze źródeł zagranicznych 1 442 851,81 899 032,22 253 387,290,90,6118,7 Wydatki ogółem*, z tego:21 792 807,621 264 604,624 493 578,092,86,8115,2 Budżet środków europejskich12 382 928,212 272 922,014 045 194,794,43,9114,4 Dofinansowanie ze źródeł krajowych7 380 303,56 903 765,47 862 070,291,12,2113,9 Środki ze źródeł zagranicznych2 029 575,92 087 917,22 586 313,189,50,7123,9 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji 710 428,0895 579,51 194 899,4xx133,4 Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 892 630,1791 485,2707 851,8xx89,4 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4. 10 Niniejszy podpunkt Sprawozdania dotyczy gmin, powiatów, miast na prawach powiatu i województw samorządowych. W sprawozdaniu KR RIO kwota dochodów na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych uwzględnia paragrafy dochodowe z czwartą cyfrą 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 i 9 (czwarta cyfra 2, 4, 6 i 9 oznacza dofinansowanie ze źródeł krajowych przedsięwzięć współfinansowanych ze źródeł zagranicznych; czwarta cyfra 1, 3, 5 i 8 oznacza środki pochodzące wyłącznie ze źródeł zagranicznych; ponadto wyodrębniono dochody z budżetu środków europejskich – cyfra 7). 181 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Dochody jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 2017201820192020202120222023 Dochody jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w latach 2022 i 2023 według województw (w tys. zł) 2022 2023 Bud et rodków europejskich rodki ze róde zagranicznych Dofinansowanie ze róde krajowych 0500 0001 000 0001 500 0002 000 0000500 0001 000 0001 500 0002 000 000 doln ośląskie kuja wsko-pomorskie lubels kie lubuskie łódzkie mało pols kie mazowieckie opolskie podkarpackie podla skie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wie lk opols kie zachodnio pomorskie 182 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Najwięcej dochodów na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w 2023 r. uzyskały jst województw: śląskiego (1 757 185 tys. zł), małopolskiego (1 571 188 tys. zł) i mazowieckiego (1 546 736 tys. zł). Dochody pozyskane przez te jst stanowiły aż 28,8% dochodów na programy i projekty realizowanie z udziałem środków zagranicznych pozyskanych przez jst w skali całego kraju. Udział dochodów bieżących i majątkowych w dochodach jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w 2023 r. według województw Wyszczególnienie Dochody na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych Udział 3:2 (w %) Udział 4:2 (w %) ogółem (w tys. zł) z tego: dochody bieżące (w tys. zł) dochody majątkowe (w tys. zł) 123456 Polska, z tego:16 915 4793 784 60113 130 87822,477,6 dolnośląskie1 022 225238 859783 36623,476,6 kujawsko-pomorskie1 086 506369 444717 06234,066,0 lubelskie737 224205 244531 98127,872,2 lubuskie644 728113 974530 75417,782,3 łódzkie1 502 829213 1811 289 64814,285,8 małopolskie1 571 188438 5011 132 68827,972,1 mazowieckie1 546 736294 7931 251 94319,180,9 opolskie431 228146 021285 20733,966,1 podkarpackie1 298 236250 6231 047 61319,380,7 podlaskie526 494173 399353 09532,967,1 pomorskie1 308 481231 2961 077 18517,782,3 śląskie1 757 185325 9891 431 19618,681,5 świętokrzyskie646 474157 895488 57824,475,6 warmińsko-mazurskie878 592155 235723 35717,782,3 wielkopolskie989 753256 110733 64325,974,1 zachodniopomorskie967 602214 039753 56322,177,9 Wśród dochodów jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych przeważały, podobnie jak w latach poprzednich, dochody majątkowe wynoszące 13 130 878 tys. zł, co stanowiło 77,6% pozyskanych dochodów ogółem, natomiast dochody bieżące wyniosły 3 784 601 tys. zł i stanowiły 22,4% dochodów. Zarówno dochody bieżące jak i majątkowe wykazywały znaczne terytorialne zróżnicowanie ich wysokości. 183 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. 2.2. Wydatki ze źródeł zagranicznych Wydatki finansowane środkami zagranicznymi w 2023 r. wyniosły 24 493 578 tys. zł i były wyższe o 15,2% w porównaniu z rokiem poprzednim, a ich udział w wydatkach ogółem wyniósł 6,8% (w 2022 r. – 6,0%). Wydatki jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w latach 2022 i 2023 według województw (w tys. zł) 2022 2023 Bud et rodków europejskich rodki ze róde zagranicznych Dofinansowanie ze róde krajowych 01 000 0002 000 0003 000 00001 000 0002 000 0003 000 000 doln ośląskie kuja wsko-pomorskie lubels kie lubuskie łódzkie mało pols kie mazowieckie opolskie podkarpackie podla skie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wie lk opols kie zachodnio pomorskie 184 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. W 2023 r. wydatki jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych wyniosły łącznie 24 493 578 tys. zł, i – tak jak w przypadku dochodów – wydatki te wykazywały znaczące zróżnicowanie w poszczególnych województwach, co zaprezentowano zarówno na powyższym wykresie jak i w tabeli poniżej. Najwyższe kwoty wydatków, podobnie jak w roku poprzednim, zrealizowały jst województw: śląskiego w wysokości 2 540 482 tys. zł i małopolskiego – 2 501 346 tys. zł. Udział wydatków bieżących i majątkowych w wydatkach jst finansowanych środkami zagranicznymi w 2023 r. według województw Wyszczególnienie Wydatki finansowane środkami zagranicznymi (w tys. zł) Wydatki bieżące finansowane środkami zagranicznymi (w tys. zł) w tym: wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń (w tys. zł) Udział 4:3 (w %) Udział 3:2 (w %) Wydatki majątkowe finansowane środkami zagranicznymi* (w tys. zł) Udział 7:2 (w %) 12345678 Polska, z tego:24 493 5784 604 6361 700 08636,918,819 888 94281,2 dolnośląskie1 738 022259 274114 42044,114,91 478 74885,1 kujawsko-pomorskie1 546 888464 816121 01626,030,11 082 07270,0 lubelskie1 087 543274 994106 01938,625,3812 54874,7 lubuskie895 831137 97059 29643,015,4757 86284,6 łódzkie2 471 806301 935121 83740,412,22 169 87287,8 małopolskie2 501 346561 801193 96634,522,51 939 54577,5 mazowieckie1 892 188375 483123 90833,019,81 516 70580,2 opolskie426 985157 56655 61835,336,9269 41963,1 podkarpackie1 749 001287 655106 48837,016,51 461 34683,6 podlaskie722 994201 91469 59234,527,9521 08072,1 pomorskie1 788 664287 25796 70533,716,11 501 40783,9 śląskie2 540 482398 239177 13644,515,72 142 24384,3 świętokrzyskie1 089 901169 53177 16945,515,6920 37084,5 warmińsko-mazurskie1 203 922172 99771 78841,514,41 030 92585,6 wielkopolskie1 619 205291 389112 49138,618,01 327 81682,0 zachodniopomorskie1 218 800261 81492 63835,421,5956 98678,5 * Wydatki majątkowe stanowią w 100% wyłącznie wydatki inwestycyjne. We wszystkich województwach dominowały wydatki finansowane środkami z budżetu środków europejskich, które wynosiły 14 045 194 tys. zł, stanowiąc 3,7% ogółu wydatków jst. Znacznie niższe było dofinansowanie ze źródeł krajowych w wysokości 7 862 070 tys. zł, które podobnie jak w roku poprzednim, stanowiło 2,0% wydatków jst. 185 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Udział wydatków jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych w wydatkach budżetowych ogółem w 2023 r. według województw Wyszczególnienie Wydatki ogółem (w tys. zł) Wydatki finansowane środkami z budżetu środków europejskich (w tys. zł) Wydatki finansowane środkami ze źródeł zagranicznych (w tys. zł) Dofinansowanie ze źródeł krajowych* (w tys. zł) Udział w wydatkach ogółem (w %) 3:24:25:2 12345678 Polska, z tego:384 955 20314 045 1942 586 3137 862 0703,70,72,0 dolnośląskie29 912 136967 053188 792582 1773,20,62,0 kujawsko-pomorskie19 848 056947 821143 502455 5664,80,72,3 lubelskie19 372 800556 190162 661368 6922,90,81,9 lubuskie10 043 807555 09670 664270 0725,50,72,7 łódzkie25 294 3751 424 382109 494937 9315,60,43,7 małopolskie33 894 9961 355 533246 989898 8234,00,72,7 mazowieckie64 556 1191 132 291208 450551 4471,80,30,9 opolskie8 742 654232 58474 101120 3002,70,91,4 podkarpackie20 985 0551 177 949201 995369 0585,61,01,8 podlaskie11 682 397455 45081 262186 2823,90,71,6 pomorskie24 293 7651 081 887125 045581 7324,50,52,4 śląskie40 643 7931 397 321460 007683 1553,41,11,7 świętokrzyskie11 631 105582 77072 490434 6405,00,63,7 warmińsko-mazurskie13 748 662758 60191 686353 6355,50,72,6 wielkopolskie33 318 304718 002141 726759 4782,20,42,3 zachodniopomorskie16 987 179702 265207 450309 0844,11,21,8 * Obejmuje wyłącznie wydatki kwalifikowane. W strukturze wydatków finansowanych środkami zagranicznymi od lat niezmiennie przeważają wydatki majątkowe, które w 2023 r. wynosiły 19 888 942 tys. zł, stanowiąc 81,2% tych wydatków. Najwyższe wydatki majątkowe zrealizowały jst województwa łódzkiego (2 169 872 tys. zł) oraz śląskiego (2 142 243 tys. zł), co oznacza, że jst tych dwóch województw wykonały ponad jedną piątą (21,7%) ogółu wydatków inwestycyjnych na projekty finansowane ze źródeł zagranicznych. 186 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Udział wydatków finansowanych środkami zagranicznymi w wydatkach ogółem w podziale na typy jst w układzie województw w latach 2022 i 2023 (w %) 2022 2023 Gminy Miasta na prawach powiatu Powiaty Województwa samorz dowe 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 doln ośląskie kuja wsko-pomorskie lubels kie lubuskie łódzkie mało pols kie mazowieckie opolskie podkarpackie podla skie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wie lk opols kie zachodnio pomorskie W 2023 r., tak jak w okresach poprzednich, wśród wszystkich typów jst, najwyższy udział wydatków na programy i projekty finansowane środkami zagranicznymi w wydatkach ogółem odnotowano w województwach samorządowych, w których stanowiły średnio 23,9%. Wynika to z faktu, że wydatki województw samorządowych obejmują wydatki na projekty własne oraz wydatki stanowiące transfer środków do innych beneficjentów (jako instytucja płatnicza). Wydatki inwestycyjne na programy i projekty finansowane z udziałem środków zagranicznych w podziale na typy jst w 2023 r. (w tys. zł) Gminy 7 277 538 Mia sta na prawach powia tu 6 640 069 Powiaty 857 430 Woj. samorzdowe 4 725 589 m.s t. Warszawa 388 316 187 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. W 2023 r. najwyższe wydatki inwestycyjne na programy i projekty finansowane z udziałem środków zagranicznych zrealizowały gminy w wysokości 7 277 538 tys. zł, co stanowiło 36,6% tych wydatków; niższe wydatki wykonały miasta na prawach powiatu – 6 640 069 tys. zł (33,4% wydatków), województwa samorządowe – 4 725 589 tys. zł (23,8% wydatków) i powiaty – 857 430 tys. zł (4,3% wydatków). Dodatkowo, m.st. Warszawa zrealizowało te wydatki w kwocie 383 316 tys. zł, co stanowiło 2,0% ogółu tych wydatków. Wydatki na projekty realizowane ze środków zagranicznych ponoszone są w różnych działach klasyfikacji budżetowej. Kierunki wydatkowania tych środków zaprezentowano poniżej. Struktura wydatków jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. Dzia 600 38,0% Dzia 900 13,3% Dzia 801 9,4% Dzia 750 8,2% Dzia 921 5,0% Dzia 010 4,4% Dzia 851 4,0% Dzia 853 3,8% Dzia 700 3,6% Dzia 852 2,0% Pozosta e 8,2% Dział 600 – Transport i łączność, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 750 – Administracja publiczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 852 – Pomoc społeczna. Struktura wydatków bieżących i majątkowych jst na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. Wydatki biece Wydatki majtkowe Dzia 750 30,6% Dzia 801 21,2% Dzia 853 17,5% Dzia 852 9,2% Dzia 010 4,6% Dzia 150 3,3% Dzia 900 2,7% Dzia 855 2,6% Dzia 851 1,6% Dzia 921 1,6% Pozosta e 5,0% Dzia 600 46,8% Dzia 900 15,8% Dzia 801 6,6% Dzia 921 5,8% Dzia 851 4,6% Dzia 010 4,4% Dzia 700 4,3% Dzia 750 2,9% Dzia 630 1,8% Dzia 926 1,7% Pozosta e 5,2% Dział 750 – Administracja publiczna, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 150 – Przetwórstwo przemysłowe, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 855 – Rodzina, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 630 – Turystyka, dział 926 – Kultura fizyczna. 188 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział II. Największe wydatki finansowane środkami zagranicznymi jst zrealizowały, podobnie jak w latach poprzednich, w zakresie transportu i łączności (38,0% wydatków), gospodarki komunalnej i ochrony środowiska (13,3% wydatków) oraz oświaty i wychowania (9,4% wydatków). Kierunki dokonanych wydatków były jednak różne w zależności od rodzaju wydatków. W grupie wydatków bieżących największy udział miały wydatki na programy i projekty dotyczące administracji publicznej (30,6%), oświaty i wychowania (21,2% wydatków bieżących), oraz pozostałych zadań w zakresie polityki społecznej (17,5% wydatków bieżących), a w wydatkach majątkowych inwestycje z zakresu transportu i łączności (46,8%) oraz gospodarki komunalnej i ochrony środowiska (15,8% wydatków majątkowych). 189 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Rozdział III. Wykonanie budżetów przez gminy Wybrane wielkości budżetów gmin w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:163 483 714,8171 813 485,5170 256 688,496,0100,099,1 Bieżące, w tym:145 987 572,9156 960 395,2140 542 273,499,082,589,5 PIT, CIT27 488 842,531 652 503,023 932 808,1100,014,175,6 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:46 247 851,449 060 887,223 467 736,297,713,847,8 Dotacje na zadania zlecone*40 452 861,626 711 985,215 062 592,499,18,856,4 Subwencja ogólna, w tym:36 895 391,134 902 604,147 052 935,8100,627,6134,8 Część oświatowa23 329 374,224 928 789,628 158 313,4100,016,5113,0 Majątkowe, w tym:17 496 141,914 853 090,329 714 415,084,117,5200,1 Dotacje i środki na inwestycje10 571 902,211 774 299,027 058 151,784,615,9229,8 Wydatki ogółem, z tego:152 788 989,4175 500 611,5180 989 005,490,8100,0103,1 Bieżące, w tym:129 536 091,4143 540 832,2133 126 892,893,773,692,7 Wynagrodzenia i pochodne47 265 734,851 772 267,258 260 234,196,732,2112,5 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 40 860 445,641 748 842,616 232 027,196,99,038,9 Dotacje 9 311 394,110 667 343,412 341 170,597,46,8115,7 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 485 184,01 816 557,72 566 401,092,31,4141,3 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 847 494,21 571 648,0992 415,887,10,563,1 Majątkowe, w tym:23 252 898,031 959 779,447 862 112,783,926,4149,8 Wydatki inwestycyjne, w tym:21 782 472,830 517 139,545 901 853,083,825,4150,4 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 6 485 626,96 250 715,57 272 364,488,84,0116,3 Wynik budżetu10 694 725,4-3 687 126,0-10 732 317,0xxx Wynik operacyjny16 451 481,513 419 563,07 415 380,7xxx Przychody ogółem, w tym:21 613 816,632 609 780,733 292 384,3x100,0102,1 Zaciągnięcie długu zwrotnego4 465 542,54 528 021,39 032 772,8x27,1199,5 Wolne środki i nadwyżka 17 055 877,828 003 581,424 094 071,9x72,486,0 Rozchody ogółem, w tym:6 381 204,56 536 920,55 667 352,8x100,086,7 Spłata długu zwrotnego4 530 891,74 511 012,64 290 985,5x75,795,1 Należności ogółem, w tym:9 876 793,110 186 530,211 703 097,2x100,0114,9 Należności wymagalne 9 463 478,79 714 822,011 185 276,8x95,6115,1 Kwota długu, w tym:34 175 694,234 105 690,038 824 386,0x100,0113,8 Zobowiązania wymagalne32 210,243 997,962 847,2x0,2142,8 Kwota długu samorządowych osób prawnych, w tym: 65 204,074 096,468 583,7x100,092,6 SP ZOZ 24 506,939 913,142 828,8x62,4107,3 * Zgodnie z art. 126 uofp. 190 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody gmin na realizację programów przy udziale środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:4 866 514,36 124 858,65 245 053,776,73,185,6 Budżet środków europejskich4 229 001,55 457 519,04 471 919,376,62,681,9 Dofinansowanie ze źródeł krajowych336 884,6305 028,1345 941,483,60,2113,4 Środki ze źródeł zagranicznych 300 628,2362 311,5427 193,072,80,3117,9 Wydatki ogółem*, z tego:7 333 813,67 823 497,88 270 876,190,64,9105,7 Budżet środków europejskich4 429 702,04 922 490,15 066 899,991,63,0102,9 Dofinansowanie ze źródeł krajowych2 579 824,72 529 456,72 728 398,490,11,6107,9 Środki ze źródeł zagranicznych324 286,9371 551,0475 577,883,10,3128,0 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji 383 453,6332 384,8436 851,8xx131,4 Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 382 711,2394 058,5323 529,5xx82,1 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4. W 2023 r. z budżetu UE do budżetów gmin przetransferowano o 985 600 tys. zł (tj. o 18,1%) mniej środków niż w roku poprzednim, co nie przełożyło się na wielkość wykonanych wydatków (wzrost dynamiki o 2,9%). Liczba gmin według wielkości budżetu (dochodów ogółem) oraz typów gmin w 2023 r. Wielkość budżetu (w mln zł) GminyStruktura (w %) Ogółemmiejskie miejsko- -wiejskie wiejskieOgółemmiejskie miejsko- -wiejskie wiejskie do 25>1836121657,60,20,56,8 (25 do 50>1 0022817080441,61,27,133,3 (50 do 75>5533019532822,91,28,113,6 (75 do 100>2522810511910,51,24,44,9 (100 do 150>22253113569,22,24,72,3 (150 do 200>882547163,61,01,90,7 (200 do 250>43211661,80,90,70,2 powyżej 25068451942,81,90,80,2 Razem2 4112366771 498100,09,828,162,1 Grupa gmin dysponująca budżetami (dochodów ogółem) w wysokości do 25 mln zł powiększyła się o 14 jednostek, a w przedziale od 25 mln zł do 50 mln zł przybyło 17 jednostek w stosunku do roku poprzedniego. Niemal połowa gmin w Polsce (49,2%) w 2023 r. dysponowała budżetami mieszczącymi się w przedziale do 50 mln zł. 191 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody gmin w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 12 824 45217 807 27515 205 51716 650 67521 613 81732 609 78133 292 384 Dochody ogóáe m 111 189 285121 425 597135 233 349149 090 470163 483 715171 813 486170 256 688 Rozchody ogóáe m 4 513 8714 883 5195 714 7185 848 7126 381 2056 536 9205 667 353 Wydatki ogóáe m 111 984 447127 132 774135 386 334143 716 562152 788 989175 500 612180 989 005 0 50 000 000 100 000 000 150 000 000 200 000 000 250 000 000 1. Dochody Dochody budżetowe gmin w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:163 483 714,8171 813 485,5170 256 688,496,0100,099,1 Subwencja ogólna 40 891 984,034 902 604,147 052 935,8100,627,6134,8 Dotacje i środki56 819 753,660 835 186,250 525 888,090,229,783,1 Udziały w PIT i CIT 27 488 842,531 652 503,023 932 808,1100,014,175,6 Pozostałe dochody38 283 134,744 423 192,248 745 056,696,328,6109,7 W 2023 r. dochody budżetowe gmin zrealizowane zostały w kwocie 170 256 688 tys. zł, co stanowi 96,0% planu. W porównaniu do dochodów z 2022 r. spadły o 0,9%, natomiast biorąc pod uwagę wskaźnik inflacji (11,4%) – spadły o 12,3%. Analizując dane z ostatniego dziesięciolecia należy zauważyć, że po raz pierwszy został zatrzymany trend wzrostowy osiąganych dochodów, a gminy zrealizowały nie tylko realnie, ale i nominalnie (o 1 556 797 tys. zł) mniej dochodów w stosunku do roku poprzedniego. Nowelizacja ustawy o dochodach jst 1 zmieniła od 2022 r. sposób wyliczania kwot rocznego dochodu przypadającego gminom z tytułu udziału we wpływach z podatków PIT i CIT oraz zasady przyznawania subwencji ogólnej. Wykonanie dochodów w danym roku z udziałów w podatkach PIT i CIT odpowiadać będzie kwocie wynikającej z otrzymanego zawiadomienia (100% planu). W 2023 r. wartość wpływów z tytułu udziału w podatku PIT ukształtowała się na poziomie zbliżonym do roku 2018 i wyniosła 21 655 562 tys. zł, co stanowiło zaledwie 71,8% kwoty z 2022 r., w którym gminy otrzymały incydentalne wsparcie w postaci dodatkowych dochodów z PIT 2 . 1 Ustawa z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1927). 2 Ustawa z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1964). 192 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Dochody gmin z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT Z kolei dochody z tytułu subwencji ogólnej były wyższe o 34,8% w stosunku do roku poprzedniego (tj. o 12 150 332 tys. zł). Głównymi czynnikami tak istotnego wzrostu było przekazanie gminom w ramach subwencji ogólnej kwoty 8 385 924 tys. zł na uzupełnienie dochodów 3 (w 2022 r. przekazano kwotę 349 983 tys. zł) oraz zwiększenie o 13,0% (do kwoty 28 158 313 tys. zł) środków subwencji oświatowej. W 2023 r. nadal istotnym źródłem dochodów gmin były środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, które stanowiły prawie 10% dochodów ogółem i wzrosły o 3,1% w stosunku do roku poprzedniego, jednakże istotnie zmieniło się ich przeznaczenie. O ile w 2022 r. prawie 80% środków finansowało zadania bieżące, to w 2023 r. niemal 97% środków przeznaczono na inwestycje (Fundusz Inwestycji Strategicznych Polski Ład, Rządowy Fundusz Odbudowy Zabytków). Trwający konflikt zbrojny na Ukrainie nadal generował potrzebę funkcjonowania Funduszu Pomocy, z którego gminom przekazano kwotę 1 940 217 tys. zł, było to jednak o prawie 42% mniej niż w pierwszym roku wojny. Dodatkowo nastąpiło znaczne uszczuplenie wpływów z dotacji na zadania zlecone 4 (spadek o 43,6%). W konsekwencji otrzymane dochody z tytułu dotacji i środków spadły o 16,9% (tj. o 10 309 298 tys. zł). Powyższe okoliczności przełożyły się na zasadniczą zmianę struktury dochodów ogółem, w której 82,5% stanowiły dochody bieżące (spadek o 8,9 punktu procentowego), a 17,5% dochody majątkowe (w 2022 r. ich udział wynosił 8,6%). Pomimo utrzymującej się tendencji braku realizacji planu dochodów z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi – wykonanie w ostatnich trzech latach kształtowało się na poziomie: 95,9%, 97,2% i 96,7% – uzyskiwane przez gminy wpływy rok do roku były wyższe o 18,0%, 13,4% i 8,1%. 3 Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustawa (Dz.U. z 2023 poz. 1586). 4 Ustawa z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1981). 193 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów gmin w latach 2017–2023 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemSubwencja ogólna Dotacje i rodkiUdziay w PIT i CIT 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemDochody biece Dochody majtkoweDochody ze sprzeday majtku Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania dochodów budżetowych w 2023 r. 357 403 1 129 452 60 10 02004006008001 0001 200 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> (1 00,0% do 105,0%> (1 05,0% do 110,0%> wi cej ni 110,0% Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania dochodów z tytułu dotacji i środków w 2023 r. 52 68 114 166 359 1 339 313 02004006008001 0001 2001 4001 600 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (90,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania dochodów bieżących w 2023 r. 175 171 431 839 532 144 119 0100200300400500600700800900 mnie j ni 94,0% (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> (1 00,0% do 102,0%> (1 02,0% do 104,0%> wi cej ni 104,0% 194 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Zgromadzone przez gminy środki w 57,3% opierały się na dochodach transferowych przekazywanych z budżetu państwa w formie dotacji i środków oraz subwencji ogólnej. W stosunku do roku poprzedniego udział dotacji i środków w strukturze dochodów gmin spadł o 5,7 punktu procentowego, a udział subwencji ogólnej wzrósł o 7,3 punktu procentowego (w 2022 r. – spadek o 4,7 punktu procentowego). Dochody z PIT i CIT spadły o 4,3 punktu procentowego w stosunku do 2022 r. i stanowiły 14,1% (w 177 gminach leżących głównie we wschodniej części Polski, udział ten nie przekroczył 5% ich dochodów ogółem). Pozostała część – 28,6% pochodziła z innych dochodów własnych. Dynamika dochodów gmin w latach 2017–2023 Dochody gmin w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 70% 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemUdziay w PIT i CIT Dotacje i rodkiSubwencja ogólna 0 20 000 000 40 000 000 60 000 000 80 000 000 100 000 000 120 000 000 140 000 000 160 000 000 180 000 000 200 000 000 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogólnaPozostae dochody Dotacje i środki osiągały coraz wyższy poziom w strukturze dochodów ogółem, a udział subwencji ogólnej systematycznie ulegał obniżeniu. W 2021 r. powyższy trend został odwrócony. W 2023 r. udział subwencji ogólnej w porównaniu z 2021 r. wzrósł z 25,0% do 27,6%, a udział dotacji i środków spadł z 34,8% do 29,7%. W 2022 r., w związku z ekstraordynaryjnym zasileniem budżetów gmin środkami pochodzącymi z Funduszu Pomocy i Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, wynikającym z konieczności przyjęcia i utrzymania kilkumilionowej grupy uchodźców wojennych oraz łagodzenia skutków pandemii, a także końcową realizacją programu „Rodzina 500+”, nastąpiło odchylenie od zaobserwowanej tendencji. Od II kwartału 2016 r. znaczną część w strukturze dochodów gmin stanowiła dotacja na realizację rządowego programu pełniącego rolę pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez przyznawanie świadczeń wychowawczych (program „Rodzina 500+”). Od czerwca 2022 r. wypłata całości świadczeń z ww. programu była realizowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W związku z powyższym udział dotacji na zadania zlecone w strukturze dochodów ogółem kolejny rok z rzędu uległ obniżeniu z 15,6% w 2022 r. do 8,9% w 2023 r., a gminy otrzymały ich mniej o 11 650 342 tys. zł. W 2023 r. istotne zmiany wystąpiły w strukturze otrzymanych dotacji i środków: udział dotacji na zadania z zakresu administracji rządowej spadł o 14,1 punktu procentowego w stosunku do 2022 r. (w poprzednim roku spadek o 27,3 punktu procentowego), udział środków z Funduszu Pomocy spadł o 1,7 punktu procentowego, natomiast udział środków z Fundusz Przeciwdziałania COVID-19, wzrósł o 6,5 punktu procentowego i stanowił 33,6%. Analizując wykonane dochody z poszczególnych części subwencji ogólnej z czterech ostatnich lat można zaobserwować podobieństwo w jej strukturze w latach 2020 i 2022 oraz w latach 2021 i 2023. Pomimo, że gminy w 2023 r. otrzymały o 13,0% więcej subwencji oświatowej niż w poprzednim roku, jej udział w strukturze subwencji ogólnej spadł o 11,6 puntu procentowego i stanowił 59,8% kwoty globalnej. Natomiast uzupełnienie subwencji, które w 2022 r. stanowiło tylko 1,0% jej struktury, w 2023 r. wzrosło o 16,8 punktu procentowego i stanowiło 17,8% jej wartości. 195 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Struktura dochodów ogółem gmin w latach 2017–2023 17, 2% 18, 0% 18, 0% 16, 2% 16, 8% 18, 4% 14, 1% 32, 9% 34, 2% 36, 3% 40, 0% 34, 8% 35, 4% 29, 7% 24, 3% 23, 4% 22, 5% 21, 2% 25, 0% 20, 3% 27, 6% 25, 5% 24, 5% 23, 3% 22, 6% 23, 4% 25, 9% 28, 6% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Struktura dochodów ogółem gmin w latach 2017–2023 95,3% 92,0% 91,6% 89,6% 89,3% 91,4% 82,5% 4,7% 8,0% 8,4% 10,4% 10,7% 8,6% 17,5% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe 196 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Struktura dochodów ogółem gmin w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 20,3% Dotacje i rodki 35,4% PIT 17,5% CIT 0,9% Pozosta e dochody 25,9% Subwencja ogólna 27,6% Dotacje i rodki 29,7% PIT 12,7% CIT 1,3% Pozosta e dochody 28,6% Struktura dotacji i środków gmin w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej Dotacje na zadania w asne 15,4% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 27,1% Środki z Funduszu Pomocy 5,5% Pozosta e dotacje i rodki* Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 29,8% Dotacje na zadania w asne 17,5% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 33,6% Środki z Funduszu Pomocy 3,8% Pozosta e dotacje i rodki* * Na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych. Struktura subwencji ogólnej gmin w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz wyrównawcza 26,6% Cz owiatowa 71,4% Cz równowa ca /regionalna 1,0% Uzupe nienie subwencji ogólnej 1,0% Cz wyrównawcza 21,5% Cz owiatowa 59,8% Cz równowa ca/ regionalna 0,8% Uzupe nienie subwencji ogólnej 17,8% 197 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Udział PIT i CIT w dochodach ogółem gmin w 2023 r. 0% - 5% 5% - 10% 10% - 15% 15% - 20% 20% - 25% powyżej % Legenda Udział dotacji i środków w dochodach ogółem gmin w 2023 r. 0% - 30% 30% - 35% 35% - 40% 40% - 45% 45% - 50% powyżej 50% Legenda 198 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Udział subwencji ogólnej w dochodach ogółem gmin w 2023 r. 0% - 20% 20% - 25% 25% - 30% 30% - 35% 35% - 40% powyżej 40% Legenda Potencjalne dochody podatkowe Organy stanowiące gmin uchwaliły na 2023 r. stawki podatków niższe od maksymalnych o 3 998 250 tys. zł, co stanowiło 7,4% możliwych do uzyskania dochodów podatkowych ogółem (w 2022 r. – 5,5%). Najistotniejsze skutki finansowe obniżenia górnych stawek dotyczyły, tak jak w latach poprzednich, podatku od nieruchomości (64,8%) i podatku od środków transportowych (29,0%). Wydane przez organy podatkowe gmin decyzje w sprawie udzielenia ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń wyniosły 846 367 tys. zł i obniżyły o 1,6% możliwe do uzyskania dochody podatkowe (w 2022 r. o 1,4%). Podobnie jak w latach wcześniejszych, w roku 2023 skutki finansowe wydanych przez organy podatkowe decyzji, dotyczyły głównie podatku od nieruchomości – 98,2% ogólnej kwoty (w trzech poprzednich latach – 97,5%). Łącznie skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych oraz udzielonych ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń zamknęły się kwotą 4 844 617 tys. zł (wobec 4 073 679 tys. zł w 2022 r.). Statystyczna gmina w 2023 r. zrealizowała dochody podatkowe niższe o 2 009 tys. zł od możliwych do uzyskania (o 319 tys. zł więcej niż w 2022 r.). 199 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Dochody podatkowe 1) gmin możliwe do uzyskania w latach 2022 i 2023 (w tys. zł) Wyszczególnienie Dochody podatkowe możliwe do uzyskania Razem z tego: wykonanie skutki obniżenia maksymalnych stawek podatku skutki ulg podatkowych oraz ulg w spłacie zobowiązań podatkowych 2022 Dochody podatkowe ogółem, z tego:58 816 443,0 54 742 764,2 3 256 514,8 817 164,0 – PIT, CIT31 652 503,0 31 652 503,0 -- – podatek rolny1 824 991,8 1 670 430,4 149 328,5 5 232,8 – podatek od nieruchomości20 395 030,5 17 448 306,5 2 149 654,5 797 069,4 – podatek leśny326 828,8 325 071,9 1 013,2 743,7 – podatek od środków transportowych1 914 953,5 950 813,9 956 518,6 7 621,0 – pozostałe podatki i opłaty 2 702 135,5 2 695 638,3 - 6 497,1 2023 Dochody podatkowe ogółem, z tego:54 151 248,7 49 306 632,2 3 998 249,8 846 366,7 – PIT, CIT23 932 808,1 23 932 808,1 - - – podatek rolny2 182 937,9 1 934 365,0 242 631,6 5 941,3 – podatek od nieruchomości22 864 496,8 19 443 657,3 2 589 646,2 831 193,2 – podatek leśny496 427,1 490 863,6 4 580,0 983,5 – podatek od środków transportowych2 199 053,4 1 030 640,1 1 161 391,9 7 021,4 – pozostałe podatki i opłaty 2 475 525,4 2 474 298,0 - 1 227,4 1) Dochody podatkowe, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Opracowano na podstawie sprawozdań Rb-PDP gmin. 2. Wydatki Wydatki budżetowe gmin wyniosły 180 989 005 tys. zł, w tym bieżące 133 126 893 tys. zł, oraz majątkowe 47 862 113 tys. zł. W analizowanym okresie zrealizowano 90,8% zaplanowanych wydatków ogółem (w 2022 r. – 89,3%), 93,7% wydatków bieżących (w 2022 r. – 92,3%) i 83,9% wydatków majątkowych (w 2022 r. – 78,1%). W porównaniu do wykonania z roku 2022 można zaobserwować niewielki wzrost w zakresie wydatków bieżących, jak i wyraźną zmianę w nakładach na wydatki majątkowe, tj. wzrost o 15 902 333 tys. zł do kwoty 47 862 113 tys. zł. Wykonanie planu wybranych grup wydatków gmin w latach 2017–2023 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki majtkowe 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWynagrodzenia i skadki Wydatki na obsug duguWydatki biece UE 200 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. W badanym okresie następował powolny spadek inflacji do poziomu 11,4%, co prowadziło do stabilizacji i obniżania cen towarów oraz usług konsumpcyjnych na rynku ogólnopolskim. W odniesieniu do 2022 r. poziom realizacji wydatków ogółem uległ zwiększeniu o 3,1%. Na wydatki majątkowe w 2023 r. przeznaczono znacznie większe środki niż w roku poprzednim, co stanowiło wzrost o 49,8%. Spadek inflacji znalazł również odzwierciedlenie w poziomie zaplanowanych wydatków bieżących, których procent wykonania był nieco wyższy (o 1,5 punktu procentowego) niż w 2022 r. Za wysokość wykonania wydatków w 2023 r. odpowiedzialny był również wpływ do budżetów gmin dodatkowych środków pochodzących z różnego rodzaju funduszy i programów wsparcia. Pomimo nominalnego wzrostu wydatków ogółem o 3,1% w odniesieniu do roku poprzedniego, ich realna wartość przy uwzględnieniu wskaźnika inflacji (11,4% na koniec 2023 r.) – spadła o 8,3%. Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania wydatków budżetowych w 2023 r. 114 82 204 428 993 590 02004006008001 0001 200 mnie j ni 75,0% (7 5,0% do 80,0%> (8 0,0% do 85,0%> (8 5,0% do 90,0%> (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania wydatków bieżących w 2023 r. 342 376 589 691 363 50 0100200300400500600700800 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 92,0%> (9 2,0% do 94,0%> (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> Rozkład liczby gmin według przedziałów wykonania wydatków majątkowych w 2023 r. 138 105 166 286 482 1 234 0 02004006008001 0001 2001 400 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (9 0,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% W 2023 r. wydatki ogółem wzrosły w gminach o 3,1% w stosunku do roku poprzedniego. Na zmianę dynamiki wydatków bieżących (spadek o 7,3%) istotny wpływ miały: 1) wynagrodzenia i pochodne od nich – wzrost o 12,5%, 2) świadczenia na rzecz osób fizycznych – spadek o 61,1%, 3) dotacje – wzrost o 15,7%, 4) obsługa długu oraz poręczenia i gwarancje – wzrost o 41,3%, 5) wydatki bieżące związane z realizacją projektów współfinansowanych ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp – spadek o 36,9%, 6) w ramach wydatków bieżących, wydatki związane z zakupem energii – wzrost o 28,1%. 201 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Ponadto na zmianę dynamiki wydatków ogółem w gminach miały również wpływ wydatki majątkowe, które wzrosły o 49,8%. Wydatki na zadania inwestycyjne gmin wzrosły o 50,4% w porównaniu do roku poprzedniego, przy czym kwota wydatków na inwestycje realizowane przez gminy w ramach projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych wyniosła 7 272 364 tys. zł i była wyższa o 16,3% od nakładów poniesionych w roku poprzednim. Dynamika wydatków gmin w latach 2017–2023 Wydatki gmin w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 170% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki majtkowe 0 20 000 000 40 000 000 60 000 000 80 000 000 100 000 000 120 000 000 140 000 000 160 000 000 180 000 000 200 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Struktura wydatków ogółem gmin w latach 2017–2023 85,4% 79,4% 83,1% 85,2% 84,8% 81,8% 73,6% 14,6% 20,6% 16,9% 14,8% 15,2% 18,2% 26,4% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe 202 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Wydatki gmin w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wynagrodzenia i sk adki od nich naliczane Wydatki majtkowe Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb wiadczenia na rzecz osób fizycznych Dotacje na zadania biece Wydatki na obsug dugu Wydatki biece z udziaem rodków zagranicznych Porczenia i gwarancje 35 447 697 16 395 922 22 169 860 30 209 135 58 260 234 47 862 113 42 734 644 16 232 027 12 341 170 Udział wydatków na wynagrodzenia i pochodne w wydatkach ogółem gmin w 2023 r. 10% - 20% 20% - 25% 25% - 30% 30% - 35% 35% - 40% powyżej 40% Legenda 203 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach ogółem gmin w 2023 r. 0% - 10% 20% - 25% 25% - 30% 30% - 35% 35% - 40% powyżej 40% Legenda W 2023 r. w strukturze wydatków ogółem nastąpił spadek o 8,2 punktu procentowego udziału wydatków bieżących, na rzecz wydatków majątkowych. Struktura wydatków ogółem składała się z wydatków bieżących, które stanowiły 73,6% oraz majątkowych, które wyniosły 26,4%. Zmniejszenie udziału wydatków bieżących w strukturze wydatków ogółem było spowodowane następstwem wysokiej inflacji z roku poprzedniego, niepewną sytuacją ekonomiczną na rynku krajowym jak i międzynarodowym. Zmniejszył się również udział wydatków związanych z projektami współfinansowanych ze środków zagranicznych w wydatkach bieżących gmin o 0,4 punktu procentowego i stanowił 0,5%. Z kolei udział wydatków majątkowych wzrósł i był spowodowany pozyskaniem przez gminy dodatkowych środków zewnętrznych, jak również konsekwencją realizacji zadań w ramach otrzymanych w 2021 r. środków z budżetu państwa na wsparcie finansowe zadań inwestycyjnych z zakresu wodociągów i zaopatrzenia w wodę oraz kanalizacji. Zwiększył się również udział projektów inwestycyjnych współfinansowanych ze środków zagranicznych w wydatkach inwestycyjnych gmin o 0,4 punktu procentowego i stanowił 4,0%. W 2023 r. w strukturze wydatków ogółem gmin największy udział procentowy stanowiły wydatki w dziale 801 Oświata i wychowanie (32,9% poniesionych wydatków). Z kolei w ramach wydatków inwestycyjnych największy udział procentowy został wypracowany w dziale 600 Transport i łączność (37,8%) oraz w dziale 900 Gospodarka komunalna i ochrona środowiska (14,4%). 204 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Wydatki gmin według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. (w tys. zł) 010 000 00020 000 00030 000 00040 000 00050 000 00060 000 00070 000 000 Dzia 801 Dzia 600 Dzia 900 Dzia 750 Dzia 855 Dzia 852 Dzia 010 Dzia 921 Dzia 700 Dzia 926 Pozosta e Wydatki ogóem Wydatki in westycyjn e Struktura wydatków ogółem gmin według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 801 29,1% Dzia 855 13,7% Dzia 900 9,3% Dzia 600 8,9% Dzia 750 8,9% Dzia 853 7,4% Dzia 852 7,1% Dzia 921 3,0% Dzia 010 2,9% Dzia 700 2,5% Pozosta e 7,2% Dzia 801 32,9% Dzia 600 12,5% Dzia 900 10,8% Dzia 750 9,7% Dzia 855 7,7% Dzia 852 5,2% Dzia 010 4,2% Dzia 921 3,7% Dzia 700 3,1% Dzia 926 3,0% Pozosta e 7,3% Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 750 – Administracja publiczna, dział 855 – Rodzina, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej. Struktura wydatków inwestycyjnych gmin według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 37,4% Dzia 900 15,7% Dzia 010 10,7% Dzia 801 10,0% Dzia 926 5,6% Dzia 700 5,6% Dzia 921 5,2% Dzia 754 2,5% Dzia 750 2,3% Dzia 630 1,5% Pozosta e 3,6% Dzia 600 37,8% Dzia 900 14,4% Dzia 801 11,9% Dzia 010 11,3% Dzia 926 5,7% Dzia 921 5,3% Dzia 700 4,6% Dzia 754 2,4% Dzia 750 2,0% Dzia 630 1,2% Pozosta e 3,4% Dział 600 – Transport i łączność, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 750 – Administracja publiczna, dział 630 – Turystyka. 205 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody Wynik budżetu oraz przychody i rozchody gmin w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu10 694 725,4-3 687 126,0-10 732 317,0xx – nadwyżka11 487 209,63 085 227,11 176 256,5xx – deficyt-792 484,2-6 772 353,1-11 908 573,6xx Przychody ogółem, w tym:21 613 816,632 609 780,733 292 384,3100,0102,1 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:4 465 542,54 528 021,39 032 772,827,1199,5 – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 383 453,6332 384,8436 851,81,3131,4 – wolne środki i nadwyżka 17 055 877,828 003 581,424 094 071,972,486,0 Rozchody ogółem, w tym:6 381 204,56 536 920,55 667 352,8100,086,7 – spłata długu zwrotnego, w tym:4 530 891,74 511 012,64 290 985,575,795,1 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 382 711,2394 058,5323 529,55,782,1 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. Przez trzy kolejne lata, tj. od 2017 r. do 2019 r., uzyskiwane dochody gmin były niższe od zrealizowanych wydatków. W latach 2020 i 2021 tendencja została odwrócona i gminy wypracowały nadwyżki budżetowe. Natomiast w 2023 r. (podobnie jak w 2022 r.) wynik budżetu per saldo znów był deficytowy (10 732 317 tys. zł). W relacji do dochodów stanowił 6,3% (w 2022 r. – 2,1%), przy zakładanym deficycie na poziomie 12,3% planowanych dochodów. Deficyt budżetowy wystąpił w 1 979 jednostkach, tj. 82,1% ogółu gmin (w 2022 r. – 1 275 gminach, tj. 52,9%) i wyniósł 11 908 574 tys. zł. Dodatnim wynikiem rok 2023 zakończyły tylko 432 gminy i było ich o 704 mniej niż w roku poprzednim. Deficyt budżetowy gmin blisko w połowie finansowany był środkami pochodzącymi ze źródeł zwrotnych. Zaciągnięte kredyty i pożyczki oraz wyemitowane obligacje pokryły go w 42,7% (wzrost o 13,0 punktu procentowego w stosunku do 2022 r.), wolne środki w 25,6%, nadwyżka budżetowa z lat ubiegłych w 12,1%, natomiast 19,6% deficytu gminy sfinansowały środkami z pozostałych źródeł, o których mowa w art. 217 ustawy o finansach publicznych. Wynik budżetu (per saldo) gmin Liczba gmin z nadwyżką i deficytem (wykonanie) w latach 2017–2023 (w tys. zł) w latach 2017–2023 -2 5 000 000 -2 0 000 000 -1 5 000 000 -1 0 000 000 -5 000 000 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie 1 166 683 1 357 1 922 2 119 1 136 432 1 246 1 729 1 054 489 292 1 275 1 979 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 2017201820192020202120222023 Nadwy ka Deficyt 206 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Rozkład liczby gmin według relacji nadwyżki/deficytu do dochodów w 2023 r. 670 24 674 97 635 311 0100200300400500600700800 Defic yt Nadwy ka (0 % do 5%>(5 % do 10%>powyej 10,0% Zrealizowane przez gminy w 2023 r. przychody z tytułu zaciągniętych kredytów, pożyczek oraz wyemitowanych papierów wartościowych wzrosły prawie dwukrotnie w porównaniu z rokiem poprzednim, a ich udział w strukturze przychodów zwiększył się o 13,2 punktu procentowego i stanowił 27,1% ogólnej kwoty (w 2022 r. – 13,9%). Długu zwrotnego zaciągniętego przez gminy w związku z realizacją programów i projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych było o 31,4% więcej w stosunku do poprzedniego roku, a jego udział w strukturze przychodów wyniósł 1,3%. Na spłatę długu zaciągniętego na realizację tych zadań gminy przeznaczyły o 17,9% środków mniej niż w poprzednim roku. Z kolei wypracowane w budżetach gmin wolne środki i nadwyżki budżetowe z lat ubiegłych były o 3 909 509,5 tys. zł (tj. o 14,0%) niższe od tych z 2022 r. i osiągnęły poziom 24 094 072 tys. zł. Ich udział w strukturze przychodów spadł o 13,5 punktu procentowego, nadal jednak był wysoki i stanowi ponad 72% jej wartości. W latach 2018–2020 udział rzeczonych przychodów w strukturze wynosił odpowiednio: 47,7%, 52,4%, 60,5%, a ich wartość oscylowała od 7,9 mld zł do 10,1 mld zł. W 2023 r. gminy przeznaczyły na rozchody o 13,3% mniej środków niż w roku poprzednim i analogicznie rozchody przeznaczone na spłatę długu spadły o 4,9%. Spłata długu stanowiła 75,7% kwoty rozchodów gmin i była o 220 027 tys. zł niższa w porównaniu z 2022 r. Przychody gmin w latach 2017–2023 (w tys. zł) Rozchody gmin w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 2017201820192020202120222023 Zacignity dug zwrotny Wolne ro dki i nadwyka z la t ubiegych Pozostae przychody 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 2017201820192020202120222023 Sp ata dugu zwrotnego Pozostae ro zchody 207 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu gmin a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody (z aci gnicie dugu) 4 664 9409 275 2607 169 7916 524 4884 465 5424 528 0219 032 773 Rozchody (s p ata dugu) 3 733 1093 981 7614 794 5124 655 5234 530 8924 511 0134 290 985 Zmiana kwoty d ugu 931 8315 293 5002 375 2791 868 966-6 5 34917 0094 741 787 -2 000 000 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego W latach 2017–2020 odnotowano wzrost zadłużenia ogółem, natomiast w latach 2021–2022 zarejestrowano powolny spadek zobowiązań, których poziom był zbliżony do siebie. Z kolei w roku 2023 nastąpił widoczny wzrost zobowiązań ogółem. Na koniec 2023 r. kwota zobowiązań ogółem wzrosła o 13,8% w stosunku do roku poprzedniego, a w porównaniu z rokiem 2017 – wzrosła o 56,3%. W relacji kwoty długu do dochodów należy wskazać, że w latach 2017–2018 zauważalny jest jej wzrost. W ciągu kolejnych 4 latach widoczny jest znaczny spadek relacji z 24,0% do 19,9%. Z kolei rok 2023 charakteryzuje się tendencją zwyżkową, w którym poziom relacji ostatecznie wzrósł o 2,9 punktu procentowego, tj. do wysokości 22,8%. Liczba gmin, które na koniec roku budżetowego nie były zadłużone, zwiększyła się o 13, tj. do 146 jednostek. Zobowiązania wymagalne gminy wzrosły o 42,8% 5 . W 2023 r. 291 gmin wykazało zobowiązania wymagalne, tj. o 12 więcej w stosunku do roku poprzedniego. 5 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych. (Dz. U. poz. 2431) 208 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Poziom zadłużenia gmin oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowizania ogóem (w tys. z) 24 838 22130 095 51332 410 13434 235 95034 175 69434 105 69038 824 386 Rela cja kwoty dugu do dochodów 22,3%24,8%24,0%23,0%20,9%19,9%22,8% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 Rozkład liczby gmin* w 2023 r. według wskaźnika wzrostu/spadku kwoty długu 408 423 323 262 214 144 529 0100200300400500600 wi cej ni 20% <20% do 10%) <10% do 0%) <0% do 10%) <10% do 20%) <20% do 30%) wi cej ni 30% Spa dek kwo ty d ugu Wzrost kwoty d ugu * Na wykresie nie ujęto gmin, które w latach 2022 i 2023 nie były zadłużone. Rozkład liczby gmin według przedziałów zadłużenia w relacji do dochodów w 2023 r. 0100200300400500600700 bra k d ugu (0 % do 10%> (1 0% do 20%> (2 0% do 30%> (3 0% do 40%> (4 0% do 50%> (5 0% do 60%> powy ej 60% bra k dugu(0 % do 10%>(1 0% do 20%>(2 0% do 30%>(3 0% do 40%>(4 0% do 50%>(5 0% do 60%>powyej 60% Liczba gmin 1466666274262741606349 209 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział III. Struktura kwoty długu gmin według wierzycieli w 2017 i 2023 (w tys. zł) 05 000 00010 000 00015 000 00020 000 00025 000 00030 000 00035 000 00040 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki k ra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagraniczne Sektor fin ansów public znychBanki k ra jo wePozostae podmio ty kra jo wePodmio ty zagraniczne 2017 2 426 43021 874 264536 1171 410 2023 2 611 21433 911 2042 301 9671 210 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Rozdział IV. Wykonanie budżetu przez miasto stołeczne Warszawa Miasto stołeczne Warszawa (funkcjonuje na podstawie ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy 1 ) jest gminą mającą status miasta na prawach powiatu z wyodrębnionymi 18 dzielnicami jako jednostkami pomocniczymi. Dzielnice mają własny organ stanowiący – radę, wybieraną w wyborach powszechnych oraz organ wykonawczy – zarząd, wybierany przez radnych dzielnicy. Wybrane wielkości budżetu m.st. Warszawy w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, tego:21 594 782,621 653 151,421 740 182,6101,9100,0100,4 Bieżące, w tym:20 582 713,420 684 468,720 463 157,7101,494,198,9 PIT, CIT7 961 956,88 300 369,87 716 764,7100,035,593,0 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:2 900 446,92 269 273,81 280 822,999,75,956,4 Dotacje na zadania zlecone*2 529 899,21 386 829,3546 818,499,02,539,4 Subwencja ogólna, w tym: 3 223 313,22 951 424,63 689 925,4100,017,0125,0 Część oświatowa2 461 057,92 732 835,93 320 369,9100,015,3121,5 Majątkowe, w tym:1 012 069,2968 682,61 277 024,9111,85,9131,8 Dotacje i środki na inwestycje704 962,7670 004,8873 848,5111,94,0130,4 Wydatki ogółem, z tego:20 285 439,821 156 506,124 186 815,795,3100,0114,3 Bieżące, w tym:18 292 316,018 874 246,920 611 120,895,985,2109,2 Wynagrodzenia i pochodne5 807 700,06 309 523,67 266 871,398,630,0115,2 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 2 462 944,91 612 465,2641 704,398,52,739,8 Dotacje 1 698 270,91 996 503,42 420 231,199,110,0121,2 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 126 534,8182 707,0185 449,095,90,8101,5 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 46 380,952 280,543 046,281,90,282,3 Majątkowe, w tym:1 993 123,82 282 259,23 575 694,992,314,8156,7 Wydatki inwestycyjne, w tym:1 789 873,81 718 391,22 855 543,490,611,8166,2 Wydatki związane z projektami współfinansowa- nymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 646 242,8598 854,5388 316,397,61,664,8 Wynik budżetu1 309 342,8496 645,3-2 446 633,1xxx Wynik operacyjny2 290 397,41 810 221,8-147 963,1xxx Przychody ogółem, w tym:3 105 141,54 015 452,74 344 817,0x100,0108,2 Zaciągnięcie długu zwrotnego561 253,1-384 000,0x8,8x Wolne środki i nadwyżka 2 543 888,44 015 452,73 960 817,0x91,298,6 Rozchody ogółem, w tym:398 030,02 751 281,3215 901,3x100,07,8 Spłata długu zwrotnego398 030,0551 281,3215 901,3x100,039,2 Należności ogółem, w tym:2 205 274,72 375 635,62 313 258,8x100,097,4 Należności wymagalne 2 200 513,02 371 905,32 309 935,8x99,997,4 Kwota długu, w tym:5 811 119,65 272 053,05 395 391,8x100,0102,3 Zobowiązania wymagalne692,3780,11 834,7x0,0235,2 Kwota długu samorządowych osób prawnych17 254,11 963,9648,1x100,033,0 w tym SP ZOZ 16 364,01 1811,5312,4x48,226,4 * Zgodnie z art. 126 uofp. 1 Dz. U. z 2018 r. poz. 1817. 211 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody m.st. Warszawy na realizację programów z udziałem środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:721 502,5633 098,1594 753,7106,22,793,9 Budżet środków europejskich714 900,9617 746,1582 636,5107,32,794,3 Dofinansowanie ze źródeł krajowych1 992,21 809,11 818,979,10,0100,5 Środki ze źródeł zagranicznych 4 609,413 543,010 298,371,30,076,0 Wydatki ogółem*, z tego:692 623,7651 135,0431 362,595,82,066,2 Budżet środków europejskich497 260,1463 855,2367 915,297,41,779,3 Dofinansowanie ze źródeł krajowych188 129,5173 714,646 895,392,50,227,0 Środki ze źródeł zagranicznych7 234,213 565,116 552,075,00,1122,0 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji ---xxx Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 1 396,61 559,21 765,3xx113,2 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4 Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 4 216 1213 878 9783 741 0954 805 6093 105 1414 015 4534 344 817 Dochody ogóáe m 15 476 72017 004 59218 109 39018 557 69621 594 78321 653 15121 740 183 Rozchody ogóáe m 3 142 2402 039 431673 765589 201398 0302 751 281215 901 Wydatki ogóáe m 15 271 67816 622 27318 715 03020 226 16320 285 44021 156 50624 186 816 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 Konstrukcja budżetu m.st. Warszawy ma swoją specyfikę, gdyż ustawa ustrojowa przewiduje, że uchwała budżetowa miasta zawiera obligatoryjne załączniki dzielnicowe, w oparciu, o które dzielnice prowadzą odrębną gospodarkę finansową 2 . 2 Do zakresu działania dzielnicy należą sprawy lokalne (utrzymanie i eksploatacja zasobów lokalowych, obiektów administracyjnych, działania na rzecz zaspokajania potrzeb wspólnoty mieszkańców dzielnicy oraz zadania wynikające ze statutu i uchwał Rady m.st. Warszawy). Załączniki dzielnicowe do uchwały budżetowej określają środki przeznaczone na te zadania – vide art. 11 i art. 12 ustawy. 212 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 1. Dochody Dochody budżetowe m.st. Warszawy w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:21 594 782,621 653 151,421 740 182,6101,9100,0100,4 Subwencja ogólna3 242 357,42 969 424,63 707 925,4100,017,1124,9 Dotacje i środki3 605 409,62 939 278,62 154 671,4104,39,973,3 Udziały w PIT i CIT 7 961 956,88 300 369,87 716 764,7100,035,593,0 Pozostałe dochody6 785 058,87 444 078,48 160 821,0104,237,5109,6 W 2023 r. dochody budżetowe m.st. Warszawy zrealizowane zostały w kwocie 21 740 183 tys. zł, tj. 101,9% planu, czyli na poziomie wyższym od planowanego o 415 010 tys. zł. W porównaniu do dochodów z 2022 r. wzrosły one o 0,4%, jednak biorąc pod uwagę 11,4% wskaźnik inflacji – spadły o 11,0%. Tempo wzrostu dochodów było wyższe niż rok wcześniej o 0,1 punktu procentowego. Dochody bieżące zostały zrealizowane w wysokości 20 463 158 tys. zł (101,4% planu), a dochody majątkowe w kwocie 1 277 025 tys. zł i były wyższe o 11,8% niż planowano. Na wyższy poziom wykonania dochodów majątkowych miały wpływ dochody z tytułu dotacji i środków na inwestycje i zakupy inwestycyjne, które zostały zrealizowane na poziomie 111,9% planu (129,6% w 2022 r.). W porównaniu z rokiem 2022 dochody bieżące zmniejszyły się o 1,1%, natomiast dochody majątkowe wzrosły o 31,8%. Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów m.st. Warszawy w latach 2017–2023 35% 45% 55% 65% 75% 85% 95% 105% 115% 125% 2017201820192020202120222023 Dochody ogó em Subwencja ogólna Dotacje i rodkiUdziay w PIT i CIT 35% 45% 55% 65% 75% 85% 95% 105% 115% 125% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemDochody biece Dochody majtkoweDochody ze sprzeday majtku Największą część dochodów m.st Warszawy (35,5%) stanowią dochody z udziałów w PIT i CIT, które w stosunku do 2022 r. zmniejszyły się o 7,0%. Jednak w 2022 r. nowelizacja ustawy o dochodach jst dokonana ustawą z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw stworzyła podstawę prawną umożliwiającą przekazanie w IV kwartale 2022 r. wszystkim jst dodatkowych dochodów z tytułu udziału we wpływach z PIT, w tym dla m.st. Warszawy – w wysokości 851 904 tys. zł. Wskaźnik dynamiki dochodów z PIT i CIT w roku 2022 bez uwzględnienia jednorazowego wpływu w 2022 r. (wykonanie w kwocie 7 448 466 tys. zł) wyniósł 93,6% podczas gdy w roku 2021 wynosił 111,2%. Nowelizacja ustawy o dochodach jst zmieniła od 2022 r. sposób wyliczania kwot rocznego dochodu przypadającego jst z tytułu udziału we wpływach z podatków PIT i CIT oraz zasady przyznawania subwencji ogólnej. Wykonanie dochodów w danym roku z udziałów w podatkach PIT i CIT odpowiadać będzie kwocie wynikającej z otrzymanego zawiadomienia (100% planu). W 2023 r. wartość wpływów z tytułu udziału w podatku PIT ukształtowała się w m.st. Warszawa na poziomie zbliżonym do roku 2018 i wyniosła 5 798 726 tys. zł, co stanowiło zaledwie 83,6% kwoty z 2022 r., w którym jednostka otrzymała incydentalne wsparcie w postaci dodatkowych dochodów z PIT. 213 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Dochody m.st. Warszawy z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT M.st Warszawa otrzymało o 3,0% mniej dotacji celowych z budżetu państwa na realizację zadań własnych (3,6% dochodów) oraz o 60,6% mniej dotacji celowych z budżetu państwa na realizację zadań zleconych (2,5% dochodów). Subwencja ogółem (17,1% dochodów) była o 24,9% wyższa niż w roku poprzednim. Subwencja ogólna zrealizowana została jak w roku poprzednim w 100,0% planowanych wielkości. Reasumując dochody m.st. Warszawy zrealizowane w 2023 r. były jedynie o 0,4% wyższe niż w 2022 r. Dynamika dochodów m.st. Warszawy w latach2017–2023 Dochody m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 70% 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemUdziay w PIT i CIT Dotacje i rodkiSubwencja ogólna 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogólnaPozostae dochody 214 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Struktura dochodów ogółem m.st. Warszawy w latach 2017–2023 37, 3% 39, 2% 40, 2% 38, 6% 36, 9% 38, 3% 35, 5% 13, 0% 12, 9% 15, 5% 19, 0% 16, 7% 13, 6% 9,9% 11, 9% 11, 9% 12, 6% 13, 7% 15, 0% 13, 7% 17, 1% 37, 9% 36, 1% 31, 7% 28, 7% 31, 4% 34, 4% 37, 5% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Struktura dochodów ogółem m.st. Warszawy powiatu w latach 2017–2023 96,2% 95,8% 96,3%95,7% 95,3% 95,5% 94,1% 3,8% 4,2% 3,7% 4,3% 4,7% 4,5% 5,9% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe 215 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Struktura dochodów ogółem m.st. Warszawy w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 13,7% Dotacje i rodki 13,6% PIT 32,0% CIT 6,3% Pozosta e dochody 34,4% Subwencja ogólna 17,1% Dotacje i rodki 9,9% PIT 26,7% CIT 8,8% Pozosta e dochody 37,5% Struktura dotacji i środków m.st. Warszawy w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 47,2% Dotacje na zadania w asne 27,8% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 1,0% rodki z Funduszu Pomocy 15,0% Pozosta e dotacje i rodki* 9,0% Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 25,5% Dotacje na zadania w asne 36,8% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 3,4% rodki z Funduszu Pomocy 16,3% Pozosta e dotacje i rodki* 18,0% * Na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych Struktura subwencji ogólnej m.st. Warszawy w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz owiatowa 92,0% Cz równowa ca/regionalna 5,5% Uzupe nienie subwencji ogólnej 2,5% Cz o wiatowa 89,5% Cz równowa ca/regionalna 3,2% Uzupe nienie subwencji ogólnej 7,2% 216 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Potencjalne dochody podatkowe Podjęte przez organ stanowiący m.st. Warszawy uchwały w sprawie obniżenia górnych stawek podatkowych spowodowały, że dochody z tytułu podatków i opłat były w 2023 r. o 21 212 tys. zł niższe od możliwych do uzyskania (w roku poprzednim były niższe o 19 732 tys. zł). Najwyższe skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych dotyczyły, jak w roku poprzednim, podatku od nieruchomości i podatku od środków transportowych. Decyzje w sprawie udzielenia ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń, wydane przez organ wykonawczy m.st. Warszawy, działającego jako organ podatkowy pierwszej instancji właściwy w sprawach podatków i opłat lokalnych, obniżył wpływy do budżetu miasta o 4 428 tys. zł (w roku poprzednim o 3 364 tys. zł). Łącznie skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych oraz udzielonych ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń zamknęły się w kwocie 25 640 tys. zł (wobec 23 096 tys. zł w 2022 r.). Dochody podatkowe 1) m.st. Warszawy możliwe do uzyskania w latach 2022 i 2023 (w tys. zł) Wyszczególnienie Dochody podatkowe możliwe do uzyskania Razem z tego: wykonanie skutki obniżenia maksymalnych stawek podatku skutki ulg podatkowych oraz ulg w spłacie zobowiązań podatkowych 2022 Dochody podatkowe ogółem, z tego:9 022 550,5 8 999 454,9 19 731,5 3 364,1 – PIT, CIT6 590 662,0 6 590 662,0 - - – podatek rolny925,2 924,3 - 0,9 – podatek od nieruchomości1 456 577,9 1 450 568,5 2 674,1 3 335,3 – podatek leśny232,2 232,2 - - – podatek od środków transportowych45 505,8 28 420,5 17 057,4 27,9 – pozostałe podatki i opłaty 928 647,5 928 647,5 - - 2023 Dochody podatkowe ogółem, z tego:8 801 322,6 8 775 683,0 21 212,1 4 427,5 – PIT, CIT6 163 935,2 6 163 935,2 - - – podatek rolny1 374,2 1 373,2 - 1,0 – podatek od nieruchomości1 609 097,6 1 601 618,9 3 144,0 4 334,7 – podatek leśny383,8 383,8 - - – podatek od środków transportowych51 860,9 33 701,0 18 068,2 91,8 – pozostałe podatki i opłaty 974 670,8 974 670,8 - - 1) Dochody podatkowe, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Opracowano na podstawie sprawozdania Rb-PDP m.st. Warszawa. 2. Wydatki Wydatki budżetowe m.st. Warszawy zrealizowane zostały w wysokości 24 188 816 tys. zł. Podobnie jak w latach ubiegłych, miasto nie wykonało ich w całości; w stosunku do zaplanowanych wielkości realizacja wyniosła 95,3% i była zbliżona do poziomu roku poprzedniego (95,2%). Wykonanie wydatków bieżących, podobnie jak w latach poprzednich, nie osiągnęło zaplanowanych wartości i wyniosło 95,9% (w 2022 r. – 95,9%). Wydatki bieżące związane z projektami współfinansowanymi ze środków zagranicznych wykonano na poziomie 81,9%. Wydatki majątkowe m.st. Warszawy to głównie wydatki inwestycyjne. Plan wydatków inwestycyjnych zrealizowano w 90,6% (w 2022 r. – 86,8%). 217 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Wykonanie planu wybranych grup wydatków m.st. Warszawy w latach 2017–2023 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki majtkowe 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bie ce Wynagrodzenia i sk adki Wydatki na obsug duguWydatki biece UE W stosunku do roku poprzedniego wydatki ogółem zwiększyły się o 14,3%. Mimo nominalnego wzrostu wydatków ogółem o 14,3% ich realna wartość przy uwzględnieniu wskaźnika inflacji (11,4%) – wzrosła tylko o 2,9% (rok wcześniej realnie obniżyły się o 10,1%). W 2017 r. nastąpił znaczny wzrost wydatków inwestycyjnych – o 48,6%. W 2018 r. wydatki na inwestycje miasta były wyższe o 13,9% w stosunku do poprzedniego roku. Również w 2019 r. wydatki inwestycyjne charakteryzowały się wzrostem o 11,0%. W 2020 r. wskaźnik dynamiki wydatków inwestycyjnych wyniósł 96,4%, co oznacza znaczny spadek w stosunku do lat ubiegłych. W 2021 r. wykonanie wydatków inwestycyjnych było niższe o 20,1% w odniesieniu do poprzedniego roku, a w 2022 r. o 4,0% w stosunku do roku 2021. Wskaźnik dynamiki wydatków inwestycyjnych w roku 2023 wyniósł 166,2%, co oznacza, że w porównaniu do roku ubiegłego znacznie wzrósł. Ogólnokrajowa tendencja wzrostu wydatków bieżących w budżetach jst znalazła odzwierciedlenie również w wykonaniu budżetu m.st. Warszawy. Wydatki bieżące ogółem były wyższe o 9,2% w stosunku do roku ubiegłego. Najwiekszy wzrost m.st. Warszawa zanotowało w wydatkach związanych z dotacjami udzielanymi na zadania bieżące, wzrosły one o 423 728 tys. zł (tj. o 21,2%). W 2023 r. widoczny jest spadek wydatków bieżących na programy i projekty finansowane z udziałem środków zagranicznych o 17,7%, w porównaniu do 2022 r. Dynamika wydatków m.st. Warszawy w latach 2017–2023 Wydatki m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki maj tkowe 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe 218 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Struktura wydatków ogółem m.st. Warszawy w latach 2017–2023 87,3%86,8%87,3% 88,7% 90,2% 89,2% 85,2% 12,7% 13,2% 12,7% 11,3% 9,8% 10,8% 14,8% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Udział wydatków majątkowych w strukturze wydatków m.st. Warszawy – który od 2018 r. systematycznie malał – w 2022 r. wzrósł do 10,8%, (o 1,0 punkt procentowy w porównaniu z rokiem 2021). W 2023 r. zanotowano również wzrost do 14,8% (tj. o 4,0 punkty procentowe). Wydatki m.st. Warszawy w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb Wynagrodzenia i sk adki od nich naliczane Wydatki maj tkowe Dotacje na zadania bie ce wiadczenia na rzecz osób fizycznych Wydatki na obs ug dugu Wydatki bie ce z udziaem rodków zagranicznych Por czenia i gwarancje 6 415 737 4 258 502 1 940 385 10 053 819 7 266 871 3 575 695 2 420 231 219 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Wydatki m.st. Warszawy według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 000 Dzia 801 Dzia 600 Dzia 750 Dzia 700 Dzia 758 Dzia 900 Dzia 852 Dzia 855 Dzia 921 Dzia 754 Pozosta e Wydatki ogóem Wydatki in westycyjne Struktura wydatków ogółem m.st. Warszawy według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 801 25,5% Dzia 600 23,7% Dzia 855 7,6% Dzia 750 7,2% Dzia 900 6,7% Dzia 758 6,2% Dzia 700 6,0% Dzia 852 3,9% Dzia 921 3,2% Dzia 851 1,8% Pozosta e 8,3% Dzia 801 27,5% Dzia 600 26,2% Dzia 750 7,3% Dzia 700 7,0% Dzia 758 5,9% Dzia 900 5,8% Dzia 852 3,8% Dzia 855 3,6% Dzia 921 3,6% Dzia 754 1,8% Pozosta e 7,5% Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 758 – Różne rozliczenia, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 855 – Rodzina, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 851 – Ochrona zdrowia. Struktura wydatków inwestycyjnych m.st. Warszawy według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 54,5% Dzia 801 11,2% Dzia 921 8,3% Dzia 900 7,3% Dzia 700 5,9% Dzia 852 2,9% Dzia 851 2,4% Dzia 855 1,5% Dzia 925 1,4% Dzia 750 1,4% Pozosta e 4,6% Dzia 600 46,9% Dzia 801 17,5% Dzia 700 8,9% Dzia 921 6,8% Dzia 900 4,5% Dzia 851 3,6% Dzia 852 3,2% Dzia 855 2,5% Dzia 926 1,8% Dzia 750 1,6% Pozosta e 4,5% Dział 600 – Transport i łączność, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 855 – Rodzina, dział 925 – Ogrody botaniczne i zoologiczne oraz naturalne obszary i obiekty chronionej przyrody, dział 750 – Administracja publiczna, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 926 – Kultura fizyczna. 220 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody Wynik budżetu oraz przychody i rozchody m.st. Warszawy w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu1 309 342,8496 645,3-2 446 633,1xx – nadwyżka1 309 342,8496 645,3-xx – deficyt---2 446 633,1xx Przychody ogółem, w tym:3 105 141,54 015 452,74 344 817,0100,0129,3 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:561 253,1-384 000,08,8x – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp ---xx – wolne środki i nadwyżka 2 543 888,44 015 452,73 960 817,091,298,6 Rozchody ogółem, w tym:398 030,02 751 281,3215 901,3100,07,8 – spłata długu zwrotnego, w tym:398 030,0551 281,3215 901,3100,039,2 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 1 396,61 559,21 765,30,8113,2 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. W 2023 r. m.st. Warszawa zrealizowało dochody budżetowe niższe od wydatków o kwotę 2 446 633 tys. zł. W 2022 r. budżet zamknął się nadwyżką w wysokości 496 645 tys. zł, natomiast w 2021 r. nadwyżką w wysokości 1 309 343 tys. zł. W ciągu ostatnich 7 lat m.st Warszawa zaciągało dług zwrotny wyłącznie w latach 2020, 2021 i 2023. Wynik budżetu m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (w tys. zł) -5 000 000 -4 000 000 -3 000 000 -2 000 000 -1 000 000 0 1 000 000 2 000 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie W strukturze przychodów udział wolnych środków oraz nadwyżki wyniósł 91,2%. Rozchody w 100,0% stanowiła spłata długu zwrotnego. 221 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Przychody m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (w tys. zł) Rozchody m.st. Warszawy w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 3 000 000 3 500 000 4 000 000 4 500 000 2017201820192020202120222023 Zacignity dug zwrotny Wolne ro dki i nadwyka z la t ubiegych Pozostae przychody 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 3 000 000 3 500 000 4 000 000 4 500 000 2017201820192020202120222023 Spata dugu zwrotnego Pozostae ro zchody Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu m.st. Warszawy a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody (z aci gnicie dugu) 0002 344 092561 2530384 000 Rozchody (s p ata dugu) 542 240556 931673 765589 201398 030551 281215 901 Zmiana kwoty d ugu -5 42 240-5 56 931-6 73 7651 754 892163 223-5 51 281168 099 -1 000 000 -5 00 000 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Od roku 2016 do 2019 poziom zadłużenia m.st Warszawy systematycznie spadał, natomiast w 2020 r. (w wyniku zaciągniętego długu zwrotnego) nastąpił zdecydowany wzrost kwoty długu – o 45,1%. W 2021 r. poziom zadłużenia nieznacznie wzrósł o 2,8%. W roku 2022 nastąpił spadek zadłużenia o 9,3%, a w roku 2023 ponowny wzrost o 2,3%. Poziom relacji zobowiązań do dochodów m.st Warszawy wyniósł w 2023 r. 24,8% i był wyższy niż rok wcześniej o 0,5 punktu procentowego. Na koniec 2023 r. zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych u wierzycieli zagranicznych stanowiły 90,4%. Zobowiązania wymagalne wyniosły 1 835 tys. zł. Oznacza to wzrost zobowiązań wymagalnych w stosunku do 2022 r. o 135,2%. Należności wymagalne w 2023 r. wyniosły 2 309 936 tys. zł (spadek o 2,6%) i stanowiły 10,6% dochodów wykonanych. 222 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IV. Poziom zadłużenia m.st. Warszawy oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowi zania ogóem (w tys. z ) 5 126 1134 569 2583 895 7055 652 6815 811 1205 272 0535 395 392 Rela cja kwoty dugu do dochodów 33,1%26,9%21,5%30,5%26,9%24,3%24,8% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 Struktura kwoty długu m.st. Warszawy według wierzycieli w 2017 i 2023 (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki k ra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagraniczne Sektor fin ansów public znychBanki k ra jo wePozostae podmio ty kra jo wePodmio ty zagraniczne 2017 01 899 411103 226 692 2023 4 838499 41111 2944 879 848 223 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Rozdział V. Wykonanie budżetów przez miasta na prawach powiatu Miasta na prawach powiatu (powiaty grodzkie) ze względu na specyfikę ustrojową realizują zarówno zadania przypisane gminom, jak i zadania należące do powiatów. Niniejsza część Sprawozdania odnosi się do 65 powiatów grodzkich (bez m.st. Warszawy 1 ). Wybrane wielkości budżetów miast na prawach powiatu w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:89 450 772,488 543 158,392 601 785,098,1100,0104,6 Bieżące, w tym:82 613 854,181 782 026,183 310 686,699,990,0101,9 PIT, CIT22 427 400,222 391 049,219 921 493,9100,021,589,0 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym: 18 275 738,716 101 872,310 697 515,697,511,666,4 Dotacje na zadania zlecone*15 522 042,810 025 232,65 730 587,699,46,257,2 Subwencja ogólna, w tym:19 455 092,418 136 795,124 571 572,1100,426,5135,5 Część oświatowa15 604 994,216 829 963,919 620 001,2100,021,2116,6 Majątkowe, w tym:6 836 918,36 761 132,19 291 098,484,710,0137,4 Dotacje i środki na inwestycje4 088 708,94 441 419,16 986 737,684,97,5157,3 Wydatki ogółem, z tego:87 918 045,793 411 590,5101 208 790,595,0100,0108,3 Bieżące, w tym:74 262 975,978 436 014,482 494 686,696,681,5105,2 Wynagrodzenia i pochodne28 618 252,030 903 111,435 175 646,198,434,8113,8 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 14 691 987,011 439 691,05 703 311,997,75,649,9 Dotacje 8 809 674,79 901 219,011 731 394,398,911,6118,5 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 440 218,21 757 078,92 623 541,394,12,6149,3 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 647 349,9671 604,5580 682,983,50,686,5 Majątkowe, w tym:13 655 069,814 975 576,118 714 103,988,518,5125,0 Wydatki inwestycyjne, w tym:12 105 558,313 002 041,516 676 085,287,816,5128,3 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 5 165 392,64 983 989,56 338 924,691,36,3127,2 Wynik budżetu1 532 726,7-4 868 432,2-8 607 005,4xxx Wynik operacyjny8 350 878,23 346 011,7816 000,0xxx Przychody ogółem, w tym:11 165 156,613 908 044,015 883 805,8x100,0114,2 Zaciągnięcie długu zwrotnego4 928 890,64 220 445,39 536 294,5x60,0226,0 Wolne środki i nadwyżka 6 179 078,99 649 676,16 287 782,6x39,665,2 Rozchody ogółem, w tym:3 231 555,83 333 408,63 531 576,2x100,0105,9 Spłata długu zwrotnego3 056 526,22 982 247,02 820 893,6x79,994,6 Należności ogółem, w tym: 10 196 230,710 174 407,710 688 493,3x100,0105,1 Należności wymagalne 9 580 834,59 809 943,610 330 255,9x96,6105,3 Kwota długu, w tym:39 235 510,040 350 415,846 773 551,8x100,0115,9 Zobowiązania wymagalne21 280,816 364,929 454,8x0,1180,0 Kwota długu samorządowych osób prawnych, w tym: 1 015 417,31 167 599,61 217 412,6x100,0104,3 SP ZOZ 982 759,51 126 981,01 184 535,3x97,3105,1 * Zgodnie z art. 126 uofp. 1 M.st. Warszawie poświęcono rozdział IV. części II. Sprawozdania. 224 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody miast na prawach powiatu na realizację programów z udziałem środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:3 461 026,53 971 884,84 240 806,079,74,6106,8 Budżet środków europejskich3 301 045,53 552 065,53 817 644,978,94,1107,5 Dofinansowanie ze źródeł krajowych103 127,9221 768,6208 444,383,80,294,0 Środki ze źródeł zagranicznych 56 853,1198 050,7214 716,992,20,2108,4 Wydatki ogółem*, z tego:5 947 440,95 806 079,37 220 751,895,57,8124,4 Budżet środków europejskich3 154 624,03 142 347,83 933 466,698,14,2125,2 Dofinansowanie ze źródeł krajowych2 218 616,52 240 104,72 732 068,192,53,0122,0 Środki ze źródeł zagranicznych574 200,4423 626,8555 217,093,20,6131,1 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji 295 684,6552 188,0721 711,3xx130,7 Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 330 925,4290 999,1255 919,0xx87,9 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4. Liczba miast na prawach powiatu według wielkości budżetu (dochodów ogółem) w 2023 r. Wielkość budżetu (w mln zł)Liczba miast na prawach powiatuStruktura (w %) do 500>1320,0 (500 do 600>46,2 (600 do 700>69,2 (700 do 800>34,6 (800 do 900>812,3 (900 do 1 000>34,6 powyżej 1 0002843,1 Razem65100,0 Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 6 061 3487 897 4628 972 57110 359 89911 165 15713 908 04415 883 806 Dochody ogóáe m 63 052 82068 503 19875 784 55981 756 73389 450 77288 543 15892 601 785 Rozchody ogóáe m 2 549 3042 589 4452 759 8842 853 8423 231 5563 333 4093 531 576 Wydatki ogóáe m 63 232 37470 392 33978 170 43783 276 00587 918 04693 411 590101 208 790 0 20 000 000 40 000 000 60 000 000 80 000 000 100 000 000 120 000 000 225 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. 1. Dochody Dochody budżetowe miast na prawach powiatu w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:89 450 772,488 543 158,392 601 785,098,1100,0104,6 Subwencja ogólna19 547 555,818 222 016,424 704 843,4100,426,7135,6 Dotacje i środki22 364 447,620 543 291,417 684 253,292,119,186,1 Udziały w PIT i CIT 22 427 400,222 391 049,219 921 493,9100,021,589,0 Pozostałe dochody25 111 368,827 386 801,230 291 194,698,832,7110,6 W 2023 r. dochody budżetów miast na prawach powiatu zostały zrealizowane w wysokości 92 601 785 tys. zł. Wskaźnik wykonania dochodów ogółem w relacji do planu wyniósł 98,1% i był on niższy niż w roku poprzednim o 0,2 punktu procentowego. Dochody bieżące zostały wykonane w 99,9% w stosunku do planu, dochody majątkowe w 84,7%, w tym dotacje i środki na inwestycje w 84,9%. Dochody ogółem miast na prawach powiatu, w porównaniu do dochodów z 2022 r., wzrosły o 4,6%. Uwzględniając wskaźnik inflacji (11,4%) realnie wartość dochodów obniżyła się o 6,8%. Wskaźnik dynamiki poszczególnych grup dochodów kształtował się następująco: subwencji ogólnej – 135,6% (w 2022 r. – 93,2%), dotacji i środków – 86,1% (w 2022 r. – 91,9%), udziałów w PIT i CIT – 89,0% (w 2022 r. – 99,8%), pozostałych dochodów – 110,6% (w 2022 r. – 109,1%). Subwencja ogólna zrealizowana została w kwocie 24 704 843 tys. zł i w stosunku do roku poprzedniego kwota ta była wyższa o 6 482 827 tys. zł, co stanowi wzrost o 35,6%. Jest to wynik jednorazowego przekazania w 2023 r. z budżetu państwa środków z podziału dodatkowej kwoty rezerwy subwencji ogólnej 2 . Dochody z tytułu udziału w PIT i CIT zostały wykonane na poziomie 19 921 494 tys. zł i były niższe w stosunku do wykonania z roku poprzedniego o kwotę 2 469 555 tys. zł, co stanowi spadek o 11,0%. Nowelizacja ustawy o dochodach jst zmieniła od 2022 r. sposób wyliczania kwot rocznego dochodu przypadającego jst z tytułu udziału we wpływach z podatków PIT i CIT oraz zasady przyznawania subwencji ogólnej. Wykonanie dochodów w danym roku z udziałów w podatkach PIT i CIT odpowiadać będzie kwocie wynikającej z otrzymanego zawiadomienia (100% planu). W 2023 r. wartość wpływów z tytułu udziału w podatku PIT ukształtowała się na poziomie zbliżonym do roku 2018 i wyniosła 16 853 350 tys. zł, co stanowiło zaledwie 83,4% kwoty z 2022 r., w którym miasta na prawach powiatu otrzymały incydentalne wsparcie w postaci dodatkowych dochodów z PIT. Dochody miast na prawach powiatu z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT 2 Art. 70o ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 poz. 356). 226 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Wykonanie w zakresie dotacji i środków stanowiło kwotę 17 684 253 tys. zł i w porównaniu do roku poprzedniego było niższe o kwotę 2 859 038 tys. zł, co stanowi spadek o 13,9%. Głównie ma to związek ze spadkiem wpływów z dotacji celowych z budżetu państwa na realizację zadań zleconych oraz mniejszymi wpływami z Funduszu Pomocy (w porównaniu do roku 2022 spadek o 8,9%) i Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (w porównaniu do roku 2022 spadek o 33,0%) Wykonanie w kategorii dochodów – pozostałe dochody było na poziomie 30 291 195 tys. zł i w stosunku do roku poprzedniego było wyższe 2 904 393 tys. zł, tj. o 10,6%. W trakcie 2023 r. miasta na prawach powiatu pozyskały bezzwrotne środki pochodzące ze źródeł zagranicznych w łącznej kwocie 4 240 806 tys. zł, tj. 79,7% planu, a ich dynamika w stosunku do 2022 r. wynosiła 106,8%. Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 115% 120% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemSubwencja ogólna Dotacje i rodkiUdziay w PIT i CIT 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 115% 120% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemDochody biece Dochody majtkoweDochody ze sprzeday majtku Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania dochodów budżetowych w 2023 r. 2 9 30 22 2 0 05101520253035 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> (100,0% do 105,0%> (105,0% do 110,0%> wi cej ni 110,0% Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania dochodów z dotacji i środków w 2023 r. 1 1 1 5 6 38 13 0510152025303540 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (90,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% 227 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania dochodów bieżących w 2023 r. 0 4 6 22 27 4 2 051015202530 mnie j ni 94,0% (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> (100,0% do 102,0%> (102,0% do 104,0%> wi cej ni 104,0% Dynamika dochodów miast na prawach powiatu Dochody miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 85% 90% 95% 100% 105% 110% 115% 120% 125% 130% 135% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogó em Udzia y w PIT i CIT Dotacje i rodki Subwencja ogólna 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 70 000 000 80 000 000 90 000 000 100 000 000 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogólnaPozostae dochody Największą część dochodów miast na prawach powiatu stanowiły pozostałe dochody – 32,7% i zanotowały one wzrost udziału o 1,8 punktu procentowego w stosunku do roku poprzedniego. Udział PIT i CIT w dochodach ogółem wyniósł 21,5% i był o 3,8 punktu procentowego niższy. Otrzymane dotacje i środki w 2023 r. stanowiły 19,1% ogółu dochodów (spadek o 4,1 punktu procentowego). Subwencja ogólna stanowiła 26,7% dochodów ogółem (wzrost o 6,1 punktu procentowego). Kolejny rok miasta na prawach powiatu otrzymały środki z Funduszu Pomocy oraz z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Środki z Funduszu Pomocy zrealizowane zostały w wysokości 1 898 845 tys. zł, co stanowiło 98,5% planu i 2,1% dochodów ogółem, natomiast środki Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 zrealizowane zostały w wysokości 1 085 937 tys. zł, co stanowiło 80,3% planu i 1,2% dochodów ogółem miast na prawach powiatu. Miasta na prawach powiatu dochody z tytułu dotacji i środków zrealizowały na poziomie 92,1% w stosunku do planu (wyższym niż rok wcześniej o 0,5 punktu procentowego). Pozostałe dochody zostały zrealizowane na poziomie 98,8% (niższym niż rok wcześniej o 0,7 punktu procentowego). Natomiast z uwagi na nowelizację ustawy o dochodach jst i sposób przekazywania od 2022 roku dochodów z tytułu udziałów w PIT i CIT, wykonanie udziałów w PIT i CIT w miastach na prawach powiatu odpowiada kwocie wynikającej z otrzymanego zawiadomienia (100% planu). Subwencja ogólna również została zrealizowana w wielkościach planowanych. W dochodach ogółem w 2023 r., udział dochodów bieżących stanowił 90,0% i w stosunku do roku poprzedniego spadł o 2,4 punktu procentowego. Udział dochodów majątkowych w dochodach ogółem wyniósł 10,0% (w stosunku do roku poprzedniego wzrósł o 2,4 punktu procentowego). Natomiast dochody z tytułu dotacji i środków na inwestycje stanowiły 7,5% dochodów ogółem (75,2% majątkowych) i kształtowały się na poziomie wyższym o 2,5 punktu procentowego w stosunku do roku 2022. 228 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Struktura dochodów ogółem miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 25, 9% 26, 9% 26, 6% 24, 0% 25, 1% 25, 3% 21, 5% 21, 7% 23, 1% 25, 5% 29, 7% 25, 0% 23, 2% 19, 1% 20, 6% 19, 5% 19, 6% 19, 9% 21, 9% 20, 6% 26, 7% 31, 8% 30, 5% 28, 3% 26, 4% 28, 1% 30, 9% 32, 7% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Struktura dochodów ogółem miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 94,4% 92,2%92,2% 90,3% 92,4%92,4% 90,0% 5,6% 7,8%7,8% 9,7% 7,6%7,6% 10,0% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe 229 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Struktura dochodów ogółem miast na prawach powiatu w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 20,6% Dotacje i rodki 23,2% PIT 22,8% CIT 2,5% Pozosta e dochody 30,9% Subwencja ogólna 26,7% Dotacje i rodki 19,1% PIT 18,2% CIT 3,3% Pozosta e dochody 32,7% Struktura dotacji i środków miast na prawach powiatu w latach 2022 i 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 48,9% Dotacje na zadania w asne 26,2% rodki w Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 6,9% rodki z Funduszu Pomocy 10,7% Pozosta e dotacje i rodki* 7,4% Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 34,1% Dotacje na zadania w asne 33,3% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 6,1% rodki z Funduszu Pomocy 11,2% Pozosta e dotacje i rodki* 15,3% 2022 2023 * Na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych. Struktura subwencji ogólnej 1) miast na prawach powiatu w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz wyrównawcza 2,4% Cz owiatowa 92,4% Cz równowa ca /regionalna 4,2% Uzupe nienie subwencji ogólnej 1,0% Cz wyrównawcza 2,0% Cz o wiatowa 79,4% Cz równowa ca /regionalna 2,8% Uzupe nienie subwencji ogólnej 15,8% 1) Na wykresie nie ujęto części rekompensującej subwencji ogólnej stanowiącej w strukturze mniej niż 0,1%. 230 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Potencjalne dochody podatkowe Podjęte przez organy stanowiące miast na prawach powiatu uchwały w sprawie obniżenia górnych stawek podatkowych spowodowały, że dochody z tytułu podatków i opłat były w 2023 r. o 630 179 tys. zł niższe od możliwych do uzyskania (w roku poprzednim niższe o 507 323 tys. zł). Najwyższe skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych dotyczyły, jak w roku poprzednim, podatku od nieruchomości i podatku od środków transportowych. Decyzje w sprawie udzielenia ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń, wydane przez organy wykonawcze miast na prawach powiatu, działających jako organy podatkowe pierwszej instancji właściwe w sprawach podatków i opłat lokalnych, obniżyły wpływy do budżetów miast o 200 454 tys. zł (w roku poprzednim o 205 811 tys. zł). Łącznie skutki finansowe obniżenia górnych stawek podatkowych oraz udzielonych ulg, zwolnień, odroczeń i umorzeń zamknęły się w kwocie 830 633 tys. zł (wobec 713 133 tys. zł w 2022 r.). Dochody podatkowe 1) miast na prawach powiatu możliwe do uzyskania w latach 2022 i 2023 (w tys. zł) Wyszczególnienie Dochody podatkowe możliwe do uzyskania Razem z tego: wykonanie skutki obniżenia maksymalnych stawek podatku skutki ulg podatkowych oraz ulg w spłacie zobowiązań podatkowych 2022 Dochody podatkowe ogółem, z tego:29 699 212,3 28 986 078,9 507 322,9 205 810,5 – PIT, CIT17 634 139,1 17 634 139,1 - - – podatek rolny23 299,7 22 674,3 549,9 75,4 – podatek od nieruchomości9 552 084,7 9 159 276,1 189 385,5 203 423,1 – podatek leśny4 793,7 4 763,8 - 29,9 – podatek od środków transportowych655 995,7 337 387,1 317 387,6 1 221,0 – pozostałe podatki i opłaty 1 828 899,5 1 827 838,5 - 1 061,1 2023 Dochody podatkowe ogółem, z tego:29 086 640,3 28 256 006,9 630 179,3 200 454,0 – PIT, CIT15 841 042,7 15 841 042,7 - - – podatek rolny27 601,2 26 771,3 762,1 67,9 – podatek od nieruchomości10 645 761,6 10 204 824,0 243 075,8 197 861,8 – podatek leśny7 313,3 7 265,3 - 48,0 – podatek od środków transportowych744 101,3 356 333,5 386 341,5 1 426,3 – pozostałe podatki i opłaty 1 820 820,2 1 819 770,2 - 1 050,1 1) Dochody podatkowe, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Opracowano na podstawie sprawozdań Rb-PDP miast na prawach powiatu. 2. Wydatki Wydatki ogółem miast na prawach powiatu w 2023 r. wyniosły 101 208 790 tys. zł i wzrosły względem roku ubiegłego o 8,3% (15,1% względem 2021 r.) Zrealizowane wydatki przekroczyły kwotę 2 000 000 tys. zł w 13 jednostkach, a w 11 miastach były na poziomie poniżej 500 000 tys. zł. Podobnie jak w latach poprzednich nie zrealizowano całości zaplanowanych wydatków, a średni poziom realizacji wydatków ogółem wyniósł 95,0% planu (w roku 2022 – 93,9%). Wydatki bieżące rosły w mniejszym stopniu niż wydatki ogółem (5,2%) i wyniosły 82 494 687 tys. zł. Wykonanie wydatków bieżących w 2023 r. na poziomie 96,6% planu było zbliżone do wykonania w ostatnich latach, (2020 r. – 96,1%, 2021 r. – 96,9%, 2022 r. – 96,1%). Powiaty grodzkie ponownie bardziej realnie planowały wielkości wydatków bieżących aniżeli majątkowych. W 2023 r. wydatki majątkowe zostały wykonane w kwocie 18 714 104 tys. zł, a inwestycyjne w kwocie 16 676 085 tys. zł. W porównaniu z 2022 r. wydatki majątkowe wzrosły o 3 738 528 tys. zł i osiągnęły najwyższy poziom w historii. Wskaźniki wykonania planu wydatków majątkowych i inwestycyjnych uzyskały odpowiednio 88,5% i 87,8% zakładanych wielkości, co jest wynikiem najwyższym od 2008 r. Wydatki miast na prawach powiatu ze środków europejskich oraz ze źródeł zagranicznych w 2023 r. zamknęły się kwotą 7 220 752 tys. zł (wystąpił wzrost w odniesieniu do 2022 r. o 24,4%). Miało to związek z wygaszaniem 231 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. programów przewidzianych do realizacji w ramach Perspektywy UE na lata 2014–2020 i koniecznością rozliczenia środków do końca 2023 r. Wykonanie planu wybranych grup wydatków miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki majtkowe 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bie ce Wynagrodzenia i sk adki Wydatki na obs ug d uguWydatki bie ce UE Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania wydatków budżetowych w 2023 r. 0 0 1 6 20 38 0510152025303540 mnie j ni 75,0% (7 5,0% do 80,0%> (8 0,0% do 85,0%> (8 5,0% do 90,0%> (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania wydatków bieżących w 2023 r. 1 0 6 18 36 4 0510152025303540 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 92,0%> (9 2,0% do 94,0%> (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów wykonania wydatków majątkowych w 2023 r. 0 0 6 9 16 34 0 0510152025303540 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (90,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% 232 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. W 2023 r. wskaźnik dynamiki dochodów powiatów grodzkich wyniósł 104,6% i był niższy o 3,7 punktu procentowego aniżeli wydatków. Na wzrost kwoty wydatków ogółem o 8,3% (realnie wystąpił spadek o 3,1% na co oddziaływała inflacja w wysokości 11,4%) miał wpływ wzrost wydatków bieżących o 5,2% oraz wzrost wydatków majątkowych o 25,0% (w tym wydatków inwestycyjnych o 28,3%). W strukturze wydatków bieżących powiatów grodzkich zwiększył się udział wynagrodzeń (w związku ze wzrostem płac w sektorze samorządowym, w tym w oświacie) Łącznie wydatki na wynagrodzenia w powiatach grodzkich wyniosły 35 175 646 tys. zł (tj. o 13,8% więcej względem roku 2022). Na stronę kosztową oddziaływały również wzrosty wydatków na energię (o 34,6%). W związku z utrzymującym się w 2023 r. wysokim poziomem stóp procentowych wśród poszczególnych grup wydatków bieżących należy odnotować drugi rok z rzędu znaczny wzrost wydatków na obsługę długu (150,3% w stosunku do 2022 r. i 606,8% w stosunku do 2021 r.). Dynamika wydatków miast na prawach powiatu Wydatki miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogó em Wydatki bie ce Wydatki majtkowe 0 20 000 000 40 000 000 60 000 000 80 000 000 100 000 000 120 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bie ce Wydatki maj tkowe Struktura wydatków miast na prawach powiatu nie uległa znaczącym zmianom. Wydatki bieżące stanowiły 81,5%, natomiast wydatki majątkowe 18,5% (w 2022 r. wydatki majątkowe stanowiły 16,0%). Pomimo zwiększenia udziału wydatków majątkowych w strukturze wydatków powiatów grodzkich systematycznie spada udział miast na prawach powiatu w wykonanych wydatkach inwestycyjnych całego sektora samorządowego. Miasta na prawach powiatu zrealizowały łącznie 19,0% wartości wszystkich samorządowych inwestycji w kraju (w 2020 r. było to 25,3%). Spośród 65 miast aż w 13 przeznaczono na inwestycje ponad jedną piątą łącznych wydatków. W roku poprzednim takich jednostek było sześć, natomiast w latach 2021 i 2020 odpowiednio pięć i dziewięć. W 2023 r. 38,0% wydatków inwestycyjnych powiatów grodzkich stanowiły wydatki związane z realizacją projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych (w 2021 r. – 42,7%, w 2022 r. – 38,3%). 233 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Struktura wydatków ogółem miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 86,6% 82,2%82,7%84,5%84,5%84,0% 81,5% 13,4% 17,8% 17,3%15,5% 15,5% 16,0% 18,5% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Wydatki miast na prawach powiatu w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wynagrodzenia i sk adki od nich naliczane Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb Wydatki maj tkowe Dotacje na zadania bie ce wiadczenia na rzecz osób fizycznych Wydatki na obs ug d ugu Wydatki bie ce z udziaem rodków zagranicznych Por czenia i gwarancje 21 182 886 17 134 120 8 467 929 5 865 749 9 485 760 35 175 646 26 680 110 18 714 104 11 731 394 Wydatki miast na prawach powiatu według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. (w tys. zł) 05 000 00010 000 00015 000 00020 000 00025 000 00030 000 00035 000 00040 000 000 Dzia 801 Dzia 600 Dzia 900 Dzia 750 Dzia 852 Dzia 855 Dzia 700 Dzia 926 Dzia 921 Dzia 757 Pozosta e Wydatki ogóem Wydatki in westycyjn e Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 750 – Administracja publiczna, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 855 – Rodzina, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 757 – Obsługa długu publicznego. 234 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. W ujęciu działów klasyfikacji budżetowej wydatki ogółem miast na prawach powiatu nie odbiegały od specyfiki z lat poprzednich. Niezmiennie największą część wydatków powiaty grodzkie przeznaczyły na Oświatę i wychowanie – 33,3%, następnie na Transport i łączność – 18,0%. Dominującą pozycję w wydatkach inwestycyjnych powiatów grodzkich stanowią inwestycje w dziale 600 Transport i łączność – 9 078 903 tys. zł, co stanowi 54,4% ogólnej sumy wydatków inwestycyjnych. Za blisko 10% (10,1%) wydatków inwestycyjnych powiatów grodzkich odpowiadają wydatki poniesione w dziale 700 Gospodarka mieszkaniowa, a następnie w dziale 900 Gospodarka komunalna i ochrona środowiska – 8,6% oraz w dziale 801 Oświata i wychowanie – 8,1%. Struktura wydatków ogółem miast na prawach powiatu według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 801 31,1% Dzia 600 15,8% Dzia 855 10,1% Dzia 900 7,9% Dzia 852 6,6% Dzia 750 6,3% Dzia 700 4,6% Dzia 926 3,0% Dzia 921 2,8% Dzia 754 2,6% Pozosta e 9,2% Dzia 801 33,3% Dzia 600 18,0% Dzia 900 8,1% Dzia 750 6,4% Dzia 852 6,0% Dzia 855 5,7% Dzia 700 4,8% Dzia 926 3,6% Dzia 921 2,9% Dzia 757 2,6% Pozosta e 8,5% Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 750 – Administracja publiczna, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 855 – Rodzina, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 757 – Obsługa długu publicznego, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa. Struktura wydatków inwestycyjnych miast na prawach powiatu według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 51,3% Dzia 900 10,9% Dzia 700 10,4% Dzia 801 8,7% Dzia 926 6,8% Dzia 921 3,9% Dzia 750 1,7% Dzia 710 1,3% Dzia 851 1,2% Dzia 852 0,8% Pozosta e 3,8% Dzia 600 54,4% Dzia 700 10,1% Dzia 900 8,6% Dzia 801 8,1% Dzia 926 7,6% Dzia 921 3,8% Dzia 750 1,4% Dzia 754 1,1% Dzia 710 1,1% Dzia 851 1,0% Pozosta e 3,8% Dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 926 – Kultura fizyczna, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 750 – Administracja publiczna, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa dział 710 – Działalność usługowa, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 852 – Pomoc społeczna. 235 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody W 2023 r. miasta na prawach powiatu planowały deficyt budżetowy w wysokości 12 200 313 tys. zł. W skutek realizacji dochodów na poziomie 98,1% i wydatków 95,0% planu deficyt budżetowy miast na prawach powiatu wyniósł – 8 607 005 tys. zł. Pomimo, iż wykonany deficyt był niższy niż planowano w 2023 r. wzrósł on względem 2022 r. o 76,8%. Analogicznie jak w roku 2022 budżet deficytem zamknęło 57 spośród 65 powiatów grodzkich. Tylko w latach 2009–2010 odnotowano większą liczbę jednostek z budżetem deficytowym. Łączna kwota deficytu powiatów grodzkich w 2023 r. wyniosła 8 783 248 tys. zł i stanowiła 10,2% osiągniętych przez nie dochodów. W roku 2022 deficyt miast na prawach powiatu w kwocie 5 101 181 tys. zł stanowił 6,6% osiągniętych dochodów. Na sytuacje ekonomiczną miast na prawach powiatu w dużej mierze miała wpływ utrzymująca się wysoka inflacja oraz ograniczone możliwości zwiększenia dochodów własnych. Miasta na prawach powiatu najbardziej niekorzystnie odczuły skutki zmian w podatku PIT oraz zmian w sposobie finansowania samorządów wprowadzonych z początkiem 2023 r. przez program Polski Ład. Przekazane powiatom grodzkim rekompensaty tylko w niewielkim stopniu pokryły ubytek w dochodach pochodzących z udziału w podatku od osób fizycznych. O pogorszeniu sytuacji ekonomicznej miast na prawach powiatów świadczy również wzrost liczby powiatów grodzkich, w których wydatki bieżące przewyższały dochody bieżące (20 miast w stosunku do 13 w 2022 r., tj. 30,1% i 20,0% wszystkich jednostek tego rodzaju). Wynik budżetu oraz przychody i rozchody miast na prawach powiatu w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu1 532 726,7-4 868 432,2-8 607 005,4xx – nadwyżka2 512 822,5232 748,4176 242,5xx – deficyt-980 095,8-5 101 180,6-8 783 248,0xx Przychody ogółem, w tym:11 165 156,613 908 044,015 883 805,8100,0114,2 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:4 928 890,64 220 445,39 536 294,560,0226,0 – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 295 684,6552 188,0721 711,34,5130,7 – wolne środki i nadwyżka 6 179 078,99 649 676,16 287 782,639,665,2 Rozchody ogółem, w tym:3 231 555,83 333 408,63 531 576,2100,0105,9 – spłata długu zwrotnego, w tym:3 056 526,22 982 247,02 820 893,679,994,6 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 330 925,4290 999,1255 919,07,287,9 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. Wynik budżetu (per saldo) miast na prawach powiatu Liczba miast na prawach powiatu z nadwyżką w latach 2017–2023 (w tys. zł) i deficytem (wykonanie) w latach 2017–2023 -1 4 000 000 -1 2 000 000 -1 0 000 000 -8 000 000 -6 000 000 -4 000 000 -2 000 000 0 2 000 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie 27 17 22 31 48 88 38 48 43 34 17 5757 0 10 20 30 40 50 60 2017201820192020202120222023 Nadwyka Deficyt 236 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Rozkład liczby miast na prawach powiatu według relacji nadwyżki/deficytu do dochodów miast na prawach powiatu w 2023 r. 16 0 23 2 18 6 0510152025 Defic yt Nadwy ka (0 % do 5%>(5 % do 10%>powyej 10,0% W strukturze przychodów w 2023 r. dominowały przychody o charakterze zwrotnym (pochodzące z zaciąganych kredytów i pożyczek oraz emisji obligacji), które stanowiły 60,0% ogółu przychodów. Udział tych przychodów w latach 2021 i 2022 kształtował się na niższym poziomie, tj. odpowiednio: 44,1% i 30,3%. Z kolei przychody z tytułu wolnych środków oraz nadwyżki z lat ubiegłych stanowiły 39,6% przychodów ogółem. W 2021 r. było to 55,3%, a w 2022 roku – 69,4%. Rozchody miast na prawach powiatu wzrosły o 5,9% podczas gdy w 2022 r. wzrost ten był niższy, bowiem wyniósł 3,2%. Ostatecznie rozchody zamknęły się kwotą 3 531 576 tys. zł. Rozchody jednostek, podobnie jak w roku poprzednim, przeznaczano przede wszystkim na spłatę kredytów i pożyczek – 79,9% rozchodów ogółem (w 2022 r. – 89,5%), tj. kwotę 2 820 894 tys. zł. Przychody miast na prawach powiatu Rozchody miast na prawach powiatu w latach 2017–2023 (w tys. zł) w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 12 000 000 2017201820192020202120222023 Zacigni ty d ug zwrotny Wolne ro dki i nadwyka z la t ubiegych Pozostae przychody 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 12 000 000 2017201820192020202120222023 Spata d ugu zwrotnego Pozostae ro zchody 237 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu miast na prawach powiatu a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody (z aci gni cie dugu) 2 586 6754 523 7005 534 6816 475 4964 928 8914 220 4459 536 294 Rozchody (s p ata d ugu) 2 496 2362 516 7262 629 4782 651 7763 056 5262 982 2472 820 894 Zmiana kwoty d ugu 90 4382 006 9732 905 2033 823 7191 872 3641 238 1986 715 401 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 12 000 000 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Zobowiązania miast na prawach powiatu na koniec roku 2023 wyniosły 46 773 552 tys. zł i wzrosły względem 2022 r. o 6 423 136 tys. zł (tj. o 15,9%) w związku z zwiększonymi potrzebami pożyczkowymi na finansowanie inwestycji oraz pokrycie deficytu. Dług powiatów grodzkich na tle zadłużenia całego sektora samorządowego odgrywa znaczącą rolę. W 2023 r. zobowiązania tej grupy jednostek stanowiły 45,5% zobowiązań wszystkich jednostek samorządu terytorialnego w Polsce 3 . Wraz ze wzrostem kwoty długu miast na prawach powiatu o 15,9% poziom relacji zobowiązań do dochodów również wzrósł (o 4,9 punktu procentowego w odniesieniu do roku poprzedniego) i wyniósł 50,5%. Kwota zobowiązań z tytułu wyemitowanych papierów wartościowych, posiadających płynny rynek wtórny wzrosła w 2023 r. aż o 60,0%. W 13 miastach zaciągnięte zobowiązania przekroczyły 60,0% zrealizowanych dochodów. W porównaniu z rokiem ubiegłym kwota zobowiązań wzrosła w 55 miastach na prawach powiatu. W strukturze zadłużenia nadal dominują zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek, które obejmowały w 2023 r. 90,4% zobowiązań ogółem. Zobowiązania powiatów grodzkich miały głownie charakter krajowy (60,3% łącznej kwoty zobowiązań). Podstawową grupą wierzycieli miast na prawach powiatu są niezmiennie banki z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w stosunku do których udział zobowiązań w 2023 r. wyniósł 54,0% zobowiązań ogółem. Kolejną grupę stanowią zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek zaciągniętych u wierzycieli w państwach członkowskich Unii Europejskiej, w których obowiązującym środkiem płatniczym jest euro (39,6%). 3 W latach 2015–2022 udział ten stanowił odpowiednio: 38,2%; 39,3%; 39,5%; 38,1%; 40,5%; 41,6%; 43,1%; 44,4%. 238 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Poziom zadłużenia miast na prawach powiatu oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowizania ogóem (w tys. z ) 27 241 16129 000 01033 205 27937 337 22839 235 51040 350 41646 773 552 Rela cja kwoty dugu do dochodów 43,2%42,3%43,8%45,7%43,9%45,6%50,5% 40% 42% 44% 46% 48% 50% 52% 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 45 000 000 50 000 000 Rozkład liczby miast na prawach powiatu według wskaźnika wzrostu/spadku kwoty długu w 2023 r. 0 1 9 15 16 17 7 024681012141618 wi cej ni 20% <20% do 10%) <10% do 0%) <0% do 10%) <10% do 20%) <20% do 30%) wi cej ni 30% Spa dek kwo ty d ugu Wzrost kwoty d ugu Rozkład liczby miast na prawach powiatu według przedziałów zadłużenia w relacji do dochodów w 2023 r. 02468101214161820 bra k d ugu (0 % do 10%> (1 0% do 20%> (2 0% do 30%> (3 0% do 40%> (4 0% do 50%> (5 0% do 60%> powy ej 60% brak dugu(0% do 10%>(10% do 20%>(20% do 30%>(30% do 40%>(40% do 50%>(50% do 60%>powyej 60% Liczba miast na prawach powiatu 01611198713 239 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Struktura kwoty długu miast na prawach powiatu według wierzycieli w 2017 i 2023 (w tys. zł) 05 000 00010 000 00015 000 00020 000 00025 000 00030 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki k ra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagraniczne Sektor fin ansów public znychBanki k ra jo wePozostae podmio ty kra jo wePodmio ty zagraniczne 2017 404 21016 478 379319 52710 039 045 2023 381 32625 279 8472 533 98318 578 395 240 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Dochody miast na prawach powiatu w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 0008 000 000 ory Zie lona Góra Zamo Zabrze Wro c aw W ocawek Wa brzych Tychy Toru Tarnów Tarnobrz eg winoujcie witochowic e Szczecin Suwa ki Sosnowie c Sopot S upsk Skie rn iewice Sie mia nowic e lskie Sie dlc e Rzeszów Rybnik Ruda l ska Radom Prz emy l Pozna Pock Pio trk ów Try bunals ki Pie kary l skie Ostro ka Opole Olsztyn Nowy S cz Mys owic e ód oma Lublin Leszno Legnic a Kro sno Kra ków Koszalin Konin Kie lc e Katowic e Kalis z Jelenia Góra Jaworz no Jastrz bie -Z dró j Gru dzi dz Gorzów Wielk opolski Gliwic e Gdynia Gda sk Elb l g D bro wa Górnic za Cz stochowa Chorzów Che m Bytom Bydgoszcz Bie ls ko-B ia a Bia ystok Bia a Podlaska Subwencja ogólnaDotacje i rodkiUdziay w PIT i CITPozostae dochody 241 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Wydatki miast na prawach powiatu w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 0008 000 0009 000 00010 000 000 ory Zie lona Góra Zamo Zabrze Wro c aw W ocawek Wa brzych Tychy Toru Tarnów Tarnobrz eg winoujcie witochowic e Szczecin Suwa ki Sosnowie c Sopot S upsk Skie rn iewice Sie mia nowic e lskie Sie dlc e Rzeszów Rybnik Ruda l ska Radom Prz emy l Pozna Pock Pio trk ów Try bunals ki Pie kary l skie Ostro ka Opole Olsztyn Nowy S cz Mys owic e ód oma Lublin Leszno Legnic a Kro sno Kra ków Koszalin Konin Kie lc e Katowic e Kalis z Jelenia Góra Jaworz no Jastrz bie -Z dró j Gru dzi dz Gorzów Wielk opolski Gliwic e Gdynia Gda sk Elb l g D bro wa Górnic za Cz stochowa Chorzów Che m Bytom Bydgoszcz Bie ls ko-B ia a Bia ystok Bia a Podlaska Wydatki biece Wydatki majtkowe 242 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział V. Planowany i wykonany wynik budżetu miast na prawach powiatu w 2023 r. (w tys. zł) -1 200 000-1 000 000-8 00 000-6 00 000-4 00 000-2 00 0000200 000 ory Zie lona Góra Zamo Zabrze Wro c aw W ocawek Wa brzych Tychy Toru Tarnów Tarnobrz eg winoujcie witochowic e Szczecin Suwa ki Sosnowie c Sopot S upsk Skie rn iewice Sie mia nowic e l skie Sie dlc e Rzeszów Rybnik Ruda l ska Radom Prz emy l Pozna Pock Pio trk ów Try bunals ki Pie kary lskie Ostro ka Opole Olsztyn Nowy S cz Mys owic e ód om a Lublin Leszno Legnic a Kro sno Kra ków Koszalin Konin Kie lc e Katowic e Kalis z Jelenia Góra Jaworz no Jastrz bie -Z dró j Gru dzi dz Gorzów Wielk opolski Gliwic e Gdynia Gda sk Elb l g D bro wa Górnic za Cz stochowa Chorzów Che m Bytom Bydgoszcz Bie ls ko-B ia a Bia ystok Bia a Podlaska Plan Wykonanie 243 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Rozdział VI. Wykonanie budżetów przez powiaty Wybrane wielkości budżetów powiatów w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:36 053 277,539 020 455,745 275 543,299,2100,0116,0 Bieżące, w tym:32 457 779,234 881 571,937 380 098,9100,482,6107,2 PIT, CIT7 279 830,28 322 880,96 255 589,3100,113,875,2 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:6 126 111,67 411 759,07 637 242,299,116,9103,0 Dotacje na zadania zlecone*3 506 257,13 540 794,43 168 773,399,47,089,5 Subwencja ogólna, w tym:14 843 882,514 435 022,418 246 749,0100,640,3126,4 Część oświatowa10 166 280,710 755 670,012 689 488,1100,028,0118,0 Majątkowe, w tym:3 595 498,34 138 883,87 895 444,394,017,4190,8 Dotacje i środki na inwestycje3 185 414,93 622 957,67 535 587,794,716,6208,0 Wydatki ogółem, z tego:34 172 719,140 003 248,746 836 239,093,2100,0117,1 Bieżące, w tym:28 745 052,832 260 547,035 957 381,395,376,8111,5 Wynagrodzenia i pochodne17 941 322,219 534 347,922 612 942,698,248,3115,8 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 1 136 171,01 098 033,11 169 088,495,42,5106,5 Dotacje 2 124 722,52 381 057,62 810 062,496,96,0118,0 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 90 838,1336 263,0452 923,090,31,0134,7 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 743 124,3746 032,0652 475,387,81,487,5 Majątkowe, w tym:5 427 666,27 742 701,810 878 857,786,723,2140,5 Wydatki inwestycyjne, w tym:5 324 033,17 659 009,710 806 445,086,723,1141,1 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 841 970,1767 310,9850 533,987,01,8110,8 Wynik budżetu1 880 558,5-982 793,1-1 560 695,8xxx Wynik operacyjny3 712 726,42 621 024,91 422 717,6xxx Przychody ogółem, w tym:5 789 605,77 605 554,27 361 377,4x100,096,8 Zaciągnięcie długu zwrotnego555 251,2779 944,11 744 473,3x23,7223,7 Wolne środki i nadwyżka 5 196 276,76 785 598,65 564 967,1x75,682,0 Rozchody ogółem, w tym:1 228 076,51 278 780,61 043 095,0x100,081,6 Spłata długu zwrotnego839 832,4960 678,0809 824,9x77,684,3 Należności ogółem, w tym:786 667,7889 879,9997 488,7x100,0112,1 Należności wymagalne 642 820,9734 038,8825 839,6x82,8112,5 Kwota długu, w tym:6 214 149,56 025 404,86 947 009,1x100,0115,3 Zobowiązania wymagalne2 135,06 763,18 592,4x0,1127,0 Kwota długu samorządowych osób prawnych, w tym: 1 943 996,52 372 919,92 703 058,1x100,0113,9 SP ZOZ 1 941 456,72 370 053,32 702 465,4x100,0114,0 * Zgodnie z art. 126 uofp. 244 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody powiatów na realizację programów z udziałem środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:1 278 766,31 314 105,81 247 385,290,52,894,9 Budżet środków europejskich960 696,7866 170,5764 280,190,51,788,2 Dofinansowanie ze źródeł krajowych151 175,3137 029,2131 019,977,90,395,6 Środki ze źródeł zagranicznych 166 894,3310 906,1352 085,196,20,8113,2 Wydatki ogółem*, z tego:1 585 104,51 513 421,31 509 999,091,73,399,8 Budżet środków europejskich986 813,2867 353,4812 111,895,11,893,6 Dofinansowanie ze źródeł krajowych371 903,2343 405,9380 980,390,40,8110,9 Środki ze źródeł zagranicznych226 388,1302 662,0316 906,985,30,7104,7 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji 13 678,511 006,736 336,2xx330,1 Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 40 139,838 654,018 704,8xx48,4 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4. Liczba powiatów według wielkości budżetu (dochodów ogółem) w 2023 r. Wielkość budżetu (w mln zł) Liczba powiatów Struktura (w %) (25 do 50>10,3 (50 do 75>247,6 (75 do 100>5818,5 (100 do 150>11636,9 (150 do 200>6320,1 powyżej 2005216,6 Razem314100,0 Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody powiatów w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 2 443 2093 388 3253 082 4033 887 5515 789 6067 605 5547 361 377 Dochody ogóáe m 25 388 53127 959 34730 690 05734 568 62236 053 27839 020 45645 275 543 Rozchody ogóáe m 732 813803 9241 152 9791 099 6071 228 0761 278 7811 043 095 Wydatki ogóáe m 25 360 41628 656 57129 630 72732 313 92634 172 71940 003 24946 836 239 0 10 000 000 20 000 000 30 000 000 40 000 000 50 000 000 60 000 000 245 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. 1. Dochody Dochody budżetowe powiatów w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:36 053 277,539 020 455,745 275 543,299,2100,0116,0 Subwencja ogólna14 962 399,814 566 059,118 356 633,3100,640,5126,0 Dotacje i środki9 311 526,611 034 716,715 172 829,996,933,5137,5 Udziały w PIT i CIT 7 279 830,28 322 880,96 255 589,3100,113,875,2 Pozostałe dochody4 499 521,05 096 799,05 490 490,7100,012,1107,7 W 2023 r. dochody budżetowe powiatów zrealizowane zostały w kwocie 45 275 543 tys. zł, co stanowi 99,2% planu. W porównaniu do dochodów z 2022 r. wzrosły o 16,0%, uwzględniając wskaźnik inflacji (11,4%), ich realna wartość wzrosła o 4,6%. Tempo wzrostu dochodów było wyższe niż rok wcześniej o 7,8 punktu procentowego. Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów powiatów w latach 2017–2023 60% 70% 80% 90% 100% 110% 120% 130% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemSubwencja ogólna Dotacje i rodkiUdziay w PIT i CIT 60% 70% 80% 90% 100% 110% 120% 130% 2017201820192020202120222023 Dochody ogó em Dochody bie ce Dochody majtkoweDochody ze sprzeday majtku Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania dochodów budżetowych w 2023 r. 16 31 129 113 19 6 020406080100120140 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> (1 00,0% do 105,0%> (1 05,0% do 110,0%> wi cej ni 110,0% 246 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania dochodów z tytułu dotacji i środków w 2023 r. 1 4 5 16 28 145 115 020406080100120140160 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (9 0,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania dochodów bieżących w 2023 r. 2 10 23 94 145 21 19 020406080100120140160 mnie j ni 94,0% (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> (1 00,0% do 102,0%> (1 02,0% do 104,0%> wi cej ni 104,0% Najwyższe dochody powiaty uzyskały w postaci transferów z budżetu państwa i innych podmiotów, tj. subwencji ogólnej – 40,5% oraz dotacji i środków – 33,5% (w tym dotacje i środki na zadania bieżące 16,9% oraz dotacje i środki na inwestycje 16,6%). Udziały w PIT i CIT stanowiły 13,8% dochodów ogółem (spadek w stosunku do roku 2022 o 7,5 punku procentowego). Dynamika wykonania ww. grup dochodów w stosunku do roku ubiegłego wyniosła odpowiednio 126,0%, 137,5% oraz 75,2%. W 2023 r. dochody powiatów z tytułu udziałów w PIT były niższe niż rok wcześniej o 27,8% (tj. o 2 228 326 tys. zł), natomiast dochody z tytułu udziałów w CIT wzrosły w stosunku do roku ubiegłego o 51,3% (tj. o 161 034 tys. zł). Dochody powiatów z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 9 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT 247 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Dynamika dochodów powiatów w latach 2017–2023 Dochody powiatów w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 70% 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemUdziay w PIT i CIT Dotacje i rodkiSubwencja ogólna 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 45 000 000 50 000 000 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogólnaPozostae dochody Dochody bieżące, stanowiące zdecydowaną większość dochodów ogółem (82,6%), wzrosły o 7,2% (tj. o 2 498 527 tys. zł), natomiast dochody majątkowe wzrosły o 90,8% (tj. o 3 756 561 tys. zł), co spowodowało wzrost ich udziału o 6,8 punktu procentowego w strukturze dochodów ogółem. Spośród źródeł dochodów powiatów dotacje i środki na inwestycje i zakupy inwestycyjne cechowały się najwyższą dynamiką osiągając poziom 208,0%, wykonanie tej grupy dochodów wyniosło 94,7% planowanych wartości. Środki z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 zrealizowane zostały w wysokości 3 739 051 tys. zł i były ponad czterokrotnie wyższe w stosunku do roku poprzedniego. Środki z Funduszu Pomocy zrealizowane zostały w wysokości 904 398 tys. zł i były niższe niż rok wcześniej o 6,3%. Środki ze źródeł zagranicznych zrealizowane zostały w wysokości 1 247 385 tys. zł i były niższe niż rok wcześniej o 5,1%. Struktura dochodów ogółem powiatów w latach 2017–2023 20, 2% 20, 9% 21, 1% 18, 6% 20, 2% 21, 3% 13, 8% 25, 8% 28, 3% 28, 5% 30, 7% 25, 8% 28, 3% 33, 5% 40, 4% 37, 6% 37, 9% 38, 8% 41, 5% 37, 3% 40, 5% 13, 6% 13, 2% 12, 5% 11, 9% 12, 5% 13, 1% 12, 1% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody 248 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Struktura dochodów ogółem powiatów w latach 2017–2023 92,0% 88,5% 88,3% 86,0% 90,0% 89,4% 82,6% 8,0% 11,5% 11,7% 14,0% 10,0% 10,6% 17,4% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe Struktura dochodów ogółem powiatów w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 37,3% Dotacje i rodki 28,3% PIT 20,5% CIT 0,8% Pozosta e dochody 13,1% Subwencja ogólna 40,5% Dotacje i rodki 33,5% PIT 12,8% CIT 1,0% Pozosta e dochody 12,1% Struktura dotacji i środków powiatów w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 32,9% Dotacje na zadania w asne 19,2% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 7,7% Środki z Funduszu Pomocy 8,7% Pozosta e dotacje i rodki* 31,4% Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 21,8% Dotacje na zadania w asne 15,2% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 24,6% Środki z Funduszu Pomocy 6,0% Pozosta e dotacje i rodki* 32,4% * Na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych. 249 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Struktura subwencji ogólnej powiatów w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz wyrównawcza 18,4% Cz owiatowa 73,8% Cz równowa ca /regionalna 6,3% Uzupe nienie subwencji ogólnej 1,5% Cz wyrównawcza 14,9% Cz owiatowa 69,1% Cz równowa ca /regionalna 4,4% Uzupe nienie subwencji ogólnej 11,6% Udział PIT i CIT w dochodach ogółem powiatów w 2023 r. 0% - 5% 5% - 10% 10% - 15% 15% - 20% 20% - 25% powyżej % Legenda 250 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Udział dotacji i środków w dochodach ogółem powiatów w 2023 r. 0% - 30% 30% - 35% 35% - 40% 40% - 45% 45% - 50% powyżej 50% Legenda Udział subwencji ogólnej w dochodach ogółem powiatów w 2023 r. 10% - 25% 25% - 35% 35% - 40% 40% - 45% 45% - 50% powyżej 50% Legenda 251 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. 2. Wydatki Wydatki budżetowe zrealizowane zostały w wysokości 46 836 239 tys. zł. W stosunku do zaplanowanych wielkości realizacja wyniosła 93,2% i była wyższa o 1,5 punktu procentowego w stosunku do roku poprzedniego (91,7%). Wydatki bieżące wykonane zostały przez powiaty w 95,3% (w 2022 r. – 94,8%), podczas gdy poziom zrealizowanych wydatków majątkowych wyniósł 86,7% (w 2022 r. – 80,9%). Wykonanie planu wybranych grup wydatków powiatów w latach 2017–2023 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki majtkowe 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWynagrodzenia i skadki Wydatki na obs ug duguWydatki bie ce UE Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania wydatków budżetowych w 2023 r. 5 3 18 39 115 134 020406080100120140160 mnie j ni 75,0% (7 5,0% do 80,0%> (8 0,0% do 85,0%> (8 5,0% do 90,0%> (9 0,0% do 95,0%> (9 5,0% do 100,0%> Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania wydatków bieżących w 2023 r. 22 13 44 97 118 20 020406080100120140 mnie j ni 90,0% (9 0,0% do 92,0%> (9 2,0% do 94,0%> (9 4,0% do 96,0%> (9 6,0% do 98,0%> (9 8,0% do 100,0%> 252 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Rozkład liczby powiatów według przedziałów wykonania wydatków majątkowych w 2023 r. 12 9 14 38 66 175 0 020406080100120140160180200 mnie j ni 50,0% (5 0,0% do 60,0%> (6 0,0% do 70,0%> (7 0,0% do 80,0%> (8 0,0% do 90,0%> (9 0,0% do 100,0%> wi cej ni 100,0% W 2023 r. dynamika wydatków była wyższa o 1,1 punktu procentowego od dynamiki dochodów. W stosunku do roku poprzedniego wydatki ogółem zwiększyły się o 17,1% (realnie, po uwzględnieniu wskaźnika inflacji na poziomie 11,4% – o 5,7%), rok wcześniej również o 17,1% (realnie o 2,7%). Wzrost dotyczył zarówno wydatków bieżących, jak i majątkowych, przy czym wskaźnik dynamiki wydatków majątkowych wyniósł 140,5% (w 2022 r. – 142,7%), natomiast przeciętne tempo wzrostu wydatków bieżących w powiatach wyniosło 111,5% i było niższe niż rok wcześniej o 0,7 punktu procentowego. Na zmianę dynamiki wydatków bieżących (wzrost o 11,5%) istotny wpływ miał wzrost wydatków na: –obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje o 34,7%, –zakup energii o 30,1%, –dotacje o 18,0%, –wynagrodzenia i pochodne o 15,8%, –świadczenia na rzecz osób fizycznych o 6,5%. Kwota wydatków bieżących związanych z realizacją przez powiaty projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych wynosiła 652 475 tys. zł i była niższa o 12,5% od wydatków poniesionych w roku poprzednim. Wydatki na zadania inwestycyjne powiatów wzrosły o 41,1% w porównaniu do poprzedniego roku. Kwota wydatków na inwestycje realizowane przez powiaty w ramach projektów współfinansowanych ze środków zagranicznych wynosiła 850 534 tys. zł i była wyższa o 10,8% od nakładów poniesionych w roku poprzednim. Dynamika wydatków powiatów w latach 2017–2023 Wydatki powiatów w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki maj tkowe 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 45 000 000 50 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe 253 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Struktura wydatków ogółem powiatów w latach 2017–2023 83,9% 79,1% 82,1% 83,6%84,1% 80,6% 76,8% 16,1% 20,9% 17,9% 16,4% 15,9% 19,4% 23,2% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Wydatki powiatów w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wynagrodzenia i skadki od nich naliczane Wydatki maj tkowe Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb Dotacje na zadania bie ce wiadczenia na rzecz osób fizycznych Wydatki bie ce z udziaem rodków zagranicznych Wydatki na obs ug dugu Por czenia i gwarancje 12 953 604 4 083 369 5 117 928 22 612 943 10 878 858 8 259 890 254 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Udział wydatków na wynagrodzenia i pochodne w wydatkach ogółem powiatów w 2023 r. 20% - 40% 40% - 45% 45% - 50% 50% - 55% 55% - 60% powyżej 0% Legenda Udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach ogółem powiatów w 2023 r. 0% - 20% 20% - 25% 25% - 30% 30% - 35% 35% - 40% powyżej 40% Legenda 255 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Wydatki powiatów według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. 02 000 0004 000 0006 000 0008 000 00010 000 00012 000 00014 000 000 Dzia 801 Dzia 600 Dzia 750 Dzia 852 Dzia 854 Dzia 754 Dzia 855 Dzia 853 Dzia 851 Dzia 710 Pozosta e Wydatki ogó em Wydatki in westycyjn e Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 855 – Rodzina, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 710 – Działalność usługowa. W 2023 r. w strukturze wydatków nastąpił spadek udziału wydatków bieżących i wzrost udziału wydatków majątkowych. Odsetek części bieżącej zmniejszył się w stosunku do ubiegłego roku o 3,8 punktu procentowego i wyniósł 76,8%, natomiast udział wydatków majątkowych wzrósł do poziomu 23,2%. Wydatki bieżące powiatów koncentrowały się głównie na obszarach związanych z oświatą i wychowaniem, administracją publiczną oraz pomocą społeczną, natomiast wydatki inwestycyjne w przeważającej części przeznaczane były przez powiaty na zadania związane z transportem i łącznością. Struktura wydatków ogółem powiatów według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 801 29,1% Dzia 600 16,4% Dzia 750 11,7% Dzia 852 10,2% Dzia 754 6,8% Dzia 854 6,4% Dzia 855 4,6% Dzia 851 4,0% Dzia 853 3,8% Dzia 710 1,7% Pozosta e 5,3% Dzia 801 29,5% Dzia 600 20,0% Dzia 750 11,4% Dzia 852 10,2% Dzia 854 6,4% Dzia 754 6,0% Dzia 855 4,4% Dzia 853 3,7% Dzia 851 1,8% Dzia 710 1,5% Pozosta e 5,2% Dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 855 – Rodzina, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 710 – Działalność usługowa. 256 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Struktura wydatków inwestycyjnych powiatów według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 62,8% Dzia 851 9,8% Dzia 801 8,1% Dzia 750 2,3% Dzia 700 2,2% Dzia 852 2,0% Dzia 854 1,9% Dzia 010 1,8% Dzia 926 1,7% Dzia 754 1,5% Pozosta e 5,9% Dzia 600 66,6% Dzia 801 9,5% Dzia 851 6,4% Dzia 750 2,4% Dzia 854 2,0% Dzia 852 2,0% Dzia 926 1,9% Dzia 700 1,5% Dzia 754 1,4% Dzia 010 1,3% Pozosta e 5,0% Dział 600 – Transport i łączność, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 750 – Administracja publiczna, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 926 – kultura fizyczna, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo. 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody Wynik budżetu oraz przychody i rozchody powiatów w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu1 880 558,5-982 793,1-1 560 695,8xx – nadwyżka2 025 881,1517 787,6423 489,4xx – deficyt-145 322,6-1 500 580,7-1 984 185,2xx Przychody ogółem, w tym:5 789 605,77 605 554,27 361 377,4100,096,8 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:555 251,2779 944,11 744 473,323,7223,7 – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 13 678,511 006,736 336,20,5330,1 – wolne środki i nadwyżka 5 196 276,76 785 598,65 564 967,175,682,0 Rozchody ogółem, w tym:1 228 076,51 278 780,61 043 095,0100,081,6 – spłata długu zwrotnego, w tym:839 832,4960 678,0809 824,977,684,3 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 40 139,838 654,018 704,81,848,4 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. W 2023 r. budżety powiatów zamknęły się per saldo deficytem w kwocie 1 560 696 tys. zł (w 2022 r. deficytem w kwocie 982 793 tys. zł) przy planowanym deficycie w kwocie 4 611 869 tys. zł. Wynik ten był efektem zamknięcia roku budżetowego deficytem w 228 powiatach w łącznej kwocie 1 984 185 tys. zł oraz nadwyżką w 86 powiatach w łącznej kwocie 423 489 tys. zł. Niedobór budżetowy finansowany był głównie z przychodów bezzwrotnych (wolnych środków i nadwyżek budżetowych) oraz środkami pochodzącymi z zaciągniętych zobowiązań zwrotnych. 257 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Wynik budżetu (per saldo) powiatów Liczba powiatów z nadwyżką i deficytem (wykonanie) w latach 2017–2023 (w tys. zł) w latach 2017–2023 -5 000 000 -4 000 000 -3 000 000 -2 000 000 -1 000 000 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie 171 109 237 276 263 120 86 143 205 77 38 51 194 228 0 50 100 150 200 250 300 2017201820192020202120222023 Nadwyka Deficyt Rozkład liczby powiatów według relacji nadwyżki/deficytu do dochodów powiatów w 2023 r. 39 5 80 16 109 65 020406080100120 Defic yt Nadwy ka (0 % do 5%>(5 % do 10%>powyej 10,0% W 2023 r. przychody powiatów były niższe o 3,2% w stosunku do roku ubiegłego. Spowodowane to było spadkiem przychodów z tytułu wolnych środków i nadwyżki o 18,0%, które w dalszym ciągu stanowią główne źródło przychodów ogółem (75,6%). W 2023 r. przychody zwrotne były ponad dwukrotnie wyższe niż rok wcześniej i stanowiły 23,7% przychodów ogółem. Przychody zwrotne pozyskane na realizację programów i projektów współfinansowanych środkami pochodzącymi ze źródeł zagranicznych były ponad trzykrotnie wyższe i stanowiły 2,1% ogólnej kwoty przychodów zwrotnych zaciągniętych w 2023 r. Spłata długu zwrotnego stanowiła 77,6% kwoty rozchodów powiatów (wzrost o 2,5 punktu procentowego), była niższa o 15,7% w porównaniu do roku poprzedniego. Rozchody z tytułu spłaty długu zwrotnego zaciągniętego na realizację zadań finansowanych z udziałem środków zagranicznych zmniejszyły się o 51,6%, a ich udział w spłacie długu wyniósł 2,3%. 258 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Przychody powiatów w latach 2017–2023 (w tys. zł) Rozchody powiatów w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 2017201820192020202120222023 Zaci gnity d ug zwrotny Wolne ro dki i nadwyka z la t ubiegych Pozostae przychody 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 2017201820192020202120222023 Spata dugu zwrotnego Pozostae ro zchody Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu powiatów a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody (z aci gni cie dugu) 758 5201 595 4101 136 537783 268555 251779 9441 744 473 Rozchody (s p ata dugu) 671 491736 3631 023 266842 968839 832960 678809 825 Zmiana kwoty d ugu 87 029859 047113 272-5 9 700-2 84 581-1 80 734934 648 -5 00 000 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 259 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego W 2023 r. nastąpił wzrost wartości kwoty długu (po tendencji spadkowej utrzymującej się od 2020 r.). Wielkość zadłużenia ogółem zwiększyła się w stosunku do ubiegłego roku o 15,3% i wyniosła 6 947 009 tys. zł, w całości był to dług zaciągnięty na rynku krajowym. Dług powiatów w zdecydowanej większości został zaciągnięty na okres pięciu lat lub dłuższy. Podobnie jak w roku poprzednim w trzech powiatach zaciągnięte zobowiązania przekroczyły 60,0% zrealizowanych dochodów. Liczba powiatów, które na koniec roku budżetowego nie były zadłużone, zwiększyła się o 3, tj. do 19 spośród 314 jednostek. Zobowiązania wymagalne powiatów zwiększyły się o 27,0% i na koniec 2023 r. wyniosły 8 592 tys. zł 1 , przy czym należy zaznaczyć, iż w łącznej kwocie zobowiązań wymagalnych kwota 4 182 tys. zł stanowiąca 48,7% zobowiązań wymagalnych powiatów dotyczyła jednego powiatu. Poziom relacji zobowiązań do dochodów wyniósł 15,3% i był niższy niż rok wcześniej o 0,1 punktu procentowego. Kwota należności powiatów w 2023 r. wzrosła w stosunku do roku ubiegłego o 12,1%. Główną część stanowiły należności wymagalne (82,8% należności ogółem), które wzrosły o 12,5% w porównaniu do roku poprzedniego. Poziom zadłużenia powiatów oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowizania ogóem (w tys. z) 5 628 3676 467 4566 578 9716 505 4606 214 1506 025 4056 947 009 Rela cja kwoty dugu do dochodów 22,2%23,1%21,4%18,8%17,2%15,4%15,3% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 5 000 000 5 200 000 5 400 000 5 600 000 5 800 000 6 000 000 6 200 000 6 400 000 6 600 000 6 800 000 7 000 000 Rozkład liczby powiatów* według wskaźnika wzrostu/spadku kwoty długu w 2023 r. 44 54 47 25 37 27 66 010203040506070 wi cej ni 20% <20% do 10%) <10% do 0%) <0% do 10%) <10% do 20%) <20% do 30%) wi cej ni 30% Spa dek kwo ty d ugu Wzrost kwoty d ugu * Na wykresie nie ujęto powiatów, które w latach 2022 i 2023 nie były zadłużone. 1 Po uwzględnieniu korekty sprawozdania Rb-Z przesłanego po zamknięciu bazy danych przez jeden z powiatów 6 388 tys. zł. 260 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VI. Rozkład liczby powiatów według przedziałów zadłużenia w relacji do dochodów w 2023 r. 020406080100120 bra k d ugu (0 % do 10%> (1 0% do 20%> (2 0% do 30%> (3 0% do 40%> (4 0% do 50%> (5 0% do 60%> powy ej 60% brak dugu(0% do 10%>(10% do 20%>(20% do 30%>(30% do 40%>(40% do 50%>(50% do 60%>powyej 60% Liczba powiatów 191041005722723 Struktura kwoty długu powiatów według wierzycieli w 2017 i 2023 (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki k ra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagraniczne Sektor fin ansów public znychBanki k ra jo wePozostae podmio ty kra jo wePodmio ty zagraniczne 2017 211 6115 369 54847 2080 2023251 1966 329 648366 1650 261 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Rozdział VII. Wykonanie budżetów przez województwa samorządowe Wybrane wielkości budżetów województw samorządowych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:22 826 558,224 642 692,632 141 088,2100,2100,0130,4 Bieżące, w tym:19 091 497,021 442 229,227 282 870,0100,584,9127,2 PIT, CIT11 223 365,412 129 795,915 721 746,0100,048,9129,6 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:3 286 158,43 755 120,04 267 612,197,813,3113,6 Dotacje na zadania zlecone*933 829,41 367 964,61 726 440,597,85,4126,2 Subwencja ogólna 3 614 608,84 219 553,65 812 105,3100,018,1137,7 w tym część oświatowa661 051,0694 893,3792 330,399,92,5114,0 Majątkowe, w tym:3 735 061,23 200 463,54 858 218,298,915,1151,8 Dotacje i środki na inwestycje3 480 711,02 999 049,54 641 257,997,914,4154,8 Wydatki ogółem, z tego:20 802 073,623 780 799,131 734 351,993,6100,0133,4 Bieżące, w tym:13 290 654,215 838 748,419 645 117,994,361,9124,0 Wynagrodzenia i pochodne2 539 444,62 922 048,83 495 870,395,711,0119,6 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 55 812,270 558,487 642,594,00,3124,2 Dotacje 4 798 683,75 931 930,87 646 033,798,424,1128,9 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 76 691,5272 300,6342 188,985,31,1125,7 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 2 225 531,62 226 493,92 334 999,688,97,4104,9 Majątkowe, w tym:7 511 419,47 942 050,712 089 234,092,538,1152,2 Wydatki inwestycyjne, w tym:7 097 420,37 409 591,511 425 389,492,136,0154,2 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 4 008 293,33 243 927,64 725 589,195,014,9145,7 Wynik budżetu2 024 484,6861 893,5406 736,3xxx Wynik operacyjny5 800 842,85 603 480,87 637 752,1xxx Przychody ogółem, w tym:3 425 354,04 431 594,75 021 676,2x100,0113,3 Zaciągnięcie długu zwrotnego542 004,048 000,0605 000,0x12,01 260,4 Wolne środki i nadwyżka 2 854 793,84 352 757,64 380 003,8x87,2100,6 Rozchody ogółem, w tym:1 244 926,11 093 302,51 040 776,0x100,095,2 Spłata długu zwrotnego982 111,3701 387,3855 271,0x82,2121,9 Należności ogółem, w tym:2 243 341,04 365 599,55 339 795,8x100,0122,3 Należności wymagalne 1 876 259,83 949 493,34 831 709,1x90,5122,3 Kwota długu, w tym:5 686 343,25 072 046,14 783 411,2x100,094,3 Zobowiązania wymagalne1 033,5497,0788,6x0,0158,7 Kwota długu samorządowych osób prawnych, w tym: 2 827 895,22 963 583,83 147 632,7x100,0106,2 SP ZOZ 2 797 473,92 925 091,53 099 978,7x98,5106,0 * Zgodnie z art. 126 uofp. 262 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody województw samorządowych na realizację programów z udziałem środków zagranicznych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Udział (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:5 124 153,34 701 068,65 587 480,396,617,4118,9 Budżet środków europejskich3 276 655,62 867 020,63 730 714,697,911,6130,1 Dofinansowanie ze źródeł krajowych933 630,8819 827,2607 671,988,01,974,1 Środki ze źródeł zagranicznych 913 866,81 014 220,81 249 093,897,73,9123,2 Wydatki ogółem*, z tego:6 233 824,95 470 471,37 060 588,792,922,0129,1 Budżet środków europejskich3 314 529,02 876 875,53 864 801,194,312,0134,3 Dofinansowanie ze źródeł krajowych2 021 829,61 617 083,51 973 728,090,76,1122,1 Środki ze źródeł zagranicznych897 466,2976 512,31 222 059,692,13,8125,1 Przychody na realizację programów przy udziale środków zagranicznych z tytułu kredytów, pożyczek i obligacji 17 611,2--xxx Rozchody związane z realizacją programów przy udziale środków zagranicznych na spłatę kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji 137 457,266 214,5107 933,2xx163,0 * Wydatki ogółem współfinansowane środkami zagranicznymi ujęte w powyższej tabeli są wyższe od kwot wydatków związanych z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp o wydatki majątkowe klasyfikowane z czwartą cyfrą paragrafu 3 lub 4. W 2023 roku w województwach samorządowych ze środków pochodzących z budżetu środków europejskich oraz bezzwrotnych środków pochodzących ze źródeł zagranicznych nastąpił wzrost dochodów o 18,9% oraz wzrost wydatków o 29,1%. Było to związane z ostatnim rokiem rozliczania środków z perspektywy 2014–2020 oraz uruchomieniem programów finansowanych z nowej perspektywy 2021–2027. W ramach tych dochodów w kwocie 5 587 480 tys. zł 37,0% stanowiły dochody na zadania bieżące, a 63,0% na zadania majątkowe. Z wydatków w kwocie 7 060 589 tys. zł przeznaczono na wydatki inwestycje 66,9%, a na wydatki bieżące 33,1%. Dochody, wydatki oraz przychody i rozchody województw samorządowych w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Przychody ogóáe m 1 894 3862 113 2772 131 9442 501 1243 425 3544 431 5955 021 676 Dochody ogóáe m 14 771 38516 953 68418 753 13720 956 58622 826 55824 642 69332 141 088 Rozchody ogóáe m 1 076 7901 005 5471 032 869892 4031 244 9261 093 3031 040 776 Wydatki ogóáe m 14 317 42916 582 31218 374 14319 707 96820 802 07423 780 79931 734 352 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 263 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. 1. Dochody W 2023 r. dochody ogółem województw samorządowych wyniosły 32 141 088 tys. zł i zostały wykonane w wysokości 100,2% przyjętego planu. W 11 województwach samorządowych dochody zostały wykonane ponad przyjęty plan. Z uwagi na zmianę przepisów prawnych i sposób przekazywania dochodów z tytułu udziałów w PIT i CIT, od 2022 r., w województwach samorządowych zostały one wykonane w 100,0% i stanowiły kwotę 15 721 746 tys. zł. Kolejny już rok dochody z dotacji i środków (8 908 870 tys. zł) nie zostały wykonane w zaplanowanych wysokościach (97,8%).Tendencja ta utrzymuje się już od wielu lat. Jak co roku, wszystkie części subwencji ogólnej z budżetu państwa były przekazane zgodnie z planem, w pełnej wysokości – 5 888 410 tys. zł. W 2023 r. dwa województwa (dolnośląskie i mazowieckie) nie otrzymały części regionalnej subwencji ogólnej oraz dwa województwa: mazowieckie i wielkopolskie nie otrzymały części wyrównawczej subwencji ogólnej. Województwo mazowieckie dokonało wpłaty na część regionalną subwencji ogólnej – 1 169 058 tys. zł. W porównaniu do dochodów z 2022 r., dochody ogółem wzrosły o 30,4%, a po uwzględnieniu wskaźnika inflacji – 11,4% ich realna wartość wzrosła o 19,0%. Największą część dochodów województw samorządowych (48,9%) stanowiły dochody z tytułu udziałów w PIT i CIT, które wzrosły o 29,6%. Dotacje i środki stanowiły 27,7% uzyskanych dochodów i w porównaniu do ubiegłego roku zanotowano ich wzrost o 31,9%. Subwencja ogólna była o 38,3% wyższa niż w roku poprzednim (18,3% dochodów). Pierwszy raz w 2023 r. województwa samorządowe otrzymały dodatkowe środki (w trzech równych ratach) z tytułu uzupełnienia subwencji ogólnej w celu wsparcia realizacji zadań w kwocie 359 439 tys. zł, ponadto otrzymały, z okazji 250 rocznicy utworzenia Komisji Edukacji Narodowej, z rezerwy subwencji ogólnej środki z przeznaczeniem na nagrody specjalne dla nauczycieli – 9 190 tys. zł. Na dofinansowanie inwestycji drogowych, budowy, przebudowy, remonty utrzymania ochrony dróg wojewódzkich i zarządzania tymi drogami województwa (z wyjątkiem wielkopolskiego) otrzymały 76 305 tys. zł. Taki napływ środków z subwencji spowodował zmiany w jej strukturze. Nastąpił wzrost o 4,4 punktu procentowego środków na uzupełnienie subwencji ogólnej. Dochody budżetowe województw samorządowych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:22 826 558,224 642 692,632 141 088,2100,2100,0130,4 Subwencja ogólna3 674 095,14 256 955,15 888 409,9100,018,3138,3 Dotacje i środki6 766 869,46 754 169,68 908 870,097,827,7131,9 Udziały w PIT i CIT 11 223 365,412 129 795,915 721 746,0100,048,9129,6 Pozostałe dochody1 162 228,31 501 772,01 622 062,3119,85,0108,0 Wykonanie planu wybranych źródeł dochodów województw samorządowych w latach 2017–2023 50% 70% 90% 110% 130% 150% 170% 190% 210% 2017201820192020202120222023 Dochody ogółe mSubwencja ogóln a Dotacje i środkiUdziały w PIT i CIT 50% 70% 90% 110% 130% 150% 170% 190% 210% 2017201820192020202120222023 Doch ody ogółemDoch ody bieżące Doch ody majątko weDoch ody ze sp rze daży majątku 264 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Dynamika dochodów województw samorządowych Dochody województw samorządowych w latach 2017–2023 w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 2017201820192020202120222023 Dochody ogóemUdziay w PIT i CIT Dotacje i ro dkiSubwencja ogóln a 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 2017201820192020202120222023 Udzia y w PIT i CIT Dotacje i ro dki Subwencja ogóln aPozostae dochody Od 2017 r. najważniejszym źródłem dochodów województw samorządowych są udziały w PIT i CIT, które stanowią ponad 40% uzyskanych dochodów. W 2023 r. nastąpił spadek otrzymanych dochodów z udziałów w PIT o 29,7% w porównaniu do roku ubiegłego. Uzyskane dochody z tytułu udziału w podatku PIT były na poziomie roku 2018 i wyniosły 1 647 296 tys. zł, natomiast udziały w CIT wzrosły o 43,8% osiągając największy poziom od siedmiu lat – 14 074 450 tys. zł. Dochody województw samorządowych z tytułu udziału w PIT i CIT w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 12 000 000 14 000 000 16 000 000 2017201820192020202120222023 PITCIT Od wielu lat ponad 80% dochodów ogółem województw samorządowych stanowią dochody bieżące. W 2023 r. dochody bieżące w porównaniu z rokiem ubiegłym były wyższe o 27,2% (stanowiły 84,9% dochodów ogółem), a dochody majątkowe były wyższe o 51,8% (15,1% dochodów ogółem). Dotacje i środki stanowiły 95,5% uzyskanych dochodów majątkowych. W strukturze, dotacje i środki województw samorządowych w 2023 r. wzrosły o 0,3 punktu procentowego. W związku z trwającym, od 2022 r. konfliktem zbrojnym na Ukrainie, województwa samorządowe otrzymały dochody bieżące w wysokości 43 880 tys. zł, w tym z utworzonego w tym celu Funduszu Pomocy 40 604 tys. zł, natomiast z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 otrzymały 501 123 tys. zł, i w całości dotyczyły zadań majątkowych realizowanych w ramach Polskiego Ładu. W strukturze dotacji i środków ponad 60% stanowiły dotacje na zadania własne. Dochody otrzymane na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, które wykonują województwa samorządowe stanowiły 19,5% otrzymanych dotacji i środków. 265 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Struktura dochodów ogółem województw samorządowych w latach 2017–2023 46, 4% 46, 5% 47, 1% 43, 2% 49, 2% 49, 2% 48, 9% 33, 4% 34, 4% 34, 2% 36, 3% 29, 6% 27, 4% 27, 7% 14, 4% 12, 9% 13, 7% 15, 3% 16, 1% 17, 3% 18, 3% 5,8%6,2%5,1%5,2%5,1%6,1%5,0% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 50% 2017201820192020202120222023 Udziay w PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Struktura dochodów ogółem województw samorządowych w latach 2017–2023 83,6% 80,9% 80,4% 80,8% 83,6% 87,0% 84,9% 16,4% 19,1% 19,6% 19,2% 16,4% 13,0% 15,1% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe 266 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Struktura dochodów ogółem województw samorządowych w latach 2022 i 2023 2022 2023 Subwencja ogólna 17,3% Dotacje i rodki 27,4% PIT 9,5% CIT 39,7% Pozosta e dochody 6,1% Subwencja ogólna 18,3% Dotacje i rodki 27,7% PIT 5,1% CIT 43,8% Pozosta e dochody 5,0% Struktura dotacji i środków województw samorządowych w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 20,3% Dotacje na zadania w asne 67,5% Środki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 0,9% rodki z Funduszu Pomocy 0,5% Pozosta e dotacje i rodki* 10,8% Dotacje na zadania z zakresu administracji rz dowej 19,5% Dotacje na zadania w asne 61,7% Środki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 5,6% Środki z Funduszu Pomocy 0,5% Pozosta e dotacje i rodki* 12,7% * Na zadania realizowane na podstawie porozumień i otrzymane z funduszy celowych Struktura subwencji ogólnej województw samorządowych w latach 2022 i 2023 2022 2023 Cz wyrównawcza 54,5% Cz o wiatowa 16,3% Cz równowa ca/regionalna 20,8% Uzupe nienie subwencji ogólnej 8,4% Cz wyrównawcza 53,9% Cz owiatowa 13,5% Cz równowa ca/regionalna 19,9% Uzupe nienie subwencji ogólnej 12,8% 267 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. 2. Wydatki W 2023 r. podobnie jak w latach ubiegłych województwa nie wykonały wydatków w stosunku do zaplanowanych wielkości. Wyniosły one 31 734 352 tys. zł, co stanowiło 93,6% przyjętego planu (w 2022 r. – 92,7%). Wydatki bieżące wyniosły 19 645 118 tys. zł i zostały zrealizowane w 94,3% (w 2022 r. – 94,6%), a wykonane wydatki majątkowe wyniosły 12 089 234 tys. zł i stanowiły 92,5% planu (w 2022 r. – 89,0%). Województwa samorządowe realizowały cele polityki budżetowej zdefiniowane w poszczególnych wieloletnich prognozach finansowych określające możliwości budżetowe poszczególnych województw. Umożliwiło to spełnienie reguł ostrożnościowych, reguł maksymalnego poziomu wydatków bieżących, jak również indywidualnego wskaźnika spłaty obsługi długu dla danego województwa. Wykonanie planu wybranych grup wydatków województw samorządowych w latach 2017–2023 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki majtkowe 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWynagrodzenia i skadki Wydatki na obsug d ugu Wydatki biece UE Wydatki ogółem województw samorządowych nominalnie wzrosły o 33,4%, a po uwzględnieniu inflacji (o 22,0%). Jedynie w województwie zachodniopomorskim nastąpił realny spadek wydatków o 6,0% w stosunku do 2022 r. W porównaniu do roku ubiegłego wydatki bieżące województw wzrosły o 24,0%, a wydatki na wynagrodzenia i pochodne o 19,6%. Z uwagi na dwukrotne obniżenie stóp procentowych w 2023 r., wydatki na obsługę długu wzrosły jedynie o 24,6% w porównaniu do roku ubiegłego (w 2022 r. był to wzrost o 308,3%). O ponad połowę (o 52,2%) wzrosły wydatki majątkowe. Wydatki inwestycyjne stanowiły 94,5% wydatków majątkowych i w stosunku do roku ubiegłego wzrosły o 54,2%. Przełożenie na tak znaczny wzrost wydatków majątkowych miały między innymi pozyskane przez województwa środki pochodzące z budżetu środków europejskich oraz bezzwrotnych środków pochodzących ze źródeł zagranicznych oraz na inwestycje realizowane z funduszu COVID-19 w ramach Polskiego Ładu. Wzrost wydatków ogółem województw w 2023 r. był wyższy niż dochodów ogółem o 3,0 punkty procentowe. 268 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Dynamika wydatków województw samorządowych Wydatki województw samorządowych w latach 2017–2023 w latach 2017–2023 (rok poprzedni = 100%) (w tys. zł) 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 2017201820192020202120222023 Wydatki ogóemWydatki biece Wydatki majtkowe 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Struktura wydatków ogółem województw samorządowych w latach 2017–2023 69,8% 64,1% 62,1% 64,5% 63,9% 66,6% 61,9% 30,2% 35,9% 37,9% 35,5% 36,1% 33,4% 38,1% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Wydatki województw samorządowych w latach 2017 i 2023 (w tys. zł) 2017 2023 Wydatki majtkowe Dotacje na zadania bie ce Wydatki zwi zane z realizacj statutowych zada jb Wynagrodzenia i sk adki od nich naliczane Wydatki bie ce z udziaem rodków UE Wydatki na obs ug dugu wiadczenia na rzecz osób fizycznych Por czenia i gwarancje 4 327 032 3 743 536 2 567 079 2 112 613 1 347 538 12 089 234 7 646 034 5 738 383 3 495 870 2 335 000 269 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Wydatki województw samorządowych według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. (w tys. zł) 02 000 0004 000 0006 000 0008 000 00010 000 00012 000 00014 000 000 Dzia 600 Dzia 750 Dzia 851 Dzia 921 Dzia 801 Dzia 758 Dzia 853 Dzia 010 Dzia 926 Dzia 757 Pozosta e Wydatki ogó em Wydatki in westycyjn e Dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 758 – Różne rozliczenia, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, 926 – Kultura fizyczna, dział 757 – Obsługa długu publicznego. Z uwagi na charakter realizowanych zadań przez województwa samorządowe, analogicznie jak w latach poprzednich, największą część wydatków poniosły one na transport i łączność (42,6% wydatków ogółem). Wydatki na administrację publiczną stanowiły 12,5% i przeznaczone były na bieżące finansowanie funkcjonowania wojewódzkiej administracji samorządowej. Województwa samorządowe uruchomiły w 2023 r. również znaczne środki na ochronę zdrowia, które wyniosły 11,3% wszystkich wydatków. Struktura wydatków ogółem województw samorządowych według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 38,8% Dzia 750 13,3% Dzia 851 12,3% Dzia 921 9,9% Dzia 801 5,2% Dzia 758 3,8% Dzia 853 3,5% Dzia 010 2,3% Dzia 926 1,5% Dzia 852 1,3% Pozosta e 8,2% Dzia 600 42,6% Dzia 750 12,5% Dzia 851 11,3% Dzia 921 9,6% Dzia 801 4,9% Dzia 758 3,8% Dzia 853 2,6% Dzia 010 2,1% Dzia 926 1,6% Dzia 757 1,1% Pozosta e 8,0% Dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 758 – Różne rozliczenia, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, 926 – Kultura fizyczna, dział 757 – Obsługa długu publicznego, dział 852 – Pomoc społeczna. Województwa samorządowe ponad połowę wszystkich wydatków inwestycyjnych (59,1% stanowiące kwotę – 6 747 814 tys. zł) przeznaczyły na zadania w dziale Transport i Łączność. Dotyczyły one w głównej mierze szeroko rozumianej infrastruktury drogowej oraz zakupu i modernizacji pojazdów kolejowych. Związane to było również z pozyskaniem przez 15 województw środków z podziału rezerwy ogólnej na drogi wojewódzkie jak również uzyskaniem środków z Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg. Podobnie jak w roku ubiegłym wydatki inwestycyjne na ochronę zdrowia stanowiły drugi kierunek wydatkowania środków – 18,4% wszystkich wydatków inwestycyjnych z przeznaczeniem na kontynuowanie modernizacji szpitali oraz ich wyposażanie w sprzęt medyczny. Podobnie jak w roku ubiegłym, ponad 3/4 wydatków inwestycyjnych województw samorządowych skupione było w dwóch działach, tj. Transport i łączność oraz Ochrona zdrowia. 270 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Struktura wydatków inwestycyjnych województw samorządowych według działów klasyfikacji budżetowej w latach 2022 i 2023 2022 2023 Dzia 600 54,7% Dzia 851 22,3% Dzia 921 6,4% Dzia 010 3,1% Dzia 750 2,6% Dzia 801 1,9% Dzia 926 1,5% Dzia 900 1,5% Dzia 700 1,2% Dzia 720 1,0% Pozosta e 5,0% Dzia 600 59,1% Dzia 851 18,4% Dzia 921 6,5% Dzia 801 2,5% Dzia 010 2,5% Dzia 750 1,8% Dzia 720 1,3% Dzia 926 1,3% Dzia 700 1,2% Dzia 900 1,2% Pozosta e 5,3% Dział 600 – Transport i łączność, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 750 – Administracja publiczna, dział 720 – Informatyka, 926 – Kultura fizyczna, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska. 3. Wynik budżetu, przychody i rozchody Wynik budżetu oraz przychody i rozchody województw samorządowych w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wynik budżetu2 024 484,6861 893,5406 736,3xx – nadwyżka2 024 484,6982 695,31 154 434,5xx – deficyt--120 801,8-747 698,1xx Przychody ogółem, w tym:3 425 354,04 431 594,75 021 676,2100,0113,3 – zaciągnięty dług zwrotny 1) , w tym:542 004,048 000,0605 000,012,01 260,4 – w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 17 611,2--xx – wolne środki i nadwyżka 2 854 793,84 352 757,64 380 003,887,2100,6 Rozchody ogółem, w tym:1 244 926,11 093 302,51 040 776,0100,095,2 – spłata długu zwrotnego, w tym:982 111,3701 387,3855 271,082,2121,9 – zaciągniętego w związku z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 137 457,266 214,5107 933,210,4163,0 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. Województwa samorządowe kolejny rok planowały per saldo deficyt budżetowy w kwocie 1 823 958 tys. zł, stanowiący 5,7% planowanych dochodów. Realizacja planu dochodów i wydatków odpowiednio na poziomie 100,2% oraz 93,6% spowodowała, że rok 2023, podobnie jak rok poprzedni, województwa zakończyły per saldo nadwyżką w kwocie 406 736 tys. zł, stanowiącą 1,3% wykonanych dochodów. Poprzedni rok budżetowy województwa zakończyły również nadwyżką w wysokości 861 894 tys. zł, stanowiącą 3,5% zrealizowanych dochodów. Nadwyżkę budżetową w analizowanym roku wypracowało 11 województw samorządowych w łącznej wysokości 1 154 434 tys. zł (6,3% uzyskanych ich dochodów). Wypracowana nadwyżka budżetowa była o połowę mniejsza niż w roku ubiegłym i zbliżona do wypracowanej nadwyżki z 2017 r. Deficytem zakończyła się realizacja budżetu w 5 województwach samorządowych w łącznej kwocie 747 698 tys. zł (5,4% ich dochodów). Deficyt budżetowy został pokryty przede wszystkim z przychodów bezzwrotnych (nadwyżek budżetowych, wolnych środków pochodzących z rozliczenia wyemitowanych papierów wartościowych, kredytów i pożyczek z lat ubiegłych oraz środków o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 8 uofp). 271 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Wynik budżetu (per saldo) województw samorządowych Liczba województw samorządowych z nadwyżką w latach 2017–2023 (w tys. zł) i deficytem (wykonanie) w latach 2017–2023 -2 000 000 -1 500 000 -1 000 000 -5 00 000 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 2017201820192020202120222023 Pla n Wykonanie 11 7 11 13 16 10 11 5 9 5 3 0 6 5 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 2017201820192020202120222023 Nadwyka Defic yt Rozkład liczby województw samorządowych według relacji nadwyżki/deficytu do dochodów w 2023 r. 1 4 1 1 3 6 01234567 Defic yt Nadwy ka (0 % do 5%>(5 % do 10%>powyej 10,0% Przychody województw samorządowych w 2023 r. wyniosły 5 021 676 tys. zł. Wpływy z tytułu kredytów i pożyczek oraz papierów wartościowych stanowiły 12,0% przychodów i dotyczyły kwoty 605 000 tys. zł, co w stosunku do roku poprzedniego spowodowało ich wzrost o 1 160,4%. W rozchodach spłaty zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz wyemitowanych papierów wartościowych stanowiły 855 271 tys. zł, które w strukturze rozchodów ogółem ukształtowały się na poziomie 82,2%. Przychody województw samorządowych w latach 2017–2023 Rozchody województw samorządowych w latach 2017–2023 (w tys. zł) (w tys. zł) 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 3 000 000 3 500 000 4 000 000 4 500 000 2017201820192020202120222023 Zacignity dug zwro tny Woln e ro dki i nadwyka z la t ubie gych Pozostae przychody 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 3 000 000 3 500 000 4 000 000 4 500 000 2017201820192020202120222023 Spata dugu zwro tnego Pozosta e ro zchody 272 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Wykonanie przychodów i rozchodów budżetu województw samorządowych a zmiana kwoty długu w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Prz ychody (z aci gnicie d ugu) 405 203822 973635 803976 663542 00448 000605 000 Rozchody (s p ata dugu) 1 029 784955 002935 721851 933982 111701 387855 271 Zmiana kwoty d ugu -6 24 580-1 32 029-2 99 917124 730-4 40 107-6 53 387-2 50 271 -8 00 000 -6 00 000 -4 00 000 -2 00 000 0 200 000 400 000 600 000 800 000 1 000 000 1 200 000 4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Zobowiązania województw samorządowych wyniosły 4 783 441 tys. zł (w porównaniu z 2022 r. zmniejszyły się o 288 635 tys. zł, tj. o 5,7%). Zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, pożyczek oraz wyemitowanych obligacji stanowiły niemal 100% ogólnej wielkości długu województw. W ostatnich trzech latach zobowiązania województw samorządowych ulegały sukcesywnie zmniejszeniu, co należy uznać za dobrą tendencję. W 2023 r. nastąpił wzrost zobowiązań wymagalnych. Zobowiązania wymagalne wystąpiły w sześciu województwach i wyniosły łącznie 789 tys. zł. Poziom zadłużenia, mierzony stosunkiem zobowiązań do dochodów województw, wyniósł 14,9% 1 i zmniejszył się o 5,7 punktu procentowego w stosunku do poprzedniego roku. Województwa dolnośląskie, łódzkie i mazowieckie dokonały spłaty zobowiązań za dłużników z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji w kwocie 26 488 tys. zł, natomiast odzyskało wierzytelność od dłużników województwo małopolskie w kwocie 1 622 tys. zł. W 2023 r. trzy województwa (lubuskie, mazowieckie i pomorskie) zaciągnęły zobowiązania zwrotne. Zaciągnięte przez województwa samorządowe zobowiązania były zarówno u wierzycieli krajowych jak i zagranicznych. Zobowiązania wobec wierzycieli krajowych stanowiły 60,0% ogółu zobowiązań. Województwa samorządowe posiadały długoterminowe zobowiązania zwrotne w bankach, wojewódzkich funduszach ochrony środowiska, a także przedsiębiorstwach niefinansowych oraz na wyprzedzające finansowanie zadań z budżetu państwa. Siedem województw samorządowych posiadało zobowiązania z tytułu pożyczek długoterminowych zaciągniętych w międzynarodowych instytucjach finansowych (Europejskim Banku Inwestycyjnym i Banku Rozwoju Rady Europy) na łączną kwotę 1 912 361 tys. zł. Należności wymagalne samorządów województw na koniec 2023 r. wyniosły 4 831 709 tys. zł i wzrosły w porównaniu do roku poprzedniego o 22,3%. Związane było to m.in. z realizacją zadań wynikających z ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy w ramach Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz brakiem wpłat na zlikwidowany Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych, którego dochody są ujmowane w budżecie samorządu województwa. 1 Skumulowanie zadłużenia województw samorządowych oraz zobowiązań nadzorowanych przez nie jednostek z osobowością prawną (głównie SP ZOZ) zwiększyłyby poziom zadłużenia województw samorządowych z 14,9% do 24,7%. Zagadnieniu temu poświęcono pkt 4 rozdziału IX. części II. Sprawozdania. 273 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Poziom zadłużenia województw samorządowych oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowizania ogó em (w tys. z ) 6 092 2155 983 5615 985 5986 113 7905 686 3435 072 0464 783 411 Rela cja kwoty dugu do dochodów 41,2%35,3%31,9%29,2%24,9%20,6%14,9% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 Struktura kwoty długu województw samorządowych według wierzycieli w 2016 i 2022 (w tys. zł) 0500 0001 000 0001 500 0002 000 0002 500 0003 000 0003 500 0004 000 000 Sektor fin ansów public znych Banki kra jo we Pozosta e podmio ty kra jo we Podmio ty zagra nic zne Sektor fin ansów public znychBanki kra jo wePozosta e podmio ty kra jo wePodmio ty zagra nic zne 2017 228 3893 795 9732 1702 065 683 2023 172 0212 515 281183 7471 912 361 Województwa samorządowe posiadały zobowiązania, których termin spłaty był rozłożony na okres powyżej 5 lat. Okres spłaty warunkowany był spełnieniem ograniczeń wynikających z obowiązujących przepisów prawa. 274 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Dochody województw samorządowych w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 000 zachodnio pomors kie wie lk opols kie warmi sko-mazurs kie wi tokrz yskie l skie pomorskie podla skie podkarp ackie opols kie mazowie ckie ma opols kie ódzkie lu buskie lu bels kie kuja wsko-pomors kie doln o lskie Subwencja ogóln aDotacje i ro dkiUdziay w PIT i CITPozostae dochody Wydatki województw samorządowych w 2023 r. (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 000 zachodnio pomors kie wie lk opols kie warmi sko-mazurs kie witokrz yskie lskie pomorskie podla skie podkarp ackie opols kie mazowie ckie ma opols kie ódzkie lu buskie lu bels kie kuja wsko-pomors kie doln o lskie Wydatki biece Wydatki majtkowe 275 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Planowany i wykonany wynik budżetu województw samorządowych w 2023 r. (w tys. zł) -6 00 000-5 00 000-4 00 000-3 00 000-2 00 000-1 00 0000100 000200 000300 000400 000 zachodnio pomors kie wie lk opols kie warmi sko-mazurs kie witokrz yskie lskie pomorskie podla skie podkarp ackie opols kie mazowie ckie ma opols kie ódzkie lu buskie lu bels kie kuja wsko-pomors kie doln o lskie Plan Wykonanie 276 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VII. Rozdział VIII. Wykonanie budżetów przez związki jednostek samorządu terytorialnego i związek metropolitalny 1. Związki jednostek samorządu terytorialnego Dane przedstawione w tej części dotyczą związków jst, które złożyły niezerowe sprawozdania za IV kwartał 2023 r. (zarejestrowano 39 nowych związków jst, z czego 11 uchwaliło budżet). Wybrane wielkości budżetu związków jednostek samorządu terytorialnego w 2023 r. Wyszczególnienie Związki jst razemz tego: Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Związki międzygminne Związki powiatowe Związki powiatowo- -gminne Liczba działających związków181 x137 5 39 Dochody ogółem, z tego:2 214 352,1 94,61 937 091,2 46 906,8 230 354,1 Bieżące, w tym:1 891 707,1 98,11 689 179,7 16 646,0 185 881,4 Dotacje celowe23 928,4 78,88 017,4 12 698,4 3 212,6 Wpływy z wpłat gmin i powiatów na rzecz związków292 416,3 97,7203 380,0 1 784,7 87 251,6 Wpływy z innych lokalnych opłat pobieranych przez jst na podstawie odrębnych ustaw 865 774,0 98,2865 774,0 -- Majątkowe, w tym:322 645,0 78,2247 911,5 30 260,8 44 472,8 Wpływy z wpłat gmin i powiatów na rzecz związków73 623,7 94,249 089,2 9 598,3 14 936,2 Wydatki ogółem, z tego:2 146 492,5 86,01 875 683,0 49 203,6 221 605,9 Bieżące, w tym:1 732 467,6 89,21 537 019,0 17 491,1 177 957,5 Wynagrodzenia i pochodne190 633,9 90,8181 338,1 1 010,4 8 285,4 Świadczenia na rzecz osób fizycznych8 225,3 98,88 225,3 - - Dotacje1 450,5 69,31 441,0 2,3 7,2 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje20 558,6 81,520 558,6 - - Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 20 558,6 81,520 558,6 - - Majątkowe, w tym:414 024,9 74,8338 664,0 31 712,5 43 648,5 Wydatki inwestycyjne, w tym:413 083,9 75,2337 937,9 31 712,5 43 433,5 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 212 599,8 90,7181 379,5 29 355,4 1 864,9 Wynik budżetu67 859,6 x61 408,2 -2 296,8 8 748,2 Wynik operacyjny159 239,5 x152 160,7 -845,1 7 923,9 Przychody ogółem, w tym:424 562,2 209,4400 167,8 7 184,1 17 210,2 Zaciągnięcie długu zwrotnego27 463,4 61,724 463,4 3 000,0 - Wolne środki i nadwyżka396 798,9 251,3375 404,5 4 184,1 17 210,2 Rozchody ogółem, w tym:49 163,0 103,549 150,6 - 12,4 Spłata długu zwrotnego29 686,5 96,529 686,5 - - Należności ogółem, w tym:128 992,1 100,0128 974,1 - 18,0 Należności wymagalne128 992,1 100,0128 974,1 - 18,0 Kwota długu, w tym:304 859,1 x301 858,6 3 000,0 0,6 Zobowiązania wymagalne21 341,6 x21 341,0 - 0,6 W 2023 r. dochody ogółem związków jst wyniosły 2 214 352 tys. zł i zostały wykonane w 94,6% uchwalonego planu. Kwota wykonanych wydatków ogółem związków jst wyniosła 2 146 493 tys. zł, tj. 86,0% planu. 277 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Wielkość budżetów związków jst funkcjonujących na terenie danego województwa determinuje charakter oraz zakres zadań statutowych, które one realizują. Powyższe kwestie mają zasadniczy wpływ na zróżnicowanie ogólnych kwot dochodów i wydatków zrealizowanych przez związki. Dochody, wydatki oraz liczba związków jednostek samorządu terytorialnego w latach 2017–2023 (w tys. zł) 2017201820192020202120222023 Dochody ogó em 1 758 7931 909 1681 492 9821 576 6931 861 3151 965 9412 214 352 Wydatki ogóem 1 721 5241 900 3531 379 4291 560 2331 868 5501 884 2772 146 493 Liczba zwizków 155153152150152168181 145 150 155 160 165 170 175 180 185 0 500 000 1 000 000 1 500 000 2 000 000 2 500 000 Zmiana dynamiki dotycząca wzrostów oraz spadków dochodów i wydatków była związana m.in. z zakończeniem lub kontynuacją projektów współfinansowanych ze środków pochodzących ze źródeł zagranicznych oraz z realizacją inwestycji finansowanych z Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych. Ponadto wzrosty w dochodach i wydatkach wynikały ze zmian we wpływach wysokości składek członków związków, a także spowodowane były rozpoczęciem działalności statutowej nowo utworzonych związków jst. Dochody i wydatki rosły bądź spadały również w tych związkach, których działalność statutowa związana była z gospodarowaniem odpadami komunalnymi. Głównym źródłem dochodów związków jst w 2023 r. były wpływy uzyskane z innych lokalnych opłat pobieranych przez jst na podstawie odrębnych ustaw, czyli w przypadku związków jst dotyczyło to opłaty pobieranej z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi (39,1%). Kolejne co do wielkości źródło dochodów stanowiły wpływy z usług oraz sprzedaży wyrobów i składników majątkowych (19,8%), wpływy z wpłat gmin i powiatów na rzecz związków (16,5%). Struktura dochodów ogółem związków jst według wybranych źródeł w 2023 r. Wpywy z wpat gmin i powiatów na rzecz zwi zków 16,5% Wp ywy z usug oraz sprzeda y wyrobów i sk adników maj tkowych 19,8% Wp ywy z innych lokalnych op at pobieranych przez jst na podstawie odr bnych ustaw 39,1% Dotacje celowe zwi zane z realizacj programów finansowanych ze róde zagranicznych 5,8% rodki z Funduszu Przeciwdzia ania COVID-19 5,0% Pozosta e dochody 13,8% 278 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Analiza struktury dochodów związków jst wskazuje, że przeważającą ich część stanowiły dochody bieżące – 85,4%, dochody majątkowe to 14,6%. Struktura dochodów ogółem związków jst wg wybranych źródeł w 2023 r. Dochody bieace 85,4% Dochody maj tkowe 14,6% Dochody bieżące zostały zrealizowane w wysokości 1 891 707 tys. zł (98,1% planu), a kwota wykonanych dochodów majątkowych to 322 645 tys. zł (78,2% planu). Na finansowanie działalności bieżącej związki jst przeznaczyły 80,7% swoich wydatków. Wykonanie wydatków bieżących wyniosło 1 732 468 tys. zł. Strukturę wydatków bieżących związków jst w 2023 r. przedstawia poniższy wykres. Struktura wydatków bieżących związków jst w 2023 r. Wynagrodzenia i pochodne 11,0% Dotacje z bud etu 0,5% Wydatki bie ce UE 1,2% Pozosta e biece 87,3% Porównanie wydatków ogółem w układzie działowym wskazuje, że najwyższe wydatki związane były z finansowaniem zadań w działach 900 Gospodarka komunalna i ochrona środowiska oraz 600 Transport i łączność. W pozostałych działach wydatki wyniosły łącznie 12,9% ogółu wydatków. 279 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Struktura wydatków ogółem związków jst według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. Dzia 900 66,5% Dzia 600 20,6% Dzia 750 3,5% Dzia 400 2,5% Dzia 710 2,1% Pozosta e 4,8% Dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 400 – Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę, dział 710 – Działalność usługowa. Na wydatki majątkowe w 2023 r. związki jst przeznaczyły 414 025 tys. zł, tj. 19,3% ogółu wydatków. Wydatki w zakresie gospodarki komunalnej i ochrony środowiska (dział 900) stanowiły 54,3% ogółu wydatków inwestycyjnych i dotyczyły rozbudowy infrastruktury gospodarki odpadami (m.in. budowa tzw. punktów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych). Kierunki poniesionych wydatków inwestycyjnych wg działów klasyfikacji zaprezentowano poniżej. Struktura wydatków inwestycyjnych związków jst według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. Dzia 900 54,3% Dzia 600 14,4% Dzia 710 7,1% Dzia 921 5,9% Dzia 010 5,3% Pozosta e 13,0% Dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 600 – Transport i łączność, dział 710 – Działalność usługowa, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo. Na programy i projekty realizowane z udziałem środków zagranicznych związki jst przeznaczyły 233 988 tys. zł, co stanowiło 10,9% ogółu wydatków wykonanych w 2023 r. 280 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Wydatki związków jst na programy i projekty z udziałem środków zagranicznych 1) w latach 2022–2023 Wyszczególnienie 20222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Wydatki ogółem, z tego:1 884 276,6 2 146 492,5 86,0113,9100,0 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 263 887,7 233 988,3 90,488,710,9 Wydatki bieżące, z tego:1 572 668,7 1 732 467,6 89,2110,280,7 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 19 966,9 21 388,6 88,1107,11,0 Wydatki majątkowe, w tym:311 607,8 414 024,9 74,8132,919,3 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 243 920,8 212 599,8 90,787,29,9 1) Środkom pochodzącym ze źródeł zagranicznych poświęcono pkt 2. rozdziału II. części II. Sprawozdania. Zobowiązania związków w 2023 r. ukształtowały się na podobnym poziomie jak w roku ubiegłym. Na koniec 2023 r. 23 związki jst (12,7% ogółu) posiadały zobowiązania. Na zobowiązania składały się głównie kredyty i pożyczki w kwocie 283 518 tys. zł, które stanowiły 93,0% ogólnej kwoty zobowiązań. Zobowiązania wymagalne wykazało 5 związków jst na łączną kwotę 21 342 tys. zł, z czego 99,9% tej sumy to zobowiązania wymagalne jednego związku z tytułu niezapłaconych faktur za usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków. Relacja kwoty długu do dochodów ogółem związków zmniejszyła się o 1,6% w stosunku do zeszłego roku i w 2023 r. stanowiła 13,8% wszystkich dochodów. Poziom zadłużenia związków jednostek samorządu terytorialnego oraz relacja kwoty długu do dochodów w latach 2017–2023 2017201820192020202120222023 Zobowi zania ogóem (w tys. z) 358 307345 452304 762290 661292 657302 179304 859 Rela cja kwoty dugu do dochodów 20,4%18,1%20,4%18,4%15,7%15,4%13,8% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 0 50 000 100 000 150 000 200 000 250 000 300 000 350 000 400 000 281 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. 2. Związek metropolitalny – Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia z siedzibą w Katowicach Wybrane wielkości budżetu związku metropolitalnego w latach 2021–2023 Wyszczególnienie 202120222023 Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie (w tys. zł) Wykonanie planu (w %) Struktura (w %) Dynamika (2022 = 100%) Dochody ogółem, z tego:1 284 845,4 1 355 519,0 1 683 406,4 101,6100,0124,2 Bieżące, w tym:1 275 114,8 1 348 333,2 1 609 105,3 104,795,6119,3 PIT406 287,1 346 893,6 375 699,3 100,022,3108,3 Dotacje celowe12 429,6 14 520,0 17 833,7 96,31,1122,8 Wpłaty gmin na rzecz związku metropolitalnego603 319,4 558 240,7 653 997,4 94,538,8117,2 Wpływy z usług oraz sprzedaży wyrobów i składników majątkowych 147 862,7 192 840,3 224 935,6 100,913,4116,6 Majątkowe, w tym:9 730,6 7 185,8 74 301,1 62,04,41 034,0 Wpłaty gmin na rzecz związku metropolitalnego546,3 1 591,6 539,6 99,20,033,9 Wydatki ogółem, z tego:1 047 511,1 1 298 359,0 1 946 561,4 94,1100,0149,9 Bieżące, w tym:968 777,7 1 253 698,9 1 618 830,8 97,283,2129,1 Wynagrodzenia i pochodne43 637,1 50 949,9 59 155,4 93,83,0116,1 Świadczenia na rzecz osób fizycznych10 417,6 27 225,1 28 508,7 99,41,5104,7 Dotacje327,5 268,9 283,9 34,40,0105,6 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje - - - xxx Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 115,6 575,5 - xxx Majątkowe, w tym:78 733,4 44 660,1 327 730,5 81,016,8733,8 Wydatki inwestycyjne, w tym:63 730,9 40 946,2 307 096,1 82,015,8750,0 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 12 273,3 3 439,9 108 464,5 99,85,63 153,1 Wynik budżetu237 334,3 57 160,0 -263 154,9 63,9xx Wynik operacyjny306 337,2 94 634,3 -9 725,5 7,6xx Przychody ogółem, w tym:583 287,5 820 621,8 877 781,8 213,1100,0107,0 Zaciągnięcie długu zwrotnego- - - xxx Wolne środki i nadwyżka 583 287,5 820 621,8 877 781,8 213,1100,0107,0 Rozchody ogółem, w tym:- - - xxx Spłata długu zwrotnego- - - xxx Należności ogółem, w tym:291 816,8 310 697,2 341 445,1 100,0100,0109,9 Należności wymagalne291 816,8 310 697,2 341 445,1 100,0100,0109,9 Kwota długu, w tym:- 83,9 - xxx Zobowiązania wymagalne- 83,9 - xxx W 2023 r. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia z siedzibą w Katowicach uzyskała dochody budżetowe w łącznej wysokości 1 683 406 tys. zł, co stanowiło 101,6% planowanych dochodów. Zrealizowanymi dochodami budżetowymi były dochody bieżące w kwocie 1 609 105 tys. zł oraz dochody majątkowe wynoszące 74 301 tys. zł. 282 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Struktura dochodów ogółem związku metropolitalnego w 2023 r. Udziay w PIT 22,3% Dotacje celowe 1,1% Wp aty gmin na rzecz zwizku metropolitalnego 38,8% Wp ywy z usug 13,4% Dochody maj tkowe 4,4% Pozosta e dochody 20,0% Dochody budżetowe związku metropolitalnego w 2023 r. to głównie dochody bieżące – 95,6%. W dochodach ogółem dominującym źródłem były wpłaty gmin na rzecz związku metropolitalnego (38,8% dochodów ogółem), udziały w podatku dochodowym od osób fizycznych (22,3%) i pozostałe dochody (20,0%). Ponadto dochody metropolii stanowiły wpływy z usług (13,4%) i dotacje celowe (1,1%). Dochody majątkowe to 4,4% dochodów ogółem. Wydatki budżetowe zostały zrealizowane w łącznej kwocie 1 946 561 tys. zł, co stanowiło 94,1% planu. Podobnie jak w latach poprzednich, wydatki bieżące zostały zrealizowane w stopniu wyższym niż majątkowe. Poziom zrealizowanych wydatków bieżących wyniósł 97,2% planu, a wydatków majątkowych 81,0% planu. Struktura wydatków ogółem związku metropolitalnego w 2023 r. Wydatki bie ace 83,2% Wydatki maj tkowe 16,8% W strukturze wydatków ogółem największy udział stanowiły wydatki bieżące 83,2%, a udział wydatków majątkowych wyniósł 16,8% (o 13,4 punktu procentowego więcej niż w 2022 r.). Co oznacza, że udział wydatków majątkowych w strukturze wydatków znacząco się zwiększył. Wydatki majątkowe były o 633,8% wyższe niż w roku poprzednim. Wydatki inwestycyjne stanowiły 93,7% wydatków majątkowych i przede wszystkim dotyczyły pomocy finansowej przekazanej gminom wchodzącym w skład związku metropolitalnego na realizacje inwestycji (61,8%). Pozostałe wydatki inwestycyjne poniesione zostały m.in. na realizację inwestycji finansowanej środkami pochodzącymi ze źródeł zagranicznymi w zakresie transportu publicznego w ramach projektu pn. „Jedziemy na prąd” (35,3%). 283 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Struktura wydatków bieżących związku metropolitalnego według działów klasyfikacji budżetowej w 2023 r. Dzia 600 94,4% Dzia 750 5,1% Dzia 730 0,2% Dzia 921 0,2% Pozosta e 0,1% Dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, dział 730 – Szkolnictwo wyższe i nauka, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego. W ujęciu działów klasyfikacji budżetowej przeważająca część wydatków bieżących to wydatki w dziale 600 – Transport i łączność (94,4%), które związane były głównie z lokalnym transportem zbiorowym na obszarze metropolii. W pozostałych działach wydatki wyniosły łącznie 5,6%. Związek metropolitalny w 2023 r., realizując dochody budżetowe w kwocie 1 683 406 tys. zł i wydatki budżetowe w kwocie 1 946 561 tys. zł zakończył rok deficytem budżetowym wynoszącym 263 155 tys. zł. Na koniec 2023 r. kwota należności wymagalnych wynosiła 341 445 tys. zł i była wyższa o 9,9% niż w roku poprzednim. 284 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział VIII. Rozdział IX. Wybrane zagadnienia gospodarki finansowej jst w świetle relacji z art. 242 i 243 uofp oraz poziomu zadłużenia 1. Sytuacja finansowa jst w świetle relacji z art. 242 i 243 uofp 1.1. Równowaga części bieżącej budżetów jst (art. 242 uofp) Budżety jst w części bieżącej co do zasady powinny się równoważyć, co oznacza, że wydatki bieżące muszą mieć pokrycie w dochodach bieżących. Od tej generalnej zasady ustawodawca przewidział wyjątki w obowiązujących przepisach. W roku 2023 jst równoważyły część bieżącą budżetu w oparciu o: –nadwyżkę budżetową; –spłatę udzielonych pożyczek z lat ubiegłych lub środków z lokat dokonanych w latach ubiegłych; –niewykorzystane środki pieniężne na rachunku bieżącym budżetu, wynikające z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikające z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 uofp i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków. Na koniec roku budżetowego wykonane wydatki bieżące nie mogą być wyższe niż wykonane dochody bieżące powiększone o środki wyżej wymienione; –przepisy umożliwiające wykorzystanie wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 uofp, tj. nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu jst, w tym wynikających z rozliczeń wyemitowanych papierów wartościowych, kredytów i pożyczek z lat ubiegłych; –przepisy wydane w związku z wybuchem konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy, na mocy art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa 1 zawarto regulację, z której wynika, że ocena spełnienia zasady określonej w art. 242 uofp następuje z uwzględnieniem wykonanych wydatków bieżących pomniejszonych o wykonane wydatki bieżące poniesione w celu realizacji zadań związanych z pomocą obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa w części, w jakiej nie były finansowane środkami publicznymi otrzymanymi przez jednostkę na ten cel. W latach 2022–2025 jednostka samorządu terytorialnego może w danym roku budżetowym przekroczyć relację, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp, pod warunkiem że w latach 2022–2025 suma przekroczeń tej relacji w poszczególnych latach nie będzie wyższa od sumy nadwyżek wynikających z tej relacji w poszczególnych latach. Ustawodawca, w art. 6 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw 2 , zezwolił aby w latach 2023–2025 – podobnie jak w latach poprzednich – do ustalenia relacji, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp dochody bieżące jednostki samorządu terytorialnego mogły być powiększone także o przychody pochodzące z wolnych środków. 1 Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm. 2 Dz. U. poz. 1964. 285 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. 1.1.1. Finansowanie wydatków bieżących dochodami bieżącymi (reguła z art. 242 uofp w 2023 r.) Dochody bieżące i wydatki bieżące jst w latach 2017–2023 (w tys. zł) 0 5 000 000 10 000 000 15 000 000 20 000 000 25 000 000 30 000 000 35 000 000 40 000 000 0 50 000 000 100 000 000 150 000 000 200 000 000 250 000 000 300 000 000 350 000 000 201721820192020202120222023 Db-W b Dochody i w ydat ki bie ce Dochody biece (D b)Wydatki biece (Wb)Db - Wb W 2023 r. wydatki bieżące budżetów jst zostały wykonane w kwocie 291 835 199 tys. zł przy uzyskanych dochodach bieżących w wysokości 308 979 087 tys. zł. Liczba jst, w których w 2023 r. nie osiągnięto dochodów bieżących w wysokości umożliwiającej pokrycie wydatków bieżących (423 jst) była zdecydowanie większa niż w 2022 r. (77 jst). Wpływ na wzrost liczby jst, które zamknęły rok budżetowy deficytem operacyjnym miał, podobnie jak w roku ubiegłym, wzrost wydatków bieżących m.in. na zakup energii, obsługę długu, wzrost minimalnego wynagrodzenia w 2023 r., jak również mniejszy wpływ do budżetu jst dochodów bieżących m.in. z udziałów gmin we wpływach z podatku PIT. Różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi z podziałem na typy jst w latach 2022–2023 (w tys. zł) Wyszczególnienie Deficyt operacyjny (wykonanie)Nadwyżka operacyjna (wykonanie) Liczba jst Dochody bieżące Wydatki bieżące RóżnicaLiczba jst Dochody bieżące Wydatki bieżące Różnica 2022 Polska, z tego:7719 281 35119 525 795-244 4442 730296 469 340269 424 59427 044 746 – gminy577 410 0637 562 277-152 2142 354149 550 332135 978 55513 571 777 – m.st. Warszawa----120 684 46918 874 2471 810 222 – miasta na prawach powiatu1311 133 51911 214 388-80 869 5270 648 50767 221 6263 426 881 – powiaty7737 769749 130-11 36130734 143 80331 511 4172 632 386 – województwa samorządowe----1621 442 22915 838 7485 603 481 2023 Polska, z tego:42379 529 72681 788 670-2 258 9442 384229 449 360210 046 52919 402 831 – gminy34723 757 52424 481 130-723 6062 064116 784 750108 645 7638 138 987 – m.st. Warszawa120 463 15820 611 121-147 963---- – miasta na prawach powiatu2029 170 01330 421 948-1 251 9344554 140 67352 072 7392 067 935 – powiaty556 139 0326 274 472-135 44025931 241 06729 682 9101 558 157 – województwa samorządowe----1627 282 87019 645 1187 637 752 286 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Spośród 423 jednostek samorządu terytorialnego, w których w 2023 r. wykonane wydatki bieżące przekroczyły wykonane dochody bieżące: 1) w 332 – różnica ta została pokryta środkami pochodzącymi z nadwyżek z lat ubiegłych, niewykorzystanych środków oraz wolnymi środkami, 2) w 27 – różnica ta została pokryta środkami pochodzącymi z nadwyżki budżetowej oraz niewykorzystanych środków na rachunku bieżącym, 3) w 24 – różnica ta została pokryta środkami pochodzącymi z wolnych środków. Spośród 423 jednostek samorządu terytorialnego w 40-tu jst zabrakło środków na pokrycie w pełnej wysokości deficytu operacyjnego, a w przypadku dwóch jst deficyt operacyjny nie został pokryty żadnymi środkami ponieważ jednostki na koniec 2023 r. nie uzyskały przychodów z tytułu nadwyżek z lat ubiegłych, niewykorzystanych środków na rachunku bieżącym oraz wolnych środków, co spowodowało niezachowanie w roku 2023 równowagi budżetowej wynikającej z art. 242 uofp. Jednakże uwzględniając przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw 1 , zezwalający na przekroczenie w latach 2022–2025 w danym roku budżetowym relacji, o której mowa w art. 242 ust. 1 i 2 uofp, pod warunkiem, że w latach 2022–2025 suma przekroczeń tej relacji w poszczególnych latach nie będzie wyższa od sumy nadwyżek wynikających z tej relacji w poszczególnych latach – w 2023 r. wszystkie jst zrównoważyły budżety w części bieżącej. 1.2. Indywidualne wskaźniki spłaty zadłużenia jst (art. 243 uofp) 1.2.1. Średnia arytmetyczna z art. 243 ust. 1 i 2 uofp Przepisy w zakresie spełnienia wskaźnika z art. 243 uofp w roku 2023 nie uległy zmianie i przy opracowywaniu wieloletniej prognozy finansowej na rok 2024 i lata następne, jst zobowiązane były do stosowania przepisów dotychczasowych w zakresie wyliczania indywidualnego wskaźnika spłaty zadłużenia określonego w art. 243–244 uofp. Zgodnie z art. 243 uofp organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie może uchwalić budżetu, którego realizacja spowoduje, że w roku budżetowym oraz w każdym roku następującym po roku budżetowym relacja łącznej kwoty przypadających w roku budżetowym: –spłat rat kredytów i pożyczek, o których mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2–4 oraz art. 90, wraz z należnymi w danym roku wydatkami bieżącymi na obsługę zobowiązań, o których mowa w art. 89 ust. 1 i art. 90, w tym odsetkami od kredytów i pożyczek, –wykupów papierów wartościowych emitowanych na cele określone w art. 89 ust. 1 pkt 2-4 oraz art. 90 wraz z należnymi w danym roku wydatkami bieżącymi na obsługę zobowiązań wynikających z papierów wartościowych emitowanych na cele określone w art. 89 ust. 1 i art. 90, w tym odsetkami i dyskontem od tych papierów, –spłat rat zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2, innych niż określone w pkt 1, z wyłączeniem rat zobowiązań określonych w art. 91 ust. 3 pkt 1, wraz z należnymi w danym roku wydatkami bieżącymi na obsługę zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2, innych niż określone w pkt 1, –oraz przypadających do spłaty w tym samym roku budżetowym, kwot zobowiązań związku współtworzonego przez daną jednostkę samorządu terytorialnego – do planowanych dochodów bieżących budżetu przekroczy średnią arytmetyczną z obliczonych dla ostatnich trzech bądź siedmiu lat 2 relacji jej dochodów bieżących pomniejszonych o wydatki bieżące do dochodów bieżących budżetu. Ustawodawca – pod pewnymi warunkami 3 – zezwolił na niespełnienie w latach 2023–2025 relacji ograniczającej wysokość spłaty zobowiązań jst. Relacja może być niezachowana przez jst w przypadku, gdy prognozowana łączna kwota długu jst na koniec danego roku nie przekroczy 100% planowanych dochodów ogółem tej jednostki w tym roku budżetowym, pomniejszonych o planowane kwoty dotacji i środków o podobnym charakterze oraz powiększonych o przychody z: –prywatyzacji majątku jednostki samorządu terytorialnego, 1 Dz. U. poz.1927. 2 Na podstawie art. 7 ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o dochodach jst oraz niektórych ustaw (Dz. U. poz. 1927 z późn. zm.), jednostki samorządu terytorialnego dokonywały do końca roku 2021 wyboru długości okresu stosowanego do wyliczenia relacji z art. 243 uofp. 3 Art. 7 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jst oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1964). 287 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. –nadwyżki budżetowej, –wolnych środków jako nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu jednostki samorządu terytorialnego innych niż określone w pkt 5 i 8, w tym wynikających z rozliczeń wyemitowanych papierów wartościowych, kredytów i pożyczek z lat ubiegłych, –spłaty udzielonych pożyczek w latach ubiegłych lub środków z lokat dokonanych w latach ubiegłych, –niewykorzystanych środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu, wynikających z rozliczenia dochodów i wydatków nimi finansowanych związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu określonymi w odrębnych ustawach oraz wynikających z rozliczenia środków określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 uofp i dotacji na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem tych środków, które nie są przeznaczone na sfinansowanie deficytu. 1.2.2. Spełnienie relacji z art. 243 uofp na podstawie projektów wpf złożonych wraz z projektem budżetu Liczba jst, które złożyły projekty wpf na 2024 rok i lata kolejne z informacją o niespełnieniu relacji z art. 243 uofp, przynajmniej w jednym roku prognozy wyniosła 87 jst. W głównej mierze przypadki niespełnienia ww. relacji wystąpiły w latach 2026–2030. W 2024 roku wszystkie jst spełniły wskaźnik, z czego 15 jst spełniło po uwzględnieniu art. 7 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw, tj. prognozowana łączna kwota długu tych jst na koniec 2024 roku nie przekroczy 100% planowanych dochodów ogółem tej jednostki w tym roku budżetowym, pomniejszonych o planowane kwoty dotacji i środków o podobnym charakterze oraz powiększonych o przychody z tytułów określonych w art. 217 ust. 2 pkt 4–8 ustawy o finansach publicznych, nieprzeznaczone na sfinansowanie deficytu budżetowego. Ocena spełnienia relacji z art. 243 na 2024 r. na podstawie projektów wpf złożonych wraz z projektami budżetu WyszczególnienieLiczba jst Spełnienie art. 243 uofp w tym po uwzględnieniu art. 7 ustawy z dnia 15 września 2022 r. 1) Niespełnienie art. 243 uofp 12345 Polska, z tego:2 8072 80715- – gminy2 4112 4118- – m.st. Warszawa11-- – miasta na prawach powiatu65655- – powiaty 3143142- – województwa samorządowe1616-- 1) Ustawa z dnia 15.09.2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustawa (Dz. U. poz. 1964) Stosownie do art. 243 ust. 3b jst mają możliwość dokonywania wcześniejszej spłaty zadłużenia lub jego restrukturyzacji. Zgodnie z tym przepisem ograniczenia określonego w art. 243 ust. 1 nie stosuje się do następującej wyłącznie w roku budżetowym, na który uchwalono budżet, wcześniejszej spłaty przyszłych zobowiązań: 1) środkami pochodzącymi z nowego zobowiązania, jeżeli obniża to łączny koszt obsługi długu w całym okresie spłaty; 2) wynikających z posiadania wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6, środkami z tego tytułu; 3) środkami z tytułu innego niż wymieniony w pkt 1 i 2, w szczególności z posiadanych przychodów z prywatyzacji i spłaty udzielonych pożyczek, jeżeli jednostka nie zaciąga zobowiązań dłużnych na finansowanie planowanego deficytu. W roku 2023 na wcześniejszą spłatę przychodów zwrotnych zdecydowało się 89 jst, z czego: 71 gmin, 13 powiatów, 3 miasta na prawach powiatu i 2 województwa 4 (o 33 jst mniej niż w roku ubiegłym – 122 jst). Zrestrukturyzowano w ten sposób 843 596 tys. zł zobowiązań. Wcześniejszą spłatę długu sfinansowano przede wszystkim środkami pochodzącymi z nowego zobowiązania w kwocie 470 039 tys. zł (55,7%), środkami z innych tytułów w kwocie 203 428 tys. zł (24,1%) oraz wolnymi środkami, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 uofp w kwocie 170 128 tys. zł (20,2%). Restrukturyzacji zadłużenia dokonywano z wykorzystaniem jednego lub dwóch źródeł jego 4 Ustalono na podstawie zbioru danych wpf wg stanu na 31 grudnia 2023 r. 288 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. sfinansowania, w tym z wykorzystaniem wolnych środków (47 jst), poprzez zaciągnięcie nowego zobowiązania (37 jst), a 10 jst zdecydowało się na spłatę długu innymi środkami, przewidzianymi w art. 217 ust. 2 pkt 4 i 7 uofp. Zgodnie z informacjami zawartymi w projektach wpf na rok 2024 i lata kolejne wcześniejsza spłata przyszłych zobowiązań jest przewidywana w 10 gminach. Zgodnie z metodologią wieloletniej prognozy finansowej w latach 2022–2023 ujmuje się wydatki bieżące podlegające ustawowemu wyłączeniu z limitu spłaty zobowiązań, ponoszone na organizację Igrzysk Europejskich oraz w celu realizacji zadań związanych z pomocą obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Na koniec 2023 r. 59 jst zadeklarowało w swoich wpf wydatki bieżące na realizację powyższych zadań w wysokości 181 935 tys. zł (w 2022 r. – 55 865 tys. zł). Wydatki bieżące podlegające ustawowemu wyłączeniu z limitu spłaty zobowiązań ujęte w poz. 10.11 wpf na koniec 2023 r. WyszczególnienieLiczba jst Dochody bieżące (poz. 1.1 wpf) (w tys. zł) Wydatki bieżące podlegające ustawowemu wyłączeniu z limitu spłaty zobowiązań (poz. 10.11 wpf) (w tys. zł) 4: 3 (w %) 12345 Polska, z tego:5940 287 739181 9350,45 – gminy283 930 4402 3020,06 – miasta na prawach powiatu1722 983 27481 4320,35 – powiaty 7910 6153390,04 – województwa samorządowe712 463 41097 8610,79 1.3. Prognozy na lata 2024–2027 Sytuacja finansowa jst w latach 2024–2027 na podstawie wybranych wielkości zawartych w projektach wpf złożonych wraz z projektem budżetu na 2024 r. Wyszczególnienie Wykonanie (w mln zł) Prognoza 1) (w mln zł) 2021202220232024202520262027 Dochody ogółem, z tego:333 409345 673362 015392 967374 725369 467372 463 Dochody bieżące (Db)300 733315 751308 979324 321339 118349 910359 434 Dochody majątkowe, w tym:32 67629 92253 03668 64635 60619 55813 028 Dochody ze sprzedaży majątku5 5755 2514 7986 0893 5662 6522 022 Wydatki ogółem, z tego:315 967353 853384 955421 872376 490364 772365 238 Wydatki bieżące (Wb)264 127288 950291 835313 026315 219321 464328 217 Wydatki majątkowe51 84064 90293 120108 84661 27243 30837 020 Wynik budżetu17 442-8 180-22 940-28 905-1 7664 6967 225 Wynik operacyjny (Db - Wb)36 60626 80017 14411 29523 89928 44631 217 Przychody ogółem, w tym:45 09962 57065 90439 21112 7066 1483 588 Zaciągnięty dług zwrotny 2) 11 0539 57621 30326 44411 0245 0922 932 Rozchody ogółem, w tym:12 48414 99411 49910 30610 93510 72410 789 Spłata długu zwrotnego9 8079 7078 9939 36010 21710 00610 327 Kwota długu91 12390 826102 724122 391122 868117 652110 016 1) Kredyty, pożyczki, emisja obligacji. W projektach wpf złożonych wraz z projektami budżetów na 2024 r. jst prognozują na koniec 2024 r. wzrost dochodów bieżących (o 15 342 mln zł) oraz wydatków bieżących (o 21 191 mln zł), co ma wpływ na spadek nadwyżki operacyjnej, w stosunku do kwot uzyskanych w latach poprzednich (o 5 849 mln zł mniej niż w 2023 r.). Ponadto w 2024 r. prognozowany jest wzrost w stosunku do roku poprzedniego wydatków majątkowych (o 15 726 mln zł), 289 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. co wiąże się z uruchamianiem inwestycji finansowanych środkami w ramach Rządowego Funduszu Polski Ład Program Inwestycji Strategicznych jak również inwestycji w ramach Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Kwota długu, według projektów wpf, wzrośnie w 2024 r. do 122 391 mln zł (o 19 667 mln zł), za sprawą zaciągania nowych zobowiązań w kwotach wyższych niż prognozowane na 2023 r. Wydatki bieżące przeznaczone na obsługę długu w 2023 r. wyniosły 6 133 mln zł (2022 r. – 4 321 mln zł) i wzrosły o 41,9% w porównaniu do roku ubiegłego. Wydatki bieżące ponoszone przez jst na obsługę długu w latach 2021–2023 (w tys. zł) Wyszczególnienie Wykonanie 202120222023 Wydatki na obsługę długu, z tego:1 187 1444 320 7266 133 022 Wydatki na odsetki1 155 0004 268 0866 051 047 Dochody budżetów jst w latach 2017–2027 1) (w mln zł) 0 50 000 100 000 150 000 200 000 250 000 300 000 350 000 400 000 450 000 201721820192020202120222023202520262027 Udzia w PIT i CITSubwencja ogólnaDotacje i rodki na cele biecePozostae dochody bieceDochody majtkowe 1) W latach 2017–2023 na podstawie wykonania budżetów, od 2024 r. na podstawie prognoz zawartych w projektach wpf złożonych na 2024 r. Wydatki budżetów jst w latach 2017–2027 1) (w mln zł) 0 50 000 100 000 150 000 200 000 250 000 300 000 350 000 400 000 450 000 2017218201920202021202220232024202520262027 Wynagrodzenia i pochodneWydatki bieżąceWydatki majątkowe 1) W latach 2017–2023 na podstawie wykonania budżetów, od 2024 r. na podstawie prognoz zawartych w projektach wpf złożonych na 2024 r. 290 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Spłata rat kapitałowych od zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz wykupu obligacji przez jst na tle nadwyżki dochodów bieżących nad wydatkami bieżącymi w latach 2017–2027 1) 0 5 000 10 000 15 000 20 000 25 000 30 000 35 000 2017218201920202021202220232024202520262027 Spaty ra t kapita owych Wynik opera cyjn y (D b-Wb) 1) W latach 2017–2023 na podstawie wykonania budżetów, od 2024 r. na podstawie prognoz zawartych w projektach wpf złożonych na 2024 r. 2. Finansowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi Zgodnie z art. 6r ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi dochód gminy (lub związku międzygminnego w całości lub w części odpowiednio do zakresu przejętych zadań). Z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina (lub związek międzygminny) pokrywa koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, które obejmują koszty: 1) odbierania, transportu, zbierania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych; 2) tworzenia i utrzymania punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych; 3) obsługi administracyjnej tego systemu; 4) edukacji ekologicznej w zakresie prawidłowego postępowania z odpadami komunalnymi, a ponadto z ww. opłaty mogą być pokrywane także inne koszty wymienione w ustawie związane z gospodarką odpadami. Ważnym elementem, determinującym zasady dysponowania środkami pochodzącymi z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, jest reguła określona w art. 6r ust.1aa cytowanej ustawy z której wynika, że środki z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie mogą być wykorzystane na cele niezwiązane z pokrywaniem kosztów funkcjonowania systemu. Jest to jedna ze szczególnych zasad wykonywania budżetu jst, o której mowa w art. 217 ust. 2 pkt 8 uofp, nakazująca traktowanie niewydatkowanych w roku budżetowym dochodów z omawianego źródła jako przychodu kolejnych lat, z przeznaczeniem na pokrycie wydatków związanych z funkcjonowaniem systemu. Należy podkreślić, że ustawodawca w 2021 r. na podstawie art. 1 pkt 18 lit. a ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. zmieniającej m.in. ustawę o utrzymaniu i czystości w gminach 5 , z dniem 23 września 2021 r. wprowadził możliwość podjęcia przez radę gminy uchwały o pokryciu części kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi z dochodów własnych niepochodzących z pobranej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w przypadku gdy: 1) środki pozyskane z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi są niewystarczające na pokrycie kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym kosztów, o których mowa w ust. 2–2c, lub 2) celem jest obniżenie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi pobieranych od właścicieli nieruchomości. Przechodząc do omawiania danych związanych z dochodami i wydatkami realizowanymi w ramach systemu gospodarowania odpadami komunalnymi należy zastrzec, że wykazane poniżej wielkości wynikają ze sprawozdań budżetowych jst na szczeblu gmin i miast na prawach powiatu oraz związków międzygminnych (Rb-27S z wykonania 5 Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o odpadach (Dz. U. poz. 1648). 291 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. planu dochodów budżetowych i Rb-28S z wykonania planu wydatków budżetowych) za poszczególne lata 6 . Pod uwagę zostały wzięte sprawozdania tylko tych jst i związków międzygminnych, które w latach 2020–2023 wykazały dochody z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (w § 049 w rozdziale 90002 i przeznaczyły je na wydatki w dziale 900, rozdziale 90002 – Gospodarka odpadami komunalnymi). Dochody z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wydatki jst na system gospodarowania odpadami w latach 2020–2023 (w tys. zł) -2 000 00002 000 0004 000 0006 000 0008 000 00010 000 00012 000 00014 000 000 2020 2021 2022 2023 2020202120222023 Wydatki10 186 09111 354 74511 569 60612 705 396 Dochody 8 791 47510 375 62311 580 33812 650 507 Rónic a -1 394 617-9 79 12210 732-5 4 889 Na przestrzeni lat 2020–2023 dochody z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi wszystkich jst i związków międzygminnych systematycznie wzrastały – z 8 791 475 tys. zł w roku 2020 do 12 650 507 tys. zł w roku 2023, przy czym największy rokroczny wzrost tych dochodów nastąpił w 2020 r. (o 38,6%), a w roku 2023 w stosunku do roku poprzedniego nastąpił wzrost o 9,2%. Realizacja dochodów w poszczególnych grupach jst kształtowała się podobnie. W gminach i miastach na prawach powiatu uzyskujących dochody z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi rok 2020 był rokiem najwyższego wzrostu zrealizowanych dochodów (w gminach wykonanie wzrosło o 41,2% a w miastach na prawach powiatu o 41,3%), w 2023 r. nastąpił dalszy wzrost dochodów z tego tytułu we wspomnianych rodzajach jst – i tak w gminach o 8,1%, a w miastach na prawach powiatu o 11,5%. Nieco inaczej kształtowała się realizacja powyższych dochodów w związkach międzygminnych. W latach 2020 i 2021 odnotowano ich wzrost odpowiednio o 17,0% i 20,2%, po czym w roku 2022 wykonanie dochodów z tego tytułu ukształtowało się na poziomie o 14,2% niższym niż w roku poprzednim, natomiast wykonanie dochodów w 2023 r. było o 6,2% wyższe w stosunku do roku poprzedniego. 6 Dane sprawozdawcze, poza prezentacją zasadniczych dochodów i wydatków realizowanych w związku z klasycznym modelem gospodarowania odpadami komunalnymi, mogą zawierać (w ramach tej samej klasyfikacji budżetowej) także wielkości nie związane stricte z omawianym zagadnieniem, ale dotyczące innych wariantów realizacji zadania (np. dochody z opłat od właścicieli nieruchomości niezamieszkałych, objętych przez jst systemem). Jest to jednak zjawisko marginalne, które nie ma wpływu na ogólne tendencje prezentowane w opracowaniu. 292 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Finansowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w latach 2020–2023 Wyszczególnienie Dochody (rozdz. 90002 § 0490) (w tys. zł) Wydatki (rozdz. 90002) (w tys. zł) Różnica 3-2 3:2 (w %) Dynamika (rok poprzedni = 100%) dochodywydatki 1234567 2020 Polska, z tego:8 791 474,510 186 091,0-1 394 616,5115,9138,6135,9 – gminy4 745 962,85 470 062,9-724 100,1115,3141,2142,6 – miasta na prawach powiatu3 254 838,13 900 685,7-645 847,6119,8141,3130,2 – związki międzygminne790 673,6815 342,4-24 668,8103,1117,0122,7 2021 Polska, z tego:10 375 623,311 354 745,2-979 121,9109,4118,0111,5 – gminy5 598 035,06 391 096,6-793 061,6114,2118,0116,8 – miasta na prawach powiatu3 827 196,63 943 880,6-116 684,0103,0117,6101,1 – związki międzygminne950 391,71 019 768,0-69 376,3107,3120,2125,1 2022 Polska, z tego:11 580 337,811 569 606,010 731,899,9111,6101,9 – gminy6 346 063,36 563 621,6-217 558,3103,4113,4102,7 – miasta na prawach powiatu4 419 209,04 223 353,5195 855,595,6115,5107,1 – związki międzygminne815 065,5782 630,932 434,696,085,876,7 2023 Polska, z tego:12 650 506,712 705 396,1-54 889,4100,4109,2109,8 – gminy6 857 127,07 264 369,5-407 242,5105,9108,1110,7 – miasta na prawach powiatu4 927 608,14 592 469,1335 139,093,2111,5108,7 – związki międzygminne865 771,6848 557,417 214,198,0106,2108,4 Analiza wydatków jst i związków międzygminnych ujętych w dziale 900, rozdziale 90002 w latach 2020–2023 wykazuje stałą tendencje wzrostową (z 10 186 091 tys. zł w 2020 r. do 12 705 396 tys. zł w 2023 r.). Podobnie jak w przypadku dochodów, największy wzrost wydatków związanych z systemem gospodarowania odpadami, zanotowano w roku 2020, tj. o 35,9% w stosunku do wykonanych w roku 2019, przy dynamice wzrostu w tym przedziale czasowym o 11,6 punktu procentowego. W 2022 r. mimo, że nastąpiła zwyżka wykonanych wydatków o 1,9% względem roku 2021, to doszło do spadku dynamiki wzrostu o 9,6 punktu procentowego w stosunku do roku poprzedniego. Rok 2023 był kolejnym, w którym odnotowano wzrost wydatków związanych z systemem gospodarowania odpadami o 9,8% przy dynamice wzrostu w tym przedziale czasowym o 7,9 punktu procentowego. Największy procentowo przyrost wydatków związanych z systemem gospodarowania odpadami w stosunku do roku 2022 nastąpił w gminach – o 10,7%, przy dynamice wzrostu o 8,0 punktów procentowych, nieco mniejszy w miastach na prawach powiatu (o 8,7% – zanotowano wzrost dynamiki o 1,6 punktu procentowego), oraz związkach międzygminnych o 8,4% (wzrost dynamiki o 31,7 punktu procentowego). Zdecydowaną większość wydatków związanych z systemem gospodarowania odpadami komunalnymi we wszystkich omawianych latach, w każdym rodzaju jst i w związkach międzygminnych stanowiły wydatki bieżące. W gminach wzrosły z kwoty 5 397 590 tys. zł w roku 2020 do 7 067 632 tys. zł w roku 2023, a w miastach na prawach powiatu – z kwoty 3 895 828 tys. zł w roku 2020 do 4 577 328 tys. zł w roku 2023. W związkach międzygminnych wystąpił wzrost wydatków bieżących z kwoty 810 539 tys. zł w roku 2020 do 1 003 890 tys. zł w roku 2021, po czym w roku 2022 r. nastąpił spadek do kwoty 775 858 tys. zł, a w roku 2023 ponowny wzrost do kwoty 819 164 tys. zł. 293 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Wydatki oraz zobowiązania wymagalne związane z systemem gospodarowania odpadami komunalnymi w latach 2020–2023 (w tys. zł) 01 000 0002 000 0003 000 0004 000 0005 000 0006 000 0007 000 0008 000 000 2020 2021 2022 2023 2020 2021 2022 2023 2020 2021 2022 2023 Gmin y Mia sta na pra wach pow ia tu Zwi zki mi dzygmin ne GminyMiasta na prawach powiatuZwizki midzygminne 202020212022202320202021202220232020202120222023 Wydatki biece 5 397 590 6 299 239 6 460 398 7 067 632 3 895 828 3 923 577 4 204 779 4 577 328810 5391 003 890775 858819 164 Wydatki majtkowe 72 47391 858103 223196 7374 85720 30318 57515 1414 80415 8786 77329 393 Zobowizania wymagalne 1 2682 5012791 0800006 5602 2660810 Tak ukształtowany poziom dochodów i wydatków w poszczególnych latach spowodował, że finansowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w latach 2020–2021 w przypadku gmin i miast na prawach powiatu realizujących zadanie zamknęło się per saldo deficytem. Rok 2023, podobnie jak 2022 r., zakończył się deficytem jedynie w gminach (na poziomie 407 243 tys. zł) a w miastach na prawach powiatu – nadwyżką w kwocie 335 139 tys. zł. W związkach międzygminnych w latach 2020–2021 także zanotowano wartości ujemne, a w latach 2022 i 2023 zamknęły się nadwyżką dochodów nad wydatkami w systemie na poziomie odpowiednio 32 435 tys. zł i 17 214 tys. zł. Łączna kwota dochodów wykonanych w 2020 r. przez wszystkie podmioty realizujące zadanie nie wystarczyła na pokrycie wydatków w ramach systemu w wysokości 1 394 617 tys. zł, w 2021 r. deficyt nieco się zmniejszył do poziomu 979 122 tys. zł, w roku 2022 łączna kwota dochodów przewyższyła wydatki o 10 732 tys. zł. W 2023 r. ponownie kwota dochodów wykonanych przez wszystkie podmioty realizujące zadanie nie wystarczyła na pokrycie wydatków w ramach systemu w wysokości -54 889 tys. zł. 294 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Rozkład liczby jst wg wyniku finansowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w latach 2020–2023 202020212022202320202021202220232020202120222023 Gminy miejskieGminy wiejskie Gminy miejsko- wiejskie Deficyt 1701811171201 103 1 053670781451455336380 Nadwy ka 45369996287331700587123126264221 0 200 400 600 800 1 000 1 200 20202021202220232020202120222023 Miasta na prawach powiatu Zwi zki mi dzygminne Deficyt 4248352617181012 Nadwy ka 2115293811111917 0 10 20 30 40 50 60 Wynik finansowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi dochodami z opłat za gospodarowanie nimi w latach 2020–2023 według rodzajów jst (w tys. zł) 202020212022202320202021202220232020202120222023 Gminy miejskieGminy wiejskieGminy miejsko-wiejskie Deficyt -160 076-173 633-76 541-103 477-348 209-377 495-222 876-270 971-275 968-320 360-177 845-257 951 Nadwyka 16 07718 49968 37458 29725 25331 668111 37091 79318 82328 26079 95975 067 -5 00 000 -4 00 000 -3 00 000 -2 00 000 -1 00 000 0 100 000 200 000 20202021202220232020202120222023 Mia sta na pra wach powia tuZwizki mi dzygmin ne Defic yt -6 90 193-1 94 509-1 32 787-8 9 930-4 3 345-8 5 418-2 9 689-3 6 881 Nadwy ka 44 34577 825328 642425 07018 67716 04262 12454 096 -8 00 000 -6 00 000 -4 00 000 -2 00 000 0 200 000 400 000 600 000 295 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Powyższe zestawienia obrazujące poziom nadwyżek i deficytów w finansowaniu systemu gospodarowania odpadami komunalnymi przez poszczególne jst i związki międzygminne, jednoznacznie wskazują, że w latach 2020 i 2021 system ten nie bilansował się w gminach, miastach na prawach powiatu i związkach międzygminnych. W latach 2022 i 2023 system nie bilansował się wyłącznie w gminach. W 2020 r. 1 103 gminy wiejskie (tj. 79,0% gmin tego rodzaju) wypracowało ujemny wynik finasowania systemu, a dodatni 287 (20,6%). Natomiast w roku 2023 deficyt wystąpił w 781 gminach wiejskich (56,7%) zaś nadwyżka w 587 gminach tego rodzaju (42,6%). W miastach na prawach powiatu sytuacja wyglądała podobnie. Na 63 7 jst tego rodzaju, w latach 2020 i 2021 – odpowiednio 33,3% i 23,8% wypracowało nadwyżkę w finansowaniu systemu, natomiast w latach 2022 i 2023 odpowiednio 45,3% i 59,4%. Dochody z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi według rodzajów jst w latach 2020–2023 Rok Plan (w tys. zł) Należności (w tys. zł) Dochody wykonane (w tys. zł) Zaległości (w tys. zł) Nadpłaty (w tys. zł) 4:2 (w %) 5:4 (w %) 4:3 (w %) 6:4 (w %) Dynamika zaległości (w %) 1234567891011 Gminy 20205 036 199,65 253 696,14 745 962,8464 312,859 612,494,29,890,31,3139,8 20215 838 758,76 151 377,35 598 035,0510 081,668 379,595,99,191,01,2109,9 20226 529 254,16 958 543,36 346 063,3572 131,978 051,697,29,091,21,2112,2 20237 089 983,27 545 229,36 857 128,1634 233,783 174,196,79,290,91,2110,9 Miasta na prawach powiatu 20203 273 307,03 392 592,13 254 838,1147 574,8114 497,599,44,595,93,5125,9 20213 892 882,93 810 280,73 827 196,6148 828,5282 305,698,33,9100,47,4100,8 20224 486 825,14 498 043,24 419 209,0165 236,8199 535,398,53,793,24,5111,0 20234 937 845,95 100 273,84 927 608,0192 114,3129 828,999,83,996,62,6116,3 Związki międzygminne 2020802 678,2891 070,7790 673,6115 565,825 384,598,514,688,73,2106,9 2021959 410,11 056 709,3950 391,7116 381,124 402,299,112,289,92,6100,7 2022812 997,0917 461,0815 065,5108 876,020 516,1100,313,488,82,593,6 2023881 372,2967 241,2865 771,5108 570,819 912,798,212,589,52,399,7 Razem jst 20209 112 184,89 537 358,98 791 474,5727 453,4199 494,496,58,392,22,3130,5 202110 691 051,711 018 367,310 375 623,3775 291,2375 087,397,07,594,23,6106,6 202211 829 076,312 374 047,411 580 337,8846 244,8298 103,097,97,393,62,6109,2 202312 909 201,313 612 744,312 650 507,6934 918,8232 915,798,07,492,91,8110,5 Wysokość dochodów pochodzących z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi uzyskiwanych przez poszczególne jst i związki międzygminne realizujące to zadanie jest ważna, lecz dla pełniejszego obrazu sytuacji w systemie gospodarowania odpadami konieczne jest również wskazanie skuteczności w dochodzeniu należności z tytułu tych opłat. W latach 2020–2023, z roku na rok, systematycznie narastały zaległości (należności przeterminowane) z tego tytułu. W 2020 r. w kwotach globalnych zaległości wynosiły 727 453 tys. zł, a w roku 2023 osiągnęły poziom 934 919 tys. zł. 7 Liczba miast na prawach powiatu, które we własnym zakresie realizują zadanie gospodarowania odpadami komunalnymi i składają sprawozdania budżetowe z realizacji dochodów i wydatków w tym zakresie. Trzy miasta na prawach powiatu powierzyły realizację tego zadania związkom międzygminnym. 296 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Dochody z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi według rodzajów jst w latach 2020–2023 (w tys. zł) 0 2 000 000 4 000 000 6 000 000 8 000 000 10 000 000 12 000 000 14 000 000 16 000 000 2020202120222023 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 2020202120222023 Razem js t Gminy Dochody wykonane Zalegoci Nalenoci Wydatki 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 2020202120222023 0 200 000 400 000 600 000 800 000 1 000 000 1 200 000 2020202120222023 Mia sta na prawach powia tu Związki międzygminne Dochody per capita z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w latach 2020–2023 w gminach i miastach na prawach powiatu (w zł) 0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100% 2020 2021 2022 2023 2020 2021 2022 2023 Gmin y Mia sta na prawach powia tu Gmin yMia sta na prawach powiatu 20202021202220232020202120222023 do 10 zł 30310849392100 10 zł - 20 zł 1 5161 2529137273122137 20 zł - 30 zł 3387481 0191 03828313327 powyżej 30 zł 3023581182177 297 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. 3. Zobowiązania samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz wynikające z nich zagrożenia dla sytuacji finansowej jst Zobowiązania jednostek posiadających osobowość prawną, dla których jednostki samorządu terytorialnego są organem założycielskim lub nadzorującym, niezmiennie utrzymują się na wysokim poziomie. W grupie jednostek obejmującej SP ZOZ, instytucje kultury i inne podmioty niebędące spółkami prawa handlowego wysokie zadłużenie wykazują jedynie SP ZOZ (98,5% ogółu zadłużenia jednostek z osobowością prawną). Łączna kwota zobowiązań nadzorowanych przez jst jednostek posiadających osobowość prawną w 2023 r. wyniosła 7 137 335 tys. zł i wzrosła w stosunku do roku poprzedniego o 557 171 tys. zł, tj. o 8,5%. Zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez wszystkie jst stanowiły 2,0% w stosunku do wykonanych dochodów wszystkich jst, a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem jst spowodowałoby wzrost długu z 28,4% do 30,3% w stosunku do wykonanych dochodów wszystkich jst. W poszczególnych grupach jst wpływ zadłużenia SP ZOZ na wskaźnik zadłużenia kształtuje się następująco: –zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez gminy zmalały w stosunku do roku 2022 o 5 512 tys. zł do kwoty 68 584 tys. zł, czyli o 7,4%. Zobowiązania te stanowiły poniżej 0,1% w relacji do dochodów gmin, a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem gmin nie spowodowałoby wzrostu wskaźnika zadłużenia; –zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez m.st. Warszawa zmalały w stosunku do roku poprzedniego o 1 316 tys. zł do kwoty 648 tys. zł, czyli o 67,0%. Zobowiązania te stanowiły poniżej 0,1% w relacji do dochodów m.st. Warszawy, a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem m.st. Warszawy, podobnie jak w gminach, nie spowodowałoby wzrostu wskaźnika zadłużenia; –zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez miasta na prawach powiatu (z wyłączeniem m.st. Warszawa) wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 49 813 tys. zł do kwoty 1 217 413 tys. zł, czyli o 4,3%. Zobowiązania te stanowiły 1,3% w relacji do dochodów miast na prawach powiatu (z wyłączeniem m.st. Warszawa), a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem miast na prawach powiatu (z wyłączeniem m.st. Warszawa) spowodowałoby wzrost zadłużenia z 50,5% do 51,8%; –zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez powiaty wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 330 138 tys. zł do kwoty 2 703 058 tys. zł, czyli o 13,9%. Zobowiązania te stanowiły 6,0% w relacji do dochodów powiatów, a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem powiatów spowodowałoby wzrost zadłużenia z 15,3% do 21,3%; –zobowiązania jednostek z osobowością prawną nadzorowanych przez województwa samorządowe wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 184 049 tys. zł do kwoty 3 147 633 tys. zł, czyli o 6,2%. Zobowiązania te stanowiły 9,8% w relacji do dochodów województw samorządowych, a skumulowanie ich zadłużenia z zadłużeniem województw samorządowych spowodowałoby wzrost zadłużenia z 14,9% do 24,7%. Zobowiązania jst oraz samorządowych jednostek posiadających osobowość prawną w latach 2022 i 2023 Wyszczególnienie Zobowiązania jst (w tys. zł) Dyna- mika (w %) 3:2 Zobowiązania samorządowych jednostek posiadających osobowość prawną (w tys. zł) Dyna- mika (w %) 6:5 Relacja zobowiązań jst do dochodów jst (w %) Relacja skumulowanych 1) zobowiązań do dochodów jst (w %) 20222023202220232022202320222023 1234567891011 Polska, z tego:90 825 610102 723 750113,16 580 1647 137 335108,526,328,428,230,3 – gminy34 105 69038 824 386113,874 09668 58492,619,922,819,922,8 – m.st. Warszawa5 272 0535 395 392102,31 96464833,024,324,824,424,8 – miasta na prawach powiatu40 350 41646 773 552115,91 167 6001 217 413104,345,650,546,951,8 – powiaty6 025 4056 947 009115,32 372 9202 703 058113,915,415,321,521,3 – województwa samorządowe5 072 0464 783 41194,32 963 5843 147 633106,220,614,932,624,7 1) Skumulowane zobowiązania to łączna wartość zobowiązań własnych jst oraz zobowiązań nadzorowanych przez nie jednostek posiadających osobowość prawną (instytucji kultury, SP ZOZ, innych samorządowych osób prawnych niebędących spółkami prawa handlowego). 298 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Struktura zadłużenia samorządowych jednostek z osobowością prawną według rodzajów jednostek w latach 2022–2023 2022 2023 Instytucje kultury 1,7% SP ZOZ 98,2% Inne osoby prawne 0,1% Instytucje kultury 1,5% SP ZOZ 98,5% Inne osoby prawne 0,0% Zobowiązania SP ZOZ zaliczane do długu publicznego w 2023 r. per saldo wzrosły o 566 900 tys. zł, tj. o 8,8% w stosunku do roku poprzedniego. W najbardziej zadłużonych SP ZOZ, tj. nadzorowanych przez województwa samorządowe (ich dług stanowił w 2023 r. 44,1% ogółu zadłużenia SP ZOZ) odnotowano wzrost zadłużenia o kwotę 174 887 tys. zł, tj. o 6,0% (z kwoty 2 925 091 tys. zł do kwoty 3 099 979 tys. zł). W drugiej co do wielkości grupie zadłużonych SP ZOZ, tj. nadzorowanych przez powiaty (ich dług stanowił 38,4% ogółu zadłużenia SP ZOZ), w porównaniu z 2022 r. nastąpił wzrost długu o 332 412 tys. zł, tj. o 14,0% (z kwoty 2 370 053 tys. zł do kwoty 2 702 465 tys. zł). W SP ZOZ nadzorowanych przez miasta na prawach powiatu (z wyłączeniem m.st. Warszawy) nastąpił wzrost długu o 57 554 tys. zł, tj. 5,1% (z kwoty 1 126 981 tys. zł, do kwoty 1 184 535 tys. zł), a ich zadłużenie stanowiło 16,8% ogółu zadłużenia SP ZOZ. Podobnie w SP ZOZ nadzorowanych przez gminy nastąpił wzrost długu o 2 916 tys. zł, tj. 7,3% (z kwoty 39 913 tys. zł, do kwoty 42 829 tys. zł), a ich zadłużenie stanowiło 0,6% ogółu zadłużenia SP ZOZ. Ze wszystkich typów jednostek, tylko w m.st. Warszawa zadłużenie SP ZOZ zmniejszyło się w stosunku do roku poprzedniego. Spadek ten wyniósł 73,6% (z kwoty 1 181 tys. zł do kwoty 312 tys. zł). Jednak w stosunku do całości zadłużenia SP ZOZ jest to kwota pomijalna, stanowiąca mniej niż 0,1% wszystkich zobowiązań SP ZOZ. Na koniec 2023 r. zadłużenie SP ZOZ wykazały 256 jst, z tego 14 województw samorządowych, 150 powiatów, 72 gminy oraz 20 miast na prawach powiatu razem z m.st. Warszawą (w 2022 r. – 254 jst). Zobowiązania SP ZOZ w latach 2022 i 2023 według szczebli jst będących organem założycielskim (w tys. zł) Gmin y m.st. Wars zawa Mia sta na pra wach powia tu Powia ty Woje wództwa samorz dowe 0500 0001 000 0001 500 0002 000 0002 500 0003 000 0003 500 000 20232022 299 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez jst na tle dochodów jst w latach 2022 i 2023 Wyszczególnienie Zobowiązania ogółem samorządowych SP ZOZ (w tys. zł) Dyna- mika (w %) 3:2 w tym: Dyna- mika (w %) 6:5 Udział zobowiązań (w %) Relacja sumy zobowiązań jst i nadzorowanych SP ZOZ do dochodów budżetowych jst (w %) zobowiązania wymagalne samorządowych SP ZOZ (w tys. zł) ogółem SP ZOZ w zadłużeniu samorządowych jednostek z osobowością prawną wymagalnych w zobowiązaniach SP ZOZ 2022202320222023202220232022202320222023 12345678910111213 Polska, z tego:6 463 2207 030 121108,81 456 8311 851 458127,198,298,522,526,328,130,3 – gminy39 91342 829107,38 1289 966122,653,962,420,423,319,922,8 – m.st. Warszawa1 18131226,4542315,860,248,245,910,024,424,8 – miasta na prawach powiatu 1 126 9811 184 535105,1233 426313 772134,496,597,320,726,546,851,8 – powiaty2 370 0532 702 465114,0444 934549 731123,699,9100,018,820,321,521,3 – województwa samorządowe 2 925 0913 099 979106,0769 801977 958127,098,798,526,331,532,524,5 Zobowiązania wojewódzkich SP ZOZ w 2023 r. wzrosły per saldo o 174 887 tys. zł, tj. o 6,0% w stosunku do roku poprzedniego. W siedmiu województwach odnotowano spadek zobowiązań w porównaniu z rokiem poprzednim na łączną kwotę 174 445 tys. zł (w tym w jednym województwie nastąpiła całkowita spłata zobowiązań). W ośmiu województwach odnotowano wzrost zobowiązań w porównaniu z rokiem poprzednim o łączną kwotę 349 332 tys. zł. W jednym województwie zobowiązania SP ZOZ, podobnie jak w roku poprzednim, nie wystąpiły. Największy kwotowy wzrost zobowiązań odnotowano w województwie lubelskim, łódzkim i kujawsko- -pomorskim, gdzie zobowiązania SP ZOZ wzrosły w stosunku do roku poprzedniego odpowiednio o 99 204 tys. zł, 66 764 tys. zł i 66 436 tys. zł. Największy kwotowy spadek zobowiązań odnotowano w województwie podkarpackim, zachodniopomorskim i lubuskim, gdzie zobowiązania SP ZOZ zmalały w stosunku do roku poprzedniego odpowiednio o 112 076 tys. zł, 27 712 tys. zł i 18 899 tys. zł. Największe zobowiązania wojewódzkich SP ZOZ wystąpiły w województwie lubelskim, śląskim oraz dolnośląskim i wyniosły odpowiednio 921 382 tys. zł, co stanowi 29,7% wszystkich zobowiązań wojewódzkich SP ZOZ w Polsce, 484 152 tys. zł (tj. 15,6%) i 305 608 tys. zł (tj. 9,9%). Najmniejsze zobowiązania wojewódzkich SP ZOZ wystąpiły w województwie małopolskim, warmińsko-mazurskim oraz pomorskim i wyniosły odpowiednio 46 055 tys. zł, co stanowiło 1,5% wszystkich zobowiązań wojewódzkich SP ZOZ, 5 351 tys. zł (tj. 0,2%) i 1 tys. zł (tj. 0,0%). Wojewódzkie SP ZOZ województwa lubuskiego i opolskiego na koniec 2023 r. nie miały żadnych zobowiązań. Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez województwa samorządowe w latach 2019–2023 (w tys. zł) 0 100 000 200 000 300 000 400 000 500 000 600 000 700 000 800 000 900 000 1 000 000 lu bel skie ś l ą skie podkarpackie doln o ś l ą skie mazowie cki e ł ó dzkie podla ski e zachodn io pomorskie wielk opols kie ś wi ę tokrzys kie ma ł o pols kie kuja wsko -pomorskie lu bus kie warmi ń sko-mazurskie pomorskie opols kie 20192020202120222023 300 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez województwa samorządowe w latach 2022 i 2023 Wyszczególnienie Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez województwa samorządowe (w tys. zł) Dynamika (w %) 3:2 Relacja sumy zobowiązań jst i nadzorowanych SP ZOZ do dochodów budżetowych województw (w %) 2022202320222023 123456 Polska, z tego:2 925 0913 099 979106,032,524,5 dolnośląskie277 507305 608110,130,418,8 kujawsko-pomorskie48 075114 511238,217,717,1 lubelskie822 179921 382112,1100,978,3 lubuskie18 899-x29,830,1 łódzkie173 907240 671138,445,333,6 małopolskie49 37246 05593,323,616,5 mazowieckie188 325244 934130,122,924,3 opolskie--x6,23,1 podkarpackie393 203281 12771,540,222,2 podlaskie159 204170 357107,061,047,0 pomorskie4 50010,019,311,2 śląskie483 418484 152100,237,726,3 świętokrzyskie63 17383 505132,220,410,1 warmińsko-mazurskie10 1125 35152,935,423,3 wielkopolskie101 64098 45996,919,215,0 zachodniopomorskie131 578103 86678,938,528,8 Zobowiązania powiatowych SP ZOZ w 2023 r. wzrosły per saldo o 332 412 tys. zł, tj. o 14,0% w stosunku do roku poprzedniego. W dwóch województwach odnotowano spadek zobowiązań powiatowych SP ZOZ w porównaniu z rokiem poprzednim na łączną kwotę 69 824 tys. zł. W pozostałych czternastu województwach zobowiązania powiatowych SP ZOZ wzrosły, w porównaniu z rokiem poprzednim, o łączną kwotę 402 236 tys. zł. Największy kwotowy wzrost zobowiązań powiatowych SP ZOZ odnotowano w województwie podkarpackim (największe zadłużenie i największy wzrost zobowiązań od kilku lat), mazowieckim i lubelskim, gdzie zobowiązania te wzrosły w stosunku do roku poprzedniego odpowiednio o 102 319 tys. zł, 67 027 tys. zł i 57 997 tys. zł. Spadek w stosunku do roku poprzedniego zobowiązań powiatowych SP ZOZ odnotowano tylko w województwie lubuskim i pomorskim, gdzie zobowiązania te zmalały odpowiednio o 67 000 tys. zł i 2 824 tys. zł. Największe zobowiązania powiatowych SP ZOZ wystąpiły w województwie podkarpackim, mazowieckim oraz lubelskim i wyniosły odpowiednio 546 463 tys. zł, co stanowi 20,2% wszystkich zobowiązań powiatowych SP ZOZ w Polsce, 325 949 tys. zł (tj. 12,1%) i 297 471 tys. zł (tj. 11,0%). Najmniejsze zobowiązania powiatowych SP ZOZ wystąpiły w województwie pomorskim, zachodniopomorskim oraz lubuskim i wyniosły odpowiednio 31 136 tys. zł, co stanowi 1,2% wszystkich zobowiązań powiatowych SP ZOZ, 6 323 tys. zł (tj. 0,2%) i 1 tys. zł (0,0%). Na terenie każdego województwa powiatowe SP ZOZ na koniec 2023 r. posiadały zobowiązania. 301 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez powiaty w latach 2019–2023 (w tys. zł) 0 100 000 200 000 300 000 400 000 500 000 600 000 podkarpackie mazowie cki e lu bel skie ś wi ę tokrzys kie wielk opols kie ś l ą skie ma ł o pols kie doln o ś l ą skie warmi ń sko-mazurskie ł ó dzkie podla ski e lu bus kie kuja wsko -pomorskie opols kie pomorskie zachodn iopomo rskie 20192020202120222023 Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez powiaty w latach 2022 i 2023 Wyszczególnienie Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez powiaty (w tys. zł) Dynamika (w %) 3:2 Relacja sumy zobowiązań jst i nadzorowanych SP ZOZ do dochodów budżetowych powiatów (w %) 2022202320222023 123456 Polska, z tego:2 370 0532 702 465114,021,521,3 dolnośląskie133 150151 317113,619,719,4 kujawsko-pomorskie58 18771 856123,513,614,0 lubelskie239 474297 471124,226,728,4 lubuskie67 00110,027,618,3 łódzkie101 512122 301120,520,321,3 małopolskie135 087139 361103,219,919,7 mazowieckie258 922325 949125,920,923,4 opolskie40 74446 637114,527,524,7 podkarpackie444 143546 463123,029,127,9 podlaskie97 792107 472109,915,114,6 pomorskie33 96031 13691,717,017,0 śląskie181 317211 716116,815,214,6 świętokrzyskie225 865246 472109,129,025,1 warmińsko-mazurskie121 027159 783132,023,523,0 wielkopolskie225 603238 206105,626,525,6 zachodniopomorskie6 2696 323100,915,315,0 302 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez jst wszystkich szczebli w latach 2001–2023 Rok Zobowiązania SP ZOZ ogółem w tym: zobowiązania wymagalne Udział zobowiązań wymagalnych w zobowiązaniach ogółem (w %) Dynamika zobowiązań ogółem (do roku poprzedniego) (w %) Dynamika zobowiązań wymagalnych (do roku poprzedniego) (w %) 20012 145 323.xxx 20022 989 026.x139,3x 20034 415 0994 019 40191,0147,7x 20045 241 4404 771 18491,0118,7118,7 20055 781 1144 048 05770,0110,384,8 20065 667 6502 713 22247,998,067,0 20074 867 1861 827 30237,585,967,3 20084 725 7571 558 09533,097,185,3 20094 438 6871 647 77837,193,9105,8 20104 185 3301 599 03438,294,397,0 20114 127 0611 659 44940,298,6103,8 20124 401 9231 733 68439,4106,7104,5 20133 919 4541 276 87832,689,073,7 20144 065 4141 200 36529,5103,794,0 20154 247 2821 123 89026,5104,593,6 20164 265 6601 113 88726,1100,499,1 20174 226 571932 55122,199,183,7 20184 818 1941 033 31121,4114,0110,8 20195 504 4551 353 27624,6114,2131,0 20205 494 6611 194 55321,799,888,3 20215 762 5611 153 61520,0104,996,6 20226 463 2201 456 83122,5112,2126,3 20217 030 1211 851 45826,3108,8127,1 Zobowiązania ogółem oraz zobowiązania wymagalne SP ZOZ nadzorowanych przez jst w latach 2003–2023 (w tys. zł) 0 1 000 000 2 000 000 3 000 000 4 000 000 5 000 000 6 000 000 7 000 000 8 000 000 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Zobowizania ogóemZobowizania wymagalne 303 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział IX. Zadłużenie SP ZOZ w 2023 r. – podobnie jak we wcześniejszych latach – było rozłożone bardzo nierównomiernie: nieco ponad jedna czwarta (25,4%) ogólnej kwoty zadłużenia wynika z zobowiązań SP ZOZ-ów w trzech jst (dwóch województw samorządowych i jednego miasta na prawach powiatu). W 2023 r. prawie połowa (47,1%) całego zadłużenia samorządowych SP ZOZ jest wynikiem zadłużenia jednostek nadzorowanych przez dziesięć jst (siedem województw i trzy miasta na prawach powiatu). Należy zaznaczyć, że począwszy od 2014 r., ponad jedna trzecia ogółu zadłużenia samorządowych SP ZOZ występuje na terenie tych samych pięciu jst. Najwyższe zobowiązania SP ZOZ nadzorowanych przez jednostki samorządu terytorialnego będące organem założycielskim w latach 2022 i 2023 Lp. Jednostka samorządu terytorialnego będąca organem założycielskim Zobowiązania SP ZOZ w tym:Udział (w %) Dynamika (w %) zobowiązania wymagalne zobowiązania ogółem zobowiązania wymagalne ogółem 2022202320222023202220232022202320222023 123456789101112 1lubelskie822 179921 382191 235336 65512,713,113,118,2112,1176,0 2śląskie483 418484 152213 364242 4467,56,914,613,1100,2113,6 3Grudziądz383 679381 67650 57084 1295,95,43,54,599,5166,4 4dolnośląskie277 507305 60830 79139 6744,34,32,12,1110,1128,8 5podkarpackie393 203281 12725 08627 4766,14,01,71,571,5109,5 6mazowieckie188 325244 93428 21347 6902,93,51,92,6130,1169,0 7łódzkie173 907240 67163 60487 2312,73,44,44,7138,4137,1 8podlaskie159 204170 35772 70481 5442,52,45,04,4107,0112,2 9Dąbrowa Górnicza151 215154 03745 91554 0372,32,23,22,9101,9117,7 10Toruń132 678126 25819 92521 5552,11,81,41,295,2108,2 11Suma (poz. 1. – 10.)3 165 3153 310 202741 4071 022 43749,047,150,955,2104,6137,9 12Pozostałe jst3 297 9053 719 919715 424829 02151,052,949,144,8112,8115,9 13Ogółem6 463 2207 030 1211 456 8311 851 458100,0100,0100,0100,0108,8127,1 304 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Rozdział X. Budżety jednostek samorządu terytorialnego w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka ekonomiczna jednostek samorządu terytorialnego oparta jedynie na bezwzględnych wartościach opisujących wysokość dochodów, wydatków czy zadłużenia zazwyczaj nie odzwierciedla faktycznego stanu gospodarki finansowej badanej jednostki na tle innych jst. Jednostki samorządu terytorialnego posiadające wysokie dochody niekoniecznie muszą zaliczać się do zamożnych i analogicznie te z dochodami niskimi – do biednych. Aby uzyskać miarodajne wyniki do porównań i wniosków często korzysta się w opracowaniach statystycznych czy ekonomicznych z podawania wartości względnych, przeliczonych z wykorzystaniem innych mierzalnych cech. W niniejszym rozdziale zobrazowano kondycję finansową samorządów, stosując względne wartości budżetowe – przeliczone na jednego mieszkańca (per capita). Liczba mieszkańców wg województw w 2023 r. (stan na 30 czerwca) 5 509 351 1 140 681 1 362 433 2 001 670 2 358 323 1 636 293 977 493 2 883 133 3 490 364 2 370 370 939 470 4 333 066 3 428 728 2 075 827 2 017 807 1 173 285 305 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 1. Budżety gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka budżetów gmin, w latach 2017–2023, w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w zł) Wyszczególnienie Lata 2017201820192020202120222023 Dochody ogółem, z tego:4 3074 7025 2405 7806 3626 7586 714 Bieżące, w tym:4 1064 3264 7995 1805 6816 1745 542 PIT, CIT7428459419371 0701 245944 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:1 2901 3081 5331 7931 8001 930925 Dotacje na zadania zlecone*1 1201 1271 3451 5991 5741 051594 Subwencja ogólna, w tym:1 0491 0981 1791 2261 4361 3731 856 Część oświatowa7717998528659089811 110 Majątkowe, w tym:2013764416006815841 172 Dotacje i środki na inwestycje1293003685194114631 067 Wydatki ogółem, z tego:4 3384 9235 2465 5725 9466 9037 137 Bieżące, w tym:3 7033 9074 3584 7485 0415 6465 250 Wynagrodzenia i pochodne1 3731 4811 6021 6861 8392 0362 297 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 1 1701 1631 3731 6211 5901 642640 Dotacje 251276311327362420487 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 262732261971101 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 24313542336239 Majątkowe, w tym:6351 0168878249051 2571 887 Wydatki inwestycyjne, w tym:6221 0008698038481 2001 810 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 155394341284252246287 Wynik budżetu-31-221-6208416-145-423 Wynik operacyjny403419441432640528292 Przychody ogółem, w tym:4976905896468411 2831 313 Zaciągnięty dług zwrotny181359278253174178356 Wolne środki i nadwyżka 3153293093916641 101950 Rozchody ogółem, w tym:175189221227248257223 Spłata długu zwrotnego145154186180176177169 Należności ogółem, w tym: 320454351376384401462 Należności wymagalne 308442336359368382441 Kwota długu, w tym:9621 1661 2561 3271 3301 3411 531 Zobowiązania wymagalne2311122 * Zgodnie z art. 126 uofp. 1.1. Dochody W 2023 r. dochody gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosły 6 714 zł i zmniejszyły się w stosunku do roku poprzedniego o 44 zł, a w odniesieniu do 2017 r. zwiększyły się o 2 407 zł, co oznacza wzrost o 55,9%, a realny, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji 1 , o 12,0%. Uwzględniając inflację, która w 2023 r. wyniosła 11,4% dochody gmin liczone na 1 mieszkańca realnie spadły o 12,1%. Wieloletni trend wzrostowy generowanych przez gminy dochodów został w 2023 r. zatrzymany, za wyjątkiem gmin miejskich, w przypadku których wzrosły one w przeliczeniu 1 Skumulowana inflacja w latach 2017–2023 wyniosła wg GUS 43,9%. 306 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. na 1 mieszkańca o 161 zł. W każdym z omawianych lat najwyższe dochody ogółem per capita występowały w gminach wiejskich, a najniższe w miejskich. Według regionów najwyższe średnie dochody ogółem w przeliczeniu na jednego mieszkańca uzyskały w 2023 r. gminy z województw: łódzkiego, podlaskiego, kujawsko-pomorskiego i zachodniopomorskiego, a najniższe, gminy województw: opolskiego, małopolskiego i śląskiego. Dochody gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 4 307 4 702 5 240 5 780 6 362 6 758 6 714 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 2017201820192020202120222023 Dochody gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023, wg typów (w zł) 4 121 4 540 5 065 5 526 6 050 6 182 6 343 4 450 4 857 5 403 5 998 6 639 7 171 7 075 4 256 4 623 5 157 5 683 6 233 6 630 6 525 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 2017201820192020202120222023 Gmin y mie js kieGmin y wie js kieGmin y mie js ko-wie js kie Dynamika dochodów gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw w latach 2022 i 2023 (w zł) 7 023 7 178 6 524 6 822 7 155 6 360 6 942 6 230 6 412 7 046 7 080 6 470 6 565 6 691 6 631 7 215 7 082 6 976 6 491 6 762 7 262 6 238 6 963 6 007 6 573 7 220 6 895 6 461 6 516 6 570 6 460 7 131 4 000 4 500 5 000 5 500 6 000 6 500 7 000 7 500 doln o ś l ą skie kujawsko-pomo rskie lu bels kie lu buskie ł ó dzkie ma ł o pols kie mazowieckie opol skie podk arpackie podl askie pomorskie ś l ą skie ś wi ę tokrzys kie warmi ń sko- mazurskie wie lk opols kie zachodnio pom orskie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 307 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Prezentacja graficzna statystycznego rozkładu cechy, z wykorzystaniem mediany jako wartości środkowej badanego zbioru, tzn. wartości, powyżej i poniżej której znajduje się taka sama liczba obserwacji (w tym przypadku cechą są dochody ogółem w przeliczeniu na jednego mieszkańca, a zbiorem obserwacji wszystkie gminy w kraju w podziale regionalnym) pozwala zaobserwować województwa, w których przeważają samorządy zamożniejsze i obszary, w których większy odsetek stanowią gminy uboższe oraz jednostki samorządu cechujące się dochodami znacznie odbiegającymi w górę lub w dół od przeciętnej w danym rejonie. Dochody ogółem gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. wg podziału terytorialnego (w zł) Polska 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 11 000 12 000 13 000 poniżej 5 334 zł (121) 5 334 zł - 6 073 zł (482) 6 073 zł - 6 855 zł (602) 6 855 zł - 7 978 zł (603) 7 978 zł - 10 334 zł (482) powyżej 10 334 zł (121) Legenda Rozrzut dochodów ogółem per capita gmin, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) 2 (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 11 000 12 000 13 000 2 Wyjaśnienia dotyczące sposobu czytania wykresów pudełkowych zastosowanych w niniejszym rozdziale znajdują się na końcu opracowania. 308 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Korzyścią zastosowania mediany w analizie statystycznej, w porównaniu do średniej arytmetycznej jest mniejsza wrażliwość na wartości odstające (ekstremalne), a przykładem jest województwo łódzkie, dla którego średnia dochodów ogółem gmin wyniosła w 2023 r. – 8 254 zł, natomiast mediana – 7 658 zł. Za podniesienie średniej całego województwa odpowiedzialna jest w głównej mierze tylko jedna jednostka – najbogatsza gmina w Polsce – Kleszczów. Poziom i dynamika dochodów ogółem gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Dochody ogółem, z tego:6 7586 714-4499,3 − bieżące6 1745 542-63289,8 − majątkowe5841 172588200,7 Mediana7 0436 855-18897,3 Średnia7 2827 261-2199,7 Minimalne4 9294 601-32893,3 Maksymalne (bez gminy Kleszczów)26 426 1) 24 754 2) -1 67293,7 Gmina Kleszczów (woj. łódzkie)37 42938 9921 563104,2 1) Łeba (woj. pomorskie). 2) Krynica Morska (woj. pomorskie). Liczba gmin w przedziałach dochodów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 331 838 717 337 112 76 545 763 523 273 160 147 0100200300400500600700800900 mnie j ni 6 000 (6 000 do 7 000> (7 000 do 8 000> (8 000 do 9 000> (9 000 do 10 000> wi cej ni 10 000 20232022 W przedziałach dochodów per capita 545 gmin posiadało dochody na mieszkańca mniejsze niż 6 000 zł (w 2022 r. było to 331 gmin), 763 gmin wypracowało dochód pomiędzy 6 000 zł a 7 000 zł (w 2022 r. – 838), dochody 523 gmin (717 rok wcześniej) znalazły się w zakresie 7 000–8 000 zł, 273 gminy (337 w roku poprzednim) osiągnęły dochody w przedziale 8 000–9 000 zł, natomiast w przedziale 9 000–10 000 zł odnotowano 160 jednostek tego typu (poprzednio 112). Najbardziej zamożnych gmin, z dochodami per capita powyżej 10 000 zł było 147 (w roku poprzednim 76) 3 . Odsetek gmin, w których wystąpił wzrost dochodów w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wyniósł 42,8% (1 032 jst), rok wcześniej relacja ta wyniosła 80,8%. 3 Najwyższe dochody per capita zrealizowały gminy: Kleszczów (woj. łódzkie) – 38 992 zł, Krynica Morska (woj. pomorskie) – 24 754 zł, Powidz (woj. wielkopolskie) – 22 934 zł i Rewal (woj. zachodniopomorskie) – 21 291 zł. 309 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, według ich wielkości w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie Liczba gmin Dochody ogółem z tego: PIT i CIT dotacje i środki subwencja ogólna pozostałe dochody w tym: podatki i opłaty 20222023 Liczba ludności poniżej 5 tys.7058 1368 2625863 3842 4421 8501 302 5 tys. – 10 tys.8957 2607 1377122 4302 1701 8251 298 10 tys. – 20 tys.5316 4806 3419181 7881 7811 8541 381 20 tys. – 50 tys.2496 2756 2881 2011 4881 5282 0721 555 50 tys. – 100 tys.316 1246 2441 3301 3341 5362 0441 481 Analizując wysokość dochodów osiąganych przez gminę w przeliczeniu na jednego mieszkańca w odniesieniu do liczby zamieszkującej ją ludności, można zauważyć zależność – im większa gmina, tym mniejszy średni dochód przypadający na statystycznego mieszkańca, przy czym różnica wyniosła 2 018 zł w skrajnym przypadku – pomiędzy gminami małymi z ludnością do pięciu tys. a gminami dużymi, które zamieszkuje powyżej 50 tys. osób. W 2022 r. różnica ta była prawie identyczna i wyniosła 2 012 zł. Przyczyną omawianego zjawiska są znaczne dysproporcje w kwotach przekazywanych dotacji i środków, które wystąpiły w 2023 r., gdzie do gmin najmniejszych trafiło średnio per capita 3 384 zł, a do największych 1 334 zł oraz subwencji – odpowiednio 2 442 zł i 1 536 zł. Struktura dochodów gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 4 106 4 326 4 799 5 180 5 681 6 174 5 542 201 376 441 600 681 584 1 172 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 2017201820192020202120222023 Dochody bie ce Dochody maj tkowe 310 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 742 845 941 937 1 070 1 245 944 1 419 1 608 1 901 2 312 2 211 2 393 1 992 1 049 1 098 1 179 1 226 1 591 1 373 1 856 1 098 1 151 1 219 1 306 1 490 1 747 1 922 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 2017201820192020202120222023 PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogónaPozostae dochody Dochody bieżące gmin per capita w skali kraju wyniosły w 2023 r. 5 542 zł i zmalały o 632 zł w stosunku do roku poprzedniego, a w odniesieniu do 2017 r. wzrosły o 1 436 zł. Dochody z tytułu udziałów w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (PIT i CIT) spadły o 301 zł (w tym dochody z PIT spadły o 331 zł) i wyniosły 944 zł, przy wzroście o 202 zł w ciągu ostatnich siedmiu lat. W 2023 r. dochody z tego tytułu wzrosły jedynie w 12 gminach, co stanowiło 0,5% tego typu jednostek w kraju. Oznacza to, że dwuletni trend wzrostowy po pandemii COVID-19, załamany w 2020 r. na skutek zablokowania wielu gałęzi gospodarki kraju został mocno wyhamowany. Osiągnięta przez gminy wartość dochodów z PIT powróciła do poziomu z 2018 r., natomiast dochody z CIT wzrosły o 31 zł na jednego mieszkańca w stosunku do roku 2022. Pomimo negatywnych zjawisk obserwowanych w 2023 r. dotyczących dynamiki dochodów bieżących gmin, zauważalny jest stały wzrost dochodów z pozostałych podatków i opłat lokalnych, które w opisywanym okresie wyniosły w przeliczeniu na jednego mieszkańca 1 409 zł i wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 124 zł, a od 2017 r. o 551 zł. Wykonanie dochodów z tytułu podatków i opłat lokalnych było lepsze niż w roku poprzednim w 2 284 samorządach gminnych (tj. w 94,7% wszystkich gmin w kraju). Dochody gmin z tytułu udziału w PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 709 808 900 891 1 007 1 185 854 33 37 40 46 62 59 90 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 2017201820192020202120222023 PIT CIT Dochody majątkowe w przeliczeniu na jednego mieszkańca zwiększyły się o 588 zł w stosunku do roku poprzedniego i wyniosły 1 172 zł, co było efektem zwiększenia o 604 zł dotacji i środków przekazanych gminom na inwestycje i zakupy inwestycyjne (z 463 zł w 2022 r. do 1 067 zł w 2023 r.). 311 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody z tytułu udziału gmin w podatkach PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Polska 100 300 500 700 900 1 100 1 300 1 500 1 700 poniżej 382 zł (121) 382 zł - 526 zł (482) 526 zł - 682 zł (602) 682 zł - 924 zł (603) 924 zł - 1 388 zł (482) powyżej 1 388 zł (121) Legenda Rozrzut dochodów gmin per capita z PIT i CIT, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 100 300 500 700 900 1 100 1 300 1 500 1 700 312 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody gmin z tytułu podatków i opłat, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 625 zł (121) 625 zł - 924 zł (482) 924 zł - 1 181 zł (602) 1 181 zł - 1 516 zł (603) 1 516 zł - 2 460 zł (482) powyżej 2 460 zł (121) Legenda Polska 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 Rozrzut dochodów gmin per capita z tytułu podatków i opłat, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 313 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody gmin z tytułu dotacji i środków, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Polska 500 1 500 2 500 3 500 4 500 5 500 6 500 7 500 poniżej 1 055 zł (121) 1 055 zł - 1 578 zł (482) 1 578 zł - 2 207 zł (601) 2 207 zł - 3 086 zł (604) 3 086 zł - 4 956 zł (482) powyżej 4 956 zł (121) Legenda Rozrzut dochodów gmin per capita z tytułu dotacji i środków, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 500 1 500 2 500 3 500 4 500 5 500 6 500 7 500 314 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Obserwacja rozłożenia gmin na mapie kraju pod względem poziomu pozyskiwanych przez nie dochodów pochodzących z udziałów w podatkach PIT i CIT pokazuje wyraźnie podział na Polskę wschodnią i Polskę południowozachodnią oraz okolice dużych aglomeracji miejskich z dużo większym potencjałem gospodarczym. Analizując poziom wpływów z pozostałych podatków i opłat widać podział na Polskę zachodnią z większymi wpływami do budżetów gmin tego rodzaju dochodów oraz na mniej zamożną Polskę południowowschodnią, będącą częściej beneficjentem subwencji oraz dotacji jako mechanizmów wyrównawczych państwa. Poziom i struktura dochodów ogółem gmin, wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 944 1 130 851 673 854 990 883 1 213 856 703 741 902 1 084 755 741 1 068 881 1 992 1 930 2 315 2 281 2 088 2 259 1 677 1 943 1 507 2 141 2 776 2 026 1 688 2 233 2 252 1 731 2 004 1 856 1 541 1 947 2 169 1 637 1 726 2 014 1 911 1 677 2 166 2 007 1 982 1 683 1 953 1 879 1 704 1 627 1 922 2 481 1 863 1 368 2 183 2 287 1 664 1 896 1 967 1 563 1 696 1 985 2 006 1 575 1 698 1 957 2 619 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 P O L S K A Doln o l skie Kuja wsk o-pom orskie Lubel skie Lubuskie ódzkie Ma opolskie Mazowie ckie Opolskie Podk arp ackie Podla skie Pom ors kie l skie wi tokrzys kie Warm i sko-m azurskie Wie lk opols kie Zachodnio pomors kie PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Pozostałe dochody, rozumiane jako środki inne niż pochodzące z transferów przekazywanych do budżetów jst (dotacje i środki, subwencje) oraz z tytułu PIT i CIT, zwiększyły się per capita w 2023 r. o 175 zł, do kwoty 1 922 zł, a od 2017 r. o 824 zł. W 2 047 gminach dochody te wzrosły (84,9% wszystkich tego typu jednostek), a spadły w 364 samorządach gminnych. Dochody z tytułu subwencji ogólnej w 2023 r. w skali kraju gminy pozyskały w wysokości 1 856 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca, co przy dochodach z tego tytułu w 2022 r. na poziomie 1 373 zł stanowi wzrost o 483 zł (licząc od 2017 r. zanotowano wzrost o 807 zł). Wartość dotacji i środków przekazanych gminom wyniosła na koniec 2023 r., w przeliczeniu na jednego mieszkańca, 1 992 zł, co oznacza spadek o 401 zł w stosunku do roku poprzedniego. Na przestrzeni ostatnich siedmiu lat wartość dotacji i środków wzrosła w ujęciu per capita o 573 zł. Podstawowymi składnikami omawianych dochodów transferowych były dotacje z budżetu państwa na realizację zadań zleconych – 594 zł, dotacje z budżetu państwa na realizację zadań własnych jst – 348 zł oraz środki otrzymane z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 – 670 zł i środki z Funduszu Pomocy – 77 zł. Zmniejszenie wolumenu dotacji i środków w 2023 r. wynika przede wszystkim z ostatecznego zakończenia realizacji przez samorządy programu „Rodzina 500+” finansowanego z budżetu państwa w ramach zadań zleconych. 315 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody gmin z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 11 zł (121) 11 zł - 355 zł (482) 355 zł - 778 zł (602) 778 zł - 1 453 zł (603) 1 453 zł - 2 931 zł (482) powyżej 2 931 zł (121) Legenda Poziom i struktura dochodów ogółem wg wielkości gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 586 3 384 2 442 1 850 712 2 430 2 170 1 825 918 1 788 1 781 1 854 1 201 1 488 1 528 2 072 1 330 1 334 1 536 2 044 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody poni ej 5 tys. 5 tys. – 10 tys.10 tys. – 20 tys.20 tys. – 50 tys.50 tys. – 100 tys. Rozpatrując poszczególne składowe dochodów gmin wg ich zaludnienia, można zauważyć w przypadku dochodów podatkowych, w tym udziałów w podatkach stanowiących dochód państwa i pozostałych dochodów podatkowych liniowe trendy rosnące wraz z wielkością gminy. Sytuacja odwraca się w przypadku dochodów będących transferami zewnętrznymi, gdzie na skutek działania mechanizmów wyrównawczych gminy mniejsze, posiadające mniejsze możliwości dochodowe, uzyskały wyższe dochody z tytułu dotacji i subwencji. 316 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 1.2. Wydatki W 2023 r. wydatki budżetowe wszystkich gmin w kraju w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosły średnio 7 137 zł i wzrosły w stosunku do 2022 r. o 234 zł, co oznacza utrzymanie stałej tendencji wzrostu wydatków w odniesieniu do lat poprzednich (od 2017 r. wydatki wzrosły o 2 799 zł, tj. nominalnie o 64,5%, realnie o 20,6%). Wydatki ogółem gmin były wyższe od wartości dochodów o 423 zł, co oznacza, że budżety omawianych jst drugi raz z rzędu zamknęły się per saldo deficytem budżetowym. Wynik operacyjny gminy wypracowały na poziomie 292 zł (w 2022 r. różnica pomiędzy dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi wyniosła 528 zł). Wydatki ogółem gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 4 338 4 923 5 246 5 572 5 946 6 903 7 137 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 2017201820192020202120222023 Wydatki ogółem gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w latach 2022 i 2023 (w zł) 7 234 7 237 6 653 6 843 7 179 6 558 7 172 6 357 6 566 7 054 7 224 6 672 6 796 6 762 6 837 7 094 7 746 7 352 6 833 7 090 7 781 6 686 7 458 6 284 6 973 7 638 7 261 6 801 7 029 6 932 6 802 7 507 4 000 4 500 5 000 5 500 6 000 6 500 7 000 7 500 8 000 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 317 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom i dynamika wydatków w gminach w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Wydatki ogółem, z tego:6 9037 137234103,4 – bieżące5 6465 250-39693,0 – majątkowe1 2571 887630150,1 Mediana7 0507 321271103,8 Średnia7 3057 730425105,8 Minimalne4 8764 701-17596,4 Maksymalne (bez gminy Kleszczów)26 090 1) 27 195 2) 1 105104,2 Gmina Kleszczów (woj. łódzkie)39 55446 3616 807117,2 1) Gmina Krynica Morska (woj. pomorskie). 2) Gmina Krynica Morska (woj. pomorskie). Wydatki poniżej 6 000 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca osiągnęło 321 gmin (13,3% wszystkich tego typu jednostek), w granicach 6 000–7 000 zł – 661 gmin (27,4%), 7 000–8 000 zł – 638 gmin (26,5%), 8 000–9 000 zł – 349 gmin (14,5%), a próg powyżej 9 000 zł przekroczyły 442 gminy (18,3%) 4 . Struktura wydatków gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 3 703 3 907 4 358 4 748 5 041 5 646 5 250 635 1 016 887 824 905 1 257 1 887 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Wydatki bieżące gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca w 2023 r. wyniosły średnio 5 250 zł i spadły w stosunku do poprzedniego roku o 396 zł (licząc od 2017 r. wzrost wyniósł 1 547 zł), w tym wydatki na wynagrodzenia i pochodne wyniosły 2 297 zł i wzrosły o 261 zł (od 2017 r. zwiększyły się o 924 zł). Z uwagi na zakończenie realizacji przez samorządy w ramach zadań zleconych programu „Rodzina 500+” zaobserwowano w 2023 r. znaczący spadek udziału w wydatkach bieżących kosztów ponoszonych przez gminy na wypłaty świadczeń na rzecz osób fizycznych. W stosunku do poprzedniego roku wydatki na świadczenia obniżyły się o 1 002 zł, natomiast skumulowana różnica liczona od 2017 r. wyniosła -530 zł. Wydatki bieżące niższe niż w roku poprzednim wykonało w 2023 r. 2 287 samorządów gminnych, przy 84 gminach w 2022 r., natomiast wydatki wyższe odnotowały 124 gminy, gdy rok wcześniej było to 2 327 gmin. Wydatki majątkowe wyższe niż w 2022 r. wykonało 1 916 gmin (1 825 gmin w roku poprzednim), przy 495 gminach, które na wydatki majątkowe przeznaczyły mniej środków (586 w 2022 r.). 4 Najwyższe wydatki per capita zrealizowały gminy: Kleszczów (woj. łódzkie) – 46 361 zł, Krynica Morska (woj. pomorskie) – 27 195 zł, Powidz (woj. wielkopolskie) – 26 381 zł i Łeba (woj. pomorskie) – 21 299 zł. 318 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom wybranych wydatków bieżących gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 1 373 1 481 1 602 1 686 1 839 2 036 2 297 1 170 1 163 1 373 1 621 1 590 1 642 640 859 929 1 004 1 046 1 197 1 415 1 685 251 276 311 327 362 420 487 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 2017201820192020202120222023 Wynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznychWydatki statutoweDotacje na zadania biece Poziom i struktura wydatków wg wielkości gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 5 607 2 500 760 3 133 5 323 2 365 708 2 329 5 062 2 263 628 1 700 5 226 2 227 575 1 409 5 336 2 194 543 1 251 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 Wydatki bie ceWynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznych Wydatki majtkowe poni ej 5 tys. 5 tys. – 10 tys.10 tys. – 20 tys.20 tys. – 50 tys.50 tys. – 100 tys. 319 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki bieżące gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Polska 3 500 4 000 4 500 5 000 5 500 6 000 6 500 7 000 7 500 8 000 8 500 poniżej 4 343 zł (121) 4 343 zł - 4 822 zł (482) 4 822 zł - 5 213 zł (602) 5 213 zł - 5 656 zł (603) 5 656 zł - 6 682 zł (482) powyżej 6 682 zł (121) Legenda Rozrzut wydatków bieżących per capita gmin, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 3 500 4 000 4 500 5 000 5 500 6 000 6 500 7 000 7 500 8 000 8 500 320 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki gmin, wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 1 887 2 200 1 875 2 009 1 807 2 359 1 742 2 041 1 258 1 940 2 567 1 749 1 634 1 909 1 734 1 575 1 907 5 250 5 546 5 477 4 825 5 283 5 422 4 944 5 417 5 026 5 033 5 072 5 512 5 167 5 120 5 198 5 227 5 599 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Wydatki majtkoweWydatki biece Trzeci rok z rzędu samorządy gminne notują dodatnią dynamikę inwestycyjną. W stosunku do roku poprzedniego wydatki inwestycyjne gmin w skali kraju wzrosły per capita o 610 zł, do wartości 1 810 zł. Wydatki inwestycyjne gmin wszystkich województw były wyższe niż rok wcześniej. Najwyższe kwoty per capita na inwestycje przeznaczyły średnio ponownie gminy województwa podlaskiego – 2 540 zł, łódzkiego – 2 287 zł oraz dolnośląskiego – 2 050 zł. W 1 917 gminach (79,5% wszystkich tego typu samorządów w kraju) wydatki inwestycyjne były wyższe niż w roku poprzednim (w 2022 r. wzrosły w 1 829 gminach), co oznacza, że niższe wydatki inwestycyjne wykonały 494 samorządy gminne. Wydatki inwestycyjne gmin, wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 1 334 1 242 1 224 1 083 1 353 1 164 1 316 910 1 153 1 477 1 207 1 090 1 266 1 027 1 098 1 143 2 050 1 804 1 951 1 722 2 287 1 673 1 999 1 129 1 870 2 540 1 631 1 555 1 855 1 663 1 530 1 742 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 321 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki inwestycyjne gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Polska 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 poniżej 698 zł (121) 698 zł - 1 284 zł (482) 1 284 zł - 1 981 zł (602) 1 981 zł - 2 897 zł (603) 2 897 zł - 4 993 zł (482) powyżej 4 993 zł (121) Legenda Rozrzut wydatków inwestycyjnych per capita gmin, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 322 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki gmin, wg działów klasyfikacji budżetowej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Dzia 801 i Dzia 854 2 367 zł Dzia 600 894 zł Dzia 900 772 zł Dzia 750 689 zł Dzia 855 546 zł Dzia 852 i Dzia 853 443 zł Dzia 010 302 zł Dzia 921 266 zł Dzia 700 219 zł Dzia 926 211 zł Pozosta e dziay 428 zł Dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 750 – Administracja publiczna, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 855 – Rodzina, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 926 – Kultura fizyczna. Największe wydatki ogółem w przeliczeniu na jednego mieszkańca (33,2% wszystkich wydatków) gminy wykonały w działach Oświata i wychowanie oraz Edukacyjna opieka wychowawcza – łącznie 2 367 zł (wzrost o 344 zł). Na drugim miejscu, z kwotą 894 zł, znalazły się wydatki zakwalifikowane w dziale Transport i łączność (wzrost o 278 zł). Dział Gospodarka komunalna i ochrona środowiska znalazł się na miejscu trzecim, z wydatkami na poziomie 772 zł (wzrost o 128 zł). Czwartym co do wielkości wolumenu działem klasyfikacji budżetowej była Administracja publiczna, w której gminy wykonały wydatki na poziomie 689 zł, czyli o 77 zł wyższe niż w roku poprzednim. Pozostałe działy, w których gminy poniosły znaczące wydatki, to: Rodzina – 546 zł (spadek o 398 zł), Pomoc społeczna i Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej – 443 zł (spadek o 555 zł) oraz Rolnictwo i łowiectwo – 302 zł (wzrost o 103 zł). 1.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych W 2021 r. gminy wkroczyły w nową siedmioletnią perspektywę finansową UE. Pierwszy rok jej funkcjonowania przyniósł wyraźny spadek aktywności w pozyskiwaniu przez gminy środków ze źródeł unijnych jak i ich wydatkowaniu na projekty finansowane i współfinansowane z tych funduszy, na skutek nałożenia się dwóch przyczyn – wygasających umów realizowanych przy współudziale funduszy UE pochodzących z poprzedniej perspektywy oraz braku nowych programów, finansowanych z nowej perspektywy na lata 2021–2027. Drugi rok trwania perspektywy finansowej 2021–2027 był już znacznie bardziej korzystny dla samorządów gminnych. Natomiast w 2023 r. ponowne wystąpiło osłabienie absorpcji przez gminy środków unijnych przy zwiększonych nakładach na projekty i programy UE. Dochody ze środków unijnych w 2023 r. spadły o 34 zł i wyniosły w przeliczeniu na jednego mieszkańca 207 zł, z tego: dochody bieżące 25 zł (spadek o 40 zł), a majątkowe 182 zł (wzrost o 7 zł). Mediana dochodów z UE dla gmin w 2023 r. wyniosła 106 zł (184 zł w 2022 r.). Wydatki w gminach związane z realizacją zadań finansowanych i współfinansowanych ze środków unijnych (łącznie z wkładem własnym) wyniosły w 2023 r., w przeliczeniu na jednego mieszkańca, 326 zł, z tego wydatki bieżące 39 zł, a majątkowe 287 zł. W stosunku do 2022 r. wydatki ogółem wzrosły 323 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. o 18 zł, przy spadku poziomu wydatków bieżących o 23 zł i wzroście wydatków majątkowych o 41 zł. Mediana (wartość środkowa) wyniosła 162 zł (210 zł w 2022 r.). Dochody i wydatki gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, związane z realizacją zadań z udziałem środków unijnych, w 2023 r., wg województw (w zł) 207 284 147 196 259 329 193 140 151 188 267 176 273 368 243 127 144 326 442 234 283 390 559 354 239 177 265 398 279 372 628 348 192 278 0 100 200 300 400 500 600 700 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Dochody UEWydatki UE Dochody oraz wydatki unijne gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, według ich wielkości w latach 2022 i 2023 (w zł) WyszczególnienieLiczba gmin Dochody z UE ogółemWydatki UE ogółem 2022202320222023 Liczba ludności poniżej 5 tys.705339290442457 5 tys. – 10 tys.895289251368392 10 tys. – 20 tys.531231192284307 20 tys. – 50 tys.249188160243260 50 tys. – 100 tys.31188185261248 Skumulowane dochody gmin w całym okresie trwania perspektywy finansowej 2014–2020 oraz trzech lat perspektywy finansowej 2021–2027 wyniosły średnio per capita 1 913 zł, przy wydatkach, łącznie z wkładem własnym na współfinansowanie, w wysokości 2 730 zł. W tych latach największymi beneficjentami dofinansowania unijnego liczonego per capita były gminy województw wschodnich – lubelskiego (łącznie 2 669 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca gminy), świętokrzyskiego (2 639 zł), podlaskiego (2 498 zł) i podkarpackiego (2 171 zł). Wysokie dochody otrzymane z UE miały przełożenie na najwyższy poziom skumulowanych wydatków gmin z tych województw, związanych z realizacją projektów i programów UE – najwyższe w województwie świętokrzyskim (4 087 zł) i lubelskim (3 637 zł), następnie w gminach województwa podlaskiego (3 599 zł), małopolskiego (3 085 zł) i pomorskiego (2 997 zł). W ujęciu nominalnym liderami pod względem absorpcji środków unijnych były gminy województw małopolskiego, mazowieckiego i śląskiego. 324 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Skumulowane dochody UE i wydatki UE gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca i jako wartość nominalna, w latach 2014–2023 1 9131 9461 7082 6691 8471 9192 0761 5501 3862 1712 4982 0512 1352 6392 0691 1651 741 2 730 2 718 2 601 3 637 2 685 2 901 3 085 2 078 2 005 2 837 3 599 2 997 2 806 4 087 2 987 1 811 2 498 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 0 1 2 3 4 5 6 7 8 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Milia rdy z Dochody UE per capitaWydatki UE per capit aDochody UE nomin aln ieWydatki UE nominalnie Skumulowane dochody UE gmin w przeliczeniu Skumulowane wydatki UE gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 (w zł) na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 (w zł) 1 741 2 051 2 069 2 498 2 498 2 997 2 987 2 601 1 811 2 685 2 078 2 901 2 718 2 005 3 637 3 085 2 837 2 806 4 087 3 599 1 550 1 708 1 165 1 946 1 386 1 919 2 639 2 135 2 076 2 669 2 171 1 847 1.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Średnie zadłużenie gmin liczone per capita w skali kraju wyniosło w 2023 r. 1 531 zł i w stosunku do roku poprzedniego zwiększyło się o 190 zł. W 2022 r zanotowano wzrost zadłużenia o 11 zł. Najwyższym zadłużeniem charakteryzowały się gminy województwa dolnośląskiego – 2 181 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca gminy, a najniższym, prawie dwukrotnie mniejszym, gminy województwa podlaskiego – 1 127 zł. Gminy wszystkich województw zwiększyły swoje zadłużenie. Największy wzrost kwoty długu odnotowano w gminach województwa dolnośląskiego – o 371 zł, a najmniejszy w gminach województwa opolskiego – o 58 zł. 325 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w 2023 r. (w zł) 1 531 2 181 1 529 1 221 1 398 1 508 1 580 1 646 1 276 1 377 1 127 1 834 1 156 1 748 1 627 1 492 1 243 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Zadłużenie gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 962 1 166 1 256 1 327 1 330 1 341 1 531 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2017201820192020202120222023 Dług per capita do 500 zł odnotowano w 455 gminach, które stanowiły 18,9% wszystkich tego typu jednostek samorządu (rok wcześniej w tym przedziale znalazło się 490 gmin, tj. 20,3% ogółu), 483 gminy, czyli 20,0%, były zadłużone w 2023 r. w przedziale od 500 zł do 1 000 zł (w 2022 r. – 560 gmin, tj. 23,2%), a kolejne 432 gmin (17,9%) od 1 000 zł do 1 500 zł (w roku poprzednim 451, tj. 18,7%). W 310 gminach (12,9%) kwota długu zawierała się w przedziale 1 500 zł – 2 000 zł (w 2022 r. – 328 samorządów gminnych, tj. 13,6%). Dług w przedziale 2 000 zł – 3 000 zł charakteryzował 369 gmin, tj. 15,3% ogółu (w roku poprzednim takich samorządów było 324, tj. 13,4%). Powyżej 3 000 zł długu na osobę posiadało 216 gmin, tj. 9,0% (125 rok wcześniej), w tym 67 powyżej 4 000 zł (43 w 2022 r.). Żadnego długu nie posiadało 146 gmin (133 w roku poprzednim). 326 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Liczba gmin w przedziałach zadłużenia, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 146 455 483 432 310 231 138 216 133 490 560 451 328 203 121 125 0100200300400500600 bra k zad uenia mnie j ni 500 (5 00 do 1 000> (1 000 do 1 500> (1 500 do 2 000> (2 000 do 2 500> (2 500 do 3 000> wi cej ni 3 000 20222023 Zadłużenie gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) brak zadłużenia (146) 0 zł - 503 zł (457) 503 zł - 1 130 zł (602) 1 130 zł - 1 965 zł (603) 1 965 zł - 3 526 zł (482) powyżej 3 526 zł (121) Legenda 327 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 2. Budżet m.st. Warszawy w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka budżetu m.st. Warszawa, w latach 2017–2023, w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w zł) Wyszczególnienie Lata 2017201820192020202120222023 Dochody ogółem, z tego:8 8039 61010 15510 34712 04611 62711 678 Bieżące, w tym:8 4729 2029 7759 90011 48111 10710 992 PIT, CIT3 2793 7634 0873 9934 4414 4574 145 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:8889011 2611 6131 6181 219688 Dotacje na zadania zlecone*7327331 0801 4211 411745294 Subwencja ogólna, w tym:1 0401 1371 2681 4131 7981 5851 982 Część oświatowa9601 0251 1441 2721 3731 4671 784 Majątkowe, w tym:331407380447565520686 Dotacje i środki na inwestycje255334311354393360469 Wydatki ogółem, z tego:8 6869 39410 49411 27711 31511 36012 992 Bieżące, w tym:7 5838 1579 16310 00310 20410 13511 071 Wynagrodzenia i pochodne2 4222 6432 9343 1053 2403 3883 903 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 7067311 0631 4101 374866345 Dotacje 6617508148899471 0721 300 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 129116101837198100 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 15242625262823 Majątkowe, w tym:1 1041 2371 3321 2741 1121 2251 921 Wydatki inwestycyjne, w tym:1 0461 1841 3041 2499989231 534 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 389397508455360322209 Wynik budżetu117216-339-930731267-1 314 Wynik operacyjny8891 045612-1031 277972-79 Przychody ogółem, w tym:2 3982 1922 0982 6791 7322 1562 334 Zaciągnięty dług zwrotny---1 307313-206 Wolne środki i nadwyżka 2 3982 1922 0981 3721 4192 1562 128 Rozchody ogółem, w tym:1 7871 1533783292221 477116 Spłata długu zwrotnego308315378329222296116 Należności ogółem, w tym: 1 1021 2621 2571 4621 2301 2761 243 Należności wymagalne 1 1021 2611 2571 4301 2271 2741 241 Kwota długu, w tym:2 9162 5822 1853 1523 2422 8312 898 Zobowiązania wymagalne0001001 * Zgodnie z art. 126 uofp. W 2023 r. m.st. Warszawa wykonało dochody liczone na jednego mieszkańca w wysokości 11 678 zł, tj. o 51 zł wyższe od dochodów roku poprzedniego. Na przestrzeni ostatnich 7 lat dochody stolicy zwiększyły się o 2 875 zł, co oznacza wzrost o 32,7%, a realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji, zmniejszyły się o 11,2%. 328 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 8 803 9 610 10 155 10 347 12 046 11 627 11 678 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 14 000 2017201820192020202120222023 Dochody bieżące miasta stołecznego obniżyły się drugi rok z rzędu – w stosunku do 2022 r. o 115 zł do kwoty 10 992 zł, przy wzroście dochodów majątkowych o 166 zł do poziomu 686 zł. Dochody z tytułu dotacji celowych i innych pozyskanych środków były niższe o 421 zł i wyniosły 1 157 zł, a wykonanie dochodów z tytułu subwencji ogólnej zwiększyło się o 398 zł do wartości per capita 1 992 zł. Pozostałe dochody m.st. Warszawa wykonało na poziomie 8 529 zł (wzrost o 75 zł), w tym uzyskana kwota z podatków stanowiących dochód państwa (PIT i CIT) była niższa od wartości ubiegłorocznej o 312 zł (w tym PIT o 609 zł) i wyniosła 4 145 zł. Dochody m.st. Warszawa z tytułu udziałów w PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 2 867 3 251 3 541 3 427 3 867 3 724 3 115 412 512 547 566 575 733 1 030 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 2017201820192020202120222023 PIT CIT 329 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 8 472 9 202 9 775 9 900 11 481 11 107 10 992 331 407 380 447 565 520 686 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 14 000 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe Struktura dochodów m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 3 27 9 3 76 3 4 08 7 3 993 4 441 4 45 7 4 145 1 144 1 235 1 57 2 1 966 2 011 1 57 8 1 15 7 1 046 1 144 1 27 8 1 418 1 809 1 594 1 992 3 334 3 468 3 218 2 969 3 78 5 3 99 7 4 384 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 5 000 2017201820192020202120222023 PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogónaPozostae dochody 330 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody m.st. Warszawy w przeliczeniu na jednego mieszkańca na tle gmin i miast na prawach powiatu w 2023 r. (w zł) 11 67 8 4 145 2 509 1 15 7 1 992 1 87 5 8 83 7 1 901 1 858 1 688 2 358 1 032 6 71 4 944 1 409 1 992 1 856 513 9 495 1 83 7 1 584 2 57 5 2 67 9 820 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 Dochody ogó emPIT i CITPodatki i opatyDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody M.st. Wars zawaMia sta na pra wach powia tuGmin yre dnia dla kra ju (bez Wars zawy) Dochody m.st. Warszawy w przeliczeniu na jednego mieszkańca na tle gmin i miast na prawach powiatu w 2023 r. Wyszczególnienie Dochody ogółem z tego: PIT i CIT podatki i opłaty dotacje i środki subwencja ogólna pozostałe dochodydochody bieżące dochody majątkowe M.st. Warszawa (w zł)11 6784 1452 5091 1571 9921 87510 992686 Gminy (w zł)6 7149441 4091 9921 8565135 5421 172 Miasta na prawach powiatu (w zł)8 8371 9011 8581 6882 3581 0327 951887 Średnia dla kraju 1) (w zł)9 4951 8371 5842 5752 6798208 0511 444 M.st. Warszawa w relacji do: gmin (w %)173,9439,1178,158,1107,3365,5198,358,5 miast na prawach powiatu (w %)132,1218,0135,068,584,5181,7138,277,3 średniej dla kraju 1) (w %)123,0225,6158,444,974,4228,7136,547,5 1) Średnia dla kraju z wyłączeniem danych dotyczących m.st. Warszawy. Wydatki per capita m.st. Warszawy wyniosły w 2023 r. 12 992 zł i zwiększyły się o 1 632 zł w stosunku do roku poprzedniego i o 4 306 zł w stosunku do 2017 r. (o 49,6%, a realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji o 5,7%). Wydatki bieżące stolicy wzrosły o 936 zł i stanowiły obciążenie budżetu stolicy w przeliczeniu na jednego mieszkańca na poziomie 11 071 zł, w tym na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń przeznaczono z budżetu miasta 3 903 zł, czyli o 515 zł więcej niż w roku poprzednim. Na inwestycje miasto przeznaczyło kwotę 1 534 zł, tj. o 611 zł wyższą niż rok wcześniej. 331 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 8 686 9 394 10 494 11 11 315 11 360 12 992 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 14 000 201201820192020202120222023 Struktura wydatków m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 7 583 8 157 9 163 10 003 10 204 10 135 11 071 1 104 1 237 1 332 1 274 1 112 1 225 1 921 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe 332 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom wybranych wydatków bieżących m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 2 422 2 643 2 934 3 105 3 240 3 388 3 903 706 731 1 063 1 410 1 374 866 345 3 649 3 893 4 225 4 492 4 546 4 683 5 401 661 750 814 889 947 1 072 1 300 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 2017201820192020202120222023 Wynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznychWydatki statutoweDotacje na zadania biece Budżet miasta Warszawy zamknął się w 2023 r. deficytem w wysokości per capita 1 314 zł (rok wcześniej odnotowano nadwyżkę w wysokości 267 zł). Wynik operacyjny za 2023 r. wypracowany przez stolicę również był ujemny i wyniósł -79 zł (w 2022 r. nadwyżka operacyjna zamknęła się kwotą 972 zł). W stosunku do gmin, miast na prawach powiatu i kraju 5 wydatki m.st. Warszawy stanowiły odpowiednio 182,0%, 134,5% i 129,1%, wydatki na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń stanowiły 169,9% średnich wydatków z tego tytułu wszystkich gmin, 116,3% wszystkich miast na prawach powiatów oraz 117,0% wszystkich jst w Polsce, a nakłady inwestycyjne były na poziomie 84,8% średnich wydatków na inwestycje w gminach, 96,4% środków przeznaczanych średnio przez powiaty grodzkie i 64,8% przez wszystkie samorządy w kraju. Wydatki m.st. Warszawy w wybranych działach klasyfikacji budżetowej na tle innych typów jst i kraju w 2023 r. Wyszczególnienie Wydatki w działach (w zł) 600 – Transport i łączność 700 – Gospodarka mieszkaniowa 750 – Administracja publiczna 801 – Oświata i wychowanie i 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza 851 – Ochrona zdrowia 852 – Pomoc społeczna i 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej 855 – Rodzina 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego 926 – Kultura fizyczna Pozostałe działy Polska 1) 1 7803109293 193186729609785364274908 M.st. Warszawa3 3989099523 8052026224727514621811 238 Gminy8942196892 36750443546772266211680 Miasta na prawach powiatu1 7404656213 41490690551781283349675 Powiaty37017210662342588161112186 Województwa samorządowe358610649953146811393 1) Średnia dla kraju z wyłączeniem danych dotyczących m.st. Warszawy. 5 Średnia dla kraju z wyłączeniem danych dotyczących m.st. Warszawy. 333 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Na zadania w dziale Transport i łączność m.st. Warszawa przeznaczało niemal dwukrotnie więcej środków publicznych (3 398 zł) niż średnia krajowa, ponad 2,5-krotnie więcej w dziale Gospodarka mieszkaniowa (909 zł), niemal tyle samo na administrację publiczną (952 zł), o 19,2% więcej na oświatę i edukacyjną opiekę wychowawczą (3 805 zł), o 8,6% na ochronę zdrowia (202 zł) oraz o 26,9% więcej na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego (462 zł). Mniej o 14,7% stolica przeznaczała m.in. na zadania związane z pomocą społeczną (622 zł), o 4,3% na gospodarkę komunalną i ochronę środowiska (751 zł), o 33,9% na kulturą fizyczną i sport (181 zł) oraz o 22,5% na rodzinę (472 zł). Wydatki m. st. Warszawa wg działów klasyfikacji budżetowej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Dzia 801 i Dzia 854 3 805 zł Dzia 600 3 398 zł Dzia 750 952 zł Dzia 700 909 zł Dzia 758 769 zł Dzia 900 751 zł Dzia 852 i Dział 853 622 zł 228 zł Dzia 855 472 zł Dzia 921 462 zł Dział 754 Pozosta e dziay 624 zł Dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 750 – Administracja publiczna, dział 758 – Różne rozliczenia, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 855 – Rodzina, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego. Dochody per capita związane z realizacją zadań z udziałem środków unijnych m.st. Warszawa wykonało w 2023 r. na poziomie 319 zł, czyli o 21 zł mniej niż w 2022 r., a wydatki na poziomie 232 zł, tj. o 118 zł mniej niż rok wcześniej. Skumulowane dochody UE stolicy, z okresu zakończonej perspektywy finansowej 2014–2020 oraz z pierwszych trzech lat funkcjonowania nowej perspektywy 2021–2027, wyniosły 3 807 zł, a wydatki UE – 3 758 zł (w tym inwestycyjne – 3 537 zł). Wielkość skumulowanych dochodów UE miasta stołecznego była wyższa od sumy uzyskanej przez miasta na prawach powiatu i wyższa od sumy średnich dochodów wykonanych przez gminy – różnice wyniosły odpowiednio 373 zł i 1 894 zł. Skumulowane wydatki związane z realizacją projektów i programów unijnych (łącznie ze współfinansowaniem ze środków krajowych) m.st. Warszawa wykonało na poziomie niższym o 1 137 zł od średnich wydatków miast na prawach powiatu i wyższym od średnich wydatków gmin o 1 028 zł. 334 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody UE i wydatki UE m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 264 347 333 314 402 340 319 404 421 534 480 386 350 232 0 100 200 300 400 500 600 2017201820192020202120222023 Dochody UE ogóemWydatki UE ogóem Kwota zadłużenia m.st. Warszawy w przeliczeniu na jednego mieszkańca w 2023 r. wzrosła o 67 zł do poziomu 2 898 zł. W odniesieniu do poszczególnych miast na prawach powiatu 40 powiatów grodzkich charakteryzowało się poziomem zadłużenia wyższym od długu per capita m.st. Warszawy a w 25 był on niższy. W 2023 r. zobowiązania m.st. Warszawy były wyższe w stosunku do zadłużenia per capita gmin i średniej krajowej 6 , odpowiednio o 1 367 zł i 182 zł oraz niższe od średniego zadłużenia miast na prawach powiatu o 1 566 zł. Zadłużenie m.st. Warszawa, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 2 916 2 582 2 185 3 152 3 242 2 831 2 898 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 2017201820192020202120222023 6 Średnia dla kraju z wyłączeniem danych dotyczących m.st. Warszawy. 335 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 3. Budżety miast na prawach powiatu w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka budżetów miast na prawach powiatu, w latach 2017–2023, w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w zł) Wyszczególnienie Lata 2017201820192020202120222023 Dochody ogółem, z tego:5 8126 3307 0217 5948 3808 4008 837 Bieżące, w tym:5 4885 8396 4766 8577 7407 7597 951 PIT, CIT1 5081 7001 8701 8212 1012 1241 901 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:1 0991 1411 4091 7051 7121 5281 021 Dotacje na zadania zlecone*8849121 1731 4601 454951547 Subwencja ogólna,, w tym: 1 1881 2301 3651 4971 8231 7212 345 Część oświatowa1 1121 1471 2701 3931 4621 5971 872 Majątkowe, w tym:324491545737641641887 Dotacje i środki na inwestycje161322383552383421667 Wydatki ogółem, z tego:5 8286 5057 2427 7358 2378 8629 659 Bieżące, w tym:5 0485 3485 9896 5336 9577 4417 873 Wynagrodzenia i pochodne1 9522 0972 2872 4802 6812 9323 357 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 8748881 1331 3981 3761 085544 Dotacje 5415967007518259391 120 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 6060665541167250 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 41586560616455 Majątkowe, w tym:7801 1561 2531 2021 2791 4211 786 Wydatki inwestycyjne, w tym:6981 0691 1431 0981 1341 2331 591 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 207493524471484473605 Wynik budżetu-16-175-221-141143-462-822 Wynik operacyjny44049148732478331878 Przychody ogółem, w tym:5597308319621 0461 3191 516 Zaciągnięty dług zwrotny238418513601462400910 Wolne środki i nadwyżka 317309316356579915600 Rozchody ogółem, w tym:235239256265303316337 Spłata długu zwrotnego230233244246286283269 Należności ogółem, w tym: 8148388689199559651 020 Należności wymagalne 769797824871898931986 Kwota długu, w tym:2 5112 6803 0763 4683 6763 8284 464 Zobowiązania wymagalne1322223 * Zgodnie z art. 126 uofp. 3.1. Dochody W 2023 r. przeciętny dochód uzyskany przez miasta na prawach powiatu, z wyłączeniem m.st. Warszawy, w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniósł 8 837 zł. W relacji do roku poprzedniego dochody per capita były wyższe o 437 zł, a w odniesieniu do 2017 r. o 3 025 zł, co oznacza wzrost o 52,0%, a realny, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji o 8,1%. Wzrost dochodów wystąpił w 58 miastach, a spadek w 7 powiatach grodzkich. Po serii pogłębiających się różnic w dochodach pomiędzy najbogatszym a najbiedniejszym miastem, występującej w kolejnych latach od 2018 do 2021 (w 2018 r. różnica ta osiągnęła wartość 47,0% dochodów maksymalnych, w 2019 r. – 51,4%, w 2020 r. – 58,6%, by w 2021 r. wynieść 65,3% dochodów najbogatszego miasta) w 2022 r. tendencja została wyhamowana, a omawiana różnica w dochodach wyniosła 6 080 zł, tj. 47,9% dochodów maksymalnych, aby rok 336 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. później znów się powiększyć – do wartości 8 640 zł, czyli 56,4% dochodów maksymalnych osiągniętych przez miasta na prawach powiatu. Najniższą wartością dochodów per capita charakteryzowało się ponownie miasto Mysłowice – 6 673 zł, a najwyższą miasto Sopot – 15 313 zł. Dochody per capita poniżej 7 000 zł uzyskały trzy miasta, od 7 000 zł do 8 000 zł – 13, od 8 000 zł do 9 000 zł – 23 miasta, od 9 000 zł do 10 000 zł – 18 miast, a powyżej 10 000 zł – osiem miast na prawach powiatu. Dochody miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 5 812 6 330 7 021 7 594 8 380 8 400 8 837 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 2017201820192020202120222023 Dynamika dochodów miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw w latach 2022 i 2023 (w zł) 8 808 7 905 8 183 8 344 8 211 8 880 8 379 9 708 8 567 7 870 8 820 7 891 8 559 8 198 9 278 8 393 9 182 8 133 8 371 9 042 8 937 9 165 8 983 11 163 9 322 8 336 9 038 8 412 9 170 9 468 9 291 8 663 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 11 000 12 000 doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 337 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom i dynamika dochodów ogółem miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Dochody ogółem, z tego:8 4008 837437105,2 − bieżące7 7597 951192102,5 − majątkowe641887246138,4 Mediana8 1848 425241102,9 Średnia8 3318 899568106,8 Minimalne6 6036 67370101,1 Maksymalne12 683 1) 15 313 2) 2 630120,7 1) Miasto Sopot (woj. pomorskie). 2) Miasto Sopot (woj. pomorskie). Analizując dochody miast na prawach powiatu pod względem ich wielkości, można zauważyć, iż na ogół najwyższe dochody per capita realizują miasta najmniejsze, z ludnością w przedziale 20 tys. – 50 tys. (co jest zasługą bardzo wysokich dochodów miast Sopot i Świnoujście), które zawdzięczają je przede wszystkim relatywnie najwyższym wpływom z dotacji i subwencji, a następnie miasta największe, z ludnością powyżej 500 tys. mieszkańców, dzięki największym wpływom z dochodów innych niż transfery zewnętrzne (głównie z PIT i CIT oraz z podatków i opłat lokalnych). Dochody miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, według ich wielkości w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie Liczba miast Dochody ogółem z tego: PIT i CIT dotacje i środki subwencja ogólna pozostałe dochody w tym: podatki i opłaty 20222023 Liczba ludności 20 tys. – 50 tys.79 45010 551 1 681 2 784 3 201 2 884 1 950 50 tys. – 100 tys.228 0698 606 1 479 1 828 2 973 2 326 1 533 100 tys. – 500 tys.328 2038 648 1 790 1 689 2 368 2 801 1 821 500 tys. – 1 000 tys.48 9179 202 2 420 1 480 1 881 3 422 2 118 Struktura dochodów miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 5 488 5 839 6 476 6 857 7 740 7 759 7 951 324 491 545 737 641 641 887 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 2017201820192020202120222023 Dochody bie ce Dochody maj tkowe 338 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 1 508 1 70 0 1 87 0 1 821 2 101 2 124 1 901 1 261 1 463 1 79 2 2 25 7 2 095 1 949 1 688 1 19 7 1 234 1 37 5 1 509 1 831 1 72 9 2 358 1 84 7 1 933 1 984 2 006 2 353 2 598 2 891 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 2017201820192020202120222023 PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogónaPozostae dochody Dochody bieżące per capita miast na prawach powiatu w skali kraju wyniosły w 2023 r. 7 951 zł i wzrosły o 192 zł w stosunku do roku poprzedniego i o 2 463 zł w odniesieniu do 2017 r. W 2020 r. dochody z tytułu udziałów w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (PIT i CIT) spadły o 49 zł – z uwagi na pandemię COVID-19, aby w kolejnych dwóch latach wrócić do tendencji wzrostowej (wzrost odpowiednio o 280 zł i 23 zł). W 2023 r. dynamika dochodów z tytułu udziałów w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa odwróciła się, notując spadek o 223 zł i osiągając poziom 1 901 zł, co oznacza zbliżenie do średnich wartości per capita dochodów z PIT osiągniętych przez miasta na prawach powiatu w 2018 r. (dochody z tytułu udziału w PIT obniżyły się o 310 zł do poziomu 1 608 zł, natomiast dochody z tytułu udziału w CIT wzrosły o 87 zł). We wszystkich 65 powiatach grodzkich wystąpił spadek dochodów z PIT w stosunku do roku poprzedniego. Uwzględniając ostatnich siedem lat wzrost tego rodzaju dochodów (PIT i CIT) wyniósł 393 zł. Średni poziom dochodów z tytułu podatków i opłat lokalnych wyniósł w opisywanym okresie w przeliczeniu na jednego mieszkańca 1 858 zł i wzrósł w stosunku do roku poprzedniego o 187 zł, a od roku 2017 o 683 zł. Wykonanie dochodów z tytułu podatków i opłat lokalnych było lepsze niż w roku poprzednim w 63 powiatach grodzkich. Dochody miast na prawach powiatu z tytułu udziału w PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 1 397 1 572 1 718 1 673 1 906 1 918 1 608 111 127 152 148 195 206 293 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 2017201820192020202120222023 PIT CIT 339 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody majątkowe w przeliczeniu na jednego mieszkańca w stosunku do roku poprzedniego wzrosły o 246 zł i wyniosły 887 zł. Wzrost dochodów majątkowych w powiatach grodzkich dokonał się tylko i wyłącznie dzięki zwiększonemu o 246 zł udziałowi dotacji i środków na zadania inwestycyjne i zakupy inwestycyjne (667 zł per capita w 2023 r.). Poziom i struktura dochodów ogółem w miastach na prawach powiatu wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 1 901 2 198 1 5881 603 1 742 1 923 2 368 1 806 2 032 1 569 1 532 2 168 1 7341 728 1 621 2 381 1 650 1 688 1 313 1 612 1 647 2 132 2 003 1 628 1 599 2 475 1 951 1 606 1 510 1 670 2 142 2 497 1 498 1 764 2 358 2 044 2 417 2 805 2 649 1 940 2 117 3 026 2 744 3 256 2 774 2 051 2 313 2 748 2 536 2 400 2 184 2 890 3 627 2 516 2 316 2 519 3 071 3 052 2 552 3 912 2 546 2 424 3 309 2 695 2 552 2 814 3 012 3 065 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody Dochody z tytułu subwencji ogólnej w 2023 r., w skali kraju, miasta na prawach powiatu pozyskały w wysokości 2 358 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca, co przy dochodach z tego tytułu w 2022 r. na poziomie 1 729 zł stanowi wzrost rok do roku o 629 zł, natomiast w odniesieniu do 2017 r. wzrost o 1 161 zł. Wartość wpływów z dotacji i środków w budżetach powiatów grodzkich od trzech lat z rzędu odnotowuje spadki. W 2021 r. obniżenie poziomu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wyniosło 162 zł, w 2022 – 146 zł, a w 2023 r. – 261 zł, do kwoty 1 688 zł. Licząc w okresie od 2017 r. odnotowano wzrost o 427 zł. Podstawowym składnikiem omawianych dochodów transferowych były dotacje z budżetu państwa na realizację zadań zleconych (575 zł per capita), które stanowiły 34,1% wszystkich dotacji przekazanych do budżetów miast na prawach powiatu i na zadania własne (562 zł, tj. 33,3%). Ponadto budżety miast w 2023 r. zasilały środki pochodzące z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (104 zł) i z Funduszu Pomocy (189 zł). 3.2. Wydatki W 2023 r. wydatki budżetowe miast na prawach powiatu w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosły średnio 9 659 zł, co oznacza wzrost o 797 zł w stosunku do roku poprzedniego i o 3 831 zł w stosunku do 2017 r. (wzrost o 65,7%, a realny, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji – 21,8%). Różnica pomiędzy dochodami i wydatkami per capita miast na prawach powiatu była ujemna, stanowiąc tym samym deficyt budżetowy w wysokości 822 zł (rok wcześniej miasta zanotowały również deficyt w wysokości 462 zł). Wynik operacyjny miasta wypracowały na poziomie 78 zł (w 2022 r. różnica pomiędzy dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi wyniosła 318 zł). 340 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 5 828 6 505 242 5 8 23 8 862 9 659 0 2 000 4 000 6 000 8 000 10 000 12 000 201201820192020202120222023 Powiaty grodzkie charakteryzują się, z wyjątkiem m.st. Warszawy, najwyższym poziomem wydatków w przeliczeniu na jednego mieszkańca spośród wszystkich typów jst. Spośród 65 miast niższe wydatki per capita niż w roku poprzednim wykonało 10, przy czym największy spadek odnotowano w: Gliwicach (o 632 zł), Białej Podlaskiej (o 584 zł), Świnoujściu (o 299 zł), Świętochłowicach (o 279 zł) i Tychach (o 250 zł). Wydatki poniżej 7 000 zł wykonało jedno miasto na prawach powiatu, w przedziale 7 000–8 000 zł – 7, w przedziale 8 000–9 000 zł znalazły się 22 powiaty grodzkie, w przedziale 9 000–10 000 zł – 14, a wydatki powyżej 10 000 zł wykonało 21 miast (w tym powyżej 11 000 zł – osiem). Poziom i dynamika wydatków miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Wydatki ogółem, z tego:8 8629 659797109,0 – bieżące7 4417 873432105,8 – majątkowe1 4211 786365125,7 Mediana8 6329 228596106,9 Średnia8 7989 465667107,6 Minimalne6 9126 9175100,1 Maksymalne14 379 1) 16 054 2) 1 675111,6 1) Miasto Świnoujście (woj. zachodniopomorskie). 2) Miasto Sopot (woj. pomorskie). Najwyższy wzrost wydatków w przeliczeniu na jednego mieszkańca odnotowały miasta na prawach powiatu województwa warmińsko-mazurskiego – o 2 173 zł, łódzkiego – o 1 542 zł i małopolskiego – o 1 084 zł, natomiast najniższe wzrosty wystąpiły w miastach województwa lubelskiego – o 235 zł, zachodniopomorskiego – o 381 zł i wielkopolskiego – o 455 zł. 341 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w latach 2022 i 2023 (w zł) 9 359 7 971 8 793 8 770 8 993 9 817 8 639 10 382 9 240 7 967 8 982 8 381 9 075 8 169 9 525 8 933 10 044 8 657 9 028 9 817 10 535 10 901 9 216 11 443 9 945 8 737 9 620 9 102 10 17 10 342 9 980 9 314 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 11 000 12 000 doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) Średnie wydatki bieżące w miastach na prawach powiatów wyniosły w 2023 r. 7 873 zł, w tym na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń – 3 357 zł, a na świadczenia na rzecz osób fizycznych – 544 zł. Wydatki bieżące wzrosły średnio o 432 zł (w stosunku do 2017 r. wzrosły o 2 825 zł, tj. o 56,0%, a realnie o 12,1%), w tym wydatki na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń wzrosły o 425 zł, a świadczenia na rzecz osób fizycznych spadły o 541 zł. Rozpiętość wydatków bieżących zawierała się w przedziale od 6 072 zł (Sosnowiec) do 12 881 zł (Sopot). Wydatki majątkowe zostały wykonane w 2023 r. na poziomie 1 786 zł, czyli o 365 zł więcej niż w roku poprzednim (od 2017 r. wzrosły o 1 006 zł, tj. o 129,0%, a realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji, wydatki majątkowe wzrosły o 85,1%), w tym wydatki inwestycyjne zamknęły się kwotą 1 591 zł (w 2022 r. – 1 233 zł). Struktura wydatków miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 5 048 5 348 5 989 6 533 6 957 7 441 7 873 780 1 156 1 253 1 202 1 279 1 421 1 786 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 2017201820192020202120222023 Wydatki bie ce Wydatki maj tkowe 342 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom wybranych wydatków bieżących miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 1 952 2 097 2 287 2 480 2 681 2 932 3 357 874 888 1 133 1 398 1 376 1 085 544 1 579 1 649 1 738 1 788 1 973 2 254 2 546 541 596 700 751 825 939 1 120 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 2017201820192020202120222023 Wynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznychWydatki statutoweDotacje na zadania biece Wydatki miast na prawach powiatu wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 1 786 1 718 1 489 1 286 2 086 2 763 1 786 1 161 2 353 1 593 1 222 1 529 1 897 1 474 2 837 1 489 2 054 7 873 8 326 7 168 7 742 7 731 7 772 9 115 8 055 9 090 8 352 7 515 8 091 7 206 8 673 7 505 8 491 7 259 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 10 000 11 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Wydatki majtkoweWydatki biece 343 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Miasta na prawach powiatu, po raz pierwszy od wielu lat, wydatkowały na inwestycje przeciętną kwotę w przeliczeniu na jednego mieszkańca niższą o 219 zł od wydatków inwestycyjnych zrealizowanych przez gminy. Dla porównania w 2017 r. różnica była dodatnia i wyniosła 76 zł, w 2018 r. – 69 zł, w 2019 r. – 274 zł, w 2020 r. – 295 zł, w 2021 r. – 286 zł, a w 2022 r. – 33. W stosunku do m.st. Warszawa różnica w nakładach na inwestycje na korzyść miast na prawach powiatów wyniosła w 2023 r. 57 zł (rok wcześniej różnica ukształtowała się na poziomie 310 zł). Należy przy tym zaznaczyć, że we wcześniejszych latach to Warszawa miała najwyższy wskaźnik inwestycyjny spośród wszystkich typów samorządów. Najwyższe nakłady inwestycyjne poniosło czwarty rok z rzędu miasto Świnoujście – 4 345 zł, następnie Olsztyn – 4 254 zł i Sopot – 3 094 zł. Najniższe wydatki inwestycyjne wykonały w 2023 r. miasta: Radom – 440 zł, Elbląg – 454 zł i Kalisz – 561 zł. Wzrost wydatków na inwestycje wystąpił w 42 miastach na prawach powiatu, w 23 odnotowano spadek. Wydatki inwestycyjne miast na prawach powiatu wg województw w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2022 i 2023 (w zł) 1 339 97 1 297 1 392 1 514 1 281 801 1 713 1 262 806 1 000 1 233 968 1 020 1 241 1 925 1 480 1 288 1 156 1 819 2 652 1 567 837 1 482 1 561 1 200 1 309 1 675 1 433 2 723 1 384 1 811 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) Najwyższe obciążenia finansowe per capita powiaty grodzkie ponosiły w 2023 r. na zadania związane z oświatą i edukacyjną opieką wychowawczą – 3 414 zł 7 , tj. o 485 zł więcej niż rok wcześniej. Na wydatki związane z transportem i łącznością miasta przeznaczyły kwotę o 341 zł wyższą niż w poprzednim roku, tj. 1 740 zł 8 . Na politykę prorodzinną i wychowanie dzieci (dział 855) powiaty grodzkie wydały 551 zł 9 , czyli kwotę o 347 zł niższą niż w 2022 r. Na gospodarkę komunalną 781 zł 10 , tj. o 82 zł więcej niż rok wcześniej, a na zadania związane z pomocą społeczną (działy 852 i 853) miasta przeznaczyły o 102 zł mniej, tj. 690 zł 11 . 7 M.st. Warszawa na zadania związane z oświatą i edukacyjną opieką wychowawczą przeznaczyło 3 805 zł. 8 M.st. Warszawa na zadania związane z transportem i łącznością przeznaczyło 3 398 zł. 9 M.st. Warszawa na zadania związane z polityką prorodzinną i wychowaniem dzieci przeznaczyło 472 zł. 10 M.st. Warszawa na zadania związane z gospodarką komunalną przeznaczyło 751 zł. 11 M.st. Warszawa na zadania związane z pomocą społeczną przeznaczyło 622 zł. 344 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki miast na prawach powiatu wg działów klasyfikacji budżetowej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Dzia 801 i Dzia 854 3 414 zł Dzia 600 1 740 zł Dzia 900 781 zł Dzia 852 i Dzia 853 690 zł Dzia 750 Dzia 855 551 zł Dzia 700 465 zł621 zł Dzia 926 349 zł Dzia 921 283 zł Dzia 757 250 zł Pozosta e dziay 515 zł Dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 750 – Administracja publiczna, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 855 – Rodzina, dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 926 – Kultura fizyczna. 3.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych Dochody liczone na jednego mieszkańca miast na prawach powiatu pozyskane w 2023 r. na realizację programów finansowanych ze środków unijnych w trzecim roku obowiązywania perspektywy finansowej na lata 2021–2027 wyniosły ogółem 405 zł, z tego bieżące 48 zł i majątkowe 357 zł. W stosunku do roku poprzedniego dochody UE zwiększyły się o 28 zł. Mediana (wartość środkowa) wyniosła 330 zł (317 zł w 2022 r.). Wydatki ogółem na projekty unijne 12 wyniosły w 2023 r. – 660 zł, z tego bieżące 55 zł i majątkowe 605 zł. W stosunku do 2022 r. nastąpił wzrost wydatków na zadania realizowane z udziałem środków unijnych ogółem o 123 zł, w tym wydatków majątkowych o 132 zł. Mediana wydatków UE dla miast na prawach powiatu wyniosła 446 zł (428 zł w 2022 r.). 12 Kwota obejmuje wydatki finansowane ze środków unijnych i współfinansowane ze środków krajowych. 345 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody i wydatki miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, związane z realizacją zadań z udziałem środków unijnych, w 2023 r. wg województw (w zł) 405 195 361 406 668 77 2 292 145 76 5 533 384 289 335 462 1 230 318 610 660 501 694 636 853 1 505 512 93 438 7 6 590 458 481 924 1 819 68 7 75 2 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Dochody UEWydatki UE Skumulowane dochody i wydatki UE miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca i jako wartość nominalna, w latach 2014–2023 3 434 2 608 3 342 4 552 4 685 3 565 2 28 7 1 955 5 950 5 159 4 45 7 3 542 3 009 4 814 6 014 2 805 4 70 1 4 895 3 72 8 4 626 6 37 1 6 162 5 72 6 3 87 2 2 42 7 8 069 6 805 5 84 7 4 87 0 4 04 7 6 70 0 7 922 4 691 7 136 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 9 000 0 2 4 6 8 10 12 P O L S K A doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Milia rdy z Dochody UE per capitaWydatki UE per capit aDochody UE nomin aln ieWydatki UE nominalnie 346 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Skumulowane dochody UE miast na prawach powiatu Skumulowane wydatki UE miast na prawach powiatu w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 (w zł) (w zł) 4 701 3 542 3 342 2 805 2 608 5 950 4 685 3 565 3 009 4 814 4 552 5 159 2 287 6 014 4 457 4 870 7 136 4 626 4 691 6 162 7 922 5 847 2 427 3 728 5 726 6 700 4 047 3 872 8 069 6 805 6 371 1 955 Skumulowane dochody powiatów grodzkich w przeliczeniu na jednego mieszkańca z całego okresu trwania perspektywy finansowej 2014–2020 i z pierwszych trzech lat perspektywy 2021–2027 wyniosły średnio 3 434 zł, przy wydatkach, łącznie z wkładem własnym na współfinansowanie, w wysokości 4 895 zł. Największymi beneficjentami dofinansowania unijnego liczonego per capita były głównie miasta województw wschodnich – warmińsko-mazurskiego (łącznie 6 014 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca miast), podkarpackiego (5 159 zł) i świętokrzyskiego (4 814 zł) oraz wicelider – miasto Opole z dochodami per capita na poziomie 5 950 zł. Wysokie dochody otrzymane z UE miały przełożenie na najwyższy poziom skumulowanych wydatków miast na prawach powiatu z tych województw, związanych z realizacją projektów i programów UE – najwyższe w województwie opolskim (8 069 zł), następnie w miastach województwa warmińsko-mazurskiego (7 922 zł), zachodniopomorskiego (7 136 zł), podkarpackiego (6 805 zł) i świętokrzyskiego (6 700 zł). W ujęciu nominalnym liderami były powiaty grodzkie województw śląskiego, łódzkiego i pomorskiego. Indywidualnie najwyższe łączne dochody w ostatnich 10 latach na projekty unijne, liczone per capita, wykonały miasta: Świnoujście – 22 525 zł, Olsztyn – 8 850 zł i Krosno – 6 127 zł. Najniższymi dochodami charakteryzowały się miasta: Mysłowice, Legnica i Skierniewice – odpowiednio 925 zł, 1 109 zł i 1 293 zł. Pierwszą trójkę pod względem wysokości skumulowanych wydatków UE stanowiły miasta: Świnoujście – 27 578 zł, Olsztyn – 11 545 zł i Rzeszów – 8 264 zł, ranking zamknęły: Skierniewice – 1 033 zł, Legnica – 1 039 zł i Piekary Śląskie – 1 377 zł. 3.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Miasta na prawach powiatu są najbardziej zadłużoną grupą samorządów. W 2023 r. zwiększyły swój dług o 636 zł, gdy w tym samym czasie zadłużenie gmin wzrosło o 190 zł, stolicy o 67 zł, powiatów o 37 zł, a wszystkich samorządów ogółem o 324 zł, przy obniżeniu kwoty długu województw samorządowych o 7 zł. W ciągu siedmiu ostatnich lat zadłużenie powiatów grodzkich zwiększyło się o 1 953 zł, tj. o 77,8%, a realnie (po uwzględnieniu skumulowanej inflacji) o 33,9%. 347 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w 2023 r. (w zł) 4 464 5 918 3 994 5 151 3 47 0 6 959 6 71 9 4 421 4 661 4 943 3 204 2 980 2 841 6 509 2 231 3 74 0 6 350 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 8 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Zadłużenie miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 2 511 2 680 3 76 3 468 3 76 3 828 4 464 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 3 500 4 000 4 500 5 000 2017201820192020202120222023 Kwota długu per capita powiatów grodzkich wyniosła w 2023 r. średnio 4 464 zł, natomiast wartość środkowa osiągnęła poziom 3 168 zł, co oznacza, że taki lub większy dług posiadała połowa jst tego rodzaju (w 2022 r. wartość mediany to 2 968 zł). Relatywnie najwyższe zobowiązania posiadały miasta największe, z ludnością powyżej 500 tys. – 6 506 zł, co oznacza, że w stosunku do roku poprzedniego zwiększyły swój dług – o 1 236 zł. Miasta duże, z ludnością od 100 tys. do 500 tys., były zadłużone średnio na kwotę – 3 979 zł (wzrost o 453 zł), następnie miasta najmniejsze, posiadające od 20 tys. do 50 tys. mieszkańców – 3 911 zł (wzrost długu liczonego na jednego mieszkańca o 279 zł). Najniższy dług cechował miasta średnie z ludnością w przedziale od 50 tys. do 100 tys. – 2 919 zł, co oznaczało wzrost o 363 zł. Kwota długu wzrosła w 57 miastach, a obniżyła się w 8. W przedziałach zadłużenia rozkład liczby miast prezentował się następująco: w przedziale do 2 000 zł znalazło się sześć miast, od 2 000 zł do 3 000 zł – 21 miast, od 3 000 zł do 4 000 zł – 15 miast, od 4 000 zł do 5 000 zł – 9 miast i powyżej 5 000 zł – 14 miast. W 2023 r. indywidualnie najmniej zadłużonym miastem w przeliczeniu na jednego mieszkańca było ponownie Jastrzębie-Zdrój, z zadłużeniem wynoszącym 372 zł, którego dług zwiększył się w przeciągu roku o 103 zł, następnie Nowy Sącz – 1 082 zł oraz Biała Podlaska – 1 127 zł. Najbardziej zadłużonymi miastami, licząc per capita, były Łódź – 7 557 zł (wzrost o 1 604 zł), Wałbrzych – 7 537 zł (wzrost długu o 822 zł w stosunku do 2022 r.) oraz Kraków – 7 525 zł (wzrost o 1 680 zł). Najwyższy wzrost zadłużenia odnotowały miasta: Kraków – o 1 680 zł, Jelenia Góra – o 1 651 zł i Łódź – o 1 604 zł, a największe redukcje kwoty długu przypadające na jednego mieszkańca wystąpiły w miastach: Świnoujście (o 411 zł), Bydgoszcz (o 265 zł) i Legnica (o 250 zł). 348 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody ogółem i dochody z podatków i opłat (w tym PIT i CIT) miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Dochody ogóem Dochody z podatków i opat 8 150 8 425 9 491 7 996 7 491 8 381 8 125 8 150 9 725 7 338 8 980 8 100 9 321 8 252 8 902 7 736 9 573 8 336 8 234 10 759 9 170 9 847 7 387 9 112 10 438 8 847 9 057 8 045 8 098 8 858 6 673 9 967 10 906 11 163 9 126 7 190 9 121 11 538 9 431 9 750 7 748 7 807 7 819 9 102 8 324 6 888 9 803 9 665 15 313 6 966 8 163 8 354 7 417 15 195 8 643 8 950 7 994 7 674 8 256 8 166 9 462 8 119 10 402 9 700 7 298 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mysowic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary lskie Pio trków Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mianowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin witochowic e winoujcie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W ocawek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory 2 474 3 089 4 066 3 261 2 519 2 413 3 454 3 412 4 526 2 688 4 680 3 853 4 213 3 119 2 564 3 312 3 666 3 231 3 449 4 717 3 134 3 364 3 186 4 515 3 172 3 294 3 064 3 558 2 539 4 081 3 020 3 297 3 492 4 609 3 369 2 771 3 339 5 985 4 856 2 655 2 719 2 999 3 235 3 605 2 800 2 911 3 364 2 909 6 497 3 142 2 818 3 497 2 465 5 233 2 344 3 051 3 220 3 973 2 644 3 438 4 755 2 860 2 483 3 754 3 036 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mysowic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary lskie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin witochowic e winoujcie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W ocawek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory 349 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem i wydatki inwestycyjne miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Wydatki ogóem Wydatki inwestycyjne 8 079 8 855 10 078 8 397 7 999 8 644 8 659 9 549 10 001 7 397 9 538 8 766 9 228 8 999 9 756 8 200 8 829 9 590 8 682 12 127 10 147 10 131 8 378 11 167 10 425 8 966 8 766 8 895 8 238 10 584 6 917 10 193 12 328 11 443 9 254 7 416 9 943 11 389 10 322 9 518 8 215 8 662 8 908 10 211 8 582 7 344 10 703 10 084 16 054 7 564 8 667 9 089 7 965 14 079 8 821 9 386 8 211 7 986 9 328 9 392 10 350 9 050 11 033 10 498 9 266 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin om a ód Mysowic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary lskie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin witoch owic e winouj cie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W ocawek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory 890 1 262 2 046 1 368 945 1 153 898 2 155 2 456 454 1 103 1 249 1 603 1 294 1 243 1 462 1 291 1 447 561 2 903 1 433 769 966 1 632 1 424 1 630 852 945 990 2 748 566 1 327 4 254 1 483 586 822 1 875 1 696 1 663 885 440 1 916 1 753 1 897 761 618 2 411 1 973 3 094 945 1 118 1 786 1 402 4 345 1 061 1 245 1 076 814 1 556 1 471 1 452 1 829 2 596 2 256 2 290 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mysowic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary lskie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin witochowic e winoujcie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W oc awek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory 350 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów UE i wydatków UE miast na prawach powiatu (wartości skumulowane), w latach 2014–2023 (w zł) 1 783 4 096 2 969 2 634 1 306 3 308 1 102 1 872 4 839 1 382 3 414 2 189 5 637 3 518 3 640 1 591 1 797 1 608 1 591 2 930 4 071 2 200 1 826 1 658 4 835 891 2 178 4 658 2 396 3 424 419 2 471 8 423 5 105 1 575 1 120 1 261 2 655 2 764 2 115 1 159 2 350 3 771 5 498 1 264 1 669 909 3 155 4 074 1 956 1 992 3 206 2 349 22 331 3 154 1 989 2 969 3 857 4 360 1 575 2 110 2 455 3 803 4 258 1 087 615 883 339 498 623 568 467 529 246 508 488 429 328 621 874 459 326 1 273 197 341 743 558 566 425 1 292 218 311 420 1 244 495 507 1 236 427 846 410 286 436 358 273 682 317 302 513 541 327 591 384 607 769 400 975 298 386 194 509 628 919 399 718 463 287 427 654 942 414 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mys owic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary l skie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin wi tochowic e winouj cie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W oc awek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory Dochody majtkowe UEDochody biece UE 2 988 6 029 3 808 4 373 1 855 4 288 1 445 4 262 6 329 2 130 5 071 2 863 6 360 5 906 4 635 1 705 2 417 2 931 2 684 5 399 5 917 3 443 2 327 3 314 6 111 807 3 541 6 736 3 221 5 857 1 242 3 259 11 096 7 163 1 397 1 068 1 993 4 113 4 883 2 836 1 335 2 532 4 888 7 722 1 391 2 476 647 4 635 4 577 3 040 3 582 5 868 2 616 27 342 4 205 3 397 3 715 3 788 6 065 2 690 3 320 3 171 5 474 4 956 2 092 633 607 359 527 648 575 483 549 268 534 500 479 335 598 497 497 346 641 207 354 783 579 605 443 995 232 321 450 872 537 279 1 327 450 907 428 309 478 387 308 697 320 314 528 542 334 632 386 642 746 423 487 310 392 236 524 677 1 011 339 784 490 304 446 634 971 421 Biaa Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mys owic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary l skie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin wi tochowic e winouj cie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W oc awek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory Wydatki majtkowe UEWydatki biece UE 351 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie miast na prawach powiatu, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 1 127 3 052 3 168 2 752 2 918 2 504 2 477 4 488 2 322 2 545 2 206 4 312 2 705 2 987 3 246 372 1 373 3 947 3 004 3 145 6 510 3 211 4 017 7 525 5 625 2 599 3 964 6 423 3 150 7 557 2 080 1 082 2 019 4 661 2 340 2 616 2 456 3 923 3 908 2 012 4 728 2 800 3 103 6 085 5 697 2 234 4 975 3 927 2 120 1 493 3 899 6 867 2 014 7 512 2 894 4 835 5 991 1 128 7 537 4 833 6 352 5 057 4 328 3 872 5 984 Bia a Podlaska Bia ystok Bie ls ko-B ia a Bydgoszcz Bytom Che m Chorzów Cz stochowa D bro wa Górnic za Elb l g Gda sk Gdynia Gliwic e Gorzów Wielk opolski Gru dzi dz Jastrz bie-Z dró j Jaworz no Jelenia Góra Kalis z Katowic e Kie lc e Konin Koszalin Kra ków Kro sno Legnic a Leszno Lublin oma ód Mysowic e Nowy S cz Olsztyn Opole Ostro ka Pie kary lskie Pio trk ów Try bunals ki P ock Pozna Prz emyl Radom Ruda lska Rybnik Rzeszów Sie dlc e Sie mia nowic e lskie Skie rn iewice S upsk Sopot Sosnowie c Suwa ki Szczecin witochowic e winouj cie Tarnobrz eg Tarnów Toru Tychy Wa brzych W ocawek Wro c aw Zabrze Zamo Zie lona Góra ory 352 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 4. Budżety powiatów w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka budżetów powiatów, w latach 2017–2023, w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w zł) Wyszczególnienie Lata 2017201820192020202120222023 Dochody ogółem, z tego:9831 0831 1891 3401 4031 5351 785 Bieżące, w tym:9059581 0501 1531 2631 3721 474 PIT, CIT199226251249283327247 Dotacje i środki na cele bieżące188199210239238292301 Dotacje na zadania zlecone*105106112126136139125 Subwencja ogólna, w tym:392400447517578568720 Część oświatowa296296332385396423500 Majątkowe, w tym:79125139187140163311 Dotacje i środki na inwestycje65108129173124143297 Wydatki ogółem, z tego:9821 1101 1481 2531 3301 5731 847 Bieżące, w tym:8248789431 0481 1191 2691 418 Wynagrodzenia i pochodne502528578649698768892 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 38394144444346 Dotacje 606570788394111 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 667541318 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 20282834292926 Majątkowe, w tym:158232205205211305429 Wydatki inwestycyjne, w tym:156230202201207301426 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 30645639333034 Wynik budżetu1-27418773-38-62 Wynik operacyjny818010710514410356 Przychody ogółem, w tym:95131119151225299290 Zaciągnięty dług zwrotny29624430223169 Wolne środki i nadwyżka 656874119202267219 Rozchody ogółem, w tym:28314543485041 Spłata długu zwrotnego26294033333832 Należności ogółem, w tym: 22242631313539 Należności wymagalne 18202224252933 Kwota długu, w tym:218250255252242237274 Zobowiązania wymagalne0000000 * Zgodnie z art. 126 uofp. 4.1. Dochody W 2023 r. dochody powiatów zwiększyły się w stosunku do roku poprzedniego o 250 zł, a w odniesieniu do 2017 r. o 802 zł, co oznacza, że w ciągu siedmiu lat wzrosły one o 81,6%, a realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji, o 37,7%. Według regionów najwyższe średnie dochody ogółem w przeliczeniu na jednego mieszkańca uzyskały w 2023 r. ponownie powiaty z województw: podlaskiego (2 113 zł), warmińsko-mazurskiego (2 095 zł) i zachodniopomorskiego (2 041 zł), a najniższe, jak rok wcześniej, powiaty województw: śląskiego (1 543 zł), małopolskiego (1 584 zł) i opolskiego (1 655 zł). Wzrost dochodów ogółem zanotowało 288 powiatów (rok wcześniej 271), a spadek 26 (w 2022 r. – 43), przy czym w zakresie dochodów z tytułu dotacji i środków wzrost charakteryzował 272 powiaty 353 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. ziemskie (237 rok wcześniej), a w zakresie subwencji 313 (172) tego typu samorządów. Dochody z tytułu udziałów w podatkach dochodowych od osób fizycznych i prawnych obniżyły się we wszystkich powiatach, natomiast w przypadku pozostałych dochodów i dochodów z podatków i opłat odnotowano wzrost – odpowiednio w 270 i 144 jednostkach tego typu. Dochody powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 983 1 083 1 189 1 340 1 403 1 535 1 785 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 2017201820192020202120222023 Dynamika dochodów powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw w latach 2022 i 2023 (w zł) 1 627 1 549 1 609 1 527 1 472 1 371 1 584 1 392 1 494 1 769 1 601 1 330 1 619 1 786 1 432 1 786 1 780 1 713 1 937 1 738 1 738 1 584 1 829 1 655 1 841 2 113 1 833 1 543 1 897 2 095 1 706 2 041 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 doln o l skie kujawsko - p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko - m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) Najniższe dochody uzyskały powiaty: bydgoski, rybnicki oraz wrocławski – odpowiednio 927 zł, 965 zł i 981 zł, i były one przeszło trzykrotnie niższe od dochodów uzyskanych przez najzamożniejsze powiaty: bieszczadzki (4 682 zł), słupecki (3 816 zł) i węgorzewski (3 810 zł). 354 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody ogółem powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. wg podziału terytorialnego (w zł) Polska 800 1 300 1 800 2 300 2 800 3 300 poniżej 1 221 zł (16) 1 221 zł - 1 62 zł (63) 1 62 zł - 1 849 zł (78) 1 849 zł - 2 194 zł (78) 2 194 zł - 2 641 zł (63) powyżej 2 641 zł (16) Legenda Rozrzut dochodów ogółem per capita w powiatach, wg województw w 2023 r. (bez wartości odstających) 13 (w zł) dol no l ski e kujawsko - pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko - m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 800 1 300 1 800 2 300 2 800 3 300 W przedziałach dochodów per capita trzy powiaty osiągnęły dochód na mieszkańca mniejszy niż 1 000 zł (w 2022 r. było to sześć powiatów), 46 powiatów pomiędzy 1 000 zł a 1 500 zł (w 2022 r. – 112), dochody 140 powiatów (149 rok wcześniej) znalazły się w zakresie 1 500–2 000 zł, a w przedziale 2 000 zł – 2 500 zł 88 powiatów 13 Wyjaśnienia dotyczące sposobu czytania wykresów pudełkowych zastosowanych w niniejszym rozdziale znajdują się na końcu opracowania. 355 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. (39 w 2022 r.). Najbardziej zamożnych powiatów, z dochodami powyżej 2 500 zł odnotowano 37 (w roku poprzednim było osiem takich powiatów). Poziom i dynamika dochodów ogółem powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Dochody ogółem, z tego:1 5351 785250116,3 – bieżące1 3721 474102107,4 – majątkowe163311148190,8 Mediana1 5961 849253115,9 Średnia1 6391 935296118,1 Minimalne89692731103,5 Maksymalne3 098 1) 4 682 2) 1 584151,1 1) Powiat słupecki (woj. wielkopolskie). 2) Powiat bieszczadzki (woj. podkarpackie). Liczba powiatów w przedziałach dochodów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 6 112 149 39 7 1 3 46 140 88 28 9 020406080100120140160 (5 00 do 1 000> (1 000 do 1 500> (1 500 do 2 000> (2 000 do 2 500> (2 500 do 3 000> wi cej ni 3 000 20232022 W odniesieniu do wielkości powiatów, podobnie jak w przypadku innych typów jst, wraz ze wzrostem liczby ludności zamieszkującej dany powiat dochody per capita spadają. Podobną tendencję wykazują składowe dochodów – dotacje, subwencja ogólna oraz pozostałe dochody. Odwrotna sytuacja prezentuje się natomiast w przypadku dochodów z udziałów w podatku PIT i CIT, których najniższy poziom cechuje powiaty małe, z ludnością w przedziale 20 tys. – 50 tys. i wzrasta wraz z wielkością powiatu. Przypadek najmniejszego powiatu z ludnością poniżej 20 tys. nie jest reprezentatywny i z tego powodu został pominięty w analizie. Dochody powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, według ich wielkości w 2023 r. (w zł) Wyszczególnienie Liczba powiatów Dochody ogółem z tego: PIT i CIT dotacje i środki subwencja ogólna pozostałe dochody w tym: podatki i opłaty 20222023 Liczba ludności 10 tys. – 20 tys.12 0363 7801562 582873168103 20 tys. – 50 tys.791 9062 24019087192325649 50 tys. – 100 tys.1571 5921 89422665877923144 100 tys. – 500 tys.771 3751 54628345961319146 356 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 905 958 1 050 1 153 1 263 1 37 1 474 7 125 139 187 140 163 311 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe Struktura dochodów powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 199 226 251 249 283 32 7 24 7 254 30 7 339 411 362 434 598 398 40 7 451 520 582 57 3 72 4 134 143 148 160 17 5 200 21 7 0 100 200 300 400 500 600 700 800 2017201820192020202120222023 PIT i CITDotacje i rodki Subwencja ogó na Pozosta e dochody Dochody bieżące powiatów per capita w skali kraju wyniosły w 2023 r. 1 474 zł i wzrosły o 102 zł w stosunku do roku poprzedniego i o 569 zł w odniesieniu do 2017 r. Po wyhamowaniu tendencji wzrostowej w 2020 r. na skutek pandemii COVID-19, mającej negatywny wpływ na większość gałęzi gospodarki w kraju, w dwóch kolejnych latach zaobserwowano odbudowanie pozytywnej dynamiki w budżetach powiatów odnośnie dochodów z tytułu udziałów w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (PIT i CIT), aby w 2023 r. znów doszło do jej wyraźnego załamania. Dochody z PIT i CIT powiatów zmniejszyły się o 80 zł (dochody z PIT zmalały o 87 zł, natomiast udział w dochodach z CIT wzrósł o 7 zł) i wyniosły 247 zł, przy wzroście o 48 zł w ciągu ostatnich siedmiu lat. Spadek wartości tego rodzaju wpływów wystąpił we wszystkich 314 powiatach ziemskich. 357 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody powiatów z tytułu udziałów w PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 192 218 242 239 270 315 228 7 88 9 13 12 19 0 50 100 150 200 250 300 350 2017201820192020202120222023 PIT CIT Dochody z pozostałych podatków i opłat w opisywanym okresie wyniosły w przeliczeniu na jednego mieszkańca 46 zł i wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 1 zł, a w stosunku do 2017 r. zwiększyły się o 4 zł. Wykonanie dochodów z tytułu podatków i opłat było lepsze niż w roku poprzednim w 144 samorządach powiatowych, tj. w 45,9% wszystkich tego typu jednostek w kraj (w roku poprzednim wzrost wystąpił w 26 powiatach). Dochody majątkowe w przeliczeniu na jednego mieszkańca zwiększyły się o 148 zł w stosunku do roku poprzedniego i wyniosły 311 zł – przede wszystkim na skutek zwiększenia do średniej kwoty 297 zł dotacji i środków przekazanych do budżetów powiatów na inwestycje i zakupy inwestycyjne (wzrost o 154 zł). Wartość dochodów z tytułu dotacji i środków pozyskanych przez wszystkie powiaty zanotowała wzrost o 164 zł, do poziomu 598 zł, co było efektem podniesienia tych dochodów w 272 samorządach powiatowych (86,6%). Od 2017 r. poziom dotacji i środków przekazywanych do budżetów powiatów zwiększył się o 344 zł. Wpływy z subwencji ogólnej, stanowiące główne źródło dochodów powiatów, zostały wykonane w 2023 r. w przeliczeniu na jednego mieszkańca w wysokości 724 zł, co oznacza wzrost o 151 zł i jednocześnie wzrost o 326 zł na przestrzeni siedmiu ostatnich lat. Większe niż rok wcześniej wpływy z subwencji wystąpiły w 313 tego rodzaju jst (99,7% wszystkich powiatów). Poziom i struktura dochodów ogółem w powiatach wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 247 293 222 177 223 258 231 318 224 184 195 236 284 197195 278 231 598 567 504 773 591 577 551 605 516 697 1 004 534 478 639 697535 611 724 705 755 739 683 669 629 703 692 787 700 819 592 840 980 671 896 216 215 232 248 241234 173 203 223 173 214 244 189 221 223 222 303 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody 358 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody powiatów z tytułu udziału powiatów w podatkach PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Polska 100 150 200 250 300 350 400 450 500 poniżej 153 zł (16) 153 zł - 182 zł (63) 182 zł - 213 zł (78) 213 zł - 250 zł (78) 250 zł - 356 zł (63) powyżej 356 zł (16) Legenda Rozrzut dochodów per capita z PIT i CIT w powiatach, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) 100 150 200 250 300 350 400 450 500 dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 359 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody powiatów z tytułu dotacji i środków, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Polska 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 poniżej 333 zł (16) 333 zł - 471 zł (63) 471 zł - 608 zł (78) 608 zł - 842 zł (78) 842 zł - 1 205 zł (63) powyżej 1 205 zł (16) Legenda Rozrzut dochodów z tytułu dotacji i środków per capita w powiatach, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 360 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody pozostałe powiatów (bez PIT i CIT), w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) Polska 0 100 200 300 400 500 600 700 poniżej 282 zł (16) 282 zł - 370 zł (63) 370 zł - 429 zł (78) 429 zł - 535 zł (78) 535 zł - 731 zł (63) powyżej 731 zł (16) Legenda Rozrzut pozostałych dochodów per capita w powiatach, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) 0 100 200 300 400 500 600 700 dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 4.2. Wydatki W 2023 r. wydatki budżetowe wszystkich powiatów w kraju w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosły średnio 1 847 zł i wzrosły w stosunku do 2022 r. o 274 zł, co oznacza utrzymanie stałej tendencji wzrostu wydatków w odniesieniu do lat poprzednich (od roku 2017 wydatki wzrosły o 865 zł, tj. o 88,1%, realnie o 44,2%). Wydatki ogółem powiatów były wyższe od wartość dochodów o 62 zł, co określiło deficyt budżetowy per capita w tej wysokości. 361 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 982 1 110 1 148 1 253 1 330 1 573 1 847 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 2017201820192020202120222023 Wydatki ogółem powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w latach 2022 i 2023 (w zł) 1 630 1 564 1 660 1 535 1 481 1 424 1 660 1 427 1 544 1 833 1 635 1 363 1 641 1 793 1 497 1 792 1 839 1 788 2 027 1 816 1 828 1 649 1 925 1 672 1 910 2 174 1 897 1 547 1 868 2 127 1 764 2 132 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 doln o ś l ą skie kuja wsko-pomorskie lu bels kie lu buskie ł ó dzkie ma ł o pols kie mazowieckie opol skie podk arpackie podl askie pomorskie ś l ą skie ś wi ę tokrzys kie warmi ń sko-mazurski e wie lk opols kie zachodnio pom orskie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) W układzie terytorialnym najwyższe wydatki per capita wykonały powiaty województwa podlaskiego – 2 174 zł, co stanowiło 117,7% uśrednionych wydatków ogółem powiatów w skali kraju, następnie zachodniopomorskiego – 2 132 zł (115,4% średnich wydatków) i warmińsko-mazurskiego – 2 127 zł (115,2%). Najniższy poziom wydatków per capita charakteryzował powiaty województw śląskiego – 1 547 zł (83,8% średniej krajowej), małopolskiego – 1 649 zł (89,3%) i opolskiego – 1 672 zł (90,5%). Poziom i dynamika wydatków powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Wydatki ogółem, z tego:1 5731 847274117,4 – bieżące1 2691 418149111,7 – majątkowe305429124140,7 Mediana1 6251 920295118,2 Średnia1 6632 002339120,4 Minimalne9019043100,3 Maksymalne3 285 1) 5 150 2) 1 865156,8 1) Powiat słupecki (woj. wielkopolskie). 2) Powiat bieszczadzki (woj. podkarpackie). 362 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem wzrosły w 293 powiatach, a spadły w 21, podczas gdy w 2022 r. wzrost wystąpił w 304 jednostkach, a spadek w 10. Wydatki poniżej 1 000 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca osiągnęły dwa powiaty (sześć rok wcześniej), w granicach 1 000–1 500 zł – 38 powiatów (103 w 2022 r.), 1 500–2 000 zł – 137 powiatów (w 2022 r. – 161), 2 000–2 500 zł – 90 powiatów (w 2022 r. w tym zakresie znalazły się 34 powiaty), próg powyżej 2 500 zł przekroczyło 47 powiatów (10 w roku ubiegłym). Struktura wydatków powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 824 878 943 1 048 1 119 1 269 1 418 158 232 205 205 211 305 429 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 2017201820192020202120222023 Wydatki bieceWydatki majtkowe Poziom wybranych wydatków bieżących powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 502 528 578 649 698 768 892 38 39 41 44 44 43 46 198 212 219 238 261 321 326 60 65 70 78 83 94 111 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1 000 2017201820192020202120222023 Wynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznychWydatki statutoweDotacje na zadania biece Wydatki bieżące powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. wyniosły średnio 1 418 zł i wzrosły w stosunku do poprzedniego roku o 149 zł (od 2017 r. wzrost wyniósł 594 zł), w tym wydatki na wynagrodzenia i pochodne wyniosły 892 zł i wzrosły o 124 zł (od 2017 r. zwiększyły się o 390 zł). Wydatki bieżące wyższe niż w roku poprzednim wykonały w 2023 r. 303 samorządy powiatowe, przy 308 powiatach w 2022 r. W przypadku wydatków majątkowych wyższe niż w 2022 r. wykonało 236 samorządów tego typu (233 rok wcześniej), przy 78 jednostkach, które na wydatki majątkowe przeznaczyły mniej środków niż w roku poprzednim. 363 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki bieżące powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Polska 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 2 200 2 400 poniżej 911 zł (16) 911 zł - 1 293 zł (63) 1 293 zł - 1 03 zł (78) 1 03 zł - 1 707 zł (78) 1 707 zł - 2 118 zł (63) powyżej 2 118 zł (16) Legenda Rozrzut wydatków bieżących per capita powiatów, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 2 000 2 200 2 400 364 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki powiatów wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 429 324 337 624 381 420 347 521 269 588 825 375 277 364 418 445 392 1 418 1 515 1 451 1 403 1 435 1 408 1 302 1 404 1 403 1 322 1 350 1 522 1 270 1 504 1 709 1 319 1 739 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Wydatki majtkoweWydatki biece W stosunku do roku poprzedniego wydatki inwestycyjne per capita powiatów w skali kraju zwiększyły się o 125 zł, do poziomu 426 zł, a w odniesieniu do 2017 r. wzrosły o 270 zł. Wartość środkowa (mediana) inwestycji wyniosła w przypadku powiatów 407 zł (w 2022 r. – 273 zł), co oznacza, że wydatki w takiej wysokości lub wyższe zrealizowała połowa z nich. Najwyższe kwoty per capita na inwestycje przeznaczyły średnio ponownie powiaty województwa podlaskiego – 818 zł i lubelskiego – 623 zł oraz podkarpackiego – 587 zł. W 236 powiatach (75,2% ogółu) wydatki inwestycyjne były wyższe niż w roku poprzednim (w 2022 r. wzrosły również 236 powiatach). Generalnie powiaty wschodniej części kraju charakteryzują się wyższymi wydatkami na inwestycje od powiatów pozostałych obszarów Polski. Wydatki inwestycyjne powiatów, wg województw, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 280 287 395 253 232 248 382 159 366 634 251 204 284 288 322 245 321 333 623 380 419 346 520 265 587 818 373 270 363 411 440 388 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 365 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki inwestycyjne powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Polska 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 poniżej 137 zł (16) 137 zł - 271 zł (63) 271 zł - 07 zł (78) 07 zł - 621 zł (78) 621 zł - 1 062 zł (63) powyżej 1 062 zł (16) Legenda Rozrzut wydatków inwestycyjnych per capita powiatów, wg województw, w 2023 r. (bez wartości odstających) (w zł) dol no l ski e kujawsko -pom orski e lubel ski e lubuski e ódzki e ma opol ski e mazowiecki e opol ski e podk arpacki e podl aski e pom orski e l ski e wi tokrzyski e warmi sko -m azurski e wielkopol ski e zachodni opom orski e 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 366 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Najwyższe wydatki per capita powiaty zrealizowały w działach Oświata i wychowanie oraz Edukacyjna opieka wychowawcza – łącznie 662 zł (rok wcześniej 559 zł), następnie na zadania w zakresie transportu i łączności przeznaczyły średnio 370 zł (w 2022 r. – 259 zł), a na Pomoc społeczną i Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej – 258 zł (220 zł w 2022 r.). Funkcjonowanie administracji publicznej kosztowało powiaty per capita 210 zł (184 zł rok wcześniej), a bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa 110 zł (107 zł). Wydatki powiatów wg działów klasyfikacji budżetowej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Dzia 801 i Dzia 854 ]á Dzia 600 0 ]á Dzia 852 i Dzia 853 8 ]á Dzia 750 0 ]á Dzia 754 0 ]á Dzia 855 8 ]á Dzia 851 ]á Dzia 710 8 ]á Dzia 757 Dzia 700 ]á8 ]á Pozostae dziay 0z Dział 600 – Transport i łączność, dział 700 – Gospodarka mieszkaniowa, dział 710 – Działalność usługowa, dział 750 – Administracja publiczna, dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, dział 758 – Różne rozliczenia, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 855 – Rodzina. 4.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych Dochody liczone na jednego mieszkańca powiatów, pozyskane w 2023 r. na realizację programów finansowanych ze środków unijnych wyniosły ogółem 49 zł, z tego bieżące 22 zł i majątkowe 27 zł. W stosunku do roku poprzedniego wystąpił spadek dochodów o 3 zł, przy wzroście dochodów majątkowych o 3 zł. Mediana (wartość środkowa) wyniosła 30 zł (42 zł w 2022 r.). Wydatki ogółem na projekty unijne 14 wyniosły w 2023 r. – 59 zł, z tego: bieżące 26 zł i majątkowe 34 zł. W stosunku do 2022 r. nastąpił spadek wydatków na zadania realizowane z udziałem środków unijnych ogółem o 1 zł, przy wzroście wydatków majątkowych o 4 zł. Mediana wydatków wyniosła 40 zł (46 zł w 2022 r.). 14 Kwota obejmuje wydatki finansowane ze środków unijnych i współfinansowane ze środków krajowych. 367 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody i wydatki powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, związane z realizacją zadań z udziałem środków unijnych, w 2023 r., wg województw (w zł) 49 68 61 68 22 41 32 21 54 79 95 4444 65 39 41 81 59 70 81 85 43 55 46 28 31 97 119 66 31 62 43 61 90 0 20 40 60 80 100 120 140 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Dochody UEWydatki UE Skumulowane dochody i wydatki UE powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca i jako wartość nominalna, w latach 2014–2023 506463541828484432478327471643884491491628559377529 600 502 667 967 555 516 570 389 566 746 992 590 548 731 740 484 618 0 200 400 600 800 1 000 1 200 0 200 400 600 800 1 000 1 200 1 400 1 600 1 800 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Miliony z Dochody UE per capitaWydatki UE per capit aDochody UE nomin aln ieWydatki UE nominalnie 368 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Skumulowane dochody UE powiatów Skumulowane wydatki UE powiatów w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 (w zł) (w zł) 529 491 559 541 484 377 327 828 628 643 478 491 471 463 884 618 590 667 740 992 389 967 516 731 548 570 746 566 502 484 555 432 Skumulowane dochody powiatów w przeliczeniu na jednego mieszkańca w całym okresie trwania zakończonej perspektywy finansowej 2014–2020 i trzech lat trwania nowej perspektywy 2021–2027 wyniosły średnio 506 zł, przy wydatkach, łącznie z wkładem własnym na współfinansowanie, w wysokości 600 zł. Najwyższe dofinansowanie unijne liczone per capita przypadło powiatom województw wschodnich – podlaskiego (łącznie 884 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca powiatów), lubelskiego (828 zł) i podkarpackiego (643 zł). Wysokie dochody otrzymane z UE miały przełożenie na najwyższy poziom skumulowanych wydatków związanych z realizacją projektów i programów UE powiatów ziemskich z tych województw – najwyższe w województwie podlaskim (992 zł), następnie w powiatach województwa lubelskiego (967 zł) i podkarpackiego (746 zł). W ujęciu nominalnym (wartość całkowita środków związanych z projektami i programami unijnymi) liderami były powiaty województw: lubelskiego, małopolskiego i podkarpackiego. Analizując poszczególne jednostki samorządu, najwyższe łączne dochody w ostatnich ośmiu latach na projekty unijne, liczone per capita, wykonały powiaty: siemiatycki – 2 920 zł, włodawski – 2 869 zł i przasnyski – 2 524 zł. Najniższymi dochodami charakteryzowały się powiaty: pruszkowski, legionowski i nowodworski – odpowiednio 38 zł, 65 zł i 94 zł. Pierwszą trójkę pod względem wysokości skumulowanych wydatków UE stanowiły powiaty: przasnyski – 3 510 zł, włodawski – 3 068 zł i siemiatycki – 3 053 zł, ranking zamknęły powiaty: pruszkowski – 37 zł, grodziski – 46 zł i legionowski – 71 zł. 4.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Średnie zadłużenie powiatów liczone per capita w skali kraju wyniosło w 2023 r. 274 zł i w stosunku do roku poprzedniego zwiększyło się o 37 zł, a od 2017 r. wzrosło o 56 zł. Po skokowym wzroście kwoty długu w 2018 r. i wyhamowaniu tempa wzrostu w 2019 r., od 2020 r. zadłużenie powiatów systematycznie spadało, by w 2023 r. ponownie zanotować wzrost. Powiaty, tak jak m.st. Warszawa, miasta na prawach powiatu i gminy, należały do tych typów samorządów, w których wystąpił wzrost kwoty długu. Najwyższym zadłużeniem charakteryzowały się powiaty województwa lubelskiego – 353 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca powiatu, opolskiego – 351 zł i wielkopolskiego – 349 zł, a najniższym powiaty województwa śląskiego – 117 zł, podlaskiego – 160 zł i kujawsko- -pomorskiego – 184 zł. 369 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w 2023 r. (w zł) 274 268 184 353 318 294 255 326 351 199 160 291 117 227 334 349 300 0 50 100 150 200 250 300 350 400 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Zadłużenie powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 218 250 255 252 242 237 274 0 50 100 150 200 250 300 2017201820192020202120222023 370 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dług per capita do 100 zł odnotowano w 49 powiatach, które stanowiły 15,6% wszystkich tego typu jednostek samorządu (rok wcześniej w tym przedziale znalazło się 55 powiatów), 58 powiatów, czyli 18,5%, było zadłużonych w 2023 r. w przedziale od 100 zł do 200 zł (w 2022 r. – 79 powiatów), a kolejne 65 powiatów (20,7%) od 200 zł do 300 zł (w roku poprzednim 55). W 71 powiatach (22,6%) kwota długu zawierała się w przedziale 300 zł – 500 zł (w 2022 r. – 75 samorządów powiatowych). Powyżej 500 zł długu na osobę posiadały 52 powiaty, tj. 16,6% (34 rok wcześniej). Żadnego długu nie posiadało 19 powiatów (16 w roku poprzednim). Liczba powiatów w przedziałach zadłużenia, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 19 49 58 65 39 32 22 30 16 55 79 55 46 29 17 17 0102030405060708090 bra k zad uenia (d o 100> (1 00 do 200> (2 00 do 300> (3 00 do 400> (4 00 do 500> (5 00 do 600> wi cej ni 600 20222023 Zadłużenie powiatów, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) brak zadłużenia (19) 0 zł - 110 zł (60) 110 zł - 255 zł (78) 255 zł - 421 zł (78) 421 zł - 743 zł (63) powyżej 743 zł (16) Legenda 371 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. 5. Budżety województw samorządowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca Charakterystyka budżetów województw samorządowych, w latach 2017–2023, w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w zł) Wyszczególnienie Lata 2017201820192020202120222023 Dochody ogółem, z tego:384441489546598651853 Bieżące, w tym:322357393441500567724 PIT, CIT178205230236294321417 Dotacje i środki na cele bieżące, w tym:707276998699113 Dotacje na zadania zlecone*27181915243646 Subwencja ogólna, w tym:5556658295112154 Część oświatowa16151617171821 Majątkowe, w tym:6384961059885129 Dotacje i środki na inwestycje597991999179123 Wydatki ogółem, z tego:373432479514545629842 Bieżące, w tym:260277297332348419521 Wynagrodzenia i pochodne55545761677793 Świadczenia na rzecz osób fizycznych 1111122 Dotacje 97106113116126157203 Wydatki na obsługę długu oraz poręczenia i gwarancje 5443279 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 35474875585962 Majątkowe, w tym:113155181182197210321 Wydatki inwestycyjne, w tym:104147174174186196303 Wydatki związane z projektami współfinansowanymi ze środków z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 uofp 609311010810586125 Wynik budżetu1191032532211 Wynik operacyjny628096109152148203 Przychody ogółem, w tym:4955566590117133 Zaciągnięty dług zwrotny1121172514116 Wolne środki i nadwyżka 3833393875115116 Rozchody ogółem, w tym:28262723332928 Spłata długu zwrotnego27252422261923 Należności ogółem, w tym: 4753545959115142 Należności wymagalne 3843435049104128 Kwota długu, w tym:159156156159149134127 Zobowiązania wymagalne0000000 * Zgodnie z art. 126 uofp. 5.1. Dochody Województwa samorządowe utrzymały w 2023 r. trend wzrostowy dochodów w przeliczeniu na jednego mieszkańca, które wyniosły średnio 853 zł, czyli zwiększyły się o 202 zł, a w odniesieniu do 2017 r. wzrosły o 469 zł (o 122,1%, a realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji, o 78,2%). Przyrost dochodów województwa zawdzięczały przede wszystkim zwiększeniu wpływów z tytułu udziałów w podatkach dochodowych od osób prawnych (CIT) – o 114 zł, dotacji i środków – o 57 zł oraz subwencji – o 43 zł. Zmniejszeniu w stosunku do roku poprzedniego uległy natomiast wpływy z podatków od osób fizycznych (PIT) – o 18 zł i dochody z pozostałych podatków i opłat lokalnych – o 1 zł. 372 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 384 441 489 546 598 651 853 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 2017201820192020202120222023 Dynamika dochodów województw samorząd., w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw w latach 2022 i 2023 (w zł) 579 783 654 697 562 624 815 714 728 629 552 488 624 662 604 795 740 953 795 976 778 777 1 069 926 1 009 839 951 645 871 867 689 964 0 200 400 600 800 1 000 1 200 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) Wzrost dochodów ogółem per capita zanotowały wszystkie województwa samorządowe (w 2022 r. – 14), przy czym największy wystąpił w samorządzie województwa pomorskiego – o 399 zł, podkarpackiego – o 281 zł i lubuskiego – o 279 zł. Najwyższe dochody odnotowały województwa: mazowieckie, podkarpackie i lubuskie – odpowiednio 1 069 zł, 1 009 zł i 976 zł, a najniższe – województwo śląskie (645 zł), wielkopolskie (689 zł) i dolnośląskie (740 zł). 373 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody ogółem województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. wg podziału terytorialnego (w zł) poniżej 678 zł (1) 678 zł - 778 zł (3) 778 zł - 869 zł (4) 869 zł - 956 zł (4) 956 zł - 1 024 zł (3) powyżej 1 024 zł (1) Legenda Poziom i dynamika dochodów ogółem województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Dochody ogółem, z tego:651853202131,0 – bieżące567724157127,7 – majątkowe8512944151,8 Mediana641869228135,6 Średnia657866209131,8 Minimalne488645157132,2 Maksymalne815 1) 1 069 2) 254131,2 1) Województwo mazowieckie. 2) Województwo mazowieckie. Dochody bieżące województw samorządowych ukształtowały się w 2023 r. na poziomie 724 zł, a majątkowe zamknęły się kwotą 129 zł, co oznacza wzrost dochodów bieżących w stosunku do 2022 r. o 157 zł (w odniesieniu do 2017 r. wzrost ukształtował się na poziomie 402 zł) i dochodów majątkowych o 44 zł (w stosunku do 2017 r. ten rodzaj dochodów wzrósł o 66 zł). Najwyższe dochody bieżące w przeliczeniu na jednego mieszkańca wystąpiły ponownie w samorządzie województwa mazowieckiego – 1 017 zł (140,5% średnich dochodów bieżących województw samorządowych), kujawsko-pomorskiego – 777 zł (107,3%) i opolskiego – 768 zł (106,1%), w pozostałych województwach wartość dochodów bieżących zawierała się pomiędzy 585 zł w województwie śląskim, a 745 zł w zachodniopomorskim. 374 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Struktura dochodów województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 322 357 393 441 500 567 724 63 84 96 105 98 85 129 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 2017201820192020202120222023 Dochody bieceDochody majtkowe Struktura dochodów województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 178 205 230 236 294 321 417 129 152 167 198 177 179 236 55 57 67 84 96 113 156 22 27 25 28 30 4043 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 2017201820192020202120222023 PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogónaPozostae dochody Średnie dla kraju dochody województw z tytułu udziałów w podatku dochodowym PIT i CIT w przeliczeniu na jednego mieszkańca wyniosły 417 zł (wzrost o 96 zł w stosunku do 2022 r. i o 239 zł w odniesieniu do 2017 r.), w tym dochody z PIT – 44 zł (spadek o 18 zł w stosunku do 2022 r.) i dochody z CIT – 373 zł (wzrost o 114 zł w porównaniu do roku poprzedniego). Wzrost tego rodzaju dochodów wystąpił we wszystkich 16 województwach samorządowych, najwyższy w województwie mazowieckim – o 213 zł, dolnośląskim – o 158 zł i wielkopolskim – o 109 zł. Najwyższy poziom dochodów z PIT i CIT charakteryzował samorządy województw mazowieckiego – 885 zł, dolnośląskiego – 490 zł i wielkopolskiego – 446 zł, a najniższy sejmiki województw warmińsko-mazurskiego – 193 zł, lubelskiego – 204 zł i podlaskiego – 207 zł. 375 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody województw samorządowych z tytułu udziałów w PIT i CIT, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 38 43 47 46 52 62 44 141 163 183 190 242 259 373 0 50 100 150 200 250 300 350 400 2017201820192020202120222023 PIT CIT Dochody z tytułu udziału powiatów w podatkach PIT i CIT województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 201 zł (1) 201 zł - 226 zł (3) 226 zł - 296 zł (4) 296 zł - 382 zł (4) 382 zł - 589 zł (3) powyżej 589 zł (1) Legenda 376 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody województw samorządowych z tytułu dotacji i środków, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 129 zł (1) 129 zł - 206 zł (3) 206 zł - 278 zł (4) 278 zł - 339 zł (4) 339 zł - 407 zł (3) powyżej 407 zł (1) Legenda Dochody województw samorządowych z tytułu subwencji ogólnej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 49 zł (1) 49 zł - 97 zł (3) 97 zł - 264 zł (4) 264 zł - 300 zł (4) 300 zł - 342 zł (3) powyżej 342 zł (1) Legenda 377 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Średnia kwota dochodów z tytułu subwencji ogólnej przypadającej na jednego mieszkańca ukształtowała się w województwach samorządowych na poziomie 156 zł (wzrost o 43 zł rok do roku i o 101 zł w ciągu ostatnich 7 lat). Najniższą jej wartość odnotowano ponownie w województwach charakteryzujących się najwyższymi wpływami z podatków dochodowych PIT i CIT, tj. w mazowieckim – 32 zł (20,5% średniej krajowej), wielkopolskim – 54 zł (34,6%) oraz dolnośląskim – 66 zł (42,3%), a najwyższą w warmińsko-mazurskim – 348 zł (223,1%), podlaskim – 340 zł (217,9%) i świętokrzyskim – 323 zł (207,1%), czyli w województwach zaliczających się do grupy z najniższymi udziałami dochodów z PIT i CIT. Dochody per capita z tytułu dotacji i środków osiągnęły w 2023 r. średnią wartość 236 zł, co oznacza wzrost w stosunku do 2022 r. o 57 zł i o 107 zł licząc od 2017 r. Spadek kwot dotacji w przeliczeniu na jednego mieszkańca wystąpił w dwóch województwach: wielkopolskim (o 37 zł) i dolnośląskim (o 8 zł). Największe wzrosty zanotowały województwa: pomorskie (o 267 zł), lubuskie (o 171 zł) i podkarpackie (o 129 zł). Nominalnie najwyższe dochody z tytułu dotacji i środków wystąpiły w samorządzie województwa podkarpackiego i pomorskiego – po 407 zł per capita (tj. 172,5% średniej dla wszystkich samorządów tego typu), następnie lubuskiego – 393 zł (166,5%) i kujawsko-pomorskiego – 348 zł (147,5%), a najniższe w mazowieckim – 119 zł (tj. 50,4% średniej dla województw samorządowych), śląskim – 133 zł (56,4%) oraz dolnośląskim – 138 zł (58,5%). Poziom i struktura dochodów ogółem województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) 417 490 320 204 268 355 365 885 272 226 207 386 381 226 193 446 258 236 138 348 226 393 254 274 119 319 407 261 407 133 282 298 147 336 156 66 256 319 280 136 95 32 284 293 340 114 98 323 348 54 273 44 46 29 46 35 33 43 33 51 83 31 44 33 40 28 42 97 0 200 400 600 800 1 000 1 200 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie PIT i CITDotacje i rodkiSubwencja ogólnaPozostae dochody 5.2. Wydatki W 2023 r. wydatki budżetowe województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wyniosły średnio 842 zł i wzrosły w stosunku do 2022 r. o 213 zł, co oznacza utrzymanie trwającej od 2017 r. tendencji wzrostu wydatków. Od 2017 r. wydatki wzrosły o 469 zł, tj. o 125,7%, realnie, po uwzględnieniu skumulowanej inflacji – o 81,8%. Wydatki ogółem województw były niższe od wartości dochodów o 11 zł, określając nadwyżkę budżetową w tej wysokości. 378 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki ogółem województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 373 432 479 514 545 629 842 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 2017201820192020202120222023 W 16 województwach wystąpił wzrost wydatków, przy czym najwyższy odnotowały samorządy województw: lubuskiego – o 434 zł, pomorskiego – o 403 zł i podkarpackiego – o 381 zł. Najwyższe wydatki w 2023 r. wykonały województwa: lubuskie (1 132 zł), mazowieckie (1 128 zł) i podkarpackie (1 051 zł), a najniższe: śląskie (618 zł), dolnośląskie (639 zł) i wielkopolskie (671 zł). Wydatki ogółem województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w latach 2022 i 2023 (w zł) 517 755 557 698 552 599 821 720 670 621 575 471 505 677 577 802 639 948 699 1 132 762 811 1 128 881 1 051 826 978 618 821 768 671 849 0 200 400 600 800 1 000 1 200 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) 379 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom i dynamika wydatków województw samorządowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2022 i 2023 (w zł) Wyszczególnienie20222023 Różnica (3-2) Dynamika (2022 = 100%) 12345 Wydatki ogółem, z tego:629842213133,9 – bieżące419521102124,3 – majątkowe210321111152,9 Mediana610823213134,9 Średnia632849217134,3 Minimalne471618147131,2 Maksymalne821 1) 1 132 2) 311137,9 1) Województwo mazowieckie. 2) Województwo lubuskie. Wydatki bieżące per capita w województwach samorządowych wyniosły średnio 521 zł i były wyższe o 102 zł w porównaniu z rokiem poprzednim i o 261 zł w stosunku do 2017 r. Wydatki majątkowe per capita wyniosły w 2023 r. średnio 321 zł i w porównaniu rok do roku wzrosły o 111 zł, przy wzroście o 208 zł, biorąc pod uwagę ostatnie siedem lat. Struktura wydatków województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 260 277 297 332 348 419 521 113 155 181 182 197 210 321 0 100 200 300 400 500 600 2017201820192020202120222023 Wydatki bie ce Wydatki maj tkowe 380 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Poziom wybranych wydatków bieżących województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 55 54 57 61 67 77 93 1 1 1 1 1 2 2 67 64 73 75 94 117 152 97 106 113 116 126 157 203 0 50 100 150 200 250 2017201820192020202120222023 Wynagrodzenia i pochodnewiadczenia na rz ecz osób fiz ycznychWydatki statutoweDotacje na zadania biece Wydatki bieżące województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 634 zł (1) 634 zł - 746 zł (3) 746 zł - 823 zł (4) 823 zł - 9 zł (4) 9 zł - 1 129 zł (3) powyżej 1 129 zł (1) Legenda 381 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki województw samorządowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca w 2023 r. (w zł) 321 213 373 209 530 298 306 315 309 621 265 511 204 385 277 248 386 521 427 575 491 602 463 505 813 572 430 560 467 414 437 491 423 463 0 200 400 600 800 1 000 1 200 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Wydatki majtkoweWydatki biece W budżetach wszystkich województw samorządowych odnotowano w 2023 r. wzrost wydatków bieżących. Najwyższy wzrost w tej kategorii wydatków wystąpił w województwie mazowieckim (o 199 zł), kujawsko-pomorskim (o 147 zł) i lubuskim (o 133 zł). Wartość średnich wydatków inwestycyjnych wyniosła w 2023 r. 303 zł, co oznaczało wzrost o 107 zł w stosunku do roku poprzedniego, co było skutkiem wypracowania dodatniej dynamiki we wszystkich województwach samorządowych. Najwyższy wzrost wydatków per capita na inwestycje wykonało województwo pomorskie (wzrost o 347 zł), podkarpackie (o 332 zł) i lubuskie (o 259 zł), najniższe w województwach: zachodniopomorskim, wielkopolskim i kujawsko-pomorskim (odpowiednio o 8 zł, 10 zł, 29 zł). W ujęciu kwotowym per capita najwyższe wydatki inwestycyjne w relacji do średniej krajowej wystąpiły w województwie podkarpackim – 619 zł (204,3% średnich wydatków inwestycyjnych dla województw), dalej w pomorskim – 494 zł (163,0%) i lubuskim – 488 zł (161,1%), najniższe w śląskim – 169 zł (55,8% średniej krajowej), dolnośląskim – 172 zł (56,8%) oraz w lubelskim – 199 zł (65,7%). Należy podkreślić, że relacja kwot poniesionych na inwestycje do wydatków bieżących w przypadku wszystkich województw samorządowych jest, w porównaniu z relacją obliczoną dla pozostałych typów jst, zdecydowanie najwyższa – w 2023 r. wyniosła ona 58,2%. Dla porównania w przypadku gmin stosunek wydatków inwestycyjnych do bieżących wyniósł 34,5%, powiatów – 30,0%, miast na prawach powiatu – 20,2%, m.st. Warszawy – 13,9%, a dla całego kraju wskaźnik wyraził się wartością 30,0%. 382 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wydatki inwestycyjne województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2022 i 2023 (w zł) 136 282 137 229 142 198 205 209 287 154 147 133 150 204 237 374 172 311 199 488 252 305 314 306 619 259 494 169 385 259 247 382 0 100 200 300 400 500 600 700 doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie 20222023 P O L S K A (2022) P O L S K A (2023) Wydatki inwestycyjne województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 171 zł (1) 171 zł - 251 zł (3) 251 zł - 305 zł (4) 305 zł - 383 zł (4) 383 zł - 526 zł (3) powyżej 526 zł (1) Legenda 383 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Wg działów klasyfikacji budżetowej najwyższe kwoty wydatków województw samorządowych per capita odnotowano w działach Transport i łączność – 358 zł (w 2022 r. – 244 zł), co stanowiło 42,5% wszystkich wydatków województw, Administracja publiczna – 106 zł (w 2022 r. – 84 zł), Ochrona zdrowia – 95 zł (w 2022 r. – 77 zł) oraz Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego – 81 zł (w 2022 r. – 63 zł). Wydatki województw samorządowych, wg działów klasyfikacji budżetowej, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. Dzia 600 358 zł Dzia 750 106 zł Dzia 851 95 zł Dzia 921 81 zł Dzia 801 i Dzia 854 49 zł Dzia 758 32 zł Dział 852 i Dział 853 31 zł Dzia 010 17 zł Dzia 926 13 zł Dział 710 Pozostae dziay 51 zł 9 zł Dział 010 – Rolnictwo i łowiectwo, dział 150 – Przetwórstwo przemysłowe, dział 600 – Transport i łączność, dział 750 – Administracja publiczna, 758 – Różne rozliczenia, dział 801 – Oświata i wychowanie, dział 851 – Ochrona zdrowia, dział 852 – Pomoc społeczna, dział 853 – Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej, dział 854 – Edukacyjna opieka wychowawcza, dział 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, dział 926 – Kultura fizyczna. 5.3. Dochody i wydatki na realizację projektów unijnych Dochody liczone na jednego mieszkańca województw samorządowych, pozyskane w 2023 r. na realizację programów finansowanych ze środków unijnych, tj. w trzecim roku trwania perspektywy finansowej na lata 2021–2027, wyniosły ogółem 148 zł, z tego bieżące 55 zł i majątkowe 93 zł. W stosunku do roku poprzedniego wystąpił wzrost dochodów o 24 zł, na co złożyło się zwiększenie dochodów majątkowych o taka samą kwotę, przy niezmienionym poziomie dochodów bieżących. Mediana (wartość środkowa) wyniosła 150 zł (116 zł w 2022 r.). Wydatki ogółem na projekty unijne 15 wyniosły w 2023 r. 187 zł, z tego bieżące 62 zł i majątkowe 125 zł. W stosunku do 2022 r. nastąpił wzrost wydatków na zadania realizowane z udziałem środków unijnych ogółem o 42 zł, w tym wydatków majątkowych o 39 zł i bieżących o 3 zł. Mediana wydatków dla województw samorządowych wyniosła 201 zł (143 zł w 2022 r.). 15 Kwota obejmuje wydatki finansowane ze środków unijnych i współfinansowane ze środków krajowych. 384 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Dochody i wydatki województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, związane z realizacją zadań z udziałem środków unijnych, w 2023 r., wg województw (w zł) 148 54 280 66 278 134 215 68 178 315 91 310 79 114 167 83 241 187 94 323 101 374 140 297 101 216 409 90 372 71 203 198 116 251 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Dochody UEWydatki UE Skumulowane dochody i wydatki UE województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca i jako wartość nominalna, w latach 2014–2023 1 316 1 079 1 504 1 709 1 555 930 1 739 679 1 989 2 064 2 278 1 194 902 1 657 1 903 957 1 843 1 509 1 200 1 626 1 962 1 779 1 002 2 028 818 2 195 2 329 2 544 1 376 1 056 2 079 2 123 1 157 2 086 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 0 1 000 2 000 3 000 4 000 5 000 6 000 7 000 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Miliony z Dochody UE per capitaWydatki UE per capit aDochody UE nomin aln ieWydatki UE nominalnie 385 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Skumulowane dochody UE województw samorządowych Skumulowane wydatki UE województw samorządowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2014–2023 (w zł) (w zł) 1 194 1 843 1 504 1 903 957 679 2 086 1 376 1 626 2 123 818 2 544 1 962 2 079 2 329 2 028 1 056 2 195 1 200 1 157 1 779 1 002 2 278 930 1 079 1 989 1 657 1 739 2 064 1 709 902 1 555 Skumulowane dochody per capita województw w przeliczeniu na jednego mieszkańca w całym okresie trwania perspektywy finansowej 2014–2020 i trzech lat perspektywy 2021–2027 wyniosły średnio 1 316 zł, przy wydatkach, łącznie z wkładem własnym na współfinansowanie, w wysokości 1 509 zł. Najwyższe dochody na finansowanie i współfinansowanie unijne wykonano w województwach: podlaskim (łącznie 2 278 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca województwa), podkarpackim – 2 064 zł i opolskim – 1 989 zł. Wysokie dochody otrzymane z UE miały przełożenie na najwyższy poziom skumulowanych wydatków związanych z realizacją projektów i programów UE tych województw – najwyższe w województwie podlaskim (2 544 zł), podkarpackim (2 329 zł) i opolskim (2 195 zł). W ujęciu nominalnym (wartość całkowita dochodów i wydatków związanych z projektami i programami unijnymi) liderami były województwa małopolskie, śląskie i podkarpackie. 5.4. Zobowiązania zaliczane do długu publicznego Średnie zadłużenie województw samorządowych liczone per capita, w skali kraju wyniosło w 2023 r. 127 zł i w stosunku do roku poprzedniego spadło o 7 zł, a od roku 2017 o 32 zł. Województwa samorządowe były jedynym typem samorządu, które obniżyło swój dług, co sprawiło, że od 2021 r. w sejmikach samorządowych utrzymuje się tendencja spadkowa poziomu zadłużenia. Najwyższym zadłużeniem charakteryzowały się budżety województwa lubuskiego – 294 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca (231,5% średniej krajowej dla województw), podlaskiego – 245 zł (192,9%) oraz mazowieckiego i zachodniopomorskiego – 215 zł (169,3% średniej krajowej), a najniższym województwo świętokrzyskie – 17 zł, tj. 13,4% średniej krajowej, opolskie – 28 zł (22,0%) i dolnośląskie – 33 zł (26,0%). Tylko cztery samorządy województwa zwiększyły swoją kwotę długu: lubuskie (o 105 zł), mazowieckie (o 63 zł), pomorskie (o 2 zł) i podlaskie (o 1 zł), w pozostałych odnotowane zostały spadki. Największa redukcja zobowiązań wystąpiła w województwie lubelskim (o 89 zł), świętokrzyskim (o 57 zł) oraz w dolnośląskim (o 47 zł). W pozostałych sejmikach województwa obniżenie poziomu zadłużenia zawierało się w granicach od 29 zł do 9 zł. 386 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wg województw, w 2023 r. (w zł) 127 33 106 166 294 160 115 215 28 88 245 107 58 17 198 75 215 0 50 100 150 200 250 300 P O L S K A doln o l skie kujawsko -p omors kie lubelskie lubuskie ódz kie ma opolskie mazowie ckie opolskie podk arp ackie podla skie pom ors kie l skie wi tokrz yskie warm i sko-m azurskie wie lk opols kie zachodniopo mors kie Zadłużenie województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w latach 2017–2023 (w zł) 159 156 156 159 149 134 127 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 2017201820192020202120222023 387 Część II. Wykonanie budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Zadłużenie województw samorządowych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w 2023 r. (w zł) poniżej 26 zł (1) 26 zł - 71 zł (3) 71 zł - 111 zł (4) 111 zł - 202 zł (4) 202 zł - 258 zł (3) powyżej 258 zł (1) Legenda 388 Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Rozdział X. Objaśnienia do wykresów pudełkowych Wartości odstające Max X Me Q1 Min Q3 Pudełko Wąs Wąs Max – to maksymalna wartość jaka występuje w zbiorze danych (bez wartości odstających). Min – to minimalna wartość jaka występuje w zbiorze danych. Mediana (Me) – wartość środkowa zbioru uszeregowanego narastająco (dzieli zbiór dokładnie na połowę) – tzw. drugi kwartyl (50% ma wartość mniejszą). Znak X – średnia arytmetyczna. Kwartyl 1 (Q1) – wartość wyznaczająca przedział, w którym występuje pierwsze 25% wszystkich obserwacji w zbiorze danych uszeregowanym narastająco (25% ma wartość mniejszą). Kwartyl 3 (Q3) – wyznacza przedział, w którym występuje pierwsze 75% wszystkich obserwacji w zbiorze danych uszeregowanym narastająco (75% ma wartość mniejszą). Pudełko (IQR) – jest to tzw. rozstęp ćwiartkowy (kwartylny), czyli obszar reprezentujący 50% zbioru uszeregowanego narastająco (pomiędzy pierwszym a trzecim kwartylem). Wyznaczany jest następująco: IQR = Q3 – Q1 Wąs – reprezentuje wartości leżące poza pudełkiem, a długość wąsa wyznaczają wzory: dolny wąs =Q1–1.5.IQR górny wąs =Q3+1.5.IQR Wartość odstająca – wartość znacząco odbiegająca od reszty zbioru. KRAJOWA RADA REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Wersja pdf Sprawozdania do pobrania Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Warszawa 2024 www.rio.gov.pl ISSN 1732-0879 KRAJOWA RADA REGIONALNYCH IZB OBRACHUNKOWYCH Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Wersja pdf Sprawozdania do pobrania Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2023 roku Warszawa 2024 www.rio.gov.pl ISSN 1732-0879\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n  \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n  \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n  \"pl_key_points\": [\r\n    \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n    \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n  ],\r\n  \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n  \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n  \"eng_key_points\": [\r\n    \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n    \"Second short bullet point in English...\"\r\n  ],\r\n  \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n  \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n  \"de_key_points\": [\r\n    \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n    \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n  ],\r\n  \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n  \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n  \"fr_key_points\": [\r\n    \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n    \"Deuxième court point en français...\"\r\n  ],\r\n  \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n  \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n  \"es_key_points\": [\r\n    \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n    \"Segundo punto breve en español...\"\r\n  ],\r\n  \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n  \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n  \"it_key_points\": [\r\n    \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n    \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n  ],\r\n  \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n  \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n  \"nl_key_points\": [\r\n    \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n    \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n  ],\r\n  \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n  \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n  \"pt_key_points\": [\r\n    \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n    \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n  ],\r\n  \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"pl_ai_title\": \"Sprawozdanie o finansach samorządów i działalności RIO za 2023 rok\",\n  \"pl_summary\": \"Dokument podsumowuje stan finansów wszystkich polskich gmin, powiatów i województw w 2023 roku. Pokazuje, że samorządy odnotowały rekordowy deficyt (wydatki przewyższyły dochody o prawie 23 mld zł), a ich zadłużenie wzrosło. Jednocześnie raport opisuje działania kontrolne i nadzorcze Regionalnych Izb Obrachunkowych, które wykryły nieprawidłowości na łączną kwotę 5,5 mld zł, głównie w księgowości i zamówieniach publicznych.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"Finanse samorządów: łączny deficyt budżetowy wyniósł 22,9 mld zł, a zadłużenie wzrosło do 102,7 mld zł, co stanowi 28,4% ich dochodów.\",\n    \"Dochody własne spadły: wpływy z podatku PIT były niższe o 11,2% niż rok wcześniej, co uderzyło w budżety gmin i powiatów.\",\n    \"Wydatki inwestycyjne wzrosły: samorządy wydały na inwestycje 87,7 mld zł, czyli o 45,4% więcej niż w 2022 roku, głównie dzięki środkom z programów rządowych.\",\n    \"Kontrola RIO: izby obrachunkowe przeprowadziły 929 kontroli, stwierdzając nieprawidłowości na 5,5 mld zł, z czego najwięcej dotyczyło księgowości i sprawozdawczości.\",\n    \"Wynagrodzenia w samorządach: kontrola koordynowana wykazała nieprawidłowości przy wypłatach na kwotę 859,2 tys. zł, głównie z powodu błędnego przyznawania dodatków specjalnych.\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"Report on Local Government Finances and RIO Activities for 2023\",\n  \"eng_summary\": \"The document summarizes the financial standing of all Polish municipalities, counties, and provinces in 2023. It reveals that local governments recorded a record deficit (expenses exceeded revenues by nearly PLN 23 billion) and their debt increased. Simultaneously, the report describes the control and supervisory activities of the Regional Audit Chambers (RIO), which uncovered irregularities totaling PLN 5.5 billion, mainly in accounting and public procurement.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"Local government finances: the total budget deficit was PLN 22.9 billion, and debt rose to PLN 102.7 billion, representing 28.4% of their revenues.\",\n    \"Own revenues fell: PIT tax revenues were 11.2% lower than the previous year, impacting the budgets of municipalities and counties.\",\n    \"Investment spending increased: local governments spent PLN 87.7 billion on investments, 45.4% more than in 2022, largely due to funds from government programs.\",\n    \"RIO audits: the audit chambers conducted 929 audits, finding irregularities worth PLN 5.5 billion, mostly concerning accounting and reporting.\",\n    \"Salaries in local government: a coordinated audit revealed irregularities in payments amounting to PLN 859.2 thousand, mainly due to incorrect granting of special allowances.\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Bericht über die Finanzen der Kommunen und die Tätigkeit der RIO für 2023\",\n  \"de_summary\": \"Das Dokument fasst die finanzielle Lage aller polnischen Gemeinden, Kreise und Woiwodschaften im Jahr 2023 zusammen. Es zeigt, dass die Kommunen ein Rekorddefizit verzeichneten (die Ausgaben überstiegen die Einnahmen um fast 23 Mrd. PLN) und ihre Verschuldung zunahm. Gleichzeitig beschreibt der Bericht die Kontroll- und Aufsichtstätigkeiten der Regionalen Rechnungskammern (RIO), die Unregelmäßigkeiten in Höhe von insgesamt 5,5 Mrd. PLN aufdeckten, hauptsächlich im Rechnungswesen und im öffentlichen Auftragswesen.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Kommunalfinanzen: Das Gesamtdefizit betrug 22,9 Mrd. PLN, und die Verschuldung stieg auf 102,7 Mrd. PLN, was 28,4 % ihrer Einnahmen entspricht.\",\n    \"Eigene Einnahmen sanken: Die Einnahmen aus der Lohnsteuer (PIT) waren um 11,2 % niedriger als im Vorjahr, was die Haushalte von Gemeinden und Kreisen belastete.\",\n    \"Investitionsausgaben stiegen: Die Kommunen gaben 87,7 Mrd. PLN für Investitionen aus, 45,4 % mehr als 2022, hauptsächlich dank Mitteln aus Regierungsprogrammen.\",\n    \"RIO-Prüfungen: Die Rechnungskammern führten 929 Prüfungen durch und stellten Unregelmäßigkeiten im Wert von 5,5 Mrd. PLN fest, die meisten davon im Rechnungswesen und Berichtswesen.\",\n    \"Gehälter in der Kommunalverwaltung: Eine koordinierte Prüfung deckte Unregelmäßigkeiten bei Zahlungen in Höhe von 859,2 Tsd. PLN auf, hauptsächlich aufgrund falscher Gewährung von Sonderzulagen.\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"Rapport sur les finances des collectivités locales et l'activité des CRC pour 2023\",\n  \"fr_summary\": \"Le document résume la situation financière de toutes les communes, districts et régions polonaises en 2023. Il révèle que les collectivités locales ont enregistré un déficit record (les dépenses ont dépassé les recettes de près de 23 milliards de PLN) et que leur endettement a augmenté. Parallèlement, le rapport décrit les activités de contrôle et de surveillance des Chambres Régionales des Comptes (CRC), qui ont mis au jour des irrégularités pour un montant total de 5,5 milliards de PLN, principalement en comptabilité et dans les marchés publics.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"Finances locales : le déficit budgétaire total s'est élevé à 22,9 milliards de PLN, et la dette a augmenté pour atteindre 102,7 milliards de PLN, soit 28,4 % de leurs recettes.\",\n    \"Recettes propres en baisse : les recettes de l'impôt sur le revenu (PIT) étaient inférieures de 11,2 % à celles de l'année précédente, ce qui a pesé sur les budgets des communes et des districts.\",\n    \"Dépenses d'investissement en hausse : les collectivités ont dépensé 87,7 milliards de PLN pour des investissements, soit 45,4 % de plus qu'en 2022, principalement grâce aux fonds des programmes gouvernementaux.\",\n    \"Contrôles des CRC : les chambres des comptes ont mené 929 contrôles, révélant des irrégularités d'une valeur de 5,5 milliards de PLN, concernant principalement la comptabilité et les rapports.\",\n    \"Salaires dans les collectivités : un contrôle coordonné a révélé des irrégularités dans les paiements pour un montant de 859,2 mille PLN, principalement en raison de l'octroi incorrect d'indemnités spéciales.\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"Informe sobre las finanzas de los entes locales y la actividad de las Cámaras de Cuentas Regionales en 2023\",\n  \"es_summary\": \"El documento resume la situación financiera de todos los municipios, condados y regiones polacos en 2023. Muestra que los entes locales registraron un déficit récord (los gastos superaron los ingresos en casi 23.000 millones de PLN) y su deuda aumentó. Al mismo tiempo, el informe describe las actividades de control y supervisión de las Cámaras de Cuentas Regionales (RIO), que descubrieron irregularidades por un total de 5.500 millones de PLN, principalmente en contabilidad y contratación pública.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"Finanzas locales: el déficit presupuestario total fue de 22.900 millones de PLN, y la deuda aumentó a 102.700 millones de PLN, lo que representa el 28,4% de sus ingresos.\",\n    \"Ingresos propios cayeron: los ingresos por el impuesto sobre la renta (PIT) fueron un 11,2% inferiores a los del año anterior, lo que afectó a los presupuestos de municipios y condados.\",\n    \"Gasto en inversión aumentó: los entes locales gastaron 87.700 millones de PLN en inversiones, un 45,4% más que en 2022, en gran parte gracias a fondos de programas gubernamentales.\",\n    \"Auditorías de las RIO: las cámaras de cuentas realizaron 929 auditorías, encontrando irregularidades por valor de 5.500 millones de PLN, la mayoría relacionadas con la contabilidad y los informes.\",\n    \"Salarios en la administración local: una auditoría coordinada reveló irregularidades en los pagos por un importe de 859,2 mil PLN, principalmente debido a la concesión incorrecta de complementos salariales especiales.\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"Relazione sulle finanze degli enti locali e sull'attività delle Sezioni Regionali di Controllo per il 2023\",\n  \"it_summary\": \"Il documento riassume la situazione finanziaria di tutti i comuni, le province e le regioni polacche nel 2023. Mostra che gli enti locali hanno registrato un deficit record (le spese hanno superato le entrate per quasi 23 miliardi di PLN) e il loro debito è aumentato. Allo stesso tempo, la relazione descrive le attività di controllo e supervisione delle Sezioni Regionali di Controllo (RIO), che hanno scoperto irregolarità per un totale di 5,5 miliardi di PLN, principalmente nella contabilità e negli appalti pubblici.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"Finanze locali: il deficit di bilancio totale è stato di 22,9 miliardi di PLN e il debito è salito a 102,7 miliardi di PLN, pari al 28,4% delle loro entrate.\",\n    \"Entrate proprie in calo: le entrate dall'imposta sul reddito (PIT) sono state inferiori dell'11,2% rispetto all'anno precedente, gravando sui bilanci di comuni e province.\",\n    \"Spesa per investimenti in aumento: gli enti locali hanno speso 87,7 miliardi di PLN per investimenti, il 45,4% in più rispetto al 2022, in gran parte grazie ai fondi dei programmi governativi.\",\n    \"Controlli delle RIO: le sezioni di controllo hanno condotto 929 audit, riscontrando irregolarità per un valore di 5,5 miliardi di PLN, per lo più riguardanti la contabilità e la rendicontazione.\",\n    \"Stipendi negli enti locali: un audit coordinato ha rivelato irregolarità nei pagamenti per un importo di 859,2 mila PLN, principalmente a causa dell'errata concessione di indennità speciali.\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"Rapport over de financiën van lokale overheden en de activiteiten van de RIO's voor 2023\",\n  \"nl_summary\": \"Het document vat de financiële situatie van alle Poolse gemeenten, provincies en regio's in 2023 samen. Het laat zien dat lokale overheden een recordtekort noteerden (uitgaven overtroffen inkomsten met bijna 23 miljard PLN) en dat hun schuld toenam. Tegelijkertijd beschrijft het rapport de controle- en toezichtactiviteiten van de Regionale Rekenkamers (RIO's), die onregelmatigheden ter waarde van in totaal 5,5 miljard PLN aan het licht brachten, voornamelijk in de boekhouding en openbare aanbestedingen.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"Lokale financiën: het totale begrotingstekort bedroeg 22,9 miljard PLN en de schuld steeg tot 102,7 miljard PLN, wat neerkomt op 28,4% van hun inkomsten.\",\n    \"Eigen inkomsten daalden: inkomsten uit de inkomstenbelasting (PIT) waren 11,2% lager dan het jaar ervoor, wat de begrotingen van gemeenten en provincies trof.\",\n    \"Investeringsuitgaven stegen: lokale overheden gaven 87,7 miljard PLN uit aan investeringen, 45,4% meer dan in 2022, grotendeels dankzij fondsen van overheidsprogramma's.\",\n    \"RIO-audits: de rekenkamers voerden 929 audits uit en vonden onregelmatigheden ter waarde van 5,5 miljard PLN, voornamelijk met betrekking tot boekhouding en verslaglegging.\",\n    \"Salarissen bij lokale overheden: een gecoördineerde audit bracht onregelmatigheden in betalingen aan het licht ter waarde van 859,2 duizend PLN, voornamelijk door het onjuist toekennen van speciale toeslagen.\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"Relatório sobre as Finanças das Autarquias Locais e Atividades das Câmaras de Contas Regionais em 2023\",\n  \"pt_summary\": \"O documento resume a situação financeira de todos os municípios, condados e regiões polacos em 2023. Revela que as autarquias locais registaram um défice recorde (as despesas superaram as receitas em quase 23 mil milhões de PLN) e a sua dívida aumentou. Simultaneamente, o relatório descreve as atividades de controlo e supervisão das Câmaras de Contas Regionais (RIO), que detetaram irregularidades no valor total de 5,5 mil milhões de PLN, principalmente na contabilidade e contratação pública.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"Finanças locais: o défice orçamental total foi de 22,9 mil milhões de PLN e a dívida aumentou para 102,7 mil milhões de PLN, representando 28,4% das suas receitas.\",\n    \"Receitas próprias caíram: as receitas do imposto sobre o rendimento (PIT) foram 11,2% inferiores às do ano anterior, impactando os orçamentos dos municípios e condados.\",\n    \"Despesa de investimento aumentou: as autarquias gastaram 87,7 mil milhões de PLN em investimentos, mais 45,4% do que em 2022, em grande parte devido a fundos de programas governamentais.\",\n    \"Auditorias das RIO: as câmaras de contas realizaram 929 auditorias, encontrando irregularidades no valor de 5,5 mil milhões de PLN, principalmente relacionadas com a contabilidade e relatórios.\",\n    \"Salários na administração local: uma auditoria coordenada revelou irregularidades nos pagamentos no valor de 859,2 mil PLN, principalmente devido à atribuição incorreta de subsídios especiais.\"\n  ],\n  \"category\": [\"Local Government\"]\n}"
    }
  ]
}