{
  "legislationId": "10_936",
  "lastUpdate": "2026-05-26T16:42:22.735Z",
  "history": [
    {
      "timestamp": "2026-05-26T16:42:22.735Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_936/text/index.html",
      "model": "gemini-flash-lite-latest",
      "prompt_sent": "\r\nROLE: Fact Checker.\r\nTASK: Compare SOURCE (the original) and SUMMARY (a summary prepared by another AI).\r\n\r\nYour goal is to detect \"FABRICATED SPECIFICS\" (Fabricated Entities) in SUMMARY.\r\n\r\nSOURCE:\r\nDruk nr 936 Warszawa, 18 grudnia 2024 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prokuratoria Generalna RP Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, uprzejmie przedkładam - Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na 31 grudnia 2023 r. Stanowi to wykonanie dyspozycji art. 43 pkt 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym Prezes Prokuratorii Generalnej RP przygotowuje i przedkłada Sejmowi coroczne sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa. Sprawozdanie sporządzane jest według stanu na ostatni dzień poprzedniego roku w trybie i na podstawie zasad określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa. Przygotowanie i przedłożenie Sejmowi RP sprawozdania warunkowane jest terminami przekazywania do Prokuratorii Generalnej RP dokumentów (głównie bilansów i informacji o stanie mienia) wykorzystywanych przy opracowaniu przedmiotowego dokumentu. W przypadku sprawozdania dotyczącego 2023 r. ostatnie dokumenty zostały przekazane do Prokuratorii Generalnej RP w listopadzie br. Przepisy nie wskazują daty, do której należy przedłożyć sprawozdanie, natomiast zawsze podejmowane są działania, aby nastąpiło to jak najszybciej, co jednak musi uwzględniać terminy, jakimi dysponują poszczególne jednostki przekazujące dane. Projekt dokumentu jest także przesyłany celem konsultacji do właściwych komórek organizacyjnych w urzędach obsługujących członków Rady Ministrów. W związku z powyższym oraz mając na uwadze fakt, że dane zamieszczone w sprawozdaniu musiały zostać zgromadzone i przetworzone (tzn. zagregowane, sklasyfikowane, przeliczone czy też inaczej pogrupowane w zależności od sposobu wykorzystania) oraz zweryfikowane, obecnie możliwe stało się przedłożenie dokumentu Sejmowi RP. Z szacunkiem (-) Mariusz Haładyj Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ul. Hoża 76/78 , 00-682 Warszawa tel.: (+48) 22 392 31 09; faks: (+48) 22 392 31 20 www.prokuratoria.gov.pl kancelaria@prokuratoria.gov.pl SPRAWOZDANIE O STANIE MIENIA SKARBU PAŃSTWA stan na dzień 31 grudnia 2023 r. 2 3 SPIS TREŚCI PODSUMOWANIE 10 1. WSTĘP 12 1.1. PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA 12 1.2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY SPRAWOZDANIA 12 1.3. CELE SPRAWOZDANIA 12 1.4. KLASYFIKACJA MIENIA SKARBU PAŃSTWA 12 1.5. PODMIOTY WYKONUJĄCE UPRAWNIENIA WYNIKAJĄCE Z PRAW MAJĄTKOWYCH SKARBU PAŃSTWA 14 1.6. ŹRÓDŁA DANYCH 17 1.7. ZASADY WYCENY SKŁADNIKÓW MAJĄTKU SKARBU PAŃSTWA 18 2. ZABYTKI I ZASOBY ARCHIWALNE 21 2.1. ZABYTKI 21 2.1.1. Prawa Skarbu Państwa do zabytków 21 2.1.2. Organy ochrony zabytków 21 2.1.3. Rejestr zabytków 21 2.1.4. Zestawienie ilościowe zabytków 22 2.2. ZBIORY MUZEÓW PAŃSTWOWYCH 22 2.3. MATERIAŁY BIBLIOTECZNE 24 2.4. ZASOBY ARCHIWALNE 26 2.4.1. Zakres praw Skarbu Państwa 26 2.4.2. Ewidencja archiwów 26 2.4.3. Materiały archiwalne 27 2.5. STRATY WOJENNE 27 3. ZASOBY NATURALNE 29 3.1. WODY 29 3.1.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do wód 29 3.1.2. Ewidencja wód 30 3.2. LASY 30 3.3. GEOLOGICZNE ZASOBY NATURALNE 31 3.3.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do kopalin 31 3.3.2. Ewidencja zasobów kopalin 32 3.3.3. Wody lecznicze, termalne, solanki 33 4 3.4. ZASOBY CZĘSTOTLIWOŚCI RADIOWYCH 34 3.5. ZASÓB PARKÓW NARODOWYCH 36 3.6. ŻYWE ZASOBY MORZA 37 4. GRUNTY I INNE NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA 39 4.1. DYSPONENCI I UŻYTKOWNICY GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA 39 4.2. ROZPORZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI SKARBU PAŃSTWA 40 4.3. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW 41 4.4. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA 43 4.5. ZMIANY W STANIE GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA W ROKU 2022 46 4.6. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA W MIASTACH 46 4.7. BUDYNKI I LOKALE SKARBU PAŃSTWA 47 4.8. NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA W GOSPODAROWANIU STAROSTÓW I PREZYDENTÓW MIAST 48 4.9. NIERUCHOMOŚCI W GOSPODAROWANIU MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII 48 4.10. GRUNTY POD AUTOSTRADY 51 5. OBIEKTY INFRASTRUKTURY 53 5.1. DROGI 53 5.1.1. Źródła praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do dróg 53 5.1.2. Ewidencja sieci dróg krajowych 54 5.2. MAJĄTEK SKARBU PAŃSTWA ZWIĄZANY Z GOSPODARKĄ WODNĄ I GOSPODARKĄ MORSKĄ 55 5.3. URZĄDZENIA MELIORACJI WODNYCH I BUDOWLE PRZECIWPOWODZIOWE 56 5.4. WODNE BUDOWLE INŻYNIERSKIE UTRZYMYWANE PRZEZ URZĘDY MORSKIE 59 5.4.1. Zarządzanie i ewidencja budowli wodnych 59 5.4.2. Wartość budowli wodnych 59 6. MIENIE SKARBU PAŃSTWA WYDZIELONE W MAJĄTKI ODRĘBNE 60 6.1. PAŃSTWOWE GOSPODARSTWO LEŚNE LASY PAŃSTWOWE 60 6.1.1. Gospodarowanie nieruchomościami PGL Lasy Państwowe 60 6.1.2. Majątek państwowej jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe 61 6.2. WŁASNOŚĆ ROLNA SKARBU PAŃSTWA 62 6.2.1. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 62 6.2.2. Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa 64 6.2.3. Inne mienie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 66 6.3. MIENIE POWIERZONE AGENCJI MIENIA WOJSKOWEGO 67 6.4. REZERWY STRATEGICZNE 69 7. SEKTOR FINANSÓW PUBLICZNYCH 71 7.1. PAŃSTWOWE JEDNOSTKI BUDŻETOWE 71 5 7.2. AGENCJE WYKONAWCZE 80 7.3. INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ 82 7.4. PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE 83 7.5. POLSKA AKADEMIA NAUK I TWORZONE PRZEZ NIĄ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE 83 7.6. PAŃSTWOWE INSTYTUCJE KULTURY 83 7.7. SAMODZIELNE PUBLICZNE ZAKŁADY OPIEKI ZDROWOTNEJ 84 7.8. UCZELNIE PUBLICZNE 85 7.9. PARKI NARODOWE 87 7.10. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE UTWORZONE USTAWAMI SZCZEGÓLNYMI 87 7.11. FUNDUSZE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH 93 8. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA 95 8.1. PODMIOTY WYKONUJĄCE PRAWA Z AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA 95 8.2. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA 97 8.2.1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 97 8.2.2. Spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa 98 8.2.3. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 98 8.3. WARTOŚĆ AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA 98 9. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE 101 9.1. PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE 101 9.2. INSTYTUTY BADAWCZE 103 9.3. BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO 104 10. INNE SKŁADNIKI MIENIA SKARBU PAŃSTWA 105 10.1. NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZBYCIA I ODPŁATNEGO KORZYSTANIA Z MIENIA SKARBU PAŃSTWA 105 10.2. NALEŻNOŚCI W EWIDENCJI MINISTRA FINANSÓW 106 10.3. UDZIAŁY W MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSOWYCH 107 11. OBCIĄŻENIA PUBLICZNOPRAWNE I ZOBOWIĄZANIA SKARBU PAŃSTWA 108 11.1. ZASOBY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH PAŃSTWA 108 11.2. ZADANIA PUBLICZNE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH REALIZOWANE NA PODSTAWIE USTAW 108 11.3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W POLITYCE WŁAŚCICIELSKIEJ 110 11.3.1. Sektor elektroenergetyczny 110 11.3.2. Sektor gazowy, paliwowo-naftowy i wodorowy 111 11.3.3. Sektor górnictwa węgla kamiennego i brunatnego 112 11.4. SZCZEGÓLNE ZASADY PRYWATYZACJI I RESTRUKTURYZACJI SPÓŁEK 114 11.5. ZASÓB NA ZASPOKOJENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU PORĘCZEŃ I GWARANCJI SKARBU PAŃSTWA 115 11.6. ZOBOWIĄZANIA WOBEC PRACOWNIKÓW, ROLNIKÓW I RYBAKÓW 117 6 11.7. ZAPLANOWANE W BUDŻECIE PAŃSTWA PRZYCHODY Z PRYWATYZACJI 117 11.8. FUNDUSZE ZWIĄZANE Z PRYWATYZACJĄ 117 11.8.1. Fundusz Reprywatyzacji 117 11.8.2. Fundusz Rekompensacyjny 118 11.9. ZADŁUŻENIE SKARBU PAŃSTWA 119 12. ZESTAWIENIE ZBIORCZE MIENIA SKARBU PAŃSTWA 120 13. ZAŁĄCZNIKI 122 13.1. ZAŁĄCZNIK DO ROZDZIAŁÓW 6. I 7. 123 13.2. ZAŁĄCZNIKI DO ROZDZIAŁU 8. 124 7 SPIS TABEL Tab. 1.1. Wykorzystanie źródeł i zastosowanie zasad wyceny 20 Tab. 2.1. Zabytki wpisane do rejestru zabytków 22 2.2. Muzea państwowe i ich zbiory 23 2.3. Zbiory bibliotek państwowych 25 2.4. Ewidencja zasobu archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych 27 Tab. 3.1. Zasoby wodne w administrowaniu PGW Wody Polskie 30 3.2. Zasoby bilansowe złóż kopalin 32 3.3. Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych, termalnych i solanek 34 3.4. Powierzchnia i zasób surowca drzewnego w parkach narodowych 36 3.5. Morze Bałtyckie – połowy organizmów morskich w roku 2022 38 Tab. 4.1. Grunty Skarbu Państwa według grup rejestrowych i użytków 43 4.2. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na grupy rejestrowe 44 4.3. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na rodzaje użytków 45 4.4. Grunty Skarbu Państwa – zmiany w strukturze użytków w roku 2022 46 4.5. Własność gruntów w Polsce – zmiany w roku 2022 46 4.6. Własność gruntów Skarbu Państwa w miastach 47 4.7. Budynki Skarbu Państwa 47 4.8. Lokale Skarbu Państwa 48 4.9. Nieruchomości oddane w trwały zarząd urzędom państwowym 49 4.10. Grunty nabyte pod autostrady 52 4.11. Struktura terytorialna gruntów pod autostrady 52 Tab. 5.1. Sieć dróg krajowych 54 5.2. Obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych 54 5.3. Wartość dróg krajowych i obiektów mostowych 55 5.4. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – środki finansowe 57 5.5. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – efekty rzeczowe 58 5.6. Wartość morskich budowli hydrotechnicznych 59 Tab. 6.1. Nieruchomości PGL Lasy Państwowe 61 6.2. Wartość majątku PGL Lasy Państwowe 61 6.3. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa według województw 63 6.4. Powierzchnia i wartość gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 63 8 6.5. Wartość Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 64 6.6. Stan zagospodarowania gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 65 6.7. Wybrane składniki mienia powierzonego Agencji Mienia Wojskowego 68 Tab. 7.1. Państwowe jednostki budżetowe w kraju 72 7.2. Jednostki organizacyjne za granicą 74 7.3. Majątek jednostek budżetowych organów centralnych w układzie rodzajowym 75 7.4. Mienie użytkowane przez jednostki podporządkowane wojewodom 79 7.5. Fundusze własne państwowych jednostek budżetowych i ich funduszy celowych 80 7.6. Zasób majątkowy państwowych agencji wykonawczych 81 7.7. Zasób majątkowy państwowych instytucji gospodarki budżetowej 82 7.8. Majątek państwowych instytucji kultury 84 7.9. Majątek samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej 85 7.10. Majątek uczelni publicznych 86 7.11. Majątek parków narodowych 87 7.12. Majątek agencji, fundacji, funduszy i innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami szczególnymi 92 7.13. Fundusze ubezpieczeń społecznych 94 Tab. 8.1. Spółki z udziałem Skarbu Państwa 95 8.2. Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa 96 8.3. Akcje i udziały Skarbu Państwa 97 8.4. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 98 8.5. Majątek jednoosobowych spółek Skarbu Państwa 99 8.6. Akcje i udziały w spółkach niepublicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa 100 Tab. 9.1. Liczba przedsiębiorstw państwowych w ostatnich latach 101 9.2. Przedsiębiorstwa państwowe według organów założycielskich 102 9.3. Majątek przedsiębiorstw państwowych „czynnych” 102 9.4. Majątek instytutów badawczych 103 Tab. 10.1. Należności z tytułu umów zbycia i odpłatnego korzystania z mienia Skarbu Państwa 105 10.2. Struktura należności z tytułu umów zbycia mienia Skarbu Państwa 105 10.3. Należności Skarbu Państwa w ewidencji Ministra Finansów 106 10.4. Udziały Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach finansowych 107 Tab. 11.1. Zasób majątkowy na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa 116 11.2. Potencjalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu gwarancji i poręczeń 116 11.3. Wykonanie przychodów z prywatyzacji 117 9 11.4. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium miejsca emisji 119 11.5. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium rezydenta 119 11.6. Zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu kredytów i pożyczek zagranicznych 119 Tab. 12.1. Zestawienia zbiorcze składników mienia Skarbu Państwa 120 12.2. Wartość praw majątkowych z tytułu wkładu Skarbu Państwa 121 Tab. 13.1. Wartość grup rodzajowych składników majątku jednostek państwowych 123 13.2. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 124 13.3. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 125 13.4. Wybrane spółki niepubliczne z częściowym udziałem Skarbu Państwa 128 10 PODSUMOWANIE Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa prezentuje stan majątku Skarbu Państwa w ujęciu zbiorczym, syntetycznym i statystycznym – jego stan prawny, strukturę i wartość. Dokument jest realizacją obowiązku nałożonego na Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej ustawą o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Przygotowywany jest corocznie na podstawie informacji przekazanych przez podmioty gospodarujące majątkiem w imieniu Skarbu Państwa. Pełny wykaz podmiotów, w szczególności państwowych jednostek organizacyjnych, którym przysługuje prawo wykonywania uprawnień wynikających z praw majątkowych Skarbu Państwa lub do działania w imieniu Skarbu Państwa publikowany jest w cyklu kwartalnym w domenie „Otwarte dane publiczne” na stronie internetowej (www.dane.gov.pl). Sprawozdanie nie stanowi szczegółowej wyceny majątku ani kompletnego rejestru wszystkich zdarzeń dotyczących mienia Skarbu Państwa. Podane źródła informacji dają możliwość identyfikacji dysponentów poszczególnych składników mienia Skarbu Państwa lub realizowanych zadań oraz, na podstawie dodatkowych informacji, możliwość sporządzania bardziej szczegółowych analiz. Poniżej przedstawiono podstawowe spostrzeżenia płynące z analizy sprawozdania. Wpisy do rejestru zabytków stanowiły podstawową formą ochrony tych obiektów, stąd też systematyczny wzrost liczby zabytków wpisywanych do rejestru. Zbiory bibliotek państwowych systematycznie rosły. Jednocześnie trwał proces digitalizacji, szczególnie znaczący w przypadku Biblioteki Narodowej, co umożliwiało ochronę cennych zbiorów oraz dostęp dla szerszego grona odbiorców – głównie poprzez internet. Stan zasobów archiwalnych systematycznie zwiększał się w wyniku ciągłego procesu inwentaryzowania zbiorów dokumentów lub akt nie mających już bieżącej wartości użytkowej. Realizacja polityki zachowania trwałości lasów powodowała systematyczny wzrost zasobów leśnych. PGL Lasy Państwowe nabywały grunty i nieruchomości oraz przejmowały od starostów grunty Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego do zalesienia. Wskazanie tendencji zagospodarowywania kopalin nie jest możliwe, z uwagi na fakt, że poziom wydobycia wynika z zapotrzebowania gospodarczego i jednocześnie nie jest zależny od dostępności tych kopalin. Wprowadzony w 2020 r. przez Komisję Europejską zakaz połowu dorsza na obszarze obejmującym większość polskiego wybrzeża nadal obowiązywał. Przyznana kwota połowowa dotyczyła wyłącznie przyłowów. W związku z malejącą populacją organizmów morskich, rzeczywiste połowy różnych gatunków w przeciągu ostatnich lat nie wyczerpywały przyznanej kwoty połowowej. W ramach prowadzenia działań ochronnych w ekosystemach powiększała się powierzchnia własności Skarbu Państwa w parkach narodowych oraz pozyskiwano drewno, którego ogólnokrajowe zapasy systematycznie wzrastały, co wpłynęło na wielkość zasobów i wartość drzewostanów stanowiących własność Skarbu Państwa. Na przestrzeni ostatnich lat obserwowano niewielkie fluktuacje wielkości powierzchni gruntów Skarbu Państwa, tak więc wartość ta utrzymywała się niemal na niezmienionym poziomie. Największy udział w powierzchni gruntów Skarbu Państwa miały grunty pod wodami oraz użytki leśne i grunty zadrzewione. Niewielkie wahania w zakresie powierzchni gruntów Skarbu Państwa nie przekładały się wprost na ich wartość. Zmiany cen rynkowych kształtowały się odmiennie w poszczególnych grupach użytkowych, co nie pozwalało na wykazanie jednolitego kierunku zmian ogółu wartości nieruchomości Skarbu Państwa. Niewątpliwie wpływ na zwiększenie wartości gruntów miał wzrost wartości nieruchomości rolnych oraz wzrost wartości gruntów leśnych zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe. Systematycznie rosła wielkość powierzchni gruntów przeznaczonych pod autostrady, natomiast nie zmieniła się w istotny sposób ich łączna długość, a wahania mogły wynikać z 11 czasowego lub trwałego przekwalifikowania kategorii dróg. Jednocześnie systematycznie postępował wzrost ilościowy obiektów w obrębie infrastruktury drogowej. Wzrost ogólnej wartości dróg krajowych, autostrad i obiektów drogowych spowodowany był zwiększeniem ich wartości odtworzeniowej. Liczba spółek z udziałem Skarbu Państwa zmniejszyła się. Największy wpływ na ten stan miało wykreślenie z KRS na skutek likwidacji i upadłości części spółek oraz wniesienie aportem akcji lub udziałów Skarbu Państwa do innych podmiotów. Wartość szacunkowa akcji i udziałów znacząco wzrosła w porównaniu do roku poprzedniego, co wynikało w głównej mierze z komercjalizacji, a następnie – z wniesienia do Centralnego Portu Komunikacyjnego sp. z o. o., przedsiębiorstwa państwowego Porty Lotnicze oraz z kursu akcji spółek publicznych. Wartość należności Skarbu Państwa ewidencjonowanych przez Ministra Finansów nieznacznie spadła, na co decydujący wpływ miał spadek należności podatkowych oraz należności bieżących i zaległych z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych. Wzrosła natomiast wartość bilansowa majątku pozostającego w dyspozycji urzędów i instytucji państwowych, na co znaczący wpływ miał stan należności krótkoterminowych oraz wzrost wartości papierów wartościowych, środków trwałych i zapasów. Wkład założycielski Skarbu Państwa w majątek państwowych osób prawnych per saldo wzrósł. Największy wzrost zanotowano w przypadku Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz jednostek ubezpieczeń społecznych, a także Banku Gospodarstwa Krajowego jako obsługującego Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 oraz Fundusz Pomocy. 12 1. WSTĘP Przedłożone „Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r.”, zwane dalej Sprawozdaniem, stanowi realizację obowiązku nałożonego na Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 43 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym 1 . 1.1. PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA Sprawozdanie zostało sporządzone na podstawie cytowanego wyżej art. 43 pkt 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej przygotowuje i przedkłada Sejmowi coroczne sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa. Niniejsze Sprawozdanie sporządzono według stanu na 31 grudnia 2023 r. Zasady i tryb jego przygotowania określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa 2 . 1.2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY SPRAWOZDANIA Zgodnie z powołanym rozporządzeniem w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa Sprawozdanie dotyczy majątku państwowego objętego zbiorczą ewidencją. W zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa uwzględniono składniki wyróżnione rodzajowo, składniki podlegające ewidencji na szczególnych zasadach i w zakresie określonym w odrębnych przepisach, składniki mające formę majątków odrębnych oraz prawa majątkowe, które stanowiły wkład założycielski lub udział Skarbu Państwa w państwowych osobach prawnych. W Sprawozdaniu przedstawiono również zasoby majątku służące realizacji zadań publicznych państwa. 1.3. CELE SPRAWOZDANIA Celem niniejszego Sprawozdania jest przedstawienie informacji o majątku Skarbu Państwa, a w szczególności o jego stanie prawnym, strukturze i wartości. Funkcją Sprawozdania jest rejestracja stanu mienia. Sprawozdanie ma prezentować stan mienia Skarbu Państwa w ujęciu zbiorczym, syntetycznym i statycznym, według stanu na określony dzień, przedstawiany na podstawie dokumentów będących źródłem dla ewidencji zbiorczej. W systemie informacji publicznej Sprawozdanie zajmuje miejsce obok innych dokumentów sprawozdawczych i informacyjnych przedstawiających Skarb Państwa lub określone składniki jego mienia w innych ujęciach szczegółowych i dynamicznych. 1.4. KLASYFIKACJA MIENIA SKARBU PAŃSTWA Art. 4 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym jako mienie państwowe definiuje mienie, które służy wykonywaniu zadań publicznych, którym zarządza się zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, z zachowaniem szczególnej staranności. W niniejszym Sprawozdaniu, zgodnie z powoływanym rozporządzeniem w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa zastosowano przede wszystkim klasyfikację rodzajową (z 1 Dz. U. z 2024 r. poz. 125 z późn. zm.). 2 Dz. U. z 2020 r. poz. 884. 13 uwzględnieniem przeznaczenia, sposobu zagospodarowania oraz ewidencjonowania poszczególnych składników lub ich grup rodzajowych) i wyróżniono: 1. dobra kultury narodowej – muzealia, zabytki i zasoby biblioteczne – składniki podlegające ewidencji na szczególnych zasadach, stanowiące publiczne dobra dziedzictwa narodowego, które państwo zamierza utrzymywać bezterminowo ze względu na ich wyjątkowe właściwości historyczne, kulturowe lub środowiskowe; 2. zasoby archiwalne; 3. zasoby naturalne, czyli dobra naturalne w stanie nieprzetworzonym, które mogą być dostępne dla ludności bez ograniczeń w celach niekomercyjnych, ale ich wykorzystywanie gospodarcze wymaga uzyskania koncesji lub pozwolenia: – kopaliny, – wody, – żywe zasoby morza, – częstotliwości radiowe, – lasy (obszary leśne i drzewostan); 4. grunty: – zasób nieruchomości Skarbu Państwa, którym gospodarują starostowie, – grunty w trwałym zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych, w tym wykorzystywane na cele statutowe przez urzędy organów władzy i administracji państwowej, – grunty w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa, – grunty zarządzane przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, – grunty powierzone Agencji Mienia Wojskowego, – grunty oddane w użytkowanie wieczyste osobom prawnym lub fizycznym; 5. urządzenia infrastruktury (rozumiane tu jako obiekty, urządzenia i instalacje ogólnodostępne lub wykorzystywane dla ułatwienia dostaw dóbr i usług lub zapewnienia niezakłóconego działania państwa i gospodarki): – drogi, mosty i wiadukty, – obiekty budownictwa wodnego śródlądowego i morskiego, – inne urządzenia, w tym melioracje; 6. budynki i budowle: – wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne do realizacji ich zadań administracyjnych i świadczenia usług publicznych, – powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa; 7. finansowe składniki majątku trwałego Skarbu Państwa, w tym przede wszystkim akcje i udziały w spółkach handlowych; 8. składniki majątku obrotowego, w tym należności Skarbu Państwa m. in. z tytułu oddania mienia do odpłatnego korzystania i z innych umów zawartych przez Skarb Państwa bądź jego poprzedników prawnych; 9. rezerwy strategiczne; 10. uprawnienia wynikające z wniesienia wkładu majątkowego do przedsiębiorstw państwowych; 11. uprawnienia w stosunku do majątku innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami (agencji, funduszy, uczelni akademickich) lub na podstawie ustaw (instytucji kultury, instytutów naukowych, państwowych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, państwowych szkół wyższych, instytucji gospodarki budżetowej, itd.). 14 1.5. PODMIOTY WYKONUJĄCE UPRAWNIENIA WYNIKAJĄCE Z PRAW MAJĄTKOWYCH SKARBU PAŃSTWA Ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowym zdefiniowała mienie państwowe jako mienie służące wykonywaniu zadań publicznych. Określiła wspólne dla wszystkich stationes fisci zasady zarządzania mieniem państwowym oraz precyzyjnie wskazała zakres reprezentowania Skarbu Państwa przez organy administracji publicznej oraz inne podmioty. Na podstawie nowelizacji przedmiotowej ustawy w gestii Prezesa Rady Ministrów pozostawiono koordynację wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach oraz dążenie do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa. Natomiast, zgodnie z art. 7 ust. 2, ministrowi właściwemu do spraw aktywów państwowych przekazano: 1. wykonywanie praw z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej, 2. składanie w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki, przystąpieniu do spółki lub objęciu akcji. Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw aktywów państwowych, mogła przekazać w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ust. 2, Prezesowi Rady Ministrów lub innemu członkowi Rady Ministrów, pełnomocnikowi Rządu lub innej państwowej osobie prawnej, w tym jednoosobowej spółce Skarbu Państwa, wykonywanie uprawnień, o których mowa w art. 7 ust. 2: 1. pkt 1 lub, 2. pkt 2 w zakresie składania w imieniu Skarbu Państwa oświadczeń woli o objęciu akcji. W przypadku zarządzania mieniem Skarbu Państwa innym niż akcje, ustawa określiła zasady zarządzania, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych. Wojewoda, do czasu rozstrzygnięcia o sposobie zagospodarowania mienia państwowego: 1. wykonywał uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa wobec innego niż środki finansowe mienia: – pozostałego po zlikwidowanych państwowych jednostkach organizacyjnych lub spółkach z udziałem Skarbu Państwa, – pozostałego po rozwiązanych bądź wygasłych umowach o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, – przejętego przez Skarb Państwa z innych tytułów, – przekazanego na podstawie art. 58a i art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami 3 oraz wobec nieruchomości, w odniesieniu do których wydał decyzję o wygaśnięciu trwałego zarządu na podstawie art. 46a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami; 2. reprezentował Skarb Państwa w odniesieniu do spadków przypadających Skarbowi Państwa, w tym długów spadkowych, z zastrzeżeniem kompetencji przyznanych starostom wykonującym zadania z zakresu administracji rządowej oraz konsulom; 3. przejmował inne niż środki finansowe mienie pozostałe po przedsiębiorstwie państwowym wykreślonym z rejestru przedsiębiorców lub gospodarował tym mieniem; 4. przyjmował na rzecz Skarbu Państwa darowizny mienia; 5. przyjmował, a także wykonywał czynności zwykłego zarządu oraz przekraczające zakres zwykłego zarządu wobec spadków i darowizn mienia na rzecz Skarbu Państwa, zabezpieczonych i zrealizowanych przez konsula na mocy przepisów odrębnych; 3 Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm. 15 6. sporządzał plan realizacji polityki gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa, o której mowa w art. 10a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przedkładał go, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, Prezesowi Rady Ministrów celem akceptacji; 7. wykonywał inne czynności, o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Uprawnienia wykonywane przez Prezesa Rady Ministrów oraz poszczególnych ministrów, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych (art. 36. i 36a. ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym): 1. jeżeli z przepisów odrębnych nie wynikało, której państwowej osobie prawnej przysługują prawa majątkowe do składnika mienia państwowego, prawa te przysługiwały Skarbowi Państwa, 2. Prezes Rady Ministrów wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia określone w przepisach odrębnych oraz uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa względem państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 44 1 . ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny 4 , chyba że z przepisów odrębnych wynikała właściwość innego organu jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, 3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa do składnika mienia państwowego, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu lub jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, 4. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa wykonywał w imieniu Skarbu Państwa przysługujące Skarbowi Państwa uprawnienia wynikające z prawa własności nieruchomości, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu, jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, 5. Prezes Rady Ministrów mógł przekazać wykonywanie uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa do poszczególnych składników mienia państwowego innemu organowi lub jednostce organizacyjnej Skarbu Państwa, 6. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia wynikające z praw autorskich i pokrewnych, w tym zakresie zezwolenia na wykonywanie praw zależnych, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu, jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej. W zakresie nadzoru nad czynnościami prawnymi państwowych osób prawnych, zasady udzielania zgód na dokonanie czynności prawnej w zakresie rozporządzenia mieniem uregulowano w art. 38 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym 5 . Dokonanie przez państwową osobę prawną czynności prawnej w zakresie rozporządzenia składnikami aktywów trwałych w rozumieniu ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości 6 , zaliczonymi do wartości niematerialnych i prawnych, rzeczowych aktywów trwałych lub inwestycji długoterminowych, w tym wniesienia ich jako wkładu do spółki lub spółdzielni, wymagało zgody, jeżeli wartość rynkowa tych składników przekracza 200.000,- PLN: 4 Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm. 5 Wyjątki od tej zasady mogą przewidywać przepisy szczególne, np. ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.) obliguje uczelnie publiczne do uzyskania zgody Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie gospodarowania mieniem, jeżeli wartość rynkowa składników trwałych albo wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekracza kwotę 2.000.000,- PLN). 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 120 z późn. zm. 16 1. organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych wynosiła do 5.000.000,- PLN, 2. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych przekraczała 5.000.000,- PLN, 3. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku, gdy państwowa osoba prawna nie posiadała organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych przekraczała 200.000,- PLN, 4. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli organem nadzorującym państwowej osoby prawnej był Prezes Rady Ministrów. Zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, dokonanie przez państwową osobę prawną czynności prawnej w zakresie oddania składników, o których mowa w art. 38 ust. 1 tej ustawy, do korzystania innemu podmiotowi, na okres dłuższy niż 180 dni w roku kalendarzowym, wymagało zgody, jeżeli wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekraczała 200.000,- PLN: 1. organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej wynosiła do 5.000.000,- PLN, 2. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli wartość rynkowa świadczenia za oddanie do korzystania przedmiotu czynności prawnej przekraczała 5.000.000,- PLN, 3. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku gdy państwowa osoba prawna nie posiadała organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa świadczenia za oddanie do korzystania przedmiotu czynności prawnej przekraczała 200.000,- PLN, 4. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli organem nadzorującym państwowej osoby prawnej był Prezes Rady Ministrów. Organy administracji publicznej oraz kierownicy jednostek, którzy na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem Skarbu Państwa gospodarowali nabytym lub powierzonym tym organom lub jednostkom mieniem Skarbu Państwa oraz mogli zbywać jego składniki, a w szczególności: 1. zapewniali wycenę mienia, 2. zabezpieczali mienie przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, 3. wykonywali czynności związane z naliczaniem należności za mienie udostępnione przed ich przejęciem oraz prowadzą windykację tych należności, 4. współpracowali z innymi organami, które na mocy przepisów odrębnych gospodarują mieniem oraz z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego, 5. podejmowali czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych na mieniu, o zapłatę należności za korzystanie z mienia, roszczenia ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, stwierdzenia nabycia spadku, stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie, 6. składali wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości oraz wpis w księdze wieczystej; 7. zapewniali ochronę tego mienia. Kierownicy państwowych jednostek budżetowych reprezentowali Skarb Państwa w odniesieniu do nabytego i powierzonego im mienia i w zakresie zadań urzędów lub jednostek, a także zarządzali składnikami majątkowymi wykorzystywanymi przez organy władzy i administracji państwowej w realizacji funkcji publicznych państwa (majątek administracyjny). Przepisy o gospodarce finansowej traktowały je jak majątek własny jednostki, ewidencjonowany i wykazywany we właściwych dokumentach i sprawozdaniach. Organy władzy wykonawczej i administracji, bezpośrednio lub poprzez podległe im jednostki organizacyjne, wykonywały funkcje zarządcze, regulacyjne, czy inwestorskie wobec mienia o 17 charakterze dóbr publicznych. Specyficzny zakres i sposób wykonywania tych uprawnień przedstawiany jest w Sprawozdaniu w wyodrębnionych podrozdziałach. Niektóre składniki mienia takiego, jak grunty i złoża kopalin, bywały obciążane odpłatnie na rzecz osób trzecich. Inne udostępniane były obywatelom nieodpłatnie (np. wody, zbiory bibliotek). Składniki te najczęściej nie podlegały obrotowi cywilnoprawnemu jako należące do całego narodu 7 . Dla takich dóbr nie prowadzi się ewidencji finansowej i nie ujmuje się ich w aktywach bilansów jednostek działających w imieniu Skarbu Państwa. Były one rejestrowane w zbiorach informacji nazywanych ewidencjami przedmiotowymi. Określone ustawowo agencje wykonawcze i jednostki organizacyjne, które gospodarowały na rzecz Skarbu Państwa szczególnymi, oddanymi im w zarząd rzeczowymi składnikami mienia Skarbu Państwa to: 1. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych, 2. Agencja Mienia Wojskowego, 3. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, 4. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Państwowe osoby prawne sektora finansów publicznych, które na mocy ustaw wykonywały cele publiczne jako zadania własne to: 1. uczelnie publiczne, 2. państwowe instytucje kultury, 3. fundacje, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa, 4. państwowe samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 5. instytucje gospodarki budżetowej, 6. agencje wykonawcze, 7. inne państwowe osoby prawne i państwowe fundusze celowe utworzone odrębnymi ustawami w celu wykonywania szczególnych zadań publicznych. Państwowe osoby prawne wyposażone były przez państwo w składniki majątkowe niezbędne do podjęcia działalności statutowej i władały nimi pod nadzorem ministra wskazanego przez powołujące je ustawy, rozporządzenia i statuty. Podmioty te występowały w obrocie prawnym we własnym imieniu i na swoją rzecz. Wartość przysługujących im składników mienia państwowego była ujęta w ich księgach prowadzonych na podstawie odpowiednich przepisów o gospodarce finansowej i rachunkowości. 1.6. ŹRÓDŁA DANYCH Obowiązek prowadzenia ewidencji przepisy prawa nakładały na liczne instytucje państwowe, organy administracji i jednostki organizacyjne. Ustanawiając takie obowiązki brano pod uwagę reguły realizacji budżetu państwa, prowadzenie przejrzystej gospodarki powierzonym mieniem, kontrolę wewnętrzną, potrzebę ustalania stanu faktycznego bądź prawnego dla bezpieczeństwa obrotu gospodarczego albo też inne cele specjalne. Przepisy, które regulowały ewidencję majątku Skarbu Państwa zobowiązywały dysponentów części budżetu i organy nadzoru nad podmiotami, którym powierzono mienie państwowe, do przekazywania jako źródeł danych dla ewidencji zbiorczej: 1. kopii bilansów łącznych jednostek budżetowych i innych podmiotów nie posiadających osobowości prawnej, 2. kopii bilansów państwowych osób prawnych będących w ich nadzorze, 7 Ustawa z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1235). 18 3. informacji o stanie innego mienia Skarbu Państwa, uzyskiwanych na podstawie odrębnych przepisów, z racji posiadanych uprawnień założycielskich lub nadzorczych albo obowiązku prowadzenia ewidencji przedmiotowych. Dokumenty wykorzystywane w zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa, w pierwszym rzędzie bilanse i informacje o stanie mienia, z reguły nie zawierały danych pozwalających na przedstawianie powodów zaistnienia wykazywanych stanów ilościowych lub zmian wartości. Analizy takie dokonywane były natomiast przez właściwe jednostki w innych dokumentach sprawozdawczych takich, jak sprawozdania z działalności. Ze standardowych sprawozdań z działalności agencji pochodzą dane o stanie i wartości mienia Skarbu Państwa, którym te państwowe osoby prawne gospodarowały lub zarządzały. Bilanse łączne dysponentów części budżetu państwa sporządzone według stanu na 31 grudnia 2023 r. dla podległych jednostek pozwoliły na przedstawienie w Sprawozdaniu m. in. zbiorczej wartości majątku pozostającego w dyspozycji państwowych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, którym przysługuje prawo wykonywania uprawnień majątkowych lub reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie mienia powierzonego tym jednostkom dla wykonywania ich zadań z zakresu administracji publicznej. Za pośrednictwem tych urzędów otrzymano też liczne bilanse nadzorowanych państwowych osób prawnych. Urzędy państwowe i podległe im jednostki organizacyjne dysponowały informacjami o majątku Skarbu Państwa, który powinien być uwzględniany w ewidencji choćby w ujęciu rzeczowym. Dla przedstawienia tych składników majątkowych wykorzystano m. in.: 1. zbiorcze dane powiatowe dotyczące nieruchomości (grunty, budynki, lokale,) objęte ewidencją prowadzoną przez starostów, Krajowe Zestawienie Zbiorcze danych objętych ewidencją gruntów i budynków sporządzane przez urząd Głównego Geodety Kraju, 2. zestawienia Ministerstwa Klimatu i Środowiska ujmujące zasoby kopalin, a także dotyczące gruntów zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe i parki narodowe, 3. informację o sieci dróg krajowych przygotowaną przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad oraz dane Ministerstwa Infrastruktury z wykonania obiektów małej retencji wodnej, 4. dane Ministerstwa Rozwoju i Technologii o nieruchomościach w trwałym zarządzie instytucji państwowych, 5. informacje Ministerstwa Finansów o należnościach, długu publicznym i innych zobowiązaniach Skarbu Państwa, 6. informacje Ministerstwa Rozwoju i Technologii o przychodach z prywatyzacji i należnościach Skarbu Państwa powstałych w wyniku procesów prywatyzacyjnych, 7. bilanse i inne informacje o spółkach z udziałem Skarbu Państwa i przedsiębiorstwach państwowych, rejestry, sprawozdania i dane analityczne opracowywane na bieżąco w PGRP. Z uwagi na zbiorczy charakter opracowania, w prezentacji ustaleń wielokrotnie posługiwano się zaokrągleniami wielkości występujących w danych źródłowych. Konieczność przechodzenia na większe jednostki mogła w niektórych tabelach doprowadzić do tego, że zaokrąglone wielkości cząstkowe nie sumują się dokładnie do również zaokrąglonych wartości zagregowanych. 1.7. ZASADY WYCENY SKŁADNIKÓW MAJĄTKU SKARBU PAŃSTWA Podstawą do wyceny majątku Skarbu Państwa w większości przypadków była wartość bilansowa, co wynikało pośrednio z zasad określonych w rozporządzeniu z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa. Źródłem danych ewidencji zbiorczej majątku Skarbu Państwa są w szczególności bilanse, sprawozdania i informacje właściwych jednostek ewidencji podmiotowej i przedmiotowej, które to dane obejmują ustalenie wartości składników podlegających ewidencji księgowej (wartość bilansowa). Zgodnie z tymi zasadami wyceny dokonują, na podstawie przepisów odrębnych, jednostki ewidencji podmiotowej i przedmiotowej, a tylko jeżeli 19 te przepisy odrębne nie nakładają obowiązku prowadzenia ewidencji w ujęciu wartościowym, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej może dokonać oszacowania wartości lub ustalić wartość ewidencjonowanych składników mienia na potrzeby ewidencji. Ponieważ rozporządzenie nie określa metody tego oszacowania lub ustalenia, w niniejszym Sprawozdaniu dla każdego rodzaju składników mienia przyjmowano możliwie najwłaściwszą metodę wyceny. Zasadniczo uznano, że w wycenie majątku Skarbu Państwa można stosować te same metody i udokumentowane dane, które powszechnie wykorzystuje się do szacowania wartości pieniężnej podmiotów gospodarczych i ich mienia, jak również rzeczy i praw majątkowych będących przedmiotem obrotu rynkowego. Takie oszacowanie może być przydatne w ochronie interesów Skarbu Państwa w razie formułowania generalnych programów użycia majątku do zaspokajania różnych roszczeń lub wsparcia programów państwowych. Z drugiej strony przyjęto, że do sprawowania funkcji nie polegających na obrocie składnikami majątkowymi wystarczą dane ilościowe i opisowe, ograniczone do charakterystyki rzeczowej i cech prawnych wyodrębniających majątek należący do Skarbu Państwa. Uwzględnienie tych kryteriów powoduje podział mienia, o którym mowa, na trzy główne grupy: 1. dobra nie będące przedmiotem obrotu, stale pozostające własnością Skarbu Państwa, dla których niemożliwe jest określenie wartości ani w oparciu o ceny rynkowe, ani nakłady poniesione na nabycie, wytworzenie lub odtworzenie (mienie w stanie wolnym, złoża kopalin, zabytki), 2. dobra nie przeznaczone do obrotu, nabyte lub wytworzone za środki publiczne przez jednostki państwowe w celu wypełniania ich zadań, 3. mienie stanowiące obecnie lub w przyszłości przedmiot obrotu, w tym prywatyzacji. Niniejsze Sprawozdanie sporządzane jest zatem w ujęciu: 1. rzeczowym – tylko opisowym lub rodzajowo-ilościowym, bez dokonywania wyceny – dla dóbr w stanie naturalnym, dóbr kultury, zasobów dokumentacyjnych i archiwaliów, 2. wartościowym – szacunkowym, które w odniesieniu do gruntów uwzględnia wartość według szacunku dokonanego na podstawie cen drewna, wynikającego z zarządzenia Dyrektora Generalnego PGL Lasy Państwowe (w ten sposób ustalono wartość gruntów leśnych) lub przeciętnych cen sprzedaży gruntów rolnych (rejestrowanych przez KOWR), 3. wartościowym – księgowym, polegającym na ustalaniu wartości składników podlegających ewidencji księgowej na podstawie sprawozdań sporządzanych zgodnie z przepisami o rachunkowości oraz innymi przepisami szczególnymi dotyczącymi jednostek państwowych, 4. wartościowym – rynkowym, odwołującym się do cen uzyskanych w rzeczywistych transakcjach, które zastosowano do akcji notowanych w obrocie na Giełdzie Papierów Wartościowych. Przyjęta metoda wyceny mienia Skarbu Państwa, wykorzystująca zróżnicowaną bazę danych źródłowych, może powodować jednakże niewspółmierność i nakładanie się na siebie poszczególnych wartości, a zatem brak możliwości podania wartości mienia Skarbu Państwa jako jednej kwoty. Warto jeszcze raz podkreślić, że „wycena” nie oznacza tu próby ustalenia ceny, po której składniki majątkowe zmieniłyby właściciela. Metodologia „wyceny dla ewidencji” odnosi się do wielkich i wewnętrznie zróżnicowanych agregatów przedmiotów i praw. Ujęcie takie nie pozwala na posługiwanie się ustalonymi tu wartościami w prognozowaniu cen w transakcjach dotyczących konkretnych składników. Dla takich celów niezbędne jest zastosowanie specjalistycznych metod wyceny uwzględniających jednostkowe cechy przedmiotu transakcji i aktualne w okresie transakcji warunki rynkowe. Wycena dla potrzeb ewidencji nie jest tożsama, w sensie finansowym, z wyceną rynkową i tym samym nie odpowiada ewentualnie możliwej do uzyskania cenie zbycia. 20 Tab. 1.1. Wykorzystanie źródeł i zastosowanie zasad wyceny ewidencja źródłowa źródła danych do określenia wartości metoda wyceny rodzaj dóbr rodzajowo- ilościowa (niefinansowa) brak danych bez wyceny zabytki, eksponaty muzealne, materiały biblioteczne, archiwalia zasoby naturalne, wody kwoty połowowe rodzajowo- ilościowa (z wartością szacunkową) KOWR – ceny transakcyjne szacunek PGRP na podstawie przeciętnych cen transakcyjnych grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe szacunek na podstawie przeciętnych cen drewna nieruchomości PGL lasy Państwowe ilościowo- wartościowa (kosztowa) właściwe ministerstwa – informacje uzupełniające wg kosztów odtworzenia i ponoszonych nakładów drogi i obiekty drogowe wg poniesionych nakładów i stopnia zużycia urządzenia wodne, infrastruktura rolna ilościowo- wartościowa (księgowa) dysponenci części budżetu i urzędy wojewódzkie – bilanse łączne wg wartości księgowej poszczególnych grup rodzajowych aktywów podmiotu mienie państwowych jednostek organizacyjnych MRiT I AMW wg operatów szacunkowych – zawarta w bilansach należności po likwidacji, mienie przekazane AMW PGRP – na podstawie bilansów podmiotów wg wartości netto majątku podmiotu majątek agencji, przedsiębiorstw oraz innych państwowych osób prawnych PGRP – na podstawie bilansów podmiotów wg wartości netto majątku podmiotu pakiety akcji i udziałów Skarbu Państwa ilościowo- wartościowa (rynkowa) GPW, PGRP wg kursu giełdowego lub ceny zbycia Źródło: opracowanie PGRP. 21 2. ZABYTKI I ZASOBY ARCHIWALNE 2.1. ZABYTKI Zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, jej część lub zespół, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową 8 . 2.1.1. Prawa Skarbu Państwa do zabytków Własność Skarbu Państwa stanowią przedmioty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi, przypadkowo znalezionymi albo pozyskanymi w wyniku badań archeologicznych oraz poszukiwań. Wojewódzki konserwator zabytków przekazuje je, w drodze decyzji, w depozyt muzeum lub innej jednostce organizacyjnej za jej zgodą. Na własność Skarbu Państwa w sytuacjach przewidzianych ustawą może być przejęty zabytek należący do innego właściciela. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku ruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia, uszkodzenia, kradzieży, zaginięcia lub nielegalnego wywiezienia za granicę, wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia tzn. przekazania go do muzeum, archiwum lub biblioteki. Jeżeli usunięcie zagrożenia nie jest możliwe, zabytek ruchomy może być przejęty przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, w drodze decyzji, na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele kultury, oświaty lub turystyki, za odszkodowaniem odpowiadającym wartości rynkowej tego zabytku. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia, starosta na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia. Jeżeli nie jest możliwe usunięcie wyżej wymienionego zagrożenia, zabytek nieruchomy może być na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, wywłaszczony przez starostę na rzecz Skarbu Państwa lub gminy, w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami. 2.1.2. Organy ochrony zabytków Organami ochrony zabytków są: minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje Generalny Konserwator Zabytków oraz wojewoda, a z kolei w imieniu wojewody zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje wojewódzki konserwator zabytków. Generalny Konserwator Zabytków jest sekretarzem lub podsekretarzem stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Generalny Konserwator Zabytków sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich konserwatorów zabytków. 2.1.3. Rejestr zabytków Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi rejestr zabytków znajdujących się na terenie danego województwa. Do rejestru nie wpisuje się zabytków wpisanych do inwentarza muzeum lub wchodzących w skład narodowego zasobu bibliotecznego, jak również zabytków wpisanych na Listę 8 Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1292). 22 Skarbów Dziedzictwa 9 . Ponadto Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków, znajdujących się w ewidencjach wojewódzkich. 2.1.4. Zestawienie ilościowe zabytków Tab. 2.1. Zabytki wpisane do rejestru zabytków województwo zabytki nieruchome zabytki ruchome zabytki archeologiczne stan na 31.12.2023 r. dolnośląskie 8.992 42.937 1.480 kujawsko-pomorskie 3.642 10.692 193 lubelskie 4.397 19.691 181 lubuskie 4.705 7.252 552 łódzkie 2.972 14.465 144 małopolskie 6.418 26.942 488 mazowieckie 8.120 22.324 409 opolskie 3.368 8.571 1.267 podkarpackie 5.314 53.684 479 podlaskie 2.456 4.712 268 pomorskie 3.770 6.269 562 śląskie 4.736 8.806 244 świętokrzyskie 1.975 14.307 210 warmińsko-mazurskie 6.483 5.426 285 wielkopolskie 7.976 26.158 682 zachodniopomorskie 4.447 2.240 370 * 2023 r. ogółem 79.771 274.476 7.814 * 2022 r. ogółem 79.032 274.479 7.807 * Uwzględniono zabytki należące do różnych właścicieli. Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 2.2. ZBIORY MUZEÓW PAŃSTWOWYCH Muzeum jest jednostką organizacyjną nienastawioną na osiąganie zysku, której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgromadzonych zbiorów. Muzeum może prowadzić, jako dodatkową, działalność gospodarczą w celu finansowania działalności określonej w art. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach 10 . Wprawdzie muzealiami są rzeczy ruchome i nieruchomości stanowiące własność muzeum posiadającego osobowość prawną i wpisane do inwentarza muzealiów, jednakże znaczna liczba muzealiów pochodzi z powojennych procesów nacjonalizacyjnych, a po 1990 r. nie wydano żadnego 9 Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56). 10 Dz. U. z 2022 r. poz. 385. 23 aktu prawnego, który przenosiłby własność muzealiów znajdujących się w zbiorach muzeów publicznych ze Skarbu Państwa na muzea jako jednostki posiadające osobowość prawną. Zbiory te w znacznej części nadal są własnością Skarbu Państwa, wobec czego uzasadnione jest przyjęcie domniemania, że muzea państwowe są jedynie ich posiadaczami. Muzealia stanowią dobro narodowe. Muzeami państwowymi są muzea utworzone przez organy administracji rządowej w formie państwowych instytucji kultury. Na koniec 2023 r. funkcjonowało 31 muzeów państwowych. Wszystkie zabytki przechowywane w muzeach są ewidencjonowane. Wpis w karcie ewidencyjnej, księdze inwentarzowej i księdze depozytów zawiera możliwe do ustalenia następujące dane identyfikacyjne zabytku: określenie autorstwa lub wytwórcy, pochodzenie, wartość w dniu nabycia, czas i miejsce powstania, materiał, techniki wykonania, wymiary, ewentualnie jego wagę oraz określenie cech charakterystycznych. W razie braku danych identyfikacyjnych wpisuje się w odpowiedniej rubryce księgi wyraz „nieznane” 11 . Państwowe i samorządowe muzea i biblioteki publiczne objęte są jednocześnie stałym badaniem statystycznym, które obejmuje m. in. zasoby i okazy muzealne i biblioteczne. Tab. 2.2. Muzea państwowe i ich zbiory l. p. muzea liczba muzealiów [pozycje inwentarzowe] 2023 r. 2022 r. 1. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku 15.275 15.128 2. Muzeum Historii Polski w Warszawie 43.013 40.236 3. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku 17.121 15.299 4. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie 11.587 11.628 5. Muzeum Narodowe w Krakowie 789.320 784.731 6. Muzeum Narodowe w Poznaniu 241.227 256.298 7. Muzeum Narodowe w Warszawie 655.197 651.721 8. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 11.647 11.594 9. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha 2.671 2.097 10. Muzeum Zamkowe w Malborku 42.285 41.951 11. Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka w Wieliczce 17.643 17.577 12. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu 11.349 10.978 13. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie 44.107 44.077 14. Muzeum Stutthof w Sztutowie 1.604 1.593 15. Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum. Rezydencja Królów i Rzeczypospolitej 139.662 136.071 16. Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki 58.598 62.026 17. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku 31.832 30.806 18. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie 126.552 125.921 19. Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy 45.906 45.608 20. Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie 3.243 3.029 11 Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 30 sierpnia 2004 r. w sprawie zakresu, form i sposobu ewidencjonowania zabytków w muzeach (Dz. U. z 2004 r. nr 202 poz. 2073). 24 21. Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni 34.977 32.591 22. Muzeum Getta Warszawskiego 5.224 1.216 23. Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego 119 118 24. Narodowe Muzeum Techniki w Warszawie 10.713 10.193 25. Muzeum „Pamięć i Tożsamość” im. św. Jana Pawła II (w organizacji) 17 — 26. Muzeum Narodowe w Lublinie 81.023 79.907 27. Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL (w organizacji) 2.431 2.144 28. Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce (w organizacji) 2.431 421 29. Muzeum Narodowe w Gdańsku 35.354 35.008 30. Muzeum Dzieci Polskich – ofiar totalitaryzmu 44 — 31. Muzeum Narodowe we Wrocławiu 123.797 — Źródło: sprawozdania K-02 muzeów przekazane za pośrednictwem właściwych ministerstw lub urzędów. 2.3. MATERIAŁY BIBLIOTECZNE Biblioteki i ich zbiory stanowią dobro narodowe oraz służą zachowaniu dziedzictwa narodowego. Biblioteki organizują i zapewniają dostęp do zasobów dorobku nauki i kultury polskiej oraz światowej. Prawo korzystania z bibliotek ma charakter powszechny. Materiałami bibliotecznymi są w szczególności dokumenty zawierające utrwalony wyraz myśli ludzkiej, przeznaczone do rozpowszechniania, niezależnie od nośnika fizycznego i sposobu zapisu treści, a zwłaszcza: dokumenty graficzne (piśmiennicze, kartograficzne, ikonograficzne i muzyczne), dźwiękowe, wizualne, audiowizualne i elektroniczne. Zbiory bibliotek mające wyjątkową wartość i znaczenie dla dziedzictwa narodowego stanowią w całości lub części, narodowy zasób biblioteczny, który podlega szczególnej ochronie 12 . W Polsce istnieją 2 biblioteki, zorganizowane przez ministrów i kierowników urzędów centralnych jako instytucje kultury: Biblioteka Narodowa, która jest centralną biblioteką państwa oraz Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki. Centralna Biblioteka Statystyczna, Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego oraz Centralna Biblioteka Wojskowa mają status państwowych jednostek organizacyjnych. Inne biblioteki stanowią samodzielne samorządowe jednostki organizacyjne albo wchodzą w skład innych jednostek państwowych lub samorządowych. Zasady ewidencji materiałów bibliotecznych w bibliotekach wchodzących w skład ogólnokrajowej sieci bibliotecznej określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 13 . Ewidencja polega na ujęciu wpływów i ubytków w sposób umożliwiający identyfikację, oraz na ujęciu ilościowym i wartościowym stanu materiałów i zachodzących w nim zmian. Szczegółową ewidencję materiałów włączonych do zbiorów prowadzi się w księdze inwentarzowej. W terminach ustalonych przez kierownika biblioteki, nie rzadziej jednak niż raz w roku, sporządza się zestawienie liczby i wartości zinwentaryzowanych jednostek ewidencyjnych. W ewidencji finansowo-księgowej materiałów wchodzących w skład zbiorów bibliotecznych powinno się ujmować wpływy i ubytki według rzeczywistych kosztów nabycia, a w przypadkach materiałów otrzymanych bezpłatnie – według bieżącej wartości szacunkowej. Zbiory bibliotek objęte są regularnym badaniem statystycznym. 12 Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2393). 13 Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie narodowego zasobu bibliotecznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1117). 25 Tab. 2.3. Zbiory bibliotek państwowych Centralna Biblioteka Wojskowa im. Marszałka Piłsudskiego 401.995 173.097 230 192.834 1.832 3.355 1.666 264 38.941 1.740 0 3.544 141.492 0 — 127.903 14.910 9 0 11.569 Źródło: sprawozdania K - 03 poszczególnych biblio tek. Główna Biblioteka Pracy I Zabezpieczenia Społecznego 57.784 18.308 80 16.533 0 0 0 0 0 0 0 16.533 0 0 — 0 0 0 0 17.730 Centralna Biblioteka Statystyczna 339.046 173.539 — 12.636 0 0 0 0 5.004 17 0 0 0 7.614 — 0 0 0 0 5.970 Główna Biblioteka Le karska Im. Stanisława Konopki 302.069 149.820 282 80.406 31 4.059 45.178 0 0 18.090 0 8.456 3.107 1.485 — 260 54 12 0 42.857 Biblioteka Narodowa 3.591.610 2.624.311 5.623 5.125.052 41.258 183.866 276.288 139.520 171.513 572.486 15.895 306.089 3.124.342 293.792 12 0 0 7 5 3.434.490 zbiory książki czasopisma wpływające tytuły czasopism bieżących pozostałe zbiory nieelektroniczne rękopisy starodruki mikrofilmy druki muzyczne dokumenty kartograficzne dokumenty graficzne normy, opisy patentowe materiały au diowizualne inne zbiory zbiory elektroniczne zinwentaryzowane licencjonowane zbiory elektroniczne, do których biblioteka opłaciła dostęp książki elektroniczne czasopisma elektroniczne bazy danych inne zbiory elektroniczne materiały zdigitalizowane przez bi bliotekę Księgozbiór: w tym: w tym: 26 2.4. ZASOBY ARCHIWALNE Z mocy prawa własnością Skarbu Państwa są liczne zasoby dokumentacji. W ewidencji zbiorczej uwzględnia się jedynie zasoby archiwalne. 2.4.1. Zakres praw Skarbu Państwa Materiałami archiwalnymi wchodzącymi do narodowego zasobu archiwalnego, zwanymi dalej „materiałami archiwalnymi”, są wszelkiego rodzaju akta i dokumenty, korespondencja, dokumentacja finansowa, techniczna i statystyczna, mapy i plany, fotografie, filmy i mikrofilmy, nagrania dźwiękowe i wideofonowe, dokumenty elektroniczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne 14 oraz inna dokumentacja, bez względu na sposób jej wytworzenia, mająca znaczenie jako źródło informacji o wartości historycznej o działalności Państwa Polskiego, jego poszczególnych organów i innych państwowych jednostek organizacyjnych oraz o jego stosunkach z innymi państwami, o rozwoju życia społecznego i gospodarczego, o działalności organizacji o charakterze politycznym, społecznym i gospodarczym, zawodowym i wyznaniowym, o organizacji i rozwoju nauki, kultury i sztuki, a także o działalności jednostek samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostek organizacyjnych, powstała w przeszłości i powstająca współcześnie 15 . Narodowy zasób archiwalny służy nauce, kulturze, gospodarce narodowej oraz potrzebom obywateli. W zależności od własności materiałów archiwalnych, dzieli się na: 1. państwowy zasób archiwalny, 2. niepaństwowy zasób archiwalny 16 . Państwowy zasób archiwalny stanowią wszelkie materiały archiwalne o wartości historycznej, które dokumentują działalność państwa, jego poszczególnych organów i państwowych jednostek organizacyjnych, jego stosunki z innymi państwami oraz życie społeczne i gospodarcze, a także działalność samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych oraz, o ile odpowiednie dokumenty znajdują się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, działalność obcych organów władzy i administracji oraz sił zbrojnych. Państwowy zasób archiwalny tworzą również, jeżeli znalazły się w posiadaniu państwa, mające wartość historyczną materiały archiwalne powstałe i powstające w wyniku działalności organizacji politycznych, społecznych, zawodowych i gospodarczych oraz innych niepaństwowych organizacji i jednostek organizacyjnych, o działalności kościołów i związków wyznaniowych, osobistości, rodzin i rodów, które wywarły wpływ na rozwój państwa, życie polityczne, społeczne i gospodarcze oraz rozwój nauki, techniki, kultury i sztuki. Materiały archiwalne udostępnia się bezpłatnie jednostkom organizacyjnym i obywatelom w celach poznawczych, w tym związanych z badaniami naukowymi albo zaspokajaniem osobistych potrzeb informacyjnych. Centralnym organem administracji rządowej w sprawach państwowego zasobu archiwalnego jest Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych. Nadzór nad Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. 2.4.2. Ewidencja archiwów Jednostki podległe Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych gromadzą spisy przekazywanych im materiałów archiwalnych, sporządzają inwentarze zespołów i zbiorów, 14 Dz. U. z 2024 r. poz. 307. 15 Art. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164 z późn. zm.). 16 Art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. 27 a także inne szczegółowe pomoce archiwalne. Ponadto opracowują informatory i przewodniki po zasobach poszczególnych archiwów państwowych. Wybrane dane o zasobie archiwalnym jednostek podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych objęte są okresowo badaniami statystyki publicznej. 2.4.3. Materiały archiwalne Tab. 2.4. Ewidencja zasobu archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych stan zasobu archiwalnego na koniec roku sprawozdawczego zinwentaryzowano w roku sprawozdawczym ogółem w ewidencji zespoły (zbiory) 103.758 103.471 326 metry bieżące 384.658,53 379.906,60 862,02 jednostki 45.563.912 37.854.781 250.179 rozmiar w GB dokumentów elektronicznych 43.286,14 43.176,17 6,05 nabytki w roku sprawozdawczym ubytki w roku sprawozdawczym zespoły (zbiory) 2.275 273 metry bieżące 12.753,88 2.997,83 jednostki 1.439.327 416.180 rozmiar w GB dokumentów elektronicznych 457,84 179,85 Źródło: Zestawienie sumaryczne z działalności archiwalnej według stanu na 31 grudnia 2023 r. 2.5. STRATY WOJENNE Za polskie straty wojenne uznaje się ruchome dobra kultury utracone w wyniku II wojny światowej z terenu Polski w granicach z 1945 r. Kwestie związane z restytucją dóbr kultury reguluje ustawa z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury 17 . Ustawa przyznaje w tym zakresie ogólną kompetencję do działania ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Właściwość ministra obejmuje zarówno sprawy restytucji prowadzone przez Rzeczpospolitą Polską w stosunku do dóbr kultury znajdujących się w kraju i za granicą. Podstawą nabycia przez polski Skarb Państwa prawa własności przedmiotów, należących do powyższej kategorii mienia były przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich 18 . Z mocy powyższych przepisów polski Skarb Państwa nabywał własność mienia poniemieckiego i mienia kwalifikowanego jako opuszczone. Straty wojenne stanowią obszar praw majątkowych państwa niemożliwy do oszacowania. Są one przedmiotem systematycznych działań restytucyjnych realizowanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 17 Dz. U. z 2019 r. poz. 1591. 18 Dz. U. z 1946 r. nr 13 poz. 87 z późn. zm. 28 W roku 2023, w wyniku działań restytucyjnych, odzyskano 45 dóbr kultury, w tym m.in.: 1. obraz „Kanał w nowym Porcie” autorstwa Arthura Bendrata, 2. dyptyk „Mater Dolorosa” i „Ecce Homo” szkoły Dierica Boutsa, 3. 26 dzieł graficznych z kolekcji Jacoba Kabruna, 4. obraz „Kozak” autorstwa Józefa Brandta, 5. obraz „Koncert” autorstwa Jana Horemansa, 6. obraz „Madonna z Dzieciątkiem” przypisywany Alessandro Turchiemu, 7. 2 kwatery witrażowe: „Prorok Mojżesz” i kwatera z motywem ornamentowym, 8. kopia z 1880 r. hełmu garnczkowego autorstwa Ludwiga Lindenschmita, 9. grafika „Królewska Huta” autorstwa Ernsta Wilhelma Knippela, 10. grafika „Dama z wachlarzem” z kolekcji Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 11. aplika (świecznik ścienny) z głową Meduzy przypisywana Pierre’owi Francois Feuchere’owi, 12. 2 akwarele: „Widok kościoła Karmelitów w Warszawie” i „Widok cmentarza przy kościele Panny Marii” autorstwa Zygmunta Vogla, 13. obraz „Portret starszego mężczyzny w peruce, z laską” autorstwa Godfrieda Schalckena, 14. obraz „Widok na morze” autorstwa Josepha Claude’a Verneta, 15. obraz „Madonna z Dzieciątkiem”, 16. alabastrowa figura „Personifikacja Wiary” z epitafium Daniela von Anfanga Młodszego i jego żony Magdaleny z domu von Koye z kościoła pw. św. Marii Magdaleny we Wrocławiu, 17. obraz „Portret Adama Stanisława Naruszewicza”, 18. znalezisko z Wałbrzycha, na które składają się: naczynia (porcelana, szkło, metale) i sztućce, biżuteria, bibeloty, odzież, zdjęcia, dokumenty itp., ukryte przez przedwojenną ludność niemiecką. 29 3. ZASOBY NATURALNE Własność Skarbu Państwa stanowią strategiczne zasoby naturalne kraju 19 : 1. wody podziemne oraz wody powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach, z których te cieki biorą początek, w kanałach, jeziorach i zbiornikach wodnych o ciągłym dopływie, 2. wody polskich obszarów morskich wraz z pasem nadbrzeżnym i ich naturalnymi zasobami żywymi i mineralnymi, a także zasobami naturalnymi dna i wnętrza ziemi znajdującego się w granicach tych obszarów, 3. lasy państwowe, 4. złoża kopalin niestanowiące części składowych nieruchomości gruntowej, 5. zasoby przyrodnicze parków narodowych. Zasoby te nie podlegają przekształceniom własnościowym, z zastrzeżeniem przepisów zawartych w ustawach szczególnych. Gospodarowanie strategicznymi zasobami naturalnymi jest prowadzone zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju w interesie dobra ogólnego. Oznacza to, że właściwe organy administracji publicznej oraz inne podmioty sprawujące na podstawie odrębnych przepisów zarząd nad zasobami naturalnymi mają obowiązek utrzymać, powiększać i doskonalić zasoby odnawialne oraz użytkować złoża kopalin zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. 3.1. WODY 3.1.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do wód Ustawa Prawo wodne 20 reguluje sprawy własności wód oraz gruntów pokrytych wodami, a także zasady gospodarowania tymi składnikami jako mieniem Skarbu Państwa i ma zastosowanie do wód śródlądowych oraz morskich wód wewnętrznych. Zarządzanie zasobami wodnymi jest realizowane z uwzględnieniem podziału państwa na obszary dorzeczy, regiony wodne i zlewnie zgodnie z art. 13 ustawy. Zgodnie z art. 212 tej ustawy, prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują: 1. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych, 2. minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w stosunku do wód morza terytorialnego oraz morskich wód wewnętrznych. Podstawowym składnikiem przejętego przez Wody Polskie mienia są wody powierzchniowe płynące i grunty pokryte tymi wodami znajdujące się w granicach linii brzegu. Wody, zgodnie z art. 211 ust. 4 Prawa wodnego, zostały wyłączone z obrotu cywilnoprawnego, nie stanowią bowiem rzeczy w myśl przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Skarbowi Państwa przysługuje niezbywalne prawo własności do wód powierzchniowych płynących. Prawo własności do wód płynących determinuje również prawo własności do gruntów pokrytych tymi wodami. Definicję 19 Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1235). Według art. 5 świadczenia pozaprodukcyjne zasobów naturalnych Skarbu Państwa na potrzeby własne ludności, szczególnie rekreację oraz niekomercyjny zbiór runa leśnego są nieodpłatne. Według art. 6 wstęp do lasów państwowych i dostęp do cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa jest wolny, a szczegółowe zasady korzystania ludności z zasobów naturalnych określają odrębne przepisy. 20 Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm. 30 wód powierzchniowych płynących zawarto w art. 22 Prawa wodnego wskazując, że zalicza się do nich wody w: 1. ciekach naturalnych oraz źródłach, z których te cieki biorą początek, 2. jeziorach oraz innych naturalnych zbiornikach wodnych o ciągłym albo okresowym naturalnym dopływie lub odpływie wód powierzchniowych, 3. sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących, 4. kanałach. 3.1.2. Ewidencja wód Zgodnie z art. 258 ust. 5 ustawy Prawo wodne, Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych położonych w międzywalu, nieruchomości pod wałami przeciwpowodziowymi oraz wałów przeciwpowodziowych przyległych do śródlądowych wód płynących, o których mowa w art. 212 ust. 1 pkt 1, a także w stosunku do położonych na tych nieruchomościach budynków, budowli oraz innych urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do realizacji zadań określonych w przepisach ustawy. Tab. 3.1. Zasoby wodne w administrowaniu PGW Wody Polskie rodzaj zasobu j. m. stan ewidencyjny 2023 r. 2022 r. rzeki nieuregulowane [km] 119.246,07 116.036,16 rzeki uregulowane [km] 53.020,77 52.383,46 zbiorniki retencyjne [szt.] 275 269 wały przeciwpowodziowe [km] 8.718,36 8.692,06 stopnie wodne [szt.] 7.243 7.086 Źródło: Ministerstwo Infrastruktury. Proces pełnej inwentaryzacji mienia Skarbu Państwa, w stosunku do którego Wody Polskie wykonują prawa właścicielskie nie został jeszcze zakończony, w związku z powyższym brak jest szczegółowych informacji w tym zakresie, a przedstawione dane są obarczone dużym błędem. 3.2. LASY Lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe 21 (państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej), które reprezentuje Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia, prowadzi gospodarkę leśną, gospodaruje gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzi ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustala jego wartość 22 . Podstawowym zadaniem PGL Lasy Państwowe jest zachowanie trwałości lasów oraz ciągłość i zrównoważone wykorzystanie wszystkich pełnionych przez nie funkcji. 21 Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2024 r. poz. 530 z późn. zm.). Według art. 4 ustawy zasada ta nie dotyczy lasów w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów. 22 § 8 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe. (Dz. U. z 1994 r. nr 134 poz. 692). 31 Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości w zarządzie PGL Lasy Państwowe może następować tylko w przypadkach określonych w ustawie. Jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa, kierownik jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać grunty i nieruchomości. Grunty Skarbu Państwa przeznaczone w planach zagospodarowania do zalesienia przekazuje się decyzją starosty w zarząd Lasów Państwowych. Powierzchnia lasów i gruntów zadrzewionych należących do Skarbu Państwa według Krajowego Wykazu Gruntów wynosiła 7.304.022 ha, z czego 176.989 ha znajdowało się w użytkowaniu wieczystym. 3.3. GEOLOGICZNE ZASOBY NATURALNE 3.3.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do kopalin Na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze 23 , Skarbowi Państwa przysługuje prawo własności górniczej, którą objęte są złoża węglowodorów, węgla kamiennego, metanu występującego jako kopalina towarzysząca, węgla brunatnego, rud metali z wyjątkiem darniowych rud żelaza, metali w stanie rodzimym, rud pierwiastków promieniotwórczych, siarki rodzimej, soli kamiennej, soli potasowej, soli potasowo-magnezowej, gipsu i anhydrytu, kamieni szlachetnych, pierwiastków ziem rzadkich, gazów szlachetnych, bez względu na miejsce ich występowania, a także złoża wód leczniczych, wód termalnych i solanek. Inne złoża kopalin są objęte prawem własności nieruchomości gruntowej. Własnością górniczą objęte są także części górotworu położone poza granicami przestrzennymi nieruchomości gruntowej, w szczególności znajdujące się w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej. W granicach określonych przez ustawy Skarb Państwa, z wyłączeniem innych osób, może korzystać z przedmiotu własności górniczej albo rozporządzać swoim prawem wyłącznie przez ustanowienie użytkowania górniczego. Ustanowienie użytkowania górniczego następuje w drodze umowy zawartej na piśmie pod rygorem nieważności, a staje się skuteczne z dniem uzyskania koncesji. Koncesji udziela się na czas oznaczony, nie krótszy niż 3 lata i nie dłuższy niż 50 lat, chyba że przedsiębiorca złożył wniosek o udzielenie koncesji na czas krótszy. Uprawnienia Skarbu Państwa w zakresie wynikającym z własności górniczej w odniesieniu do działalności, która wymaga koncesji wykonują właściwe organy koncesyjne, tj. minister właściwy do spraw środowiska, a w przypadku wód termalnych, leczniczych i solanek – właściwy marszałek województwa. Jeżeli przedmiot własności górniczej znajduje się w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej, wykonywanie uprawnień właścicielskich wymaga porozumienia z ministrem właściwym do spraw gospodarki morskiej. Własnością Skarbu Państwa są również złoża eksploatowane odkrywkowo wtedy, gdy nieruchomość gruntowa, w obrębie której występują, stanowi własność Skarbu Państwa. Gospodarowanie tymi złożami może polegać na przeniesieniu praw własności lub innego prawa do gruntu i przeznaczeniu terenu pod wydobycie w planie zagospodarowania przestrzennego za opłatą uwzględniającą wartość złóż znajdujących się w granicach nieruchomości. Przedsiębiorca wydobywający kopalinę ze złoża uiszcza opłatę eksploatacyjną za wydobytą kopalinę. Wysokość opłaty jest iloczynem stawki kwotowej oraz ilości wydobytej kopaliny, zaś obowiązek jej ustalenia oraz wpłacenia spoczywa na przedsiębiorcy. Opłata eksploatacyjna stanowi dochód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz gminy, powiatu i województwa, na terenie których prowadzona jest działalność wydobywcza. 23 Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2024 r. poz. 1290). 32 3.3.2. Ewidencja zasobów kopalin Przedsiębiorca, w rozumieniu ustawy Prawo geologiczne i górnicze, jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji zasobów złoża kopaliny, w ramach której sporządza się corocznie operat ewidencyjny. Operat ten dołącza się do dokumentacji geologicznej złoża kopaliny lub projektu zagospodarowania złoża. Prowadzenie ewidencji polega na ustalaniu zmian, których przyczyną jest m. in. dokładniejsze rozpoznanie, eksploatacja, zmiana granic lub podział złoża, albo przeklasyfikowanie zasobów. Przedsiębiorca sporządza, na podstawie operatu ewidencyjnego, informację o zmianach zasobów złoża kopaliny i corocznie, w terminie do 15 marca, przekazuje ją właściwemu organowi koncesyjnemu oraz państwowej służbie geologicznej. Na podstawie dokumentacji geologicznej oraz ewidencji zasobów złóż kopalin państwowa służba geologiczna, którą pełni Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy corocznie, w terminie do 30 czerwca, sporządza krajowy bilans zasobów złóż kopalin. Bilans nie zawiera informacji o właścicielu złoża. Tab. 3.2. Zasoby bilansowe złóż kopalin kopalina liczba złóż zasoby bilansowe wydobycie w 2023 r. ogółem zagospo- darowa- ne stan na 31.12.2023 r. zagospo- darowa- ne [mln t], gaz ziemny i metan [mld m 3 ], srebro [tys. t] KOPALINY ENERGETYCZNE gazowe 389 227 257,26 157,97 4,88 gaz ziemny * 324 199 151,26 104,64 4,60 metan pokładów węgla 65 28 106,00 53,33 0,28 ciekłe 88 52 20,24 19,00 0,79 ropa naftowa * 88 52 20,24 19,00 0,79 stałe 255 48 87.637,61 29.312,69 85,01 węgle brunatne 91 5 23.041,32 936,47 42,51 węgle kamienne 164 43 64.596,29 28.376,22 42,50 KOPALINY METALICZNE 39 6 4.185,16 1.487,46 30,37 rudy cynku i ołowiu 21 — 91,94 — — cynk metaliczny 3,90 ołów metaliczny 1,46 rudy miedzi i srebra 17 6 3.542,39 1.487,46 30,37 miedź metaliczna 56,92 29,62 srebro metaliczne 164,73 85,59 rudy molibdenowo- wolframowo-miedziowe 1 — 550,83 — — molibden metaliczny 0,30 wolfram metaliczny 0,24 miedź metaliczna 0,80 KOPALINY CHEMICZNE 50 10 113.584,47 9.791,81 3,77 baryty 5 — 5,67 — — 33 fluoryt 2 — 0,54 — — siarka 19 5 500,24 20,71 0,49 sole potasowo-magnezowe 5 — 686,32 — — sól kamienna 19 5 112.391,70 9.771,10 3,28 KOPALINY SKALNE 14.184 4.152 62.997,95 20.800,74 308,99 bentonity i iły bentonitowe 9 2 2,90 0,50 — dolomity 11 3 488,69 185,00 2,98 gipsy i anhydryty 16 4 270,70 85,00 0,89 gliny ceramiczne 23 4 137,94 9,23 0,28 gliny ogniotrwałe 16 2 51,57 3,78 0,06 kamienie łamane i bloczne 759 291 11.833,18 6.272,09 79,60 kreda 201 13 208,40 15,00 0,21 kwarcyty ogniotrwałe 8 — 6,59 — — kwarc żyłowy 7 — 6,16 — — magnezyty 6 1 14,31 4,28 0,03 piaski formierskie 72 4 295,51 43,76 0,79 piaski do produkcji betonów komórkowych i cegły wapienno-piaskowej (1,8)** 164 27 720,27 121,46 0,87 piaski podsadzkowe (1,7) ** 30 5 4.251,46 716,67 3,64 piaski i żwiry 11.117 3.569 21.131,80 6.153,54 167,08 surowce ilaste ceramiki budowlanej (2,0) ** 1.106 92 4.044,52 440,02 2,06 surowce ilaste do produkcji cementu 26 2 279,46 3,25 0,02 surowce ilaste do produkcji kruszywa lekkiego (2,0) ** 40 2 321,22 30,46 0,20 surowce kaolinowe 16 2 225,53 52,50 0,28 surowce skaleniowe 11 2 139,00 5,74 0,05 surowce szklarskie 38 8 652,53 171,43 3,21 torf (1,0) ** 318 71 99,73 41,66 1,19 wapienie i margle przemysłu cementowego i wapienniczego 190 48 17.816,48 6.445,37 45,55 * Zasoby wydobywalne. ** Zasoby przeliczone z mln m 3 na mln ton, według gęstości przestrzennej podanej w nawiasach. Źródło: Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy – Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce według stanu na 31 grudnia 2023 r. 3.3.3. Wody lecznicze, termalne, solanki Zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze, wodą leczniczą jest woda podziemna, która pod względem chemicznym i mikrobiologicznym nie jest zanieczyszczona, cechuje się naturalną zmiennością cech fizycznych i chemicznych, o zawartości: 1. rozpuszczonych składników mineralnych stałych – nie mniej niż 1.000 mg/dm 3 , lub 2. jonu żelazawego – nie mniej niż 10 mg/dm 3 (wody żelaziste), lub 3. jonu fluorkowego – nie mniej niż 2 mg/dm 3 (wody fluorkowe), lub 4. jonu jodkowego – nie mniej niż 1 mg/dm 3 (wody jodkowe), lub 5. siarki dwuwartościowej – nie mniej niż 1 mg/dm 3 (wody siarczkowe), lub 6. kwasu metakrzemowego – nie mniej niż 70 mg/dm 3 (wody krzemowe), lub 34 7. radonu – nie mniej niż 74 Bq/dm 3 (wody radonowe), lub 8. dwutlenku węgla niezwiązanego – nie mniej niż 250 mg/dm 3 , z tym że od 250 do 1.000 mg/dm 3 to wody kwasowęglowe, a powyżej 1.000 mg/dm 3 to szczawy. Wodą termalną jest woda podziemna, która na wypływie z ujęcia ma temperaturę nie mniejszą niż 20°C, natomiast solanką jest woda podziemna o zawartości rozpuszczonych składników mineralnych stałych nie mniejszej niż 35 g/dm 3 . Tab. 3.3. Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych, termalnych i solanek województwo liczba udokumentowanych złóż zasoby eksploatacyjne [m 3 /h] pobór [m 3 /r.] dolnośląskie 22 671,50 1.193.558,91 kujawsko-pomorskie 6 586,90 1.822.624,60 lubelskie 2 54,00 1.510,30 lubuskie 1 5,00 — łódzkie 7 947,60 2.175.283,00 małopolskie 45 2.357,34 7.163.202,71 mazowieckie 7 909,12 313.737,37 opolskie 2 27,00 344,00 podkarpackie 15 98,68 32.395,81 pomorskie 3 57,00 24.938,00 śląskie 9 17,23 7.793,33 świętokrzyskie 9 135,82 98.459,61 warmińsko-mazurskie 3 162,00 3.276,00 wielkopolskie 10 861,20 11.923,00 zachodniopomorskie 10 1.034,47 2.443.396,60 2023 r. ogółem 151 7.924,86 15.292.443,24 2022 r. ogółem 147 7.577,05 15.540.239,72 Źródło: jak w tab. 3.2. 3.4. ZASOBY CZĘSTOTLIWOŚCI RADIOWYCH Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne 24 , organem regulacyjnym w dziedzinie rynku usług telekomunikacyjnych i pocztowych jest Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE). Do zakresu działania Prezesa UKE należy w szczególności wykonywanie, przewidzianych ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie, zadań z zakresu zasobów częstotliwości, zasobów orbitalnych i zasobów numeracji oraz kontroli spełniania wymagań dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej (art. 192). Częstotliwości radiowe są zasobem ograniczonym i podlegają reglamentacji. Podstawowym instrumentem gospodarowania częstotliwościami jest Krajowa Tablica Przeznaczeń Częstotliwości (Tablica), ustalona w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie Krajowej Tablicy Przeznaczeń Częstotliwości 25 . W Tablicy określone zostało przeznaczenie częstotliwości lub zakresów częstotliwości dla poszczególnych służb radiokomunikacyjnych oraz sposób użytkowania tych częstotliwości. Zgodnie z art. 111 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego, Rada Ministrów, realizując politykę państwa w zakresie gospodarki zasobami częstotliwości, spełniania 24 Dz. U. z 2024 r. poz. 34 z późn. zm. 25 Dz. U. z 2023 r. poz. 2518 z późn. zm. 35 wymagań dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej oraz telekomunikacji, określa w drodze rozporządzenia Tablicę, z uwzględnieniem: 1. międzynarodowych przepisów radiokomunikacyjnych; 2. kierunków i celów polityki w zakresie planowania strategicznego, koordynacji i harmonizacji wykorzystania widma radiowego, określonych w wieloletnich programach dotyczących polityki w zakresie widma radiowego, przyjętych przez Parlament Europejski i Rady na mocy art. 8a ust. 3 dyrektywy 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa ramowa – Dz. Urz. WE L 108 z 24 kwietnia 2002 r., str. 33) 26 ; 3. wymagań dotyczących: – zapewnienia warunków do harmonijnego rozwoju służb radiokomunikacyjnych oraz dziedzin nauki i techniki, wykorzystujących zasoby częstotliwości, – wdrażania nowych, efektywnych technik radiokomunikacyjnych, – obronności, bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Tablica wyznacza warunki stosowania pozostałych instrumentów gospodarowania częstotliwościami. Uszczegółowienie zapisów Tablicy znajduje wyraz w planach zagospodarowania częstotliwości, które mają charakter planistyczny. Zgodnie z art. 112 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego plany zagospodarowania częstotliwości ustala oraz zmienia Prezes UKE. Natomiast w odniesieniu do częstotliwości przeznaczonych do rozpowszechniania programów radiofonicznych i telewizyjnych, zgodnie z art. 112 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, plany zagospodarowania częstotliwości oraz zmiany tych planów ustala Prezes UKE w uzgodnieniu z Przewodniczącym Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT), na jego wniosek lub z własnej inicjatywy. Plany zagospodarowania częstotliwości oraz ich zmiany powinny uwzględniać politykę państwa m. in. w zakresie gospodarki częstotliwościami oraz w zakresie radiofonii i telewizji oraz telekomunikacji (art. 112 ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa telekomunikacyjnego). Natomiast projektowanie kierunków polityki państwa w dziedzinie radiofonii i telewizji pozostaje w kompetencji KRRiT w porozumieniu z Prezesem Rady Ministrów na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji 27 . Zgodnie z art. 114 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, rezerwacji częstotliwości dokonuje, zmienia lub cofa Prezes UKE. Rezerwacja określa częstotliwości lub zasoby orbitalne, które w okresie rezerwacji pozostają w dyspozycji podmiotu, na rzecz którego dokonano rezerwacji, przeniesiono uprawnienia do częstotliwości lub uprawnienia do dysponowania częstotliwościami na cele związane z uzyskiwaniem pozwoleń radiowych. W przypadku rozprowadzania lub rozpowszechniania programów radiofonicznych lub telewizyjnych, Prezes UKE wydaje decyzje w sprawach rezerwacji częstotliwości w porozumieniu z Przewodniczącym KRRiT. W przypadku braku dostatecznych zasobów częstotliwości, zgodnie z art. 116 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, podmiot, który uzyska rezerwację częstotliwości wyłaniany jest w drodze konkursu, przetargu albo aukcji. Procedura wyłaniania przez Prezesa UKE podmiotu, na rzecz którego dokonywana jest rezerwacja częstotliwości na potrzeby rozpowszechniania lub rozprowadzania programów radiofonicznych lub telewizyjnych w sposób cyfrowy drogą rozsiewczą naziemną, odbywa się w jednym z następujących trybów: 1. bez konkursu – w przypadku wyłącznej rezerwacji dla nadawców publicznych, tj. Telewizji Polskiej S. A. oraz Polskiego Radia S. A., na podstawie art. 26 ust. 5 ustawy o radiofonii i telewizji w związku z art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-3 oraz multipleks radiowy) lub gdy w wyniku konkursu przeprowadzonego przez Prezesa UKE 26 Dyrektywa 2002/21WE utraciła moc z dniem 21 grudnia 2020 r. Została zastąpiona Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiającą Europejski kodeks łączności elektroniczne. Przepis, o którym mowa w art. 8a ust. 3 dyrektywy 2002/21/WE obowiązuje jako art. 4 ust. 4 dyrektywy 2018/1972/UE. Obecnie zaawansowane są prace nad wdrożeniem dyrektywy 2018/1972/UE do krajowego porządku prawnego. 27 Dz. U. z 2022 r. poz. 1722 z późn. zm. 36 zainteresowanie nie przekroczy dostępnych zasobów częstotliwości (przypadek niektórych telewizyjnych nadawców lokalnych), 2. w trybie konkursowym i po uzyskaniu koncesji KRRiT na podstawie art. 37 ust. 3a ustawy o radiofonii i telewizji w związku z art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-1 i MUX-2), 3. w wyniku konkursu przeprowadzonego przez Prezesa UKE na podstawie art. 116 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w związku z art. 118 i art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-4) lub na podstawie art. 116 ust. 6, art. 118 ust. 1, 2 i 2a oraz 118a ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-8). Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 185 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, warunki uczestnictwa w konkursie w zakresie dodatkowych obowiązków i zadań przedsiębiorcy, dotyczących zawartości programowej, w tym warunków dotyczących transmisji obowiązkowej, określa KRRiT na wniosek Prezesa UKE, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku, uwzględniając pozaekonomiczne interesy narodowe dotyczące kultury, języka i pluralizmu mediów. Zgodnie z art. 185 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, podmiot, który uzyskał prawo do dysponowania częstotliwością w rezerwacji częstotliwości, uiszcza roczne opłaty za prawo do dysponowania częstotliwością. Dodatkowo zgodnie z ust. 4, podmiot, na rzecz którego dokonano rezerwacji częstotliwości w drodze postępowania, o którym mowa w art. 116 Prawa telekomunikacyjnego (w drodze konkursu, przetargu albo aukcji), uiszcza dodatkową opłatę za dokonanie rezerwacji częstotliwości w kwocie zadeklarowanej w tym postępowaniu, nie niższej niż opłata roczna za prawo do dysponowania częstotliwością, ustalonej zgodnie z warunkami podanymi w rezerwacji częstotliwości. Opłaty są uiszczane na konto UKE i stanowią dochód budżetu państwa. Zgodnie ze Sprawozdaniem Prezesa UKE za 2023 r., we wszystkich służbach Prezes UKE wydał łącznie 38.485 decyzji związanych z obsługą wykorzystania częstotliwości (dla porównania w 2022 r. takich decyzji było 72.461). 3.5. ZASÓB PARKÓW NARODOWYCH Park narodowy obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1.000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się m. in.: w celu utrzymania procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów, zachowania różnorodności biologicznej i dziedzictwa geologicznego, zapewnienia ciągłości istnienia gatunków roślin, zwierząt i grzybów, utrzymania lub przywracania do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz kształtowania właściwych postaw człowieka wobec przyrody poprzez edukację, informację i promocję w dziedzinie ochrony przyrody 28 . Tab. 3.4. Powierzchnia i zasób surowca drzewnego w parkach narodowych l. p. park narodowy obszar * [ha] powierzchnia własności Skarbu Państwa [ha] zasoby drewna ** [tys. m 3 ] wartość drzewostanu [tys. PLN] 1. Babiogórski 3.401 3.276 1.126 340.000 2. Białowieski 10.517 10.516 4.999 1.636.822 3. Biebrzański 59.223 36.027 2.353 423.558 4. Bieszczadzki 29.192 29.041 11.473 3.756.648 5. Bory Tucholskie 4.613 4.611 1.205 260.534 28 Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478). 37 6. Drawieński 11.522 11.408 4.107 1.344.735 7. Gorczański 7.038 6.645 2.261 740.203 8. Gór Stołowych 6.340 6.221 1.444 442.411 9. Kampinoski 38.544 33.859 8.649 2.831.837 10. Karkonoski 5.952 5.937 1.128 369.465 11. Magurski 19.437 19.433 9.185 1.873.702 12. Narwiański 6.805 2.865 14 2.800 13. Ojcowski 2.163 1.456 571 253.375 14. Pieniński 2.372 1.464 654 210.134 15. Poleski 9.760 8.620 1.134 317.789 16. Roztoczański 8.482 8.399 3.779 1.237 17. Słowiński 32.727 21.541 1.701 556.872 18. Świętokrzyski 7.695 7.549 3.307 1.082.789 19. Tatrzański 21.164 *** 17.429 3.990 546.617 20. Ujście Warty 8.071 7.895 44 14.243 21. Wielkopolski 7.601 6.753 1.504 302.214 22. Wigierski 15.091 12.606 4.359 1.427.197 23. Woliński 10.937 10.848 2.032 655.367 2023 r. ogółem 328.647 274.399 71.019 19.390.549 2022 r. ogółem 328.725 273.829 70.034 19.724.825 * Podane wielkości wskazują stan po aktualizacjach i nie odpowiadają danym w rozporządzeniach. ** Suma miąższości drewna na pniu (w rosnących drzewostanach). *** Suma powierzchni uwzględnia nieruchomości Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Parku Narodowego, pozostające w innym zarządzie oraz powierzchnie przeliczone według udziałów Skarbu Państwa we współwłasności. Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska. 3.6. ŻYWE ZASOBY MORZA Utrzymanie i odtwarzanie zasobów ryb w polskich obszarach morskich jest dokonywane przez zarybianie, zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2014 r. o rybołówstwie morskim 29 , dorzecza Wisły i Odry, rzek pomorskich oraz Zatoki Puckiej gatunkami ryb eksploatowanych gospodarczo. Informacje o obszarach i terminie, w których prowadzone jest zarybianie polskich obszarów morskich, są określane w obwieszczeniach ministra właściwego do spraw rybołówstwa, a koszty zarybiania ponoszone są corocznie przez budżet państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw rybołówstwa. Ustanowienie ogólnego dopuszczalnego połowu w podziale na łowiska i rozdzielenie możliwości połowowych jest kompetencją Rady Unii Europejskiej. W tab. 3.5. przedstawiono wykorzystanie przyznanego dla Polski na 2023 r. dopuszczalnego połowu na Bałtyku w granicach wód terytorialnych Wspólnoty. 29 Dz. U. z 2024 r. poz. 243. 38 Tab. 3.5. Morze Bałtyckie – połowy organizmów morskich w roku 2023 gatunek (podrejon) j. m. ogólna kwota połowowa * połowy łącznie wykorzystanie kwoty [%] dorsz (22-24) [T] ** 68 32 46,76 dorsz (25-32) ** 207 117 56,29 szprot (22-32) 64.338 60.178 93,53 gładzica (22-32) 1.843 184 9,98 śledź (22-24) ** 103 47 47,40 śledź (25-27; 28,2; 29 i 32) 22.002 19.484 88,56 łosoś (22-31) [szt.] ** 4.011 190 4,74 * Kwoty połowowe po uwzględnieniu wymian międzynarodowych. ** Wyłącznie przyłowy. Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) z dnia 20 listopada 2023 r. ustalającym uprawnienia do połowów na 2024 rok w odniesieniu do niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim (...) 30 dla Polski dopuszczalny połów w Morzu Bałtyckim wynosi: 1. dorsza (22-24) – 40 ton i dorsza (25-32) – 159 ton (wyłącznie przyłowy), 2. szprota (22-32) – 59.013 ton, 3. gładzicy (22-32) – 1.697 ton, 4. śledzia (22-24) - 103 tony (wyłącznie przyłowy), śledzia (25-27, 28.2, 29 i 32) – 10.057 ton, 5. łososia (22-31) – 3.393 sztuki (wyłącznie przyłowy). 30 Rozporządzenie Rady (UE) 2023/2638 z dnia 20 listopada 2023 r. ustalające uprawnienia do połowów na 2024 rok w odniesieniu do niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2023/194 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach (Dz. U. UE L.2023.2638 z późn. zm.). 39 4. GRUNTY I INNE NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA Grunty Skarbu Państwa zajmują 10.013.153 ha co odpowiada 31,92 % terytorium kraju. W porównaniu z ubiegłym rokiem zanotowano nieznaczny spadek udziału powierzchni gruntów Skarbu Państwa o niecałe 0,2 %, a tym samym wartość ta utrzymuje się na zbliżonym poziomie. 4.1. DYSPONENCI I UŻYTKOWNICY GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA Dysponentami gruntów reprezentującymi prawa majątkowe Skarbu Państwa i działającymi w jego imieniu i na jego rzecz byli: 1. starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, do których należy gospodarowanie zasobem nieruchomości Skarbu Państwa 31 , 2. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w stosunku do gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencja Mienia Wojskowego odpowiednio w zakresie powierzonego jej mienia, 3. PGL Lasy Państwowe działające poprzez nadleśnictwa w zakresie gospodarowania gruntami i innymi nieruchomościami, 4. Minister Rozwoju i Technologii, który gospodarował nieruchomościami przeznaczonymi na potrzeby statutowe centralnych i naczelnych organów państwa oraz urzędów wojewódzkich, a także rozstrzygał o sposobie zagospodarowania nieruchomości, które pozostały po zlikwidowanej lub sprywatyzowanej państwowej osobie prawnej, 5. Prezes Krajowego Zasobu Nieruchomości w stosunku do nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Nieruchomości, 6. Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej w odniesieniu do gruntów pokrytych wodami morza terytorialnego i morskich wód wewnętrznych. W formie trwałego zarządu gruntami Skarbu Państwa władały państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a wśród nich m. in. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad w zakresie gruntów położonych w pasach drogowych dróg krajowych oraz pod urządzeniami towarzyszącymi. 31 Zasób nieruchomości Skarbu Państwa stanowią nieruchomości, które są własnością lub przedmiotem użytkowania wieczystego Skarbu Państwa z wyłączeniem gruntów Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste i gruntów pokrytych wodami powierzchniowymi płynącymi – ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145). Grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi stanowią odrębny zasób nieruchomości Skarbu Państwa. Skarb Państwa 31,92% osoby fizyczne 57,95% samorząd terytorial. 4,05% osoby prawne 4,70% Własność gruntów w Polsce 40 Szczególnymi podmiotami władającymi gruntami Skarbu Państwa jako użytkownicy wieczyści z mocy przepisów szczególnych są między innymi parki narodowe, Polskie Koleje Państwowe S. A. i Poczta Polska S. A. 4.2. ROZPORZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI SKARBU PAŃSTWA Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być przedmiotem obrotu 32 . W szczególności mogą być przedmiotem sprzedaży, zamiany i zrzeczenia się, mogą być wnoszone jako wkłady niepieniężne (aporty) do spółek, mogą być wyposażeniem tworzonych przedsiębiorstw państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji, a także jako wkład własny podmiotu publicznego w celu realizowania zadań w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Państwowe osoby prawne oraz państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, z dniem ich utworzenia, były wyposażane w nieruchomości niezbędne do ich działalności odpowiednio przez organ założycielski lub przez organ nadzorujący. Wyposażenie polega na przeniesieniu na rzecz państwowej osoby prawnej własności nieruchomości albo oddaniu jej nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste, użytkowanie (również nieodpłatne), użyczenie lub na oddaniu państwowej jednostce organizacyjnej nieruchomości w trwały zarząd. W przypadku zbywania nieruchomości Skarbu Państwa osobom fizycznym i prawnym pierwszeństwo w ich nabyciu przysługuje osobie, która: 1. ma roszczenie o nabycie nieruchomości, 2. jest poprzednim właścicielem pozbawionym prawa własności tej nieruchomości przed 5 grudnia 1990 r. albo jego spadkobiercą, 3. jest najemcą lokalu mieszkalnego, a najem został nawiązany na czas nieoznaczony. Sprzedaż nieruchomości albo oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej następuje (poza przypadkami określonymi w ustawie) w drodze przetargu 33 . Zbycia dokonuje starosta (prezydent miasta na prawach powiatu), wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody. Według stanu na 31 grudnia 2023 r. nieruchomość Skarbu Państwa mogła być oddana osobie fizycznej lub prawnej w użytkowanie wieczyste. Użytkownik wieczysty korzysta z gruntu z wyłączeniem innych osób w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i może swoim prawem rozporządzać. Zatem Skarb Państwa, choć jest właścicielem nieruchomości, nie korzysta z niej, ani nie może nią rozporządzać. Użytkownik ma obowiązek jej wykorzystywania w sposób określony w umowie. Niewykonanie tego obowiązku może prowadzić do rozwiązania umowy. Oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste następuje na okres 99 lat, ale w przypadkach wyjątkowych dopuszczalne jest oddanie terenu na okres krótszy, co najmniej jednak na lat czterdzieści. Nieruchomość może być sprzedana wyłącznie użytkownikowi wieczystemu, z wyjątkiem przeniesienia własności nieruchomości w drodze umowy między Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego lub między jednostkami samorządu terytorialnego. Użytkowanie wieczyste ustanawia się za wynagrodzeniem, które stanowi pierwsza opłata i opłaty roczne. Stawka procentowa pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego wynosi od 15% do 25% ceny nieruchomości. Wysokość opłat 32 Podstawowe zasady gospodarowania nieruchomościami państwowymi reguluje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145). Przepisy dotyczące nieruchomości o szczególnym charakterze lub szczególnych form gospodarowania zawarte są w licznych innych aktach prawnych. 33 Na poczet ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa albo ceny sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przysługującego Skarbowi Państwa można zaliczyć wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w roku 1939 zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). 41 rocznych dla nieruchomości wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej wynosi 3% ceny. Nieruchomość Skarbu Państwa może być także przedmiotem darowizny na cele publiczne. Darowizny nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa dokonuje starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody. W umowie darowizny określa się cel, na który nieruchomość jest darowana. W przypadku niewykorzystania nieruchomości na ten cel, darowizna może być odwołana. W drodze darowizny przekazuje się m. in. gminie nieruchomości stanowiące zasób nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo mieszkaniowe oraz na realizację urządzeń infrastruktury związanych z tym budownictwem. Państwowe jednostki organizacyjne korzystają z nieruchomości Skarbu Państwa oddanych im w trwały zarząd, który stanowi formę prawną władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej. Korzystanie z nieruchomości oddanej w trwały zarząd, polega na: 1. korzystaniu z niej w celu prowadzenia działalności należącej do zakresu działania jednostki, 2. zabudowie, odbudowie, rozbudowie, nadbudowie, przebudowie lub remoncie obiektu budowlanego na nieruchomości gruntowej, za zgodą organu nadzorującego, 3. oddaniu nieruchomości lub jej części w najem, dzierżawę albo użyczenie (na czas nie dłuższy niż czas, na który został ustanowiony trwały zarząd, z równoczesnym zawiadomieniem właściwego organu i organu nadzorującego, jeżeli umowa jest zawierana na okres do 3 lat, albo za zgodą tych organów, jeżeli umowa jest zawierana na czas dłuższy niż 3 lata lub czas nieoznaczony, zgoda jest wymagana również w przypadku, gdy strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama nieruchomość). Zgodnie z art. 57 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawa do nieruchomości, które pozostały na skutek likwidacji lub sprywatyzowania państwowej osoby prawnej, przechodzą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa odpowiednio z dniem likwidacji lub z dniem zakończenia prywatyzacji. O sposobie zagospodarowania tych nieruchomości rozstrzyga minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Jeżeli minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa lub inny organ upoważniony na mocy odrębnych przepisów nie zagospodarował nieruchomości, o których mowa w art. 57 ust. 1 ustawy, może przekazać je protokolarnie do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, Agencji Mienia Wojskowego, Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa albo Krajowego Zasobu Nieruchomości. Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być oddawane w najem lub dzierżawę, użyczane osobom fizycznym lub prawnym i obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi. 4.3. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW W obowiązującym stanie prawnym starostowie i prezydenci miast zobowiązani są do prowadzenia ewidencji nieruchomości stanowiących zasób nieruchomości Skarbu Państwa oraz ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja nieruchomości Skarbu Państwa obejmuje w szczególności 34 : 1. oznaczenie nieruchomości według księgi wieczystej oraz katastru nieruchomości, 2. powierzchnie nieruchomości, 3. wskazanie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez Skarb Państwa praw do nieruchomości, w przypadku braku księgi wieczystej, 34 Art. 23 ust. 1c ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.). 42 4. przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym, a w przypadku braku planu – w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, 5. wskazanie daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego lub daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomości, 6. informacje o zgłoszonych roszczeniach do nieruchomości, 7. informacje o toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych. Podobną ewidencję prowadzi minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do nieruchomości wchodzących w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczonych na potrzeby jednostek wymienionych w art. 60 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zakres danych drugiej ewidencji (ewidencji gruntów i budynków, katastru) prowadzonej także przez starostów na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego 35 , reguluje rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii 36 . Działka ewidencyjna jest tu traktowana jako jednostka powierzchniowa podziału kraju. Danymi o niej są m. in.: położenie, granice, powierzchnia, rodzaje użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone. Danymi ewidencyjnymi dotyczącymi budynków i lokali są m. in.: informacje dotyczące rodzaju nieruchomości, pola powierzchni zabudowy, powierzchni użytkowej. Starosta prowadzi rejestr cen nieruchomości określonych w aktach notarialnych. Okresowych badań rynku nieruchomości dokonuje minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa. Statystyczne badanie transakcji kupna sprzedaży nieruchomości i ich cen prowadzi Główny Urząd Statystyczny. W gminach i powiatach sporządzane są odpowiednio gminne oraz powiatowe wykazy gruntów według stanu na 1 stycznia każdego roku. Wykaz gruntów jest spisem danych o ogólnej powierzchni gruntów położonych w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według ich przynależności do poszczególnych grup rejestrowych z jednoczesnym podziałem na użytki gruntowe. Wykaz budynków jest spisem danych o liczbie budynków, położonych w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według przynależności budynków do poszczególnych grup rejestrowych z podziałem na rodzaje budynków oraz wyróżnieniem budynków, które stanowią części składowe gruntów oraz budynków, które stanowią odrębne od gruntu nieruchomości. Wykaz lokali jest spisem danych o liczbie lokali, stanowiących odrębne nieruchomości, znajdujących się w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według przynależności lokali do poszczególnych grup rejestrowych. Na podstawie wykazów danych ewidencyjnych opracowanych przez starostów sporządza się powiatowe, wojewódzkie i krajowe zestawienie danych ewidencyjnych. Wojewódzkie i krajowe zestawienia zbiorcze sporządza Główny Geodeta Kraju. Zbiorcze zestawienie danych ewidencyjnych nie zawiera wartości nieruchomości, ponieważ obowiązek agregowania tych danych nie jest realizowany na szczeblu ewidencji podstawowej. W ewidencji gruntów i budynków władających nieruchomościami Skarbu Państwa podzielono na dwie grupy 37 : grupa 1. – Skarb Państwa, jeżeli nie występuje w zbiegu z użytkownikami wieczystymi, grupa 2. – grunty Skarb Państwa przekazane w użytkowanie wieczyste. 35 Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1151). 36 Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy I Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2024 r. poz. 219). 37 Zmiana klasyfikacji ewidencyjnej (likwidacja podgrup) wynika z wejścia w życie 31 lipca 2021 r. Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy I Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. 43 4.4. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA Na grunty Skarbu Państwa składały się przede wszystkim lasy – 76,73 % ogólnej powierzchni gruntów krajowych (72,94 % gruntów Skarbu Państwa) i grunty rolne – 7,39 % (13,77 % gruntów Skarbu Państwa). Udział Skarbu Państwa w ogólnym areale gruntów zabudowanych i zurbanizowanych w Polsce wynosił 14,12 % (1,25 % gruntów Skarbu Państwa). W użytkowanie wieczyste przekazano nieco ponad 77 % tych terenów. Wysoki był udział Skarbu Państwa w puli terenów pokrytych wodami (88,04 %). Tab. 4.1. Grunty Skarbu Państwa według grup rejestrowych i użytków grupy rejestrowe rodzaj ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudo- wane i zurbani- zowane tereny komuni- kacyjne inne grunty grunty pod wodami stan na 01.01.2024 r. [ha] grunty Skarbu Państwa miasto 620.766 68.954 349.588 12.293 36.407 17.892 135.633 wieś 8.876.394 1.222.068 6.777.446 15.931 138.524 194.748 527.677 ogółem 9.497.160 1.291.022 7.127.034 28.223 174.931 212.640 663.310 grunty w użytkowaniu wieczystym miasto 136.020 11.066 15.343 68.933 30.172 6.789 3.717 wieś 379.973 76.382 161.645 27.763 61.319 27.533 25.330 ogółem 515.993 87.447 176.989 96.696 91.491 34.322 29.047 grunty Skarbu Państwa ogółem miasto 756.787 80.020 364.931 81.226 66.578 24.682 139.350 wieś 9.256.367 1.298.450 6.939.092 43.694 199.843 222.281 553.008 ogółem 10.013.153 1.378.470 7.304.022 124.920 266.422 246.963 692.357 udział gruntów Skarb Państwa w kraju [%] 31,92 7,39 76,73 14,12 27,49 44,67 88,04 grunty Skarbu Państwa na 01.01.2023 r. miasto 781.443 81.802 364.229 81.423 66.737 24.982 162.270 wieś 9.287.067 1.288.202 6.999.851 43.546 202.235 219.974 533.259 ogółem 10.068.510 1.370.004 7.364.080 124.969 268.972 244.956 695.529 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia zbiorcze danych objętych ewidencją gruntów i budynków według stanu na 1 stycznia 2024 r., obliczenia PGRP. Większa część gruntów Skarbu Państwa znajdowała się w zachodnich i północnych rejonach kraju, co wynikało z warunków przyrodniczych (większego udziału lasów i wód) i historyczno- politycznych (zagospodarowanie ziemi rolniczej przez państwowe gospodarstwa rolne, a po ich likwidacji – przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencję Nieruchomości Rolnych). Znacząco niższy był udział gruntów Skarbu Państwa w rolniczych i przemysłowych rejonach Polski centralnej, południowej i wschodniej. 44 Tab. 4.2. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na grupy rejestrowe województwo grunty Skarbu Państwa grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. [ha] dolnośląskie 802.150 804.432 48.349 47.279 kujawsko-pomorskie 480.552 482.639 16.497 16.491 lubelskie 408.723 408.764 29.340 29.280 lubuskie 810.101 824.102 22.075 22.095 łódzkie 292.925 293.840 13.054 13.105 małopolskie 273.634 274.687 26.401 24.966 mazowieckie 508.112 511.237 50.013 50.568 opolskie 330.307 330.880 12.484 12.483 podkarpackie 538.589 539.936 62.728 62.551 podlaskie 468.927 469.561 62.328 62.116 pomorskie 777.663 777.287 37.895 37.877 śląskie 388.673 392.274 36.421 36.293 świętokrzyskie 264.651 259.837 17.973 17.954 warmińsko-mazurskie 1.053.900 1.055.515 14.243 14.246 wielkopolskie 924.742 948.205 33.259 33.146 zachodniopomorskie 1.173.511 1.181.961 32.933 32.903 Źródło: jak w tab. 4.1. 45 Tab. 4.3. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na rodzaje użytków udział gruntów Skarbu Państwa w powierzchni województwa [%] 42, 70 27 , 70 17, 44 59 , 56 16, 80 1 9 , 76 15, 70 36, 52 33, 69 26, 32 41, 76 34, 50 24 , 13 44, 21 32, 18 52 , 67 Źródło: jak w tab. 4.1. ogółem [ha] 850 . 499 49 7 . 049 438 . 0 6 3 832 . 176 305 . 979 300 . 035 558 . 124 34 2 . 791 602 . 317 531. 255 815. 558 42 5 . 094 282 . 624 1.06 8 . 143 958 . 001 1. 206 . 444 użytki ekologiczne, tereny różne, nieużytki 12. 699 15. 266 13. 738 15 . 675 6. 256 7. 235 10. 130 2.72 2 8. 688 20 . 761 21. 945 7. 018 3 . 191 28 . 300 19. 313 54 . 025 grunty pod wodami 16 . 031 42. 491 17. 318 23. 558 10. 953 17. 038 33 . 954 12. 264 17 . 851 26. 714 159 . 596 16. 442 7 . 937 136. 345 34 . 863 119 . 002 tereny komunika c yjne 19 .586 17 .110 16.722 11 .186 17 .380 15 .747 28.164 8 .389 11 .825 13.347 14 .958 23.379 11 .964 13 .387 27.123 16.155 grunty zabudowane i zurbanizowane 16 . 896 6 . 424 4 . 417 3 . 870 8 . 167 8 . 736 11. 163 5. 509 4. 731 2. 288 5. 786 21. 148 5. 307 2. 956 8. 502 9. 020 użytki leśne i grunty zadrzewione 58 9 . 138 339 . 538 341. 517 667 . 069 238. 429 232. 661 437 . 315 241. 892 524. 053 430 . 673 528 . 436 31 7 . 973 240 . 863 724 . 844 684 . 047 765 . 574 użytki rolne 19 6 . 149 76. 220 44. 351 110 . 818 24 . 794 18. 618 37 . 398 72. 015 34. 169 37. 472 84. 837 39 . 134 13 . 362 162. 311 184 . 153 242 . 668 województwo dolnośląskie kujawsko - pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko - mazurskie wielkopolskie zachodniopomorski e 46 4.5. ZMIANY W STANIE GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA W ROKU 2023 Tab. 4.4. Grunty Skarbu Państwa – zmiany w strukturze użytków w roku 2023 rodzaj jednostki zmiany ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudowane i zurbanizo- wane tereny komuni- kacyjne użytki ekologiczne, tereny różne, nieużytki grunty pod wodami [ha] miasto –24.656 –1.782 702 –197 –159 –300 –22.920 wieś –30.700 10.248 –60.759 148 –2.392 2.307 19.749 2023 r. ogółem –55.357 8.466 –60.058 –49 –2.550 2.007 –3.172 2022 r. ogółem 145.580 –36.965 95.258 209 1.937 –13.875 99.014 Źródło: jak w tab. 4.1. Tab. 4.5. Własność gruntów w Polsce – zmiany w roku 2023 grupy rejestrowe * powierzchnia [ha] 2023 r. 2022 r. zmiana grunty Skarbu Państwa 9.497.160 9.555.157 –57.997 grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym 515.993 513.353 2.640 grunty Skarbu Państwa ogółem 10.013.153 10.068.510 –55.357 grunty państwowych osób prawnych 75.689 70.331 5.358 grunty samorządów terytorialnych 1.270.983 1.262.591 8.392 grunty osób fizycznych 18.180.417 18.188.619 –8.202 grunty spółdzielni 135.490 139.553 –4.063 grunty kościołów i związków wyznaniowych 139.238 138.931 307 grunty wspólnot gruntowych 82.085 80.733 1.352 grunty spółek i innych osób prawnych 1.475.551 1.423.697 51.854 * Tylko grunty zaliczone do grup rejestrowych (powierzchnia ewidencyjna), bez uwzględnienia powierzchni wyrównawczej. Źródło: jak w tab. 4.1. 4.6. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA W MIASTACH W granicach administracyjnych polskich miast prawie 59 % stanowią grunty rolne i lasy Skarbu Państwa. Dotyczy to tak samo miast dużych (wojewódzkich) jak i mniejszych. Sprawia to, że dużą częścią państwowych gruntów miejskich zarządzają lub gospodarują terenowe jednostki organizacyjne PGL Lasy Państwowe lub Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Udział Skarbu Państwa we własności gruntów na terenie miast w stosunku do poprzedniego roku uległ niedużemu wzrostowi (1,71 %). 47 Tab. 4.6. Własność gruntów Skarbu Państwa w miastach stan ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudo- wane i zurbani- zowane tereny komuni- kacyjne inne grunty grunty pod wodami udział w po- wierz- chni miast [%] [ha] 2023 r. ogółem 756.787 80.020 364.931 81.226 66.578 24.682 139.350 31.91 2022 r. ogółem 781.443 81.802 364.229 81.423 66.737 24.982 162.270 33.08 Źródło: jak w tab. 4.1. 4.7. BUDYNKI I LOKALE SKARBU PAŃSTWA Stan własności Skarbu Państwa w odniesieniu do budynków wyraża się niewielkimi (jednocyfrowymi) wartościami procentowymi w stosunku do ogółu tych nieruchomości w kraju. Minimalny udział wynosi ok. 0,16 % i odnosi się do budynków mieszkalnych w miastach, natomiast maksymalna wartość udziałowa, obrazująca stan posiadania budynków biurowych w miastach, wynosi ok. 9,05 %. Ogólny udział własnościowy Skarbu Państwa, którego przedmiotem są nieruchomości lokalowe waha się na poziomie nieprzekraczającym 2 ‰ (sic!), z tym że największa cząstkowa wartość przypada na lokale niemieszkalne na terenach wiejskich – 1,81 ‰. Tab. 4.7. Budynki Skarbu Państwa rodzaj budynku Skarb Państwa z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste 2023 r. 2022 r. miasto wieś ogółem miasto wieś ogółem na nieruchomości gruntowej 45.157 87.727 132.884 46.187 89.026 135.213 samodzielna nieruchomość 2.007 512 2.519 2.124 660 2.784 budynki mieszkalne 4.477 17.676 22.153 4.490 17.831 22.321 produkcyjne, usługowe i gospodarcze 2.411 33.657 36.068 2.548 34.619 37.167 transportu i łączności 7.299 2.659 9.958 7.476 2.734 10.210 oświaty, nauki i kultury oraz sportu 1.245 482 1.727 1.249 513 1.762 szpitali i inne budynki opieki zdrowotnej 623 58 681 626 36 662 biurowe 5.643 1.275 6.918 5.567 1.224 6.791 handlowo-usługowe 1.493 1.084 2.577 1.565 1.116 2.681 przemysłowe 1.337 894 2.231 1.409 956 2.365 zbiorniki, silosy, magazyny 1.952 1.484 3.436 2.097 1.097 3.194 niemieszkalne 20.683 28.971 49.655 21.284 29.560 50.844 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia danych dotyczących nieruchomości budynkowych według stanu na 1 stycznia 2024 r. 48 Tab.4.8. Lokale Skarbu Państwa Skarb Państwa z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste rodzaj jednostki terytorialnej liczba lokali funkcja mieszkalna funkcja niemieszkalna 2023 r. miasto 3.527 801 wieś 784 91 ogółem 4.311 892 2022 r. miasto 3.581 883 wieś 816 89 ogółem 4.397 972 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia danych dotyczących nieruchomości lokalowych według stanu na 1 stycznia 2024 r. 4.8. NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA W GOSPODAROWANIU STAROSTÓW I PREZYDENTÓW MIAST Gospodarując zasobem nieruchomości Skarbu Państwa starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu w szczególności: 1. ewidencjonują nieruchomości, 2. zapewniają wycenę tych nieruchomości, 3. sporządzają plany wykorzystania zasobu, 4. zabezpieczają nieruchomości przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, 5. wykonują czynności związane z naliczaniem należności oraz prowadzą windykację, 6. współpracują z innymi organami, które na mocy odrębnych przepisów gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa i z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego, 7. zbywają i nabywają, za zgodą wojewody, nieruchomości wchodzące w skład zasobu, 8. wydzierżawiają, wynajmują i użyczają nieruchomości wchodzące w skład zasobu, 9. podejmują czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych, zapłaty należności za korzystanie z nieruchomości, roszczeń ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, stwierdzenia nabycia spadku, stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, 10. składają wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu Państwa oraz o wpis w księdze wieczystej. 4.9. NIERUCHOMOŚCI W GOSPODAROWANIU MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII W roku 2023 minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa gospodarował nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa na potrzeby: Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, Najwyższej Izby Kontroli, Krajowej Rady Sądownictwa, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prokuratury Krajowej, Krajowego Biura Wyborczego, Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Państwowej Inspekcji Pracy, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rządowego Centrum Legislacji, Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, ministerstw, urzędów centralnych i urzędów wojewódzkich oraz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, z wyłączeniem rejonów oraz nieruchomości zajętych pod drogi 49 publiczne lub przeznaczonych na realizację inwestycji drogowych 38 . Zadania ministra zostały szczegółowo wskazane w art. 60 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tab. 4.9. Nieruchomości oddane w trwały zarząd urzędom państwowym l. p. nazwa urzędu (instytucji) liczba nieruchomości powierzchnia gruntów w trwałym zarządzie * [m 2 ] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. 1. Kancelaria Sejmu RP 6 6 73.809 73.809 2. Kancelaria Senatu RP 2 2 1.794 1.794 3. Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 22 22 2.802.939 2.802.939 4. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 12 1 2 76 16 39 60 1 15 13 476.124 479.318 5. Trybunał Konstytucyjny 1 1 5.729 5.729 6. Rzecznik Praw Obywatelskich 2 2 4.050 4.050 7. Sąd Najwyższy 76 72 5.388 5.376 8. Naczelny Sąd Administracyjny 16 5 5.062 4.948 9. Wojewódzkie Sądy Administracyjne 39 39 59.157 59.157 10. Najwyższa Izba Kontroli 60 60 105.667 105.667 11. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 1 1 5.840 5.840 12. Krajowe Biuro Wyborcze 15 15 3.040 3.040 13. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 34 33 91.548 90.682 14. Państwowa Inspekcja Pracy 68 68 57.355 57.355 15. Ministerstwo Edukacji i Nauki 6 6 25.002 25.002 16. Ministerstwo Finansów 1 1 29.967 29.967 17. Ministerstwo Infrastruktury 2 2 8.833 8.833 18. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 10 12 1.123.925 1.207.281 19. Ministerstwo Obrony Narodowej 12 12 119.958 120.124 20. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 1 15.001 15.001 21. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej 7 7 13.608 13.608 22. Ministerstwo Sprawiedliwości 5 5 70.746 70.746 23. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 2 2 18.106 18.106 24. Ministerstwo Rozwoju i Technologii 1 3 10.941 10.952 25. Ministerstwo Sportu i Turystyki 2 2 347.016 347.016 26. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji 14 14 2.425.488 ** 2.436.052 27. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 17 17 342.160 342.160 28. Ministerstwo Klimatu i Środowiska 1 1 8.998 8.998 29. Ministerstwo Zdrowia 5 5 30.731 30.731 30. Główny Urząd Geodezji i Kartografii 2 2 26.121 26.121 38 Art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.). 50 31. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2 2 2.870 2.870 32. Główny Urząd Miar 13 13 113.994 113.994 33. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego 1 1 1.666 1.666 34. Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych 8 7 8.440 6.698 35. Główny Inspektorat Sanitarny 1 1 3.002 3.002 36. Główny Urząd Statystyczny 4 4 42.004 42.004 37. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej 1 1 9.813 9.813 38. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 360 360 400.831 395.415 39. Urząd do Spraw Cudzoziemców 20 20 178.742 178.742 40. Komenda Główna Policji 23 22 230.222 227.248 41. Komenda Główna Straży Granicznej 9 9 107.196 107.196 42. Agencja Wywiadu 14 13 964.294 964.294 43. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego 87 87 1.447.831 1.447.831 44. Centralne Biuro Antykorupcyjne 18 19 115.151 73.854 45. Służba Kontrwywiadu Wojskowego 8 7 145,485 144.968 46. Wyższy Urząd Górniczy 2 2 4.592 4.592 47. Służba Wywiadu Wojskowego 6 6 624.757 624.757 48. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 5.506 5.506 49. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad 64 64 264.767 264.767 50. Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa 4 3 16.108 14.940 51. Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych 1 1 1.898 1.898 52. Urząd Komunikacji Elektronicznej 6 7 11.835 15.259 53. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych / Urząd Ochrony Danych Osobowych 6 6 41 41 54. Służba Ochrony Państwa 9 9 732.179 732.179 55. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska 1 1 1.242 1.242 56. Ministerstwo Aktywów Państwowych 1 1 6.784 6.784 57. Prokuratura Krajowa 2 2 8.321 8.321 58. Ministerstwo Cyfryzacji 1 — 3.194 — instytucje centralne ogółem 1.115 1.100 13.766.868 13.810.283 1. Dolnośląski Urząd Wojewódzki 9 10 26.220 37.520 2. Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki 10 10 29.965 29.965 3. Lubelski Urząd Wojewódzki 12 12 82.957 82.957 51 4. Lubuski Urząd Wojewódzki 8 8 17.488 17.488 5. Łódzki Urząd Wojewódzki 10 10 22.309 22.309 6. Małopolski Urząd Wojewódzki 33 32 118.137 117.674 7. Mazowiecki Urząd Wojewódzki 17 17 66.468 67.979 8. Opolski Urząd Wojewódzki 7 7 39.758 39.758 9. Podkarpacki Urząd Wojewódzki 18 18 36.814 37.245 10. Podlaski Urząd Wojewódzki 17 16 286.745 285.995 11. Pomorski Urząd Wojewódzki 11 11 32.545 32.545 12. Śląski Urząd Wojewódzki 10 10 45.032 45.066 13. Świętokrzyski Urząd Wojewódzki 7 3 65.176 37.035 14. Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki 27 26 267.109 466.846 15. Wielkopolski Urząd Wojewódzki 14 14 67.492 67.652 16. Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki 12 12 73.060 73.060 urzędy wojewódzkie ogółem 222 216 1.277.275 1.461.094 nieruchomości w gospodarowaniu Ministra Rozwoju na podstawie art. 60 ustawy o gospodarce nieruchomościami 1.337 1.316 15.044.143 ** 15.271.377 * Sumy powierzchni działek gruntu (lub udziałów w działkach) przekazanych w trwały zarząd na potrzeby statutowe i gruntów pod innymi obiektami na podstawie art. 60 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. ** Korekta wartości archiwalnych na podstawie danych Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 4.10. GRUNTY POD AUTOSTRADY Nabywanie nieruchomości pod autostrady odbywa się w różnych trybach. Dla autostrad, dla których wydano decyzję o ustaleniu lokalizacji przed 16 grudnia 2006 r., nieruchomości nabywane są na rzecz Skarbu Państwa przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w drodze umowy od właścicieli lub użytkowników wieczystych lub w drodze postępowania wywłaszczeniowego przeprowadzanego przez wojewodów, zaś nieruchomości stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego przeznaczone na pasy drogowe stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa. Dla autostrad, dla których wydano decyzję o ustaleniu lokalizacji w okresie od 16 grudnia 2006 r. do 10 września 2008 r. lub decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydanej po 10 września 2008 r., nieruchomości przeznaczone pod autostradę stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem, w którym wyżej wymienione decyzje stały się ostateczne. 52 Tab. 4.10. Grunty nabyte pod autostrady oznaczenie autostrady nazwa odcinka powierzchnia gruntów [ha] wartość nabytych nieruchomości [mln PLN] A2 od węzła Gręzów do węzła Swoboda 210,3200 94,60 od węzła Groszki do węzła Gręzów 164,6400 45,00 Siedlce – Biała Podlaska (w. Łukowisko) 314,6900 49,70 obwodnica Siedlec (w. Cicibór) 170,0400 21,10 A4 granica woj. małopolskiego – Tarnów 0,3201 0,54 A6 odcinek przygraniczny 11,2939 8,790 2023 r. ogółem 871,3040 219,73 2022 r. ogółem 392,7502 80,36 Źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 4.11. Struktura terytorialna gruntów pod autostrady oznaczenie autostrady grunty nabyte do 31.12.2023 r. grunty nabyte do 31.12.2022 r. powierzchnia [ha] wartość [mln PLN] powierzchnia [ha] wartość [mln PLN] A1 8.083 1.753,37 8.083 1.753,37 A2 6.951 1.247,13 6.091 1.036,73 A4 8.645 1.634,16 8.645 1.633,62 A6 125 112,09 114 103,40 A8 504 295,20 504 295,20 A18 695 298,94 695 298,94 ogółem 25.003 5.340,99 24.132 5.121,26 Źródło: jak w tab. 4.10. Pozyskiwanie gruntów pod autostrady skupiało się na odcinkach, na których budowa została rozpoczęta lub będzie rozpoczęta w najbliższych latach. W przypadku budowy i eksploatacji autostrad w systemie koncesyjnym, nieruchomości przeznaczone pod autostradę udostępniane były spółkom, które uzyskały koncesje na ich budowę i eksploatację. Warunki udostępnienia nieruchomości określane były w umowach koncesyjnych. 53 5. OBIEKTY INFRASTRUKTURY W zakresie niniejszego tematu przedstawiono trzy grupy budowli, urządzeń i obiektów infrastruktury stanowiących własność Skarbu Państwa: 1. drogi, 2. melioracje i obiekty ochrony przed powodzią, 3. infrastruktura zapewniająca dostęp do portów. Inne elementy składające się na infrastrukturę kraju (rurociągi, sieci energetyczne i telekomunikacyjne, linie kolejowe, lotniska, porty) są z reguły własnością podmiotów gospodarczych i wykazuje się je wartościowo w ewidencji księgowej podmiotu. 5.1. DROGI 5.1.1. Źródła praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do dróg Drogi, ze względu na rodzaj pełnionych funkcji w sieci drogowej, dzielą się na następujące kategorie: 1. krajowe, 2. wojewódzkie, 3. powiatowe, 4. gminne. Drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, natomiast drogi wojewódzkie, drogi powiatowe i drogi gminne stanowią własność właściwego samorządu 39 . Wykaz autostrad i dróg ekspresowych ustalony jest w rozporządzeniu Rady Ministrów, natomiast wykaz dróg krajowych jest ustalany w rozporządzeniu Ministra właściwego do spraw transportu 40 . Do dróg krajowych zalicza się drogi międzynarodowe oraz połączenia między największymi ośrodkami gospodarczymi kraju i głównymi przejściami granicznymi. Centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach dróg krajowych jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, który zarządza drogami krajowymi. Drogi krajowe, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, w granicach miast na prawach powiatu zarządzane są przez prezydentów miast. Zgodnie z art. 19 ust. 3 ustawy o drogach publicznych Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad jest zarządcą autostrady wybudowanej na zasadach określonych w ustawie do czasu przekazania jej, w drodze porozumienia, spółce, z którą zawarto umowę o budowę i eksploatację albo wyłącznie eksploatację autostrady. Spółka pełni funkcję zarządcy autostrady płatnej na warunkach określonych w umowie o budowę i eksploatację albo wyłącznie eksploatację autostrady. Zarządcami pozostałych dróg publicznych są: 1. dróg wojewódzkich – zarządy województw, 2. dróg powiatowych – zarządy powiatów, 3. dróg gminnych – wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast. W miastach na prawach powiatu wszystkimi drogami publicznymi z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych zarządzają prezydenci miast. 39 Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320 z późn. zm.). 40 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 15 lutego 2018 r. w sprawie ustalenia przebiegu dróg krajowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 442) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 2004 r. w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 741 z późn. zm.). 54 5.1.2. Ewidencja sieci dróg krajowych Obowiązki w zakresie gromadzenia danych dotyczących dróg publicznych regulują przepisy rozporządzenia ministra właściwego do spraw transportu 41 . Dane o sieci dróg publicznych dla celów statystycznych składane są przez zarządców dróg, koncesjonariuszy autostrad i spółek budujących lub eksploatujących autostrady. Organem odpowiedzialnym za sporządzanie informacji zbiorczej jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 5.1. Sieć dróg krajowych klasa dróg długość [km] 2023 r. 2022 r. autostrady – A 1.850,8 1.801,7 drogi ekspresowe – S 3.240,5 3.067,3 drogi główne ruchu przyspieszonego – GP 9.550,5 9.692,5 drogi główne – G 4.732,6 4.799,0 drogi zbiorcze – Z 85,6 85,8 drogi lokalne – L 7,3 7,3 drogi dojazdowe – D 5,5 6,1 długość dróg krajowych ogółem 19.472,8 19.459,6 w granicach administracyjnych miast 4.071,7 4.092,1 poza granicami administracyjnymi miast 15.401,0 15.367,5 Źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 5.2. Obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych konstrukcja obiektów liczba 2023 r. liczba 2022 r. suma długości [m] suma powierzchni [m 2 ] mosty, wiadukty, estakady i kładki dla pieszych (trwałe) 11.067 10.597 681.719,79 10.663.288,26 stalowe 1.487 1.432 136.666,61 2.188.351,48 z betonu zbrojonego (żelbetowe) 4.054 3.957 147.310,79 1.818.109,73 z betonu sprężonego (strunobetonowe, kablobetonowe) 5.474 5.155 397.210,77 6.650.661,38 betonowe, kamienne, ceglane 50 52 488,62 5.972,74 drewniane 2 1 43 192,93 przejścia podziemne 215 214 10.318,61 95.982,87 tunele 133 132 11.679,95 230.247,66 Źródło: jak w tab. 5.1. 41 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 lutego 2005 r. w sprawie trybu sporządzania informacji oraz gromadzenia i udostępniania danych o sieci dróg publicznych, obiektach mostowych, tunelach oraz promach (Dz. U. z 2005 r. nr 67 poz. 583). 55 Tab. 5.3. Wartość dróg krajowych i obiektów mostowych rodzaj obiektu, zarządca wartość [mln PLN] 2023 r. 2022 r. drogi krajowe zarządzane przez GDDKiA (wartość netto) 118.522,53 113.229,21 obiekty mostowe i przejścia podziemne na drogach krajowych zarządzanych przez GDDKiA (wartość netto) 33.939,50 31.512,77 drogi krajowe w miastach na prawach powiatu (wartość odtworzeniowa) 29.509,27 27.257,62 obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych w miastach na prawach powiatu (wartość odtworzeniowa) 15.951,01 14.395,69 ogółem 197.922,31 186.395,29 drogi krajowe w budowie 43.719,30 44.128,62 Źródło: jak w tab. 5.1. 5.2. MAJĄTEK SKARBU PAŃSTWA ZWIĄZANY Z GOSPODARKĄ WODNĄ I GOSPODARKĄ MORSKĄ Dział administracji „gospodarka wodna” obejmuje m. in.: kształtowanie, ochronę i racjonalne wykorzystywanie zasobów wodnych, sprawy utrzymania śródlądowych wód powierzchniowych stanowiących własność Skarbu Państwa wraz z infrastrukturą techniczną związaną z tymi wodami, obejmującą budowle oraz urządzenia wodne, budowę, modernizację, utrzymanie śródlądowych dróg wodnych oraz urządzeń zabezpieczających przed powodzią 42 . Działem tym kieruje minister właściwy do spraw gospodarki wodnej. Na podstawie ustawy Prawo wodne organami właściwymi w sprawach gospodarowania wodami, zgodnie z przyznanymi kompetencjami, są: 1. minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, 2. minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej, 3. Prezes Wód Polskich, 4. dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich, 5. dyrektor zarządu zlewni Wód Polskich, 6. kierownik nadzoru wodnego Wód Polskich, 7. dyrektor urzędu morskiego, 8. wojewoda, 9. starosta, 10. wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Utrzymanie wód i urządzeń wodnych należy do kompetencji wyżej wymienionych organów, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Obowiązek ten był realizowany poprzez utrzymanie dna i brzegów cieków naturalnych, sztucznych zbiorników wodnych zlokalizowanych na tych ciekach oraz dna jezior przepływowych, zarządzanie budowlami i urządzeniami hydrotechnicznymi i regulacyjnymi niezbędnymi do realizacji zadań statutowych jednostek określonych przepisami Prawa wodnego. W stosunku do pozostałego mienia związanego z gospodarką wodną, które nie posiada wskazanego administratora, organem właściwym w zakresie gospodarowania tym mieniem jest starosta. 42 Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1370). 56 5.3. URZĄDZENIA MELIORACJI WODNYCH I BUDOWLE PRZECIWPOWODZIOWE Według ustawy Prawo wodne melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. Ustawa definiuje katalog urządzeń melioracji wodnych, którymi są: 1. rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie, 2. drenowania, 3. rurociągi, 4. stacje pomp służące wyłącznie do celów rolniczych, 5. ziemne stawy rybne, 6. groble na obszarach nawadnianych, 7. systemy nawodnień grawitacyjnych, 8. systemy nawodnień ciśnieniowych – jeżeli służą celom, o których mowa w art. 195 ustawy. Równocześnie przepisy dotyczące urządzeń melioracji wodnych stosuje się odpowiednio do: 1. budowli wstrzymujących erozję wodną, 2. dróg dojazdowych niezbędnych do użytkowania obszarów zmeliorowanych, 3. fitomelioracji oraz agromelioracji, 4. systemów przeciwerozyjnych, 5. zagospodarowania zmeliorowanych trwałych łąk lub pastwisk, 6. zagospodarowania nieużytków przeznaczonych na trwałe łąki lub pastwiska. Natomiast budowle przeciwpowodziowe to: 1. kanały ulgi, 2. kierownice w ujściach rzek do morza, 3. poldery przeciwpowodziowe, 4. sztuczne zbiorniki przeciwpowodziowe, 5. suche zbiorniki przeciwpowodziowe, 6. wały przeciwpowodziowe, 7. budowle regulacyjne, 8. wrota przeciwpowodziowe i przeciwsztormowe, 9. falochrony, 10. budowle ochrony brzegów morskich, 11. stopnie wodne – wraz z obiektami związanymi z nimi technicznie i funkcjonalnie lub nieruchomościami przeznaczonymi na potrzeby ochrony przed powodzią. W związku ze zmianami w metodyce klasyfikacji oraz kompetencjach w zakresie zarzadzania gospodarką wodną, wynikającymi ze zmian w ustawie Prawo wodne, PGW Wody Polskie prowadziły systematycznie działania zmierzające do pełnej inwentaryzacji obiektów i urządzeń stanowiących mienie Skarbu Państwa, w stosunku do którego PGW Wody Polskie wykonuje uprawnienia właścicielskie. 57 Tab. 5.4. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2023 r. – środki finansowe środki finansowe [tys. PLN] piętrzenie jezior zbiorniki sztuczne stawy rybne samodzielne budowle piętrzące i ujęcia wód na ciekach inne ogółem PGL Lasy Państwowe 0 0 0 146 0 146 Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0 9.981 0 0 406 10.387 Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0 872 0 0 0 872 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 0 0 4 0 0 4 samorządy 25 135.974 96.225 320 228.547 461.091 fundusze strukturalne UE 0 55.358 0 61 26.735 82.154 PGW Wody Polskie 0 1.182 0 6.408 49 7.639 inne 141 18.868 54.169 201 94.952 168.331 2023 r. ogółem 166 222.235 150.398 7.137 350.688 730.624 2022 r. ogółem 0 50.379 1.146 2.395 4.450 58.370 Źródło: Ministerstwo Infrastruktury. 58 Tab. 5.5. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 202 3 r. – efekty rzeczowe inne ogółem 483 471,36 3.554,6 2 1.941,31 582,41 Źródło: jak w tab. 5.4. nowe 97 20,74 216,55 5,44 1,78 samo dzielne budowle piętrzące i ujęcia wód na ciekach ogółem 18.855 — 50.100,19 45.754,76 144.760,73 nowe 8 — 2,60 0,00 0,00 stawy rybne ogółem 8.390 33.462,46 330.471,10 222.587,02 1.890,66 nowe 21 3,35 48,07 0,00 0,00 zbiorniki sztuczne ogółem 4.421 11.504,84 214.516,0 3 84.289,05 11.304,05 nowe 75 46,47 10.085,15 81,35 258,73 piętrzenie jezior ogółem 372 36.107,00 272.345,30 53.389,88 10.583,30 nowe 6 0,20 531,00 0,00 0,00 obiekty małej retencji łącznie 32.521 81.545,65 870.987,24 407.962,02 169.121,15 obiekty małej retencji nowe łącznie 207 70,76 10.883,37 86,79 260,51 j. m. [szt.] [ha] [tys.m 3 ] [tys.m 3 ] [ha] efekty rzeczowe liczba obiektów powierzchnia zalewu ogółem w tym dla rolnictwa przewidywana powierzchnia nawodnień przyrost pojemności zmagazyno - wanej wody 59 5.4. WODNE BUDOWLE INŻYNIERSKIE UTRZYMYWANE PRZEZ URZĘDY MORSKIE Własność akwenów portowych wraz z infrastrukturą zapewniającą dostęp do portów lub przystani morskich przysługuje Skarbowi Państwa i jest wyłączona z obrotu. Budowa, modernizacja i utrzymanie infrastruktury są finansowane ze środków budżetu państwa 43 . Budowa i utrzymywanie obiektów infrastruktury zapewniającej dostęp do portów i przystani morskich należy do zadań organów administracji morskiej 44 . Do zadań administracji morskiej finansowanych ze środków budżetu państwa należy także budowa, utrzymanie i ochrona umocnień brzegowych, wydm i zalesień ochronnych. W przypadku braku podmiotu zarządzającego portem lub przystanią morską, akweny portowe znajdujące się w granicach portu lub przystani oraz ogólnodostępne obiekty, urządzenia i instalacje stanowiące majątek Skarbu Państwa związane z funkcjonowaniem portu lub przystani morskiej są zarządzane i utrzymywane przez Urzędy Morskie. 5.4.1. Zarządzanie i ewidencja budowli wodnych Urzędy Morskie w Gdyni i Szczecinie, zarządzają morskimi budowlami hydrotechnicznymi oraz innymi obiektami nie będącymi własnością zarządów portów morskich, samorządów lub innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Ewidencja obiektów prowadzona jest w formie zapisów w księgach majątkowych urzędów i podległych im jednostek, a ich wartość, z uwzględnieniem umorzenia, wykazywana jest w bilansach jako składnik wartości środków trwałych. 5.4.2. Wartość budowli wodnych Zbiorcze wartości, z jakimi poszczególne obiekty zostały wprowadzone do ksiąg inwentarzowych, mogą znacznie odbiegać od kosztów zastąpienia liczonych na podstawie aktualnych przepisów i cen. Liczne obiekty, w tym największe morskie budowle wodne, jak rynny torów wodnych, nie posiadają wartości inwentarzowej. Zostały one przejęte po 1945 r. i były potem rozbudowywane przy wykorzystaniu środków pozainwestycyjnych, przez co ich wartość w ogóle nie figuruje w księgach inwentarzowych. Tab. 5.6. Wartość morskich budowli hydrotechnicznych organ zarządzający wartość brutto [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. Urząd Morski w Szczecinie 8.574.387 8.448.790 Urząd Morski w Gdyni 1.293.523 1.259.625 ogółem 9.867.910 9.708.415 Źródło: urzędy morskie. 43 Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1796). 44 Art. 42 ust. 2 pkt 20 ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1125). 60 6. MIENIE SKARBU PAŃSTWA WYDZIELONE W MAJĄTKI ODRĘBNE Rozdział niniejszy obejmuje zagadnienia dotyczące majątku, który został oddany w zarząd Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasy Państwowe i powierzony agencjom powołanym do gospodarowania rzeczowymi składnikami majątku Skarbu Państwa, w szczególności nieruchomościami – Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa i Agencja Mienia Wojskowego oraz rezerwami strategicznymi – Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. 6.1. PAŃSTWOWE GOSPODARSTWO LEŚNE LASY PAŃSTWOWE Lasami Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe 45 , państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. Podstawowe zadanie PGL Lasy Państwowe polega na zachowaniu trwałości lasów oraz ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów. PGL Lasy Państwowe prowadzi gospodarkę leśną, gospodaruje gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną. PGL Lasy Państwowe prowadzi działalność na zasadzie samodzielności finansowej i pokrywa koszty działalności z własnych przychodów. 6.1.1. Gospodarowanie nieruchomościami PGL Lasy Państwowe W stosunkach cywilnoprawnych Skarb Państwa, w zakresie swojego działania, reprezentują: Dyrektor Generalny, dyrektor regionalnej dyrekcji i nadleśniczy. Kierownik jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać grunty i nieruchomości, tylko jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa. Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości PGL Lasy Państwowe może następować tylko w przypadkach określonych w ustawie. Lasy i grunty, na których nie jest możliwe prowadzenie racjonalnej gospodarki PGL Lasy Państwowe może w drodze umowy przekazywać nieodpłatnie Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (KOWR). W razie zmiany przeznaczenia gruntów leśnych lub rolnych znajdujących się w zarządzie PGL Lasy Państwowe na cele nieleśne lub nierolnicze, w związku z potrzebami innej jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, przekazanie gruntów następuje nieodpłatnie, w drodze umowy o przeniesieniu zarządu. Nieruchomości, stanowiące własność Skarbu Państwa a zarządzane przez PGL Lasy Państwowe, przeznaczone na drogi krajowe stają się nieodpłatnie, z mocy prawa, przedmiotem trwałego zarządu Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Grunty nieprzydatne dla gospodarki leśnej, budynki i budowle wraz z niezbędnym gruntem mogą być przekazane w użytkowanie wieczyste osobie prawnej lub w użytkowanie innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Lasy, grunty i inne nieruchomości Skarbu Państwa w zarządzie PGL Lasy Państwowe mogą być zamieniane na lasy, grunty i inne nieruchomości w przypadkach uzasadnionych potrzebami i celami gospodarki leśnej. Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe, na wniosek zainteresowanego ministra, wojewody, lub gminy, może przekazać w użytkowanie wskazanej przez wnioskodawcę jednostce organizacyjnej lasy, grunty oraz inne nieruchomości, bez zmiany ich dotychczasowego przeznaczenia. W przypadkach uzasadnionych potrzebami obronności państwa, lasy mogą być przekazane w zarząd jednostce organizacyjnej podległej Ministrowi Obrony Narodowej. 45 Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2024 r. poz. 530). Zgodnie z art. 4 ustawy zasada ta nie dotyczy lasów będących w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów. 61 Tab. 6.1. Nieruchomości PGL Lasy Państwowe rodzaj nieruchomości powierzchnia [ha] wartość * [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. lasy 7.338.940 7.330.743 527.447.876 518.384.337 użytki rolne 134.888 134.113 886.598 706.779 nieużytki 92.034 89.594 wody 9.284 9.128 tereny różne 12.605 12.500 grunty zabudowane i zurbanizowane 8.215 8.132 pozostałe grunty nieleśne 28.247 33.836 ogółem 7.624.213 7.618.046 528.334.474 519.091.116 * Wartość obejmuje wyłącznie wartość bilansową i pozabilansową gruntów, bez wartości aktywów trwałych (budynki, budowle, pozostałe urządzenia). Wyliczenie wartości nieruchomości według metody ustalonej w zarządzeniu Dyrektora Generalnego PGL Lasy Państwowe z dnia 20 maja 2010 r. Źródło: Dyrekcja Generalna PGL Lasy Państwowe. Zmiany wartości lasów i pozostałych użytków gruntowych w stosunku do wartości za 2022 r. wynikały ze zmiany powierzchni gruntów, cech taksacyjnych drzewostanu i wzrostu średniej ceny drewna za pierwsze trzy kwartały 2023 r. (komunikat Prezesa GUS z dnia 20 października 2023 r.). 6.1.2.Majątek państwowej jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe Państwowa jednostka organizacyjna PGL Lasy Państwowe zarządzała i gospodarowała składnikami majątku Skarbu Państwa związanymi z gospodarką leśną o wartości 9,4 mld PLN (na koniec 2022 r. – 8,4 mld PLN). Tab. 6.2. Wartość majątku PGL Lasy Państwowe rodzaj składnika wartość [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 7.473.362 7.081.201 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczowe środki trwałe 483.688 346.238 środki trwałe w budowie 510.201 401.303 inwestycje długoterminowe 103.814 91.233 w tym akcje i udziały 47.879 32.364 zapasy 534.544 375.329 należności krótkoterminowe 776.172 763.951 środki pieniężne i krótkoterminowe aktywa finansowe 8.463.249 7.971.861 aktywa ogółem bez gruntów 18.447.745 17.117.902 fundusz własny 14.293.659 13.032.847 w tym: kapitał zasobów PGL Lasy Państwowe, 10.097.571 8.515.411 kapitał zasobów PGL Lasy Państwowe z aktualizacji wyceny, 347.253 350.659 Fundusz Leśny 3.225.232 3.179.511 Źródło: PGL Lasy Państwowe – bilans. 62 Dyrektor Generalny mógł, w imieniu Skarbu Państwa, tworzyć jednoosobowe spółki Skarbu Państwa lub przystępować do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółek akcyjnych, ale lasy nie mogły stanowić przedmiotu wkładu niepieniężnego. 31 grudnia 2023 r. Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe reprezentował Skarb Państwa w następujących 10 spółkach: 1. BOŚ S. A. w Warszawie, 2. Fabryka Podłóg BIADKI Sp. z o. o. w Biadkach, 3. INWESTSTAR S. A. w Starachowicach, 4. Leśny Zakład Usługowy LASBUD Sp. z o. o. w Białymstoku, 5. MBANK S. A. w Warszawie, 6. PPHU „Grandel” Sp. z o. o. w Pile, 7. Przedsiębiorstwo Transportu Leśnego TRANSLAS Sp. z o. o. w Toruniu, 8. Zakład Budowlano-Drogowy BIESZCZADY Sp. z o. o. w Ustrzykach Dolnych, 9. Dobre z Lasu Sp. z o. o. w Warszawie, 10. Pro-Holding Sp. z o. o. w Krakowie. 6.2. WŁASNOŚĆ ROLNA SKARBU PAŃSTWA Prawo własności i inne prawa rzeczowe na rzecz Skarbu Państwa w stosunku do nieruchomości rolnych, nieruchomości i innych składników mienia pozostałych po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń, a także wobec innych nieruchomości rolnych przejętych przez Skarb Państwa z innych tytułów wykonuje Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), działający na podstawie ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa 46 . Główne zadania realizowane przez KOWR obejmowały swoim zakresem: 1. gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa, 2. reprezentowanie Skarbu Państwa w określonych spółkach o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, 3. promocję żywności i zwiększanie konkurencyjności polskich produktów rolno-spożywczych, stabilizację rynków rolnych, rozwój obszarów wiejskich, innowacyjności i pomoc żywnościową. KOWR wykonywał również zadania określone odrębnymi przepisami, a w szczególności ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego 47 oraz ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 48 . 6.2.1. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Na koniec 2023 r. w Zasobie pozostawały grunty o ogólnej powierzchni 1.335,7 tys. ha 49 . 46 Dz. U. z 2024 r. poz. 700. 47 Dz. U. z 2024 r. poz. 423. 48 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. KOWR zobowiązany jest do przeznaczenia na Fundusz Rekompensacyjny przychodów ze sprzedaży co najmniej 400 tys. ha nieruchomości z ich częściami składowymi, realizowanej w trybach przetargowych. W 2023 r. do Funduszu Rekompensacyjnego została przekazana kwota 494 mln PLN (w 2022 r. – 649 mln PLN). 49 Powierzchnia obejmuje pozostające w ewidencji Zasobu grunty w innym zagospodarowaniu (w dożywotnim użytkowaniu, w bezumownym użytkowaniu i w użyczeniu) oraz obce grunty (grunty, które z mocy prawa przeszły w gestię innych podmiotów, lecz pozostają w ewidencji Zasobu do czasu ich protokolarnego przekazania). Szczegółowe dane o gruntach i gospodarowaniu nimi zawiera „Sprawozdanie z działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2023 r.”. 63 Tab. 6.3. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa według województw województwo powierzchnia [ha] 2023 r. 2022 r. dolnośląskie 191.620 192.620 kujawsko-pomorskie 80.182 80.891 lubelskie 35.266 35.673 lubuskie 94.671 95.182 łódzkie 18.036 18.072 małopolskie 13.607 13.690 mazowieckie 27.023 27.664 opolskie 65.860 65.958 podkarpackie 25.891 26.381 podlaskie 31.352 31.516 pomorskie 90.049 90.895 śląskie 34.108 34.364 świętokrzyskie 9.546 9.848 warmińsko-mazurskie 151.041 151.590 wielkopolskie 201.035 202.628 zachodniopomorskie 266.421 267.503 ogółem 1.335.708 1.344.476 Źródło: Sprawozdanie z działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2023 r. W transakcjach zawieranych przez KOWR w 2023 r. średnia cena sprzedaży gruntów rolnych wyniosła 58.031,- PLN/ha (w 2022 r. – 43.446,- PLN/ha). Obliczona na tej podstawie szacunkowa wartość rynkowa gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa wyniosła 77,5 mld PLN (w 2022 r. – 58,4 mld PLN). Tab. 6.4. Powierzchnia i wartość gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan wartość ewidencyjna [tys. PLN] powierzchnia ogółem [ha] przeciętna cena sprzedaży gruntów rolnych [PLN/ha] szacunkowa wartość rynkowa gruntów rolnych [mld PLN] 2023 r. ogółem 7.913.228 1.335.707 58.031 77,5 2022 r. ogółem 6.645.649 1.344.476 43.446 58,4 Źródło: sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności KOWR w 2023 r. 64 Tab. 6.5. Wartość Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa pozycja bilansu wartość [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. rzeczowe aktywa trwałe 9.114.648 7.750.855 w tym: grunty 50 , 7.913.228 6.645.649 budynki i budowle, 337.944 374.627 urządzenia techniczne i maszyny 9.664 10.933 majątek obrotowy 5.206.236 4.977.205 wartość funduszu własnego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 12.247.590 11.448.131 Źródło: bilans KOWR – Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa. 6.2.2. Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Stan mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa mógł ulegać zmianom w wyniku następujących działań: 1. dzierżawy i sprzedaży mienia, 2. nieodpłatnego przekazywania gruntów z Zasobu na rzecz jednostek samorządu terytorialnego (gmin, powiatów, województw), 3. nieodpłatnego przekazywania lasów i gruntów do zalesienia przez PGL Lasy Państwowe, 4. nieodpłatnego przekazania gruntów kościołom i innym związkom wyznaniowym w Rzeczypospolitej Polskiej w sprawach wynikających z postępowania regulacyjnego, 5. nieodpłatnego przekazania gruntów innym uprawnionym podmiotom (m. in.: parkom narodowym, spółdzielniom mieszkaniowym, Polskiej Akademii Nauk, izbom rolniczym lub też nadanie na własność osobom – dożywotnim użytkownikom), 6. przekazania gruntów z Zasobu w innych formach (np. wniesienie jako aport do spółek, przekazanie gruntów pod wodami do regionalnych zarządów gospodarki wodnej lub marszałka województwa). Natomiast nieruchomości wchodzące w skład Zasobu przeznaczone na drogi krajowe stawały się nieodpłatnie, z mocy prawa, przedmiotem trwałego zarządu ustanowionego na rzecz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. 50 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego trybu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i ich części składowych, warunków obniżenia ceny sprzedaży nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz stawek szacunkowych gruntów (Dz. U. z 2021 r. poz. 2092). Wartość gruntów Zasobu do celów ewidencyjnych oblicza się stosując metodę stawek szacunkowych, uwzględniającą cenę żyta, rodzaj i klasę gruntu oraz okręg podatkowy, w którym położona jest nieruchomość. 65 Tab. 6.6. Stan zagospodarowania gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan * przejęte do ZWRSP sprze- dane przeka- zane nieod- płatnie pozosta- jące w ZWRSP w tym: w dzierża- wie w zarządzie i użytkowaniu wieczystym do rozdyspo- nowania ** [w tys. ha] 2023 r. ogółem 4.759,8 2.735,6 688,5 1.335,7 1.038,1 69,1 188,0 2022 r. ogółem 4.758,0 2.731,0 682,6 1.344,5 1.069,5 69,9 166,6 * Narastająco od początku działalności (od 1992 r.) do 31 grudnia 2023 r. ** W tym grunty obce, do których prawa przeszły na rzecz innych podmiotów lecz pozostają w ewidencji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa do czasu ich protokolarnego przekazania tym podmiotom. Źródło: jak w tab. 6.3. Od wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw 51 podstawową formą zagospodarowania państwowych gruntów rolnych stała się dzierżawa. W 2023 r. wydzierżawiono ogółem 25,9 tys. ha (w 2022 r. – 36,4 tys. ha) na podstawie ponad 2,9 tys. zawartych umów. Zmiana wynikała głównie z wydłużenia okresów obowiązywania dotychczas zawartych umów dzierżawy, co miało wspierać poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych. Natomiast w samej procedurze przedłużania dzierżawy wprowadzono stosowne preferencje, korespondujące z obowiązującą polityką państwa w zakresie rozwoju gospodarstw rodzinnych. Sprzedaż nieruchomości z Zasobu była możliwa tylko na ściśle określonych warunkach i dotyczyła jedynie dwóch sytuacji: gdy nieruchomość rolna miała powierzchnię do 2 ha oraz w przypadku nieruchomości rolnej o większej powierzchni, o ile sprzedaż była szczególnie uzasadniona ze względów społeczno-gospodarczych (po uzyskaniu zgody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi). W 2023 r. zrealizowana sprzedaż nieruchomości Zasobu wyniosła 4.554 ha (wobec 5.003 ha w roku ubiegłym), z czego 1.670 ha sprzedano bez przetargu (w tym 1.138 ha dzierżawcom w ramach przysługującego im prawa pierwszeństwa w nabyciu), a 2.884 ha w trybie przetargowym. Szczególną grupę nabywców stanowiły osoby fizyczne, określane jako Zabużanie. Nabywanie nieruchomości przez Zabużan reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 52 . Do końca 2023 r. Zabużanie zakupili z Zasobu 5,5 tys. ha ziemi za łączną kwotę 102,8 mln PLN (w 2023 r. osoby z przedmiotowymi uprawnieniami nabyły 0,2 ha ziemi z Zasobu w ramach jednej umowy o wartości 18,3 tys. PLN). W innych niż sprzedaż formach trwałego rozdysponowania, organom właściwym do spraw gospodarowania wodami publicznymi przekazano nieodpłatnie łącznie prawie 249 tys. ha gruntów pod wodami płynącymi (w samym 2023 r. – 2.539 ha), na rzecz PGL Lasy Państwowe przekazano łącznie 155,9 tys. ha (w samym 2023 r. – 377 ha), kościelnym osobom prawnym przekazano łącznie ponad 90 tys. ha (w samym 2023 r. – 8 ha), jednostkom samorządu terytorialnego przekazano łącznie 60,9 tys. ha (w samym 2023 r. – 596 ha), a innym uprawnionym jednostkom i podmiotom – łącznie ponad 69 tys. ha (w samym 2023 r. – 2.075 ha). 51 Dz. U. z 2024 r. poz. 801 z późn. zm. 52 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. 66 6.2.3. Inne mienie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Poza gruntami na Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa składały się inne składniki, m. in. prawie 5,6 tys. mieszkań, 646 obiektów rolno-przemysłowych i usługowych oraz 375 zespołów dworskich i pałacowo-parkowych. Na koniec 2023 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa wykonywał prawa z udziałów i akcji oraz sprawował nadzór właścicielski nad działalnością 47 spółek, których wykaz znajduje się poniżej (z tego: 31 spółek hodowli roślin i zwierząt oraz 16 spółek w ramach wykonywania ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz innych ustaw): 1. Ośrodek Hodowli Zarodowej Bobrowniki Sp. z o. o., 2. Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych Sp. z o. o. Chodeczek, 3. Ośrodek Hodowli Zarodowej Dębołęka Sp. z o. o., 4. Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare Sp. z o. o., 5. Stadnina Koni w Dobrzyniewie Sp. z o. o., 6. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Gajewo” Sp. z o. o., 7. Przedsiębiorstwo Rolniczo-Hodowlane Gałopol Sp. z o. o., 8. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Garzyn” Sp. z o. o., 9. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Głogówek” Sp. z o. o., 10. Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o. o., 11. Stadnina Koni Janów Podlaski Sp. z o. o., 12. Ośrodek Hodowli Zarodowej w Kamieńcu Ząbkowickim Sp. z o. o., 13. Hodowla Zarodowa Zwierząt „Żołędnica” Sp. z o. o., 14. Stadnina Koni „Krasne” Sp. z o. o., 15. Stadnina Koni Liski Sp. z o. o., 16. Ośrodek Hodowli Zarodowej Lubiana Sp. z o. o., 17. Stado Ogierów w Łącku Sp. z o. o., 18. Stadnina Koni Michałów Sp. z o. o., 19. „Mścice” Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o., 20. Gospodarstwo Rolno-Hodowlane Żydowo Sp. z o. o., 21. Stadnina Koni „Nowe Jankowice” Sp. z o. o., 22. Stadnina Koni Nowielice Sp. z o. o., 23. Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku Sp. z o. o., 24. Ośrodek Hodowli Zarodowej Osięciny Sp. z o. o., 25. Hodowla Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o. o., 26. Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o. o., 27. Stadnina Koni Prudnik Sp. z o. o., 28. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Przerzeczyn Zdrój” Sp. z o. o., 29. Stadnina Koni „Racot” Sp. z o. o., 30. Stado Ogierów „Starogard Gdański” Sp. z o. o., 31. PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki Sp. z o. o., 32. Stacja Hodowli i Unasienienia Zwierząt Sp. z o. o., 33. Widawa Sp. z o. o., 34. Gospodarstwo Agro-Turystyczne Kuty Sp. z o. o., 35. Wielkopolskie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt w Poznaniu siedzibą w Tulcach Sp. z o. o., 36. Vitra Trade Sp. z o. o. w likwidacji, 37. Krajowa Grupa Spożywcza S. A., 38. Wesoła Sp. z o. o., 39. PZZ Trzemeszno Sp. z o. o., 40. Terminal Intermodalny Bydgoszcz Emilianowo Sp. z o. o., 41. Jurajski AGRO FRESH Park S. A., 42. Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna INVEST-PARK Sp. z o. o., 43. TDM \"ARRTRANS\" S. A. w likwidacji w upadłości, 67 44. EURO-PARK Ząbkowice Sp. z o. o., 45. Rolno-Spożywcza Spółka Inwestycyjna Sp. z o. o., 46. POLGRUNT Sp. z o. o., 47. GPW Ventures Asset Management sp. z o. o. KOWR Ventures ASI S. K. A. 31 jednoosobowych spółek Skarbu Państwa o szczególnym znaczeniu w pracach na rzecz postępu biologicznego w rolnictwie i dla gospodarki narodowej prowadzących działalność w zakresie hodowli roślin uprawnych, hodowli zwierząt gospodarskich, stadnin koni i stad ogierów miało status spółek strategicznych, nieprzewidzianych aktualnie do prywatyzacji. 6.3. MIENIE POWIERZONE AGENCJI MIENIA WOJSKOWEGO Na podstawie ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego 53 , Skarb Państwa powierzył Agencji wykonywanie w jego imieniu i na jego rzecz praw własności i innych praw rzeczowych m. in. w stosunku do nieruchomości stanowiących jego własność: 1. wykorzystywanych do zakwaterowania żołnierzy zawodowych, 2. zajętych pod budowle i urządzenia związane z nieruchomościami wykorzystywanymi do zakwaterowania, 3. uznanych za zbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa, jeżeli przedstawiona przez Agencję propozycja wykorzystania tych nieruchomości uzasadnia ich przekazanie w celu realizacji zadań Agencji. Agencja wykonywała zadania własne oraz powierzone jej przez Ministra Obrony Narodowej zadania zlecone. Do najważniejszych zadań własnych należały: 1. gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa powierzonym i użyczonym Agencji, w tym obrót z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym, 2. obrót mieniem, w tym sprzedaż lokali mieszkalnych, innych nieruchomości oraz infrastruktury, 3. przejmowanie i nabywanie mienia, 4. prowadzenie działalności gospodarczej, 5. podejmowanie przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej oraz wsparcie działań na rzecz odnawialnych źródeł energii dla potrzeb Sił Zbrojnych, 6. budowanie domów mieszkalnych, 7. wytwarzanie, przechowywanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym, 8. współpraca z przedsiębiorcami wykonującymi zadania w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa państwa w zakresie realizacji obrotu towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, 9. organizacja przedsięwzięć związanych z promocją Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zadania zlecone to przede wszystkim zadania powierzone przez Ministra Obrony Narodowej w zakresie gospodarki mieszkaniowej i internatowej oraz inwestycji i remontów zasobów mieszkaniowych i internatowych, w szczególności poprzez racjonalne wykorzystanie zasobów, planowanie i realizację inwestycji, wypłacanie osobom uprawnionym świadczeń pieniężnych, obsługa przekazanych kompleksów magazynowych oraz zbywanie podmiotom wskazanym przez Ministra Obrony Narodowej mienia ruchomego przekazanego Agencji przez tego Ministra. 53 Dz. U. z 2024 r. poz. 98. 68 Tab. 6.7. Wybrane składniki mienia powierzonego Agencji Mienia Wojskowego rodzaj składnika wartość [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. grunty 774.627 818.786 budynki, lokale i budowle 2.532.485 2.503.929 udziały w sp. z o. o. oraz spółdzielniach mieszkaniowych 1.054.881 1.022.111 Źródło: sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności AMW za 2023 r. Wartość księgowa netto majątku trwałego Skarbu Państwa powierzonego AMW według stanu na 31 grudnia 2023 r. wynosiła 4.433.221 tys. PLN (na koniec 2022 r. kwota ta wynosiła 4.438.185 tys. PLN). Zgodnie z ustawą o Agencji Mienia Wojskowego, wynik finansowy brutto Agencji obciążają określone odpisy. Odpis w wysokości 100 % wartości nadwyżki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Agencję z gospodarowania koncesjonowanymi i niekoncesjonowanymi ruchomymi składnikami majątku, przekazanymi przez jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane, przeznacza się na Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych. Odpis w wysokości 93 % wartości nadwyżki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Agencję z gospodarowania mieniem Skarbu Państwa przekazanym przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, pomniejszonej o podatek dochodowy od osób prawnych, przeznacza się na Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego 54 . AMW może tworzyć, łączyć, przystępować i przejmować, na podstawie przepisów odrębnych, spółki prawa handlowego i towarzystwa budownictwa społecznego, wnosić mienie, w tym także jako wkład niepieniężny do tych spółek i towarzystw budownictwa społecznego, które realizują zadania na potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa. Prawa i obowiązki wspólnika lub akcjonariusza w takich podmiotach wykonuje Agencja w imieniu Skarbu Państwa. 31 grudnia 2023 r. Agencja Mienia Wojskowego reprezentowała Skarb Państwa w następujących 5 spółkach: 1. AMW INVEST Sp. z o. o., 2. AMW REWITA Sp. z o. o., 3. AMW SINEVIA Sp. z o. o., 4. AMW TBS „KWATERA” Sp. z o. o., 5. MAZOWIECKI PORT LOTNICZY WARSZAWA-MODLIN Sp. z o. o. 31 grudnia 2023 r. w dyspozycji AMW pozostawało 1.855 nieruchomości gruntowych, stanowiących wyłączną własność Skarbu Państwa, o łącznej powierzchni 2.962,9586 ha (na koniec 2022 r. – 1.860 nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni 2.770,0298 ha). W zasobie AMW znajdowało się 351 budynków mieszkalnych, 68 budynków internatowych i 1.670 budynków o innym przeznaczeniu. Pozostały zasób AMW to udziały w nieruchomościach wspólnych, związane głównie z własnością niewyodrębnionych lokali mieszkalnych Skarbu Państwa w budynkach wspólnot mieszkaniowych, a także nieruchomości oddane w trwały zarząd oraz nieruchomości, których Agencja była użytkownikiem wieczystym. W 2023 r. przejęto 2 nieruchomości o łącznej powierzchni 0,2379 ha, trwale zbędne dla potrzeb resortu spraw wewnętrznych i administracji. 54 Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym za rok 2023 ustalono tylko odpis dla MON w wysokości 45.272 tys. PLN, tj. 117 % planu rocznego (w 2022 r. odpis dla MON w wysokości 45.846 tys. PLN, tj. 117,1 % planu rocznego). 69 6.4. REZERWY STRATEGICZNE Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2020 r. o rezerwach strategicznych 55 , rezerwy strategiczne tworzy się na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa i obronności państwa, bezpieczeństwa, porządku i zdrowia publicznego oraz wystąpienia klęski żywiołowej lub sytuacji kryzysowej, w celu wsparcia wykonywania zadań w zakresie bezpieczeństwa i obrony państwa, odtworzenia infrastruktury krytycznej, złagodzenia zakłóceń w ciągłości dostaw służących funkcjonowaniu gospodarki i zaspokojeniu podstawowych potrzeb obywateli, ratowania ich życia i zdrowia, realizacji interesów narodowych Rzeczypospolitej Polskiej w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego, wypełnienia jej zobowiązań międzynarodowych, a także udzielania pomocy i wsparcia podmiotom prawa międzynarodowego publicznego. Rezerwy strategiczne mogą stanowić: surowce, materiały, urządzenia, maszyny, konstrukcje, elementy infrastruktury krytycznej, moc produkcyjna, moc usługowa, zwierzęta gospodarskie, produkty naftowe, produkty rolne i rolno-spożywcze, środki spożywcze i ich składniki, wyroby medyczne, produkty lecznicze, produkty lecznicze weterynaryjne oraz substancje czynne w rozumieniu ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne 56 , materiały wybuchowe, broń, amunicja oraz ich istotne części, ładunki miotające oraz wyroby i technologie o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym w rozumieniu ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym 57 , produkty biobójcze, a także inne – niezbędne do realizacji celów, o których mowa w ustawie o rezerwach strategicznych. Rezerwy strategiczne stanowią wyodrębniony majątek Skarbu Państwa 58 , z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie o rezerwach strategicznych. Tworzy je, w drodze decyzji, Prezes Rady Ministrów zgodnie z Rządowym Programem Rezerw Strategicznym lub poza tym Programem (art. 14 ustawy o rezerwach strategicznych). Program ten powinien zawierać co najmniej określenie asortymentu i jego ilość oraz przeznaczenie tworzonych rezerw strategicznych, a decyzję o utworzeniu rezerw strategicznych wykonuje Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. Zakres działania Agencji określa art. 31 ustawy o rezerwach strategicznych. Obejmuje on m. in. prowadzenie inwestycji związanych z budową lub modernizacją infrastruktury technicznej, służącej do utrzymywania rezerw strategicznych oraz innych inwestycji związanych z wykonywaniem zadań. W zakresie ropy naftowej i produktów naftowych tworzone są zapasy interwencyjne. Składają się na nie zapasy obowiązkowe, tworzone przez przedsiębiorców oraz zapasy agencyjne, tworzone przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych, zgodnie z ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postepowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym 59 , nadzorowaną przez Prezesa Rady Ministrów. Zapasy interwencyjne tworzone są na wypadek wystąpienia zakłóceń w dostawach na rynek krajowy ropy naftowej lub paliw oraz konieczności wypełniania zobowiązań międzynarodowych. Zapasy agencyjne stanowią uzupełnienie zapasów obowiązkowych, a ich stan ma zapewnić pokrycie dziewięćdziesięciodniowego importu ropy i produktów naftowych netto, z uwzględnieniem zapasów obowiązkowych. Zatem minimalne zapasy agencyjne ropy naftowej i paliw powinny odpowiadać co najmniej różnicy pomiędzy dziewięćdziesięciodniowymi zapasami a poziomem zapasów obowiązkowych sektora. 55 Dz. U. z 2024 r. poz. 1598. 56 Dz. U. z 2024 r. poz. 686. 57 Dz. U. z 2023 r. poz. 1743. 58 W przypadkach uzasadnionych rachunkiem ekonomicznym lub szczególnymi względami technologicznymi lub organizacyjnymi dopuszcza się utrzymywanie rezerw strategicznych w postaci asortymentu powierzonego organom administracji publicznej albo stanowiącego własność przedsiębiorców lub podmiotów niebędących przedsiębiorcami, w magazynach będących w ich dyspozycji. 59 Dz. U. z 2024 r. poz. 1281. 70 Zapasy interwencyjne minister właściwy do spraw energii uwalnia w przypadkach i w trybie, o którym mowa w ustawie o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym, natomiast rezerwy strategiczne są udostępniane na podstawie decyzji Prezesa Rady Ministrów zgodnie z ustawą o rezerwach strategicznych. W 2023 r. obowiązywał, przyjęty 23 września 2022 r. przez Radę Ministrów w trybie obiegowym, Rządowy Program Rezerw Strategicznych na lata 2022-2026. Wartość rezerw strategicznych oraz zapasów agencyjnych ropy naftowej i produktów naftowych 31 grudnia 2023 r. wynosiła 11.213.583 tys. PLN (w cenach ewidencyjnych 60 ) wobec 11.900.289 tys. PLN na koniec roku 2022 (poz. B.I.4, bez uwzględniania towarów pozostałych). 60 Wartość zapasów zgodnie z bilansem Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych. 71 7. SEKTOR FINANSÓW PUBLICZNYCH Znaczne zasoby majątku Skarbu Państwa (oraz publiczne środki finansowe) wykorzystywane są do realizacji konstytucyjnych i ustawowych zadań władzy publicznej tj. organów administracji rządowej, kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądów i trybunałów. Zadania te wykonywane są przez państwowe jednostki budżetowe tworzone do obsługi organów, jak również przez podległe i podporządkowane im i nadzorowane instytucje i służby o różnej formie prawnej, świadczące usługi publiczne, których działalność zasilana jest ze środków publicznych. Sektor finansów publicznych, zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 61 , tworzą: 1. organy władzy publicznej, w tym: organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały, 2. jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, 3. związki metropolitalne, 4. jednostki budżetowe, 5. samorządowe zakłady budżetowe, 6. agencje wykonawcze, 7. instytucje gospodarki budżetowej, 8. państwowe fundusze celowe, 9. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS, 10. Narodowy Fundusz Zdrowia, 11. samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 12. uczelnie publiczne, 13. Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne, 14. państwowe i samorządowe instytucje kultury, 15. inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, banków i spółek prawa handlowego, 16. Bankowy Fundusz Gwarancyjny 62 . 7.1. PAŃSTWOWE JEDNOSTKI BUDŻETOWE Państwowe jednostki budżetowe pełnią rolę jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa, jako że pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek dochodów budżetu państwa. Ich inwestycje są finansowane z budżetu państwa. W odniesieniu do mienia urzędów i w zakresie ich zadań, określonych w odrębnych przepisach, Skarb Państwa reprezentują kierownicy urzędów. Gospodarują oni przydzielonym jednostkom mieniem Skarbu Państwa na zasadach racjonalnej i oszczędnej gospodarki oraz zapewniają ochronę tego mienia. Jednostki budżetowe mogą zbywać składniki majątku ruchomego. Natomiast nieruchomościami, które mają w trwałym zarządzie, mogą dysponować tylko w ograniczonym zakresie, za zgodą organu nadzorującego. 61 Dz. U. z 2024 r. poz. 1530. 62 Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2024 r. poz. 487). Fundusz nie jest państwową osobą prawną i nie jest inną państwową jednostką organizacyjną. 72 Zasady gospodarki finansowej jednostek określone są w ustawie o finansach publicznych. Ewidencja majątkowa w jednostkach budżetowych prowadzona jest również według przepisów tejże ustawy oraz ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości 63 i aktów wykonawczych. Wartości wynikające z tej ewidencji ujmowane są w łącznych bilansach dysponentów części budżetowych, a dokumenty te wykorzystano przygotowując niniejsze Sprawozdanie. Tab. 7.1. Państwowe jednostki budżetowe w kraju nazwa lub dysponent części budżetowej 64 liczba jednostek budżetowych 2023 r. 2022 r. Kancelaria Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej 1 1 Kancelaria Sejmu 1 1 Kancelaria Senatu 1 1 Sąd Najwyższy 1 1 Naczelny Sąd Administracyjny 17 17 Trybunał Konstytucyjny 1 1 Najwyższa Izba Kontroli 1 1 Rzecznik Praw Obywatelskich 1 1 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 1 1 Urząd Ochrony Danych Osobowych 1 1 Krajowe Biuro Wyborcze 50 50 Państwowa Inspekcja Pracy 18 18 Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 12 12 Rzecznik Praw Dziecka 1 1 Krajowa Rada Sądownictwa 1 1 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 4 4 Minister Cyfryzacji 2 2 Minister Finansów 21 21 Minister Aktywów Państwowych 1 1 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 297 296 Minister Sportu i Turystyki 1 1 Minister Obrony Narodowej 92 92 Minister Edukacji 13 * 13 Minister Nauki 1 — Minister Rodziny i Polityki Społecznej 31 31 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 94 92 Minister Sprawiedliwości 428 427 Minister Klimatu i Środowiska 31 31 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 48 49 Minister Spraw Zagranicznych 2 2 Minister Zdrowia 37 38 Minister Rozwoju i Technologii 4 4 Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 2 2 Minister Infrastruktury 17 16 63 Dz. U. z 2023 r. poz. 120 z późn. zm. 64 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 2 sierpnia 2024 r. w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich dysponentów (Dz. U. z 2024 r. poz. 1195). 73 Urząd Zamówień Publicznych 1 1 Urząd Regulacji Energetyki 1 1 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 1 1 Urząd d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych 1 1 Centralne Biuro Antykorupcyjne 1 1 Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego 7 7 Główny Urząd Statystyczny 20 20 Agencja Wywiadu 1 1 Wyższy Urząd Górniczy 1 1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 Główny Urząd Miar 13 13 Polski Komitet Normalizacyjny 1 1 Biuro Rzecznika Praw Pacjenta 1 1 Państwowa Agencja Atomistyki 1 1 Urząd Transportu Kolejowego 1 1 Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 Rządowe Centrum Legislacji 1 1 Urząd Komunikacji Elektronicznej 1 1 regionalne izby obrachunkowe 16 16 powszechne jednostki organizacyjne prokuratury 58 58 samorządowe kolegia odwoławcze 49 49 Państwowa Komisja do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15 1 1 urzędy centralne ogółem 1.413 1.409 Wojewoda Dolnośląski 66 66 Wojewoda Kujawsko-Pomorski 52 52 Wojewoda Lubelski 55 55 Wojewoda Lubuski 37 37 Wojewoda Łódzki 51 51 Wojewoda Małopolski 50 50 Wojewoda Mazowiecki 86 86 Wojewoda Opolski 36 36 Wojewoda Podkarpacki 56 56 Wojewoda Podlaski 42 42 Wojewoda Pomorski 49 49 Wojewoda Śląski 50 50 Wojewoda Świętokrzyski 37 37 Wojewoda Warmińsko-Mazurski 52 52 Wojewoda Wielkopolski 76 76 Wojewoda Zachodniopomorski 53 53 urzędy wojewódzkie ogółem 848 848 * Wcześniej w nadzorze Ministra Edukacji i Nauki. Źródło: Ministerstwo Finansów – Informacja o liczbie jednostek organizacyjnych działających w ramach części budżetowej według stanu na 31 grudnia 2023 r., obliczenia PGRP. 74 Tab. 7.2. Jednostki organizacyjne za granicą dysponent części budżetowej typy jednostek liczba 2023 r. 2022 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych ambasady 96 96 instytuty polskie 26 25 konsulaty generalne 37 37 stałe przedstawicielstwa 9 9 agencje konsularne i konsulaty — 1 inne 2 2 ogółem 170 170 Ministerstwo Rozwoju i Technologii wydziały w przedstawicielstwach Rzeczypospolitej Polskiej 4 4 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Wydział Polityki Regionalnej i Spójności przy Stałym Przedstawicielstwie Rzeczypospolitej Polskiej Unii Europejskiej w Brukseli 1 1 Źródło: dane urzędów. 75 Tab. 7.3. Majątek jednostek budżetowych organów centralnych w układzie rodzajowym aktywa ogółem * 2022 r. [ tys. PLN] 458.572 608.583 31.001 191.729 470. 727 19.963 163.878 54.805 229.552 4.127 16.182 132.611 380.976 875 1.455 2023 r. 459.804 594.775 29.290 186.491 483.663 19.478 156.404 61.301 316.045 4.290 15.794 142.847 422.265 864 1.215 środki pieniężne 630 8.998 2.350 519 3.322 188 4.810 463 61. 400 248 37 6.663 4.513 5 105 należności krótko - terminowe 1.553 26.600 4.260 1.280 14.175 247 5.721 423 38.902 336 890 19.974 5.260 0 91 zapasy 11.229 8.278 885 58 797 0 2.804 108 269 0 122 98 5.696 0 0 długo - terminowe należności i inne aktywa finan sowe 0 — 0 265 20.149 0 0 0 214.121 0 0 0 1.473 0 0 środki trwałe w budowie 12.402 10.255 289 0 1.181 0 493 15.381 0 0 0 3.797 52.160 0 0 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczo - we środki trwałe 23.413 52.043 7.663 5.464 11.237 1.588 24.950 4.375 1.002 2.620 6.156 11.797 22.585 797 687 budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 104.371 229.222 2.830 149.168 354.199 13.559 99.522 27.283 155 460 3.980 81.744 218.291 0 0 grunty 305.654 257.593 10.301 26.938 77.880 3.810 13.702 12.592 0 0 2.731 15.501 92.661 0 0 dysponent części budżetowej Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Kancelaria Sejmu Kancelaria Senatu Sąd Najwyższy Naczelny Sąd Administracyjny Trybunał Konstytucyjny Najwyższa Izba Kontroli Biuro Rzecznika Praw Obywa telskich Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji Urząd Ochrony Danych Osobowych Krajowe Biuro Wyborcze Państwowa Inspekcja Pracy IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Rzecznik Praw Dziecka Krajowa Rada Sądownictwa 76 27.080.423 38.380.869 1 12.533.904 5.124.432 — 592.830 146.468.586 3.148.819 28.330.781 800.353 4.746.200 11.707.087 7.412.302 288.361.086 19.800.147 16.089.922 29.092.730 53.346.014 125.092.174 4.675.190 1.404.211 702.569 199.597.682 3.825.635 15.075.800 1.028.686 15.005.189 13 .135.296 7.220.695 325.758.841 33.292.817 17.176.851 2.462.518 2.051.851 266 82.194 379.733 25.274 451.046 969.679 14.472.998 60.093 924.779 998.069 5.407.359 643.986 783.908 2.335.775 362.957 5.961.003 243 1.538.762 356.745 409.382 81.873.626 316.490 33 0.932 17.487 2.460.808 1.901.150 327.714 2.411.113 31.541.4 35 395. 900 375 28.287 87 3.053 71 437 38.725.139 251 986 10.171 575 158.616 469 60.867 1.044 472.879 25.851.93 4 665.419 125.008.597 380.493 0 806 1.876 3.232 1.375 1.354 11.469.301 189.467 1.160. 122 29.758.73 6 600.852 132.555 23.890 121.994 51.303 303.577 384.384 49.281 9.521.148 0 17.677 143.817 221 1.251.848 5.536 55.764.197 7.255 1.523.113 16.583 1.087.279 3.614 103.333 67.504 48.731 36.920.517 1.774 16.508 119.291 5.922 1.073.858 19.157 660. 283 69.725 2.713.106 40.846 2.291.993 26.456 1.905.977 47.710 24.255 14.943.520 1.598.326 140.016 457.227 74.442 6.055.805 70.373 165.592.549 204.057 6.866.612 331.822 489.546 611 357.116 16.166 98.114 13.023.678 934.757 75.717 197.978 61.396 1.191.346 1 96.000 69.910.942 46.311 2.544.283 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Ministerstwo Finansów Ministerstwo Aktywów Państwowych Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwo Cyfryzacji Ministerstwo Edukacji i Nauki Ministerstwo Obrony Narodowej Ministerstwo Sportu i Turystyki Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Ministerstwo Sprawiedliwości Ministerstwo Rozwoju i Technologii Ministerstwo Infrastruktury Ministerstwo Klimatu i Środowiska Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji 77 4.518.038 9.752.907 26.869 644.161 61.646 1.833 222.862 711.239 198.279 379.127 17.242 47.116 205.538 49.541 8.344 5.797 32.048 31.754 3.131 4.383.675 11.484.426 14.409 582 .304 60.500 1.788 223.620 750.256 165.148 363.426 17.649 43.509 309.374 45.412 29.400 15.098 29.531 31.176 2.584 333.062 7.351.207 59 420.841 709 59 2.349 13.173 3.098 3.758 8 1.190 3.459 171 27.226 122 65 4.139 120 56.450 2.931.486 509 158.219 21.524 78 2 9.999 14.865 4.375 1.396 292 831 2.462 326 1.172 225 1.000 25.034 388 836 356.422 0 0 0 92 591 9.594 4.760 1.395 78 760 1.718 26 91 420 11 96 101 1.086 37.238 0 1.820 1.477 120 0 17 0 — 0 0 0 0 0 0 0 52 0 361.321 462.266 0 725 1.962 0 12.745 41.620 70 7 1.547 504 0 140.470 0 0 0 0 0 45 433.110 170.971 1.686 621 12.842 700 27.313 28.841 13.046 72.570 1.029 7.084 36.391 928 361 8.743 18.743 1.771 1.499 2.108.766 113.674 0 0 18.395 0 115.124 361.960 115.806 146.438 10.778 15.080 26.000 36.737 0 0 3.329 0 149 745.899 33.821 0 0 689 0 50.275 275.425 15.861 132.772 4.937 16.518 79.937 7.094 0 0 0 0 0 Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ministerstwo Zdrowia Urząd Zamówień Publicznych Urząd Regulacji Energetyki Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Urząd do s praw Kombatantów i Osób Represjonowanych Centralne Biuro Antykorupcyjne Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego Główny Urząd Statystyczny Agencja Wywiadu Wyższy Urząd Górniczy Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej Główny Urząd Miar Polski Komitet Normaliz acyjny Rzecznik Praw Pacjenta Państwowa Agencja Atomistyki Urząd Transportu Kolejowego Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej Rządowe Centrum Legislacji 78 937.181 15.679 1.402.825 2.253 732.618.190 * Wartości aktywów trwałych i obrotowych razem po brane z bilansów nie są sumą wartości wyszczególnionych w tabeli grup rodzajowych. Zagregowane dane o wartości pozostałych grup rodzajowych zamieszczono w „Załączniku do Rozdziału 6. i 7.”. Źródło: bilanse łączne urzędów i instytucji. 2.114.711 15.230 1.4 44.393 2.417 870.454.937 554.027 312 9.687 30 43.789.551 1.456.685 1.321 49.731 406 135.064.937 0 60 2.243 0 39.872.949 5 0 35.097 0 195.539.044 662 0 177.599 161 70.467.530 54.453 2.654 81.607 1.607 44.082.131 19.258 8.092 878.224 0 205.602. 757 7.084 1.730 178.677 0 91.845.863 Urząd Komunikacji Elektronicznej samorządowe kolegia odwoławcze Prokuratura Krajowa Państwowa Komisja do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małolet niego poniżej lat 15 urzędy i instytucje centralne ogółem 79 Tab. 7.4. Mienie użytkowane przez jednostki podporządkowane wojewodom aktywa ogółem * 2022 r. [ tys. PLN] 483.623 347.095 708.248 276.652 509.207 498.398 1.388.585 149.178 640.096 508.504 397.370 1.946.206 255.927 396.910 575.027 286.167 9.367.194 * Wartości aktywów trwałych i obrotowych razem pobrane z bilansów nie są sumą wartości wyszczególnionych w tabeli grup rodzaj owych. Zagregowane dane o wartości pozostałych grup rodzajowych zamieszczono w „Załączniku do Rozdziału 6. i 7.”. Źródło: bilanse łączne urzędów wojewódzkich. 2023 r. 470.892 236.655 714.053 233.000 432.309 510.625 1.245.868 127.146 705.609 494.427 356.426 844.482 217.898 426.803 565.613 301.938 7.883.742 środki pieniężne 8.7 38 16.552 12.139 6.554 9.907 24.025 19.163 3.478 7.095 7.051 26.442 19.051 13.081 10.345 20.572 12.985 217.177 należności krótko - terminowe 87.340 22.022 32.164 12.820 113.873 36.821 446.432 12.297 123.933 14.697 23.415 488.450 27.311 48.913 47.601 18.9 73 1.557.062 zapasy 3.176 15.776 5.497 1.167 12.543 4.887 51.104 1.513 13.291 10.589 4.515 15.811 9.657 11.706 22.008 7.143 190.387 długo - terminowe należności i inne aktywa finansowe 19.916 680 4.570 4.364 18.232 4.594 8.183 221 106 2.781 531 1.601 6.278 3.071 736 544 76.407 środki trwałe w budowie 11.871 10.864 8.784 4.148 1.775 26.911 5.514 127 119.179 13.788 46.808 24.020 610 10.382 24.415 11.674 320.869 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczo - we środki trwałe 150.800 70.948 128.381 68. 870 156.929 143.672 257.698 52.310 131.921 124.074 116.613 159.073 63.822 76.998 195.985 138.546 2.036.641 budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 122.762 74.699 485.761 119.800 95.465 165.352 239.229 39.994 283.193 262.628 91.012 103.869 81.688 234.229 173.025 64.198 2.636.905 grunty 65.070 23.596 35.906 14.351 21.735 103.459 211.767 15.490 25.697 57.876 46.147 29.499 15.135 30.756 79.133 47.441 823.057 aktywa trwałe razem * 370.715 181.852 663.821 212.404 295.617 444.745 729.127 1 08.584 561.103 461.989 301.727 320.023 167.815 355.597 475.369 262.461 5.912.951 dysponent części budżetowej – urząd wojewódzki Dolnośląski Kujawsko - Pomorski Lubelski Lubuski Łódzki Małopolski Mazowiecki Opolski Podkarpacki Podlaski Pomorski Śląski Świę tokrzyski Warmińsko - Mazurski Wielkopolski Zachodniopomorski urzędy wojewódzkie ogółem 80 Tab. 7.5. Fundusze własne państwowych jednostek budżetowych i ich funduszy celowych dysponenci zasobów zasób wartość [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. jednostki i fundusze podporządkowane organom centralnym 712.926.497 609.684.601 jednostki i fundusze podporządkowane wojewodom 6.395.428 7.071.092 ogółem 719.321.925 616.755.693 Źródło: bilanse dysponentów części budżetowych, obliczenia PGRP. 7.2. AGENCJE WYKONAWCZE Agencje wykonawcze są państwowymi osobami prawnymi, tworzonymi na podstawie odrębnej ustawy w celu realizacji zadań państwa. Zasady ich działania określają właściwe ustawy oraz statuty. Agencja wykonawcza jest obowiązana corocznie wpłacać do budżetu państwa ustaloną na koniec roku nadwyżkę środków finansowych. Agencja może otrzymywać dotacje z budżetu państwa, w zakresie określonym w odrębnych ustawach. Plany finansowe agencji wykonawczych stanowią załączniki do budżetu państwa. Agencjami wykonawczymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych są: 1. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju 65 , powołane do realizacji zadań z zakresu polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa, które zarządza strategicznymi programami badań naukowych i prac rozwojowych oraz finansuje lub współfinansuje te programy z dotacji celowych, a także może realizować programy badań naukowych lub prac rozwojowych oraz inne zadania finansowane ze środków pochodzących z innych źródeł niż budżet państwa, 2. Narodowe Centrum Nauki 66 , powołane do wspierania działalności naukowej w zakresie badań podstawowych z dotacji celowych na finansowanie zadań, a także m. in. ze środków przekazanych przez krajowe i zagraniczne podmioty finansujące programy badawcze, 3. Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych 67 , który realizuje zadania państwa w zakresie badania i rejestracji odmian roślin, porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego oraz ochrony prawnej odmian roślin, 4. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 68 , do której należy wspieranie inwestycji w rolnictwie, przetwórstwie rolno-spożywczym i usługach na rzecz rolnictwa, przedsięwzięć warunkujących wykorzystanie posiadanej bazy produkcyjnej gospodarstw rolnych i działów specjalnych produkcji rolnej w celu rozpoczęcia, zwiększenia lub wznowienia produkcji, poprawy struktury agrarnej m. in. ze środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz z innych źródeł zagranicznych, jeśli umowy międzynarodowe tak stanowią, 5. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 69 , realizująca zadania z zakresu administracji rządowej, określone dla niej w programach rozwoju gospodarki w zakresie wspierania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, eksportu, rozwoju regionalnego, wykorzystania nowych technik i technologii, tworzenia nowych miejsc pracy, przeciwdziałania bezrobociu, 65 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 1170). 66 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (Dz. U. z 2023 r. poz. 153). 67 Ustawa z dnia 25 listopada 2010 r. o Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2109). 68 Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199). 69 Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. z 2024 r. poz. 419). 81 6. Polska Agencja Kosmiczna 70 , powołana celem wspierania polskiego przemysłu kosmicznego poprzez łączenie świata biznesu i nauki oraz świadczenie pomocy rodzimym przedsiębiorcom w pozyskiwaniu funduszy z Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) oraz działań na rzecz rozwoju technik satelitarnych, znajdujących zastosowanie na co dzień w komunikacji, nawigacji, monitoringu środowiska lub prognozowaniu pogody, 7. Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego 71 , powołany celem wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, a także działalności pożytku publicznego i wolontariatu, w zakresie określonym w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 72 , 8. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych (następca prawny Agencji Rezerw Materiałowych), Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa oraz Agencja Mienia Wojskowego, omówione w poprzednim rozdziale, powołane do gospodarowania szczególnymi składnikami majątku Skarbu Państwa. Tab. 7.6. Zasób majątkowy państwowych agencji wykonawczych nazwa agencji organ nadzorujący fundusz własny [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Minister Funduszy i Polityki Regionalnej –21 710 Narodowe Centrum Nauki * Minister Nauki 14.403 12.587 Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych ** Prezes Rady Ministrów 13.381.959 12.479.412 Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 153.604 153.109 Agencja Mienia Wojskowego *** Minister Obrony Narodowej 4.701.499 4.471.500 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 31.652 30.660 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi –376.098 –259.115 Polska Agencja Kosmiczna Minister Rozwoju i Technologii 32.920 23.429 Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego –1.398 –2.128 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 66.625 253.785 * Wcześniej w nadzorze Ministra Edukacji i Nauki. ** Bez majątku rzeczowego stanowiącego własność Skarbu Państwa, oddanego agencji w gospodarowanie. *** Agencja Mienia Wojskowego dysponuje wyłącznie mieniem powierzonym przez Skarb Państwa. Źródło: podmioty – bilanse, obliczenia PGRP. 70 Ustawa z dnia 26 września 2014 r. o Polskiej Agencji Kosmicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1957). 71 Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1618). 72 Dz. U. z 2024 r. poz. 1491. 82 7.3. INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ Instytucje gospodarki budżetowej są jednostkami sektora finansów publicznych tworzonymi w celu realizacji zadań publicznych. Wykonują one wyodrębnione zadania odpłatnie, a koszty swojej działalności oraz zobowiązania pokrywają z uzyskiwanych przychodów. Jeżeli odrębne ustawy tak stanowią, instytucje te mogą otrzymywać dotacje z budżetu państwa na realizację zadań publicznych. Z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego instytucja gospodarki budżetowej uzyskuje osobowość prawną. Instytucja gospodarki budżetowej samodzielnie gospodaruje mieniem, kierując się zasadą efektywności jego wykorzystania. Na jej mienie mogą składać się m. in.: przeniesione na własność nieruchomości, mienie stanowiące wyposażenie, przekazane w formie użyczenia przez organ założycielski oraz mienie nabyte z własnych środków. Tylko za zgodą organu założycielskiego wolno instytucji gospodarki budżetowej zaciągać zobowiązania przewyższające 30 % rocznych przychodów. Również wyłącznie na zasadach określonych przez organ założycielski instytucja ta może zbywać środki trwałe. Wartość majątku instytucji gospodarki budżetowej odzwierciedla fundusz instytucji gospodarki budżetowej. Tab. 7.7. Zasób majątkowy państwowych instytucji gospodarki budżetowej nazwa instytucji organ nadzorujący fundusz instytucji [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. Centrum Obsługi Kancelarii Prezydenta RP Szef Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 9.999 9.600 Centrum Obsługi Administracji Rządowej Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów 259.673 261.381 Centralny Ośrodek Sportu Minister Sportu i Turystyki 439.459 427.869 Zakład Inwestycji Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego Minister Obrony Narodowej 21.629 15.638 Centrum Zakupów dla Sądownictwa Instytucja Gospodarki Budżetowej Dyrektor Sądu Apelacyjnego w Krakowie 6.240 6.133 Centralny Ośrodek Informatyki Minister Cyfryzacji 91.049 88.865 Centrum Usług Logistycznych Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 24.882 24.748 Profilaktyczny Dom Zdrowia w Juracie Minister Zdrowia 1.416 1.388 Centrum Cyberbezpieczeństwa Minister Sprawiedliwości 5.447 5.643 Krajowy Instytut Mediów Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji 17.075 11.082 Źródło: jak w tab. 7.6. 83 7.4. PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 73 (PFRON) jest państwowym funduszem celowym i posiada osobowość prawną. Środkami Funduszu dysponuje Zarząd Funduszu. Przychodami Funduszu są wpłaty pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nie osiągających 6 % wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, wpłaty pracodawców, którzy nie wydzielili lub nie zorganizowali odpowiedniego stanowiska pracy dla zatrudnionej osoby, która utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wpłaty pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej z tytułu zwolnień określonych ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z podatków i opłat, dotacje z budżetu państwa oraz inne dotacje i subwencje, spadki, zapisy i darowizny, dobrowolne wpłaty pracodawców, dochody z oprocentowania pożyczek oraz wolnych środków przekazanych w zarządzanie zgodnie z przepisami o finansach publicznych. Przychodami są również wpłaty od publicznych i niepublicznych uczelni, publicznych i niepublicznych szkół, publicznych i niepublicznych przedszkoli, publicznych i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych, interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych, placówek resocjalizacyjnych, publicznych i niepublicznych żłobków, a także klubów dziecięcych, w których wskaźnik osób niepełnosprawnych jest mniejszy niż 2 % (zgodnie z art. 21 ust. 2b ustawy). Wartość netto zasobów (funduszy własnych) PFRON na koniec roku 2023 wynosiła 3.804.860 tys. PLN (na koniec 2022 r. – 2.892.368 tys. PLN). 7.5. POLSKA AKADEMIA NAUK I TWORZONE PRZEZ NIĄ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE Polska Akademia Nauk jest państwową instytucją naukową 74 . Akademia działa poprzez organy oraz korporacje uczonych, utworzone przez Akademię instytuty naukowe posiadające osobowość prawną, a także pomocnicze jednostki naukowe i inne jednostki organizacyjne. Akademia służy rozwojowi, promocji, integracji i upowszechnianiu nauki oraz przyczynia się do rozwoju edukacji i wzbogacania kultury narodowej. Równowartość netto środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz innych składników majątku stanowiących wyposażenie Akademii odzwierciedla fundusz statutowy Akademii. Fundusz statutowy ulega zwiększeniu o wartość zysku netto Akademii i ulega zmniejszeniu o wartość pokrycia straty netto Akademii. Mienie Akademii jest użytkowane przez działające w jej strukturze instytuty i centra naukowe prowadzące badania naukowe lub prace badawczo-rozwojowe oraz pomocnicze placówki naukowe takie, jak: archiwa, biblioteki, muzea, zagraniczne stacje naukowe, a także domy pracy twórczej, domy zjazdów i konferencji oraz inne jednostki. 31 grudnia 2023 r. wartość funduszu własnego, zgodnie z bilansem łącznym PAN, wynosiła 1.196 mln PLN (na koniec 2022 r. – 1.141 mln PLN). 7.6. PAŃSTWOWE INSTYTUCJE KULTURY Ministrowie oraz kierownicy urzędów centralnych organizują działalność kulturalną, tworząc państwowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym 75 . 73 Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2024 r. poz. 44 z późn. zm.). 74 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2020 r. poz. 1796 z późn. zm.). 75 Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 87). 84 Formami organizacyjnymi działalności kulturalnej mogą być w szczególności teatry, opery, operetki, filharmonie, orkiestry, instytucje filmowe, kina, muzea, biblioteki, domy kultury, ogniska artystyczne, galerie sztuki oraz ośrodki badań i dokumentacji w różnych dziedzinach kultury. Tab. 7.8. Majątek państwowych instytucji kultury organizator instytucji kultury liczba instytucji wartość praw majątkowych Skarbu Państwa fundusze własne fundusze instytucji [tys. PLN] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 73 3.026.841 3.357.631 3.099.050 Minister Nauki 2 –19 487 0 Minister Obrony Narodowej 5 677.487 686.226 677.487 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 1.055 2.299 1.055 IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 1 55.856 55.872 55.856 Minister Zdrowia 1 8.355 10.860 8.355 2023 r. ogółem 83 3.769.573 4.113.376 3.841.804 2022 r. ogółem 76 3.383.998 3.702.260 3.403.242 Źródło: jak w tab. 7.6. Wartość majątku instytucji kultury odzwierciedla fundusz instytucji kultury, który odpowiada wartości mienia wydzielonego instytucji i nabytego. Organizatorami państwowych instytucji kultury są ministrowie właściwi do spraw kultury, rolnictwa, obrony narodowej i zdrowia 76 . Organizator zapewnia instytucji środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia działalności. Instytucja kultury gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą częścią mienia oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków. Koszty bieżącej działalności i zobowiązania pokrywa z uzyskiwanych przychodów. Jej przychodami są wpływy z działalności, dotacje z budżetu państwa oraz środki z innych źródeł. 7.7. SAMODZIELNE PUBLICZNE ZAKŁADY OPIEKI ZDROWOTNEJ Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej były tworzone przez ministra lub centralny organ administracji rządowej albo wojewodę w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia 77 . Skarb Państwa reprezentowany przez ministra, centralny organ administracji rządowej albo wojewodę może utworzyć podmiot leczniczy w celu prowadzenia działalności leczniczej w formie spółki kapitałowej, jednostki budżetowej, jednostki wojskowej i samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Rodzajami działalności leczniczej są stacjonarne i całodobowe szpitalne i inne niż szpitalne świadczenia zdrowotne oraz ambulatoryjne świadczenia zdrowotne. Samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej są też jednostki organizacyjne publicznej służby krwi 78 . Ponadto, SP ZOZ nie mogą zostać przekształcone w jednostki budżetowe. 76 Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1998 r. w sprawie wykazu instytucji kultury wpisanych do rejestrów prowadzonych przez ministrów i kierowników urzędów centralnych, nie podlegających przekazaniu jednostkom samorządu terytorialnego ze względu na ogólnonarodowy charakter zadań przez nie wykonywanych (Dz. U. z 1998 r. nr 148 poz. 970). 77 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 799). 78 Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. z 2024 r. poz. 281). 85 Skarb Państwa przekazał samodzielnym publicznym zakładom opieki zdrowotnej nieruchomości i inny majątek w nieodpłatne użytkowanie. Zgodnie z ustawą, wartość wydzielonej zakładowi części mienia Skarbu Państwa stanowi fundusz założycielski zakładu. Tab. 7.9. Majątek samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej organ założycielski liczba zakładów wartość wkładu Skarbu Państwa * fundusz własny fundusz założycielski [tys. PLN] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 29 (SP ZOZ i Centrum Krwiodawstwa) 233.110 478.838 491.728 Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 6 (zakłady rehabilitacji rolników) 36.760 47.706 37.680 Minister Obrony Narodowej 45 (szpitale ogólne, uzdrowiskowe, przychodnie, centrum krwiodawstwa) 374.964 568.979 589.030 Minister Zdrowia 23 łącznie 243.291 964.557 297.177 21 (centra krwiodawstwa) 168.802 890.068 171.962 2 (inne SP ZOZ) 74.489 74.489 125.216 2023 r. ogółem 103 888.125 2.061.080 1.415.614 2022 r. ogółem 103 918.323 1.996.858 1.415.850 * Wartość wkładu majątkowego oznacza fundusz założycielski, a w jednostkach wykazujących w bilansach wartość majątku netto niższą od funduszu założycielskiego – sumę funduszy własnych jednostki. Źródło: jak w tab. 7.6. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej gospodaruje posiadanym mieniem. Zgodnie z brzmieniem art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, zbycie aktywów trwałych samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, oddanie ich w dzierżawę, najem, użytkowanie oraz użyczenie może nastąpić wyłącznie na zasadach określonych przez podmiot tworzący. 7.8. UCZELNIE PUBLICZNE Uczelnie, pełniąc misję prowadzenia najwyższej jakości kształcenia oraz działalności naukowej, kształtowania postaw obywatelskich, a także poprzez uczestnictwo w rozwoju społecznym oraz tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach, stanowią integralną część narodowego systemu edukacji i nauki. Uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania na zasadach określonych w ustawie. W swoich działaniach uczelnie kierują się zasadami wolności nauczania, 86 wolności badań naukowych oraz wolności twórczości artystycznej z poszanowaniem standardów międzynarodowych, zasad etycznych i dobrych praktyk w zakresie kształcenia i działalności naukowej oraz z uwzględnieniem szczególnego znaczenia społecznej odpowiedzialności nauki 79 . Publiczne uczelnie akademickie powoływane są ustawą, a publiczne uczelnie zawodowe w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, natomiast wojskowe uczelnie zawodowe albo uczelnie zawodowe służb państwowych powoływane są rozporządzeniami odpowiednio Ministra Obrony Narodowej lub Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydawanymi w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego. Nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem, a także nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych sprawuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego oraz odpowiednio: Minister Obrony Narodowej – w odniesieniu do uczelni wojskowych, minister właściwy do spraw wewnętrznych – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, minister właściwy do spraw kultury – w odniesieniu do uczelni artystycznych, minister właściwy do spraw zdrowia – w odniesieniu do uczelni medycznych, a minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w odniesieniu do uczelni morskich 80 . Publiczne uczelnie teologiczne i wydziały teologiczne uczelni publicznych znajdują się pod nadzorem władz kościołów i związków wyznaniowych, także w zakresie określonym przez umowę międzynarodową zawartą ze Stolicą Apostolską, ustawy regulujące stosunki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami i związkami wyznaniowymi oraz przez statuty tych uczelni. Wartość mienia uczelni publicznej odzwierciedla fundusz zasadniczy. Tab. 7.10. Majątek uczelni publicznych organ nadzorujący liczba jednostek wartość praw majątkowych Skarbu Państwa fundusze własne fundusze zasadnicze [tys. PLN] Prezes Rady Ministrów 1 35.887 36.235 35.887 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 19 1.495.145 1.511.094 1.502.578 Minister Obrony Narodowej 5 2.731.054 2.763.794 2.731.054 Minister Nauki 94 * 35.899.919 36.494.423 36.060.015 Minister Infrastruktury 2 310.467 311.992 311.106 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 3 230.563 230.741 233.485 Minister Sprawiedliwości 2 298.460 301.688 299.169 Minister Zdrowia 10 7.731.535 7.893.268 7.775.379 2023 r. ogółem 136 48.733.030 49.543.234 48.948.672 2022 r. ogółem 133 45.263.083 46.425.392 45.351.500 * Wcześniej w nadzorze Ministra Edukacji i Nauki. Źródło: jak w tab. 7.6. 79 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571). 80 Przepisy dotyczące państwowych szkół wyższych stosuje się odpowiednio do mienia i finansów Krajowej Szkoły Administracji Publicznej, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, Akademii Wymiaru Sprawiedliwości oraz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. 87 7.9. PARKI NARODOWE Państwowymi osobami prawnymi są parki narodowe enumeratywnie wykazane w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody 81 . Park narodowy prowadzi samodzielną gospodarkę finansową, pokrywając z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów wydatki na finansowanie zadań określonych w ustawie, w tym zadań Służby Parku Narodowego oraz kosztów działalności. Parki narodowe mogą wykonywać działalność gospodarczą na zasadach określonych w przepisach ustawy Prawo przedsiębiorców wraz z ograniczeniami wynikającymi z ustawy o ochronie przyrody. Tab. 7.11. Majątek parków narodowych l. p. nazwa parku narodowego fundusz własny [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 1. Babiogórski Park Narodowy z siedzibą w Zawoi 30.401 32.403 2. Białowieski Park Narodowy z siedzibą w Białowieży 16.003 16.683 3. Biebrzański Park Narodowy z siedzibą w Osowcu Twierdzy 27.827 24.043 4. Bieszczadzki Park Narodowy z siedzibą w Ustrzykach Górnych 1.107.587 1.106.257 5. Drawieński Park Narodowy z siedzibą w Drawnie 8.564 8.917 6. Gorczański Park Narodowy z siedzibą w Porębie Wielkiej 12.596 13.054 7. Kampinoski Park Narodowy z siedzibą w Izabelinie 4.637.948 4.633.069 8. Karkonoski Park Narodowy z siedzibą w Jeleniej Górze 18.591 21.477 9. Magurski Park Narodowy z siedzibą w Krempnej 11.013 10.960 10. Narwiański Park Narodowy z siedzibą w Kurowie 6.847 9.704 11. Ojcowski Park Narodowy z siedzibą w Ojcowie 18.501 16.503 12. Park Narodowy „Bory Tucholskie” z siedzibą w Charzykowach 3.264 3.393 13. Park Narodowy Gór Stołowych z siedzibą w Kudowie-Zdroju 48.763 44.033 14. Park Narodowy „Ujście Warty” z siedzibą w Chyrzynie 25.309 24.164 15. Pieniński Park Narodowy z siedzibą w Krościenku nad Dunajcem 117.842 118.743 16. Poleski Park Narodowy z siedzibą w Urszulinie 94.644 94.245 17. Roztoczański Park Narodowy z siedzibą w Zwierzyńcu 644.402 643.051 18. Słowiński Park Narodowy z siedzibą w Smołdzinie 31.804 31.888 19. Świętokrzyski Park Narodowy z siedzibą w Bodzentynie 371.368 370.542 20. Tatrzański Park Narodowy z siedzibą w Zakopanem 2.237.588 2.226.112 21. Wielkopolski Park Narodowy z siedzibą w Jeziorach 17.329 18.371 22. Wigierski Park Narodowy z siedzibą w Krzywem 23.752 24.412 23. Woliński Park Narodowy z siedzibą w Międzyzdrojach 28.071 27.530 ogółem 9.540.014 9.519.554 Źródło: jak w tab. 7.6. 7.10. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE UTWORZONE USTAWAMI SZCZEGÓLNYMI Przedstawiane w tej części Sprawozdania państwowe osoby prawne powołano ustawami dla realizacji wyodrębnionych zadań publicznych, innych niż gospodarowanie rzeczowymi składnikami 81 Dz. U. z 2024 r. poz. 1478. 88 mienia Skarbu Państwa, a są one pod wieloma względami zbliżone do zakresu działania administracji rządowej. Korzystają one z mienia, w które zostały wyposażone przez Skarb Państwa, a przychody uzyskują ze środków funduszy celowych 82 , natomiast środki tych funduszy pochodzą z wpłat budżetu państwa, z obowiązkowych wpłat przedsiębiorstw, innych opłat (np. koncesyjnych), kar, pomocy zagranicznej, dotacji budżetowych lub uzyskują przychody z prowadzonej działalności. Wartość praw Skarbu Państwa ustalona została na podstawie wartości funduszy własnych opisanych instytucji. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji 83 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, nadzorowaną przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Do zadań Agencji należy przede wszystkim ocena świadczeń opieki zdrowotnej. Środki Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 84 służą finansowaniu ochrony środowiska i gospodarki wodnej w celu realizacji zasady zrównoważonego rozwoju. Przychodami Funduszu są przede wszystkim wpływy z tytułu opłat i administracyjnych kar pieniężnych, pobieranych na podstawie ustawy Prawo ochrony środowiska i innych przepisów ustawowych, opłat produktowych, wpływy z opłat ustalanych na podstawie ustawy Prawo geologiczne i górnicze, wpływy z operacji finansowych, a także wpływy z przedsięwzięć organizowanych na rzecz ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Polską Organizację Turystyczną 85 utworzono w celu promocji Polski w dziedzinie turystyki i tworzenia warunków współpracy organów władzy publicznej z organizacjami przedsiębiorców działających w tej dziedzinie. Polski Instytut Sztuki Filmowej 86 został utworzony w celu wspierania rozwoju kinematografii i realizowania zadań z zakresu polityki państwa w dziedzinie sztuki filmowej. Instytut prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków, kierując się zasadą efektywnego ich wykorzystania, ale nie może wykonywać działalności gospodarczej. Przychodami Instytutu są dotacje podmiotowe z budżetu państwa, wpłaty podmiotów prowadzących kina i dystrybucję nośników z nagranymi na nich filmami oraz nadawców programów telewizyjnych, operatorów platform cyfrowych i telewizji kablowych. Osobowość prawną mają również jednostki dozoru technicznego 87 : Urząd Dozoru Technicznego (UDT) oraz Transportowy Dozór Techniczny (TDT). Do zakresu działania UDT należy m. in. nadzór i kontrola przestrzegania przepisów o dozorze technicznym oraz przepisów i zasad z zakresu bezpieczeństwa techniki, dotyczących urządzeń technicznych, a także wykonywanie dozoru technicznego nad urządzeniami technicznymi. W zakresie określonym ustawą UDT podlega ministrowi właściwemu do spraw gospodarki. Do zakresu działania TDT należy wykonywanie dozoru technicznego nad m. in.: urządzeniami technicznymi na obszarach kolejowych, w kolejowych pojazdach szynowych, osobowymi i towarowymi kolejami liniowymi, wyciągami narciarskimi, zbiornikami wykorzystywanymi w ruchu kolejowym, drogowym i w żegludze śródlądowej, urządzeniami technicznymi na statkach morskich i żeglugi śródlądowej, na pontonach, w dokach, na terenach portów i przystani morskich lub żeglugi 82 Aktywa funduszy celowych nie posiadających osobowości prawnej, stanowiących tylko wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz, zostały w Sprawozdaniu potraktowane jako część majątku jednostek budżetowych. 83 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146 z późn. zm.). 84 Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 54 z późn. zm.). 85 Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o Polskiej Organizacji Turystycznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1541). 86 Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o kinematografii (Dz. U. z 2023 r. poz. 130). 87 Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1194). 89 śródlądowej oraz innymi związanymi z żeglugą morską i śródlądową. TDT wydaje świadectwa dopuszczenia pojazdów do przewozu niektórych materiałów niebezpiecznych oraz decyzje w sprawach wynikających z wykonywania dozoru technicznego. W zakresie określonym ustawą TDT podlega ministrowi właściwemu do spraw transportu. UDT i TDT prowadzą samodzielną gospodarkę finansową. Przychodami UDT i TDT są wpływy z pobieranych opłat i inne przychody. UDT i TDT 30 % zysku przeznaczają na wpłatę do budżetu. Do zakresu działania Polskiego Centrum Akredytacji 88 należy w szczególności: akredytowanie jednostek oceniających zgodność z wymaganiami wyrobów wprowadzanych do obrotu lub oddawanych do użytku, sprawowanie nadzoru nad akredytowanymi jednostkami oceniającymi zgodność, w zakresie przestrzegania przez nie wymagań akredytacyjnych, prowadzenie wykazu akredytowanych jednostek oceniających zgodność, prowadzenie działań popularyzujących i promujących zagadnienia akredytacji, w tym organizowanie szkoleń i prowadzenie działalności wydawniczej, współpraca międzynarodowa w zakresie akredytacji, w szczególności w ramach Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Akredytacji 89 . Polskie Centrum Akredytacji prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Przychody czerpie z prowadzonej działalności. Nadzór nad nim sprawuje minister właściwy do spraw gospodarki. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej 90 (PAŻP) zapewnia w polskiej przestrzeni powietrznej służbę ruchu lotniczego oraz inne służby żeglugi powietrznej: służbę łączności, służbę nawigacji, służbę dozorowania oraz służbę informacji lotniczej. Ponadto Agencja zapewnia koordynację działań poszukiwawczo-ratowniczych. Źródłami przychodów Agencji są w szczególności: przychody z opłat pobieranych w ramach systemu CRCO za świadczone usługi nawigacyjnej trasowej i terminalowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami udziela się dotacji celowej z części budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw transportu na sfinansowanie kosztów ponoszonych przez PAŻP związanych z zapewnieniem służb w przypadku lotów ustawowo zwolnionych z opłat nawigacyjnych. Polska Agencja Antydopingowa 91 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną powołaną do realizacji przepisów ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie poprzez planowanie i realizacja kontroli antydopingowej. Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw kultury fizycznej. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej 92 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną powołaną do realizacji zadań z zakresu umiędzynarodowienia szkolnictwa wyższego i nauki. Do podstawowych zadań Agencji należy inicjowanie i realizacja działań wspierających międzynarodową wymianę akademicką, upowszechnianie informacji o polskim systemie szkolnictwa wyższego i nauki oraz upowszechnianie języka polskiego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Krajowy Zasób Nieruchomości 93 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, której Skarb Państwa powierzył wykonywanie prawa własności i innych praw 88 Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2022 r. poz. 1854 z późn. zm.). 89 Art. 14 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiającego wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 339/93 (Dz. U. UE L.2008.218.30 z późn. zm.). 90 Ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1272). 91 Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1258). 92 Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 843). 93 Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z 2024 r. poz. 1026 z późn. zm.). 90 rzeczowych w stosunku do mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa, w tym nieruchomości zarządzanych przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, a także powierzonych Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa oraz Agencji Mienia Wojskowego, które nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste. Krajowy Zasób Nieruchomości wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki w stosunku do osób trzecich, w tym również obowiązki publicznoprawne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych 94 (ZUS) jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, powołaną do realizacji przepisów o ubezpieczeniach społecznych, ustalania obowiązku ubezpieczeń i uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń, wymierzania i pobierania składek oraz dysponowania środkami finansowymi funduszy ubezpieczeń społecznych. Podstawowym źródłem przychodów ZUS są odpisy z funduszy i zwrot kosztów poboru składek. Narodowy Fundusz Zdrowia 95 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. Fundusz, działając w imieniu własnym na rzecz ubezpieczonych oraz osób uprawnionych do świadczeń zdrowotnych, przeprowadza konkursy ofert, rokowania i zawiera umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, monitoruje ich realizację i rozliczanie. Fundusz zarządza środkami finansowymi, które stanowią głównie należne składki na ubezpieczenie zdrowotne. Instytut Europy Środkowej 96 został powołany celem prowadzenia badań naukowych i prac rozwojowych w zakresie nauk społecznych, nauk humanistycznych, międzydyscyplinarnych nauk z przewagą nauk społecznych i humanistycznych. Polski Instytut Ekonomiczny 97 został powołany celem realizacji zadań, do których należy m. in.: inspirowanie, organizowanie i prowadzenie badań naukowych w zakresie nauk ekonomicznych i społecznych oraz przekazywanie ich wyników organom władzy publicznej, przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych z zakresu nauk ekonomicznych i społecznych. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia 98 jest państwową osobą prawną, zajmującą się monitorowaniem oraz analizą sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej w państwach Europy Środkowej, Północnej i Wschodniej, na Bałkanach, na Kaukazie, w Turcji i Azji Centralnej. Podstawowym zadaniem Ośrodka jest przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych na potrzeby organów władzy publicznej w Polsce. Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego 99 to polski instytut badawczy z siedzibą w Poznaniu, zajmujący się monitorowaniem i analizą sytuacji politycznej, gospodarczej, społecznej i prawnej w Niemczech, a także śledzący stosunki polsko-niemieckie oraz problematykę międzynarodową taką, jak: procesy w Unii Europejskiej, relacje transatlantyckie, wyzwania i zagrożenia globalne. Podstawowym zadaniem Instytutu jest prowadzenie badań naukowych oraz przygotowywanie analiz, raportów, ekspertyz i studiów prognostycznych na potrzeby organów władzy publicznej w Polsce. 94 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 z późn. zm.). 95 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146 z późn. zm.). 96 Ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o Instytucie Europy Środkowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 2270). 97 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o Polskim Instytucie Ekonomicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1687). 98 Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o Ośrodku Studiów Wschodnich im. Marka Karpia (Dz. U. z 2011 r. nr 173 poz. 1029). 99 Ustawa z dnia 17 grudnia 2015 r. o Instytucie Zachodnim im. Zygmunta Wojciechowskiego (Dz. U. z 2015 r. poz. 2292). 91 Instytut Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka 100 został powołany celem pogłębiania polsko-węgierskiej przyjaźni i współpracy. Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości 101 została powołana celem działania na rzecz wzrostu konkurencyjności przedsiębiorców poprzez wspieranie ich transformacji cyfrowej w zakresie procesów, produktów i modeli biznesowych, wykorzystujących najnowsze osiągnięcia z dziedziny automatyzacji, sztucznej inteligencji, technologii teleinformatycznych oraz komunikacji pomiędzy maszynami i człowiekiem z uwzględnieniem odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa tych rozwiązań. Agencja Badań Medycznych 102 to państwowa osoba prawna, powołana do realizacji zadań z zakresu działalności innowacyjnej w ochronie zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju niekomercyjnych badań klinicznych, prowadząca działalność analityczną dotyczącą oceny podejmowanych decyzji i ich wpływu na koszty funkcjonowania systemu ochrony zdrowia w Polsce. Polskie Laboratorium Antydopingowe 103 to niezależna finansowo i operacyjnie państwowa osoba prawna, odpowiedzialna za realizację analiz antydopingowych próbek fizjologicznych zawodników. Ponadto Laboratorium może prowadzić analizy toksykologiczne, w tym w ramach współpracy z Policją, sądami, prokuratorem, Służbą Celno-Skarbową, Głównym Inspektorem Sanitarnym, Głównym Inspektorem Farmaceutycznym, szpitalami, instytutami badawczymi, uczelniami medycznymi oraz Żandarmerią Wojskową. Nadzór nad Laboratorium sprawuje minister właściwy do spraw zdrowia. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego 104 jest państwową osobą prawną, której zadaniem jest zapewnienie obsługi Komisji Nadzoru Finansowego i Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego. Centrum Łukasiewicz 105 jest państwową osobą prawną powołaną do planowania i koordynowania badań naukowych i prac rozwojowych. Polska Agencja Nadzoru Audytowego 106 to państwowa osoba prawna sprawująca niezależny nadzór nad biegłymi rewidentami, firmami audytorskimi i samorządem zawodowym biegłych rewidentów. Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw finansów publicznych. Akademia Kopernikańska 107 to instytucja naukowa powołana do działania na rzecz polskiej nauki i jej promocji w Polsce oraz poza granicami. Jest również głównym ośrodkiem realizacji Narodowego Programu Kopernikańskiego. Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego 108 to państwowa osoba prawna, której celem działalności jest wspieranie rozwoju języka polskiego za granicą. 100 Ustawa z dnia 8 lutego 2018 r. o Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka (Dz. U. z 2024 r. poz. 251). 101 Ustawa z dnia 17 stycznia 2019 r. o Fundacji Platforma Przemysłu Przyszłości (Dz. U. z 2023 r. poz. 489 z późn. zm.). 102 Ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o Agencji Badań Medycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2064). 103 Ustawa z 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1258). 104 Ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 135). 105 Ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz (Dz. U. z 2024 r. poz. 925). 106 Ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1035). 107 Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o Akademii Kopernikańskiej (Dz. U. z 2024 r. poz. 463). 92 Bezpośrednio na mocy odpowiednich powołujących je ustaw działają także Narodowy Instytut Fryderyka Chopina 109 i Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie 110 . Ich majątek ujęto odpowiednio w częściach o instytucjach kultury i PAN. Tab. 7.12. Majątek agencji, fundacji, funduszy i innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami szczególnymi l. p. nazwa podmiotu organ nadzorujący fundusz własny [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 1. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Minister Zdrowia 82.734 32.339 2. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Minister Klimatu i Środowiska 21.122.637 20.221.733 3. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia Prezes Rady Ministrów 1.081 969 4. Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego Prezes Rady Ministrów 4.093 3.941 5. Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej 111 Prezes Rady Ministrów 1.445 1.423 6. Polski Instytut Sztuki Filmowej Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 36.252 32.275 7. Polska Organizacja Turystyczna Minister Sportu i Turystyki 3.521 4.019 8. Polskie Centrum Akredytacji Minister Rozwoju i Technologii 23.792 22.588 9. Urząd Dozoru Technicznego Minister Rozwoju i Technologii 1.022.123 937.075 10. Transportowy Dozór Techniczny Minister Infrastruktury 208.047 207.973 11. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej Minister Infrastruktury 1.457.175 1.434.288 12. Polski Klub Wyścigów Konnych 112 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 11.541 10.223 13. Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego 113 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 399 390 14. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 23.373 22.556 108 Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o Instytucie Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1409 z późn. zm.). 109 Ustawa z dnia 3 lutego 2001 r. o ochronie dziedzictwa Fryderyka Chopina (Dz. U. z 2021 r. poz. 1578). 110 Ustawa z dnia 26 czerwca 1997 r. o Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie (Dz. U. z 2020 r. poz. 982). 111 Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o fundacji – Centrum Badania Opinii Społecznej (Dz. U. z 1997 r. nr 30 poz. 163 z późn. zm.). 112 Ustawa z dnia 18 stycznia 2001 r. o wyścigach konnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1354). 113 Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1374). 93 15. 16 wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 141.996 123.807 16. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych 114 Minister Spraw Zagranicznych 1.146 875 17. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 1.031.823 1.219.927 18. Narodowy Fundusz Zdrowia Minister Zdrowia 9.745.486 25.778.327 19. Polska Agencja Antydopingowa Minister Sportu i Turystyki 540 3.524 20. Polskie Laboratorium Antydopingowe Minister Zdrowia * 9.492 9.049 21. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej ** Minister Nauki 322 43 22. Krajowy Zasób Nieruchomości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 998.296 807.102 23. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Minister Infrastruktury 17.553.574 18.150.207 24. Instytut Europy Środkowej Prezes Rady Ministrów 152 255 25. Polski Instytut Ekonomiczny Prezes Rady Ministrów –1.117 –1.074 26. Instytut Współpracy Polsko- Węgierskiej im. Wacława Felczaka Prezes Rady Ministrów 73 211 27. Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej * 1.078 1.078 28. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Prezes Rady Ministrów 181.666 228.003 29. Agencja Badań Medycznych Minister Zdrowia 53.732 14.576 30. Centrum Łukasiewicz ** Minister Nauki 24.649 16.956 31. Polska Agencja Nadzoru Audytowego ** Minister Finansów 27.755 25.596 32. Akademia Kopernikańska Minister Nauki 1.442 819 33. Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego ** Minister Edukacji * — 0 * Sprawozdanie finansowe za 2023 r. nie zostało zatwierdzone. ** Wcześniej w nadzorze Ministra Edukacji i Nauki. Źródło: jak w tab. 7.6. 7.11. FUNDUSZE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Organizację, zasady działania i finansowania funduszy ubezpieczeń społecznych określa ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 115 . Nadzór nad zgodnością działań z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. 114 Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 720). 115 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 z późn. zm.). 94 Fundusz Ubezpieczeń Społecznych realizuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Fundusz jest podzielony na pięć odrębnych funduszy: emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy oraz fundusze rezerwowe dla ubezpieczeń rentowych oraz chorobowego i ubezpieczenia wypadkowego. Głównym źródłem przychodów FUS są składki na ubezpieczenia społeczne, a kosztami – świadczenia z ubezpieczenia. Uzupełnieniem dochodów Funduszu jest dotacja z budżetu państwa. Fundusz Rezerwy Demograficznej gromadzi środki na uzupełnienie niedoboru funduszu emerytalnego wynikającego z przyczyn demograficznych. Skarb Państwa jest zobowiązany do przekazywania Funduszowi 40 % przychodów ze sprzedaży majątku, pomniejszonych o kwoty obowiązkowych odpisów na fundusz reprywatyzacyjny. Pozyskane z prywatyzacji środki mają być lokowane w papiery skarbowe, a o innych inwestycjach będą decydować wspólnie ministrowie finansów i pracy. Fundusz Emerytur Pomostowych finansuje emerytury pomostowe. Ubezpieczenie społeczne rolników realizuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 116 z funduszy zarządzanych przez Prezesa KRUS takich, jak: fundusz emerytalno-rentowy, fundusz prewencji i rehabilitacji oraz fundusz administracyjny. Wypłacalność świadczeń z ubezpieczeń społecznych gwarantowana jest przez państwo. W celu zrównoważenia wpływów i wydatków fundusze korzystają z dotacji budżetu państwa. W roku 2023 przychody funduszy związanych z ubezpieczeniami społecznymi wyniosły 394.640.040 tys. PLN (w 2022 r. – 336.884.313 tys. PLN), w tym dotacja z budżetu państwa w wysokości 75.385.975 tys. PLN (w 2022 r. – 58.868.218 tys. PLN). Natomiast łączne koszty wyniosły 393.664.667 tys. PLN (w 2022 r. – 334.986.640 tys. PLN). Tab. 7.13. Fundusze ubezpieczeń społecznych nazwa funduszu fundusz własny [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (fundusz emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy razem) 10.171.124 9.027.739 Fundusz Rezerwy Demograficznej 64.014.994 56.704.640 Fundusz Emerytur Pomostowych 182.240 159.737 fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS (fundusz emerytalno- rentowy, prewencji i rehabilitacji oraz administracyjny razem) 467.387 467.387 Źródło: jak w tab. 7.6. 116 Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r. poz. 90). 95 8. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA Obowiązujące od 1 stycznia 2017 r. przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym 117 wprowadziły nowy model wykonywania uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa. 8.1. PODMIOTY WYKONUJĄCE PRAWA Z AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA Zgodnie ze stanem obowiązującym w 2023 r. na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym Prezes Rady Ministrów koordynuje wykonywanie uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach oraz dąży do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa. Natomiast na podstawie art. 7 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy minister właściwy do spraw aktywów państwowych wykonuje prawa z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi albo indywidualnymi, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej oraz składa w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki, przystąpieniu do spółki, nabyciu lub objęciu akcji. Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw aktywów państwowych, może przekazać uprawnienia do wykonywania praw z akcji Prezesowi Rady Ministrów, innemu członkowi Rady Ministrów, pełnomocnikowi Rządu lub państwowej osobie prawnej, w tym jednoosobowej spółce Skarbu Państwa. Przekazanie uprawnień przez Radę Ministrów nastąpiło na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 2022 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne, w tym jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 118 . Oprócz rozporządzenia uprawnienia do wykonywania praw z akcji i udziałów były określone w innych aktach prawnych. Tab. 8.1. Spółki z udziałem Skarbu Państwa reprezentant Skarbu Państwa liczba spółek prowadzące działalność w likwi- dacji nieprowa- dzące działalno- ści w upadło- ści ogółem jedno- osobowe udział częściowy Minister Aktywów Państwowych 42 79 2 — 1 124 Minister Finansów 1 1 — — — 2 Minister Infrastruktury 6 11 1 2 3 23 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2 — 21 — — 23 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 — — — — 1 Minister Rozwoju i Technologii 1 13 — — — 14 Minister Zdrowia 1 — — — — 1 Prezes Rady Ministrów 1 3 — — — 4 117 Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 125) 118 Dz. U. z 2022 r. poz. 2369 z późn. zm. 96 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 4 1 — — — 5 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 — — — — 1 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 3 7 — — — 10 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 35 10 — 2 — 47 Agencja Mienia Wojskowego 4 1 — — — 5 Agencja Rozwoju Przemysłu 5 14 16 15 24 74 Krajowy Zasób Nieruchomości — 47 — — — 47 Polskie Koleje Państwowe 3 3 1 — — 7 Towarzystwo Finansowe „Silesia” — 10 — — — 10 2023 r. ogółem 110 200 41 19 28 * 398 2022 r. ogółem 125 210 25 21 31 * 412 * W czterech spółkach Skarb Państwa był reprezentowany przez dwa organy. Źródło: dane organów nadzorujących. Informacje o akcjach i udziałach Skarbu Państwa wykorzystane w niniejszym Sprawozdaniu pochodzą z ewidencji zbiorczej prowadzonej przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej (PGRP) oraz od innych jednostek organizacyjnych zajmujących się nadzorem właścicielskim. Z tych źródeł PGRP otrzymywała zestawienia podstawowych danych o spółkach i ich bilanse. Prowadzenie przez te jednostki szczegółowej ewidencji akcji i udziałów regulują przepisy ogólne i wewnętrzne związane z gospodarką finansową i rachunkowością jednostek. Tab. 8.2. Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa reprezentant Skarbu Państwa liczba spółek w nadzorze wartość nominalna akcji lub udziałów [tys. PLN] Minister Aktywów Państwowych 124 48.351.287 Minister Finansów 2 5.005 Minister Infrastruktury 23 30.210.348 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 23 380.449 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 130.650 Minister Rozwoju i Technologii 14 1.040.323 Minister Zdrowia 1 36.800 Prezes Rady Ministrów 4 20.529.127 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 5 22.667.432 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 11.469.208 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 10 59.793 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 47 938.680 97 Agencja Mienia Wojskowego 5 1.238.621 Agencja Rozwoju Przemysłu 74 725.273 Krajowy Zasób Nieruchomości 47 357.894 Polskie Koleje Państwowe 7 50.596 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 10 27.719 ogółem 398 138.219.205 Źródło: bilanse spółek, dane organów nadzorujących. W roku 2023 prawa z akcji i udziałów Skarbu Państwa wykonywało 17 podmiotów w 398 spółkach o łącznej wartości nominalnej 138.219.205 tys. PLN. 8.2. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA Spółki z udziałem Skarb Państwa podzielono na trzy główne grupy: spółki jednoosobowe, niepubliczne spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa oraz spółki publiczne, których akcje znajdowały się w obrocie giełdowym. Tab. 8.3. Akcje i udziały Skarbu Państwa typy spółek liczba spółek wartość nominalna akcji lub udziałów [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 144 143 70.640.188 54.405.767 prowadzące działalność 110 125 70.185.007 54.300.450 w likwidacji, w upadłości z likwidacją majątku, nie prowadzące działalności 34 18 455.181 105.317 z częściowym udziałem Skarbu Państwa 254 269 67.579.017 64.373.670 niepubliczne prowadzące działalność 183 192 49.757.657 46.390.140 niepubliczne w likwidacji, upadłości z likwidacją majątku, nie prowadzące działalności 54 59 795.291 953.773 publiczne 17 18 17.026.069 17.029.757 ogółem 398 412 138.219.205 118.779.437 Źródło: dane PGRP i organów nadzorujących. 8.2.1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez 15 podmiotów 31 grudnia 2023 r. posiadał akcje i udziały w 144 jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa. W porównaniu do roku poprzedniego liczba jednoosobowych spółek Skarbu Państwa uległa niewielkiemu zwiększeniu. 98 8.2.2. Spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez 14 podmiotów 31 grudnia 2023 r. posiadał, obok innych akcjonariuszy lub udziałowców, pakiety akcji lub udziałów w 254 spółkach, z których 183 prowadziły wówczas działalność gospodarczą, a 17 było spółkami publicznymi. Udział Skarbu Państwa w tych spółkach wynikał w głównej mierze z prywatyzacji pośredniej, gdy w posiadaniu Skarbu Państwa pozostały akcje i udziały celowo zatrzymane przez Skarb Państwa w celu realizacji polityki właścicielskiej lub przeznaczone do zbycia po realizacji umownych zobowiązań inwestorów oraz przeznaczone dla uprawnionych pracowników rolników i rybaków i pozostałe po niepełnym wykorzystaniu tej rezerwy. W okresie sprawozdawczym nastąpiła zmiana liczby spółek z udziałem Skarbu Państwa. Wpływ na ten stan miało m. in. wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego spółek po zakończeniu procesu likwidacji lub upadłości. 8.2.3. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych Tab. 8.4. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych udział Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa Minister Aktywów Państwowych Towarzystwo Finansowe „Silesia” Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe Agencja Rozwoju Przemysłu liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] do 5 % 2 79 — — 1 268 1 0,02 ponad 5 % do 25 % 1 113.132 — — 1 57.864 — — ponad 25 % do 50 % 7 81.616.247 — — — — — — ponad 50 % 4 17.612.923 — — — — — — 2023 r. ogółem 14 99.342.381 — — 2 58.132 1 0,02 2022 r. ogółem 13 85.160.593 2 2.161 2 43.597 1 0,02 Źródło: jak w tab. 8.3. Zgodnie ze stanem na koniec 2023 r. Skarb Państwa posiadał akcje w 17 spółkach publicznych o łącznej wartości rynkowej 99.400.513 tys. PLN. (w 2022 r. – w 18 spółkach o łącznej wartości rynkowej 85.206.351 tys. PLN). W stosunku do roku poprzedniego wartość rynkowa akcji wzrosła o 14.194.162 tys. PLN. Większościowe pakiety (ponad 50 %) Skarb Państwa posiadał w czterech spółkach. Spółki te działają w kluczowych dla gospodarki sektorach i mają ugruntowaną pozycję. Szczegółowy wykaz przedstawiono w załączniku do Rozdziału 8. w tab. 13.2. 8.3. WARTOŚĆ AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa w spółkach zasadniczo ustalono na podstawie wartości majątku netto spółki wykazanej w bilansie i udziału Skarbu Państwa. Odmiennie wyceniono: 1. akcje będące w obrocie na rynku regulowanym – według kursu giełdowego z dnia ostatniego notowania w roku 2023, 99 2. akcje i udziały spółek z bardzo małym udziałem Skarbu Państwa, które nie złożyły bilansu w organie nadzorującym – ich wartość pominięto, 3. akcje i udziały spółek, w których kapitały własne są wielkością ujemną, jeżeli nie zostały zbyte lub wycenione – przypisano im wartość zero. Tab. 8.5. Majątek jednoosobowych spółek Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość majątku netto spółek [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. Minister Aktywów Państwowych 42 42 34.068.086 26.742.879 Minister Finansów 1 1 2.479 4.539 Minister Rozwoju i Technologii 1 1 245.235 332.311 Minister Infrastruktury 6 6 853.933 761.879 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 23 23 * 1.239.760 1.016.938 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 1 991.419 965.110 Minister Zdrowia 1 1 164.931 161.590 Prezes Rady Ministrów 1 1 9.633.106 9.604.398 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 4 4 44.139.598 38.608.088 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 1 12.315.009 2.316.178 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 3 2 7.663 1.509 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 37 37 1.563.920 1.401.063 Agencja Mienia Wojskowego 4 4 1.152.071 1.083.454 Agencja Rozwoju Przemysłu 15 15 31.710 41.308 Polskie Koleje Państwowe 4 4 19.550 14.070 ogółem 144 143 106.428.470 83.055.314 * ujęto dane ze sprawozdania finansowego spółki Telewizja Polska S. A., które nie zostało zatwierdzone. Źródło: bilanse spółek lub informacje od organów nadzorujących, obliczenia PGRP. Wartość majątku netto jednoosobowych spółek Skarbu Państwa na koniec 2023 r. wynosiła 106.428.470 tys. PLN 119 . W stosunku do roku poprzedniego wzrosła o 23.373.156 tys. PLN. 119 Jednostkowe dane o kapitałach jednoosobowych spółek Skarbu Państwa ujęto w załączniku do Rozdziału 8. 100 Tab. 8.6. Akcje i udziały w spółkach niepublicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość majątku netto Skarbu Państwa [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. Minister Aktywów Państwowych 68 72 12.073.071 8.890.000 Minister Finansów 1 1 0 0 Minister Rozwoju i Technologii 13 13 1.543.790 1.430.816 Minister Infrastruktury 17 17 26.992.879 25.523.196 Prezes Rady Ministrów 3 2 16.619.855 12.927.331 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 1 1 2.925 2.612 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 5 5 2.525 3.087 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 10 9 363.115 238.576 Agencja Mienia Wojskowego 1 1 59.874 55.680 Agencja Rozwoju Przemysłu 58 65 20.474 22.435 Krajowy Zasób Nieruchomości 47 33 388.451 271.301 Polskie Koleje Państwowe 3 3 30.767 23.536 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 10 29 22.881 86.313 ogółem 237 251 58.120.607 49.474.883 Źródło: jak w tab. 8.5. Wartość majątku netto spółek w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa na koniec 2023 r. wynosiła 58.120.607 tys. PLN. W stosunku do roku poprzedniego uległa ona zwiększeniu o 8.645.724 tys. PLN. 101 9. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE Do sektora finansów publicznych nie należą państwowe osoby prawne będące przedsiębiorstwami, instytutami badawczymi oraz bankami. Ich mienie jest w całości mieniem państwowym. Z mocy ustaw szczególnych Skarb Państwa ma określone uprawnienia majątkowe, które ograniczają ich prawo własności. Państwu przysługuje prawo do nadzoru nad gospodarką danej jednostki oraz prawo jej zlikwidowania i przejęcia mienia tej jednostki na warunkach określonych w ustawach. W niniejszym Sprawozdaniu, zgodnie z § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa 120 , za wartość praw majątkowych Skarbu Państwa przyjęto wartość wkładu założycielskiego. Wartość ta z reguły równa się funduszowi podstawowemu 121 , ale w jednostkach których majątek netto jest mniejszy od funduszu podstawowego, za aktualną wartość praw majątkowych uznano wielkość funduszu własnego. 9.1. PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE Tab. 9.1. Liczba przedsiębiorstw państwowych w ostatnich latach rok ogółem prowadzące działalność w likwidacji w upadłości 2017 33 18 6 9 2018 31 18 4 9 2019 30 17 4 9 2020 26 16 2 8 2021 18 10 1 7 2022 18 10 1 7 2023 16 9 1 6 Źródło: informacje przekazane przez właściwe ministerstwa i urzędy wojewódzkie. Status przedsiębiorstwa państwowego w końcu 2023 r. zachowały jeszcze: 1. podmioty o specyficznym charakterze ze względu na dotyczące je przepisy i szczególne zadania: Polska Żegluga Morska (nadzorowana przez Ministra Infrastruktury), Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej oraz Państwowe Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych (nadzorowane przez Ministra Klimatu i Środowiska). 2. przywięzienne zakłady pracy w nadzorze założycielskim Ministra Sprawiedliwości (Centralnego Zarządu Służby Więziennej) 122 . 120 Dz. U. z 2020 r. poz. 884. 121 Dla jednostek wykazujących w bilansie fundusz podstawowego oraz fundusz z aktualizacji wyceny uwzględniono sumę obu tych funduszy. 122 Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności (Dz. U. z 2023 r. poz. 1559). 102 Tab. 9.2. Przedsiębiorstwa państwowe według organów założycielskich organ nadzorujący prowadzące działalność w likwidacji w upadłości ogółem 2023 r. 2022 r. 2023 r. Minister Infrastruktury 1 1 — — 1 Minister Sprawiedliwości 4 4 — — 4 Minister Klimatu i Środowiska 2 2 — — 2 Wojewoda Kujawsko-Pomorski — — — 1 1 Wojewoda Małopolski 2 2 — — 2 Wojewoda Mazowiecki — — — 2 2 Wojewoda Śląski — — 1 1 2 Wojewoda Świętokrzyski — — — 1 1 Wojewoda Wielkopolski — — — 1 1 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego — 1 — — — ogółem 9 10 1 6 16 Źródło: jak w tab. 9.1. Wartość majątku przedsiębiorstwa odzwierciedlają: fundusz założycielski, fundusz przedsiębiorstwa, fundusz z aktualizacji wyceny. Fundusz założycielski przedsiębiorstwa odzwierciedla wartość wydzielonej przedsiębiorstwu części mienia państwowego. Wartości praw majątkowych Skarbu Państwa odpowiada suma funduszy własnych. Tab. 9.3. Majątek przedsiębiorstw państwowych „czynnych” organ nadzorujący suma funduszy [tys. PLN] założycielskich własnych 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. Minister Infrastruktury 7.443 7.443 44.346 30.094 Minister Sprawiedliwości 123.295 26.394 332.646 226.217 Minister Klimatu i Środowiska 33.143 33.143 61.224 61.688 Wojewoda Małopolski 40 40 1.793 1.698 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego — 497.007 — 2.241.018 ogółem 163.921 564.027 440.009 2.560.715 Źródło: dane urzędów i bilanse przedsiębiorstw, obliczenia PGRP. Za wartość majątku przedsiębiorstwa, w którym suma funduszy własnych jest wielkością ujemną (zobowiązania przewyższają wartość aktywów) przyjęto wartość „0”, bowiem Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych. 103 9.2. INSTYTUTY BADAWCZE Instytutem badawczym jest państwowa jednostka organizacyjna, wyodrębniona pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, która prowadzi badania naukowe i prace rozwojowe ukierunkowane na ich wdrożenie i zastosowanie w praktyce 123 . Instytut posiada osobowość prawną. Instytut jest tworzony, w drodze rozporządzenia, przez Radę Ministrów, na wniosek ministra właściwego ze względu na planowaną działalność instytutu, złożony po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Przy tworzeniu instytutu minister nadzorujący wyposaża go w środki niezbędne do prowadzenia działalności. Równowartość majątku według stanu na dzień rozpoczęcia działalności odzwierciedla fundusz statutowy. Tab. 9.4. Majątek instytutów badawczych organ nadzorujący liczba jednostek wartość praw majątkowych * fundusze własne fundusz statutowy ** [tys. PLN] Minister Cyfryzacji 2 74.648 136.677 74.648 Minister Edukacji *** 1 2.074 3.416 2.074 Minister Nauki *** 1 1.467 1.908 1.467 Minister Przemysłu 4 111.462 145.953 111.814 Minister Infrastruktury 4 150.136 162.203 154.871 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2 54.208 55.117 54.844 Minister Obrony Narodowej 9 549.142 719.468 550.310 Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2 32.798 40.269 32.798 Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 1 1.831 2.961 1.831 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 12 759.475 979.923 761.601 Minister Rozwoju i Technologii 2 100.406 116.028 100.406 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 2 38.047 47.861 38.047 Minister Klimatu i Środowiska 10 379.625 594.970 380.776 Minister Sportu i Turystyki 1 3.459 4.718 3.459 Minister Zdrowia 14 –231.686 98.391 401.166 2023 r. ogółem 67 2.027.091 3.109.864 2.670.110 2022 r. ogółem 67 1.891.762 2.925.364 2.683.343 * Wartość praw majątkowych Skarbu Państwa oznacza fundusz statutowy, a w jednostkach wykazujących w bilansach wartość majątku netto niższą od funduszu statutowego – sumę funduszy własnych jednostki. ** Suma funduszu podstawowego i funduszu z aktualizacji wyceny. *** Wcześniej w nadzorze Ministra Edukacji i Nauki. Źródło: bilanse jednostek lub informacje od organów nadzorujących, obliczenia PGRP. 123 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2024 r. poz. 534). 104 9.3. BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO Do zadań Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) należy wspieranie rządowych programów społeczno-gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, realizowanych ze środków publicznych 124 . Zadania te realizowane są poprzez zarządzanie funduszami utworzonymi, powierzonymi lub przekazanymi na podstawie ustaw i poprzez obsługę programów rządowych. Bank prowadzi również działalność własną na zasadach komercyjnych. Na koniec 2023 r. BGK dysponował kapitałem własnym o wartości 39.420 mln PLN (na koniec 2022 r. kapitał własny wyniósł 30.688 mln PLN) 125 . 124 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 441 z późn. zm.). 125 Na podstawie Skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej BGK. 105 10. INNE SKŁADNIKI MIENIA SKARBU PAŃSTWA 10.1. NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZBYCIA I ODPŁATNEGO KORZYSTANIA Z MIENIA SKARBU PAŃSTWA Mienie przedsiębiorstwa państwowego oddane do odpłatnego korzystania spółce z udziałem pracowników (tzw. leasing pracowniczy) pozostaje własnością Skarbu Państwa do chwili całkowitej spłaty lub wcześniejszego przeniesienia własności. Wartość takiego mienia wyceniana jest według kwoty pozostałej do spłaty. Tab. 10.1. Należności z tytułu umów zbycia i odpłatnego korzystania z mienia Skarbu Państwa przedmiot umowy liczba umów należności [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. odpłatne korzystanie z mienia Skarbu Państwa 50 50 244.032 239.287 sprzedaż przedsiębiorstw 34 34 117.871 127.826 wniesienie do spółki 5 5 13.808 13.596 sprzedaż majątku 2 2 734 703 sprzedaż akcji i udziałów 86 94 846.092 1.161.966 ogółem 177 185 1.222.537 1.543.378 Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. W roku 2023 liczba niezakończonych rozliczeń z tytułu zawartych umów spadła w wyniku wywiązywania się inwestorów z postanowień zawartych w umowach. Natomiast spadek stanu należności w stosunku do roku poprzedniego był głównie następstwem, niekorzystnego dla Skarbu Państwa, rozstrzygnięcia postępowania sądowego. Tab. 10.2. Struktura należności z tytułu umów zbycia mienia Skarbu Państwa przedmiot umowy tytuł należności [tys. PLN] raty kapitałowe oprocentowanie rat i odsetki kary umowne, odsetki, zastępstwo procesowe pozostałe 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. odpłatne korzystanie z mienia 28.534 30.148 98.875 93.803 48.807 49.033 67.816 66.303 sprzedaż przedsiębiorstw 6.599 8.044 21.966 35.706 55.583 54.114 33.723 29.962 wniesienie do spółki 0 0 0 0 13.808 13.596 0 0 sprzedaż majątku 244 244 410 383 3 3 77 73 sprzedaż akcji i udziałów 60.081 60.159 99.821 92.397 614.164 941.371 72.026 68.039 ogółem 95.458 98.595 221.072 222.289 732.365 1.058.117 173.642 164.377 Źródło: jak w tab. 10.1. 106 10.2. NALEŻNOŚCI W EWIDENCJI MINISTRA FINANSÓW Minister Finansów ewidencjonuje należności podatkowe, niepodatkowe, a także powstałe z tytułu pożyczek oraz kredytów i gwarancji udzielonych ze środków budżetu państwa 126 . Tab. 10.3. Należności Skarbu Państwa w ewidencji Ministra Finansów rodzaj należności wartość [mln PLN] 2023 r. 2022 r. I. należności podatkowe i niepodatkowe pozostałe do zapłaty * 151.480,8 * 151.078,3 1. należności podatkowe 115.077,0 117.371,2 podatki pośrednie 103.531,4 104.999,3 podatek dochodowy od osób prawnych 4.149,5 4.922,1 podatek dochodowy od osób fizycznych 7.394,4 7.448,3 podatek od niektórych instytucji 0,3 0,0 podatki zniesione 1,5 1,5 2. należności niepodatkowe 36.403,8 33.707,2 wpłaty z zysku od przedsiębiorstw państwowych i spółek Skarbu Państwa 1,3 1,3 cła 150,9 205,8 pozostałe dochody ** 36.251,6 ** 33.500,1 II. należności z tytułu przejściowego wykupienia odsetek od kredytów mieszkaniowych 57,2 71,7 III. należności z tytułu pożyczek ze środków budżetu państwa *** 739,4 769,7 1. pożyczki na prefinansowanie dla jednostek sektora finansów publicznych 108,3 57,2 2. pożyczka dla KUKE S. A. 141,2 187,8 3. pożyczki udzielone jednostkom samorządu terytorialnego 492,6 527,7 IV. należności bieżące i zaległe z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych 7.516,2 8.182,4 V. należności z tytułu gwarancji i poręczeń Skarbu Państwa 29,5 29,0 1. z tytułu poręczeń i gwarancji krajowych 18,2 18,2 2. z tytułu gwarancji zagranicznych 11,3 10,8 VI. inne należności 274,6 274,6 ogółem 160.097,7 160.405,7 * Kwota ogólna „I. należności podatkowe i niepodatkowe pozostałe do zapłaty” została uzupełniona w zakresie roku 2022 w oparciu o dane ze sprawozdań Rb-27 z wykonania planu dochodów budżetowych dysponentów środków budżetu państwa. ** Kwoty nie zawierają paragrafów 802, 806 i 808 z kolumny „należności pozostałe do zapłaty ogółem” rocznego sprawozdania Rb-27 z wykonania planu dochodów budżetowych za 2022 r. *** Kwota stanowi sam kapitał. Źródło: Ministerstwo Finansów. Ponadto na koniec 2023 r. w zakresie części budżetowej 84 – Środki własne UE odnotowano należności w kwocie 634.136.688,03 PLN, które reprezentują nadpłatę polskiej składki do budżetu UE 126 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 454). 107 za rok 2023. Informacja w tym zakresie została ujęta w sprawozdaniu finansowym Ministerstwa Finansów za 2023 r. jako należności od budżetów. Jednocześnie w 2023 r. Komisja Europejska poinformowała o niedopłacie polskiej składki do budżetu UE za lata 2012-2021 z tytułu rozliczeń podstaw VAT i DNB w kwocie 2.049.475.224,10 PLN, do zapłaty 1 marca 2024 r. Na ten cel utworzono rezerwy na przyszłe zobowiązania, które również zostały ujęte w bilansie Ministerstwa Finansów. 10.3. UDZIAŁY W MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSOWYCH Tab. 10.4. Udziały Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach finansowych organizacja waluta udziały opłacone * 2023 r. 2022 r. Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (MBOiR) USD ** 177.063.830,78 ** 177.063.830,78 Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (IDA) PLN 2.008.000,00 1.778.000,00 SDR 5.349.040,00 5.311.040,00 EUR 2.559.000,00 482.000,00 USD 42.006.738,00 42.006.738,00 Wielostronna Agencja Gwarancji Inwestycyjnych (WAGI) USD *** 826.648,00 *** 826.648,00 Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC) USD 74.893.000,00 57.985.000,00 Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) EUR 80.130.000,00 80.130.000,00 Bank Rozwoju Rady Europy (BRRE) EUR 16.224.000,00 16.224.000,00 Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) EUR 2.057.956.172,56 1.745.533.733,92 Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych (AIIB) **** USD 166.400.000,00 166.400.000,00 Międzynarodowy Bank Współpracy Gospodarczej (MBWG) EUR 24.016.053,00 24.016.053,00 * Kategoria obejmuje jedynie udziały. ** W tym kwota 71.636.018,56 USD opłacona w PLN. *** W tym kwota 206.662,00 USD opłacona w PLN. **** Kapitał statutowy. Źródło: Ministerstwo Finansów. Pozostałe należności Skarbu Państwa to: 1. należności zaległe Skarbu Państwa z tytułu kredytów udzielonych w jednostkach rozliczeniowych – 2.407.444,35 XTR / 505.563,31 PLN (Kuba), 2. należności Skarbu Państwa na bankowych rachunkach likwidacyjnych – 62.613.315,86 XTR / 13.148.796,33 PLN (Kuba), 3. należności zalegle Skarbu Państwa z tytułu kredytów udzielonych w walutach obcych: – Sudan: 117.837.858,87 USD / 463.691.974,66 PLN, – Mozambik: 29.970.114,96 USD / 117.932.402,37 PLN. Natomiast stan środków na rachunku specjalnym, otwartym w Narodowym Banku Polskim do obsługi kredytów z Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju (nr rachunku 74 1010 1010 6018 6115 1697 8001), związanym z „Projektem Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry i Wisły”, wynosił 7.057.111,56 EUR. 108 11. OBCIĄŻENIA PUBLICZNOPRAWNE I ZOBOWIĄZANIA SKARBU PAŃSTWA 11.1. ZASOBY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH PAŃSTWA Część zasobów majątkowych Skarbu Państwa służy realizacji zadań z zakresu sprawowania władzy publicznej. Taką rolę według stanu prawnego na 31 grudnia 2023 r. pełnią: 1. majątek rzeczowy i środki finansowe państwowych jednostek sektora finansów publicznych, 2. zasoby majątku podmiotów o zadaniach niegospodarczych utworzonych ustawami (m. in. PGL Lasy Państwowe, agencji, funduszy i innych, o których była mowa w rozdziałach 6. i 7.), jak również niektórych przedsiębiorców – przedsiębiorstw, banków i spółek, na które ustawy nakładają szczególne obowiązki o charakterze publicznym, 3. prawa udziałowe w spółkach, wykorzystywane w polityce rządu i właściwych ministrów dla realizacji celów publicznych dzięki zachowaniu przez Skarb Państwa pozycji właściciela, decydującego o przekształceniach własnościowych albo dzięki posiadaniu szczególnych praw korporacyjnych pozwalających wywierać wpływ na kluczowe decyzje spółki, 4. zasoby (rezerwy w akcjach i udziałach) przeznaczone na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa oraz na nieodpłatne udostępnienie uprawnionym, 5. określone części przychodów z prywatyzacji lub zbywania składników majątku przeznaczone na finansowanie zadań ustawowych. 11.2. ZADANIA PUBLICZNE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH REALIZOWANE NA PODSTAWIE USTAW Przepisy ustawowe, ustanawiając zadania publiczne, określają nazwę, formę prawną i przedmiot działalności podmiotu powołanego do realizacji zadań. Niekiedy ustawy określają minimalny udział Skarbu Państwa w kapitale zakładowym i dopuszczalny udział innych akcjonariuszy. Podmioty te z reguły mogą prowadzić inną zarobkową działalność gospodarczą, jeżeli nie pozostaje ona w sprzeczności z zadaniami określonymi w ustawie. Takie szczególne zadania wykonują: 1. zarządy portów o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej (Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście) – spółki akcyjne, w których Skarb Państwa ma co najmniej po 51 % akcji i sumy głosów, utworzone przez ustawę z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich 127 w celu zarządzania gruntami i infrastrukturą portową; 2. Polska Agencja Inwestycji i Handlu S. A. – jednoosobowa spółka akcyjna Skarbu Państwa, która ma za zadanie promować polską gospodarkę, organizować oraz inspirować przedsięwzięcia zwiększające zainteresowanie podmiotów zagranicznych inwestowaniem kapitału w Polsce; 3. Telewizja Polska S. A., Polskie Radio S. A. i regionalne rozgłośnie radia publicznego, wykonujące zadania jednostek publicznej radiofonii i telewizji, realizujące misję publiczną, które mogą działać wyłącznie w formie jednoosobowych spółek Skarbu Państwa 128 ; 4. PKP Polskie Linie Kolejowe S. A., zarządzające liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową określoną w przepisach o transporcie kolejowym 129 ; 5. Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A., która prowadzi działalność w zakresie ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa 130 ; 127 Dz. U. z 2023 r. poz.1796. 128 Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1722 z późn. zm.). 129 Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 697 z późn. zm.). 130 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach eksportowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 284). Korporacja prowadzi rozliczenia finansowe związane z prowadzeniem ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa na wyodrębnionym rachunku bankowym pod nazwą „Interes Narodowy”. 109 6. Polski Rejestr Statków S. A., działający na rzecz bezpieczeństwa statków i ochrony środowiska morskiego oraz prowadzący rejestr statków 131 ; 7. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A., do którego należy prowadzenie depozytu papierów wartościowych, prowadzenie rozliczeń i rozrachunku transakcji w papierach wartościowych, prowadzenie systemu zabezpieczania płynności rozliczeń oraz wykonywanie czynności w zakresie prowadzenia systemu rejestracji, rozliczeń i rozrachunku instrumentów finansowych nie będących papierami wartościowymi 132 ; 8. Poczta Polska S. A., w której ustawowo Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem, a przedmiotem działalności gospodarczej spółki jest m. in. prowadzenie działalności polegającej na świadczeniu usług pocztowych, w tym usług o charakterze powszechnym 133 ; 9. Agencja Rozwoju Przemysłu S. A., wykonująca zadania ustalone m. in.: w ustawach o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków, specjalnych strefach ekonomicznych, wspieraniu restrukturyzacji przemysłowego potencjału obronnego, różnych przepisach o udzielaniu pomocy na ratowanie i na restrukturyzację przedsiębiorców. Przedmiotem działalności spółki jest m. in.: – wspieranie procesów restrukturyzacji przedsiębiorców m. in. w ramach pomocy finansowej, szkoleniowej i organizacyjnej oraz prowadzenie prac w zakresie wykorzystania środków finansowych pochodzących ze źródeł zagranicznych, – doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, pełnienie funkcji inwestora w odniesieniu do restrukturyzujących się przedsiębiorców, zarządzanie mieniem i udziałami Skarbu Państwa i innych państwowych osób prawnych na zlecenie, wykonywanie na zlecenie praw z akcji i udziałów w spółkach kapitałowych, udział w tworzeniu przez organy państwowe oraz samorządowe rozwiązań prawnych i instytucjonalnych dla dalszej transformacji gospodarki, organizowanie specjalnych stref ekonomicznych, centrów innowacji, parków przemysłowych i technologicznych, – realizacja zadań restrukturyzacyjnych określonych przez rządowe programy strategiczne; 10. Bank Gospodarstwa Krajowego, będący bankiem państwowym działającym na podstawie szczególnej ustawy 134 , do którego należy wspieranie rządowych programów społeczno- gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, realizowanych ze środków publicznych. Bank wykonuje również inne zadania powierzone lub przekazane wynikające z ustaw i umów zawieranych z ministrami 135 . Bank specjalizuje się w obsłudze sektora publicznego i jednostek samorządu terytorialnego, krajowego i zagranicznego długu publicznego, finansowaniu dużych projektów inwestycyjnych (np. drogowych, jest akcjonariuszem Polskiego Funduszu Rozwoju S. A.), budownictwa mieszkaniowego, działalności poręczeniowo-gwarancyjnej oraz wspieraniu eksportu (w tym jako akcjonariusz Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A.); 11. Polska Agencja Prasowa S. A. – publiczna agencja prasowa, zobowiązana między innymi do upowszechniania stanowiska naczelnych organów państwa 136 ; 12. Totalizator Sportowy Sp. z o. o., wykonujący monopol państwa w zakresie gier liczbowych 137 ; 131 Ustawa z dnia 26 października 2000 r. o Polskim Rejestrze Statków (Dz. U. z 2023 r. poz. 966). 132 Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 722). 133 Ustawa z dnia 5 września 2008 r. o komercjalizacji państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej „Poczta Polska” (Dz. U. z 2020 r. poz. 2064). 134 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 441 z późn. zm.). 135 BGK obsługuje m. in.: Krajowy Fundusz Drogowy, Fundusz Kredytu Technologicznego, Fundusz Pożyczek i Kredytów Studenckich, rachunek rezerw poręczeniowych, windykację należności Skarbu Państwa z tytułu umów poręczeń i gwarancji. BGK prowadzi obsługę bankową rachunków zgodnie z art. 196 ust. 5 ustawy o finansach publicznych. BGK od 1 maja 2011 r. dokonuje na zlecenie Ministra Finansów wszelkich czynności prawnych i faktycznych związanych z przyjmowaniem wolnych środków wyżej wskazanych podmiotów w depozyt lub zarządzanie oraz ich zwrotem, co jest przejawem tzw. konsolidacji środków publicznych. 136 Ustawa z dnia 31 lipca 1997 r. o Polskiej Agencji Prasowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1595). 137 Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2023 r. poz.227 z późn. zm.). 110 13. podmioty zarządzające specjalnymi strefami ekonomicznymi – spółki, w stosunku do których Skarb Państwa albo samorząd województwa posiada większość głosów, które mogą być oddane na walnym zgromadzeniu lub zgromadzeniu wspólników 138 ; 14. Aplikacje Krytyczne Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, powołana do realizacji projektów, których celem jest zapewnienie organom administracji podatkowej, Służbie Celnej i kontroli skarbowej systemów teleinformatycznych wspierających ich działania 139 ; 15. Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, która realizuje zadania służące zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego Polski. Na podstawie ustawy z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących 140 spółce powierzono przygotowanie i realizację budowy i eksploatacji pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej o mocy elektrycznej do 3750 MWe. W tym celu spółka zobowiązana jest do koordynacji działań m. in. w zakresie opracowania zasad koordynacji inwestycji, opracowania harmonogramu skonsolidowanego przygotowania i realizacji budowy oraz inwestycji towarzyszących, jak również – monitorowania wykonywanie zadań; 16. Centralny Port Komunikacyjny Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa powołana, na mocy art. 11 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym 141 , do przygotowania i realizacji wieloletniego programu, obejmującego budowę nowego centralnego portu lotniczego dla Polski oraz koordynacji i realizacji inwestycji towarzyszących, w tym nowej sieci linii kolejowych, dróg ekspresowych, autostrad i pozostałej infrastruktury przesyłowej. 11.3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W POLITYCE WŁAŚCICIELSKIEJ 11.3.1. Sektor elektroenergetyczny 2 lutego 2021 r. Rada Ministrów przyjęła dokument strategiczny, odnoszący się do bezpieczeństwa elektroenergetycznego państwa tj. „Politykę energetyczną Polski do 2040 r.” (PEP2040) 142 . Obowiązywał także „Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030” (KPEiK), przekazany Komisji Europejskiej 30 grudnia 2019 r. KPEiK zawiera krajowe założenia i cele, polityki i działania odnoszące się do pięciu wymiarów unii energetycznej, w tym do priorytetowego obszaru bezpieczeństwa energetycznego. Dodatkowo obowiązywał przyjęty w 2014 r. „Program polskiej energetyki jądrowej”, zaktualizowany Uchwałą Nr 141 Rady Ministrów z dnia 2 października 2020 r. w sprawie aktualizacji programu wieloletniego pod nazwą \"Program polskiej energetyki jądrowej\" 143 . Pozostają aktualne informacje o realizacji działań w sektorze elektroenergetycznym zawarte w „Podsumowaniu realizacji Polityki energetycznej do 2040 r. w 2021 r.” 144 oraz w przekazanym do Komisji Europejskiej „Zintegrowanym sprawozdaniu z postępów w dziedzinie energii i klimatu za lata 2020-2021” 145 . 138 Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1604). 139 Ustawa z dnia 29 kwietnia 2016 r. o szczególnych zasadach wykonywania niektórych zadań z zakresu informatyzacji w zakresie działów administracji rządowej budżet i finanse publiczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 186). 140 Dz. U. z 2024 r. poz. 1410 z późn. zm. 141 Dz.U. z 2024 r. poz. 1747. 142 Obwieszczenie Ministra Klimatu I Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r. (M. P. z 2021 r. poz.264). 143 M. P. z 2020 r. poz. 946. 144 www.gov.pl/web/klimat/polityka-energetyczna-polski 145 www.gov.pl/web/klimat/zintegrowane-krajowe-sprawozdanie-z-postepow-w-dziedzinie-energii-i-klimatu 111 Ponadto istotne informacje o stanie sektora elektroenergetycznego dostarcza, opracowane w 2023 r., „Sprawozdanie z wyników monitorowania bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2022 r.” 146 . Sektor energetyki jądrowej. Strategicznym dokumentem rządowym poświęconym wdrożeniu energetyki jądrowej w Polsce jest „Program polskiej energetyki jądrowej” . Za przygotowanie procesu inwestycyjnego i pełnienie roli inwestora w projekcie budowy pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce odpowiada spółka Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. (PEJ). Właścicielem spółki jest Skarb Państwa. W roku 2023 miały miejsce następujące zdarzenia, związane z tym sektorem: – 12 czerwca 2023 r. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki (PAA) wydał ogólną opinię dotyczącą analiz bezpieczeństwa dla elektrowni jądrowej na Pomorzu, – 20 czerwca 2023 r. Rada Ministrów uchwaliła wieloletni program, który zapewnia finansowanie kluczowych inwestycji na Pomorzu towarzyszących strategicznym projektom energetycznym. W ramach środków z programu powstanie nowa linia kolejowa, nowa droga krajowa oraz konstrukcja morska do rozładunku. Na ich realizację łącznie przewidziano ponad 4,7 mld zł, – 12 lipca 2023 r. Minister Klimatu i Środowiska, na wniosek PEJ, wydał decyzję zasadniczą, która formalnie potwierdziła, że inwestycja w pierwszą elektrownię jądrową w Polsce jest zgodna z interesem publicznym i realizowaną przez państwo polityką energetyczną, – 19 lipca 2023 r. Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. oraz Urząd Morski w Gdyni podpisały porozumienie określające zasady współpracy przy budowie konstrukcji morskiej, – 19 września 2023 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla pierwszej elektrowni jądrowej na Pomorzu w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino na obszarze gminy Choczewo, – 27 września 2023 r. PEJ i konsorcjum Westinghouse-Bechtel podpisały umowę na zaprojektowanie pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce. W zakresie projektu znajdują się główne komponenty elektrowni (wyspa jądrowa, wyspa turbinowa oraz instalacje i urządzenia pomocnicze), budynki administracyjne oraz infrastruktura związana z bezpieczeństwem obiektu. Zaplanowano również wspólne działania na rzecz zaangażowania polskiego przemysłu, – 26 października 2023 r. wojewoda pomorski wydał decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji. Na tej podstawie PEJ otrzymała prawo do dysponowania terenem na potrzeby prac przygotowawczych oraz budowy obiektu, a także późniejszej eksploatacji elektrowni jądrowej. Decyzja szczegółowo określa m. in. zakres terytorialny inwestycji zarówno na lądzie, jak i na morzu, a także precyzuje techniczne, środowiskowo-konserwatorskie i przeciwpożarowe warunki realizacji inwestycji. 11.3.2. Sektor gazowy, paliwowo-naftowy i wodorowy Sektor paliwowo-naftowy. Strategicznym dokumentem rządowym poświęconym bezpieczeństwu energetycznemu kraju, z zakresu sektora paliwowo-naftowego, obok PEP2040, jest Uchwała Rady Ministrów nr 182/2017 z dnia 28 listopada 2017 r. w sprawie przyjęcia Polityki Rządu RP dla infrastruktury logistycznej w sektorze naftowym. Główny cel to określenie działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa paliwowego państwa. Narzędziami realizacji Polityki są działania legislacyjne, działania podejmowane w ramach wykonywania praw z udziałów lub akcji należących do Skarbu Państwa oraz działania względem organów nadzorowanych i podległych. 146 bip.mos.gov.pl/energetyka/sprawozdania-z-wynikow-monitorowania-bezpieczenstwa-dostaw-energii- elektrycznej 112 W 2023 r. jednoosobowa spółka Skarbu Państwa PERN S. A. kontynuowała, w ramach realizacji Polityki, program inwestycyjny w zakresie rozbudowy infrastruktury magazynowej oraz rozbudowy zdolności przesyłowych paliw ciekłych. Na wniosek ministra właściwego do spraw energii, Prezes Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych monitorował proces dostosowania parametrów technicznych magazynów i ich systemów przesyłowych, w których utrzymywane są zapasy interwencyjne ropy naftowej i paliw w Podziemnym Magazynie Ropy i Paliw „Góra” do wymogów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym 147 . Inwestycja została częściowo zawieszona w związku z fuzją PKN ORLEN S. A. i Grupy LOTOS S. A. Sektor gazowy. W roku 2023 obowiązującymi dokumentami strategicznymi, dotyczącymi bezpieczeństwa gazowego państwa były, podobnie jak w przypadku sektora elektroenergetycznego, PEP2040 oraz KPEiK. Istotne informacje o stanie sektora i realizacji działań dostarcza „Sprawozdanie z wyników monitorowania bezpieczeństwa dostaw paliw gazowych za okres od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r.” 148 . Sektor wodorowy. Jeszcze w listopadzie 2021 r. Rada Ministrów przyjęła „Polską Strategię Wodorową do roku 2030 z perspektywą do 2040 r.” (PSW), która określa główne cele rozwoju gospodarki wodorowej w Polsce i kierunki interwencji, jakie są pożądane do ich osiągnięcia. W tym celu dokonuje się diagnozy obecnej sytuacji, określając stan dojrzałości i koszt poszczególnych technologii oraz rozważa ich potencjalny wpływ na gospodarkę, przedstawiając przewidywane trendy rozwoju. PSW wpisuje się w globalne, europejskie i krajowe działania mające na celu osiągnięcie gospodarki niskoemisyjnej. Nadrzędnym celem PSW jest wykorzystanie krajowego potencjału i stworzenie polskiej gałęzi gospodarki wodorowej poprzez rozwój rodzimych patentów i technologii wodorowych oraz ich wykorzystanie na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej i utrzymania konkurencyjności polskiej gospodarki. Rozwój niezależnych źródeł wytwórczych wodoru odnawialnego oraz potencjału magazynowania tego nośnika energii będzie determinował bezpieczeństwo energetyczne kraju. W 2023 r. obowiązywało, podpisane w 2021 r. przez przedstawicieli administracji publicznej, biznesu, organizacji pozarządowych oraz przedstawicieli świata nauki, „Porozumienie Sektorowe na rzecz rozwoju gospodarki wodorowej”. Jest ono podstawowym instrumentem wykonawczym, co oznacza, że określa długofalowe działania na rzecz rozwoju w Polsce nowej branży, które mają na celu realizację postulatów, instrumentów prawnych, finansowych i instytucjonalnych. Porozumienie to kładzie szczególny nacisk na wzrost polskiego wkładu w gospodarkę wodorową, począwszy od technologii, przez wdrożenie i komercjalizację, do budowy innowacyjnego przemysłu, w którym polskie firmy będą miały silną pozycję rynkową. Realizacja celów porozumienia ma na celu zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego Polski przez zmniejszenie uzależnienia od importu paliw kopalnych oraz obniżenie emisji gazów cieplarnianych i pyłów zawieszonych, co przyczyni się do osiągnięcia celu neutralności klimatycznej Unii Europejskiej. 11.3.3. Sektor górnictwa węgla kamiennego i brunatnego 23 stycznia 2018 r. Rada Ministrów przyjęła „Program dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce”. 25 września 2020 r. w Katowicach Międzyzwiązkowy Komitet Protestacyjno- Strajkowy oraz delegacja rządowa podpisały porozumienia w sprawie zasad i tempa transformacji górnictwa. Porozumienie przewidywało, że wypracowana zostanie umowa społeczna regulująca funkcjonowanie sektora węgla kamiennego. Określało również datę graniczną transformacji 147 Dz. U. z 2024 r. poz. 1281. 148 www.gov.pl/web/przemysl/sprawozdania-z-wynikow-monitorowania-bezpieczenstwa-dostaw-paliw- gazowych3 113 górnictwa – ostatnia kopalnia ma pracować do 2049 roku. 28 maja 2021 r. w Katowicach podpisana została umowa społeczna dotycząca transformacji sektora górnictwa węgla kamiennego oraz wybranych procesów transformacji województwa śląskiego. W umowie przede wszystkim ustalono mechanizm finasowania spółek sektora górnictwa węgla kamiennego. Uzgodniono zasady budowy i wdrażania instalacji tzw. czystego węgla oraz powołanie Funduszu Transformacji Śląska. Ustalono terminy zakończenia eksploatacji węgla kamiennego w poszczególnych kopalniach w perspektywie do końca 2049 r. oraz gwarancje zatrudnienia. Kluczowym elementem jest pakiet osłon socjalnych dla pracowników z likwidowanych kopalń, który zawiera zarówno urlop górniczy, urlop przeróbkarski, jednorazową odprawę, jak i kompleksowy system alokacji. Zmiana otoczenia gospodarczego i prawnego funkcjonowania sektora, w związku z przyjętą przez Radę Ministrów w 2021 r. PEP2040, a przede wszystkim podpisanie umowy społecznej, spowodowało zmianę polityki rządu wobec sektora górnictwa węgla kamiennego energetycznego. Mając na uwadze powyższe Rada Ministrów w styczniu 2022 r. wprowadziła zmiany w „Programie dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce”. Nowym, głównym celem jest sprawiedliwa transformacja z założeniem stopniowej likwidacji branży wydobywczej węgla energetycznego w oparciu o mechanizmy wsparcia publicznego. Do najważniejszych zmian należy ujęcie założeń Nowego Systemu Wsparcia dla sektora górnictwa węgla kamiennego, pozwalających na uniknięcie niekontrolowanej upadłości spółek, a to z kolei pozwoli na racjonalną i kontrolowaną transformację. Do oceny prac nad realizacją „Programu dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce” oraz poszczególnych spółek węglowych został powołany przez ministra właściwego do spraw energii Komitet Sterujący do spraw Górnictwa. W przypadku sektora górnictwa węgla brunatnego obowiązującym w 2023 r. dokumentem był przyjęty 30 maja 2018 r. przez Radę Ministrów „Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce”. Program ten miał pełnić funkcję mapy drogowej dla rozwoju inwestycji w tym obszarze, opartej na analizie wyzwań, jakie stoją przed polskim rządem i branżą górniczą. Głównym celem wyżej wymienionego dokumentu było stworzenie warunków sprzyjających wytwarzaniu energii elektrycznej z węgla brunatnego w oparciu o innowacyjne i efektywne technologie, w tym również przez wykorzystanie węgla do produkcji paliw płynnych i gazowych dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski oraz wspierania konkurencyjności gospodarki. W praktyce chodzi o zbudowanie rentownego, efektywnego i nowoczesnego sektora górnictwa węgla brunatnego, opartego na kooperacji, wiedzy i innowacjach. Mając na uwadze realizację celu głównego, zdefiniowane zostały następujące cele szczegółowe wraz z działaniami dla ich osiągnięcia: 1. określenie zapotrzebowania na węgiel brunatny, 2. zapewnienie dostępu do nowych złóż węgla brunatnego, 3. zapewnienie ram formalnoprawnych, mających na celu modernizację jednostek wytwórczych dla zagospodarowania nowych złóż lub budowę nowych kompleksów energetycznych, 4. zagospodarowanie złóż węgla brunatnego w sposób społecznie odpowiedzialny i przy wsparciu władz lokalnych, wojewódzkich i ogólnokrajowych, 5. podejmowanie długofalowych działań na rzecz poprawy konkurencyjności sektora węgla brunatnego. „Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce”, pomimo iż przedstawiał trzy scenariusze, najbardziej skupiał się na tym perspektywicznym, zakładając otwieranie nowych złóż Złoczew i Ościsłowo, a w dalszej kolejności – Gubin. Aktualnie istnieje rozbieżność pomiędzy „Programem dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce” a Polityką Energetyczną Kraju. Jak wskazuje Minister Klimatu i Środowiska, Program powinien być zaktualizowany w korelacji z pracami nad aktualizacją „Krajowego Planu na rzecz energii i klimatu”. Rozbieżność między dokumentami strategicznymi (PEP2040 i KPEiK) a tym programem widoczna jest przede wszystkim na poziomie scenariuszy prognostycznych. PEP2040 zakłada wykorzystanie tych złóż węgla brunatnego, na które kopalnie posiadają koncesje lub planują przedłużyć koncesję na wydobywanie. Od 2018 r. zmianie uległy prognozy cen uprawnień do emisji CO2, a wartości prognozowane na bieżący okres istotnie przekroczyły wartości tych uprawnień. 114 W 2023 r. podjęto decyzję o wstrzymaniu aktualizacji „Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce” do czasu zakończenia prac nad utworzeniem Narodowej Agencji Bezpieczeństwa Energetycznego. Aktualnie w Ministerstwie Aktywów Państwowych trwają prace Zespołu do spraw wydzielenia aktywów węglowych ze spółek z udziałem Skarbu Państwa. Wyniki prac Zespołu powinny być podstawą do skorygowania i uaktualnienia programu. 11.4. SZCZEGÓLNE ZASADY PRYWATYZACJI I RESTRUKTURYZACJI SPÓŁEK Polskie Koleje Państwowe S. A. działają w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” 149 (ustawa o PKP). Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP, którą tworzą spółki zarządzające infrastrukturą kolejową, spółki przewozowe i inne spółki świadczące usługi na rzecz spółek grupy. Do jej podstawowych zadań należy: 1. realizacja procesów restrukturyzacji, 2. gospodarowanie mieniem, w szczególności poprzez wnoszenie do spółek, sprzedaż, oddawanie do nieodpłatnego korzystania, a także zbywanie mienia zbędnego, w tym zasobów mieszkaniowych, 3. koordynacja przedsięwzięć związanych z rozwojem spółek Grupy PKP. PKP S. A. utworzyły spółki, wnosząc do nich składniki materialne wyodrębnione z przedsiębiorstwa. Akcje i udziały spółek utworzonych przez PKP S. A., z wyjątkiem spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S. A., mogą być zbywane. Nie podlega sprzedaży mienie wchodzące w skład linii kolejowych o znaczeniu państwowym, będące własnością PKP S. A., PKP PLK S. A. lub Skarbu Państwa. Akcje PKP PLK S. A. nie mogą być zbywane, za wyjątkiem akcji spółki będących własnością PKP S. A., które mogą być zbywane wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa (art. 15 ust. 8a ustawy o PKP). PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. zarządza liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową określoną w przepisach ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym 150 . 31 grudnia 2023 r. kompetencje właścicielskie w stosunku do PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. (PKP PLK S. A.) wykonywał Minister Infrastruktury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 2022 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne, w tym jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 151 . Kapitał zakładowy PKP PLK S. A. wynosił 33.272.194.000 PLN i dzielił się na 33.272.194 akcje po 1.000 PLN. Skarb Państwa posiadał w PKP PLK S. A. 27.769.089 akcji (83,46 %). Pozostałe akcje w liczbie 5.503.105 sztuk (16,54 %) posiadała spółka PKP S. A. Akcje PKP PLK S. A. są akcjami imiennymi i nie są uprzywilejowane. 16 grudnia 2022 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie obniżenia kapitału zakładowego PKP PLK S. A. poprzez umorzenie 3.371 akcji imiennych PKP PLK S. A. o łącznej wartości nominalnej 3.371.000 PLN, nabytych w zamian za wynagrodzenie dla akcjonariusza PKP S. A. Rejestracja obniżenia kapitału zakładowego PKP PLK S. A. w Krajowym Rejestrze Sądowym została dokonana 22 maja 2023 r. 23 czerwca 2023 r. Zwyczajne Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego wkładem niepieniężnym wnoszonym przez Skarb Państwa o kwotę 1.206.216.000 PLN poprzez emisję, w drodze subskrypcji prywatnej 1.206.216 akcji imiennych zwykłych 152 . Wszystkie akcje w podwyższonym kapitale zakładowym objął Skarb Państwa w zamian za 149 Dz. U. z 2024 r. poz. 561. 150 Dz. U. z 2024 r. poz. 697 z późn. zm. 151 Dz. U. z 2022 r. poz. 2369 z późn. zm. 152 Akcje serii R1 o numerach od 0000001 do 1206216 o wartości nominalnej po 1.000 PLN każda. 115 wniesione obligacje skarbowe 153 . Środki pozyskane z objęcia akcji PKP PLK S. A. przeznaczy na finansowanie inwestycji realizowanych w ramach „Programu Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej – Kolej + do 2029 roku” lub programów inwestycyjnych, będących jego kontynuacją, ustanowionych na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 154 . W dniu 13 września 2023 r. pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Ministra Infrastruktury a PKP PLK S. A. została zawarta umowa objęcia tych akcji. Rejestracja podwyższenia kapitału zakładowego PKP PLK S. A. w Krajowym Rejestrze Sądowym została dokonana 16 października 2023 r. 13 października 2023 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego wkładem niepieniężnym stanowiącym prawo użytkowania wieczystego gruntów położonych w Poznaniu wraz z prawem własności budynków posadowionych na tych gruntach. Kapitał zakładowy PKP PLK S. A. został podwyższony o kwotę 63.338.000 PLN poprzez emisję, w drodze subskrypcji prywatnej, 63.338 akcji imiennych zwykłych 155 . Wszystkie akcje w podwyższonym kapitale zakładowym PKP PLK S. A. objęła PKP S. A. Rejestracja podwyższenia kapitału zakładowego PKP PLK S. A. w Krajowym Rejestrze Sądowym została dokonana 22 marca 2024 r. Przedsiębiorstwo państwowe „Porty Lotnicze”, zgodnie z zapisami ustawy z dnia 22 lipca 2022 r. o usprawnieniu procesu inwestycyjnego Centralnego Portu Komunikacyjnego 156 , zostało przekształcone z dniem 1 kwietnia 2023 r. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa pod firmą Polskie Porty Lotnicze Spółka Akcyjna (PPL S. A.). We wrześniu 2023 r. Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego wniósł akcje spółki do spółki celowej Centralny Port Komunikacyjny sp. z o.o., która stała się jedynym akcjonariuszem PPL S.A. 11.5. ZASÓB NA ZASPOKOJENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU PORĘCZEŃ I GWARANCJI SKARBU PAŃSTWA Na mocy art. 25 ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne 157 , został utworzony zasób majątkowy Skarbu Państwa jako alternatywne, obok budżetu państwa, źródło spłaty poręczonych i gwarantowanych przez Skarb Państwa kredytów 158 . Na zasób składają się akcje i udziały uzyskane w wyniku dochodzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, w imieniu Skarbu Państwa, wierzytelności z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji oraz akcje i udziały w spółkach stanowiące własność Skarbu Państwa, wyodrębnione przez Radę Ministrów do 17 lipca 2009 r. Na koniec 2023 r. w zasobie majątkowym Skarbu Państwa przeznaczonym na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa znajdowały się akcje i udziały przedstawione w poniższej tabeli. 153 Obligacje skarbowe wyemitowane przez Ministra Finansów na podstawie listów emisyjnych nr 19/2023 z dnia 20 lutego 2023 r., nr 20/2023 z dnia 20 lutego 2023 r., nr 21/2023 z dnia 20 lutego 2023 r., nr 22/2023 z dnia 20 lutego 2023 r. oraz nr 23/2023 z dnia 20 lutego 2023 r. 154 Dz. U. z 2024 r. poz. 1530 z późn. zm. 155 Akcje serii S1 o numerach od 00001 do 63338 o wartości nominalnej po 1.000 PLN każda. 156 Dz. U. z 2022 r. poz. 1846. 157 Dz. U. z 2023 r. poz. 2201 z późn. zm. 158 O należnościach Skarbu Państwa z tytułu poręczeń lub gwarancji spłaty kredytów zob. w części 10.3. 116 Tab. 11.1. Zasób majątkowy na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa nazwa podmiotu liczba akcji i udziałów Centrum Techniki Okrętowej S. A. z siedzibą w Gdańsku 1.240.000 Chłodnia Szczecińska Sp. z o. o. z siedzibą w Szczecinie 7.440 Lubinex Sp. z o. o. w likwidacji z siedzibą w Lubinie 16.168 Polskie Pracownie Konserwacji Zabytków S. A. z siedzibą w Warszawie 321.843 Pomorskie Hurtowe Centrum Rolno-Spożywcze S. A. z siedzibą w Gdańsku 53.070 Centrala Farmaceutyczna Cefarm S. A. (w miejsce 100.800 udziałów Przemysłowego Instytutu Maszyn Budowlanych Sp. z o. o. z siedzibą w Kobyłce) 916.811 Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S. A. z siedzibą w Broniszach 6.171 Warszawskie Zakłady Sprzętu Ortopedycznego S. A. z siedzibą w Warszawie 627.900 GREMI Inwestycje S. A. z siedzibą w Karniowicach (w miejsce 110.106 akcji spółki WELUX S. A. z siedzibą w Katowicach) 4.092 GREMI Inwestycje S. A. z siedzibą w Karniowicach (w miejsce 40.586 akcji Zakładów Przemysłu Wełnianego 9 MAJA S. A. z siedzibą w Łodzi) 5.175 Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S. A. z siedzibą w Niedzicy 230.785 Źródło: Ministerstwo Finansów – Informacja o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2023 r. przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego. Środki pochodzące ze zbycia tych papierów wartościowych, opłaty prowizyjne od udzielonych gwarancji i poręczeń, a także odsetki z tytułu oprocentowania zgromadzonych środków, wpływają na rachunek rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych Skarbu Państwa 159 . W roku 2023 nie było konieczności wydatkowania środków tego rachunku na cele związane z obsługą gwarancji i poręczeń. W związku z powyższym całość środków, które zasiliły rachunek w 2023 r., t. j. 26.462.949 PLN (w 2022 r. – 97.346.448 PLN), przeznaczono na finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa, tak jak to miało miejsce w latach poprzednich. Łącznie, na przestrzeni dziesięciu lat, przekazano na ten cel z powyższego rachunku środki w wysokości 1.365.422.954 PLN. Tab. 11.2. Potencjalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu gwarancji i poręczeń tytuł zobowiązania wartość zobowiązania [mln PLN] 2023 r. 2022 r. 2021 r. 2020 r. poręczenia i gwarancje krajowe 274.219,0 270.925,7 243.753,3 198.278,8 gwarancje zagraniczne 279.336,5 161.870,7 112.573,8 104.596,2 * ogółem 553.555,5 432.796,4 356.327,1 302.875,0 * Łączna kwota ewentualnych wypłat z budżetu w przypadku, gdyby kredytobiorcy lub emitenci nie wywiązali się ze spłaty poręczonych lub gwarantowanych kredytów lub obligacji. Źródło: jak w tab. 11.1. Potencjalne niewymagalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji 31 grudnia 2023 r. wynosiły 553.555.488.052 PLN, co oznacza wzrost w stosunku do roku 2022 o prawie 28 %. Wzrost ten związany był głównie z objęciem gwarancjami Skarbu Państwa 159 Rachunek utworzony w Banku Gospodarstwa Krajowego na podstawie art. 30 ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne. 117 zobowiązań wynikających z zaistniałej sytuacji geopolitycznej, tj. w szczególności zobowiązań zaciągniętych przez Bank Gospodarstwa Krajowego na zasilenie Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, Funduszu Pomocy obywatelom Ukrainy, Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 oraz zobowiązań zaciągniętych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw 160 . Ponadto w roku 2023 były udzielane gwarancje Skarbu Państwa obejmujące zobowiązania zaciągnięte na realizację przedsięwzięć infrastrukturalnych (w szczególności drogowych i kolejowych). 11.6. ZOBOWIĄZANIA WOBEC PRACOWNIKÓW, ROLNIKÓW I RYBAKÓW W spółkach powstałych w trybie komercjalizacji lub wniesienia zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego do spółki, w przypadku zbycia przez Skarb Państwa akcji lub udziałów na zasadach ogólnych, uprawnionym pracownikom, rolnikom lub rybakom przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia do 15 % akcji lub udziałów objętych przez Skarb Państwa w dniu wpisania spółki do rejestru. Od 29 lutego 2020 r., zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników 161 , akcje lub udziały na rzecz uprawnionych pracowników, rolników lub rybaków zbywa minister właściwy do spraw aktywów państwowych. W roku 2023 proces nieodpłatnego udostępniania akcji lub udziałów na powyższych zasadach nie był realizowany, zatem nie zawarto żadnej umowy nieodpłatnego zbycia akcji lub udziałów (w 2022 r. zawarto 3.843 umowy). 11.7. ZAPLANOWANE W BUDŻECIE PAŃSTWA PRZYCHODY Z PRYWATYZACJI Planowane kwoty oraz przeznaczenie przychodów z prywatyzacji określa ustawa budżetowa. Tab. 11.3. Wykonanie przychodów z prywatyzacji tytuł przychodu wartość planowana [tys. PLN] wartość uzyskana [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. prywatyzacja pośrednia 0 0 248 415 prywatyzacja bezpośrednia 1.241 1.619 1.782 1.799 ogółem 1.241 1.619 2.030 2.214 Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 11.8. FUNDUSZE ZWIĄZANE Z PRYWATYZACJĄ 11.8.1. Fundusz Reprywatyzacji Państwowy fundusz celowy utworzony został na podstawie art. 56 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników. Na rachunku Funduszu gromadzone są środki pochodzące ze sprzedaży 5 % akcji należących do Skarbu Państwa w każdej ze spółek powstałych w wyniku komercjalizacji, środki z tytułu świadczeń należnych Skarbowi Państwa, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 31a oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących 160 Dz. U. z 2023 r. poz. 1772 z późn. zm. 161 Dz. U. z 2024 r. poz. 1198. 118 nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa 162 , odsetki od udzielonych pożyczek oraz odsetki od środków zgromadzonych na rachunku tego funduszu, a także dochody z tytułu posiadania i zbycia akcji nabytych lub objętych ze środków funduszu. Przychody Funduszu w 2023 r. zostały zrealizowane w kwocie 352.979 tys. PLN (w 2022 r. – 4.939.863 tys. PLN). Kwotę tę w ponad 98% stanowiły inne zwiększenia (w tym odpisy aktualizujące należności i długoterminowe aktywa finansowe), odsetki od środków zgromadzonych na rachunku Funduszu Reprywatyzacji oraz odsetki od udzielonych pożyczek. Koszty realizacji zadań ze środków funduszu wyniosły 154.011 tys. PLN (w 2022 r. – 6.936.980 tys. PLN). Na koniec 2023 r. Fundusz Reprywatyzacji posiadał skarbowe papiery wartościowe o wartości rynkowej wynoszącej 2.916.900 tys. PLN (na koniec 2022 r. – 2.711.100 tys. PLN). Saldo środków finansowych na rachunku Funduszu Reprywatyzacji na 31 grudnia 2023 r. wyniosło 1.267.829 tys. PLN (na koniec 2022 r. – 1.392.409 PLN). 11.8.2. Fundusz Rekompensacyjny Fundusz utworzony został na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 163 . Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, o której mowa powyżej, ostateczny termin składania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty upłynął 31 grudnia 2008 r. Prawo do rekompensaty może zostać zrealizowane w formie zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych Skarbu Państwa i ceny sprzedaży położonych na nich budynków oraz innych urządzeń lub lokali, opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, jak również poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. Na realizację rekompensat w formie świadczenia pieniężnego, wypłacanego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego, przeznaczane są przychody ze sprzedaży nieruchomości pochodzących z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 400 tys. ha, wpływy z tytułu odpłatnego korzystania z mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, przekazywane przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w formie zaliczek kwartalnych w wysokości ustalonej w rocznym planie finansowym Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz odsetki bankowe. Przychody Funduszu Rekompensacyjnego w 2023 r. wyniosły 382.577 tys. PLN (w 2022 r. – 650.018 tys. PLN), z czego ponad połowę przychodów stanowiły wpłaty Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z tytułu rocznego rozliczenia zaliczek kwartalnych, przekazanych w 2022 r. z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Natomiast koszty realizacji zdań ze środków Funduszu wyniosły 99.610 tys. PLN (w 2022 r. – 124.407 tys. PLN), w tym wypłaty rekompensat dla osób uprawnionych w kwocie 98.428 tys. PLN, stanowiące prawie 98 % kosztów ogółem. Saldo środków finansowych na rachunku Funduszu Rekompensacyjnego na 31 grudnia 2023 r. wyniosło 2.093.066 tys. PLN (na koniec 2022 r. – 1.594.117 tys. PLN). 162 Dz. U. z 2021 r. poz. 795. 163 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. 119 11.9. ZADŁUŻENIE SKARBU PAŃSTWA Tab. 11.4. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium miejsca emisji kryterium miejsca emisji wartość nominalna zadłużenia [mln PLN] 2023 r. 2022 r. zadłużenie krajowe 1.042.418,1 949.785,9 zadłużenie zagraniczne * 303.782,7 ** 288.684,6 ogółem 1.346.200,9 1.238.470,5 * kursy przyjęte do obliczeń: EUR/PLN – 4,3480, USD/PLN – 3,9350. ** kursy przyjęte do obliczeń: EUR/PLN – 4,6899, USD/PLN – 4,4018. Źródło: Ministerstwo Finansów. Tab. 11.5. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium rezydenta kryterium rezydenta wartość nominalna zadłużenia [mln PLN] 2023 r. 2022 r. zadłużenie krajowe 932.593,1 826.999,1 zadłużenie zagraniczne 413.607,8 411.471,4 ogółem 1.346.200,9 1.238.470,5 Źródło: jak w tab. 11.4. Tab. 11.6. Zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu kredytów i pożyczek zagranicznych nazwa instytucji wartość zobowiązań [mln EUR] 2023 r. 2022 r. Europejski Bank Inwestycyjny 6.113,4 6.631,3 Bank Rozwoju Rady Europy 786,9 649,7 Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju 5.377,3 5.708,7 Pożyczka z Instrumentu SURE (UE) * 11.236,0 11.236,0 Pożyczka z RRF (UE) ** 4.504 — * Pożyczka zaciągnięta w latach 2020-2022. Spłata kapitału rozpocznie się w 2026 r. ** Pożyczka z UE w ramach instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności (RRF), stworzonego w celu odbudowy gospodarki europejskiej po pandemii Covid-19. Źródło: jak w tab. 11.4. Instrument SURE. 30 czerwca 2020 r. Polska podpisała umowę gwarancyjną na potrzeby Instrumentu SURE (Europejski instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej, jaka wystąpiła w związku z pandemią COVID- 19). Tym samym zobowiązała się w sposób bezwarunkowy i nieodwołalny do przekazania na wniosek Komisji Europejskiej do 100 % swojego wkładu, którego całkowita wysokość określona w umowie gwarancyjnej wynosi 930.103.250 EUR. 15 października 2020 r. została podpisana pomiędzy Polską a Unią Europejską umowa pożyczki z Instrumentu SURE. 120 12. ZESTAWIENIE ZBIORCZE MIENIA SKARBU PAŃSTWA Tab. 12.1. Zestawienie zbiorcze składników mienia Skarbu Państwa składniki * wartość [mln PLN] 2023 r. 2022 r. zabytki bez wyceny bez wyceny zasoby naturalne bez wyceny bez wyceny grunty 699.334 577.561 budynki, budowle i obiekty inżynierii lądowej i wodnej (bez tych, którymi gospodarują starostowie) 218.851 211.550 drogi, mosty i wiadukty ** 197.922 186.395 środki trwałe w budowie i zaliczki na środki trwałe w budowie 75.055 69.157 wartości niematerialne i prawne 1.190 786 maszyny i urządzenia techniczne 10.087 8.396 środki transportu 26.957 18.089 inne środki trwałe 9.671 5.195 należności długoterminowe 2.221 2.423 akcje i udziały 263.950 217.737 inne aktywa długoterminowe 2 2 rozliczenia długoterminowe 22 17 mienie zlikwidowanych jednostek 34 35 zapasy 52.712 48.241 rezerwy strategiczne i zapasy agencyjne 11.214 11.900 należności i roszczenia krótkoterminowe 141.117 95.890 środki pieniężne 61.624 73.547 krótkoterminowe papiery wartościowe 3.514 855 rozliczenia międzyokresowe 35.962 28.136 należności budżetu ewidencjonowane przez Ministra Finansów 160.098 160.406 * Mienie wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne i powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa. ** Także drogi krajowe i obiekty drogowe w miastach na prawach powiatu. Źródło: jak w niniejszym Sprawozdaniu, obliczenia PGRP. 121 Tab. 12.2. Wartość praw majątkowych z tytułu wkładu Skarbu Państwa podmiot wartość * [mln PLN] 2023 r. 2022 r. agencje wykonawcze 18.005 17.164 instytucje gospodarki budżetowej 877 962 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 3.805 2.892 instytucje kultury 3.770 3.384 samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej 888 918 uczelnie publiczne 48.733 45.263 agencje, fundacje, fundusze i inne państwowe osoby prawne realizujące szczególne niegospodarcze zadania ustawowe 53.770 63.311 jednostki ubezpieczeń społecznych w tym Fundusz Ubezpieczeń Społecznych 74.836 10.171 66.360 9.028 przedsiębiorstwa państwowe 440 2.561 instytuty badawcze 2.027 1.892 parki narodowe 9.540 9.520 Polska Akademia Nauk 1.196 1.141 Bank Gospodarstwa Krajowego 39.420 30.688 * Wartości składników majątku wykorzystywanego przez państwowe jednostki organizacyjne i powierzonego agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa, nie wskazane w częściach szczegółowych, przedstawiono w załączniku (tab. 13.3.). Źródło: jak w tab. 12.1. Przyjęte zasady wyceny oraz zastosowane metody oszacowania, a także brak możliwości wyceny w przypadku niektórych składników powodują, że poszczególne wartości są niewspółmierne, a w związku z tym podanie łącznej wartości mienia Skarbu Państwa wyrażonej w jednej kwocie obarczone jest dużym ryzykiem. 122 13. ZAŁĄCZNIKI 123 13.1. Z AŁĄCZNIK DO ROZDZIAŁ ÓW 6. I 7. Tab. 13.1. Wartość grup rodzajowych składników majątku jednostek państwowych ogółem ** [tys. PLN] 102.235.401 218.850.785 1.189.647 10.086.833 26. 957.469 9.671.132 71.416.911 3.638.632 2.221.086 195.299.008 0 1.777 22.485 34.489 52.712.201 141.116.501 61.623.907 3.513.742 35.962.537 * Bez placówek zagranicznych. ** Liczby w wierszach mogą nie sumować się z powodu za okrągleń w trakcie kolejnych ag regacji. Źródło: bilanse łączne dysponentów części budżetu i bilanse agencji, obliczenia PGRP. PGL Lasy Państwowe 834.620 7.473.362 18.561 259.563 177.579 46.546 510.201 103 1.119 47.879 — 1.732 13.116 — 534.544 776.172 8.425.435 — 69.815 19.282.365 17. 635.046 RARS 44.006 267.332 14.371 47.857 27.123 10.707 24.987 0 0 0 0 0 2.692 — 11.700.104 321.309 7.171.864 0 8.542 20.646.393 19.682.389 AMW 774.627 2.532.485 5.803 14.213 1.833 1.308 41.204 0 191 1.054.881 0 0 6.677 — 414.141 64.615 146.356 0 6 .195 5.064.529 4.844.311 Zasób WRSP 7.913.228 337.944 15 9.664 205 63 52.120 — 1.729 798.874 — — — — 76 3.332.406 1.873.524 217 14 14.320.885 12.728.061 urzędy i instytucje wojewódzkie 823.057 2.636.905 17.778 330.668 1.416.437 289.537 320.869 0 76 .376 0 0 31 0 1.294 190.387 1.557.062 217.177 58 6.106 7.883.742 9.367.194 urzędy i instytucje centralne * 91.845.863 205.602.757 1.133.119 9.424.868 25.334.292 9.322.971 70.467.530 3.638.529 2.141.671 193.397.374 0 14 0 33.195 39.872.949 135.064.937 4 3.789.551 3.513.467 35.871.865 870.454.937 732.618.190 składniki grunty budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej wartości niematerialne i prawne maszyny i urządzenia techniczne środki transportu inne środki trwałe środki trwałe w budowie śr odki przekazane na poczet inwestycji należności długoterminowe akcje i udziały inne papiery wartościowe inne aktywa długoterminowe rozliczenia długoterminowe mienie zlikwidowanych jednostek zapasy należności i roszczenia środki pieniężne krótkoterminowe pa piery wartościowe rozliczenia międzyokresowe suma bilansowa 202 3 r. ** suma bilansowa 202 2 r. ** 124 13.2. ZAŁĄCZNIKI DO ROZDZIAŁU 8. Tab. 13.2. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych podmiot liczba akcji udział wartość rynkowa * [%] [tys. PLN] Polski Holding Nieruchomości S. A. 36.842.988 71,93 515.802 PGE Polska Grupa Energetyczna S. A. 1.365.601.493 60,86 11.850.690 Jastrzębska Spółka Węglowa S. A. 64.387.333 54,84 2.706.200 ENEA S. A. 277.015.422 52,29 2.540.231 ORLEN S. A. 579.310.079 49,90 37.944.810 Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S. A. 14.695.470 35,01 624.557 Powszechny Zakład Ubezpieczeń S. A. 295.217.300 34,19 13.954.922 GRUPA AZOTY S. A. 32.734.509 33,00 808.542 KGHM Polska Miedź S. A. 63.589.900 31,79 7.802.481 TAURON Polska Energia S. A. 526.848.384 30,06 1.967.252 Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S. A. 367.918.980 29,43 18.513.683 GRUPA AZOTY Zakłady Chemiczne „POLICE” S. A. 9.273.078 7,47 113.132 BOŚ S. A. 5.148.000 5,54 57.864 SZAR S. A. 811.171 0,74 79 MBANK S. A. 500 0,001 268 REGNON S. A. w likwidacji 29 0,0006 0,02 GRUPA AZOTY Zakłady Azotowe „PUŁAWY” S. A. 1 0,00001 0,06 * Według kursu zamknięcia z 29 grudnia 2023 r. GPW. Źródło: informacje organów nadzorujących, obliczenia PGRP. 125 Tab. 13.3. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa podmiot * wartość nominalna akcji i udziałów kapitał własny wynik finansowy netto za 2023 r. [tys. PLN] Centralny Port Komunikacyjny Sp. z o. o. 11.469.208 12.315.009 –192.877 Polskie Koleje Państwowe S. A. 10.150.716 16.782.297 72.253 Polskie Sieci Elektroenergetyczne S. A. 9.605.473 19.616.170 2.168.889 Operator Gazociągów Przesyłowych Gaz-System S. A. 8.877.191 14.514.588 272.058 Agencja Rozwoju Przemysłu S. A. 8.082.743 9.633.106 48.435 Polska Grupa Górnicza S. A. 3.916.718 2.356.095 1.524.308 Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. 2.948.201 4.397.151 154.570 Polska Grupa Lotnicza S. A. 2.597.603 2.252.710 50.166 Polski Holding Hotelowy Sp. z o. o. 1.911.500 1.982.527 71.628 Towarzystwo Finansowe Silesia Sp. z o. o. 1.739.080 1.865.891 139.458 PERN S. A. 1.235.978 5.611.690 599.478 „WĘGLOKOKS” S. A. 1.042.859 2.134.875 –128.832 Poczta Polska S. A. 964.140 781.457 –620.962 Exatel S. A. 576.855 420.814 2.689 AMW REWITA Sp. z o. o. 534.072 401.934 29.734 AMW TBS „KWATERA” Sp. z o. o. 525.460 621.392 1.655 Spółka Restrukturyzacji Kopalń S. A. 439.909 1.240.285 5.835 TAURON Wydobycie S. A. 400.287 338.927 483.167 Międzynarodowa Korporacja Gwarancyjna Sp. z o. o. 342.704 30.390 23 Polska Agencja Inwestycji i Handlu S. A. 339.168 245.235 –83.649 Totalizator Sportowy Sp. z o. o. 279.142 1.649.810 353.494 Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S. A. 225.838 352.346 26.727 Rolno-Spożywcza Spółka Inwestycyjna Sp. z o. o. 200.000 33.898 –166.102 WĘGLOKOKS KRAJ S. A. 173.321 358.098 –23.822 EUROLOT S. A. 143.096 840 –260 Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S. A. 130.650 991.419 113.484 Fundusz Rozwoju Spółek S. A. 104.767 599.915 –65.592 Regionalny Fundusz Gospodarczy S. A. 91.387 97.514 26 Holding KW Sp. z o. o. 85.819 308.285 1.544 PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki Sp. z o. o. 68.619 79.033 1.574 Polska Żegluga Bałtycka S. A. 67.938 161.424 –4.691 SKLEJKA ORZECHOWO S. A. 57.500 67.206 402 Centrala Farmaceutyczna „CEFARM” S. A. 55.400 95.229 10.679 Uzdrowisko Krynica-Żegiestów S. A. 51.680 52.706 1.615 AMW SINEVIA Sp. z o. o. 51.347 108.185 38.804 Ośrodek Hodowli Zarodowej w Kamieńcu Ząbkowickim Sp. z o.o. 47.095 105.786 4.178 Specjalistyczne Centrum Medyczne im. św. Jana Pawła II S. A. 36.800 164.931 3.991 Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o. o. 36.310 50.034 1.079 126 Siarkopol Tarnobrzeg Sp. z o. o. 35.000 308.449 7.294 Fabryka Przewodów Energetycznych S. A. 26.800 –2.858 –6.528 Uzdrowisko Rabka S. A. 21.300 19.716 293 Kopalnia Soli „Wieliczka” S. A. 21.000 191.398 34.272 Hodowla Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o. o. 17.508 71.033 3.115 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Garzyn” Sp. z o. o. 17.309 141.243 6.072 AMW INVEST Sp. z o. o. 16.257 20.561 7.930 Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S. A. 16.000 41.715 1.460 Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S. A. 16.000 59.806 3.993 Centrum Techniki Okrętowej S. A. 15.500 30.196 –494 OHZ OSIĘCINY Sp. z o. o. 15.158 89.445 2.590 Polskie Ratownictwo Okrętowe Sp. z o. o. 15.000 14.097 –3.003 Stadnina Koni Liski Sp. z o. o. 14.207 41.987 52 Stado Ogierów „Starogard Gdański” Sp. z o. o. 13.621 7.779 –3.386 Gospodarstwo Rolno-Hodowlane Żydowo Sp. z o. o. 13.526 60.124 3.104 Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare Sp. z o. o. 13.366 81.463 2.187 Stadnina Koni „Racot” Sp. z o. o. 13.192 29.321 1.301 Hodowla Zarodowa Zwierząt „Żołędnica” Sp. z o. o. 13.074 77.538 7.202 Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych Sp. z o. o. Chodeczek 12.168 21.790 –3.334 PL.2012+ Sp. z o. o. 12.000 49.230 1.986 Stadnina Koni „Krasne” Sp. z o. o. 11.937 12.448 –1.845 Stadnina Koni Janów Podlaski Sp. z o. o. 11.313 51.644 –1.634 Stadnina Koni Prudnik Sp. z o. o. 11.141 43.819 112 Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o. o. 10.929 87.218 12.199 Stado Ogierów w Łącku Sp. z o. o. 10.543 11.763 31 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Gajewo” Sp. z o. o. 9.753 19.513 –1.381 Przedsiębiorstwo Rolniczo-Hodowlane Gałopol Sp. z o. o. 9.546 48.488 571 Stadnina Koni w Dobrzyniewie Sp. z o. o. 9.510 41.851 1.692 Wytwórnia Surowic i Szczepionek BIOMED Sp. z o. o. 9.000 11.892 2.712 Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej POLONUS w Warszawie S. A. 9.000 11.853 4.218 Polski Rejestr Statków S. A. 8.000 33.341 2.206 Ośrodek Hodowli Zarodowej Lubiana Sp. z o. o. 7.927 65.423 4.013 Stadnina Koni „Nowe Jankowice” Sp. z o. o. 7.923 46.061 1.759 Mścice Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o. 7.535 23.757 436 Stadnina Koni Nowielice Sp. z o. o. 7.300 15.396 –1.428 Zakłady Chemiczne RUDNIKI S. A. 7.000 137.124 6.528 Zakłady Ceramiczne BOLESŁAWIEC w Bolesławcu Sp. z o. o. 6.502 24.640 1.342 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Przerzeczyn Zdrój” Sp. z o. o. 6.500 37.308 5.484 Przemysłowy Instytut Maszyn Budowlanych Sp. z o. o. 6.300 12.162 –4.013 OHZ Sp. z o. o. Głogówek 6.224 35.941 178 Centrum Logistyczne Gryf Sp. z o. o. 5.650 14.960 450 Warszawskie Zakłady Sprzętu Ortopedycznego S. A. 5.123 7.989 628 Aplikacje Krytyczne Sp. z o. o. 5.000 2.479 –2.061 Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Ostrowcu Świętokrzyskim S. A. 4.830 –683 922 Fabryka Obrabiarek do Drewna Sp. z o. o. 4.800 14.693 4 Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku Sp. z o. o. 4.796 40.269 1.815 Stadnina Koni Michałów Sp. z o. o. 4.778 41.630 964 Centrum Badań i Dozoru Sp. z o. o. 3.700 19.571 864 127 Przedsiębiorstwo Przewozu Towarów Powszechnej Komunikacji Samochodowej S. A. 3.600 5.972 117 Ośrodek Hodowli Zarodowej Bobrowniki Sp. z o. o. 3.501 7.672 –957 Ośrodek Hodowli Zarodowej Dębołęka Sp. z o. o. 2.813 15.899 197 Wojskowe Przedsiębiorstwo Handlowe Sp. z o. o. 2.500 15.199 814 Zakłady Artykułów Technicznych „ARTECH” Sp. z o. o. 2.000 8.429 1.259 Pałac Saski Sp. z o. o. 2.000 2.000 0 Techfilm Spółka z o. o. 1.800 27.074 –5.918 Przedsiębiorstwo Usług Hotelarskich PUH Sp. z o. o. 1.400 2.355 178 „WESOŁA” Sp. z o. o. 1.200 11.088 1.957 Kopalnia Soli Bochnia Sp. z o. o. 1.000 4.317 1.400 Dobre z Lasu Sp. z o. o. 800 4.746 –468 Przedsiębiorstwo Budowy Tras Komunikacyjnych TRAKT w Szczecinie Sp. z o. o. 600 375 –222 POLGRUNT Sp. z o. o. 500 4.894 2.097 Zarządca Rozliczeń S. A. 500 500 0 Chłodnia „MORS-WOLA” Sp. z o. o. 400 1.453 29 Ośrodek Badawczy Ekonomiki Transportu Sp. z o.o. 145 6 106 Pro-Holding Sp. z o. o. 120 2.883 –1.786 ARR Group Sp. z o. o. 103 –18 –2 Zakład Budowlano-Drogowy BIESZCZADY Sp. z o. o. 95 35 –856 EKO-SERWIS Sp. z o. o. 54 — — „WIDAWA” Sp. z o. o. 50 10.948 –1.338 Nieruchomości KW Sp. z o. o. 5 — — Ventiquattro Sp. z o. o. 5 — — * Bez spółek w likwidacji, upadłości i nie prowadzących działalności. Źródło: jak w tab. 13.2. 128 Tab. 13.4. Wybrane spółki niepubliczne z częściowym udziałem Skarbu Państwa podmiot udział wartość majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa* [%] [tys. PLN] PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. 83,46 21.295.062 Polski Fundusz Rozwoju S. A. 99,87 15.661.570 Krajowa Grupa Spożywcza S. A. ** 84,73 3.832.340 Polska Grupa Zbrojeniowa S. A. 50,29 3.693.574 Zarząd Morskiego Portu Gdynia S. A. 99,93 2.457.593 Polski Holding Obronny Sp. z o. o. 80,65 1.898.109 Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S. A. 95,57 1.352.696 Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S. A. 94,80 1.214.018 Tarchomińskie Zakłady Farmaceutyczne „Polfa” S. A. 93,22 673.160 Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna INVEST-PARK Sp. z o. o. *** 88,75 664.556 Polskie Promy Sp. z o. o. 99,99 654.851 Fundusz Transformacji Województwa Śląskiego S. A. 99,85 499.575 Electromobility Poland S. A. 90,79 458.710 Jastrzębskie Zakłady Remontowe Sp. z o. o. 39,60 401.604 Polskie Linie Lotnicze LOT S. A. 69,28 314.217 Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna Sp. z o. o. 78,58 275.760 Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A. 51,55 219.272 Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A. 33,33 210.465 Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S. A. 71,84 178.180 Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna S. A. 71,46 132.138 Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna S. A. 49,80 129.446 * Według największych wartości majątku netto spółki. ** Spółka znajdowała się w nadzorze dwóch organów: Ministerstwa Aktywów Państwowych, które reprezentowało Skarb Państwa w 84,47 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 3.820.581 tys. PLN oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który reprezentował Skarb Państwa w 0,26 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 11.759 tys. PLN. *** Spółka znajdowała się w nadzorze dwóch organów: Ministerstwa Rozwoju i Technologii, które reprezentowało Skarb Państwa w 69,75 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 522.285 tys. PLN oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który reprezentował Skarb Państwa w 19,00 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 142.271 tys. PLN. Źródło: jak w tab. 13.2.\r\n\r\nSUMMARY TO EVALUATE:\r\nTitle: Report on the State of the State Treasury's Assets as of the End of 2023\r\nSummary: This document provides a complete picture of state-owned assets at the end of 2023, from forests, land, and roads to company shares and public institutions. It shows how the national wealth changed over the year, directly impacting energy security, infrastructure access, and the stability of public finances. Citizens can see how the state manages shared resources used to carry out public tasks.\r\nKey Points: The value of shares in state-owned public companies increased by over PLN 14 billion, boosting the national wealth., Progress on the first nuclear power plant – key location and environmental decisions were issued, bringing Poland closer to energy independence., The State Treasury's debt rose to PLN 1.346 trillion, which may affect future budget and tax decisions., The area of state-owned land remained stable (approx. 32% of the country), with forests constituting the largest part (over 7.3 million hectares)., The value of agricultural land in state resources significantly increased due to higher market prices, which is important for the food economy.\r\n\r\nEVALUATION RULES:\r\n1. Check all NUMBERS, DATES, and AMOUNTS in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n2. Check all NAMES, ORGANIZATIONS, and PLACES in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n3. Check all specific LEGAL ACTIONS. If that mechanism is not present in SOURCE -> is_valid: false.\r\n\r\nIMPORTANT: Abstract concepts (e.g. \"transparency\", \"trust\") are allowed as conclusions.\r\n\r\nOUTPUT (JSON):\r\n{\r\n  \"is_valid\": true/false,\r\n  \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\r\n}\r\n\r\nFORMATTING REQUIREMENTS:\r\n1. Respond ONLY with a raw JSON object.\r\n2. DO NOT use Markdown code blocks.\r\n3. DO NOT add any introductions or explanations before or after the JSON.\r\n4. The JSON must be valid and ready to parse.\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"is_valid\": true,\n  \"issue\": \"none\"\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-05-20T19:13:50.543Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_936/text/index.html",
      "model": "deepseek-v4-pro",
      "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 936 Warszawa, 18 grudnia 2024 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prokuratoria Generalna RP Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, uprzejmie przedkładam - Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na 31 grudnia 2023 r. Stanowi to wykonanie dyspozycji art. 43 pkt 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym Prezes Prokuratorii Generalnej RP przygotowuje i przedkłada Sejmowi coroczne sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa. Sprawozdanie sporządzane jest według stanu na ostatni dzień poprzedniego roku w trybie i na podstawie zasad określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa. Przygotowanie i przedłożenie Sejmowi RP sprawozdania warunkowane jest terminami przekazywania do Prokuratorii Generalnej RP dokumentów (głównie bilansów i informacji o stanie mienia) wykorzystywanych przy opracowaniu przedmiotowego dokumentu. W przypadku sprawozdania dotyczącego 2023 r. ostatnie dokumenty zostały przekazane do Prokuratorii Generalnej RP w listopadzie br. Przepisy nie wskazują daty, do której należy przedłożyć sprawozdanie, natomiast zawsze podejmowane są działania, aby nastąpiło to jak najszybciej, co jednak musi uwzględniać terminy, jakimi dysponują poszczególne jednostki przekazujące dane. Projekt dokumentu jest także przesyłany celem konsultacji do właściwych komórek organizacyjnych w urzędach obsługujących członków Rady Ministrów. W związku z powyższym oraz mając na uwadze fakt, że dane zamieszczone w sprawozdaniu musiały zostać zgromadzone i przetworzone (tzn. zagregowane, sklasyfikowane, przeliczone czy też inaczej pogrupowane w zależności od sposobu wykorzystania) oraz zweryfikowane, obecnie możliwe stało się przedłożenie dokumentu Sejmowi RP. Z szacunkiem (-) Mariusz Haładyj Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ul. Hoża 76/78 , 00-682 Warszawa tel.: (+48) 22 392 31 09; faks: (+48) 22 392 31 20 www.prokuratoria.gov.pl kancelaria@prokuratoria.gov.pl SPRAWOZDANIE O STANIE MIENIA SKARBU PAŃSTWA stan na dzień 31 grudnia 2023 r. 2 3 SPIS TREŚCI PODSUMOWANIE 10 1. WSTĘP 12 1.1. PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA 12 1.2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY SPRAWOZDANIA 12 1.3. CELE SPRAWOZDANIA 12 1.4. KLASYFIKACJA MIENIA SKARBU PAŃSTWA 12 1.5. PODMIOTY WYKONUJĄCE UPRAWNIENIA WYNIKAJĄCE Z PRAW MAJĄTKOWYCH SKARBU PAŃSTWA 14 1.6. ŹRÓDŁA DANYCH 17 1.7. ZASADY WYCENY SKŁADNIKÓW MAJĄTKU SKARBU PAŃSTWA 18 2. ZABYTKI I ZASOBY ARCHIWALNE 21 2.1. ZABYTKI 21 2.1.1. Prawa Skarbu Państwa do zabytków 21 2.1.2. Organy ochrony zabytków 21 2.1.3. Rejestr zabytków 21 2.1.4. Zestawienie ilościowe zabytków 22 2.2. ZBIORY MUZEÓW PAŃSTWOWYCH 22 2.3. MATERIAŁY BIBLIOTECZNE 24 2.4. ZASOBY ARCHIWALNE 26 2.4.1. Zakres praw Skarbu Państwa 26 2.4.2. Ewidencja archiwów 26 2.4.3. Materiały archiwalne 27 2.5. STRATY WOJENNE 27 3. ZASOBY NATURALNE 29 3.1. WODY 29 3.1.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do wód 29 3.1.2. Ewidencja wód 30 3.2. LASY 30 3.3. GEOLOGICZNE ZASOBY NATURALNE 31 3.3.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do kopalin 31 3.3.2. Ewidencja zasobów kopalin 32 3.3.3. Wody lecznicze, termalne, solanki 33 4 3.4. ZASOBY CZĘSTOTLIWOŚCI RADIOWYCH 34 3.5. ZASÓB PARKÓW NARODOWYCH 36 3.6. ŻYWE ZASOBY MORZA 37 4. GRUNTY I INNE NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA 39 4.1. DYSPONENCI I UŻYTKOWNICY GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA 39 4.2. ROZPORZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI SKARBU PAŃSTWA 40 4.3. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW 41 4.4. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA 43 4.5. ZMIANY W STANIE GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA W ROKU 2022 46 4.6. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA W MIASTACH 46 4.7. BUDYNKI I LOKALE SKARBU PAŃSTWA 47 4.8. NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA W GOSPODAROWANIU STAROSTÓW I PREZYDENTÓW MIAST 48 4.9. NIERUCHOMOŚCI W GOSPODAROWANIU MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII 48 4.10. GRUNTY POD AUTOSTRADY 51 5. OBIEKTY INFRASTRUKTURY 53 5.1. DROGI 53 5.1.1. Źródła praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do dróg 53 5.1.2. Ewidencja sieci dróg krajowych 54 5.2. MAJĄTEK SKARBU PAŃSTWA ZWIĄZANY Z GOSPODARKĄ WODNĄ I GOSPODARKĄ MORSKĄ 55 5.3. URZĄDZENIA MELIORACJI WODNYCH I BUDOWLE PRZECIWPOWODZIOWE 56 5.4. WODNE BUDOWLE INŻYNIERSKIE UTRZYMYWANE PRZEZ URZĘDY MORSKIE 59 5.4.1. Zarządzanie i ewidencja budowli wodnych 59 5.4.2. Wartość budowli wodnych 59 6. MIENIE SKARBU PAŃSTWA WYDZIELONE W MAJĄTKI ODRĘBNE 60 6.1. PAŃSTWOWE GOSPODARSTWO LEŚNE LASY PAŃSTWOWE 60 6.1.1. Gospodarowanie nieruchomościami PGL Lasy Państwowe 60 6.1.2. Majątek państwowej jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe 61 6.2. WŁASNOŚĆ ROLNA SKARBU PAŃSTWA 62 6.2.1. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 62 6.2.2. Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa 64 6.2.3. Inne mienie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 66 6.3. MIENIE POWIERZONE AGENCJI MIENIA WOJSKOWEGO 67 6.4. REZERWY STRATEGICZNE 69 7. SEKTOR FINANSÓW PUBLICZNYCH 71 7.1. PAŃSTWOWE JEDNOSTKI BUDŻETOWE 71 5 7.2. AGENCJE WYKONAWCZE 80 7.3. INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ 82 7.4. PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE 83 7.5. POLSKA AKADEMIA NAUK I TWORZONE PRZEZ NIĄ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE 83 7.6. PAŃSTWOWE INSTYTUCJE KULTURY 83 7.7. SAMODZIELNE PUBLICZNE ZAKŁADY OPIEKI ZDROWOTNEJ 84 7.8. UCZELNIE PUBLICZNE 85 7.9. PARKI NARODOWE 87 7.10. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE UTWORZONE USTAWAMI SZCZEGÓLNYMI 87 7.11. FUNDUSZE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH 93 8. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA 95 8.1. PODMIOTY WYKONUJĄCE PRAWA Z AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA 95 8.2. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA 97 8.2.1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 97 8.2.2. Spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa 98 8.2.3. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 98 8.3. WARTOŚĆ AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA 98 9. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE 101 9.1. PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE 101 9.2. INSTYTUTY BADAWCZE 103 9.3. BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO 104 10. INNE SKŁADNIKI MIENIA SKARBU PAŃSTWA 105 10.1. NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZBYCIA I ODPŁATNEGO KORZYSTANIA Z MIENIA SKARBU PAŃSTWA 105 10.2. NALEŻNOŚCI W EWIDENCJI MINISTRA FINANSÓW 106 10.3. UDZIAŁY W MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSOWYCH 107 11. OBCIĄŻENIA PUBLICZNOPRAWNE I ZOBOWIĄZANIA SKARBU PAŃSTWA 108 11.1. ZASOBY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH PAŃSTWA 108 11.2. ZADANIA PUBLICZNE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH REALIZOWANE NA PODSTAWIE USTAW 108 11.3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W POLITYCE WŁAŚCICIELSKIEJ 110 11.3.1. Sektor elektroenergetyczny 110 11.3.2. Sektor gazowy, paliwowo-naftowy i wodorowy 111 11.3.3. Sektor górnictwa węgla kamiennego i brunatnego 112 11.4. SZCZEGÓLNE ZASADY PRYWATYZACJI I RESTRUKTURYZACJI SPÓŁEK 114 11.5. ZASÓB NA ZASPOKOJENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU PORĘCZEŃ I GWARANCJI SKARBU PAŃSTWA 115 11.6. ZOBOWIĄZANIA WOBEC PRACOWNIKÓW, ROLNIKÓW I RYBAKÓW 117 6 11.7. ZAPLANOWANE W BUDŻECIE PAŃSTWA PRZYCHODY Z PRYWATYZACJI 117 11.8. FUNDUSZE ZWIĄZANE Z PRYWATYZACJĄ 117 11.8.1. Fundusz Reprywatyzacji 117 11.8.2. Fundusz Rekompensacyjny 118 11.9. ZADŁUŻENIE SKARBU PAŃSTWA 119 12. ZESTAWIENIE ZBIORCZE MIENIA SKARBU PAŃSTWA 120 13. ZAŁĄCZNIKI 122 13.1. ZAŁĄCZNIK DO ROZDZIAŁÓW 6. I 7. 123 13.2. ZAŁĄCZNIKI DO ROZDZIAŁU 8. 124 7 SPIS TABEL Tab. 1.1. Wykorzystanie źródeł i zastosowanie zasad wyceny 20 Tab. 2.1. Zabytki wpisane do rejestru zabytków 22 2.2. Muzea państwowe i ich zbiory 23 2.3. Zbiory bibliotek państwowych 25 2.4. Ewidencja zasobu archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych 27 Tab. 3.1. Zasoby wodne w administrowaniu PGW Wody Polskie 30 3.2. Zasoby bilansowe złóż kopalin 32 3.3. Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych, termalnych i solanek 34 3.4. Powierzchnia i zasób surowca drzewnego w parkach narodowych 36 3.5. Morze Bałtyckie – połowy organizmów morskich w roku 2022 38 Tab. 4.1. Grunty Skarbu Państwa według grup rejestrowych i użytków 43 4.2. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na grupy rejestrowe 44 4.3. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na rodzaje użytków 45 4.4. Grunty Skarbu Państwa – zmiany w strukturze użytków w roku 2022 46 4.5. Własność gruntów w Polsce – zmiany w roku 2022 46 4.6. Własność gruntów Skarbu Państwa w miastach 47 4.7. Budynki Skarbu Państwa 47 4.8. Lokale Skarbu Państwa 48 4.9. Nieruchomości oddane w trwały zarząd urzędom państwowym 49 4.10. Grunty nabyte pod autostrady 52 4.11. Struktura terytorialna gruntów pod autostrady 52 Tab. 5.1. Sieć dróg krajowych 54 5.2. Obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych 54 5.3. Wartość dróg krajowych i obiektów mostowych 55 5.4. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – środki finansowe 57 5.5. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2022 r. – efekty rzeczowe 58 5.6. Wartość morskich budowli hydrotechnicznych 59 Tab. 6.1. Nieruchomości PGL Lasy Państwowe 61 6.2. Wartość majątku PGL Lasy Państwowe 61 6.3. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa według województw 63 6.4. Powierzchnia i wartość gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 63 8 6.5. Wartość Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 64 6.6. Stan zagospodarowania gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 65 6.7. Wybrane składniki mienia powierzonego Agencji Mienia Wojskowego 68 Tab. 7.1. Państwowe jednostki budżetowe w kraju 72 7.2. Jednostki organizacyjne za granicą 74 7.3. Majątek jednostek budżetowych organów centralnych w układzie rodzajowym 75 7.4. Mienie użytkowane przez jednostki podporządkowane wojewodom 79 7.5. Fundusze własne państwowych jednostek budżetowych i ich funduszy celowych 80 7.6. Zasób majątkowy państwowych agencji wykonawczych 81 7.7. Zasób majątkowy państwowych instytucji gospodarki budżetowej 82 7.8. Majątek państwowych instytucji kultury 84 7.9. Majątek samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej 85 7.10. Majątek uczelni publicznych 86 7.11. Majątek parków narodowych 87 7.12. Majątek agencji, fundacji, funduszy i innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami szczególnymi 92 7.13. Fundusze ubezpieczeń społecznych 94 Tab. 8.1. Spółki z udziałem Skarbu Państwa 95 8.2. Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa 96 8.3. Akcje i udziały Skarbu Państwa 97 8.4. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 98 8.5. Majątek jednoosobowych spółek Skarbu Państwa 99 8.6. Akcje i udziały w spółkach niepublicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa 100 Tab. 9.1. Liczba przedsiębiorstw państwowych w ostatnich latach 101 9.2. Przedsiębiorstwa państwowe według organów założycielskich 102 9.3. Majątek przedsiębiorstw państwowych „czynnych” 102 9.4. Majątek instytutów badawczych 103 Tab. 10.1. Należności z tytułu umów zbycia i odpłatnego korzystania z mienia Skarbu Państwa 105 10.2. Struktura należności z tytułu umów zbycia mienia Skarbu Państwa 105 10.3. Należności Skarbu Państwa w ewidencji Ministra Finansów 106 10.4. Udziały Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach finansowych 107 Tab. 11.1. Zasób majątkowy na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa 116 11.2. Potencjalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu gwarancji i poręczeń 116 11.3. Wykonanie przychodów z prywatyzacji 117 9 11.4. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium miejsca emisji 119 11.5. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium rezydenta 119 11.6. Zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu kredytów i pożyczek zagranicznych 119 Tab. 12.1. Zestawienia zbiorcze składników mienia Skarbu Państwa 120 12.2. Wartość praw majątkowych z tytułu wkładu Skarbu Państwa 121 Tab. 13.1. Wartość grup rodzajowych składników majątku jednostek państwowych 123 13.2. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych 124 13.3. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 125 13.4. Wybrane spółki niepubliczne z częściowym udziałem Skarbu Państwa 128 10 PODSUMOWANIE Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa prezentuje stan majątku Skarbu Państwa w ujęciu zbiorczym, syntetycznym i statystycznym – jego stan prawny, strukturę i wartość. Dokument jest realizacją obowiązku nałożonego na Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej ustawą o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Przygotowywany jest corocznie na podstawie informacji przekazanych przez podmioty gospodarujące majątkiem w imieniu Skarbu Państwa. Pełny wykaz podmiotów, w szczególności państwowych jednostek organizacyjnych, którym przysługuje prawo wykonywania uprawnień wynikających z praw majątkowych Skarbu Państwa lub do działania w imieniu Skarbu Państwa publikowany jest w cyklu kwartalnym w domenie „Otwarte dane publiczne” na stronie internetowej (www.dane.gov.pl). Sprawozdanie nie stanowi szczegółowej wyceny majątku ani kompletnego rejestru wszystkich zdarzeń dotyczących mienia Skarbu Państwa. Podane źródła informacji dają możliwość identyfikacji dysponentów poszczególnych składników mienia Skarbu Państwa lub realizowanych zadań oraz, na podstawie dodatkowych informacji, możliwość sporządzania bardziej szczegółowych analiz. Poniżej przedstawiono podstawowe spostrzeżenia płynące z analizy sprawozdania. Wpisy do rejestru zabytków stanowiły podstawową formą ochrony tych obiektów, stąd też systematyczny wzrost liczby zabytków wpisywanych do rejestru. Zbiory bibliotek państwowych systematycznie rosły. Jednocześnie trwał proces digitalizacji, szczególnie znaczący w przypadku Biblioteki Narodowej, co umożliwiało ochronę cennych zbiorów oraz dostęp dla szerszego grona odbiorców – głównie poprzez internet. Stan zasobów archiwalnych systematycznie zwiększał się w wyniku ciągłego procesu inwentaryzowania zbiorów dokumentów lub akt nie mających już bieżącej wartości użytkowej. Realizacja polityki zachowania trwałości lasów powodowała systematyczny wzrost zasobów leśnych. PGL Lasy Państwowe nabywały grunty i nieruchomości oraz przejmowały od starostów grunty Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego do zalesienia. Wskazanie tendencji zagospodarowywania kopalin nie jest możliwe, z uwagi na fakt, że poziom wydobycia wynika z zapotrzebowania gospodarczego i jednocześnie nie jest zależny od dostępności tych kopalin. Wprowadzony w 2020 r. przez Komisję Europejską zakaz połowu dorsza na obszarze obejmującym większość polskiego wybrzeża nadal obowiązywał. Przyznana kwota połowowa dotyczyła wyłącznie przyłowów. W związku z malejącą populacją organizmów morskich, rzeczywiste połowy różnych gatunków w przeciągu ostatnich lat nie wyczerpywały przyznanej kwoty połowowej. W ramach prowadzenia działań ochronnych w ekosystemach powiększała się powierzchnia własności Skarbu Państwa w parkach narodowych oraz pozyskiwano drewno, którego ogólnokrajowe zapasy systematycznie wzrastały, co wpłynęło na wielkość zasobów i wartość drzewostanów stanowiących własność Skarbu Państwa. Na przestrzeni ostatnich lat obserwowano niewielkie fluktuacje wielkości powierzchni gruntów Skarbu Państwa, tak więc wartość ta utrzymywała się niemal na niezmienionym poziomie. Największy udział w powierzchni gruntów Skarbu Państwa miały grunty pod wodami oraz użytki leśne i grunty zadrzewione. Niewielkie wahania w zakresie powierzchni gruntów Skarbu Państwa nie przekładały się wprost na ich wartość. Zmiany cen rynkowych kształtowały się odmiennie w poszczególnych grupach użytkowych, co nie pozwalało na wykazanie jednolitego kierunku zmian ogółu wartości nieruchomości Skarbu Państwa. Niewątpliwie wpływ na zwiększenie wartości gruntów miał wzrost wartości nieruchomości rolnych oraz wzrost wartości gruntów leśnych zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe. Systematycznie rosła wielkość powierzchni gruntów przeznaczonych pod autostrady, natomiast nie zmieniła się w istotny sposób ich łączna długość, a wahania mogły wynikać z 11 czasowego lub trwałego przekwalifikowania kategorii dróg. Jednocześnie systematycznie postępował wzrost ilościowy obiektów w obrębie infrastruktury drogowej. Wzrost ogólnej wartości dróg krajowych, autostrad i obiektów drogowych spowodowany był zwiększeniem ich wartości odtworzeniowej. Liczba spółek z udziałem Skarbu Państwa zmniejszyła się. Największy wpływ na ten stan miało wykreślenie z KRS na skutek likwidacji i upadłości części spółek oraz wniesienie aportem akcji lub udziałów Skarbu Państwa do innych podmiotów. Wartość szacunkowa akcji i udziałów znacząco wzrosła w porównaniu do roku poprzedniego, co wynikało w głównej mierze z komercjalizacji, a następnie – z wniesienia do Centralnego Portu Komunikacyjnego sp. z o. o., przedsiębiorstwa państwowego Porty Lotnicze oraz z kursu akcji spółek publicznych. Wartość należności Skarbu Państwa ewidencjonowanych przez Ministra Finansów nieznacznie spadła, na co decydujący wpływ miał spadek należności podatkowych oraz należności bieżących i zaległych z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych. Wzrosła natomiast wartość bilansowa majątku pozostającego w dyspozycji urzędów i instytucji państwowych, na co znaczący wpływ miał stan należności krótkoterminowych oraz wzrost wartości papierów wartościowych, środków trwałych i zapasów. Wkład założycielski Skarbu Państwa w majątek państwowych osób prawnych per saldo wzrósł. Największy wzrost zanotowano w przypadku Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz jednostek ubezpieczeń społecznych, a także Banku Gospodarstwa Krajowego jako obsługującego Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 oraz Fundusz Pomocy. 12 1. WSTĘP Przedłożone „Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r.”, zwane dalej Sprawozdaniem, stanowi realizację obowiązku nałożonego na Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 43 pkt 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym 1 . 1.1. PODSTAWA PRAWNA SPRAWOZDANIA Sprawozdanie zostało sporządzone na podstawie cytowanego wyżej art. 43 pkt 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej przygotowuje i przedkłada Sejmowi coroczne sprawozdania o stanie mienia Skarbu Państwa. Niniejsze Sprawozdanie sporządzono według stanu na 31 grudnia 2023 r. Zasady i tryb jego przygotowania określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa 2 . 1.2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY SPRAWOZDANIA Zgodnie z powołanym rozporządzeniem w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa Sprawozdanie dotyczy majątku państwowego objętego zbiorczą ewidencją. W zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa uwzględniono składniki wyróżnione rodzajowo, składniki podlegające ewidencji na szczególnych zasadach i w zakresie określonym w odrębnych przepisach, składniki mające formę majątków odrębnych oraz prawa majątkowe, które stanowiły wkład założycielski lub udział Skarbu Państwa w państwowych osobach prawnych. W Sprawozdaniu przedstawiono również zasoby majątku służące realizacji zadań publicznych państwa. 1.3. CELE SPRAWOZDANIA Celem niniejszego Sprawozdania jest przedstawienie informacji o majątku Skarbu Państwa, a w szczególności o jego stanie prawnym, strukturze i wartości. Funkcją Sprawozdania jest rejestracja stanu mienia. Sprawozdanie ma prezentować stan mienia Skarbu Państwa w ujęciu zbiorczym, syntetycznym i statycznym, według stanu na określony dzień, przedstawiany na podstawie dokumentów będących źródłem dla ewidencji zbiorczej. W systemie informacji publicznej Sprawozdanie zajmuje miejsce obok innych dokumentów sprawozdawczych i informacyjnych przedstawiających Skarb Państwa lub określone składniki jego mienia w innych ujęciach szczegółowych i dynamicznych. 1.4. KLASYFIKACJA MIENIA SKARBU PAŃSTWA Art. 4 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym jako mienie państwowe definiuje mienie, które służy wykonywaniu zadań publicznych, którym zarządza się zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, z zachowaniem szczególnej staranności. W niniejszym Sprawozdaniu, zgodnie z powoływanym rozporządzeniem w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa zastosowano przede wszystkim klasyfikację rodzajową (z 1 Dz. U. z 2024 r. poz. 125 z późn. zm.). 2 Dz. U. z 2020 r. poz. 884. 13 uwzględnieniem przeznaczenia, sposobu zagospodarowania oraz ewidencjonowania poszczególnych składników lub ich grup rodzajowych) i wyróżniono: 1. dobra kultury narodowej – muzealia, zabytki i zasoby biblioteczne – składniki podlegające ewidencji na szczególnych zasadach, stanowiące publiczne dobra dziedzictwa narodowego, które państwo zamierza utrzymywać bezterminowo ze względu na ich wyjątkowe właściwości historyczne, kulturowe lub środowiskowe; 2. zasoby archiwalne; 3. zasoby naturalne, czyli dobra naturalne w stanie nieprzetworzonym, które mogą być dostępne dla ludności bez ograniczeń w celach niekomercyjnych, ale ich wykorzystywanie gospodarcze wymaga uzyskania koncesji lub pozwolenia: – kopaliny, – wody, – żywe zasoby morza, – częstotliwości radiowe, – lasy (obszary leśne i drzewostan); 4. grunty: – zasób nieruchomości Skarbu Państwa, którym gospodarują starostowie, – grunty w trwałym zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych, w tym wykorzystywane na cele statutowe przez urzędy organów władzy i administracji państwowej, – grunty w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa, – grunty zarządzane przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, – grunty powierzone Agencji Mienia Wojskowego, – grunty oddane w użytkowanie wieczyste osobom prawnym lub fizycznym; 5. urządzenia infrastruktury (rozumiane tu jako obiekty, urządzenia i instalacje ogólnodostępne lub wykorzystywane dla ułatwienia dostaw dóbr i usług lub zapewnienia niezakłóconego działania państwa i gospodarki): – drogi, mosty i wiadukty, – obiekty budownictwa wodnego śródlądowego i morskiego, – inne urządzenia, w tym melioracje; 6. budynki i budowle: – wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne do realizacji ich zadań administracyjnych i świadczenia usług publicznych, – powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa; 7. finansowe składniki majątku trwałego Skarbu Państwa, w tym przede wszystkim akcje i udziały w spółkach handlowych; 8. składniki majątku obrotowego, w tym należności Skarbu Państwa m. in. z tytułu oddania mienia do odpłatnego korzystania i z innych umów zawartych przez Skarb Państwa bądź jego poprzedników prawnych; 9. rezerwy strategiczne; 10. uprawnienia wynikające z wniesienia wkładu majątkowego do przedsiębiorstw państwowych; 11. uprawnienia w stosunku do majątku innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami (agencji, funduszy, uczelni akademickich) lub na podstawie ustaw (instytucji kultury, instytutów naukowych, państwowych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, państwowych szkół wyższych, instytucji gospodarki budżetowej, itd.). 14 1.5. PODMIOTY WYKONUJĄCE UPRAWNIENIA WYNIKAJĄCE Z PRAW MAJĄTKOWYCH SKARBU PAŃSTWA Ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowym zdefiniowała mienie państwowe jako mienie służące wykonywaniu zadań publicznych. Określiła wspólne dla wszystkich stationes fisci zasady zarządzania mieniem państwowym oraz precyzyjnie wskazała zakres reprezentowania Skarbu Państwa przez organy administracji publicznej oraz inne podmioty. Na podstawie nowelizacji przedmiotowej ustawy w gestii Prezesa Rady Ministrów pozostawiono koordynację wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach oraz dążenie do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa. Natomiast, zgodnie z art. 7 ust. 2, ministrowi właściwemu do spraw aktywów państwowych przekazano: 1. wykonywanie praw z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej, 2. składanie w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki, przystąpieniu do spółki lub objęciu akcji. Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw aktywów państwowych, mogła przekazać w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ust. 2, Prezesowi Rady Ministrów lub innemu członkowi Rady Ministrów, pełnomocnikowi Rządu lub innej państwowej osobie prawnej, w tym jednoosobowej spółce Skarbu Państwa, wykonywanie uprawnień, o których mowa w art. 7 ust. 2: 1. pkt 1 lub, 2. pkt 2 w zakresie składania w imieniu Skarbu Państwa oświadczeń woli o objęciu akcji. W przypadku zarządzania mieniem Skarbu Państwa innym niż akcje, ustawa określiła zasady zarządzania, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych. Wojewoda, do czasu rozstrzygnięcia o sposobie zagospodarowania mienia państwowego: 1. wykonywał uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa wobec innego niż środki finansowe mienia: – pozostałego po zlikwidowanych państwowych jednostkach organizacyjnych lub spółkach z udziałem Skarbu Państwa, – pozostałego po rozwiązanych bądź wygasłych umowach o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, – przejętego przez Skarb Państwa z innych tytułów, – przekazanego na podstawie art. 58a i art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami 3 oraz wobec nieruchomości, w odniesieniu do których wydał decyzję o wygaśnięciu trwałego zarządu na podstawie art. 46a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami; 2. reprezentował Skarb Państwa w odniesieniu do spadków przypadających Skarbowi Państwa, w tym długów spadkowych, z zastrzeżeniem kompetencji przyznanych starostom wykonującym zadania z zakresu administracji rządowej oraz konsulom; 3. przejmował inne niż środki finansowe mienie pozostałe po przedsiębiorstwie państwowym wykreślonym z rejestru przedsiębiorców lub gospodarował tym mieniem; 4. przyjmował na rzecz Skarbu Państwa darowizny mienia; 5. przyjmował, a także wykonywał czynności zwykłego zarządu oraz przekraczające zakres zwykłego zarządu wobec spadków i darowizn mienia na rzecz Skarbu Państwa, zabezpieczonych i zrealizowanych przez konsula na mocy przepisów odrębnych; 3 Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm. 15 6. sporządzał plan realizacji polityki gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa, o której mowa w art. 10a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przedkładał go, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, Prezesowi Rady Ministrów celem akceptacji; 7. wykonywał inne czynności, o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Uprawnienia wykonywane przez Prezesa Rady Ministrów oraz poszczególnych ministrów, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych (art. 36. i 36a. ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym): 1. jeżeli z przepisów odrębnych nie wynikało, której państwowej osobie prawnej przysługują prawa majątkowe do składnika mienia państwowego, prawa te przysługiwały Skarbowi Państwa, 2. Prezes Rady Ministrów wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia określone w przepisach odrębnych oraz uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa względem państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 44 1 . ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny 4 , chyba że z przepisów odrębnych wynikała właściwość innego organu jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, 3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa do składnika mienia państwowego, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu lub jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, 4. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa wykonywał w imieniu Skarbu Państwa przysługujące Skarbowi Państwa uprawnienia wynikające z prawa własności nieruchomości, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu, jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej, 5. Prezes Rady Ministrów mógł przekazać wykonywanie uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa do poszczególnych składników mienia państwowego innemu organowi lub jednostce organizacyjnej Skarbu Państwa, 6. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego wykonywał w imieniu Skarbu Państwa uprawnienia wynikające z praw autorskich i pokrewnych, w tym zakresie zezwolenia na wykonywanie praw zależnych, chyba że z przepisów odrębnych lub czynności prawnej wynikała właściwość innego organu, jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej. W zakresie nadzoru nad czynnościami prawnymi państwowych osób prawnych, zasady udzielania zgód na dokonanie czynności prawnej w zakresie rozporządzenia mieniem uregulowano w art. 38 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym 5 . Dokonanie przez państwową osobę prawną czynności prawnej w zakresie rozporządzenia składnikami aktywów trwałych w rozumieniu ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości 6 , zaliczonymi do wartości niematerialnych i prawnych, rzeczowych aktywów trwałych lub inwestycji długoterminowych, w tym wniesienia ich jako wkładu do spółki lub spółdzielni, wymagało zgody, jeżeli wartość rynkowa tych składników przekracza 200.000,- PLN: 4 Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm. 5 Wyjątki od tej zasady mogą przewidywać przepisy szczególne, np. ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.) obliguje uczelnie publiczne do uzyskania zgody Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie gospodarowania mieniem, jeżeli wartość rynkowa składników trwałych albo wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekracza kwotę 2.000.000,- PLN). 6 Dz. U. z 2023 r. poz. 120 z późn. zm. 16 1. organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych wynosiła do 5.000.000,- PLN, 2. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych przekraczała 5.000.000,- PLN, 3. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku, gdy państwowa osoba prawna nie posiadała organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa składników aktywów trwałych przekraczała 200.000,- PLN, 4. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli organem nadzorującym państwowej osoby prawnej był Prezes Rady Ministrów. Zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, dokonanie przez państwową osobę prawną czynności prawnej w zakresie oddania składników, o których mowa w art. 38 ust. 1 tej ustawy, do korzystania innemu podmiotowi, na okres dłuższy niż 180 dni w roku kalendarzowym, wymagało zgody, jeżeli wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekraczała 200.000,- PLN: 1. organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej wynosiła do 5.000.000,- PLN, 2. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli wartość rynkowa świadczenia za oddanie do korzystania przedmiotu czynności prawnej przekraczała 5.000.000,- PLN, 3. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku gdy państwowa osoba prawna nie posiadała organu nadzorującego – jeżeli wartość rynkowa świadczenia za oddanie do korzystania przedmiotu czynności prawnej przekraczała 200.000,- PLN, 4. Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli organem nadzorującym państwowej osoby prawnej był Prezes Rady Ministrów. Organy administracji publicznej oraz kierownicy jednostek, którzy na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem Skarbu Państwa gospodarowali nabytym lub powierzonym tym organom lub jednostkom mieniem Skarbu Państwa oraz mogli zbywać jego składniki, a w szczególności: 1. zapewniali wycenę mienia, 2. zabezpieczali mienie przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, 3. wykonywali czynności związane z naliczaniem należności za mienie udostępnione przed ich przejęciem oraz prowadzą windykację tych należności, 4. współpracowali z innymi organami, które na mocy przepisów odrębnych gospodarują mieniem oraz z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego, 5. podejmowali czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych na mieniu, o zapłatę należności za korzystanie z mienia, roszczenia ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, stwierdzenia nabycia spadku, stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie, 6. składali wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości oraz wpis w księdze wieczystej; 7. zapewniali ochronę tego mienia. Kierownicy państwowych jednostek budżetowych reprezentowali Skarb Państwa w odniesieniu do nabytego i powierzonego im mienia i w zakresie zadań urzędów lub jednostek, a także zarządzali składnikami majątkowymi wykorzystywanymi przez organy władzy i administracji państwowej w realizacji funkcji publicznych państwa (majątek administracyjny). Przepisy o gospodarce finansowej traktowały je jak majątek własny jednostki, ewidencjonowany i wykazywany we właściwych dokumentach i sprawozdaniach. Organy władzy wykonawczej i administracji, bezpośrednio lub poprzez podległe im jednostki organizacyjne, wykonywały funkcje zarządcze, regulacyjne, czy inwestorskie wobec mienia o 17 charakterze dóbr publicznych. Specyficzny zakres i sposób wykonywania tych uprawnień przedstawiany jest w Sprawozdaniu w wyodrębnionych podrozdziałach. Niektóre składniki mienia takiego, jak grunty i złoża kopalin, bywały obciążane odpłatnie na rzecz osób trzecich. Inne udostępniane były obywatelom nieodpłatnie (np. wody, zbiory bibliotek). Składniki te najczęściej nie podlegały obrotowi cywilnoprawnemu jako należące do całego narodu 7 . Dla takich dóbr nie prowadzi się ewidencji finansowej i nie ujmuje się ich w aktywach bilansów jednostek działających w imieniu Skarbu Państwa. Były one rejestrowane w zbiorach informacji nazywanych ewidencjami przedmiotowymi. Określone ustawowo agencje wykonawcze i jednostki organizacyjne, które gospodarowały na rzecz Skarbu Państwa szczególnymi, oddanymi im w zarząd rzeczowymi składnikami mienia Skarbu Państwa to: 1. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych, 2. Agencja Mienia Wojskowego, 3. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, 4. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Państwowe osoby prawne sektora finansów publicznych, które na mocy ustaw wykonywały cele publiczne jako zadania własne to: 1. uczelnie publiczne, 2. państwowe instytucje kultury, 3. fundacje, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa, 4. państwowe samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 5. instytucje gospodarki budżetowej, 6. agencje wykonawcze, 7. inne państwowe osoby prawne i państwowe fundusze celowe utworzone odrębnymi ustawami w celu wykonywania szczególnych zadań publicznych. Państwowe osoby prawne wyposażone były przez państwo w składniki majątkowe niezbędne do podjęcia działalności statutowej i władały nimi pod nadzorem ministra wskazanego przez powołujące je ustawy, rozporządzenia i statuty. Podmioty te występowały w obrocie prawnym we własnym imieniu i na swoją rzecz. Wartość przysługujących im składników mienia państwowego była ujęta w ich księgach prowadzonych na podstawie odpowiednich przepisów o gospodarce finansowej i rachunkowości. 1.6. ŹRÓDŁA DANYCH Obowiązek prowadzenia ewidencji przepisy prawa nakładały na liczne instytucje państwowe, organy administracji i jednostki organizacyjne. Ustanawiając takie obowiązki brano pod uwagę reguły realizacji budżetu państwa, prowadzenie przejrzystej gospodarki powierzonym mieniem, kontrolę wewnętrzną, potrzebę ustalania stanu faktycznego bądź prawnego dla bezpieczeństwa obrotu gospodarczego albo też inne cele specjalne. Przepisy, które regulowały ewidencję majątku Skarbu Państwa zobowiązywały dysponentów części budżetu i organy nadzoru nad podmiotami, którym powierzono mienie państwowe, do przekazywania jako źródeł danych dla ewidencji zbiorczej: 1. kopii bilansów łącznych jednostek budżetowych i innych podmiotów nie posiadających osobowości prawnej, 2. kopii bilansów państwowych osób prawnych będących w ich nadzorze, 7 Ustawa z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1235). 18 3. informacji o stanie innego mienia Skarbu Państwa, uzyskiwanych na podstawie odrębnych przepisów, z racji posiadanych uprawnień założycielskich lub nadzorczych albo obowiązku prowadzenia ewidencji przedmiotowych. Dokumenty wykorzystywane w zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa, w pierwszym rzędzie bilanse i informacje o stanie mienia, z reguły nie zawierały danych pozwalających na przedstawianie powodów zaistnienia wykazywanych stanów ilościowych lub zmian wartości. Analizy takie dokonywane były natomiast przez właściwe jednostki w innych dokumentach sprawozdawczych takich, jak sprawozdania z działalności. Ze standardowych sprawozdań z działalności agencji pochodzą dane o stanie i wartości mienia Skarbu Państwa, którym te państwowe osoby prawne gospodarowały lub zarządzały. Bilanse łączne dysponentów części budżetu państwa sporządzone według stanu na 31 grudnia 2023 r. dla podległych jednostek pozwoliły na przedstawienie w Sprawozdaniu m. in. zbiorczej wartości majątku pozostającego w dyspozycji państwowych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, którym przysługuje prawo wykonywania uprawnień majątkowych lub reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie mienia powierzonego tym jednostkom dla wykonywania ich zadań z zakresu administracji publicznej. Za pośrednictwem tych urzędów otrzymano też liczne bilanse nadzorowanych państwowych osób prawnych. Urzędy państwowe i podległe im jednostki organizacyjne dysponowały informacjami o majątku Skarbu Państwa, który powinien być uwzględniany w ewidencji choćby w ujęciu rzeczowym. Dla przedstawienia tych składników majątkowych wykorzystano m. in.: 1. zbiorcze dane powiatowe dotyczące nieruchomości (grunty, budynki, lokale,) objęte ewidencją prowadzoną przez starostów, Krajowe Zestawienie Zbiorcze danych objętych ewidencją gruntów i budynków sporządzane przez urząd Głównego Geodety Kraju, 2. zestawienia Ministerstwa Klimatu i Środowiska ujmujące zasoby kopalin, a także dotyczące gruntów zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe i parki narodowe, 3. informację o sieci dróg krajowych przygotowaną przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad oraz dane Ministerstwa Infrastruktury z wykonania obiektów małej retencji wodnej, 4. dane Ministerstwa Rozwoju i Technologii o nieruchomościach w trwałym zarządzie instytucji państwowych, 5. informacje Ministerstwa Finansów o należnościach, długu publicznym i innych zobowiązaniach Skarbu Państwa, 6. informacje Ministerstwa Rozwoju i Technologii o przychodach z prywatyzacji i należnościach Skarbu Państwa powstałych w wyniku procesów prywatyzacyjnych, 7. bilanse i inne informacje o spółkach z udziałem Skarbu Państwa i przedsiębiorstwach państwowych, rejestry, sprawozdania i dane analityczne opracowywane na bieżąco w PGRP. Z uwagi na zbiorczy charakter opracowania, w prezentacji ustaleń wielokrotnie posługiwano się zaokrągleniami wielkości występujących w danych źródłowych. Konieczność przechodzenia na większe jednostki mogła w niektórych tabelach doprowadzić do tego, że zaokrąglone wielkości cząstkowe nie sumują się dokładnie do również zaokrąglonych wartości zagregowanych. 1.7. ZASADY WYCENY SKŁADNIKÓW MAJĄTKU SKARBU PAŃSTWA Podstawą do wyceny majątku Skarbu Państwa w większości przypadków była wartość bilansowa, co wynikało pośrednio z zasad określonych w rozporządzeniu z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa. Źródłem danych ewidencji zbiorczej majątku Skarbu Państwa są w szczególności bilanse, sprawozdania i informacje właściwych jednostek ewidencji podmiotowej i przedmiotowej, które to dane obejmują ustalenie wartości składników podlegających ewidencji księgowej (wartość bilansowa). Zgodnie z tymi zasadami wyceny dokonują, na podstawie przepisów odrębnych, jednostki ewidencji podmiotowej i przedmiotowej, a tylko jeżeli 19 te przepisy odrębne nie nakładają obowiązku prowadzenia ewidencji w ujęciu wartościowym, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej może dokonać oszacowania wartości lub ustalić wartość ewidencjonowanych składników mienia na potrzeby ewidencji. Ponieważ rozporządzenie nie określa metody tego oszacowania lub ustalenia, w niniejszym Sprawozdaniu dla każdego rodzaju składników mienia przyjmowano możliwie najwłaściwszą metodę wyceny. Zasadniczo uznano, że w wycenie majątku Skarbu Państwa można stosować te same metody i udokumentowane dane, które powszechnie wykorzystuje się do szacowania wartości pieniężnej podmiotów gospodarczych i ich mienia, jak również rzeczy i praw majątkowych będących przedmiotem obrotu rynkowego. Takie oszacowanie może być przydatne w ochronie interesów Skarbu Państwa w razie formułowania generalnych programów użycia majątku do zaspokajania różnych roszczeń lub wsparcia programów państwowych. Z drugiej strony przyjęto, że do sprawowania funkcji nie polegających na obrocie składnikami majątkowymi wystarczą dane ilościowe i opisowe, ograniczone do charakterystyki rzeczowej i cech prawnych wyodrębniających majątek należący do Skarbu Państwa. Uwzględnienie tych kryteriów powoduje podział mienia, o którym mowa, na trzy główne grupy: 1. dobra nie będące przedmiotem obrotu, stale pozostające własnością Skarbu Państwa, dla których niemożliwe jest określenie wartości ani w oparciu o ceny rynkowe, ani nakłady poniesione na nabycie, wytworzenie lub odtworzenie (mienie w stanie wolnym, złoża kopalin, zabytki), 2. dobra nie przeznaczone do obrotu, nabyte lub wytworzone za środki publiczne przez jednostki państwowe w celu wypełniania ich zadań, 3. mienie stanowiące obecnie lub w przyszłości przedmiot obrotu, w tym prywatyzacji. Niniejsze Sprawozdanie sporządzane jest zatem w ujęciu: 1. rzeczowym – tylko opisowym lub rodzajowo-ilościowym, bez dokonywania wyceny – dla dóbr w stanie naturalnym, dóbr kultury, zasobów dokumentacyjnych i archiwaliów, 2. wartościowym – szacunkowym, które w odniesieniu do gruntów uwzględnia wartość według szacunku dokonanego na podstawie cen drewna, wynikającego z zarządzenia Dyrektora Generalnego PGL Lasy Państwowe (w ten sposób ustalono wartość gruntów leśnych) lub przeciętnych cen sprzedaży gruntów rolnych (rejestrowanych przez KOWR), 3. wartościowym – księgowym, polegającym na ustalaniu wartości składników podlegających ewidencji księgowej na podstawie sprawozdań sporządzanych zgodnie z przepisami o rachunkowości oraz innymi przepisami szczególnymi dotyczącymi jednostek państwowych, 4. wartościowym – rynkowym, odwołującym się do cen uzyskanych w rzeczywistych transakcjach, które zastosowano do akcji notowanych w obrocie na Giełdzie Papierów Wartościowych. Przyjęta metoda wyceny mienia Skarbu Państwa, wykorzystująca zróżnicowaną bazę danych źródłowych, może powodować jednakże niewspółmierność i nakładanie się na siebie poszczególnych wartości, a zatem brak możliwości podania wartości mienia Skarbu Państwa jako jednej kwoty. Warto jeszcze raz podkreślić, że „wycena” nie oznacza tu próby ustalenia ceny, po której składniki majątkowe zmieniłyby właściciela. Metodologia „wyceny dla ewidencji” odnosi się do wielkich i wewnętrznie zróżnicowanych agregatów przedmiotów i praw. Ujęcie takie nie pozwala na posługiwanie się ustalonymi tu wartościami w prognozowaniu cen w transakcjach dotyczących konkretnych składników. Dla takich celów niezbędne jest zastosowanie specjalistycznych metod wyceny uwzględniających jednostkowe cechy przedmiotu transakcji i aktualne w okresie transakcji warunki rynkowe. Wycena dla potrzeb ewidencji nie jest tożsama, w sensie finansowym, z wyceną rynkową i tym samym nie odpowiada ewentualnie możliwej do uzyskania cenie zbycia. 20 Tab. 1.1. Wykorzystanie źródeł i zastosowanie zasad wyceny ewidencja źródłowa źródła danych do określenia wartości metoda wyceny rodzaj dóbr rodzajowo- ilościowa (niefinansowa) brak danych bez wyceny zabytki, eksponaty muzealne, materiały biblioteczne, archiwalia zasoby naturalne, wody kwoty połowowe rodzajowo- ilościowa (z wartością szacunkową) KOWR – ceny transakcyjne szacunek PGRP na podstawie przeciętnych cen transakcyjnych grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe szacunek na podstawie przeciętnych cen drewna nieruchomości PGL lasy Państwowe ilościowo- wartościowa (kosztowa) właściwe ministerstwa – informacje uzupełniające wg kosztów odtworzenia i ponoszonych nakładów drogi i obiekty drogowe wg poniesionych nakładów i stopnia zużycia urządzenia wodne, infrastruktura rolna ilościowo- wartościowa (księgowa) dysponenci części budżetu i urzędy wojewódzkie – bilanse łączne wg wartości księgowej poszczególnych grup rodzajowych aktywów podmiotu mienie państwowych jednostek organizacyjnych MRiT I AMW wg operatów szacunkowych – zawarta w bilansach należności po likwidacji, mienie przekazane AMW PGRP – na podstawie bilansów podmiotów wg wartości netto majątku podmiotu majątek agencji, przedsiębiorstw oraz innych państwowych osób prawnych PGRP – na podstawie bilansów podmiotów wg wartości netto majątku podmiotu pakiety akcji i udziałów Skarbu Państwa ilościowo- wartościowa (rynkowa) GPW, PGRP wg kursu giełdowego lub ceny zbycia Źródło: opracowanie PGRP. 21 2. ZABYTKI I ZASOBY ARCHIWALNE 2.1. ZABYTKI Zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, jej część lub zespół, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową 8 . 2.1.1. Prawa Skarbu Państwa do zabytków Własność Skarbu Państwa stanowią przedmioty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi, przypadkowo znalezionymi albo pozyskanymi w wyniku badań archeologicznych oraz poszukiwań. Wojewódzki konserwator zabytków przekazuje je, w drodze decyzji, w depozyt muzeum lub innej jednostce organizacyjnej za jej zgodą. Na własność Skarbu Państwa w sytuacjach przewidzianych ustawą może być przejęty zabytek należący do innego właściciela. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku ruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia, uszkodzenia, kradzieży, zaginięcia lub nielegalnego wywiezienia za granicę, wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia tzn. przekazania go do muzeum, archiwum lub biblioteki. Jeżeli usunięcie zagrożenia nie jest możliwe, zabytek ruchomy może być przejęty przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, w drodze decyzji, na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele kultury, oświaty lub turystyki, za odszkodowaniem odpowiadającym wartości rynkowej tego zabytku. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia, starosta na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia. Jeżeli nie jest możliwe usunięcie wyżej wymienionego zagrożenia, zabytek nieruchomy może być na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, wywłaszczony przez starostę na rzecz Skarbu Państwa lub gminy, w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami. 2.1.2. Organy ochrony zabytków Organami ochrony zabytków są: minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje Generalny Konserwator Zabytków oraz wojewoda, a z kolei w imieniu wojewody zadania i kompetencje w tym zakresie, wykonuje wojewódzki konserwator zabytków. Generalny Konserwator Zabytków jest sekretarzem lub podsekretarzem stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Generalny Konserwator Zabytków sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich konserwatorów zabytków. 2.1.3. Rejestr zabytków Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi rejestr zabytków znajdujących się na terenie danego województwa. Do rejestru nie wpisuje się zabytków wpisanych do inwentarza muzeum lub wchodzących w skład narodowego zasobu bibliotecznego, jak również zabytków wpisanych na Listę 8 Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1292). 22 Skarbów Dziedzictwa 9 . Ponadto Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków, znajdujących się w ewidencjach wojewódzkich. 2.1.4. Zestawienie ilościowe zabytków Tab. 2.1. Zabytki wpisane do rejestru zabytków województwo zabytki nieruchome zabytki ruchome zabytki archeologiczne stan na 31.12.2023 r. dolnośląskie 8.992 42.937 1.480 kujawsko-pomorskie 3.642 10.692 193 lubelskie 4.397 19.691 181 lubuskie 4.705 7.252 552 łódzkie 2.972 14.465 144 małopolskie 6.418 26.942 488 mazowieckie 8.120 22.324 409 opolskie 3.368 8.571 1.267 podkarpackie 5.314 53.684 479 podlaskie 2.456 4.712 268 pomorskie 3.770 6.269 562 śląskie 4.736 8.806 244 świętokrzyskie 1.975 14.307 210 warmińsko-mazurskie 6.483 5.426 285 wielkopolskie 7.976 26.158 682 zachodniopomorskie 4.447 2.240 370 * 2023 r. ogółem 79.771 274.476 7.814 * 2022 r. ogółem 79.032 274.479 7.807 * Uwzględniono zabytki należące do różnych właścicieli. Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 2.2. ZBIORY MUZEÓW PAŃSTWOWYCH Muzeum jest jednostką organizacyjną nienastawioną na osiąganie zysku, której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgromadzonych zbiorów. Muzeum może prowadzić, jako dodatkową, działalność gospodarczą w celu finansowania działalności określonej w art. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach 10 . Wprawdzie muzealiami są rzeczy ruchome i nieruchomości stanowiące własność muzeum posiadającego osobowość prawną i wpisane do inwentarza muzealiów, jednakże znaczna liczba muzealiów pochodzi z powojennych procesów nacjonalizacyjnych, a po 1990 r. nie wydano żadnego 9 Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56). 10 Dz. U. z 2022 r. poz. 385. 23 aktu prawnego, który przenosiłby własność muzealiów znajdujących się w zbiorach muzeów publicznych ze Skarbu Państwa na muzea jako jednostki posiadające osobowość prawną. Zbiory te w znacznej części nadal są własnością Skarbu Państwa, wobec czego uzasadnione jest przyjęcie domniemania, że muzea państwowe są jedynie ich posiadaczami. Muzealia stanowią dobro narodowe. Muzeami państwowymi są muzea utworzone przez organy administracji rządowej w formie państwowych instytucji kultury. Na koniec 2023 r. funkcjonowało 31 muzeów państwowych. Wszystkie zabytki przechowywane w muzeach są ewidencjonowane. Wpis w karcie ewidencyjnej, księdze inwentarzowej i księdze depozytów zawiera możliwe do ustalenia następujące dane identyfikacyjne zabytku: określenie autorstwa lub wytwórcy, pochodzenie, wartość w dniu nabycia, czas i miejsce powstania, materiał, techniki wykonania, wymiary, ewentualnie jego wagę oraz określenie cech charakterystycznych. W razie braku danych identyfikacyjnych wpisuje się w odpowiedniej rubryce księgi wyraz „nieznane” 11 . Państwowe i samorządowe muzea i biblioteki publiczne objęte są jednocześnie stałym badaniem statystycznym, które obejmuje m. in. zasoby i okazy muzealne i biblioteczne. Tab. 2.2. Muzea państwowe i ich zbiory l. p. muzea liczba muzealiów [pozycje inwentarzowe] 2023 r. 2022 r. 1. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku 15.275 15.128 2. Muzeum Historii Polski w Warszawie 43.013 40.236 3. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku 17.121 15.299 4. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie 11.587 11.628 5. Muzeum Narodowe w Krakowie 789.320 784.731 6. Muzeum Narodowe w Poznaniu 241.227 256.298 7. Muzeum Narodowe w Warszawie 655.197 651.721 8. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 11.647 11.594 9. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha 2.671 2.097 10. Muzeum Zamkowe w Malborku 42.285 41.951 11. Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka w Wieliczce 17.643 17.577 12. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu 11.349 10.978 13. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie 44.107 44.077 14. Muzeum Stutthof w Sztutowie 1.604 1.593 15. Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum. Rezydencja Królów i Rzeczypospolitej 139.662 136.071 16. Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki 58.598 62.026 17. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku 31.832 30.806 18. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie 126.552 125.921 19. Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy 45.906 45.608 20. Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie 3.243 3.029 11 Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 30 sierpnia 2004 r. w sprawie zakresu, form i sposobu ewidencjonowania zabytków w muzeach (Dz. U. z 2004 r. nr 202 poz. 2073). 24 21. Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni 34.977 32.591 22. Muzeum Getta Warszawskiego 5.224 1.216 23. Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego 119 118 24. Narodowe Muzeum Techniki w Warszawie 10.713 10.193 25. Muzeum „Pamięć i Tożsamość” im. św. Jana Pawła II (w organizacji) 17 — 26. Muzeum Narodowe w Lublinie 81.023 79.907 27. Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL (w organizacji) 2.431 2.144 28. Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce (w organizacji) 2.431 421 29. Muzeum Narodowe w Gdańsku 35.354 35.008 30. Muzeum Dzieci Polskich – ofiar totalitaryzmu 44 — 31. Muzeum Narodowe we Wrocławiu 123.797 — Źródło: sprawozdania K-02 muzeów przekazane za pośrednictwem właściwych ministerstw lub urzędów. 2.3. MATERIAŁY BIBLIOTECZNE Biblioteki i ich zbiory stanowią dobro narodowe oraz służą zachowaniu dziedzictwa narodowego. Biblioteki organizują i zapewniają dostęp do zasobów dorobku nauki i kultury polskiej oraz światowej. Prawo korzystania z bibliotek ma charakter powszechny. Materiałami bibliotecznymi są w szczególności dokumenty zawierające utrwalony wyraz myśli ludzkiej, przeznaczone do rozpowszechniania, niezależnie od nośnika fizycznego i sposobu zapisu treści, a zwłaszcza: dokumenty graficzne (piśmiennicze, kartograficzne, ikonograficzne i muzyczne), dźwiękowe, wizualne, audiowizualne i elektroniczne. Zbiory bibliotek mające wyjątkową wartość i znaczenie dla dziedzictwa narodowego stanowią w całości lub części, narodowy zasób biblioteczny, który podlega szczególnej ochronie 12 . W Polsce istnieją 2 biblioteki, zorganizowane przez ministrów i kierowników urzędów centralnych jako instytucje kultury: Biblioteka Narodowa, która jest centralną biblioteką państwa oraz Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki. Centralna Biblioteka Statystyczna, Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego oraz Centralna Biblioteka Wojskowa mają status państwowych jednostek organizacyjnych. Inne biblioteki stanowią samodzielne samorządowe jednostki organizacyjne albo wchodzą w skład innych jednostek państwowych lub samorządowych. Zasady ewidencji materiałów bibliotecznych w bibliotekach wchodzących w skład ogólnokrajowej sieci bibliotecznej określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 13 . Ewidencja polega na ujęciu wpływów i ubytków w sposób umożliwiający identyfikację, oraz na ujęciu ilościowym i wartościowym stanu materiałów i zachodzących w nim zmian. Szczegółową ewidencję materiałów włączonych do zbiorów prowadzi się w księdze inwentarzowej. W terminach ustalonych przez kierownika biblioteki, nie rzadziej jednak niż raz w roku, sporządza się zestawienie liczby i wartości zinwentaryzowanych jednostek ewidencyjnych. W ewidencji finansowo-księgowej materiałów wchodzących w skład zbiorów bibliotecznych powinno się ujmować wpływy i ubytki według rzeczywistych kosztów nabycia, a w przypadkach materiałów otrzymanych bezpłatnie – według bieżącej wartości szacunkowej. Zbiory bibliotek objęte są regularnym badaniem statystycznym. 12 Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2393). 13 Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie narodowego zasobu bibliotecznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1117). 25 Tab. 2.3. Zbiory bibliotek państwowych Centralna Biblioteka Wojskowa im. Marszałka Piłsudskiego 401.995 173.097 230 192.834 1.832 3.355 1.666 264 38.941 1.740 0 3.544 141.492 0 — 127.903 14.910 9 0 11.569 Źródło: sprawozdania K - 03 poszczególnych biblio tek. Główna Biblioteka Pracy I Zabezpieczenia Społecznego 57.784 18.308 80 16.533 0 0 0 0 0 0 0 16.533 0 0 — 0 0 0 0 17.730 Centralna Biblioteka Statystyczna 339.046 173.539 — 12.636 0 0 0 0 5.004 17 0 0 0 7.614 — 0 0 0 0 5.970 Główna Biblioteka Le karska Im. Stanisława Konopki 302.069 149.820 282 80.406 31 4.059 45.178 0 0 18.090 0 8.456 3.107 1.485 — 260 54 12 0 42.857 Biblioteka Narodowa 3.591.610 2.624.311 5.623 5.125.052 41.258 183.866 276.288 139.520 171.513 572.486 15.895 306.089 3.124.342 293.792 12 0 0 7 5 3.434.490 zbiory książki czasopisma wpływające tytuły czasopism bieżących pozostałe zbiory nieelektroniczne rękopisy starodruki mikrofilmy druki muzyczne dokumenty kartograficzne dokumenty graficzne normy, opisy patentowe materiały au diowizualne inne zbiory zbiory elektroniczne zinwentaryzowane licencjonowane zbiory elektroniczne, do których biblioteka opłaciła dostęp książki elektroniczne czasopisma elektroniczne bazy danych inne zbiory elektroniczne materiały zdigitalizowane przez bi bliotekę Księgozbiór: w tym: w tym: 26 2.4. ZASOBY ARCHIWALNE Z mocy prawa własnością Skarbu Państwa są liczne zasoby dokumentacji. W ewidencji zbiorczej uwzględnia się jedynie zasoby archiwalne. 2.4.1. Zakres praw Skarbu Państwa Materiałami archiwalnymi wchodzącymi do narodowego zasobu archiwalnego, zwanymi dalej „materiałami archiwalnymi”, są wszelkiego rodzaju akta i dokumenty, korespondencja, dokumentacja finansowa, techniczna i statystyczna, mapy i plany, fotografie, filmy i mikrofilmy, nagrania dźwiękowe i wideofonowe, dokumenty elektroniczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne 14 oraz inna dokumentacja, bez względu na sposób jej wytworzenia, mająca znaczenie jako źródło informacji o wartości historycznej o działalności Państwa Polskiego, jego poszczególnych organów i innych państwowych jednostek organizacyjnych oraz o jego stosunkach z innymi państwami, o rozwoju życia społecznego i gospodarczego, o działalności organizacji o charakterze politycznym, społecznym i gospodarczym, zawodowym i wyznaniowym, o organizacji i rozwoju nauki, kultury i sztuki, a także o działalności jednostek samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostek organizacyjnych, powstała w przeszłości i powstająca współcześnie 15 . Narodowy zasób archiwalny służy nauce, kulturze, gospodarce narodowej oraz potrzebom obywateli. W zależności od własności materiałów archiwalnych, dzieli się na: 1. państwowy zasób archiwalny, 2. niepaństwowy zasób archiwalny 16 . Państwowy zasób archiwalny stanowią wszelkie materiały archiwalne o wartości historycznej, które dokumentują działalność państwa, jego poszczególnych organów i państwowych jednostek organizacyjnych, jego stosunki z innymi państwami oraz życie społeczne i gospodarcze, a także działalność samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych oraz, o ile odpowiednie dokumenty znajdują się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, działalność obcych organów władzy i administracji oraz sił zbrojnych. Państwowy zasób archiwalny tworzą również, jeżeli znalazły się w posiadaniu państwa, mające wartość historyczną materiały archiwalne powstałe i powstające w wyniku działalności organizacji politycznych, społecznych, zawodowych i gospodarczych oraz innych niepaństwowych organizacji i jednostek organizacyjnych, o działalności kościołów i związków wyznaniowych, osobistości, rodzin i rodów, które wywarły wpływ na rozwój państwa, życie polityczne, społeczne i gospodarcze oraz rozwój nauki, techniki, kultury i sztuki. Materiały archiwalne udostępnia się bezpłatnie jednostkom organizacyjnym i obywatelom w celach poznawczych, w tym związanych z badaniami naukowymi albo zaspokajaniem osobistych potrzeb informacyjnych. Centralnym organem administracji rządowej w sprawach państwowego zasobu archiwalnego jest Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych. Nadzór nad Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. 2.4.2. Ewidencja archiwów Jednostki podległe Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych gromadzą spisy przekazywanych im materiałów archiwalnych, sporządzają inwentarze zespołów i zbiorów, 14 Dz. U. z 2024 r. poz. 307. 15 Art. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164 z późn. zm.). 16 Art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. 27 a także inne szczegółowe pomoce archiwalne. Ponadto opracowują informatory i przewodniki po zasobach poszczególnych archiwów państwowych. Wybrane dane o zasobie archiwalnym jednostek podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych objęte są okresowo badaniami statystyki publicznej. 2.4.3. Materiały archiwalne Tab. 2.4. Ewidencja zasobu archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych stan zasobu archiwalnego na koniec roku sprawozdawczego zinwentaryzowano w roku sprawozdawczym ogółem w ewidencji zespoły (zbiory) 103.758 103.471 326 metry bieżące 384.658,53 379.906,60 862,02 jednostki 45.563.912 37.854.781 250.179 rozmiar w GB dokumentów elektronicznych 43.286,14 43.176,17 6,05 nabytki w roku sprawozdawczym ubytki w roku sprawozdawczym zespoły (zbiory) 2.275 273 metry bieżące 12.753,88 2.997,83 jednostki 1.439.327 416.180 rozmiar w GB dokumentów elektronicznych 457,84 179,85 Źródło: Zestawienie sumaryczne z działalności archiwalnej według stanu na 31 grudnia 2023 r. 2.5. STRATY WOJENNE Za polskie straty wojenne uznaje się ruchome dobra kultury utracone w wyniku II wojny światowej z terenu Polski w granicach z 1945 r. Kwestie związane z restytucją dóbr kultury reguluje ustawa z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury 17 . Ustawa przyznaje w tym zakresie ogólną kompetencję do działania ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Właściwość ministra obejmuje zarówno sprawy restytucji prowadzone przez Rzeczpospolitą Polską w stosunku do dóbr kultury znajdujących się w kraju i za granicą. Podstawą nabycia przez polski Skarb Państwa prawa własności przedmiotów, należących do powyższej kategorii mienia były przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich 18 . Z mocy powyższych przepisów polski Skarb Państwa nabywał własność mienia poniemieckiego i mienia kwalifikowanego jako opuszczone. Straty wojenne stanowią obszar praw majątkowych państwa niemożliwy do oszacowania. Są one przedmiotem systematycznych działań restytucyjnych realizowanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 17 Dz. U. z 2019 r. poz. 1591. 18 Dz. U. z 1946 r. nr 13 poz. 87 z późn. zm. 28 W roku 2023, w wyniku działań restytucyjnych, odzyskano 45 dóbr kultury, w tym m.in.: 1. obraz „Kanał w nowym Porcie” autorstwa Arthura Bendrata, 2. dyptyk „Mater Dolorosa” i „Ecce Homo” szkoły Dierica Boutsa, 3. 26 dzieł graficznych z kolekcji Jacoba Kabruna, 4. obraz „Kozak” autorstwa Józefa Brandta, 5. obraz „Koncert” autorstwa Jana Horemansa, 6. obraz „Madonna z Dzieciątkiem” przypisywany Alessandro Turchiemu, 7. 2 kwatery witrażowe: „Prorok Mojżesz” i kwatera z motywem ornamentowym, 8. kopia z 1880 r. hełmu garnczkowego autorstwa Ludwiga Lindenschmita, 9. grafika „Królewska Huta” autorstwa Ernsta Wilhelma Knippela, 10. grafika „Dama z wachlarzem” z kolekcji Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 11. aplika (świecznik ścienny) z głową Meduzy przypisywana Pierre’owi Francois Feuchere’owi, 12. 2 akwarele: „Widok kościoła Karmelitów w Warszawie” i „Widok cmentarza przy kościele Panny Marii” autorstwa Zygmunta Vogla, 13. obraz „Portret starszego mężczyzny w peruce, z laską” autorstwa Godfrieda Schalckena, 14. obraz „Widok na morze” autorstwa Josepha Claude’a Verneta, 15. obraz „Madonna z Dzieciątkiem”, 16. alabastrowa figura „Personifikacja Wiary” z epitafium Daniela von Anfanga Młodszego i jego żony Magdaleny z domu von Koye z kościoła pw. św. Marii Magdaleny we Wrocławiu, 17. obraz „Portret Adama Stanisława Naruszewicza”, 18. znalezisko z Wałbrzycha, na które składają się: naczynia (porcelana, szkło, metale) i sztućce, biżuteria, bibeloty, odzież, zdjęcia, dokumenty itp., ukryte przez przedwojenną ludność niemiecką. 29 3. ZASOBY NATURALNE Własność Skarbu Państwa stanowią strategiczne zasoby naturalne kraju 19 : 1. wody podziemne oraz wody powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach, z których te cieki biorą początek, w kanałach, jeziorach i zbiornikach wodnych o ciągłym dopływie, 2. wody polskich obszarów morskich wraz z pasem nadbrzeżnym i ich naturalnymi zasobami żywymi i mineralnymi, a także zasobami naturalnymi dna i wnętrza ziemi znajdującego się w granicach tych obszarów, 3. lasy państwowe, 4. złoża kopalin niestanowiące części składowych nieruchomości gruntowej, 5. zasoby przyrodnicze parków narodowych. Zasoby te nie podlegają przekształceniom własnościowym, z zastrzeżeniem przepisów zawartych w ustawach szczególnych. Gospodarowanie strategicznymi zasobami naturalnymi jest prowadzone zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju w interesie dobra ogólnego. Oznacza to, że właściwe organy administracji publicznej oraz inne podmioty sprawujące na podstawie odrębnych przepisów zarząd nad zasobami naturalnymi mają obowiązek utrzymać, powiększać i doskonalić zasoby odnawialne oraz użytkować złoża kopalin zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. 3.1. WODY 3.1.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do wód Ustawa Prawo wodne 20 reguluje sprawy własności wód oraz gruntów pokrytych wodami, a także zasady gospodarowania tymi składnikami jako mieniem Skarbu Państwa i ma zastosowanie do wód śródlądowych oraz morskich wód wewnętrznych. Zarządzanie zasobami wodnymi jest realizowane z uwzględnieniem podziału państwa na obszary dorzeczy, regiony wodne i zlewnie zgodnie z art. 13 ustawy. Zgodnie z art. 212 tej ustawy, prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują: 1. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych, 2. minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w stosunku do wód morza terytorialnego oraz morskich wód wewnętrznych. Podstawowym składnikiem przejętego przez Wody Polskie mienia są wody powierzchniowe płynące i grunty pokryte tymi wodami znajdujące się w granicach linii brzegu. Wody, zgodnie z art. 211 ust. 4 Prawa wodnego, zostały wyłączone z obrotu cywilnoprawnego, nie stanowią bowiem rzeczy w myśl przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Skarbowi Państwa przysługuje niezbywalne prawo własności do wód powierzchniowych płynących. Prawo własności do wód płynących determinuje również prawo własności do gruntów pokrytych tymi wodami. Definicję 19 Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1235). Według art. 5 świadczenia pozaprodukcyjne zasobów naturalnych Skarbu Państwa na potrzeby własne ludności, szczególnie rekreację oraz niekomercyjny zbiór runa leśnego są nieodpłatne. Według art. 6 wstęp do lasów państwowych i dostęp do cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa jest wolny, a szczegółowe zasady korzystania ludności z zasobów naturalnych określają odrębne przepisy. 20 Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm. 30 wód powierzchniowych płynących zawarto w art. 22 Prawa wodnego wskazując, że zalicza się do nich wody w: 1. ciekach naturalnych oraz źródłach, z których te cieki biorą początek, 2. jeziorach oraz innych naturalnych zbiornikach wodnych o ciągłym albo okresowym naturalnym dopływie lub odpływie wód powierzchniowych, 3. sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących, 4. kanałach. 3.1.2. Ewidencja wód Zgodnie z art. 258 ust. 5 ustawy Prawo wodne, Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych położonych w międzywalu, nieruchomości pod wałami przeciwpowodziowymi oraz wałów przeciwpowodziowych przyległych do śródlądowych wód płynących, o których mowa w art. 212 ust. 1 pkt 1, a także w stosunku do położonych na tych nieruchomościach budynków, budowli oraz innych urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do realizacji zadań określonych w przepisach ustawy. Tab. 3.1. Zasoby wodne w administrowaniu PGW Wody Polskie rodzaj zasobu j. m. stan ewidencyjny 2023 r. 2022 r. rzeki nieuregulowane [km] 119.246,07 116.036,16 rzeki uregulowane [km] 53.020,77 52.383,46 zbiorniki retencyjne [szt.] 275 269 wały przeciwpowodziowe [km] 8.718,36 8.692,06 stopnie wodne [szt.] 7.243 7.086 Źródło: Ministerstwo Infrastruktury. Proces pełnej inwentaryzacji mienia Skarbu Państwa, w stosunku do którego Wody Polskie wykonują prawa właścicielskie nie został jeszcze zakończony, w związku z powyższym brak jest szczegółowych informacji w tym zakresie, a przedstawione dane są obarczone dużym błędem. 3.2. LASY Lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe 21 (państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej), które reprezentuje Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia, prowadzi gospodarkę leśną, gospodaruje gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzi ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustala jego wartość 22 . Podstawowym zadaniem PGL Lasy Państwowe jest zachowanie trwałości lasów oraz ciągłość i zrównoważone wykorzystanie wszystkich pełnionych przez nie funkcji. 21 Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2024 r. poz. 530 z późn. zm.). Według art. 4 ustawy zasada ta nie dotyczy lasów w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów. 22 § 8 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe. (Dz. U. z 1994 r. nr 134 poz. 692). 31 Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości w zarządzie PGL Lasy Państwowe może następować tylko w przypadkach określonych w ustawie. Jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa, kierownik jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać grunty i nieruchomości. Grunty Skarbu Państwa przeznaczone w planach zagospodarowania do zalesienia przekazuje się decyzją starosty w zarząd Lasów Państwowych. Powierzchnia lasów i gruntów zadrzewionych należących do Skarbu Państwa według Krajowego Wykazu Gruntów wynosiła 7.304.022 ha, z czego 176.989 ha znajdowało się w użytkowaniu wieczystym. 3.3. GEOLOGICZNE ZASOBY NATURALNE 3.3.1. Zakres praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do kopalin Na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze 23 , Skarbowi Państwa przysługuje prawo własności górniczej, którą objęte są złoża węglowodorów, węgla kamiennego, metanu występującego jako kopalina towarzysząca, węgla brunatnego, rud metali z wyjątkiem darniowych rud żelaza, metali w stanie rodzimym, rud pierwiastków promieniotwórczych, siarki rodzimej, soli kamiennej, soli potasowej, soli potasowo-magnezowej, gipsu i anhydrytu, kamieni szlachetnych, pierwiastków ziem rzadkich, gazów szlachetnych, bez względu na miejsce ich występowania, a także złoża wód leczniczych, wód termalnych i solanek. Inne złoża kopalin są objęte prawem własności nieruchomości gruntowej. Własnością górniczą objęte są także części górotworu położone poza granicami przestrzennymi nieruchomości gruntowej, w szczególności znajdujące się w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej. W granicach określonych przez ustawy Skarb Państwa, z wyłączeniem innych osób, może korzystać z przedmiotu własności górniczej albo rozporządzać swoim prawem wyłącznie przez ustanowienie użytkowania górniczego. Ustanowienie użytkowania górniczego następuje w drodze umowy zawartej na piśmie pod rygorem nieważności, a staje się skuteczne z dniem uzyskania koncesji. Koncesji udziela się na czas oznaczony, nie krótszy niż 3 lata i nie dłuższy niż 50 lat, chyba że przedsiębiorca złożył wniosek o udzielenie koncesji na czas krótszy. Uprawnienia Skarbu Państwa w zakresie wynikającym z własności górniczej w odniesieniu do działalności, która wymaga koncesji wykonują właściwe organy koncesyjne, tj. minister właściwy do spraw środowiska, a w przypadku wód termalnych, leczniczych i solanek – właściwy marszałek województwa. Jeżeli przedmiot własności górniczej znajduje się w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej, wykonywanie uprawnień właścicielskich wymaga porozumienia z ministrem właściwym do spraw gospodarki morskiej. Własnością Skarbu Państwa są również złoża eksploatowane odkrywkowo wtedy, gdy nieruchomość gruntowa, w obrębie której występują, stanowi własność Skarbu Państwa. Gospodarowanie tymi złożami może polegać na przeniesieniu praw własności lub innego prawa do gruntu i przeznaczeniu terenu pod wydobycie w planie zagospodarowania przestrzennego za opłatą uwzględniającą wartość złóż znajdujących się w granicach nieruchomości. Przedsiębiorca wydobywający kopalinę ze złoża uiszcza opłatę eksploatacyjną za wydobytą kopalinę. Wysokość opłaty jest iloczynem stawki kwotowej oraz ilości wydobytej kopaliny, zaś obowiązek jej ustalenia oraz wpłacenia spoczywa na przedsiębiorcy. Opłata eksploatacyjna stanowi dochód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz gminy, powiatu i województwa, na terenie których prowadzona jest działalność wydobywcza. 23 Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2024 r. poz. 1290). 32 3.3.2. Ewidencja zasobów kopalin Przedsiębiorca, w rozumieniu ustawy Prawo geologiczne i górnicze, jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji zasobów złoża kopaliny, w ramach której sporządza się corocznie operat ewidencyjny. Operat ten dołącza się do dokumentacji geologicznej złoża kopaliny lub projektu zagospodarowania złoża. Prowadzenie ewidencji polega na ustalaniu zmian, których przyczyną jest m. in. dokładniejsze rozpoznanie, eksploatacja, zmiana granic lub podział złoża, albo przeklasyfikowanie zasobów. Przedsiębiorca sporządza, na podstawie operatu ewidencyjnego, informację o zmianach zasobów złoża kopaliny i corocznie, w terminie do 15 marca, przekazuje ją właściwemu organowi koncesyjnemu oraz państwowej służbie geologicznej. Na podstawie dokumentacji geologicznej oraz ewidencji zasobów złóż kopalin państwowa służba geologiczna, którą pełni Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy corocznie, w terminie do 30 czerwca, sporządza krajowy bilans zasobów złóż kopalin. Bilans nie zawiera informacji o właścicielu złoża. Tab. 3.2. Zasoby bilansowe złóż kopalin kopalina liczba złóż zasoby bilansowe wydobycie w 2023 r. ogółem zagospo- darowa- ne stan na 31.12.2023 r. zagospo- darowa- ne [mln t], gaz ziemny i metan [mld m 3 ], srebro [tys. t] KOPALINY ENERGETYCZNE gazowe 389 227 257,26 157,97 4,88 gaz ziemny * 324 199 151,26 104,64 4,60 metan pokładów węgla 65 28 106,00 53,33 0,28 ciekłe 88 52 20,24 19,00 0,79 ropa naftowa * 88 52 20,24 19,00 0,79 stałe 255 48 87.637,61 29.312,69 85,01 węgle brunatne 91 5 23.041,32 936,47 42,51 węgle kamienne 164 43 64.596,29 28.376,22 42,50 KOPALINY METALICZNE 39 6 4.185,16 1.487,46 30,37 rudy cynku i ołowiu 21 — 91,94 — — cynk metaliczny 3,90 ołów metaliczny 1,46 rudy miedzi i srebra 17 6 3.542,39 1.487,46 30,37 miedź metaliczna 56,92 29,62 srebro metaliczne 164,73 85,59 rudy molibdenowo- wolframowo-miedziowe 1 — 550,83 — — molibden metaliczny 0,30 wolfram metaliczny 0,24 miedź metaliczna 0,80 KOPALINY CHEMICZNE 50 10 113.584,47 9.791,81 3,77 baryty 5 — 5,67 — — 33 fluoryt 2 — 0,54 — — siarka 19 5 500,24 20,71 0,49 sole potasowo-magnezowe 5 — 686,32 — — sól kamienna 19 5 112.391,70 9.771,10 3,28 KOPALINY SKALNE 14.184 4.152 62.997,95 20.800,74 308,99 bentonity i iły bentonitowe 9 2 2,90 0,50 — dolomity 11 3 488,69 185,00 2,98 gipsy i anhydryty 16 4 270,70 85,00 0,89 gliny ceramiczne 23 4 137,94 9,23 0,28 gliny ogniotrwałe 16 2 51,57 3,78 0,06 kamienie łamane i bloczne 759 291 11.833,18 6.272,09 79,60 kreda 201 13 208,40 15,00 0,21 kwarcyty ogniotrwałe 8 — 6,59 — — kwarc żyłowy 7 — 6,16 — — magnezyty 6 1 14,31 4,28 0,03 piaski formierskie 72 4 295,51 43,76 0,79 piaski do produkcji betonów komórkowych i cegły wapienno-piaskowej (1,8)** 164 27 720,27 121,46 0,87 piaski podsadzkowe (1,7) ** 30 5 4.251,46 716,67 3,64 piaski i żwiry 11.117 3.569 21.131,80 6.153,54 167,08 surowce ilaste ceramiki budowlanej (2,0) ** 1.106 92 4.044,52 440,02 2,06 surowce ilaste do produkcji cementu 26 2 279,46 3,25 0,02 surowce ilaste do produkcji kruszywa lekkiego (2,0) ** 40 2 321,22 30,46 0,20 surowce kaolinowe 16 2 225,53 52,50 0,28 surowce skaleniowe 11 2 139,00 5,74 0,05 surowce szklarskie 38 8 652,53 171,43 3,21 torf (1,0) ** 318 71 99,73 41,66 1,19 wapienie i margle przemysłu cementowego i wapienniczego 190 48 17.816,48 6.445,37 45,55 * Zasoby wydobywalne. ** Zasoby przeliczone z mln m 3 na mln ton, według gęstości przestrzennej podanej w nawiasach. Źródło: Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy – Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce według stanu na 31 grudnia 2023 r. 3.3.3. Wody lecznicze, termalne, solanki Zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze, wodą leczniczą jest woda podziemna, która pod względem chemicznym i mikrobiologicznym nie jest zanieczyszczona, cechuje się naturalną zmiennością cech fizycznych i chemicznych, o zawartości: 1. rozpuszczonych składników mineralnych stałych – nie mniej niż 1.000 mg/dm 3 , lub 2. jonu żelazawego – nie mniej niż 10 mg/dm 3 (wody żelaziste), lub 3. jonu fluorkowego – nie mniej niż 2 mg/dm 3 (wody fluorkowe), lub 4. jonu jodkowego – nie mniej niż 1 mg/dm 3 (wody jodkowe), lub 5. siarki dwuwartościowej – nie mniej niż 1 mg/dm 3 (wody siarczkowe), lub 6. kwasu metakrzemowego – nie mniej niż 70 mg/dm 3 (wody krzemowe), lub 34 7. radonu – nie mniej niż 74 Bq/dm 3 (wody radonowe), lub 8. dwutlenku węgla niezwiązanego – nie mniej niż 250 mg/dm 3 , z tym że od 250 do 1.000 mg/dm 3 to wody kwasowęglowe, a powyżej 1.000 mg/dm 3 to szczawy. Wodą termalną jest woda podziemna, która na wypływie z ujęcia ma temperaturę nie mniejszą niż 20°C, natomiast solanką jest woda podziemna o zawartości rozpuszczonych składników mineralnych stałych nie mniejszej niż 35 g/dm 3 . Tab. 3.3. Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych, termalnych i solanek województwo liczba udokumentowanych złóż zasoby eksploatacyjne [m 3 /h] pobór [m 3 /r.] dolnośląskie 22 671,50 1.193.558,91 kujawsko-pomorskie 6 586,90 1.822.624,60 lubelskie 2 54,00 1.510,30 lubuskie 1 5,00 — łódzkie 7 947,60 2.175.283,00 małopolskie 45 2.357,34 7.163.202,71 mazowieckie 7 909,12 313.737,37 opolskie 2 27,00 344,00 podkarpackie 15 98,68 32.395,81 pomorskie 3 57,00 24.938,00 śląskie 9 17,23 7.793,33 świętokrzyskie 9 135,82 98.459,61 warmińsko-mazurskie 3 162,00 3.276,00 wielkopolskie 10 861,20 11.923,00 zachodniopomorskie 10 1.034,47 2.443.396,60 2023 r. ogółem 151 7.924,86 15.292.443,24 2022 r. ogółem 147 7.577,05 15.540.239,72 Źródło: jak w tab. 3.2. 3.4. ZASOBY CZĘSTOTLIWOŚCI RADIOWYCH Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne 24 , organem regulacyjnym w dziedzinie rynku usług telekomunikacyjnych i pocztowych jest Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE). Do zakresu działania Prezesa UKE należy w szczególności wykonywanie, przewidzianych ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie, zadań z zakresu zasobów częstotliwości, zasobów orbitalnych i zasobów numeracji oraz kontroli spełniania wymagań dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej (art. 192). Częstotliwości radiowe są zasobem ograniczonym i podlegają reglamentacji. Podstawowym instrumentem gospodarowania częstotliwościami jest Krajowa Tablica Przeznaczeń Częstotliwości (Tablica), ustalona w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie Krajowej Tablicy Przeznaczeń Częstotliwości 25 . W Tablicy określone zostało przeznaczenie częstotliwości lub zakresów częstotliwości dla poszczególnych służb radiokomunikacyjnych oraz sposób użytkowania tych częstotliwości. Zgodnie z art. 111 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego, Rada Ministrów, realizując politykę państwa w zakresie gospodarki zasobami częstotliwości, spełniania 24 Dz. U. z 2024 r. poz. 34 z późn. zm. 25 Dz. U. z 2023 r. poz. 2518 z późn. zm. 35 wymagań dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej oraz telekomunikacji, określa w drodze rozporządzenia Tablicę, z uwzględnieniem: 1. międzynarodowych przepisów radiokomunikacyjnych; 2. kierunków i celów polityki w zakresie planowania strategicznego, koordynacji i harmonizacji wykorzystania widma radiowego, określonych w wieloletnich programach dotyczących polityki w zakresie widma radiowego, przyjętych przez Parlament Europejski i Rady na mocy art. 8a ust. 3 dyrektywy 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa ramowa – Dz. Urz. WE L 108 z 24 kwietnia 2002 r., str. 33) 26 ; 3. wymagań dotyczących: – zapewnienia warunków do harmonijnego rozwoju służb radiokomunikacyjnych oraz dziedzin nauki i techniki, wykorzystujących zasoby częstotliwości, – wdrażania nowych, efektywnych technik radiokomunikacyjnych, – obronności, bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Tablica wyznacza warunki stosowania pozostałych instrumentów gospodarowania częstotliwościami. Uszczegółowienie zapisów Tablicy znajduje wyraz w planach zagospodarowania częstotliwości, które mają charakter planistyczny. Zgodnie z art. 112 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego plany zagospodarowania częstotliwości ustala oraz zmienia Prezes UKE. Natomiast w odniesieniu do częstotliwości przeznaczonych do rozpowszechniania programów radiofonicznych i telewizyjnych, zgodnie z art. 112 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, plany zagospodarowania częstotliwości oraz zmiany tych planów ustala Prezes UKE w uzgodnieniu z Przewodniczącym Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT), na jego wniosek lub z własnej inicjatywy. Plany zagospodarowania częstotliwości oraz ich zmiany powinny uwzględniać politykę państwa m. in. w zakresie gospodarki częstotliwościami oraz w zakresie radiofonii i telewizji oraz telekomunikacji (art. 112 ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa telekomunikacyjnego). Natomiast projektowanie kierunków polityki państwa w dziedzinie radiofonii i telewizji pozostaje w kompetencji KRRiT w porozumieniu z Prezesem Rady Ministrów na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji 27 . Zgodnie z art. 114 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, rezerwacji częstotliwości dokonuje, zmienia lub cofa Prezes UKE. Rezerwacja określa częstotliwości lub zasoby orbitalne, które w okresie rezerwacji pozostają w dyspozycji podmiotu, na rzecz którego dokonano rezerwacji, przeniesiono uprawnienia do częstotliwości lub uprawnienia do dysponowania częstotliwościami na cele związane z uzyskiwaniem pozwoleń radiowych. W przypadku rozprowadzania lub rozpowszechniania programów radiofonicznych lub telewizyjnych, Prezes UKE wydaje decyzje w sprawach rezerwacji częstotliwości w porozumieniu z Przewodniczącym KRRiT. W przypadku braku dostatecznych zasobów częstotliwości, zgodnie z art. 116 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, podmiot, który uzyska rezerwację częstotliwości wyłaniany jest w drodze konkursu, przetargu albo aukcji. Procedura wyłaniania przez Prezesa UKE podmiotu, na rzecz którego dokonywana jest rezerwacja częstotliwości na potrzeby rozpowszechniania lub rozprowadzania programów radiofonicznych lub telewizyjnych w sposób cyfrowy drogą rozsiewczą naziemną, odbywa się w jednym z następujących trybów: 1. bez konkursu – w przypadku wyłącznej rezerwacji dla nadawców publicznych, tj. Telewizji Polskiej S. A. oraz Polskiego Radia S. A., na podstawie art. 26 ust. 5 ustawy o radiofonii i telewizji w związku z art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-3 oraz multipleks radiowy) lub gdy w wyniku konkursu przeprowadzonego przez Prezesa UKE 26 Dyrektywa 2002/21WE utraciła moc z dniem 21 grudnia 2020 r. Została zastąpiona Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiającą Europejski kodeks łączności elektroniczne. Przepis, o którym mowa w art. 8a ust. 3 dyrektywy 2002/21/WE obowiązuje jako art. 4 ust. 4 dyrektywy 2018/1972/UE. Obecnie zaawansowane są prace nad wdrożeniem dyrektywy 2018/1972/UE do krajowego porządku prawnego. 27 Dz. U. z 2022 r. poz. 1722 z późn. zm. 36 zainteresowanie nie przekroczy dostępnych zasobów częstotliwości (przypadek niektórych telewizyjnych nadawców lokalnych), 2. w trybie konkursowym i po uzyskaniu koncesji KRRiT na podstawie art. 37 ust. 3a ustawy o radiofonii i telewizji w związku z art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-1 i MUX-2), 3. w wyniku konkursu przeprowadzonego przez Prezesa UKE na podstawie art. 116 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w związku z art. 118 i art. 114 i 115 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-4) lub na podstawie art. 116 ust. 6, art. 118 ust. 1, 2 i 2a oraz 118a ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego (przypadek MUX-8). Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 185 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, warunki uczestnictwa w konkursie w zakresie dodatkowych obowiązków i zadań przedsiębiorcy, dotyczących zawartości programowej, w tym warunków dotyczących transmisji obowiązkowej, określa KRRiT na wniosek Prezesa UKE, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku, uwzględniając pozaekonomiczne interesy narodowe dotyczące kultury, języka i pluralizmu mediów. Zgodnie z art. 185 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, podmiot, który uzyskał prawo do dysponowania częstotliwością w rezerwacji częstotliwości, uiszcza roczne opłaty za prawo do dysponowania częstotliwością. Dodatkowo zgodnie z ust. 4, podmiot, na rzecz którego dokonano rezerwacji częstotliwości w drodze postępowania, o którym mowa w art. 116 Prawa telekomunikacyjnego (w drodze konkursu, przetargu albo aukcji), uiszcza dodatkową opłatę za dokonanie rezerwacji częstotliwości w kwocie zadeklarowanej w tym postępowaniu, nie niższej niż opłata roczna za prawo do dysponowania częstotliwością, ustalonej zgodnie z warunkami podanymi w rezerwacji częstotliwości. Opłaty są uiszczane na konto UKE i stanowią dochód budżetu państwa. Zgodnie ze Sprawozdaniem Prezesa UKE za 2023 r., we wszystkich służbach Prezes UKE wydał łącznie 38.485 decyzji związanych z obsługą wykorzystania częstotliwości (dla porównania w 2022 r. takich decyzji było 72.461). 3.5. ZASÓB PARKÓW NARODOWYCH Park narodowy obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1.000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się m. in.: w celu utrzymania procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów, zachowania różnorodności biologicznej i dziedzictwa geologicznego, zapewnienia ciągłości istnienia gatunków roślin, zwierząt i grzybów, utrzymania lub przywracania do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz kształtowania właściwych postaw człowieka wobec przyrody poprzez edukację, informację i promocję w dziedzinie ochrony przyrody 28 . Tab. 3.4. Powierzchnia i zasób surowca drzewnego w parkach narodowych l. p. park narodowy obszar * [ha] powierzchnia własności Skarbu Państwa [ha] zasoby drewna ** [tys. m 3 ] wartość drzewostanu [tys. PLN] 1. Babiogórski 3.401 3.276 1.126 340.000 2. Białowieski 10.517 10.516 4.999 1.636.822 3. Biebrzański 59.223 36.027 2.353 423.558 4. Bieszczadzki 29.192 29.041 11.473 3.756.648 5. Bory Tucholskie 4.613 4.611 1.205 260.534 28 Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478). 37 6. Drawieński 11.522 11.408 4.107 1.344.735 7. Gorczański 7.038 6.645 2.261 740.203 8. Gór Stołowych 6.340 6.221 1.444 442.411 9. Kampinoski 38.544 33.859 8.649 2.831.837 10. Karkonoski 5.952 5.937 1.128 369.465 11. Magurski 19.437 19.433 9.185 1.873.702 12. Narwiański 6.805 2.865 14 2.800 13. Ojcowski 2.163 1.456 571 253.375 14. Pieniński 2.372 1.464 654 210.134 15. Poleski 9.760 8.620 1.134 317.789 16. Roztoczański 8.482 8.399 3.779 1.237 17. Słowiński 32.727 21.541 1.701 556.872 18. Świętokrzyski 7.695 7.549 3.307 1.082.789 19. Tatrzański 21.164 *** 17.429 3.990 546.617 20. Ujście Warty 8.071 7.895 44 14.243 21. Wielkopolski 7.601 6.753 1.504 302.214 22. Wigierski 15.091 12.606 4.359 1.427.197 23. Woliński 10.937 10.848 2.032 655.367 2023 r. ogółem 328.647 274.399 71.019 19.390.549 2022 r. ogółem 328.725 273.829 70.034 19.724.825 * Podane wielkości wskazują stan po aktualizacjach i nie odpowiadają danym w rozporządzeniach. ** Suma miąższości drewna na pniu (w rosnących drzewostanach). *** Suma powierzchni uwzględnia nieruchomości Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Parku Narodowego, pozostające w innym zarządzie oraz powierzchnie przeliczone według udziałów Skarbu Państwa we współwłasności. Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska. 3.6. ŻYWE ZASOBY MORZA Utrzymanie i odtwarzanie zasobów ryb w polskich obszarach morskich jest dokonywane przez zarybianie, zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2014 r. o rybołówstwie morskim 29 , dorzecza Wisły i Odry, rzek pomorskich oraz Zatoki Puckiej gatunkami ryb eksploatowanych gospodarczo. Informacje o obszarach i terminie, w których prowadzone jest zarybianie polskich obszarów morskich, są określane w obwieszczeniach ministra właściwego do spraw rybołówstwa, a koszty zarybiania ponoszone są corocznie przez budżet państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw rybołówstwa. Ustanowienie ogólnego dopuszczalnego połowu w podziale na łowiska i rozdzielenie możliwości połowowych jest kompetencją Rady Unii Europejskiej. W tab. 3.5. przedstawiono wykorzystanie przyznanego dla Polski na 2023 r. dopuszczalnego połowu na Bałtyku w granicach wód terytorialnych Wspólnoty. 29 Dz. U. z 2024 r. poz. 243. 38 Tab. 3.5. Morze Bałtyckie – połowy organizmów morskich w roku 2023 gatunek (podrejon) j. m. ogólna kwota połowowa * połowy łącznie wykorzystanie kwoty [%] dorsz (22-24) [T] ** 68 32 46,76 dorsz (25-32) ** 207 117 56,29 szprot (22-32) 64.338 60.178 93,53 gładzica (22-32) 1.843 184 9,98 śledź (22-24) ** 103 47 47,40 śledź (25-27; 28,2; 29 i 32) 22.002 19.484 88,56 łosoś (22-31) [szt.] ** 4.011 190 4,74 * Kwoty połowowe po uwzględnieniu wymian międzynarodowych. ** Wyłącznie przyłowy. Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) z dnia 20 listopada 2023 r. ustalającym uprawnienia do połowów na 2024 rok w odniesieniu do niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim (...) 30 dla Polski dopuszczalny połów w Morzu Bałtyckim wynosi: 1. dorsza (22-24) – 40 ton i dorsza (25-32) – 159 ton (wyłącznie przyłowy), 2. szprota (22-32) – 59.013 ton, 3. gładzicy (22-32) – 1.697 ton, 4. śledzia (22-24) - 103 tony (wyłącznie przyłowy), śledzia (25-27, 28.2, 29 i 32) – 10.057 ton, 5. łososia (22-31) – 3.393 sztuki (wyłącznie przyłowy). 30 Rozporządzenie Rady (UE) 2023/2638 z dnia 20 listopada 2023 r. ustalające uprawnienia do połowów na 2024 rok w odniesieniu do niektórych stad ryb i grup stad ryb w Morzu Bałtyckim oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2023/194 w odniesieniu do uprawnień do połowów w innych wodach (Dz. U. UE L.2023.2638 z późn. zm.). 39 4. GRUNTY I INNE NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA Grunty Skarbu Państwa zajmują 10.013.153 ha co odpowiada 31,92 % terytorium kraju. W porównaniu z ubiegłym rokiem zanotowano nieznaczny spadek udziału powierzchni gruntów Skarbu Państwa o niecałe 0,2 %, a tym samym wartość ta utrzymuje się na zbliżonym poziomie. 4.1. DYSPONENCI I UŻYTKOWNICY GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA Dysponentami gruntów reprezentującymi prawa majątkowe Skarbu Państwa i działającymi w jego imieniu i na jego rzecz byli: 1. starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, do których należy gospodarowanie zasobem nieruchomości Skarbu Państwa 31 , 2. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w stosunku do gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencja Mienia Wojskowego odpowiednio w zakresie powierzonego jej mienia, 3. PGL Lasy Państwowe działające poprzez nadleśnictwa w zakresie gospodarowania gruntami i innymi nieruchomościami, 4. Minister Rozwoju i Technologii, który gospodarował nieruchomościami przeznaczonymi na potrzeby statutowe centralnych i naczelnych organów państwa oraz urzędów wojewódzkich, a także rozstrzygał o sposobie zagospodarowania nieruchomości, które pozostały po zlikwidowanej lub sprywatyzowanej państwowej osobie prawnej, 5. Prezes Krajowego Zasobu Nieruchomości w stosunku do nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Nieruchomości, 6. Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej w odniesieniu do gruntów pokrytych wodami morza terytorialnego i morskich wód wewnętrznych. W formie trwałego zarządu gruntami Skarbu Państwa władały państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a wśród nich m. in. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad w zakresie gruntów położonych w pasach drogowych dróg krajowych oraz pod urządzeniami towarzyszącymi. 31 Zasób nieruchomości Skarbu Państwa stanowią nieruchomości, które są własnością lub przedmiotem użytkowania wieczystego Skarbu Państwa z wyłączeniem gruntów Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste i gruntów pokrytych wodami powierzchniowymi płynącymi – ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145). Grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi stanowią odrębny zasób nieruchomości Skarbu Państwa. Skarb Państwa 31,92% osoby fizyczne 57,95% samorząd terytorial. 4,05% osoby prawne 4,70% Własność gruntów w Polsce 40 Szczególnymi podmiotami władającymi gruntami Skarbu Państwa jako użytkownicy wieczyści z mocy przepisów szczególnych są między innymi parki narodowe, Polskie Koleje Państwowe S. A. i Poczta Polska S. A. 4.2. ROZPORZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI SKARBU PAŃSTWA Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być przedmiotem obrotu 32 . W szczególności mogą być przedmiotem sprzedaży, zamiany i zrzeczenia się, mogą być wnoszone jako wkłady niepieniężne (aporty) do spółek, mogą być wyposażeniem tworzonych przedsiębiorstw państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji, a także jako wkład własny podmiotu publicznego w celu realizowania zadań w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Państwowe osoby prawne oraz państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, z dniem ich utworzenia, były wyposażane w nieruchomości niezbędne do ich działalności odpowiednio przez organ założycielski lub przez organ nadzorujący. Wyposażenie polega na przeniesieniu na rzecz państwowej osoby prawnej własności nieruchomości albo oddaniu jej nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste, użytkowanie (również nieodpłatne), użyczenie lub na oddaniu państwowej jednostce organizacyjnej nieruchomości w trwały zarząd. W przypadku zbywania nieruchomości Skarbu Państwa osobom fizycznym i prawnym pierwszeństwo w ich nabyciu przysługuje osobie, która: 1. ma roszczenie o nabycie nieruchomości, 2. jest poprzednim właścicielem pozbawionym prawa własności tej nieruchomości przed 5 grudnia 1990 r. albo jego spadkobiercą, 3. jest najemcą lokalu mieszkalnego, a najem został nawiązany na czas nieoznaczony. Sprzedaż nieruchomości albo oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej następuje (poza przypadkami określonymi w ustawie) w drodze przetargu 33 . Zbycia dokonuje starosta (prezydent miasta na prawach powiatu), wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody. Według stanu na 31 grudnia 2023 r. nieruchomość Skarbu Państwa mogła być oddana osobie fizycznej lub prawnej w użytkowanie wieczyste. Użytkownik wieczysty korzysta z gruntu z wyłączeniem innych osób w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i może swoim prawem rozporządzać. Zatem Skarb Państwa, choć jest właścicielem nieruchomości, nie korzysta z niej, ani nie może nią rozporządzać. Użytkownik ma obowiązek jej wykorzystywania w sposób określony w umowie. Niewykonanie tego obowiązku może prowadzić do rozwiązania umowy. Oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste następuje na okres 99 lat, ale w przypadkach wyjątkowych dopuszczalne jest oddanie terenu na okres krótszy, co najmniej jednak na lat czterdzieści. Nieruchomość może być sprzedana wyłącznie użytkownikowi wieczystemu, z wyjątkiem przeniesienia własności nieruchomości w drodze umowy między Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego lub między jednostkami samorządu terytorialnego. Użytkowanie wieczyste ustanawia się za wynagrodzeniem, które stanowi pierwsza opłata i opłaty roczne. Stawka procentowa pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego wynosi od 15% do 25% ceny nieruchomości. Wysokość opłat 32 Podstawowe zasady gospodarowania nieruchomościami państwowymi reguluje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145). Przepisy dotyczące nieruchomości o szczególnym charakterze lub szczególnych form gospodarowania zawarte są w licznych innych aktach prawnych. 33 Na poczet ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa albo ceny sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przysługującego Skarbowi Państwa można zaliczyć wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w roku 1939 zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). 41 rocznych dla nieruchomości wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej wynosi 3% ceny. Nieruchomość Skarbu Państwa może być także przedmiotem darowizny na cele publiczne. Darowizny nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa dokonuje starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, za zgodą wojewody. W umowie darowizny określa się cel, na który nieruchomość jest darowana. W przypadku niewykorzystania nieruchomości na ten cel, darowizna może być odwołana. W drodze darowizny przekazuje się m. in. gminie nieruchomości stanowiące zasób nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo mieszkaniowe oraz na realizację urządzeń infrastruktury związanych z tym budownictwem. Państwowe jednostki organizacyjne korzystają z nieruchomości Skarbu Państwa oddanych im w trwały zarząd, który stanowi formę prawną władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej. Korzystanie z nieruchomości oddanej w trwały zarząd, polega na: 1. korzystaniu z niej w celu prowadzenia działalności należącej do zakresu działania jednostki, 2. zabudowie, odbudowie, rozbudowie, nadbudowie, przebudowie lub remoncie obiektu budowlanego na nieruchomości gruntowej, za zgodą organu nadzorującego, 3. oddaniu nieruchomości lub jej części w najem, dzierżawę albo użyczenie (na czas nie dłuższy niż czas, na który został ustanowiony trwały zarząd, z równoczesnym zawiadomieniem właściwego organu i organu nadzorującego, jeżeli umowa jest zawierana na okres do 3 lat, albo za zgodą tych organów, jeżeli umowa jest zawierana na czas dłuższy niż 3 lata lub czas nieoznaczony, zgoda jest wymagana również w przypadku, gdy strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama nieruchomość). Zgodnie z art. 57 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawa do nieruchomości, które pozostały na skutek likwidacji lub sprywatyzowania państwowej osoby prawnej, przechodzą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa odpowiednio z dniem likwidacji lub z dniem zakończenia prywatyzacji. O sposobie zagospodarowania tych nieruchomości rozstrzyga minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Jeżeli minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa lub inny organ upoważniony na mocy odrębnych przepisów nie zagospodarował nieruchomości, o których mowa w art. 57 ust. 1 ustawy, może przekazać je protokolarnie do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, Agencji Mienia Wojskowego, Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa albo Krajowego Zasobu Nieruchomości. Nieruchomości Skarbu Państwa mogą być oddawane w najem lub dzierżawę, użyczane osobom fizycznym lub prawnym i obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi. 4.3. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW W obowiązującym stanie prawnym starostowie i prezydenci miast zobowiązani są do prowadzenia ewidencji nieruchomości stanowiących zasób nieruchomości Skarbu Państwa oraz ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja nieruchomości Skarbu Państwa obejmuje w szczególności 34 : 1. oznaczenie nieruchomości według księgi wieczystej oraz katastru nieruchomości, 2. powierzchnie nieruchomości, 3. wskazanie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez Skarb Państwa praw do nieruchomości, w przypadku braku księgi wieczystej, 34 Art. 23 ust. 1c ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.). 42 4. przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym, a w przypadku braku planu – w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, 5. wskazanie daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego lub daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomości, 6. informacje o zgłoszonych roszczeniach do nieruchomości, 7. informacje o toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych. Podobną ewidencję prowadzi minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do nieruchomości wchodzących w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczonych na potrzeby jednostek wymienionych w art. 60 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zakres danych drugiej ewidencji (ewidencji gruntów i budynków, katastru) prowadzonej także przez starostów na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego 35 , reguluje rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii 36 . Działka ewidencyjna jest tu traktowana jako jednostka powierzchniowa podziału kraju. Danymi o niej są m. in.: położenie, granice, powierzchnia, rodzaje użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone. Danymi ewidencyjnymi dotyczącymi budynków i lokali są m. in.: informacje dotyczące rodzaju nieruchomości, pola powierzchni zabudowy, powierzchni użytkowej. Starosta prowadzi rejestr cen nieruchomości określonych w aktach notarialnych. Okresowych badań rynku nieruchomości dokonuje minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa. Statystyczne badanie transakcji kupna sprzedaży nieruchomości i ich cen prowadzi Główny Urząd Statystyczny. W gminach i powiatach sporządzane są odpowiednio gminne oraz powiatowe wykazy gruntów według stanu na 1 stycznia każdego roku. Wykaz gruntów jest spisem danych o ogólnej powierzchni gruntów położonych w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według ich przynależności do poszczególnych grup rejestrowych z jednoczesnym podziałem na użytki gruntowe. Wykaz budynków jest spisem danych o liczbie budynków, położonych w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według przynależności budynków do poszczególnych grup rejestrowych z podziałem na rodzaje budynków oraz wyróżnieniem budynków, które stanowią części składowe gruntów oraz budynków, które stanowią odrębne od gruntu nieruchomości. Wykaz lokali jest spisem danych o liczbie lokali, stanowiących odrębne nieruchomości, znajdujących się w granicach jednostki ewidencyjnej, zestawionych według przynależności lokali do poszczególnych grup rejestrowych. Na podstawie wykazów danych ewidencyjnych opracowanych przez starostów sporządza się powiatowe, wojewódzkie i krajowe zestawienie danych ewidencyjnych. Wojewódzkie i krajowe zestawienia zbiorcze sporządza Główny Geodeta Kraju. Zbiorcze zestawienie danych ewidencyjnych nie zawiera wartości nieruchomości, ponieważ obowiązek agregowania tych danych nie jest realizowany na szczeblu ewidencji podstawowej. W ewidencji gruntów i budynków władających nieruchomościami Skarbu Państwa podzielono na dwie grupy 37 : grupa 1. – Skarb Państwa, jeżeli nie występuje w zbiegu z użytkownikami wieczystymi, grupa 2. – grunty Skarb Państwa przekazane w użytkowanie wieczyste. 35 Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1151). 36 Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy I Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2024 r. poz. 219). 37 Zmiana klasyfikacji ewidencyjnej (likwidacja podgrup) wynika z wejścia w życie 31 lipca 2021 r. Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy I Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. 43 4.4. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA Na grunty Skarbu Państwa składały się przede wszystkim lasy – 76,73 % ogólnej powierzchni gruntów krajowych (72,94 % gruntów Skarbu Państwa) i grunty rolne – 7,39 % (13,77 % gruntów Skarbu Państwa). Udział Skarbu Państwa w ogólnym areale gruntów zabudowanych i zurbanizowanych w Polsce wynosił 14,12 % (1,25 % gruntów Skarbu Państwa). W użytkowanie wieczyste przekazano nieco ponad 77 % tych terenów. Wysoki był udział Skarbu Państwa w puli terenów pokrytych wodami (88,04 %). Tab. 4.1. Grunty Skarbu Państwa według grup rejestrowych i użytków grupy rejestrowe rodzaj ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudo- wane i zurbani- zowane tereny komuni- kacyjne inne grunty grunty pod wodami stan na 01.01.2024 r. [ha] grunty Skarbu Państwa miasto 620.766 68.954 349.588 12.293 36.407 17.892 135.633 wieś 8.876.394 1.222.068 6.777.446 15.931 138.524 194.748 527.677 ogółem 9.497.160 1.291.022 7.127.034 28.223 174.931 212.640 663.310 grunty w użytkowaniu wieczystym miasto 136.020 11.066 15.343 68.933 30.172 6.789 3.717 wieś 379.973 76.382 161.645 27.763 61.319 27.533 25.330 ogółem 515.993 87.447 176.989 96.696 91.491 34.322 29.047 grunty Skarbu Państwa ogółem miasto 756.787 80.020 364.931 81.226 66.578 24.682 139.350 wieś 9.256.367 1.298.450 6.939.092 43.694 199.843 222.281 553.008 ogółem 10.013.153 1.378.470 7.304.022 124.920 266.422 246.963 692.357 udział gruntów Skarb Państwa w kraju [%] 31,92 7,39 76,73 14,12 27,49 44,67 88,04 grunty Skarbu Państwa na 01.01.2023 r. miasto 781.443 81.802 364.229 81.423 66.737 24.982 162.270 wieś 9.287.067 1.288.202 6.999.851 43.546 202.235 219.974 533.259 ogółem 10.068.510 1.370.004 7.364.080 124.969 268.972 244.956 695.529 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia zbiorcze danych objętych ewidencją gruntów i budynków według stanu na 1 stycznia 2024 r., obliczenia PGRP. Większa część gruntów Skarbu Państwa znajdowała się w zachodnich i północnych rejonach kraju, co wynikało z warunków przyrodniczych (większego udziału lasów i wód) i historyczno- politycznych (zagospodarowanie ziemi rolniczej przez państwowe gospodarstwa rolne, a po ich likwidacji – przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencję Nieruchomości Rolnych). Znacząco niższy był udział gruntów Skarbu Państwa w rolniczych i przemysłowych rejonach Polski centralnej, południowej i wschodniej. 44 Tab. 4.2. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na grupy rejestrowe województwo grunty Skarbu Państwa grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. [ha] dolnośląskie 802.150 804.432 48.349 47.279 kujawsko-pomorskie 480.552 482.639 16.497 16.491 lubelskie 408.723 408.764 29.340 29.280 lubuskie 810.101 824.102 22.075 22.095 łódzkie 292.925 293.840 13.054 13.105 małopolskie 273.634 274.687 26.401 24.966 mazowieckie 508.112 511.237 50.013 50.568 opolskie 330.307 330.880 12.484 12.483 podkarpackie 538.589 539.936 62.728 62.551 podlaskie 468.927 469.561 62.328 62.116 pomorskie 777.663 777.287 37.895 37.877 śląskie 388.673 392.274 36.421 36.293 świętokrzyskie 264.651 259.837 17.973 17.954 warmińsko-mazurskie 1.053.900 1.055.515 14.243 14.246 wielkopolskie 924.742 948.205 33.259 33.146 zachodniopomorskie 1.173.511 1.181.961 32.933 32.903 Źródło: jak w tab. 4.1. 45 Tab. 4.3. Grunty Skarbu Państwa według województw z podziałem na rodzaje użytków udział gruntów Skarbu Państwa w powierzchni województwa [%] 42, 70 27 , 70 17, 44 59 , 56 16, 80 1 9 , 76 15, 70 36, 52 33, 69 26, 32 41, 76 34, 50 24 , 13 44, 21 32, 18 52 , 67 Źródło: jak w tab. 4.1. ogółem [ha] 850 . 499 49 7 . 049 438 . 0 6 3 832 . 176 305 . 979 300 . 035 558 . 124 34 2 . 791 602 . 317 531. 255 815. 558 42 5 . 094 282 . 624 1.06 8 . 143 958 . 001 1. 206 . 444 użytki ekologiczne, tereny różne, nieużytki 12. 699 15. 266 13. 738 15 . 675 6. 256 7. 235 10. 130 2.72 2 8. 688 20 . 761 21. 945 7. 018 3 . 191 28 . 300 19. 313 54 . 025 grunty pod wodami 16 . 031 42. 491 17. 318 23. 558 10. 953 17. 038 33 . 954 12. 264 17 . 851 26. 714 159 . 596 16. 442 7 . 937 136. 345 34 . 863 119 . 002 tereny komunika c yjne 19 .586 17 .110 16.722 11 .186 17 .380 15 .747 28.164 8 .389 11 .825 13.347 14 .958 23.379 11 .964 13 .387 27.123 16.155 grunty zabudowane i zurbanizowane 16 . 896 6 . 424 4 . 417 3 . 870 8 . 167 8 . 736 11. 163 5. 509 4. 731 2. 288 5. 786 21. 148 5. 307 2. 956 8. 502 9. 020 użytki leśne i grunty zadrzewione 58 9 . 138 339 . 538 341. 517 667 . 069 238. 429 232. 661 437 . 315 241. 892 524. 053 430 . 673 528 . 436 31 7 . 973 240 . 863 724 . 844 684 . 047 765 . 574 użytki rolne 19 6 . 149 76. 220 44. 351 110 . 818 24 . 794 18. 618 37 . 398 72. 015 34. 169 37. 472 84. 837 39 . 134 13 . 362 162. 311 184 . 153 242 . 668 województwo dolnośląskie kujawsko - pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko - mazurskie wielkopolskie zachodniopomorski e 46 4.5. ZMIANY W STANIE GRUNTÓW SKARBU PAŃSTWA W ROKU 2023 Tab. 4.4. Grunty Skarbu Państwa – zmiany w strukturze użytków w roku 2023 rodzaj jednostki zmiany ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudowane i zurbanizo- wane tereny komuni- kacyjne użytki ekologiczne, tereny różne, nieużytki grunty pod wodami [ha] miasto –24.656 –1.782 702 –197 –159 –300 –22.920 wieś –30.700 10.248 –60.759 148 –2.392 2.307 19.749 2023 r. ogółem –55.357 8.466 –60.058 –49 –2.550 2.007 –3.172 2022 r. ogółem 145.580 –36.965 95.258 209 1.937 –13.875 99.014 Źródło: jak w tab. 4.1. Tab. 4.5. Własność gruntów w Polsce – zmiany w roku 2023 grupy rejestrowe * powierzchnia [ha] 2023 r. 2022 r. zmiana grunty Skarbu Państwa 9.497.160 9.555.157 –57.997 grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym 515.993 513.353 2.640 grunty Skarbu Państwa ogółem 10.013.153 10.068.510 –55.357 grunty państwowych osób prawnych 75.689 70.331 5.358 grunty samorządów terytorialnych 1.270.983 1.262.591 8.392 grunty osób fizycznych 18.180.417 18.188.619 –8.202 grunty spółdzielni 135.490 139.553 –4.063 grunty kościołów i związków wyznaniowych 139.238 138.931 307 grunty wspólnot gruntowych 82.085 80.733 1.352 grunty spółek i innych osób prawnych 1.475.551 1.423.697 51.854 * Tylko grunty zaliczone do grup rejestrowych (powierzchnia ewidencyjna), bez uwzględnienia powierzchni wyrównawczej. Źródło: jak w tab. 4.1. 4.6. GRUNTY SKARBU PAŃSTWA W MIASTACH W granicach administracyjnych polskich miast prawie 59 % stanowią grunty rolne i lasy Skarbu Państwa. Dotyczy to tak samo miast dużych (wojewódzkich) jak i mniejszych. Sprawia to, że dużą częścią państwowych gruntów miejskich zarządzają lub gospodarują terenowe jednostki organizacyjne PGL Lasy Państwowe lub Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Udział Skarbu Państwa we własności gruntów na terenie miast w stosunku do poprzedniego roku uległ niedużemu wzrostowi (1,71 %). 47 Tab. 4.6. Własność gruntów Skarbu Państwa w miastach stan ogółem użytki rolne użytki leśne i grunty zadrze- wione grunty zabudo- wane i zurbani- zowane tereny komuni- kacyjne inne grunty grunty pod wodami udział w po- wierz- chni miast [%] [ha] 2023 r. ogółem 756.787 80.020 364.931 81.226 66.578 24.682 139.350 31.91 2022 r. ogółem 781.443 81.802 364.229 81.423 66.737 24.982 162.270 33.08 Źródło: jak w tab. 4.1. 4.7. BUDYNKI I LOKALE SKARBU PAŃSTWA Stan własności Skarbu Państwa w odniesieniu do budynków wyraża się niewielkimi (jednocyfrowymi) wartościami procentowymi w stosunku do ogółu tych nieruchomości w kraju. Minimalny udział wynosi ok. 0,16 % i odnosi się do budynków mieszkalnych w miastach, natomiast maksymalna wartość udziałowa, obrazująca stan posiadania budynków biurowych w miastach, wynosi ok. 9,05 %. Ogólny udział własnościowy Skarbu Państwa, którego przedmiotem są nieruchomości lokalowe waha się na poziomie nieprzekraczającym 2 ‰ (sic!), z tym że największa cząstkowa wartość przypada na lokale niemieszkalne na terenach wiejskich – 1,81 ‰. Tab. 4.7. Budynki Skarbu Państwa rodzaj budynku Skarb Państwa z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste 2023 r. 2022 r. miasto wieś ogółem miasto wieś ogółem na nieruchomości gruntowej 45.157 87.727 132.884 46.187 89.026 135.213 samodzielna nieruchomość 2.007 512 2.519 2.124 660 2.784 budynki mieszkalne 4.477 17.676 22.153 4.490 17.831 22.321 produkcyjne, usługowe i gospodarcze 2.411 33.657 36.068 2.548 34.619 37.167 transportu i łączności 7.299 2.659 9.958 7.476 2.734 10.210 oświaty, nauki i kultury oraz sportu 1.245 482 1.727 1.249 513 1.762 szpitali i inne budynki opieki zdrowotnej 623 58 681 626 36 662 biurowe 5.643 1.275 6.918 5.567 1.224 6.791 handlowo-usługowe 1.493 1.084 2.577 1.565 1.116 2.681 przemysłowe 1.337 894 2.231 1.409 956 2.365 zbiorniki, silosy, magazyny 1.952 1.484 3.436 2.097 1.097 3.194 niemieszkalne 20.683 28.971 49.655 21.284 29.560 50.844 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia danych dotyczących nieruchomości budynkowych według stanu na 1 stycznia 2024 r. 48 Tab.4.8. Lokale Skarbu Państwa Skarb Państwa z wyłączeniem gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste rodzaj jednostki terytorialnej liczba lokali funkcja mieszkalna funkcja niemieszkalna 2023 r. miasto 3.527 801 wieś 784 91 ogółem 4.311 892 2022 r. miasto 3.581 883 wieś 816 89 ogółem 4.397 972 Źródło: powiatowe ośrodki geodezyjne – zestawienia danych dotyczących nieruchomości lokalowych według stanu na 1 stycznia 2024 r. 4.8. NIERUCHOMOŚCI SKARBU PAŃSTWA W GOSPODAROWANIU STAROSTÓW I PREZYDENTÓW MIAST Gospodarując zasobem nieruchomości Skarbu Państwa starostowie i prezydenci miast na prawach powiatu w szczególności: 1. ewidencjonują nieruchomości, 2. zapewniają wycenę tych nieruchomości, 3. sporządzają plany wykorzystania zasobu, 4. zabezpieczają nieruchomości przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, 5. wykonują czynności związane z naliczaniem należności oraz prowadzą windykację, 6. współpracują z innymi organami, które na mocy odrębnych przepisów gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa i z właściwymi jednostkami samorządu terytorialnego, 7. zbywają i nabywają, za zgodą wojewody, nieruchomości wchodzące w skład zasobu, 8. wydzierżawiają, wynajmują i użyczają nieruchomości wchodzące w skład zasobu, 9. podejmują czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych, zapłaty należności za korzystanie z nieruchomości, roszczeń ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, stwierdzenia nabycia spadku, stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, 10. składają wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu Państwa oraz o wpis w księdze wieczystej. 4.9. NIERUCHOMOŚCI W GOSPODAROWANIU MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII W roku 2023 minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa gospodarował nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa na potrzeby: Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, Najwyższej Izby Kontroli, Krajowej Rady Sądownictwa, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prokuratury Krajowej, Krajowego Biura Wyborczego, Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Państwowej Inspekcji Pracy, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rządowego Centrum Legislacji, Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, ministerstw, urzędów centralnych i urzędów wojewódzkich oraz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, z wyłączeniem rejonów oraz nieruchomości zajętych pod drogi 49 publiczne lub przeznaczonych na realizację inwestycji drogowych 38 . Zadania ministra zostały szczegółowo wskazane w art. 60 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tab. 4.9. Nieruchomości oddane w trwały zarząd urzędom państwowym l. p. nazwa urzędu (instytucji) liczba nieruchomości powierzchnia gruntów w trwałym zarządzie * [m 2 ] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. 1. Kancelaria Sejmu RP 6 6 73.809 73.809 2. Kancelaria Senatu RP 2 2 1.794 1.794 3. Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 22 22 2.802.939 2.802.939 4. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 12 1 2 76 16 39 60 1 15 13 476.124 479.318 5. Trybunał Konstytucyjny 1 1 5.729 5.729 6. Rzecznik Praw Obywatelskich 2 2 4.050 4.050 7. Sąd Najwyższy 76 72 5.388 5.376 8. Naczelny Sąd Administracyjny 16 5 5.062 4.948 9. Wojewódzkie Sądy Administracyjne 39 39 59.157 59.157 10. Najwyższa Izba Kontroli 60 60 105.667 105.667 11. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 1 1 5.840 5.840 12. Krajowe Biuro Wyborcze 15 15 3.040 3.040 13. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 34 33 91.548 90.682 14. Państwowa Inspekcja Pracy 68 68 57.355 57.355 15. Ministerstwo Edukacji i Nauki 6 6 25.002 25.002 16. Ministerstwo Finansów 1 1 29.967 29.967 17. Ministerstwo Infrastruktury 2 2 8.833 8.833 18. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 10 12 1.123.925 1.207.281 19. Ministerstwo Obrony Narodowej 12 12 119.958 120.124 20. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 1 15.001 15.001 21. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej 7 7 13.608 13.608 22. Ministerstwo Sprawiedliwości 5 5 70.746 70.746 23. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 2 2 18.106 18.106 24. Ministerstwo Rozwoju i Technologii 1 3 10.941 10.952 25. Ministerstwo Sportu i Turystyki 2 2 347.016 347.016 26. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji 14 14 2.425.488 ** 2.436.052 27. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 17 17 342.160 342.160 28. Ministerstwo Klimatu i Środowiska 1 1 8.998 8.998 29. Ministerstwo Zdrowia 5 5 30.731 30.731 30. Główny Urząd Geodezji i Kartografii 2 2 26.121 26.121 38 Art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.). 50 31. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2 2 2.870 2.870 32. Główny Urząd Miar 13 13 113.994 113.994 33. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego 1 1 1.666 1.666 34. Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych 8 7 8.440 6.698 35. Główny Inspektorat Sanitarny 1 1 3.002 3.002 36. Główny Urząd Statystyczny 4 4 42.004 42.004 37. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej 1 1 9.813 9.813 38. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 360 360 400.831 395.415 39. Urząd do Spraw Cudzoziemców 20 20 178.742 178.742 40. Komenda Główna Policji 23 22 230.222 227.248 41. Komenda Główna Straży Granicznej 9 9 107.196 107.196 42. Agencja Wywiadu 14 13 964.294 964.294 43. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego 87 87 1.447.831 1.447.831 44. Centralne Biuro Antykorupcyjne 18 19 115.151 73.854 45. Służba Kontrwywiadu Wojskowego 8 7 145,485 144.968 46. Wyższy Urząd Górniczy 2 2 4.592 4.592 47. Służba Wywiadu Wojskowego 6 6 624.757 624.757 48. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 5.506 5.506 49. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad 64 64 264.767 264.767 50. Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa 4 3 16.108 14.940 51. Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych 1 1 1.898 1.898 52. Urząd Komunikacji Elektronicznej 6 7 11.835 15.259 53. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych / Urząd Ochrony Danych Osobowych 6 6 41 41 54. Służba Ochrony Państwa 9 9 732.179 732.179 55. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska 1 1 1.242 1.242 56. Ministerstwo Aktywów Państwowych 1 1 6.784 6.784 57. Prokuratura Krajowa 2 2 8.321 8.321 58. Ministerstwo Cyfryzacji 1 — 3.194 — instytucje centralne ogółem 1.115 1.100 13.766.868 13.810.283 1. Dolnośląski Urząd Wojewódzki 9 10 26.220 37.520 2. Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki 10 10 29.965 29.965 3. Lubelski Urząd Wojewódzki 12 12 82.957 82.957 51 4. Lubuski Urząd Wojewódzki 8 8 17.488 17.488 5. Łódzki Urząd Wojewódzki 10 10 22.309 22.309 6. Małopolski Urząd Wojewódzki 33 32 118.137 117.674 7. Mazowiecki Urząd Wojewódzki 17 17 66.468 67.979 8. Opolski Urząd Wojewódzki 7 7 39.758 39.758 9. Podkarpacki Urząd Wojewódzki 18 18 36.814 37.245 10. Podlaski Urząd Wojewódzki 17 16 286.745 285.995 11. Pomorski Urząd Wojewódzki 11 11 32.545 32.545 12. Śląski Urząd Wojewódzki 10 10 45.032 45.066 13. Świętokrzyski Urząd Wojewódzki 7 3 65.176 37.035 14. Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki 27 26 267.109 466.846 15. Wielkopolski Urząd Wojewódzki 14 14 67.492 67.652 16. Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki 12 12 73.060 73.060 urzędy wojewódzkie ogółem 222 216 1.277.275 1.461.094 nieruchomości w gospodarowaniu Ministra Rozwoju na podstawie art. 60 ustawy o gospodarce nieruchomościami 1.337 1.316 15.044.143 ** 15.271.377 * Sumy powierzchni działek gruntu (lub udziałów w działkach) przekazanych w trwały zarząd na potrzeby statutowe i gruntów pod innymi obiektami na podstawie art. 60 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. ** Korekta wartości archiwalnych na podstawie danych Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 4.10. GRUNTY POD AUTOSTRADY Nabywanie nieruchomości pod autostrady odbywa się w różnych trybach. Dla autostrad, dla których wydano decyzję o ustaleniu lokalizacji przed 16 grudnia 2006 r., nieruchomości nabywane są na rzecz Skarbu Państwa przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w drodze umowy od właścicieli lub użytkowników wieczystych lub w drodze postępowania wywłaszczeniowego przeprowadzanego przez wojewodów, zaś nieruchomości stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego przeznaczone na pasy drogowe stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa. Dla autostrad, dla których wydano decyzję o ustaleniu lokalizacji w okresie od 16 grudnia 2006 r. do 10 września 2008 r. lub decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydanej po 10 września 2008 r., nieruchomości przeznaczone pod autostradę stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem, w którym wyżej wymienione decyzje stały się ostateczne. 52 Tab. 4.10. Grunty nabyte pod autostrady oznaczenie autostrady nazwa odcinka powierzchnia gruntów [ha] wartość nabytych nieruchomości [mln PLN] A2 od węzła Gręzów do węzła Swoboda 210,3200 94,60 od węzła Groszki do węzła Gręzów 164,6400 45,00 Siedlce – Biała Podlaska (w. Łukowisko) 314,6900 49,70 obwodnica Siedlec (w. Cicibór) 170,0400 21,10 A4 granica woj. małopolskiego – Tarnów 0,3201 0,54 A6 odcinek przygraniczny 11,2939 8,790 2023 r. ogółem 871,3040 219,73 2022 r. ogółem 392,7502 80,36 Źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 4.11. Struktura terytorialna gruntów pod autostrady oznaczenie autostrady grunty nabyte do 31.12.2023 r. grunty nabyte do 31.12.2022 r. powierzchnia [ha] wartość [mln PLN] powierzchnia [ha] wartość [mln PLN] A1 8.083 1.753,37 8.083 1.753,37 A2 6.951 1.247,13 6.091 1.036,73 A4 8.645 1.634,16 8.645 1.633,62 A6 125 112,09 114 103,40 A8 504 295,20 504 295,20 A18 695 298,94 695 298,94 ogółem 25.003 5.340,99 24.132 5.121,26 Źródło: jak w tab. 4.10. Pozyskiwanie gruntów pod autostrady skupiało się na odcinkach, na których budowa została rozpoczęta lub będzie rozpoczęta w najbliższych latach. W przypadku budowy i eksploatacji autostrad w systemie koncesyjnym, nieruchomości przeznaczone pod autostradę udostępniane były spółkom, które uzyskały koncesje na ich budowę i eksploatację. Warunki udostępnienia nieruchomości określane były w umowach koncesyjnych. 53 5. OBIEKTY INFRASTRUKTURY W zakresie niniejszego tematu przedstawiono trzy grupy budowli, urządzeń i obiektów infrastruktury stanowiących własność Skarbu Państwa: 1. drogi, 2. melioracje i obiekty ochrony przed powodzią, 3. infrastruktura zapewniająca dostęp do portów. Inne elementy składające się na infrastrukturę kraju (rurociągi, sieci energetyczne i telekomunikacyjne, linie kolejowe, lotniska, porty) są z reguły własnością podmiotów gospodarczych i wykazuje się je wartościowo w ewidencji księgowej podmiotu. 5.1. DROGI 5.1.1. Źródła praw Skarbu Państwa i wykonywanie uprawnień w stosunku do dróg Drogi, ze względu na rodzaj pełnionych funkcji w sieci drogowej, dzielą się na następujące kategorie: 1. krajowe, 2. wojewódzkie, 3. powiatowe, 4. gminne. Drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, natomiast drogi wojewódzkie, drogi powiatowe i drogi gminne stanowią własność właściwego samorządu 39 . Wykaz autostrad i dróg ekspresowych ustalony jest w rozporządzeniu Rady Ministrów, natomiast wykaz dróg krajowych jest ustalany w rozporządzeniu Ministra właściwego do spraw transportu 40 . Do dróg krajowych zalicza się drogi międzynarodowe oraz połączenia między największymi ośrodkami gospodarczymi kraju i głównymi przejściami granicznymi. Centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach dróg krajowych jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, który zarządza drogami krajowymi. Drogi krajowe, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, w granicach miast na prawach powiatu zarządzane są przez prezydentów miast. Zgodnie z art. 19 ust. 3 ustawy o drogach publicznych Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad jest zarządcą autostrady wybudowanej na zasadach określonych w ustawie do czasu przekazania jej, w drodze porozumienia, spółce, z którą zawarto umowę o budowę i eksploatację albo wyłącznie eksploatację autostrady. Spółka pełni funkcję zarządcy autostrady płatnej na warunkach określonych w umowie o budowę i eksploatację albo wyłącznie eksploatację autostrady. Zarządcami pozostałych dróg publicznych są: 1. dróg wojewódzkich – zarządy województw, 2. dróg powiatowych – zarządy powiatów, 3. dróg gminnych – wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast. W miastach na prawach powiatu wszystkimi drogami publicznymi z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych zarządzają prezydenci miast. 39 Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320 z późn. zm.). 40 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 15 lutego 2018 r. w sprawie ustalenia przebiegu dróg krajowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 442) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 2004 r. w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 741 z późn. zm.). 54 5.1.2. Ewidencja sieci dróg krajowych Obowiązki w zakresie gromadzenia danych dotyczących dróg publicznych regulują przepisy rozporządzenia ministra właściwego do spraw transportu 41 . Dane o sieci dróg publicznych dla celów statystycznych składane są przez zarządców dróg, koncesjonariuszy autostrad i spółek budujących lub eksploatujących autostrady. Organem odpowiedzialnym za sporządzanie informacji zbiorczej jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 5.1. Sieć dróg krajowych klasa dróg długość [km] 2023 r. 2022 r. autostrady – A 1.850,8 1.801,7 drogi ekspresowe – S 3.240,5 3.067,3 drogi główne ruchu przyspieszonego – GP 9.550,5 9.692,5 drogi główne – G 4.732,6 4.799,0 drogi zbiorcze – Z 85,6 85,8 drogi lokalne – L 7,3 7,3 drogi dojazdowe – D 5,5 6,1 długość dróg krajowych ogółem 19.472,8 19.459,6 w granicach administracyjnych miast 4.071,7 4.092,1 poza granicami administracyjnymi miast 15.401,0 15.367,5 Źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Tab. 5.2. Obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych konstrukcja obiektów liczba 2023 r. liczba 2022 r. suma długości [m] suma powierzchni [m 2 ] mosty, wiadukty, estakady i kładki dla pieszych (trwałe) 11.067 10.597 681.719,79 10.663.288,26 stalowe 1.487 1.432 136.666,61 2.188.351,48 z betonu zbrojonego (żelbetowe) 4.054 3.957 147.310,79 1.818.109,73 z betonu sprężonego (strunobetonowe, kablobetonowe) 5.474 5.155 397.210,77 6.650.661,38 betonowe, kamienne, ceglane 50 52 488,62 5.972,74 drewniane 2 1 43 192,93 przejścia podziemne 215 214 10.318,61 95.982,87 tunele 133 132 11.679,95 230.247,66 Źródło: jak w tab. 5.1. 41 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 lutego 2005 r. w sprawie trybu sporządzania informacji oraz gromadzenia i udostępniania danych o sieci dróg publicznych, obiektach mostowych, tunelach oraz promach (Dz. U. z 2005 r. nr 67 poz. 583). 55 Tab. 5.3. Wartość dróg krajowych i obiektów mostowych rodzaj obiektu, zarządca wartość [mln PLN] 2023 r. 2022 r. drogi krajowe zarządzane przez GDDKiA (wartość netto) 118.522,53 113.229,21 obiekty mostowe i przejścia podziemne na drogach krajowych zarządzanych przez GDDKiA (wartość netto) 33.939,50 31.512,77 drogi krajowe w miastach na prawach powiatu (wartość odtworzeniowa) 29.509,27 27.257,62 obiekty mostowe, tunele i przejścia podziemne na sieci dróg krajowych w miastach na prawach powiatu (wartość odtworzeniowa) 15.951,01 14.395,69 ogółem 197.922,31 186.395,29 drogi krajowe w budowie 43.719,30 44.128,62 Źródło: jak w tab. 5.1. 5.2. MAJĄTEK SKARBU PAŃSTWA ZWIĄZANY Z GOSPODARKĄ WODNĄ I GOSPODARKĄ MORSKĄ Dział administracji „gospodarka wodna” obejmuje m. in.: kształtowanie, ochronę i racjonalne wykorzystywanie zasobów wodnych, sprawy utrzymania śródlądowych wód powierzchniowych stanowiących własność Skarbu Państwa wraz z infrastrukturą techniczną związaną z tymi wodami, obejmującą budowle oraz urządzenia wodne, budowę, modernizację, utrzymanie śródlądowych dróg wodnych oraz urządzeń zabezpieczających przed powodzią 42 . Działem tym kieruje minister właściwy do spraw gospodarki wodnej. Na podstawie ustawy Prawo wodne organami właściwymi w sprawach gospodarowania wodami, zgodnie z przyznanymi kompetencjami, są: 1. minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, 2. minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej, 3. Prezes Wód Polskich, 4. dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich, 5. dyrektor zarządu zlewni Wód Polskich, 6. kierownik nadzoru wodnego Wód Polskich, 7. dyrektor urzędu morskiego, 8. wojewoda, 9. starosta, 10. wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Utrzymanie wód i urządzeń wodnych należy do kompetencji wyżej wymienionych organów, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Obowiązek ten był realizowany poprzez utrzymanie dna i brzegów cieków naturalnych, sztucznych zbiorników wodnych zlokalizowanych na tych ciekach oraz dna jezior przepływowych, zarządzanie budowlami i urządzeniami hydrotechnicznymi i regulacyjnymi niezbędnymi do realizacji zadań statutowych jednostek określonych przepisami Prawa wodnego. W stosunku do pozostałego mienia związanego z gospodarką wodną, które nie posiada wskazanego administratora, organem właściwym w zakresie gospodarowania tym mieniem jest starosta. 42 Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1370). 56 5.3. URZĄDZENIA MELIORACJI WODNYCH I BUDOWLE PRZECIWPOWODZIOWE Według ustawy Prawo wodne melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. Ustawa definiuje katalog urządzeń melioracji wodnych, którymi są: 1. rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie, 2. drenowania, 3. rurociągi, 4. stacje pomp służące wyłącznie do celów rolniczych, 5. ziemne stawy rybne, 6. groble na obszarach nawadnianych, 7. systemy nawodnień grawitacyjnych, 8. systemy nawodnień ciśnieniowych – jeżeli służą celom, o których mowa w art. 195 ustawy. Równocześnie przepisy dotyczące urządzeń melioracji wodnych stosuje się odpowiednio do: 1. budowli wstrzymujących erozję wodną, 2. dróg dojazdowych niezbędnych do użytkowania obszarów zmeliorowanych, 3. fitomelioracji oraz agromelioracji, 4. systemów przeciwerozyjnych, 5. zagospodarowania zmeliorowanych trwałych łąk lub pastwisk, 6. zagospodarowania nieużytków przeznaczonych na trwałe łąki lub pastwiska. Natomiast budowle przeciwpowodziowe to: 1. kanały ulgi, 2. kierownice w ujściach rzek do morza, 3. poldery przeciwpowodziowe, 4. sztuczne zbiorniki przeciwpowodziowe, 5. suche zbiorniki przeciwpowodziowe, 6. wały przeciwpowodziowe, 7. budowle regulacyjne, 8. wrota przeciwpowodziowe i przeciwsztormowe, 9. falochrony, 10. budowle ochrony brzegów morskich, 11. stopnie wodne – wraz z obiektami związanymi z nimi technicznie i funkcjonalnie lub nieruchomościami przeznaczonymi na potrzeby ochrony przed powodzią. W związku ze zmianami w metodyce klasyfikacji oraz kompetencjach w zakresie zarzadzania gospodarką wodną, wynikającymi ze zmian w ustawie Prawo wodne, PGW Wody Polskie prowadziły systematycznie działania zmierzające do pełnej inwentaryzacji obiektów i urządzeń stanowiących mienie Skarbu Państwa, w stosunku do którego PGW Wody Polskie wykonuje uprawnienia właścicielskie. 57 Tab. 5.4. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 2023 r. – środki finansowe środki finansowe [tys. PLN] piętrzenie jezior zbiorniki sztuczne stawy rybne samodzielne budowle piętrzące i ujęcia wód na ciekach inne ogółem PGL Lasy Państwowe 0 0 0 146 0 146 Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0 9.981 0 0 406 10.387 Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 0 872 0 0 0 872 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 0 0 4 0 0 4 samorządy 25 135.974 96.225 320 228.547 461.091 fundusze strukturalne UE 0 55.358 0 61 26.735 82.154 PGW Wody Polskie 0 1.182 0 6.408 49 7.639 inne 141 18.868 54.169 201 94.952 168.331 2023 r. ogółem 166 222.235 150.398 7.137 350.688 730.624 2022 r. ogółem 0 50.379 1.146 2.395 4.450 58.370 Źródło: Ministerstwo Infrastruktury. 58 Tab. 5.5. Sprawozdanie z wykonania obiektów małej retencji wodnej za 202 3 r. – efekty rzeczowe inne ogółem 483 471,36 3.554,6 2 1.941,31 582,41 Źródło: jak w tab. 5.4. nowe 97 20,74 216,55 5,44 1,78 samo dzielne budowle piętrzące i ujęcia wód na ciekach ogółem 18.855 — 50.100,19 45.754,76 144.760,73 nowe 8 — 2,60 0,00 0,00 stawy rybne ogółem 8.390 33.462,46 330.471,10 222.587,02 1.890,66 nowe 21 3,35 48,07 0,00 0,00 zbiorniki sztuczne ogółem 4.421 11.504,84 214.516,0 3 84.289,05 11.304,05 nowe 75 46,47 10.085,15 81,35 258,73 piętrzenie jezior ogółem 372 36.107,00 272.345,30 53.389,88 10.583,30 nowe 6 0,20 531,00 0,00 0,00 obiekty małej retencji łącznie 32.521 81.545,65 870.987,24 407.962,02 169.121,15 obiekty małej retencji nowe łącznie 207 70,76 10.883,37 86,79 260,51 j. m. [szt.] [ha] [tys.m 3 ] [tys.m 3 ] [ha] efekty rzeczowe liczba obiektów powierzchnia zalewu ogółem w tym dla rolnictwa przewidywana powierzchnia nawodnień przyrost pojemności zmagazyno - wanej wody 59 5.4. WODNE BUDOWLE INŻYNIERSKIE UTRZYMYWANE PRZEZ URZĘDY MORSKIE Własność akwenów portowych wraz z infrastrukturą zapewniającą dostęp do portów lub przystani morskich przysługuje Skarbowi Państwa i jest wyłączona z obrotu. Budowa, modernizacja i utrzymanie infrastruktury są finansowane ze środków budżetu państwa 43 . Budowa i utrzymywanie obiektów infrastruktury zapewniającej dostęp do portów i przystani morskich należy do zadań organów administracji morskiej 44 . Do zadań administracji morskiej finansowanych ze środków budżetu państwa należy także budowa, utrzymanie i ochrona umocnień brzegowych, wydm i zalesień ochronnych. W przypadku braku podmiotu zarządzającego portem lub przystanią morską, akweny portowe znajdujące się w granicach portu lub przystani oraz ogólnodostępne obiekty, urządzenia i instalacje stanowiące majątek Skarbu Państwa związane z funkcjonowaniem portu lub przystani morskiej są zarządzane i utrzymywane przez Urzędy Morskie. 5.4.1. Zarządzanie i ewidencja budowli wodnych Urzędy Morskie w Gdyni i Szczecinie, zarządzają morskimi budowlami hydrotechnicznymi oraz innymi obiektami nie będącymi własnością zarządów portów morskich, samorządów lub innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Ewidencja obiektów prowadzona jest w formie zapisów w księgach majątkowych urzędów i podległych im jednostek, a ich wartość, z uwzględnieniem umorzenia, wykazywana jest w bilansach jako składnik wartości środków trwałych. 5.4.2. Wartość budowli wodnych Zbiorcze wartości, z jakimi poszczególne obiekty zostały wprowadzone do ksiąg inwentarzowych, mogą znacznie odbiegać od kosztów zastąpienia liczonych na podstawie aktualnych przepisów i cen. Liczne obiekty, w tym największe morskie budowle wodne, jak rynny torów wodnych, nie posiadają wartości inwentarzowej. Zostały one przejęte po 1945 r. i były potem rozbudowywane przy wykorzystaniu środków pozainwestycyjnych, przez co ich wartość w ogóle nie figuruje w księgach inwentarzowych. Tab. 5.6. Wartość morskich budowli hydrotechnicznych organ zarządzający wartość brutto [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. Urząd Morski w Szczecinie 8.574.387 8.448.790 Urząd Morski w Gdyni 1.293.523 1.259.625 ogółem 9.867.910 9.708.415 Źródło: urzędy morskie. 43 Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1796). 44 Art. 42 ust. 2 pkt 20 ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1125). 60 6. MIENIE SKARBU PAŃSTWA WYDZIELONE W MAJĄTKI ODRĘBNE Rozdział niniejszy obejmuje zagadnienia dotyczące majątku, który został oddany w zarząd Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasy Państwowe i powierzony agencjom powołanym do gospodarowania rzeczowymi składnikami majątku Skarbu Państwa, w szczególności nieruchomościami – Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa i Agencja Mienia Wojskowego oraz rezerwami strategicznymi – Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. 6.1. PAŃSTWOWE GOSPODARSTWO LEŚNE LASY PAŃSTWOWE Lasami Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe 45 , państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. Podstawowe zadanie PGL Lasy Państwowe polega na zachowaniu trwałości lasów oraz ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów. PGL Lasy Państwowe prowadzi gospodarkę leśną, gospodaruje gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną. PGL Lasy Państwowe prowadzi działalność na zasadzie samodzielności finansowej i pokrywa koszty działalności z własnych przychodów. 6.1.1. Gospodarowanie nieruchomościami PGL Lasy Państwowe W stosunkach cywilnoprawnych Skarb Państwa, w zakresie swojego działania, reprezentują: Dyrektor Generalny, dyrektor regionalnej dyrekcji i nadleśniczy. Kierownik jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe za zgodą Dyrektora Generalnego, może nabywać grunty i nieruchomości, tylko jeżeli jest to uzasadnione potrzebami gospodarki leśnej i nie narusza interesu Skarbu Państwa. Sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości PGL Lasy Państwowe może następować tylko w przypadkach określonych w ustawie. Lasy i grunty, na których nie jest możliwe prowadzenie racjonalnej gospodarki PGL Lasy Państwowe może w drodze umowy przekazywać nieodpłatnie Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (KOWR). W razie zmiany przeznaczenia gruntów leśnych lub rolnych znajdujących się w zarządzie PGL Lasy Państwowe na cele nieleśne lub nierolnicze, w związku z potrzebami innej jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, przekazanie gruntów następuje nieodpłatnie, w drodze umowy o przeniesieniu zarządu. Nieruchomości, stanowiące własność Skarbu Państwa a zarządzane przez PGL Lasy Państwowe, przeznaczone na drogi krajowe stają się nieodpłatnie, z mocy prawa, przedmiotem trwałego zarządu Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Grunty nieprzydatne dla gospodarki leśnej, budynki i budowle wraz z niezbędnym gruntem mogą być przekazane w użytkowanie wieczyste osobie prawnej lub w użytkowanie innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Lasy, grunty i inne nieruchomości Skarbu Państwa w zarządzie PGL Lasy Państwowe mogą być zamieniane na lasy, grunty i inne nieruchomości w przypadkach uzasadnionych potrzebami i celami gospodarki leśnej. Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe, na wniosek zainteresowanego ministra, wojewody, lub gminy, może przekazać w użytkowanie wskazanej przez wnioskodawcę jednostce organizacyjnej lasy, grunty oraz inne nieruchomości, bez zmiany ich dotychczasowego przeznaczenia. W przypadkach uzasadnionych potrzebami obronności państwa, lasy mogą być przekazane w zarząd jednostce organizacyjnej podległej Ministrowi Obrony Narodowej. 45 Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2024 r. poz. 530). Zgodnie z art. 4 ustawy zasada ta nie dotyczy lasów będących w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów. 61 Tab. 6.1. Nieruchomości PGL Lasy Państwowe rodzaj nieruchomości powierzchnia [ha] wartość * [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. lasy 7.338.940 7.330.743 527.447.876 518.384.337 użytki rolne 134.888 134.113 886.598 706.779 nieużytki 92.034 89.594 wody 9.284 9.128 tereny różne 12.605 12.500 grunty zabudowane i zurbanizowane 8.215 8.132 pozostałe grunty nieleśne 28.247 33.836 ogółem 7.624.213 7.618.046 528.334.474 519.091.116 * Wartość obejmuje wyłącznie wartość bilansową i pozabilansową gruntów, bez wartości aktywów trwałych (budynki, budowle, pozostałe urządzenia). Wyliczenie wartości nieruchomości według metody ustalonej w zarządzeniu Dyrektora Generalnego PGL Lasy Państwowe z dnia 20 maja 2010 r. Źródło: Dyrekcja Generalna PGL Lasy Państwowe. Zmiany wartości lasów i pozostałych użytków gruntowych w stosunku do wartości za 2022 r. wynikały ze zmiany powierzchni gruntów, cech taksacyjnych drzewostanu i wzrostu średniej ceny drewna za pierwsze trzy kwartały 2023 r. (komunikat Prezesa GUS z dnia 20 października 2023 r.). 6.1.2.Majątek państwowej jednostki organizacyjnej PGL Lasy Państwowe Państwowa jednostka organizacyjna PGL Lasy Państwowe zarządzała i gospodarowała składnikami majątku Skarbu Państwa związanymi z gospodarką leśną o wartości 9,4 mld PLN (na koniec 2022 r. – 8,4 mld PLN). Tab. 6.2. Wartość majątku PGL Lasy Państwowe rodzaj składnika wartość [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 7.473.362 7.081.201 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczowe środki trwałe 483.688 346.238 środki trwałe w budowie 510.201 401.303 inwestycje długoterminowe 103.814 91.233 w tym akcje i udziały 47.879 32.364 zapasy 534.544 375.329 należności krótkoterminowe 776.172 763.951 środki pieniężne i krótkoterminowe aktywa finansowe 8.463.249 7.971.861 aktywa ogółem bez gruntów 18.447.745 17.117.902 fundusz własny 14.293.659 13.032.847 w tym: kapitał zasobów PGL Lasy Państwowe, 10.097.571 8.515.411 kapitał zasobów PGL Lasy Państwowe z aktualizacji wyceny, 347.253 350.659 Fundusz Leśny 3.225.232 3.179.511 Źródło: PGL Lasy Państwowe – bilans. 62 Dyrektor Generalny mógł, w imieniu Skarbu Państwa, tworzyć jednoosobowe spółki Skarbu Państwa lub przystępować do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółek akcyjnych, ale lasy nie mogły stanowić przedmiotu wkładu niepieniężnego. 31 grudnia 2023 r. Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe reprezentował Skarb Państwa w następujących 10 spółkach: 1. BOŚ S. A. w Warszawie, 2. Fabryka Podłóg BIADKI Sp. z o. o. w Biadkach, 3. INWESTSTAR S. A. w Starachowicach, 4. Leśny Zakład Usługowy LASBUD Sp. z o. o. w Białymstoku, 5. MBANK S. A. w Warszawie, 6. PPHU „Grandel” Sp. z o. o. w Pile, 7. Przedsiębiorstwo Transportu Leśnego TRANSLAS Sp. z o. o. w Toruniu, 8. Zakład Budowlano-Drogowy BIESZCZADY Sp. z o. o. w Ustrzykach Dolnych, 9. Dobre z Lasu Sp. z o. o. w Warszawie, 10. Pro-Holding Sp. z o. o. w Krakowie. 6.2. WŁASNOŚĆ ROLNA SKARBU PAŃSTWA Prawo własności i inne prawa rzeczowe na rzecz Skarbu Państwa w stosunku do nieruchomości rolnych, nieruchomości i innych składników mienia pozostałych po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń, a także wobec innych nieruchomości rolnych przejętych przez Skarb Państwa z innych tytułów wykonuje Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), działający na podstawie ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa 46 . Główne zadania realizowane przez KOWR obejmowały swoim zakresem: 1. gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa, 2. reprezentowanie Skarbu Państwa w określonych spółkach o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, 3. promocję żywności i zwiększanie konkurencyjności polskich produktów rolno-spożywczych, stabilizację rynków rolnych, rozwój obszarów wiejskich, innowacyjności i pomoc żywnościową. KOWR wykonywał również zadania określone odrębnymi przepisami, a w szczególności ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego 47 oraz ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 48 . 6.2.1. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Na koniec 2023 r. w Zasobie pozostawały grunty o ogólnej powierzchni 1.335,7 tys. ha 49 . 46 Dz. U. z 2024 r. poz. 700. 47 Dz. U. z 2024 r. poz. 423. 48 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. KOWR zobowiązany jest do przeznaczenia na Fundusz Rekompensacyjny przychodów ze sprzedaży co najmniej 400 tys. ha nieruchomości z ich częściami składowymi, realizowanej w trybach przetargowych. W 2023 r. do Funduszu Rekompensacyjnego została przekazana kwota 494 mln PLN (w 2022 r. – 649 mln PLN). 49 Powierzchnia obejmuje pozostające w ewidencji Zasobu grunty w innym zagospodarowaniu (w dożywotnim użytkowaniu, w bezumownym użytkowaniu i w użyczeniu) oraz obce grunty (grunty, które z mocy prawa przeszły w gestię innych podmiotów, lecz pozostają w ewidencji Zasobu do czasu ich protokolarnego przekazania). Szczegółowe dane o gruntach i gospodarowaniu nimi zawiera „Sprawozdanie z działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2023 r.”. 63 Tab. 6.3. Grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa według województw województwo powierzchnia [ha] 2023 r. 2022 r. dolnośląskie 191.620 192.620 kujawsko-pomorskie 80.182 80.891 lubelskie 35.266 35.673 lubuskie 94.671 95.182 łódzkie 18.036 18.072 małopolskie 13.607 13.690 mazowieckie 27.023 27.664 opolskie 65.860 65.958 podkarpackie 25.891 26.381 podlaskie 31.352 31.516 pomorskie 90.049 90.895 śląskie 34.108 34.364 świętokrzyskie 9.546 9.848 warmińsko-mazurskie 151.041 151.590 wielkopolskie 201.035 202.628 zachodniopomorskie 266.421 267.503 ogółem 1.335.708 1.344.476 Źródło: Sprawozdanie z działalności Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w 2023 r. W transakcjach zawieranych przez KOWR w 2023 r. średnia cena sprzedaży gruntów rolnych wyniosła 58.031,- PLN/ha (w 2022 r. – 43.446,- PLN/ha). Obliczona na tej podstawie szacunkowa wartość rynkowa gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa wyniosła 77,5 mld PLN (w 2022 r. – 58,4 mld PLN). Tab. 6.4. Powierzchnia i wartość gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan wartość ewidencyjna [tys. PLN] powierzchnia ogółem [ha] przeciętna cena sprzedaży gruntów rolnych [PLN/ha] szacunkowa wartość rynkowa gruntów rolnych [mld PLN] 2023 r. ogółem 7.913.228 1.335.707 58.031 77,5 2022 r. ogółem 6.645.649 1.344.476 43.446 58,4 Źródło: sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności KOWR w 2023 r. 64 Tab. 6.5. Wartość Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa pozycja bilansu wartość [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. rzeczowe aktywa trwałe 9.114.648 7.750.855 w tym: grunty 50 , 7.913.228 6.645.649 budynki i budowle, 337.944 374.627 urządzenia techniczne i maszyny 9.664 10.933 majątek obrotowy 5.206.236 4.977.205 wartość funduszu własnego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa 12.247.590 11.448.131 Źródło: bilans KOWR – Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa. 6.2.2. Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Stan mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa mógł ulegać zmianom w wyniku następujących działań: 1. dzierżawy i sprzedaży mienia, 2. nieodpłatnego przekazywania gruntów z Zasobu na rzecz jednostek samorządu terytorialnego (gmin, powiatów, województw), 3. nieodpłatnego przekazywania lasów i gruntów do zalesienia przez PGL Lasy Państwowe, 4. nieodpłatnego przekazania gruntów kościołom i innym związkom wyznaniowym w Rzeczypospolitej Polskiej w sprawach wynikających z postępowania regulacyjnego, 5. nieodpłatnego przekazania gruntów innym uprawnionym podmiotom (m. in.: parkom narodowym, spółdzielniom mieszkaniowym, Polskiej Akademii Nauk, izbom rolniczym lub też nadanie na własność osobom – dożywotnim użytkownikom), 6. przekazania gruntów z Zasobu w innych formach (np. wniesienie jako aport do spółek, przekazanie gruntów pod wodami do regionalnych zarządów gospodarki wodnej lub marszałka województwa). Natomiast nieruchomości wchodzące w skład Zasobu przeznaczone na drogi krajowe stawały się nieodpłatnie, z mocy prawa, przedmiotem trwałego zarządu ustanowionego na rzecz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. 50 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego trybu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i ich części składowych, warunków obniżenia ceny sprzedaży nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz stawek szacunkowych gruntów (Dz. U. z 2021 r. poz. 2092). Wartość gruntów Zasobu do celów ewidencyjnych oblicza się stosując metodę stawek szacunkowych, uwzględniającą cenę żyta, rodzaj i klasę gruntu oraz okręg podatkowy, w którym położona jest nieruchomość. 65 Tab. 6.6. Stan zagospodarowania gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan * przejęte do ZWRSP sprze- dane przeka- zane nieod- płatnie pozosta- jące w ZWRSP w tym: w dzierża- wie w zarządzie i użytkowaniu wieczystym do rozdyspo- nowania ** [w tys. ha] 2023 r. ogółem 4.759,8 2.735,6 688,5 1.335,7 1.038,1 69,1 188,0 2022 r. ogółem 4.758,0 2.731,0 682,6 1.344,5 1.069,5 69,9 166,6 * Narastająco od początku działalności (od 1992 r.) do 31 grudnia 2023 r. ** W tym grunty obce, do których prawa przeszły na rzecz innych podmiotów lecz pozostają w ewidencji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa do czasu ich protokolarnego przekazania tym podmiotom. Źródło: jak w tab. 6.3. Od wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw 51 podstawową formą zagospodarowania państwowych gruntów rolnych stała się dzierżawa. W 2023 r. wydzierżawiono ogółem 25,9 tys. ha (w 2022 r. – 36,4 tys. ha) na podstawie ponad 2,9 tys. zawartych umów. Zmiana wynikała głównie z wydłużenia okresów obowiązywania dotychczas zawartych umów dzierżawy, co miało wspierać poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych. Natomiast w samej procedurze przedłużania dzierżawy wprowadzono stosowne preferencje, korespondujące z obowiązującą polityką państwa w zakresie rozwoju gospodarstw rodzinnych. Sprzedaż nieruchomości z Zasobu była możliwa tylko na ściśle określonych warunkach i dotyczyła jedynie dwóch sytuacji: gdy nieruchomość rolna miała powierzchnię do 2 ha oraz w przypadku nieruchomości rolnej o większej powierzchni, o ile sprzedaż była szczególnie uzasadniona ze względów społeczno-gospodarczych (po uzyskaniu zgody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi). W 2023 r. zrealizowana sprzedaż nieruchomości Zasobu wyniosła 4.554 ha (wobec 5.003 ha w roku ubiegłym), z czego 1.670 ha sprzedano bez przetargu (w tym 1.138 ha dzierżawcom w ramach przysługującego im prawa pierwszeństwa w nabyciu), a 2.884 ha w trybie przetargowym. Szczególną grupę nabywców stanowiły osoby fizyczne, określane jako Zabużanie. Nabywanie nieruchomości przez Zabużan reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 52 . Do końca 2023 r. Zabużanie zakupili z Zasobu 5,5 tys. ha ziemi za łączną kwotę 102,8 mln PLN (w 2023 r. osoby z przedmiotowymi uprawnieniami nabyły 0,2 ha ziemi z Zasobu w ramach jednej umowy o wartości 18,3 tys. PLN). W innych niż sprzedaż formach trwałego rozdysponowania, organom właściwym do spraw gospodarowania wodami publicznymi przekazano nieodpłatnie łącznie prawie 249 tys. ha gruntów pod wodami płynącymi (w samym 2023 r. – 2.539 ha), na rzecz PGL Lasy Państwowe przekazano łącznie 155,9 tys. ha (w samym 2023 r. – 377 ha), kościelnym osobom prawnym przekazano łącznie ponad 90 tys. ha (w samym 2023 r. – 8 ha), jednostkom samorządu terytorialnego przekazano łącznie 60,9 tys. ha (w samym 2023 r. – 596 ha), a innym uprawnionym jednostkom i podmiotom – łącznie ponad 69 tys. ha (w samym 2023 r. – 2.075 ha). 51 Dz. U. z 2024 r. poz. 801 z późn. zm. 52 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. 66 6.2.3. Inne mienie Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Poza gruntami na Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa składały się inne składniki, m. in. prawie 5,6 tys. mieszkań, 646 obiektów rolno-przemysłowych i usługowych oraz 375 zespołów dworskich i pałacowo-parkowych. Na koniec 2023 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa wykonywał prawa z udziałów i akcji oraz sprawował nadzór właścicielski nad działalnością 47 spółek, których wykaz znajduje się poniżej (z tego: 31 spółek hodowli roślin i zwierząt oraz 16 spółek w ramach wykonywania ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz innych ustaw): 1. Ośrodek Hodowli Zarodowej Bobrowniki Sp. z o. o., 2. Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych Sp. z o. o. Chodeczek, 3. Ośrodek Hodowli Zarodowej Dębołęka Sp. z o. o., 4. Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare Sp. z o. o., 5. Stadnina Koni w Dobrzyniewie Sp. z o. o., 6. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Gajewo” Sp. z o. o., 7. Przedsiębiorstwo Rolniczo-Hodowlane Gałopol Sp. z o. o., 8. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Garzyn” Sp. z o. o., 9. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Głogówek” Sp. z o. o., 10. Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o. o., 11. Stadnina Koni Janów Podlaski Sp. z o. o., 12. Ośrodek Hodowli Zarodowej w Kamieńcu Ząbkowickim Sp. z o. o., 13. Hodowla Zarodowa Zwierząt „Żołędnica” Sp. z o. o., 14. Stadnina Koni „Krasne” Sp. z o. o., 15. Stadnina Koni Liski Sp. z o. o., 16. Ośrodek Hodowli Zarodowej Lubiana Sp. z o. o., 17. Stado Ogierów w Łącku Sp. z o. o., 18. Stadnina Koni Michałów Sp. z o. o., 19. „Mścice” Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o., 20. Gospodarstwo Rolno-Hodowlane Żydowo Sp. z o. o., 21. Stadnina Koni „Nowe Jankowice” Sp. z o. o., 22. Stadnina Koni Nowielice Sp. z o. o., 23. Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku Sp. z o. o., 24. Ośrodek Hodowli Zarodowej Osięciny Sp. z o. o., 25. Hodowla Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o. o., 26. Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o. o., 27. Stadnina Koni Prudnik Sp. z o. o., 28. Ośrodek Hodowli Zarodowej „Przerzeczyn Zdrój” Sp. z o. o., 29. Stadnina Koni „Racot” Sp. z o. o., 30. Stado Ogierów „Starogard Gdański” Sp. z o. o., 31. PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki Sp. z o. o., 32. Stacja Hodowli i Unasienienia Zwierząt Sp. z o. o., 33. Widawa Sp. z o. o., 34. Gospodarstwo Agro-Turystyczne Kuty Sp. z o. o., 35. Wielkopolskie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt w Poznaniu siedzibą w Tulcach Sp. z o. o., 36. Vitra Trade Sp. z o. o. w likwidacji, 37. Krajowa Grupa Spożywcza S. A., 38. Wesoła Sp. z o. o., 39. PZZ Trzemeszno Sp. z o. o., 40. Terminal Intermodalny Bydgoszcz Emilianowo Sp. z o. o., 41. Jurajski AGRO FRESH Park S. A., 42. Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna INVEST-PARK Sp. z o. o., 43. TDM \"ARRTRANS\" S. A. w likwidacji w upadłości, 67 44. EURO-PARK Ząbkowice Sp. z o. o., 45. Rolno-Spożywcza Spółka Inwestycyjna Sp. z o. o., 46. POLGRUNT Sp. z o. o., 47. GPW Ventures Asset Management sp. z o. o. KOWR Ventures ASI S. K. A. 31 jednoosobowych spółek Skarbu Państwa o szczególnym znaczeniu w pracach na rzecz postępu biologicznego w rolnictwie i dla gospodarki narodowej prowadzących działalność w zakresie hodowli roślin uprawnych, hodowli zwierząt gospodarskich, stadnin koni i stad ogierów miało status spółek strategicznych, nieprzewidzianych aktualnie do prywatyzacji. 6.3. MIENIE POWIERZONE AGENCJI MIENIA WOJSKOWEGO Na podstawie ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego 53 , Skarb Państwa powierzył Agencji wykonywanie w jego imieniu i na jego rzecz praw własności i innych praw rzeczowych m. in. w stosunku do nieruchomości stanowiących jego własność: 1. wykorzystywanych do zakwaterowania żołnierzy zawodowych, 2. zajętych pod budowle i urządzenia związane z nieruchomościami wykorzystywanymi do zakwaterowania, 3. uznanych za zbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa, jeżeli przedstawiona przez Agencję propozycja wykorzystania tych nieruchomości uzasadnia ich przekazanie w celu realizacji zadań Agencji. Agencja wykonywała zadania własne oraz powierzone jej przez Ministra Obrony Narodowej zadania zlecone. Do najważniejszych zadań własnych należały: 1. gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa powierzonym i użyczonym Agencji, w tym obrót z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym, 2. obrót mieniem, w tym sprzedaż lokali mieszkalnych, innych nieruchomości oraz infrastruktury, 3. przejmowanie i nabywanie mienia, 4. prowadzenie działalności gospodarczej, 5. podejmowanie przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej oraz wsparcie działań na rzecz odnawialnych źródeł energii dla potrzeb Sił Zbrojnych, 6. budowanie domów mieszkalnych, 7. wytwarzanie, przechowywanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym, 8. współpraca z przedsiębiorcami wykonującymi zadania w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa państwa w zakresie realizacji obrotu towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, 9. organizacja przedsięwzięć związanych z promocją Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zadania zlecone to przede wszystkim zadania powierzone przez Ministra Obrony Narodowej w zakresie gospodarki mieszkaniowej i internatowej oraz inwestycji i remontów zasobów mieszkaniowych i internatowych, w szczególności poprzez racjonalne wykorzystanie zasobów, planowanie i realizację inwestycji, wypłacanie osobom uprawnionym świadczeń pieniężnych, obsługa przekazanych kompleksów magazynowych oraz zbywanie podmiotom wskazanym przez Ministra Obrony Narodowej mienia ruchomego przekazanego Agencji przez tego Ministra. 53 Dz. U. z 2024 r. poz. 98. 68 Tab. 6.7. Wybrane składniki mienia powierzonego Agencji Mienia Wojskowego rodzaj składnika wartość [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. grunty 774.627 818.786 budynki, lokale i budowle 2.532.485 2.503.929 udziały w sp. z o. o. oraz spółdzielniach mieszkaniowych 1.054.881 1.022.111 Źródło: sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności AMW za 2023 r. Wartość księgowa netto majątku trwałego Skarbu Państwa powierzonego AMW według stanu na 31 grudnia 2023 r. wynosiła 4.433.221 tys. PLN (na koniec 2022 r. kwota ta wynosiła 4.438.185 tys. PLN). Zgodnie z ustawą o Agencji Mienia Wojskowego, wynik finansowy brutto Agencji obciążają określone odpisy. Odpis w wysokości 100 % wartości nadwyżki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Agencję z gospodarowania koncesjonowanymi i niekoncesjonowanymi ruchomymi składnikami majątku, przekazanymi przez jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane, przeznacza się na Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych. Odpis w wysokości 93 % wartości nadwyżki przychodów nad kosztami uzyskanej przez Agencję z gospodarowania mieniem Skarbu Państwa przekazanym przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, pomniejszonej o podatek dochodowy od osób prawnych, przeznacza się na Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego 54 . AMW może tworzyć, łączyć, przystępować i przejmować, na podstawie przepisów odrębnych, spółki prawa handlowego i towarzystwa budownictwa społecznego, wnosić mienie, w tym także jako wkład niepieniężny do tych spółek i towarzystw budownictwa społecznego, które realizują zadania na potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa. Prawa i obowiązki wspólnika lub akcjonariusza w takich podmiotach wykonuje Agencja w imieniu Skarbu Państwa. 31 grudnia 2023 r. Agencja Mienia Wojskowego reprezentowała Skarb Państwa w następujących 5 spółkach: 1. AMW INVEST Sp. z o. o., 2. AMW REWITA Sp. z o. o., 3. AMW SINEVIA Sp. z o. o., 4. AMW TBS „KWATERA” Sp. z o. o., 5. MAZOWIECKI PORT LOTNICZY WARSZAWA-MODLIN Sp. z o. o. 31 grudnia 2023 r. w dyspozycji AMW pozostawało 1.855 nieruchomości gruntowych, stanowiących wyłączną własność Skarbu Państwa, o łącznej powierzchni 2.962,9586 ha (na koniec 2022 r. – 1.860 nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni 2.770,0298 ha). W zasobie AMW znajdowało się 351 budynków mieszkalnych, 68 budynków internatowych i 1.670 budynków o innym przeznaczeniu. Pozostały zasób AMW to udziały w nieruchomościach wspólnych, związane głównie z własnością niewyodrębnionych lokali mieszkalnych Skarbu Państwa w budynkach wspólnot mieszkaniowych, a także nieruchomości oddane w trwały zarząd oraz nieruchomości, których Agencja była użytkownikiem wieczystym. W 2023 r. przejęto 2 nieruchomości o łącznej powierzchni 0,2379 ha, trwale zbędne dla potrzeb resortu spraw wewnętrznych i administracji. 54 Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym za rok 2023 ustalono tylko odpis dla MON w wysokości 45.272 tys. PLN, tj. 117 % planu rocznego (w 2022 r. odpis dla MON w wysokości 45.846 tys. PLN, tj. 117,1 % planu rocznego). 69 6.4. REZERWY STRATEGICZNE Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2020 r. o rezerwach strategicznych 55 , rezerwy strategiczne tworzy się na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa i obronności państwa, bezpieczeństwa, porządku i zdrowia publicznego oraz wystąpienia klęski żywiołowej lub sytuacji kryzysowej, w celu wsparcia wykonywania zadań w zakresie bezpieczeństwa i obrony państwa, odtworzenia infrastruktury krytycznej, złagodzenia zakłóceń w ciągłości dostaw służących funkcjonowaniu gospodarki i zaspokojeniu podstawowych potrzeb obywateli, ratowania ich życia i zdrowia, realizacji interesów narodowych Rzeczypospolitej Polskiej w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego, wypełnienia jej zobowiązań międzynarodowych, a także udzielania pomocy i wsparcia podmiotom prawa międzynarodowego publicznego. Rezerwy strategiczne mogą stanowić: surowce, materiały, urządzenia, maszyny, konstrukcje, elementy infrastruktury krytycznej, moc produkcyjna, moc usługowa, zwierzęta gospodarskie, produkty naftowe, produkty rolne i rolno-spożywcze, środki spożywcze i ich składniki, wyroby medyczne, produkty lecznicze, produkty lecznicze weterynaryjne oraz substancje czynne w rozumieniu ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne 56 , materiały wybuchowe, broń, amunicja oraz ich istotne części, ładunki miotające oraz wyroby i technologie o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym w rozumieniu ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym 57 , produkty biobójcze, a także inne – niezbędne do realizacji celów, o których mowa w ustawie o rezerwach strategicznych. Rezerwy strategiczne stanowią wyodrębniony majątek Skarbu Państwa 58 , z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie o rezerwach strategicznych. Tworzy je, w drodze decyzji, Prezes Rady Ministrów zgodnie z Rządowym Programem Rezerw Strategicznym lub poza tym Programem (art. 14 ustawy o rezerwach strategicznych). Program ten powinien zawierać co najmniej określenie asortymentu i jego ilość oraz przeznaczenie tworzonych rezerw strategicznych, a decyzję o utworzeniu rezerw strategicznych wykonuje Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. Zakres działania Agencji określa art. 31 ustawy o rezerwach strategicznych. Obejmuje on m. in. prowadzenie inwestycji związanych z budową lub modernizacją infrastruktury technicznej, służącej do utrzymywania rezerw strategicznych oraz innych inwestycji związanych z wykonywaniem zadań. W zakresie ropy naftowej i produktów naftowych tworzone są zapasy interwencyjne. Składają się na nie zapasy obowiązkowe, tworzone przez przedsiębiorców oraz zapasy agencyjne, tworzone przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych, zgodnie z ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postepowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym 59 , nadzorowaną przez Prezesa Rady Ministrów. Zapasy interwencyjne tworzone są na wypadek wystąpienia zakłóceń w dostawach na rynek krajowy ropy naftowej lub paliw oraz konieczności wypełniania zobowiązań międzynarodowych. Zapasy agencyjne stanowią uzupełnienie zapasów obowiązkowych, a ich stan ma zapewnić pokrycie dziewięćdziesięciodniowego importu ropy i produktów naftowych netto, z uwzględnieniem zapasów obowiązkowych. Zatem minimalne zapasy agencyjne ropy naftowej i paliw powinny odpowiadać co najmniej różnicy pomiędzy dziewięćdziesięciodniowymi zapasami a poziomem zapasów obowiązkowych sektora. 55 Dz. U. z 2024 r. poz. 1598. 56 Dz. U. z 2024 r. poz. 686. 57 Dz. U. z 2023 r. poz. 1743. 58 W przypadkach uzasadnionych rachunkiem ekonomicznym lub szczególnymi względami technologicznymi lub organizacyjnymi dopuszcza się utrzymywanie rezerw strategicznych w postaci asortymentu powierzonego organom administracji publicznej albo stanowiącego własność przedsiębiorców lub podmiotów niebędących przedsiębiorcami, w magazynach będących w ich dyspozycji. 59 Dz. U. z 2024 r. poz. 1281. 70 Zapasy interwencyjne minister właściwy do spraw energii uwalnia w przypadkach i w trybie, o którym mowa w ustawie o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym, natomiast rezerwy strategiczne są udostępniane na podstawie decyzji Prezesa Rady Ministrów zgodnie z ustawą o rezerwach strategicznych. W 2023 r. obowiązywał, przyjęty 23 września 2022 r. przez Radę Ministrów w trybie obiegowym, Rządowy Program Rezerw Strategicznych na lata 2022-2026. Wartość rezerw strategicznych oraz zapasów agencyjnych ropy naftowej i produktów naftowych 31 grudnia 2023 r. wynosiła 11.213.583 tys. PLN (w cenach ewidencyjnych 60 ) wobec 11.900.289 tys. PLN na koniec roku 2022 (poz. B.I.4, bez uwzględniania towarów pozostałych). 60 Wartość zapasów zgodnie z bilansem Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych. 71 7. SEKTOR FINANSÓW PUBLICZNYCH Znaczne zasoby majątku Skarbu Państwa (oraz publiczne środki finansowe) wykorzystywane są do realizacji konstytucyjnych i ustawowych zadań władzy publicznej tj. organów administracji rządowej, kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądów i trybunałów. Zadania te wykonywane są przez państwowe jednostki budżetowe tworzone do obsługi organów, jak również przez podległe i podporządkowane im i nadzorowane instytucje i służby o różnej formie prawnej, świadczące usługi publiczne, których działalność zasilana jest ze środków publicznych. Sektor finansów publicznych, zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 61 , tworzą: 1. organy władzy publicznej, w tym: organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały, 2. jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, 3. związki metropolitalne, 4. jednostki budżetowe, 5. samorządowe zakłady budżetowe, 6. agencje wykonawcze, 7. instytucje gospodarki budżetowej, 8. państwowe fundusze celowe, 9. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS, 10. Narodowy Fundusz Zdrowia, 11. samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 12. uczelnie publiczne, 13. Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne, 14. państwowe i samorządowe instytucje kultury, 15. inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, banków i spółek prawa handlowego, 16. Bankowy Fundusz Gwarancyjny 62 . 7.1. PAŃSTWOWE JEDNOSTKI BUDŻETOWE Państwowe jednostki budżetowe pełnią rolę jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa, jako że pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek dochodów budżetu państwa. Ich inwestycje są finansowane z budżetu państwa. W odniesieniu do mienia urzędów i w zakresie ich zadań, określonych w odrębnych przepisach, Skarb Państwa reprezentują kierownicy urzędów. Gospodarują oni przydzielonym jednostkom mieniem Skarbu Państwa na zasadach racjonalnej i oszczędnej gospodarki oraz zapewniają ochronę tego mienia. Jednostki budżetowe mogą zbywać składniki majątku ruchomego. Natomiast nieruchomościami, które mają w trwałym zarządzie, mogą dysponować tylko w ograniczonym zakresie, za zgodą organu nadzorującego. 61 Dz. U. z 2024 r. poz. 1530. 62 Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2024 r. poz. 487). Fundusz nie jest państwową osobą prawną i nie jest inną państwową jednostką organizacyjną. 72 Zasady gospodarki finansowej jednostek określone są w ustawie o finansach publicznych. Ewidencja majątkowa w jednostkach budżetowych prowadzona jest również według przepisów tejże ustawy oraz ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości 63 i aktów wykonawczych. Wartości wynikające z tej ewidencji ujmowane są w łącznych bilansach dysponentów części budżetowych, a dokumenty te wykorzystano przygotowując niniejsze Sprawozdanie. Tab. 7.1. Państwowe jednostki budżetowe w kraju nazwa lub dysponent części budżetowej 64 liczba jednostek budżetowych 2023 r. 2022 r. Kancelaria Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej 1 1 Kancelaria Sejmu 1 1 Kancelaria Senatu 1 1 Sąd Najwyższy 1 1 Naczelny Sąd Administracyjny 17 17 Trybunał Konstytucyjny 1 1 Najwyższa Izba Kontroli 1 1 Rzecznik Praw Obywatelskich 1 1 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 1 1 Urząd Ochrony Danych Osobowych 1 1 Krajowe Biuro Wyborcze 50 50 Państwowa Inspekcja Pracy 18 18 Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 12 12 Rzecznik Praw Dziecka 1 1 Krajowa Rada Sądownictwa 1 1 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 4 4 Minister Cyfryzacji 2 2 Minister Finansów 21 21 Minister Aktywów Państwowych 1 1 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 297 296 Minister Sportu i Turystyki 1 1 Minister Obrony Narodowej 92 92 Minister Edukacji 13 * 13 Minister Nauki 1 — Minister Rodziny i Polityki Społecznej 31 31 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 94 92 Minister Sprawiedliwości 428 427 Minister Klimatu i Środowiska 31 31 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 48 49 Minister Spraw Zagranicznych 2 2 Minister Zdrowia 37 38 Minister Rozwoju i Technologii 4 4 Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 2 2 Minister Infrastruktury 17 16 63 Dz. U. z 2023 r. poz. 120 z późn. zm. 64 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 2 sierpnia 2024 r. w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich dysponentów (Dz. U. z 2024 r. poz. 1195). 73 Urząd Zamówień Publicznych 1 1 Urząd Regulacji Energetyki 1 1 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 1 1 Urząd d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych 1 1 Centralne Biuro Antykorupcyjne 1 1 Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego 7 7 Główny Urząd Statystyczny 20 20 Agencja Wywiadu 1 1 Wyższy Urząd Górniczy 1 1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 Główny Urząd Miar 13 13 Polski Komitet Normalizacyjny 1 1 Biuro Rzecznika Praw Pacjenta 1 1 Państwowa Agencja Atomistyki 1 1 Urząd Transportu Kolejowego 1 1 Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej 1 1 Rządowe Centrum Legislacji 1 1 Urząd Komunikacji Elektronicznej 1 1 regionalne izby obrachunkowe 16 16 powszechne jednostki organizacyjne prokuratury 58 58 samorządowe kolegia odwoławcze 49 49 Państwowa Komisja do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15 1 1 urzędy centralne ogółem 1.413 1.409 Wojewoda Dolnośląski 66 66 Wojewoda Kujawsko-Pomorski 52 52 Wojewoda Lubelski 55 55 Wojewoda Lubuski 37 37 Wojewoda Łódzki 51 51 Wojewoda Małopolski 50 50 Wojewoda Mazowiecki 86 86 Wojewoda Opolski 36 36 Wojewoda Podkarpacki 56 56 Wojewoda Podlaski 42 42 Wojewoda Pomorski 49 49 Wojewoda Śląski 50 50 Wojewoda Świętokrzyski 37 37 Wojewoda Warmińsko-Mazurski 52 52 Wojewoda Wielkopolski 76 76 Wojewoda Zachodniopomorski 53 53 urzędy wojewódzkie ogółem 848 848 * Wcześniej w nadzorze Ministra Edukacji i Nauki. Źródło: Ministerstwo Finansów – Informacja o liczbie jednostek organizacyjnych działających w ramach części budżetowej według stanu na 31 grudnia 2023 r., obliczenia PGRP. 74 Tab. 7.2. Jednostki organizacyjne za granicą dysponent części budżetowej typy jednostek liczba 2023 r. 2022 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych ambasady 96 96 instytuty polskie 26 25 konsulaty generalne 37 37 stałe przedstawicielstwa 9 9 agencje konsularne i konsulaty — 1 inne 2 2 ogółem 170 170 Ministerstwo Rozwoju i Technologii wydziały w przedstawicielstwach Rzeczypospolitej Polskiej 4 4 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Wydział Polityki Regionalnej i Spójności przy Stałym Przedstawicielstwie Rzeczypospolitej Polskiej Unii Europejskiej w Brukseli 1 1 Źródło: dane urzędów. 75 Tab. 7.3. Majątek jednostek budżetowych organów centralnych w układzie rodzajowym aktywa ogółem * 2022 r. [ tys. PLN] 458.572 608.583 31.001 191.729 470. 727 19.963 163.878 54.805 229.552 4.127 16.182 132.611 380.976 875 1.455 2023 r. 459.804 594.775 29.290 186.491 483.663 19.478 156.404 61.301 316.045 4.290 15.794 142.847 422.265 864 1.215 środki pieniężne 630 8.998 2.350 519 3.322 188 4.810 463 61. 400 248 37 6.663 4.513 5 105 należności krótko - terminowe 1.553 26.600 4.260 1.280 14.175 247 5.721 423 38.902 336 890 19.974 5.260 0 91 zapasy 11.229 8.278 885 58 797 0 2.804 108 269 0 122 98 5.696 0 0 długo - terminowe należności i inne aktywa finan sowe 0 — 0 265 20.149 0 0 0 214.121 0 0 0 1.473 0 0 środki trwałe w budowie 12.402 10.255 289 0 1.181 0 493 15.381 0 0 0 3.797 52.160 0 0 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczo - we środki trwałe 23.413 52.043 7.663 5.464 11.237 1.588 24.950 4.375 1.002 2.620 6.156 11.797 22.585 797 687 budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 104.371 229.222 2.830 149.168 354.199 13.559 99.522 27.283 155 460 3.980 81.744 218.291 0 0 grunty 305.654 257.593 10.301 26.938 77.880 3.810 13.702 12.592 0 0 2.731 15.501 92.661 0 0 dysponent części budżetowej Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Kancelaria Sejmu Kancelaria Senatu Sąd Najwyższy Naczelny Sąd Administracyjny Trybunał Konstytucyjny Najwyższa Izba Kontroli Biuro Rzecznika Praw Obywa telskich Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji Urząd Ochrony Danych Osobowych Krajowe Biuro Wyborcze Państwowa Inspekcja Pracy IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Rzecznik Praw Dziecka Krajowa Rada Sądownictwa 76 27.080.423 38.380.869 1 12.533.904 5.124.432 — 592.830 146.468.586 3.148.819 28.330.781 800.353 4.746.200 11.707.087 7.412.302 288.361.086 19.800.147 16.089.922 29.092.730 53.346.014 125.092.174 4.675.190 1.404.211 702.569 199.597.682 3.825.635 15.075.800 1.028.686 15.005.189 13 .135.296 7.220.695 325.758.841 33.292.817 17.176.851 2.462.518 2.051.851 266 82.194 379.733 25.274 451.046 969.679 14.472.998 60.093 924.779 998.069 5.407.359 643.986 783.908 2.335.775 362.957 5.961.003 243 1.538.762 356.745 409.382 81.873.626 316.490 33 0.932 17.487 2.460.808 1.901.150 327.714 2.411.113 31.541.4 35 395. 900 375 28.287 87 3.053 71 437 38.725.139 251 986 10.171 575 158.616 469 60.867 1.044 472.879 25.851.93 4 665.419 125.008.597 380.493 0 806 1.876 3.232 1.375 1.354 11.469.301 189.467 1.160. 122 29.758.73 6 600.852 132.555 23.890 121.994 51.303 303.577 384.384 49.281 9.521.148 0 17.677 143.817 221 1.251.848 5.536 55.764.197 7.255 1.523.113 16.583 1.087.279 3.614 103.333 67.504 48.731 36.920.517 1.774 16.508 119.291 5.922 1.073.858 19.157 660. 283 69.725 2.713.106 40.846 2.291.993 26.456 1.905.977 47.710 24.255 14.943.520 1.598.326 140.016 457.227 74.442 6.055.805 70.373 165.592.549 204.057 6.866.612 331.822 489.546 611 357.116 16.166 98.114 13.023.678 934.757 75.717 197.978 61.396 1.191.346 1 96.000 69.910.942 46.311 2.544.283 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Ministerstwo Finansów Ministerstwo Aktywów Państwowych Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwo Cyfryzacji Ministerstwo Edukacji i Nauki Ministerstwo Obrony Narodowej Ministerstwo Sportu i Turystyki Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Ministerstwo Sprawiedliwości Ministerstwo Rozwoju i Technologii Ministerstwo Infrastruktury Ministerstwo Klimatu i Środowiska Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji 77 4.518.038 9.752.907 26.869 644.161 61.646 1.833 222.862 711.239 198.279 379.127 17.242 47.116 205.538 49.541 8.344 5.797 32.048 31.754 3.131 4.383.675 11.484.426 14.409 582 .304 60.500 1.788 223.620 750.256 165.148 363.426 17.649 43.509 309.374 45.412 29.400 15.098 29.531 31.176 2.584 333.062 7.351.207 59 420.841 709 59 2.349 13.173 3.098 3.758 8 1.190 3.459 171 27.226 122 65 4.139 120 56.450 2.931.486 509 158.219 21.524 78 2 9.999 14.865 4.375 1.396 292 831 2.462 326 1.172 225 1.000 25.034 388 836 356.422 0 0 0 92 591 9.594 4.760 1.395 78 760 1.718 26 91 420 11 96 101 1.086 37.238 0 1.820 1.477 120 0 17 0 — 0 0 0 0 0 0 0 52 0 361.321 462.266 0 725 1.962 0 12.745 41.620 70 7 1.547 504 0 140.470 0 0 0 0 0 45 433.110 170.971 1.686 621 12.842 700 27.313 28.841 13.046 72.570 1.029 7.084 36.391 928 361 8.743 18.743 1.771 1.499 2.108.766 113.674 0 0 18.395 0 115.124 361.960 115.806 146.438 10.778 15.080 26.000 36.737 0 0 3.329 0 149 745.899 33.821 0 0 689 0 50.275 275.425 15.861 132.772 4.937 16.518 79.937 7.094 0 0 0 0 0 Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ministerstwo Zdrowia Urząd Zamówień Publicznych Urząd Regulacji Energetyki Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Urząd do s praw Kombatantów i Osób Represjonowanych Centralne Biuro Antykorupcyjne Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego Główny Urząd Statystyczny Agencja Wywiadu Wyższy Urząd Górniczy Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej Główny Urząd Miar Polski Komitet Normaliz acyjny Rzecznik Praw Pacjenta Państwowa Agencja Atomistyki Urząd Transportu Kolejowego Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej Rządowe Centrum Legislacji 78 937.181 15.679 1.402.825 2.253 732.618.190 * Wartości aktywów trwałych i obrotowych razem po brane z bilansów nie są sumą wartości wyszczególnionych w tabeli grup rodzajowych. Zagregowane dane o wartości pozostałych grup rodzajowych zamieszczono w „Załączniku do Rozdziału 6. i 7.”. Źródło: bilanse łączne urzędów i instytucji. 2.114.711 15.230 1.4 44.393 2.417 870.454.937 554.027 312 9.687 30 43.789.551 1.456.685 1.321 49.731 406 135.064.937 0 60 2.243 0 39.872.949 5 0 35.097 0 195.539.044 662 0 177.599 161 70.467.530 54.453 2.654 81.607 1.607 44.082.131 19.258 8.092 878.224 0 205.602. 757 7.084 1.730 178.677 0 91.845.863 Urząd Komunikacji Elektronicznej samorządowe kolegia odwoławcze Prokuratura Krajowa Państwowa Komisja do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małolet niego poniżej lat 15 urzędy i instytucje centralne ogółem 79 Tab. 7.4. Mienie użytkowane przez jednostki podporządkowane wojewodom aktywa ogółem * 2022 r. [ tys. PLN] 483.623 347.095 708.248 276.652 509.207 498.398 1.388.585 149.178 640.096 508.504 397.370 1.946.206 255.927 396.910 575.027 286.167 9.367.194 * Wartości aktywów trwałych i obrotowych razem pobrane z bilansów nie są sumą wartości wyszczególnionych w tabeli grup rodzaj owych. Zagregowane dane o wartości pozostałych grup rodzajowych zamieszczono w „Załączniku do Rozdziału 6. i 7.”. Źródło: bilanse łączne urzędów wojewódzkich. 2023 r. 470.892 236.655 714.053 233.000 432.309 510.625 1.245.868 127.146 705.609 494.427 356.426 844.482 217.898 426.803 565.613 301.938 7.883.742 środki pieniężne 8.7 38 16.552 12.139 6.554 9.907 24.025 19.163 3.478 7.095 7.051 26.442 19.051 13.081 10.345 20.572 12.985 217.177 należności krótko - terminowe 87.340 22.022 32.164 12.820 113.873 36.821 446.432 12.297 123.933 14.697 23.415 488.450 27.311 48.913 47.601 18.9 73 1.557.062 zapasy 3.176 15.776 5.497 1.167 12.543 4.887 51.104 1.513 13.291 10.589 4.515 15.811 9.657 11.706 22.008 7.143 190.387 długo - terminowe należności i inne aktywa finansowe 19.916 680 4.570 4.364 18.232 4.594 8.183 221 106 2.781 531 1.601 6.278 3.071 736 544 76.407 środki trwałe w budowie 11.871 10.864 8.784 4.148 1.775 26.911 5.514 127 119.179 13.788 46.808 24.020 610 10.382 24.415 11.674 320.869 maszyny, urządzenia, pojazdy, inne rzeczo - we środki trwałe 150.800 70.948 128.381 68. 870 156.929 143.672 257.698 52.310 131.921 124.074 116.613 159.073 63.822 76.998 195.985 138.546 2.036.641 budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej 122.762 74.699 485.761 119.800 95.465 165.352 239.229 39.994 283.193 262.628 91.012 103.869 81.688 234.229 173.025 64.198 2.636.905 grunty 65.070 23.596 35.906 14.351 21.735 103.459 211.767 15.490 25.697 57.876 46.147 29.499 15.135 30.756 79.133 47.441 823.057 aktywa trwałe razem * 370.715 181.852 663.821 212.404 295.617 444.745 729.127 1 08.584 561.103 461.989 301.727 320.023 167.815 355.597 475.369 262.461 5.912.951 dysponent części budżetowej – urząd wojewódzki Dolnośląski Kujawsko - Pomorski Lubelski Lubuski Łódzki Małopolski Mazowiecki Opolski Podkarpacki Podlaski Pomorski Śląski Świę tokrzyski Warmińsko - Mazurski Wielkopolski Zachodniopomorski urzędy wojewódzkie ogółem 80 Tab. 7.5. Fundusze własne państwowych jednostek budżetowych i ich funduszy celowych dysponenci zasobów zasób wartość [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. jednostki i fundusze podporządkowane organom centralnym 712.926.497 609.684.601 jednostki i fundusze podporządkowane wojewodom 6.395.428 7.071.092 ogółem 719.321.925 616.755.693 Źródło: bilanse dysponentów części budżetowych, obliczenia PGRP. 7.2. AGENCJE WYKONAWCZE Agencje wykonawcze są państwowymi osobami prawnymi, tworzonymi na podstawie odrębnej ustawy w celu realizacji zadań państwa. Zasady ich działania określają właściwe ustawy oraz statuty. Agencja wykonawcza jest obowiązana corocznie wpłacać do budżetu państwa ustaloną na koniec roku nadwyżkę środków finansowych. Agencja może otrzymywać dotacje z budżetu państwa, w zakresie określonym w odrębnych ustawach. Plany finansowe agencji wykonawczych stanowią załączniki do budżetu państwa. Agencjami wykonawczymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych są: 1. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju 65 , powołane do realizacji zadań z zakresu polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa, które zarządza strategicznymi programami badań naukowych i prac rozwojowych oraz finansuje lub współfinansuje te programy z dotacji celowych, a także może realizować programy badań naukowych lub prac rozwojowych oraz inne zadania finansowane ze środków pochodzących z innych źródeł niż budżet państwa, 2. Narodowe Centrum Nauki 66 , powołane do wspierania działalności naukowej w zakresie badań podstawowych z dotacji celowych na finansowanie zadań, a także m. in. ze środków przekazanych przez krajowe i zagraniczne podmioty finansujące programy badawcze, 3. Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych 67 , który realizuje zadania państwa w zakresie badania i rejestracji odmian roślin, porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego oraz ochrony prawnej odmian roślin, 4. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 68 , do której należy wspieranie inwestycji w rolnictwie, przetwórstwie rolno-spożywczym i usługach na rzecz rolnictwa, przedsięwzięć warunkujących wykorzystanie posiadanej bazy produkcyjnej gospodarstw rolnych i działów specjalnych produkcji rolnej w celu rozpoczęcia, zwiększenia lub wznowienia produkcji, poprawy struktury agrarnej m. in. ze środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz z innych źródeł zagranicznych, jeśli umowy międzynarodowe tak stanowią, 5. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 69 , realizująca zadania z zakresu administracji rządowej, określone dla niej w programach rozwoju gospodarki w zakresie wspierania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, eksportu, rozwoju regionalnego, wykorzystania nowych technik i technologii, tworzenia nowych miejsc pracy, przeciwdziałania bezrobociu, 65 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 1170). 66 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (Dz. U. z 2023 r. poz. 153). 67 Ustawa z dnia 25 listopada 2010 r. o Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2109). 68 Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199). 69 Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. z 2024 r. poz. 419). 81 6. Polska Agencja Kosmiczna 70 , powołana celem wspierania polskiego przemysłu kosmicznego poprzez łączenie świata biznesu i nauki oraz świadczenie pomocy rodzimym przedsiębiorcom w pozyskiwaniu funduszy z Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) oraz działań na rzecz rozwoju technik satelitarnych, znajdujących zastosowanie na co dzień w komunikacji, nawigacji, monitoringu środowiska lub prognozowaniu pogody, 7. Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego 71 , powołany celem wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, a także działalności pożytku publicznego i wolontariatu, w zakresie określonym w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 72 , 8. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych (następca prawny Agencji Rezerw Materiałowych), Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa oraz Agencja Mienia Wojskowego, omówione w poprzednim rozdziale, powołane do gospodarowania szczególnymi składnikami majątku Skarbu Państwa. Tab. 7.6. Zasób majątkowy państwowych agencji wykonawczych nazwa agencji organ nadzorujący fundusz własny [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Minister Funduszy i Polityki Regionalnej –21 710 Narodowe Centrum Nauki * Minister Nauki 14.403 12.587 Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych ** Prezes Rady Ministrów 13.381.959 12.479.412 Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 153.604 153.109 Agencja Mienia Wojskowego *** Minister Obrony Narodowej 4.701.499 4.471.500 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 31.652 30.660 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi –376.098 –259.115 Polska Agencja Kosmiczna Minister Rozwoju i Technologii 32.920 23.429 Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego –1.398 –2.128 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 66.625 253.785 * Wcześniej w nadzorze Ministra Edukacji i Nauki. ** Bez majątku rzeczowego stanowiącego własność Skarbu Państwa, oddanego agencji w gospodarowanie. *** Agencja Mienia Wojskowego dysponuje wyłącznie mieniem powierzonym przez Skarb Państwa. Źródło: podmioty – bilanse, obliczenia PGRP. 70 Ustawa z dnia 26 września 2014 r. o Polskiej Agencji Kosmicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1957). 71 Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1618). 72 Dz. U. z 2024 r. poz. 1491. 82 7.3. INSTYTUCJE GOSPODARKI BUDŻETOWEJ Instytucje gospodarki budżetowej są jednostkami sektora finansów publicznych tworzonymi w celu realizacji zadań publicznych. Wykonują one wyodrębnione zadania odpłatnie, a koszty swojej działalności oraz zobowiązania pokrywają z uzyskiwanych przychodów. Jeżeli odrębne ustawy tak stanowią, instytucje te mogą otrzymywać dotacje z budżetu państwa na realizację zadań publicznych. Z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego instytucja gospodarki budżetowej uzyskuje osobowość prawną. Instytucja gospodarki budżetowej samodzielnie gospodaruje mieniem, kierując się zasadą efektywności jego wykorzystania. Na jej mienie mogą składać się m. in.: przeniesione na własność nieruchomości, mienie stanowiące wyposażenie, przekazane w formie użyczenia przez organ założycielski oraz mienie nabyte z własnych środków. Tylko za zgodą organu założycielskiego wolno instytucji gospodarki budżetowej zaciągać zobowiązania przewyższające 30 % rocznych przychodów. Również wyłącznie na zasadach określonych przez organ założycielski instytucja ta może zbywać środki trwałe. Wartość majątku instytucji gospodarki budżetowej odzwierciedla fundusz instytucji gospodarki budżetowej. Tab. 7.7. Zasób majątkowy państwowych instytucji gospodarki budżetowej nazwa instytucji organ nadzorujący fundusz instytucji [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. Centrum Obsługi Kancelarii Prezydenta RP Szef Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 9.999 9.600 Centrum Obsługi Administracji Rządowej Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów 259.673 261.381 Centralny Ośrodek Sportu Minister Sportu i Turystyki 439.459 427.869 Zakład Inwestycji Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego Minister Obrony Narodowej 21.629 15.638 Centrum Zakupów dla Sądownictwa Instytucja Gospodarki Budżetowej Dyrektor Sądu Apelacyjnego w Krakowie 6.240 6.133 Centralny Ośrodek Informatyki Minister Cyfryzacji 91.049 88.865 Centrum Usług Logistycznych Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 24.882 24.748 Profilaktyczny Dom Zdrowia w Juracie Minister Zdrowia 1.416 1.388 Centrum Cyberbezpieczeństwa Minister Sprawiedliwości 5.447 5.643 Krajowy Instytut Mediów Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji 17.075 11.082 Źródło: jak w tab. 7.6. 83 7.4. PAŃSTWOWE FUNDUSZE CELOWE Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 73 (PFRON) jest państwowym funduszem celowym i posiada osobowość prawną. Środkami Funduszu dysponuje Zarząd Funduszu. Przychodami Funduszu są wpłaty pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nie osiągających 6 % wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, wpłaty pracodawców, którzy nie wydzielili lub nie zorganizowali odpowiedniego stanowiska pracy dla zatrudnionej osoby, która utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wpłaty pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej z tytułu zwolnień określonych ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z podatków i opłat, dotacje z budżetu państwa oraz inne dotacje i subwencje, spadki, zapisy i darowizny, dobrowolne wpłaty pracodawców, dochody z oprocentowania pożyczek oraz wolnych środków przekazanych w zarządzanie zgodnie z przepisami o finansach publicznych. Przychodami są również wpłaty od publicznych i niepublicznych uczelni, publicznych i niepublicznych szkół, publicznych i niepublicznych przedszkoli, publicznych i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych, interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych, placówek resocjalizacyjnych, publicznych i niepublicznych żłobków, a także klubów dziecięcych, w których wskaźnik osób niepełnosprawnych jest mniejszy niż 2 % (zgodnie z art. 21 ust. 2b ustawy). Wartość netto zasobów (funduszy własnych) PFRON na koniec roku 2023 wynosiła 3.804.860 tys. PLN (na koniec 2022 r. – 2.892.368 tys. PLN). 7.5. POLSKA AKADEMIA NAUK I TWORZONE PRZEZ NIĄ JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE Polska Akademia Nauk jest państwową instytucją naukową 74 . Akademia działa poprzez organy oraz korporacje uczonych, utworzone przez Akademię instytuty naukowe posiadające osobowość prawną, a także pomocnicze jednostki naukowe i inne jednostki organizacyjne. Akademia służy rozwojowi, promocji, integracji i upowszechnianiu nauki oraz przyczynia się do rozwoju edukacji i wzbogacania kultury narodowej. Równowartość netto środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz innych składników majątku stanowiących wyposażenie Akademii odzwierciedla fundusz statutowy Akademii. Fundusz statutowy ulega zwiększeniu o wartość zysku netto Akademii i ulega zmniejszeniu o wartość pokrycia straty netto Akademii. Mienie Akademii jest użytkowane przez działające w jej strukturze instytuty i centra naukowe prowadzące badania naukowe lub prace badawczo-rozwojowe oraz pomocnicze placówki naukowe takie, jak: archiwa, biblioteki, muzea, zagraniczne stacje naukowe, a także domy pracy twórczej, domy zjazdów i konferencji oraz inne jednostki. 31 grudnia 2023 r. wartość funduszu własnego, zgodnie z bilansem łącznym PAN, wynosiła 1.196 mln PLN (na koniec 2022 r. – 1.141 mln PLN). 7.6. PAŃSTWOWE INSTYTUCJE KULTURY Ministrowie oraz kierownicy urzędów centralnych organizują działalność kulturalną, tworząc państwowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym 75 . 73 Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2024 r. poz. 44 z późn. zm.). 74 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2020 r. poz. 1796 z późn. zm.). 75 Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 87). 84 Formami organizacyjnymi działalności kulturalnej mogą być w szczególności teatry, opery, operetki, filharmonie, orkiestry, instytucje filmowe, kina, muzea, biblioteki, domy kultury, ogniska artystyczne, galerie sztuki oraz ośrodki badań i dokumentacji w różnych dziedzinach kultury. Tab. 7.8. Majątek państwowych instytucji kultury organizator instytucji kultury liczba instytucji wartość praw majątkowych Skarbu Państwa fundusze własne fundusze instytucji [tys. PLN] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 73 3.026.841 3.357.631 3.099.050 Minister Nauki 2 –19 487 0 Minister Obrony Narodowej 5 677.487 686.226 677.487 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 1.055 2.299 1.055 IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 1 55.856 55.872 55.856 Minister Zdrowia 1 8.355 10.860 8.355 2023 r. ogółem 83 3.769.573 4.113.376 3.841.804 2022 r. ogółem 76 3.383.998 3.702.260 3.403.242 Źródło: jak w tab. 7.6. Wartość majątku instytucji kultury odzwierciedla fundusz instytucji kultury, który odpowiada wartości mienia wydzielonego instytucji i nabytego. Organizatorami państwowych instytucji kultury są ministrowie właściwi do spraw kultury, rolnictwa, obrony narodowej i zdrowia 76 . Organizator zapewnia instytucji środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia działalności. Instytucja kultury gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą częścią mienia oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków. Koszty bieżącej działalności i zobowiązania pokrywa z uzyskiwanych przychodów. Jej przychodami są wpływy z działalności, dotacje z budżetu państwa oraz środki z innych źródeł. 7.7. SAMODZIELNE PUBLICZNE ZAKŁADY OPIEKI ZDROWOTNEJ Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej były tworzone przez ministra lub centralny organ administracji rządowej albo wojewodę w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia 77 . Skarb Państwa reprezentowany przez ministra, centralny organ administracji rządowej albo wojewodę może utworzyć podmiot leczniczy w celu prowadzenia działalności leczniczej w formie spółki kapitałowej, jednostki budżetowej, jednostki wojskowej i samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Rodzajami działalności leczniczej są stacjonarne i całodobowe szpitalne i inne niż szpitalne świadczenia zdrowotne oraz ambulatoryjne świadczenia zdrowotne. Samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej są też jednostki organizacyjne publicznej służby krwi 78 . Ponadto, SP ZOZ nie mogą zostać przekształcone w jednostki budżetowe. 76 Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1998 r. w sprawie wykazu instytucji kultury wpisanych do rejestrów prowadzonych przez ministrów i kierowników urzędów centralnych, nie podlegających przekazaniu jednostkom samorządu terytorialnego ze względu na ogólnonarodowy charakter zadań przez nie wykonywanych (Dz. U. z 1998 r. nr 148 poz. 970). 77 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 799). 78 Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. z 2024 r. poz. 281). 85 Skarb Państwa przekazał samodzielnym publicznym zakładom opieki zdrowotnej nieruchomości i inny majątek w nieodpłatne użytkowanie. Zgodnie z ustawą, wartość wydzielonej zakładowi części mienia Skarbu Państwa stanowi fundusz założycielski zakładu. Tab. 7.9. Majątek samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej organ założycielski liczba zakładów wartość wkładu Skarbu Państwa * fundusz własny fundusz założycielski [tys. PLN] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 29 (SP ZOZ i Centrum Krwiodawstwa) 233.110 478.838 491.728 Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 6 (zakłady rehabilitacji rolników) 36.760 47.706 37.680 Minister Obrony Narodowej 45 (szpitale ogólne, uzdrowiskowe, przychodnie, centrum krwiodawstwa) 374.964 568.979 589.030 Minister Zdrowia 23 łącznie 243.291 964.557 297.177 21 (centra krwiodawstwa) 168.802 890.068 171.962 2 (inne SP ZOZ) 74.489 74.489 125.216 2023 r. ogółem 103 888.125 2.061.080 1.415.614 2022 r. ogółem 103 918.323 1.996.858 1.415.850 * Wartość wkładu majątkowego oznacza fundusz założycielski, a w jednostkach wykazujących w bilansach wartość majątku netto niższą od funduszu założycielskiego – sumę funduszy własnych jednostki. Źródło: jak w tab. 7.6. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej gospodaruje posiadanym mieniem. Zgodnie z brzmieniem art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, zbycie aktywów trwałych samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, oddanie ich w dzierżawę, najem, użytkowanie oraz użyczenie może nastąpić wyłącznie na zasadach określonych przez podmiot tworzący. 7.8. UCZELNIE PUBLICZNE Uczelnie, pełniąc misję prowadzenia najwyższej jakości kształcenia oraz działalności naukowej, kształtowania postaw obywatelskich, a także poprzez uczestnictwo w rozwoju społecznym oraz tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach, stanowią integralną część narodowego systemu edukacji i nauki. Uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania na zasadach określonych w ustawie. W swoich działaniach uczelnie kierują się zasadami wolności nauczania, 86 wolności badań naukowych oraz wolności twórczości artystycznej z poszanowaniem standardów międzynarodowych, zasad etycznych i dobrych praktyk w zakresie kształcenia i działalności naukowej oraz z uwzględnieniem szczególnego znaczenia społecznej odpowiedzialności nauki 79 . Publiczne uczelnie akademickie powoływane są ustawą, a publiczne uczelnie zawodowe w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, natomiast wojskowe uczelnie zawodowe albo uczelnie zawodowe służb państwowych powoływane są rozporządzeniami odpowiednio Ministra Obrony Narodowej lub Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydawanymi w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego. Nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem, a także nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych sprawuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego oraz odpowiednio: Minister Obrony Narodowej – w odniesieniu do uczelni wojskowych, minister właściwy do spraw wewnętrznych – w odniesieniu do uczelni służb państwowych, minister właściwy do spraw kultury – w odniesieniu do uczelni artystycznych, minister właściwy do spraw zdrowia – w odniesieniu do uczelni medycznych, a minister właściwy do spraw gospodarki morskiej – w odniesieniu do uczelni morskich 80 . Publiczne uczelnie teologiczne i wydziały teologiczne uczelni publicznych znajdują się pod nadzorem władz kościołów i związków wyznaniowych, także w zakresie określonym przez umowę międzynarodową zawartą ze Stolicą Apostolską, ustawy regulujące stosunki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami i związkami wyznaniowymi oraz przez statuty tych uczelni. Wartość mienia uczelni publicznej odzwierciedla fundusz zasadniczy. Tab. 7.10. Majątek uczelni publicznych organ nadzorujący liczba jednostek wartość praw majątkowych Skarbu Państwa fundusze własne fundusze zasadnicze [tys. PLN] Prezes Rady Ministrów 1 35.887 36.235 35.887 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 19 1.495.145 1.511.094 1.502.578 Minister Obrony Narodowej 5 2.731.054 2.763.794 2.731.054 Minister Nauki 94 * 35.899.919 36.494.423 36.060.015 Minister Infrastruktury 2 310.467 311.992 311.106 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 3 230.563 230.741 233.485 Minister Sprawiedliwości 2 298.460 301.688 299.169 Minister Zdrowia 10 7.731.535 7.893.268 7.775.379 2023 r. ogółem 136 48.733.030 49.543.234 48.948.672 2022 r. ogółem 133 45.263.083 46.425.392 45.351.500 * Wcześniej w nadzorze Ministra Edukacji i Nauki. Źródło: jak w tab. 7.6. 79 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571). 80 Przepisy dotyczące państwowych szkół wyższych stosuje się odpowiednio do mienia i finansów Krajowej Szkoły Administracji Publicznej, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, Akademii Wymiaru Sprawiedliwości oraz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. 87 7.9. PARKI NARODOWE Państwowymi osobami prawnymi są parki narodowe enumeratywnie wykazane w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody 81 . Park narodowy prowadzi samodzielną gospodarkę finansową, pokrywając z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów wydatki na finansowanie zadań określonych w ustawie, w tym zadań Służby Parku Narodowego oraz kosztów działalności. Parki narodowe mogą wykonywać działalność gospodarczą na zasadach określonych w przepisach ustawy Prawo przedsiębiorców wraz z ograniczeniami wynikającymi z ustawy o ochronie przyrody. Tab. 7.11. Majątek parków narodowych l. p. nazwa parku narodowego fundusz własny [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 1. Babiogórski Park Narodowy z siedzibą w Zawoi 30.401 32.403 2. Białowieski Park Narodowy z siedzibą w Białowieży 16.003 16.683 3. Biebrzański Park Narodowy z siedzibą w Osowcu Twierdzy 27.827 24.043 4. Bieszczadzki Park Narodowy z siedzibą w Ustrzykach Górnych 1.107.587 1.106.257 5. Drawieński Park Narodowy z siedzibą w Drawnie 8.564 8.917 6. Gorczański Park Narodowy z siedzibą w Porębie Wielkiej 12.596 13.054 7. Kampinoski Park Narodowy z siedzibą w Izabelinie 4.637.948 4.633.069 8. Karkonoski Park Narodowy z siedzibą w Jeleniej Górze 18.591 21.477 9. Magurski Park Narodowy z siedzibą w Krempnej 11.013 10.960 10. Narwiański Park Narodowy z siedzibą w Kurowie 6.847 9.704 11. Ojcowski Park Narodowy z siedzibą w Ojcowie 18.501 16.503 12. Park Narodowy „Bory Tucholskie” z siedzibą w Charzykowach 3.264 3.393 13. Park Narodowy Gór Stołowych z siedzibą w Kudowie-Zdroju 48.763 44.033 14. Park Narodowy „Ujście Warty” z siedzibą w Chyrzynie 25.309 24.164 15. Pieniński Park Narodowy z siedzibą w Krościenku nad Dunajcem 117.842 118.743 16. Poleski Park Narodowy z siedzibą w Urszulinie 94.644 94.245 17. Roztoczański Park Narodowy z siedzibą w Zwierzyńcu 644.402 643.051 18. Słowiński Park Narodowy z siedzibą w Smołdzinie 31.804 31.888 19. Świętokrzyski Park Narodowy z siedzibą w Bodzentynie 371.368 370.542 20. Tatrzański Park Narodowy z siedzibą w Zakopanem 2.237.588 2.226.112 21. Wielkopolski Park Narodowy z siedzibą w Jeziorach 17.329 18.371 22. Wigierski Park Narodowy z siedzibą w Krzywem 23.752 24.412 23. Woliński Park Narodowy z siedzibą w Międzyzdrojach 28.071 27.530 ogółem 9.540.014 9.519.554 Źródło: jak w tab. 7.6. 7.10. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE UTWORZONE USTAWAMI SZCZEGÓLNYMI Przedstawiane w tej części Sprawozdania państwowe osoby prawne powołano ustawami dla realizacji wyodrębnionych zadań publicznych, innych niż gospodarowanie rzeczowymi składnikami 81 Dz. U. z 2024 r. poz. 1478. 88 mienia Skarbu Państwa, a są one pod wieloma względami zbliżone do zakresu działania administracji rządowej. Korzystają one z mienia, w które zostały wyposażone przez Skarb Państwa, a przychody uzyskują ze środków funduszy celowych 82 , natomiast środki tych funduszy pochodzą z wpłat budżetu państwa, z obowiązkowych wpłat przedsiębiorstw, innych opłat (np. koncesyjnych), kar, pomocy zagranicznej, dotacji budżetowych lub uzyskują przychody z prowadzonej działalności. Wartość praw Skarbu Państwa ustalona została na podstawie wartości funduszy własnych opisanych instytucji. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji 83 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, nadzorowaną przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Do zadań Agencji należy przede wszystkim ocena świadczeń opieki zdrowotnej. Środki Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 84 służą finansowaniu ochrony środowiska i gospodarki wodnej w celu realizacji zasady zrównoważonego rozwoju. Przychodami Funduszu są przede wszystkim wpływy z tytułu opłat i administracyjnych kar pieniężnych, pobieranych na podstawie ustawy Prawo ochrony środowiska i innych przepisów ustawowych, opłat produktowych, wpływy z opłat ustalanych na podstawie ustawy Prawo geologiczne i górnicze, wpływy z operacji finansowych, a także wpływy z przedsięwzięć organizowanych na rzecz ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Polską Organizację Turystyczną 85 utworzono w celu promocji Polski w dziedzinie turystyki i tworzenia warunków współpracy organów władzy publicznej z organizacjami przedsiębiorców działających w tej dziedzinie. Polski Instytut Sztuki Filmowej 86 został utworzony w celu wspierania rozwoju kinematografii i realizowania zadań z zakresu polityki państwa w dziedzinie sztuki filmowej. Instytut prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków, kierując się zasadą efektywnego ich wykorzystania, ale nie może wykonywać działalności gospodarczej. Przychodami Instytutu są dotacje podmiotowe z budżetu państwa, wpłaty podmiotów prowadzących kina i dystrybucję nośników z nagranymi na nich filmami oraz nadawców programów telewizyjnych, operatorów platform cyfrowych i telewizji kablowych. Osobowość prawną mają również jednostki dozoru technicznego 87 : Urząd Dozoru Technicznego (UDT) oraz Transportowy Dozór Techniczny (TDT). Do zakresu działania UDT należy m. in. nadzór i kontrola przestrzegania przepisów o dozorze technicznym oraz przepisów i zasad z zakresu bezpieczeństwa techniki, dotyczących urządzeń technicznych, a także wykonywanie dozoru technicznego nad urządzeniami technicznymi. W zakresie określonym ustawą UDT podlega ministrowi właściwemu do spraw gospodarki. Do zakresu działania TDT należy wykonywanie dozoru technicznego nad m. in.: urządzeniami technicznymi na obszarach kolejowych, w kolejowych pojazdach szynowych, osobowymi i towarowymi kolejami liniowymi, wyciągami narciarskimi, zbiornikami wykorzystywanymi w ruchu kolejowym, drogowym i w żegludze śródlądowej, urządzeniami technicznymi na statkach morskich i żeglugi śródlądowej, na pontonach, w dokach, na terenach portów i przystani morskich lub żeglugi 82 Aktywa funduszy celowych nie posiadających osobowości prawnej, stanowiących tylko wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz, zostały w Sprawozdaniu potraktowane jako część majątku jednostek budżetowych. 83 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146 z późn. zm.). 84 Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 54 z późn. zm.). 85 Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o Polskiej Organizacji Turystycznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1541). 86 Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o kinematografii (Dz. U. z 2023 r. poz. 130). 87 Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1194). 89 śródlądowej oraz innymi związanymi z żeglugą morską i śródlądową. TDT wydaje świadectwa dopuszczenia pojazdów do przewozu niektórych materiałów niebezpiecznych oraz decyzje w sprawach wynikających z wykonywania dozoru technicznego. W zakresie określonym ustawą TDT podlega ministrowi właściwemu do spraw transportu. UDT i TDT prowadzą samodzielną gospodarkę finansową. Przychodami UDT i TDT są wpływy z pobieranych opłat i inne przychody. UDT i TDT 30 % zysku przeznaczają na wpłatę do budżetu. Do zakresu działania Polskiego Centrum Akredytacji 88 należy w szczególności: akredytowanie jednostek oceniających zgodność z wymaganiami wyrobów wprowadzanych do obrotu lub oddawanych do użytku, sprawowanie nadzoru nad akredytowanymi jednostkami oceniającymi zgodność, w zakresie przestrzegania przez nie wymagań akredytacyjnych, prowadzenie wykazu akredytowanych jednostek oceniających zgodność, prowadzenie działań popularyzujących i promujących zagadnienia akredytacji, w tym organizowanie szkoleń i prowadzenie działalności wydawniczej, współpraca międzynarodowa w zakresie akredytacji, w szczególności w ramach Europejskiej Współpracy w Dziedzinie Akredytacji 89 . Polskie Centrum Akredytacji prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Przychody czerpie z prowadzonej działalności. Nadzór nad nim sprawuje minister właściwy do spraw gospodarki. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej 90 (PAŻP) zapewnia w polskiej przestrzeni powietrznej służbę ruchu lotniczego oraz inne służby żeglugi powietrznej: służbę łączności, służbę nawigacji, służbę dozorowania oraz służbę informacji lotniczej. Ponadto Agencja zapewnia koordynację działań poszukiwawczo-ratowniczych. Źródłami przychodów Agencji są w szczególności: przychody z opłat pobieranych w ramach systemu CRCO za świadczone usługi nawigacyjnej trasowej i terminalowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami udziela się dotacji celowej z części budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw transportu na sfinansowanie kosztów ponoszonych przez PAŻP związanych z zapewnieniem służb w przypadku lotów ustawowo zwolnionych z opłat nawigacyjnych. Polska Agencja Antydopingowa 91 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną powołaną do realizacji przepisów ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie poprzez planowanie i realizacja kontroli antydopingowej. Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw kultury fizycznej. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej 92 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną powołaną do realizacji zadań z zakresu umiędzynarodowienia szkolnictwa wyższego i nauki. Do podstawowych zadań Agencji należy inicjowanie i realizacja działań wspierających międzynarodową wymianę akademicką, upowszechnianie informacji o polskim systemie szkolnictwa wyższego i nauki oraz upowszechnianie języka polskiego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Krajowy Zasób Nieruchomości 93 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, której Skarb Państwa powierzył wykonywanie prawa własności i innych praw 88 Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2022 r. poz. 1854 z późn. zm.). 89 Art. 14 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiającego wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 339/93 (Dz. U. UE L.2008.218.30 z późn. zm.). 90 Ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1272). 91 Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1258). 92 Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 843). 93 Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z 2024 r. poz. 1026 z późn. zm.). 90 rzeczowych w stosunku do mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa, w tym nieruchomości zarządzanych przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, a także powierzonych Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa oraz Agencji Mienia Wojskowego, które nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste. Krajowy Zasób Nieruchomości wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki w stosunku do osób trzecich, w tym również obowiązki publicznoprawne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych 94 (ZUS) jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, powołaną do realizacji przepisów o ubezpieczeniach społecznych, ustalania obowiązku ubezpieczeń i uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń, wymierzania i pobierania składek oraz dysponowania środkami finansowymi funduszy ubezpieczeń społecznych. Podstawowym źródłem przychodów ZUS są odpisy z funduszy i zwrot kosztów poboru składek. Narodowy Fundusz Zdrowia 95 jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. Fundusz, działając w imieniu własnym na rzecz ubezpieczonych oraz osób uprawnionych do świadczeń zdrowotnych, przeprowadza konkursy ofert, rokowania i zawiera umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, monitoruje ich realizację i rozliczanie. Fundusz zarządza środkami finansowymi, które stanowią głównie należne składki na ubezpieczenie zdrowotne. Instytut Europy Środkowej 96 został powołany celem prowadzenia badań naukowych i prac rozwojowych w zakresie nauk społecznych, nauk humanistycznych, międzydyscyplinarnych nauk z przewagą nauk społecznych i humanistycznych. Polski Instytut Ekonomiczny 97 został powołany celem realizacji zadań, do których należy m. in.: inspirowanie, organizowanie i prowadzenie badań naukowych w zakresie nauk ekonomicznych i społecznych oraz przekazywanie ich wyników organom władzy publicznej, przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych z zakresu nauk ekonomicznych i społecznych. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia 98 jest państwową osobą prawną, zajmującą się monitorowaniem oraz analizą sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej w państwach Europy Środkowej, Północnej i Wschodniej, na Bałkanach, na Kaukazie, w Turcji i Azji Centralnej. Podstawowym zadaniem Ośrodka jest przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych na potrzeby organów władzy publicznej w Polsce. Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego 99 to polski instytut badawczy z siedzibą w Poznaniu, zajmujący się monitorowaniem i analizą sytuacji politycznej, gospodarczej, społecznej i prawnej w Niemczech, a także śledzący stosunki polsko-niemieckie oraz problematykę międzynarodową taką, jak: procesy w Unii Europejskiej, relacje transatlantyckie, wyzwania i zagrożenia globalne. Podstawowym zadaniem Instytutu jest prowadzenie badań naukowych oraz przygotowywanie analiz, raportów, ekspertyz i studiów prognostycznych na potrzeby organów władzy publicznej w Polsce. 94 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 z późn. zm.). 95 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146 z późn. zm.). 96 Ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o Instytucie Europy Środkowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 2270). 97 Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o Polskim Instytucie Ekonomicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1687). 98 Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o Ośrodku Studiów Wschodnich im. Marka Karpia (Dz. U. z 2011 r. nr 173 poz. 1029). 99 Ustawa z dnia 17 grudnia 2015 r. o Instytucie Zachodnim im. Zygmunta Wojciechowskiego (Dz. U. z 2015 r. poz. 2292). 91 Instytut Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka 100 został powołany celem pogłębiania polsko-węgierskiej przyjaźni i współpracy. Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości 101 została powołana celem działania na rzecz wzrostu konkurencyjności przedsiębiorców poprzez wspieranie ich transformacji cyfrowej w zakresie procesów, produktów i modeli biznesowych, wykorzystujących najnowsze osiągnięcia z dziedziny automatyzacji, sztucznej inteligencji, technologii teleinformatycznych oraz komunikacji pomiędzy maszynami i człowiekiem z uwzględnieniem odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa tych rozwiązań. Agencja Badań Medycznych 102 to państwowa osoba prawna, powołana do realizacji zadań z zakresu działalności innowacyjnej w ochronie zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju niekomercyjnych badań klinicznych, prowadząca działalność analityczną dotyczącą oceny podejmowanych decyzji i ich wpływu na koszty funkcjonowania systemu ochrony zdrowia w Polsce. Polskie Laboratorium Antydopingowe 103 to niezależna finansowo i operacyjnie państwowa osoba prawna, odpowiedzialna za realizację analiz antydopingowych próbek fizjologicznych zawodników. Ponadto Laboratorium może prowadzić analizy toksykologiczne, w tym w ramach współpracy z Policją, sądami, prokuratorem, Służbą Celno-Skarbową, Głównym Inspektorem Sanitarnym, Głównym Inspektorem Farmaceutycznym, szpitalami, instytutami badawczymi, uczelniami medycznymi oraz Żandarmerią Wojskową. Nadzór nad Laboratorium sprawuje minister właściwy do spraw zdrowia. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego 104 jest państwową osobą prawną, której zadaniem jest zapewnienie obsługi Komisji Nadzoru Finansowego i Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego. Centrum Łukasiewicz 105 jest państwową osobą prawną powołaną do planowania i koordynowania badań naukowych i prac rozwojowych. Polska Agencja Nadzoru Audytowego 106 to państwowa osoba prawna sprawująca niezależny nadzór nad biegłymi rewidentami, firmami audytorskimi i samorządem zawodowym biegłych rewidentów. Nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw finansów publicznych. Akademia Kopernikańska 107 to instytucja naukowa powołana do działania na rzecz polskiej nauki i jej promocji w Polsce oraz poza granicami. Jest również głównym ośrodkiem realizacji Narodowego Programu Kopernikańskiego. Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego 108 to państwowa osoba prawna, której celem działalności jest wspieranie rozwoju języka polskiego za granicą. 100 Ustawa z dnia 8 lutego 2018 r. o Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka (Dz. U. z 2024 r. poz. 251). 101 Ustawa z dnia 17 stycznia 2019 r. o Fundacji Platforma Przemysłu Przyszłości (Dz. U. z 2023 r. poz. 489 z późn. zm.). 102 Ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o Agencji Badań Medycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2064). 103 Ustawa z 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1258). 104 Ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 135). 105 Ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz (Dz. U. z 2024 r. poz. 925). 106 Ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1035). 107 Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o Akademii Kopernikańskiej (Dz. U. z 2024 r. poz. 463). 92 Bezpośrednio na mocy odpowiednich powołujących je ustaw działają także Narodowy Instytut Fryderyka Chopina 109 i Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie 110 . Ich majątek ujęto odpowiednio w częściach o instytucjach kultury i PAN. Tab. 7.12. Majątek agencji, fundacji, funduszy i innych państwowych osób prawnych utworzonych ustawami szczególnymi l. p. nazwa podmiotu organ nadzorujący fundusz własny [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 1. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Minister Zdrowia 82.734 32.339 2. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Minister Klimatu i Środowiska 21.122.637 20.221.733 3. Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia Prezes Rady Ministrów 1.081 969 4. Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego Prezes Rady Ministrów 4.093 3.941 5. Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej 111 Prezes Rady Ministrów 1.445 1.423 6. Polski Instytut Sztuki Filmowej Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 36.252 32.275 7. Polska Organizacja Turystyczna Minister Sportu i Turystyki 3.521 4.019 8. Polskie Centrum Akredytacji Minister Rozwoju i Technologii 23.792 22.588 9. Urząd Dozoru Technicznego Minister Rozwoju i Technologii 1.022.123 937.075 10. Transportowy Dozór Techniczny Minister Infrastruktury 208.047 207.973 11. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej Minister Infrastruktury 1.457.175 1.434.288 12. Polski Klub Wyścigów Konnych 112 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 11.541 10.223 13. Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego 113 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 399 390 14. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 23.373 22.556 108 Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o Instytucie Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1409 z późn. zm.). 109 Ustawa z dnia 3 lutego 2001 r. o ochronie dziedzictwa Fryderyka Chopina (Dz. U. z 2021 r. poz. 1578). 110 Ustawa z dnia 26 czerwca 1997 r. o Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie (Dz. U. z 2020 r. poz. 982). 111 Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o fundacji – Centrum Badania Opinii Społecznej (Dz. U. z 1997 r. nr 30 poz. 163 z późn. zm.). 112 Ustawa z dnia 18 stycznia 2001 r. o wyścigach konnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1354). 113 Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1374). 93 15. 16 wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 141.996 123.807 16. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych 114 Minister Spraw Zagranicznych 1.146 875 17. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 1.031.823 1.219.927 18. Narodowy Fundusz Zdrowia Minister Zdrowia 9.745.486 25.778.327 19. Polska Agencja Antydopingowa Minister Sportu i Turystyki 540 3.524 20. Polskie Laboratorium Antydopingowe Minister Zdrowia * 9.492 9.049 21. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej ** Minister Nauki 322 43 22. Krajowy Zasób Nieruchomości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 998.296 807.102 23. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Minister Infrastruktury 17.553.574 18.150.207 24. Instytut Europy Środkowej Prezes Rady Ministrów 152 255 25. Polski Instytut Ekonomiczny Prezes Rady Ministrów –1.117 –1.074 26. Instytut Współpracy Polsko- Węgierskiej im. Wacława Felczaka Prezes Rady Ministrów 73 211 27. Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości Minister Funduszy i Polityki Regionalnej * 1.078 1.078 28. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Prezes Rady Ministrów 181.666 228.003 29. Agencja Badań Medycznych Minister Zdrowia 53.732 14.576 30. Centrum Łukasiewicz ** Minister Nauki 24.649 16.956 31. Polska Agencja Nadzoru Audytowego ** Minister Finansów 27.755 25.596 32. Akademia Kopernikańska Minister Nauki 1.442 819 33. Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego ** Minister Edukacji * — 0 * Sprawozdanie finansowe za 2023 r. nie zostało zatwierdzone. ** Wcześniej w nadzorze Ministra Edukacji i Nauki. Źródło: jak w tab. 7.6. 7.11. FUNDUSZE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Organizację, zasady działania i finansowania funduszy ubezpieczeń społecznych określa ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 115 . Nadzór nad zgodnością działań z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. 114 Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 720). 115 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 z późn. zm.). 94 Fundusz Ubezpieczeń Społecznych realizuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Fundusz jest podzielony na pięć odrębnych funduszy: emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy oraz fundusze rezerwowe dla ubezpieczeń rentowych oraz chorobowego i ubezpieczenia wypadkowego. Głównym źródłem przychodów FUS są składki na ubezpieczenia społeczne, a kosztami – świadczenia z ubezpieczenia. Uzupełnieniem dochodów Funduszu jest dotacja z budżetu państwa. Fundusz Rezerwy Demograficznej gromadzi środki na uzupełnienie niedoboru funduszu emerytalnego wynikającego z przyczyn demograficznych. Skarb Państwa jest zobowiązany do przekazywania Funduszowi 40 % przychodów ze sprzedaży majątku, pomniejszonych o kwoty obowiązkowych odpisów na fundusz reprywatyzacyjny. Pozyskane z prywatyzacji środki mają być lokowane w papiery skarbowe, a o innych inwestycjach będą decydować wspólnie ministrowie finansów i pracy. Fundusz Emerytur Pomostowych finansuje emerytury pomostowe. Ubezpieczenie społeczne rolników realizuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 116 z funduszy zarządzanych przez Prezesa KRUS takich, jak: fundusz emerytalno-rentowy, fundusz prewencji i rehabilitacji oraz fundusz administracyjny. Wypłacalność świadczeń z ubezpieczeń społecznych gwarantowana jest przez państwo. W celu zrównoważenia wpływów i wydatków fundusze korzystają z dotacji budżetu państwa. W roku 2023 przychody funduszy związanych z ubezpieczeniami społecznymi wyniosły 394.640.040 tys. PLN (w 2022 r. – 336.884.313 tys. PLN), w tym dotacja z budżetu państwa w wysokości 75.385.975 tys. PLN (w 2022 r. – 58.868.218 tys. PLN). Natomiast łączne koszty wyniosły 393.664.667 tys. PLN (w 2022 r. – 334.986.640 tys. PLN). Tab. 7.13. Fundusze ubezpieczeń społecznych nazwa funduszu fundusz własny [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (fundusz emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy razem) 10.171.124 9.027.739 Fundusz Rezerwy Demograficznej 64.014.994 56.704.640 Fundusz Emerytur Pomostowych 182.240 159.737 fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS (fundusz emerytalno- rentowy, prewencji i rehabilitacji oraz administracyjny razem) 467.387 467.387 Źródło: jak w tab. 7.6. 116 Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r. poz. 90). 95 8. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA Obowiązujące od 1 stycznia 2017 r. przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym 117 wprowadziły nowy model wykonywania uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa. 8.1. PODMIOTY WYKONUJĄCE PRAWA Z AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA Zgodnie ze stanem obowiązującym w 2023 r. na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym Prezes Rady Ministrów koordynuje wykonywanie uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w spółkach oraz dąży do zapewnienia jednolitego sposobu wykonywania praw z akcji należących do Skarbu Państwa. Natomiast na podstawie art. 7 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy minister właściwy do spraw aktywów państwowych wykonuje prawa z akcji należących do Skarbu Państwa, łącznie z wynikającymi z nich prawami osobistymi albo indywidualnymi, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej oraz składa w imieniu Skarbu Państwa oświadczenia woli o utworzeniu spółki, przystąpieniu do spółki, nabyciu lub objęciu akcji. Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw aktywów państwowych, może przekazać uprawnienia do wykonywania praw z akcji Prezesowi Rady Ministrów, innemu członkowi Rady Ministrów, pełnomocnikowi Rządu lub państwowej osobie prawnej, w tym jednoosobowej spółce Skarbu Państwa. Przekazanie uprawnień przez Radę Ministrów nastąpiło na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 2022 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne, w tym jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 118 . Oprócz rozporządzenia uprawnienia do wykonywania praw z akcji i udziałów były określone w innych aktach prawnych. Tab. 8.1. Spółki z udziałem Skarbu Państwa reprezentant Skarbu Państwa liczba spółek prowadzące działalność w likwi- dacji nieprowa- dzące działalno- ści w upadło- ści ogółem jedno- osobowe udział częściowy Minister Aktywów Państwowych 42 79 2 — 1 124 Minister Finansów 1 1 — — — 2 Minister Infrastruktury 6 11 1 2 3 23 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2 — 21 — — 23 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 — — — — 1 Minister Rozwoju i Technologii 1 13 — — — 14 Minister Zdrowia 1 — — — — 1 Prezes Rady Ministrów 1 3 — — — 4 117 Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 125) 118 Dz. U. z 2022 r. poz. 2369 z późn. zm. 96 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 4 1 — — — 5 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 — — — — 1 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 3 7 — — — 10 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 35 10 — 2 — 47 Agencja Mienia Wojskowego 4 1 — — — 5 Agencja Rozwoju Przemysłu 5 14 16 15 24 74 Krajowy Zasób Nieruchomości — 47 — — — 47 Polskie Koleje Państwowe 3 3 1 — — 7 Towarzystwo Finansowe „Silesia” — 10 — — — 10 2023 r. ogółem 110 200 41 19 28 * 398 2022 r. ogółem 125 210 25 21 31 * 412 * W czterech spółkach Skarb Państwa był reprezentowany przez dwa organy. Źródło: dane organów nadzorujących. Informacje o akcjach i udziałach Skarbu Państwa wykorzystane w niniejszym Sprawozdaniu pochodzą z ewidencji zbiorczej prowadzonej przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej (PGRP) oraz od innych jednostek organizacyjnych zajmujących się nadzorem właścicielskim. Z tych źródeł PGRP otrzymywała zestawienia podstawowych danych o spółkach i ich bilanse. Prowadzenie przez te jednostki szczegółowej ewidencji akcji i udziałów regulują przepisy ogólne i wewnętrzne związane z gospodarką finansową i rachunkowością jednostek. Tab. 8.2. Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa reprezentant Skarbu Państwa liczba spółek w nadzorze wartość nominalna akcji lub udziałów [tys. PLN] Minister Aktywów Państwowych 124 48.351.287 Minister Finansów 2 5.005 Minister Infrastruktury 23 30.210.348 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 23 380.449 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 130.650 Minister Rozwoju i Technologii 14 1.040.323 Minister Zdrowia 1 36.800 Prezes Rady Ministrów 4 20.529.127 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 5 22.667.432 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 11.469.208 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 10 59.793 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 47 938.680 97 Agencja Mienia Wojskowego 5 1.238.621 Agencja Rozwoju Przemysłu 74 725.273 Krajowy Zasób Nieruchomości 47 357.894 Polskie Koleje Państwowe 7 50.596 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 10 27.719 ogółem 398 138.219.205 Źródło: bilanse spółek, dane organów nadzorujących. W roku 2023 prawa z akcji i udziałów Skarbu Państwa wykonywało 17 podmiotów w 398 spółkach o łącznej wartości nominalnej 138.219.205 tys. PLN. 8.2. AKCJE I UDZIAŁY SKARBU PAŃSTWA Spółki z udziałem Skarb Państwa podzielono na trzy główne grupy: spółki jednoosobowe, niepubliczne spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa oraz spółki publiczne, których akcje znajdowały się w obrocie giełdowym. Tab. 8.3. Akcje i udziały Skarbu Państwa typy spółek liczba spółek wartość nominalna akcji lub udziałów [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 144 143 70.640.188 54.405.767 prowadzące działalność 110 125 70.185.007 54.300.450 w likwidacji, w upadłości z likwidacją majątku, nie prowadzące działalności 34 18 455.181 105.317 z częściowym udziałem Skarbu Państwa 254 269 67.579.017 64.373.670 niepubliczne prowadzące działalność 183 192 49.757.657 46.390.140 niepubliczne w likwidacji, upadłości z likwidacją majątku, nie prowadzące działalności 54 59 795.291 953.773 publiczne 17 18 17.026.069 17.029.757 ogółem 398 412 138.219.205 118.779.437 Źródło: dane PGRP i organów nadzorujących. 8.2.1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez 15 podmiotów 31 grudnia 2023 r. posiadał akcje i udziały w 144 jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa. W porównaniu do roku poprzedniego liczba jednoosobowych spółek Skarbu Państwa uległa niewielkiemu zwiększeniu. 98 8.2.2. Spółki z częściowym udziałem Skarbu Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez 14 podmiotów 31 grudnia 2023 r. posiadał, obok innych akcjonariuszy lub udziałowców, pakiety akcji lub udziałów w 254 spółkach, z których 183 prowadziły wówczas działalność gospodarczą, a 17 było spółkami publicznymi. Udział Skarbu Państwa w tych spółkach wynikał w głównej mierze z prywatyzacji pośredniej, gdy w posiadaniu Skarbu Państwa pozostały akcje i udziały celowo zatrzymane przez Skarb Państwa w celu realizacji polityki właścicielskiej lub przeznaczone do zbycia po realizacji umownych zobowiązań inwestorów oraz przeznaczone dla uprawnionych pracowników rolników i rybaków i pozostałe po niepełnym wykorzystaniu tej rezerwy. W okresie sprawozdawczym nastąpiła zmiana liczby spółek z udziałem Skarbu Państwa. Wpływ na ten stan miało m. in. wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego spółek po zakończeniu procesu likwidacji lub upadłości. 8.2.3. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych Tab. 8.4. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych udział Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa Minister Aktywów Państwowych Towarzystwo Finansowe „Silesia” Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe Agencja Rozwoju Przemysłu liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] liczba spółek wartość rynkowa [tys. PLN] do 5 % 2 79 — — 1 268 1 0,02 ponad 5 % do 25 % 1 113.132 — — 1 57.864 — — ponad 25 % do 50 % 7 81.616.247 — — — — — — ponad 50 % 4 17.612.923 — — — — — — 2023 r. ogółem 14 99.342.381 — — 2 58.132 1 0,02 2022 r. ogółem 13 85.160.593 2 2.161 2 43.597 1 0,02 Źródło: jak w tab. 8.3. Zgodnie ze stanem na koniec 2023 r. Skarb Państwa posiadał akcje w 17 spółkach publicznych o łącznej wartości rynkowej 99.400.513 tys. PLN. (w 2022 r. – w 18 spółkach o łącznej wartości rynkowej 85.206.351 tys. PLN). W stosunku do roku poprzedniego wartość rynkowa akcji wzrosła o 14.194.162 tys. PLN. Większościowe pakiety (ponad 50 %) Skarb Państwa posiadał w czterech spółkach. Spółki te działają w kluczowych dla gospodarki sektorach i mają ugruntowaną pozycję. Szczegółowy wykaz przedstawiono w załączniku do Rozdziału 8. w tab. 13.2. 8.3. WARTOŚĆ AKCJI I UDZIAŁÓW SKARBU PAŃSTWA Wartość akcji i udziałów Skarbu Państwa w spółkach zasadniczo ustalono na podstawie wartości majątku netto spółki wykazanej w bilansie i udziału Skarbu Państwa. Odmiennie wyceniono: 1. akcje będące w obrocie na rynku regulowanym – według kursu giełdowego z dnia ostatniego notowania w roku 2023, 99 2. akcje i udziały spółek z bardzo małym udziałem Skarbu Państwa, które nie złożyły bilansu w organie nadzorującym – ich wartość pominięto, 3. akcje i udziały spółek, w których kapitały własne są wielkością ujemną, jeżeli nie zostały zbyte lub wycenione – przypisano im wartość zero. Tab. 8.5. Majątek jednoosobowych spółek Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość majątku netto spółek [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. Minister Aktywów Państwowych 42 42 34.068.086 26.742.879 Minister Finansów 1 1 2.479 4.539 Minister Rozwoju i Technologii 1 1 245.235 332.311 Minister Infrastruktury 6 6 853.933 761.879 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 23 23 * 1.239.760 1.016.938 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 1 991.419 965.110 Minister Zdrowia 1 1 164.931 161.590 Prezes Rady Ministrów 1 1 9.633.106 9.604.398 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 4 4 44.139.598 38.608.088 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego 1 1 12.315.009 2.316.178 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 3 2 7.663 1.509 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 37 37 1.563.920 1.401.063 Agencja Mienia Wojskowego 4 4 1.152.071 1.083.454 Agencja Rozwoju Przemysłu 15 15 31.710 41.308 Polskie Koleje Państwowe 4 4 19.550 14.070 ogółem 144 143 106.428.470 83.055.314 * ujęto dane ze sprawozdania finansowego spółki Telewizja Polska S. A., które nie zostało zatwierdzone. Źródło: bilanse spółek lub informacje od organów nadzorujących, obliczenia PGRP. Wartość majątku netto jednoosobowych spółek Skarbu Państwa na koniec 2023 r. wynosiła 106.428.470 tys. PLN 119 . W stosunku do roku poprzedniego wzrosła o 23.373.156 tys. PLN. 119 Jednostkowe dane o kapitałach jednoosobowych spółek Skarbu Państwa ujęto w załączniku do Rozdziału 8. 100 Tab. 8.6. Akcje i udziały w spółkach niepublicznych z częściowym udziałem Skarbu Państwa organ reprezentujący Skarb Państwa liczba spółek wartość majątku netto Skarbu Państwa [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. Minister Aktywów Państwowych 68 72 12.073.071 8.890.000 Minister Finansów 1 1 0 0 Minister Rozwoju i Technologii 13 13 1.543.790 1.430.816 Minister Infrastruktury 17 17 26.992.879 25.523.196 Prezes Rady Ministrów 3 2 16.619.855 12.927.331 Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej 1 1 2.925 2.612 Dyrektor Generalny PGL Lasy Państwowe 5 5 2.525 3.087 Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa 10 9 363.115 238.576 Agencja Mienia Wojskowego 1 1 59.874 55.680 Agencja Rozwoju Przemysłu 58 65 20.474 22.435 Krajowy Zasób Nieruchomości 47 33 388.451 271.301 Polskie Koleje Państwowe 3 3 30.767 23.536 Towarzystwo Finansowe „Silesia” 10 29 22.881 86.313 ogółem 237 251 58.120.607 49.474.883 Źródło: jak w tab. 8.5. Wartość majątku netto spółek w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa na koniec 2023 r. wynosiła 58.120.607 tys. PLN. W stosunku do roku poprzedniego uległa ona zwiększeniu o 8.645.724 tys. PLN. 101 9. INNE PAŃSTWOWE OSOBY PRAWNE Do sektora finansów publicznych nie należą państwowe osoby prawne będące przedsiębiorstwami, instytutami badawczymi oraz bankami. Ich mienie jest w całości mieniem państwowym. Z mocy ustaw szczególnych Skarb Państwa ma określone uprawnienia majątkowe, które ograniczają ich prawo własności. Państwu przysługuje prawo do nadzoru nad gospodarką danej jednostki oraz prawo jej zlikwidowania i przejęcia mienia tej jednostki na warunkach określonych w ustawach. W niniejszym Sprawozdaniu, zgodnie z § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania mienia Skarbu Państwa 120 , za wartość praw majątkowych Skarbu Państwa przyjęto wartość wkładu założycielskiego. Wartość ta z reguły równa się funduszowi podstawowemu 121 , ale w jednostkach których majątek netto jest mniejszy od funduszu podstawowego, za aktualną wartość praw majątkowych uznano wielkość funduszu własnego. 9.1. PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE Tab. 9.1. Liczba przedsiębiorstw państwowych w ostatnich latach rok ogółem prowadzące działalność w likwidacji w upadłości 2017 33 18 6 9 2018 31 18 4 9 2019 30 17 4 9 2020 26 16 2 8 2021 18 10 1 7 2022 18 10 1 7 2023 16 9 1 6 Źródło: informacje przekazane przez właściwe ministerstwa i urzędy wojewódzkie. Status przedsiębiorstwa państwowego w końcu 2023 r. zachowały jeszcze: 1. podmioty o specyficznym charakterze ze względu na dotyczące je przepisy i szczególne zadania: Polska Żegluga Morska (nadzorowana przez Ministra Infrastruktury), Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej oraz Państwowe Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych (nadzorowane przez Ministra Klimatu i Środowiska). 2. przywięzienne zakłady pracy w nadzorze założycielskim Ministra Sprawiedliwości (Centralnego Zarządu Służby Więziennej) 122 . 120 Dz. U. z 2020 r. poz. 884. 121 Dla jednostek wykazujących w bilansie fundusz podstawowego oraz fundusz z aktualizacji wyceny uwzględniono sumę obu tych funduszy. 122 Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności (Dz. U. z 2023 r. poz. 1559). 102 Tab. 9.2. Przedsiębiorstwa państwowe według organów założycielskich organ nadzorujący prowadzące działalność w likwidacji w upadłości ogółem 2023 r. 2022 r. 2023 r. Minister Infrastruktury 1 1 — — 1 Minister Sprawiedliwości 4 4 — — 4 Minister Klimatu i Środowiska 2 2 — — 2 Wojewoda Kujawsko-Pomorski — — — 1 1 Wojewoda Małopolski 2 2 — — 2 Wojewoda Mazowiecki — — — 2 2 Wojewoda Śląski — — 1 1 2 Wojewoda Świętokrzyski — — — 1 1 Wojewoda Wielkopolski — — — 1 1 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego — 1 — — — ogółem 9 10 1 6 16 Źródło: jak w tab. 9.1. Wartość majątku przedsiębiorstwa odzwierciedlają: fundusz założycielski, fundusz przedsiębiorstwa, fundusz z aktualizacji wyceny. Fundusz założycielski przedsiębiorstwa odzwierciedla wartość wydzielonej przedsiębiorstwu części mienia państwowego. Wartości praw majątkowych Skarbu Państwa odpowiada suma funduszy własnych. Tab. 9.3. Majątek przedsiębiorstw państwowych „czynnych” organ nadzorujący suma funduszy [tys. PLN] założycielskich własnych 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. Minister Infrastruktury 7.443 7.443 44.346 30.094 Minister Sprawiedliwości 123.295 26.394 332.646 226.217 Minister Klimatu i Środowiska 33.143 33.143 61.224 61.688 Wojewoda Małopolski 40 40 1.793 1.698 Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego — 497.007 — 2.241.018 ogółem 163.921 564.027 440.009 2.560.715 Źródło: dane urzędów i bilanse przedsiębiorstw, obliczenia PGRP. Za wartość majątku przedsiębiorstwa, w którym suma funduszy własnych jest wielkością ujemną (zobowiązania przewyższają wartość aktywów) przyjęto wartość „0”, bowiem Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych. 103 9.2. INSTYTUTY BADAWCZE Instytutem badawczym jest państwowa jednostka organizacyjna, wyodrębniona pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, która prowadzi badania naukowe i prace rozwojowe ukierunkowane na ich wdrożenie i zastosowanie w praktyce 123 . Instytut posiada osobowość prawną. Instytut jest tworzony, w drodze rozporządzenia, przez Radę Ministrów, na wniosek ministra właściwego ze względu na planowaną działalność instytutu, złożony po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Przy tworzeniu instytutu minister nadzorujący wyposaża go w środki niezbędne do prowadzenia działalności. Równowartość majątku według stanu na dzień rozpoczęcia działalności odzwierciedla fundusz statutowy. Tab. 9.4. Majątek instytutów badawczych organ nadzorujący liczba jednostek wartość praw majątkowych * fundusze własne fundusz statutowy ** [tys. PLN] Minister Cyfryzacji 2 74.648 136.677 74.648 Minister Edukacji *** 1 2.074 3.416 2.074 Minister Nauki *** 1 1.467 1.908 1.467 Minister Przemysłu 4 111.462 145.953 111.814 Minister Infrastruktury 4 150.136 162.203 154.871 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2 54.208 55.117 54.844 Minister Obrony Narodowej 9 549.142 719.468 550.310 Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2 32.798 40.269 32.798 Minister Funduszy i Polityki Regionalnej 1 1.831 2.961 1.831 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 12 759.475 979.923 761.601 Minister Rozwoju i Technologii 2 100.406 116.028 100.406 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 2 38.047 47.861 38.047 Minister Klimatu i Środowiska 10 379.625 594.970 380.776 Minister Sportu i Turystyki 1 3.459 4.718 3.459 Minister Zdrowia 14 –231.686 98.391 401.166 2023 r. ogółem 67 2.027.091 3.109.864 2.670.110 2022 r. ogółem 67 1.891.762 2.925.364 2.683.343 * Wartość praw majątkowych Skarbu Państwa oznacza fundusz statutowy, a w jednostkach wykazujących w bilansach wartość majątku netto niższą od funduszu statutowego – sumę funduszy własnych jednostki. ** Suma funduszu podstawowego i funduszu z aktualizacji wyceny. *** Wcześniej w nadzorze Ministra Edukacji i Nauki. Źródło: bilanse jednostek lub informacje od organów nadzorujących, obliczenia PGRP. 123 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2024 r. poz. 534). 104 9.3. BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO Do zadań Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) należy wspieranie rządowych programów społeczno-gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, realizowanych ze środków publicznych 124 . Zadania te realizowane są poprzez zarządzanie funduszami utworzonymi, powierzonymi lub przekazanymi na podstawie ustaw i poprzez obsługę programów rządowych. Bank prowadzi również działalność własną na zasadach komercyjnych. Na koniec 2023 r. BGK dysponował kapitałem własnym o wartości 39.420 mln PLN (na koniec 2022 r. kapitał własny wyniósł 30.688 mln PLN) 125 . 124 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 441 z późn. zm.). 125 Na podstawie Skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej BGK. 105 10. INNE SKŁADNIKI MIENIA SKARBU PAŃSTWA 10.1. NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZBYCIA I ODPŁATNEGO KORZYSTANIA Z MIENIA SKARBU PAŃSTWA Mienie przedsiębiorstwa państwowego oddane do odpłatnego korzystania spółce z udziałem pracowników (tzw. leasing pracowniczy) pozostaje własnością Skarbu Państwa do chwili całkowitej spłaty lub wcześniejszego przeniesienia własności. Wartość takiego mienia wyceniana jest według kwoty pozostałej do spłaty. Tab. 10.1. Należności z tytułu umów zbycia i odpłatnego korzystania z mienia Skarbu Państwa przedmiot umowy liczba umów należności [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. odpłatne korzystanie z mienia Skarbu Państwa 50 50 244.032 239.287 sprzedaż przedsiębiorstw 34 34 117.871 127.826 wniesienie do spółki 5 5 13.808 13.596 sprzedaż majątku 2 2 734 703 sprzedaż akcji i udziałów 86 94 846.092 1.161.966 ogółem 177 185 1.222.537 1.543.378 Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. W roku 2023 liczba niezakończonych rozliczeń z tytułu zawartych umów spadła w wyniku wywiązywania się inwestorów z postanowień zawartych w umowach. Natomiast spadek stanu należności w stosunku do roku poprzedniego był głównie następstwem, niekorzystnego dla Skarbu Państwa, rozstrzygnięcia postępowania sądowego. Tab. 10.2. Struktura należności z tytułu umów zbycia mienia Skarbu Państwa przedmiot umowy tytuł należności [tys. PLN] raty kapitałowe oprocentowanie rat i odsetki kary umowne, odsetki, zastępstwo procesowe pozostałe 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. odpłatne korzystanie z mienia 28.534 30.148 98.875 93.803 48.807 49.033 67.816 66.303 sprzedaż przedsiębiorstw 6.599 8.044 21.966 35.706 55.583 54.114 33.723 29.962 wniesienie do spółki 0 0 0 0 13.808 13.596 0 0 sprzedaż majątku 244 244 410 383 3 3 77 73 sprzedaż akcji i udziałów 60.081 60.159 99.821 92.397 614.164 941.371 72.026 68.039 ogółem 95.458 98.595 221.072 222.289 732.365 1.058.117 173.642 164.377 Źródło: jak w tab. 10.1. 106 10.2. NALEŻNOŚCI W EWIDENCJI MINISTRA FINANSÓW Minister Finansów ewidencjonuje należności podatkowe, niepodatkowe, a także powstałe z tytułu pożyczek oraz kredytów i gwarancji udzielonych ze środków budżetu państwa 126 . Tab. 10.3. Należności Skarbu Państwa w ewidencji Ministra Finansów rodzaj należności wartość [mln PLN] 2023 r. 2022 r. I. należności podatkowe i niepodatkowe pozostałe do zapłaty * 151.480,8 * 151.078,3 1. należności podatkowe 115.077,0 117.371,2 podatki pośrednie 103.531,4 104.999,3 podatek dochodowy od osób prawnych 4.149,5 4.922,1 podatek dochodowy od osób fizycznych 7.394,4 7.448,3 podatek od niektórych instytucji 0,3 0,0 podatki zniesione 1,5 1,5 2. należności niepodatkowe 36.403,8 33.707,2 wpłaty z zysku od przedsiębiorstw państwowych i spółek Skarbu Państwa 1,3 1,3 cła 150,9 205,8 pozostałe dochody ** 36.251,6 ** 33.500,1 II. należności z tytułu przejściowego wykupienia odsetek od kredytów mieszkaniowych 57,2 71,7 III. należności z tytułu pożyczek ze środków budżetu państwa *** 739,4 769,7 1. pożyczki na prefinansowanie dla jednostek sektora finansów publicznych 108,3 57,2 2. pożyczka dla KUKE S. A. 141,2 187,8 3. pożyczki udzielone jednostkom samorządu terytorialnego 492,6 527,7 IV. należności bieżące i zaległe z tytułu udzielonych kredytów zagranicznych 7.516,2 8.182,4 V. należności z tytułu gwarancji i poręczeń Skarbu Państwa 29,5 29,0 1. z tytułu poręczeń i gwarancji krajowych 18,2 18,2 2. z tytułu gwarancji zagranicznych 11,3 10,8 VI. inne należności 274,6 274,6 ogółem 160.097,7 160.405,7 * Kwota ogólna „I. należności podatkowe i niepodatkowe pozostałe do zapłaty” została uzupełniona w zakresie roku 2022 w oparciu o dane ze sprawozdań Rb-27 z wykonania planu dochodów budżetowych dysponentów środków budżetu państwa. ** Kwoty nie zawierają paragrafów 802, 806 i 808 z kolumny „należności pozostałe do zapłaty ogółem” rocznego sprawozdania Rb-27 z wykonania planu dochodów budżetowych za 2022 r. *** Kwota stanowi sam kapitał. Źródło: Ministerstwo Finansów. Ponadto na koniec 2023 r. w zakresie części budżetowej 84 – Środki własne UE odnotowano należności w kwocie 634.136.688,03 PLN, które reprezentują nadpłatę polskiej składki do budżetu UE 126 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 454). 107 za rok 2023. Informacja w tym zakresie została ujęta w sprawozdaniu finansowym Ministerstwa Finansów za 2023 r. jako należności od budżetów. Jednocześnie w 2023 r. Komisja Europejska poinformowała o niedopłacie polskiej składki do budżetu UE za lata 2012-2021 z tytułu rozliczeń podstaw VAT i DNB w kwocie 2.049.475.224,10 PLN, do zapłaty 1 marca 2024 r. Na ten cel utworzono rezerwy na przyszłe zobowiązania, które również zostały ujęte w bilansie Ministerstwa Finansów. 10.3. UDZIAŁY W MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUCJACH FINANSOWYCH Tab. 10.4. Udziały Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach finansowych organizacja waluta udziały opłacone * 2023 r. 2022 r. Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (MBOiR) USD ** 177.063.830,78 ** 177.063.830,78 Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (IDA) PLN 2.008.000,00 1.778.000,00 SDR 5.349.040,00 5.311.040,00 EUR 2.559.000,00 482.000,00 USD 42.006.738,00 42.006.738,00 Wielostronna Agencja Gwarancji Inwestycyjnych (WAGI) USD *** 826.648,00 *** 826.648,00 Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC) USD 74.893.000,00 57.985.000,00 Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) EUR 80.130.000,00 80.130.000,00 Bank Rozwoju Rady Europy (BRRE) EUR 16.224.000,00 16.224.000,00 Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) EUR 2.057.956.172,56 1.745.533.733,92 Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych (AIIB) **** USD 166.400.000,00 166.400.000,00 Międzynarodowy Bank Współpracy Gospodarczej (MBWG) EUR 24.016.053,00 24.016.053,00 * Kategoria obejmuje jedynie udziały. ** W tym kwota 71.636.018,56 USD opłacona w PLN. *** W tym kwota 206.662,00 USD opłacona w PLN. **** Kapitał statutowy. Źródło: Ministerstwo Finansów. Pozostałe należności Skarbu Państwa to: 1. należności zaległe Skarbu Państwa z tytułu kredytów udzielonych w jednostkach rozliczeniowych – 2.407.444,35 XTR / 505.563,31 PLN (Kuba), 2. należności Skarbu Państwa na bankowych rachunkach likwidacyjnych – 62.613.315,86 XTR / 13.148.796,33 PLN (Kuba), 3. należności zalegle Skarbu Państwa z tytułu kredytów udzielonych w walutach obcych: – Sudan: 117.837.858,87 USD / 463.691.974,66 PLN, – Mozambik: 29.970.114,96 USD / 117.932.402,37 PLN. Natomiast stan środków na rachunku specjalnym, otwartym w Narodowym Banku Polskim do obsługi kredytów z Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju (nr rachunku 74 1010 1010 6018 6115 1697 8001), związanym z „Projektem Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry i Wisły”, wynosił 7.057.111,56 EUR. 108 11. OBCIĄŻENIA PUBLICZNOPRAWNE I ZOBOWIĄZANIA SKARBU PAŃSTWA 11.1. ZASOBY MAJĄTKOWE SŁUŻĄCE REALIZACJI ZADAŃ PUBLICZNYCH PAŃSTWA Część zasobów majątkowych Skarbu Państwa służy realizacji zadań z zakresu sprawowania władzy publicznej. Taką rolę według stanu prawnego na 31 grudnia 2023 r. pełnią: 1. majątek rzeczowy i środki finansowe państwowych jednostek sektora finansów publicznych, 2. zasoby majątku podmiotów o zadaniach niegospodarczych utworzonych ustawami (m. in. PGL Lasy Państwowe, agencji, funduszy i innych, o których była mowa w rozdziałach 6. i 7.), jak również niektórych przedsiębiorców – przedsiębiorstw, banków i spółek, na które ustawy nakładają szczególne obowiązki o charakterze publicznym, 3. prawa udziałowe w spółkach, wykorzystywane w polityce rządu i właściwych ministrów dla realizacji celów publicznych dzięki zachowaniu przez Skarb Państwa pozycji właściciela, decydującego o przekształceniach własnościowych albo dzięki posiadaniu szczególnych praw korporacyjnych pozwalających wywierać wpływ na kluczowe decyzje spółki, 4. zasoby (rezerwy w akcjach i udziałach) przeznaczone na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa oraz na nieodpłatne udostępnienie uprawnionym, 5. określone części przychodów z prywatyzacji lub zbywania składników majątku przeznaczone na finansowanie zadań ustawowych. 11.2. ZADANIA PUBLICZNE PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH REALIZOWANE NA PODSTAWIE USTAW Przepisy ustawowe, ustanawiając zadania publiczne, określają nazwę, formę prawną i przedmiot działalności podmiotu powołanego do realizacji zadań. Niekiedy ustawy określają minimalny udział Skarbu Państwa w kapitale zakładowym i dopuszczalny udział innych akcjonariuszy. Podmioty te z reguły mogą prowadzić inną zarobkową działalność gospodarczą, jeżeli nie pozostaje ona w sprzeczności z zadaniami określonymi w ustawie. Takie szczególne zadania wykonują: 1. zarządy portów o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej (Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście) – spółki akcyjne, w których Skarb Państwa ma co najmniej po 51 % akcji i sumy głosów, utworzone przez ustawę z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich 127 w celu zarządzania gruntami i infrastrukturą portową; 2. Polska Agencja Inwestycji i Handlu S. A. – jednoosobowa spółka akcyjna Skarbu Państwa, która ma za zadanie promować polską gospodarkę, organizować oraz inspirować przedsięwzięcia zwiększające zainteresowanie podmiotów zagranicznych inwestowaniem kapitału w Polsce; 3. Telewizja Polska S. A., Polskie Radio S. A. i regionalne rozgłośnie radia publicznego, wykonujące zadania jednostek publicznej radiofonii i telewizji, realizujące misję publiczną, które mogą działać wyłącznie w formie jednoosobowych spółek Skarbu Państwa 128 ; 4. PKP Polskie Linie Kolejowe S. A., zarządzające liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową określoną w przepisach o transporcie kolejowym 129 ; 5. Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A., która prowadzi działalność w zakresie ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa 130 ; 127 Dz. U. z 2023 r. poz.1796. 128 Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1722 z późn. zm.). 129 Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 697 z późn. zm.). 130 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach eksportowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 284). Korporacja prowadzi rozliczenia finansowe związane z prowadzeniem ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa na wyodrębnionym rachunku bankowym pod nazwą „Interes Narodowy”. 109 6. Polski Rejestr Statków S. A., działający na rzecz bezpieczeństwa statków i ochrony środowiska morskiego oraz prowadzący rejestr statków 131 ; 7. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A., do którego należy prowadzenie depozytu papierów wartościowych, prowadzenie rozliczeń i rozrachunku transakcji w papierach wartościowych, prowadzenie systemu zabezpieczania płynności rozliczeń oraz wykonywanie czynności w zakresie prowadzenia systemu rejestracji, rozliczeń i rozrachunku instrumentów finansowych nie będących papierami wartościowymi 132 ; 8. Poczta Polska S. A., w której ustawowo Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem, a przedmiotem działalności gospodarczej spółki jest m. in. prowadzenie działalności polegającej na świadczeniu usług pocztowych, w tym usług o charakterze powszechnym 133 ; 9. Agencja Rozwoju Przemysłu S. A., wykonująca zadania ustalone m. in.: w ustawach o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków, specjalnych strefach ekonomicznych, wspieraniu restrukturyzacji przemysłowego potencjału obronnego, różnych przepisach o udzielaniu pomocy na ratowanie i na restrukturyzację przedsiębiorców. Przedmiotem działalności spółki jest m. in.: – wspieranie procesów restrukturyzacji przedsiębiorców m. in. w ramach pomocy finansowej, szkoleniowej i organizacyjnej oraz prowadzenie prac w zakresie wykorzystania środków finansowych pochodzących ze źródeł zagranicznych, – doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, pełnienie funkcji inwestora w odniesieniu do restrukturyzujących się przedsiębiorców, zarządzanie mieniem i udziałami Skarbu Państwa i innych państwowych osób prawnych na zlecenie, wykonywanie na zlecenie praw z akcji i udziałów w spółkach kapitałowych, udział w tworzeniu przez organy państwowe oraz samorządowe rozwiązań prawnych i instytucjonalnych dla dalszej transformacji gospodarki, organizowanie specjalnych stref ekonomicznych, centrów innowacji, parków przemysłowych i technologicznych, – realizacja zadań restrukturyzacyjnych określonych przez rządowe programy strategiczne; 10. Bank Gospodarstwa Krajowego, będący bankiem państwowym działającym na podstawie szczególnej ustawy 134 , do którego należy wspieranie rządowych programów społeczno- gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, realizowanych ze środków publicznych. Bank wykonuje również inne zadania powierzone lub przekazane wynikające z ustaw i umów zawieranych z ministrami 135 . Bank specjalizuje się w obsłudze sektora publicznego i jednostek samorządu terytorialnego, krajowego i zagranicznego długu publicznego, finansowaniu dużych projektów inwestycyjnych (np. drogowych, jest akcjonariuszem Polskiego Funduszu Rozwoju S. A.), budownictwa mieszkaniowego, działalności poręczeniowo-gwarancyjnej oraz wspieraniu eksportu (w tym jako akcjonariusz Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A.); 11. Polska Agencja Prasowa S. A. – publiczna agencja prasowa, zobowiązana między innymi do upowszechniania stanowiska naczelnych organów państwa 136 ; 12. Totalizator Sportowy Sp. z o. o., wykonujący monopol państwa w zakresie gier liczbowych 137 ; 131 Ustawa z dnia 26 października 2000 r. o Polskim Rejestrze Statków (Dz. U. z 2023 r. poz. 966). 132 Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 722). 133 Ustawa z dnia 5 września 2008 r. o komercjalizacji państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej „Poczta Polska” (Dz. U. z 2020 r. poz. 2064). 134 Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 441 z późn. zm.). 135 BGK obsługuje m. in.: Krajowy Fundusz Drogowy, Fundusz Kredytu Technologicznego, Fundusz Pożyczek i Kredytów Studenckich, rachunek rezerw poręczeniowych, windykację należności Skarbu Państwa z tytułu umów poręczeń i gwarancji. BGK prowadzi obsługę bankową rachunków zgodnie z art. 196 ust. 5 ustawy o finansach publicznych. BGK od 1 maja 2011 r. dokonuje na zlecenie Ministra Finansów wszelkich czynności prawnych i faktycznych związanych z przyjmowaniem wolnych środków wyżej wskazanych podmiotów w depozyt lub zarządzanie oraz ich zwrotem, co jest przejawem tzw. konsolidacji środków publicznych. 136 Ustawa z dnia 31 lipca 1997 r. o Polskiej Agencji Prasowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1595). 137 Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2023 r. poz.227 z późn. zm.). 110 13. podmioty zarządzające specjalnymi strefami ekonomicznymi – spółki, w stosunku do których Skarb Państwa albo samorząd województwa posiada większość głosów, które mogą być oddane na walnym zgromadzeniu lub zgromadzeniu wspólników 138 ; 14. Aplikacje Krytyczne Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, powołana do realizacji projektów, których celem jest zapewnienie organom administracji podatkowej, Służbie Celnej i kontroli skarbowej systemów teleinformatycznych wspierających ich działania 139 ; 15. Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, która realizuje zadania służące zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego Polski. Na podstawie ustawy z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących 140 spółce powierzono przygotowanie i realizację budowy i eksploatacji pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej o mocy elektrycznej do 3750 MWe. W tym celu spółka zobowiązana jest do koordynacji działań m. in. w zakresie opracowania zasad koordynacji inwestycji, opracowania harmonogramu skonsolidowanego przygotowania i realizacji budowy oraz inwestycji towarzyszących, jak również – monitorowania wykonywanie zadań; 16. Centralny Port Komunikacyjny Sp. z o. o. – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa powołana, na mocy art. 11 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym 141 , do przygotowania i realizacji wieloletniego programu, obejmującego budowę nowego centralnego portu lotniczego dla Polski oraz koordynacji i realizacji inwestycji towarzyszących, w tym nowej sieci linii kolejowych, dróg ekspresowych, autostrad i pozostałej infrastruktury przesyłowej. 11.3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W POLITYCE WŁAŚCICIELSKIEJ 11.3.1. Sektor elektroenergetyczny 2 lutego 2021 r. Rada Ministrów przyjęła dokument strategiczny, odnoszący się do bezpieczeństwa elektroenergetycznego państwa tj. „Politykę energetyczną Polski do 2040 r.” (PEP2040) 142 . Obowiązywał także „Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030” (KPEiK), przekazany Komisji Europejskiej 30 grudnia 2019 r. KPEiK zawiera krajowe założenia i cele, polityki i działania odnoszące się do pięciu wymiarów unii energetycznej, w tym do priorytetowego obszaru bezpieczeństwa energetycznego. Dodatkowo obowiązywał przyjęty w 2014 r. „Program polskiej energetyki jądrowej”, zaktualizowany Uchwałą Nr 141 Rady Ministrów z dnia 2 października 2020 r. w sprawie aktualizacji programu wieloletniego pod nazwą \"Program polskiej energetyki jądrowej\" 143 . Pozostają aktualne informacje o realizacji działań w sektorze elektroenergetycznym zawarte w „Podsumowaniu realizacji Polityki energetycznej do 2040 r. w 2021 r.” 144 oraz w przekazanym do Komisji Europejskiej „Zintegrowanym sprawozdaniu z postępów w dziedzinie energii i klimatu za lata 2020-2021” 145 . 138 Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1604). 139 Ustawa z dnia 29 kwietnia 2016 r. o szczególnych zasadach wykonywania niektórych zadań z zakresu informatyzacji w zakresie działów administracji rządowej budżet i finanse publiczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 186). 140 Dz. U. z 2024 r. poz. 1410 z późn. zm. 141 Dz.U. z 2024 r. poz. 1747. 142 Obwieszczenie Ministra Klimatu I Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r. (M. P. z 2021 r. poz.264). 143 M. P. z 2020 r. poz. 946. 144 www.gov.pl/web/klimat/polityka-energetyczna-polski 145 www.gov.pl/web/klimat/zintegrowane-krajowe-sprawozdanie-z-postepow-w-dziedzinie-energii-i-klimatu 111 Ponadto istotne informacje o stanie sektora elektroenergetycznego dostarcza, opracowane w 2023 r., „Sprawozdanie z wyników monitorowania bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2022 r.” 146 . Sektor energetyki jądrowej. Strategicznym dokumentem rządowym poświęconym wdrożeniu energetyki jądrowej w Polsce jest „Program polskiej energetyki jądrowej” . Za przygotowanie procesu inwestycyjnego i pełnienie roli inwestora w projekcie budowy pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce odpowiada spółka Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. (PEJ). Właścicielem spółki jest Skarb Państwa. W roku 2023 miały miejsce następujące zdarzenia, związane z tym sektorem: – 12 czerwca 2023 r. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki (PAA) wydał ogólną opinię dotyczącą analiz bezpieczeństwa dla elektrowni jądrowej na Pomorzu, – 20 czerwca 2023 r. Rada Ministrów uchwaliła wieloletni program, który zapewnia finansowanie kluczowych inwestycji na Pomorzu towarzyszących strategicznym projektom energetycznym. W ramach środków z programu powstanie nowa linia kolejowa, nowa droga krajowa oraz konstrukcja morska do rozładunku. Na ich realizację łącznie przewidziano ponad 4,7 mld zł, – 12 lipca 2023 r. Minister Klimatu i Środowiska, na wniosek PEJ, wydał decyzję zasadniczą, która formalnie potwierdziła, że inwestycja w pierwszą elektrownię jądrową w Polsce jest zgodna z interesem publicznym i realizowaną przez państwo polityką energetyczną, – 19 lipca 2023 r. Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. oraz Urząd Morski w Gdyni podpisały porozumienie określające zasady współpracy przy budowie konstrukcji morskiej, – 19 września 2023 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla pierwszej elektrowni jądrowej na Pomorzu w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino na obszarze gminy Choczewo, – 27 września 2023 r. PEJ i konsorcjum Westinghouse-Bechtel podpisały umowę na zaprojektowanie pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce. W zakresie projektu znajdują się główne komponenty elektrowni (wyspa jądrowa, wyspa turbinowa oraz instalacje i urządzenia pomocnicze), budynki administracyjne oraz infrastruktura związana z bezpieczeństwem obiektu. Zaplanowano również wspólne działania na rzecz zaangażowania polskiego przemysłu, – 26 października 2023 r. wojewoda pomorski wydał decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji. Na tej podstawie PEJ otrzymała prawo do dysponowania terenem na potrzeby prac przygotowawczych oraz budowy obiektu, a także późniejszej eksploatacji elektrowni jądrowej. Decyzja szczegółowo określa m. in. zakres terytorialny inwestycji zarówno na lądzie, jak i na morzu, a także precyzuje techniczne, środowiskowo-konserwatorskie i przeciwpożarowe warunki realizacji inwestycji. 11.3.2. Sektor gazowy, paliwowo-naftowy i wodorowy Sektor paliwowo-naftowy. Strategicznym dokumentem rządowym poświęconym bezpieczeństwu energetycznemu kraju, z zakresu sektora paliwowo-naftowego, obok PEP2040, jest Uchwała Rady Ministrów nr 182/2017 z dnia 28 listopada 2017 r. w sprawie przyjęcia Polityki Rządu RP dla infrastruktury logistycznej w sektorze naftowym. Główny cel to określenie działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa paliwowego państwa. Narzędziami realizacji Polityki są działania legislacyjne, działania podejmowane w ramach wykonywania praw z udziałów lub akcji należących do Skarbu Państwa oraz działania względem organów nadzorowanych i podległych. 146 bip.mos.gov.pl/energetyka/sprawozdania-z-wynikow-monitorowania-bezpieczenstwa-dostaw-energii- elektrycznej 112 W 2023 r. jednoosobowa spółka Skarbu Państwa PERN S. A. kontynuowała, w ramach realizacji Polityki, program inwestycyjny w zakresie rozbudowy infrastruktury magazynowej oraz rozbudowy zdolności przesyłowych paliw ciekłych. Na wniosek ministra właściwego do spraw energii, Prezes Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych monitorował proces dostosowania parametrów technicznych magazynów i ich systemów przesyłowych, w których utrzymywane są zapasy interwencyjne ropy naftowej i paliw w Podziemnym Magazynie Ropy i Paliw „Góra” do wymogów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym 147 . Inwestycja została częściowo zawieszona w związku z fuzją PKN ORLEN S. A. i Grupy LOTOS S. A. Sektor gazowy. W roku 2023 obowiązującymi dokumentami strategicznymi, dotyczącymi bezpieczeństwa gazowego państwa były, podobnie jak w przypadku sektora elektroenergetycznego, PEP2040 oraz KPEiK. Istotne informacje o stanie sektora i realizacji działań dostarcza „Sprawozdanie z wyników monitorowania bezpieczeństwa dostaw paliw gazowych za okres od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r.” 148 . Sektor wodorowy. Jeszcze w listopadzie 2021 r. Rada Ministrów przyjęła „Polską Strategię Wodorową do roku 2030 z perspektywą do 2040 r.” (PSW), która określa główne cele rozwoju gospodarki wodorowej w Polsce i kierunki interwencji, jakie są pożądane do ich osiągnięcia. W tym celu dokonuje się diagnozy obecnej sytuacji, określając stan dojrzałości i koszt poszczególnych technologii oraz rozważa ich potencjalny wpływ na gospodarkę, przedstawiając przewidywane trendy rozwoju. PSW wpisuje się w globalne, europejskie i krajowe działania mające na celu osiągnięcie gospodarki niskoemisyjnej. Nadrzędnym celem PSW jest wykorzystanie krajowego potencjału i stworzenie polskiej gałęzi gospodarki wodorowej poprzez rozwój rodzimych patentów i technologii wodorowych oraz ich wykorzystanie na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej i utrzymania konkurencyjności polskiej gospodarki. Rozwój niezależnych źródeł wytwórczych wodoru odnawialnego oraz potencjału magazynowania tego nośnika energii będzie determinował bezpieczeństwo energetyczne kraju. W 2023 r. obowiązywało, podpisane w 2021 r. przez przedstawicieli administracji publicznej, biznesu, organizacji pozarządowych oraz przedstawicieli świata nauki, „Porozumienie Sektorowe na rzecz rozwoju gospodarki wodorowej”. Jest ono podstawowym instrumentem wykonawczym, co oznacza, że określa długofalowe działania na rzecz rozwoju w Polsce nowej branży, które mają na celu realizację postulatów, instrumentów prawnych, finansowych i instytucjonalnych. Porozumienie to kładzie szczególny nacisk na wzrost polskiego wkładu w gospodarkę wodorową, począwszy od technologii, przez wdrożenie i komercjalizację, do budowy innowacyjnego przemysłu, w którym polskie firmy będą miały silną pozycję rynkową. Realizacja celów porozumienia ma na celu zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego Polski przez zmniejszenie uzależnienia od importu paliw kopalnych oraz obniżenie emisji gazów cieplarnianych i pyłów zawieszonych, co przyczyni się do osiągnięcia celu neutralności klimatycznej Unii Europejskiej. 11.3.3. Sektor górnictwa węgla kamiennego i brunatnego 23 stycznia 2018 r. Rada Ministrów przyjęła „Program dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce”. 25 września 2020 r. w Katowicach Międzyzwiązkowy Komitet Protestacyjno- Strajkowy oraz delegacja rządowa podpisały porozumienia w sprawie zasad i tempa transformacji górnictwa. Porozumienie przewidywało, że wypracowana zostanie umowa społeczna regulująca funkcjonowanie sektora węgla kamiennego. Określało również datę graniczną transformacji 147 Dz. U. z 2024 r. poz. 1281. 148 www.gov.pl/web/przemysl/sprawozdania-z-wynikow-monitorowania-bezpieczenstwa-dostaw-paliw- gazowych3 113 górnictwa – ostatnia kopalnia ma pracować do 2049 roku. 28 maja 2021 r. w Katowicach podpisana została umowa społeczna dotycząca transformacji sektora górnictwa węgla kamiennego oraz wybranych procesów transformacji województwa śląskiego. W umowie przede wszystkim ustalono mechanizm finasowania spółek sektora górnictwa węgla kamiennego. Uzgodniono zasady budowy i wdrażania instalacji tzw. czystego węgla oraz powołanie Funduszu Transformacji Śląska. Ustalono terminy zakończenia eksploatacji węgla kamiennego w poszczególnych kopalniach w perspektywie do końca 2049 r. oraz gwarancje zatrudnienia. Kluczowym elementem jest pakiet osłon socjalnych dla pracowników z likwidowanych kopalń, który zawiera zarówno urlop górniczy, urlop przeróbkarski, jednorazową odprawę, jak i kompleksowy system alokacji. Zmiana otoczenia gospodarczego i prawnego funkcjonowania sektora, w związku z przyjętą przez Radę Ministrów w 2021 r. PEP2040, a przede wszystkim podpisanie umowy społecznej, spowodowało zmianę polityki rządu wobec sektora górnictwa węgla kamiennego energetycznego. Mając na uwadze powyższe Rada Ministrów w styczniu 2022 r. wprowadziła zmiany w „Programie dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce”. Nowym, głównym celem jest sprawiedliwa transformacja z założeniem stopniowej likwidacji branży wydobywczej węgla energetycznego w oparciu o mechanizmy wsparcia publicznego. Do najważniejszych zmian należy ujęcie założeń Nowego Systemu Wsparcia dla sektora górnictwa węgla kamiennego, pozwalających na uniknięcie niekontrolowanej upadłości spółek, a to z kolei pozwoli na racjonalną i kontrolowaną transformację. Do oceny prac nad realizacją „Programu dla sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce” oraz poszczególnych spółek węglowych został powołany przez ministra właściwego do spraw energii Komitet Sterujący do spraw Górnictwa. W przypadku sektora górnictwa węgla brunatnego obowiązującym w 2023 r. dokumentem był przyjęty 30 maja 2018 r. przez Radę Ministrów „Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce”. Program ten miał pełnić funkcję mapy drogowej dla rozwoju inwestycji w tym obszarze, opartej na analizie wyzwań, jakie stoją przed polskim rządem i branżą górniczą. Głównym celem wyżej wymienionego dokumentu było stworzenie warunków sprzyjających wytwarzaniu energii elektrycznej z węgla brunatnego w oparciu o innowacyjne i efektywne technologie, w tym również przez wykorzystanie węgla do produkcji paliw płynnych i gazowych dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski oraz wspierania konkurencyjności gospodarki. W praktyce chodzi o zbudowanie rentownego, efektywnego i nowoczesnego sektora górnictwa węgla brunatnego, opartego na kooperacji, wiedzy i innowacjach. Mając na uwadze realizację celu głównego, zdefiniowane zostały następujące cele szczegółowe wraz z działaniami dla ich osiągnięcia: 1. określenie zapotrzebowania na węgiel brunatny, 2. zapewnienie dostępu do nowych złóż węgla brunatnego, 3. zapewnienie ram formalnoprawnych, mających na celu modernizację jednostek wytwórczych dla zagospodarowania nowych złóż lub budowę nowych kompleksów energetycznych, 4. zagospodarowanie złóż węgla brunatnego w sposób społecznie odpowiedzialny i przy wsparciu władz lokalnych, wojewódzkich i ogólnokrajowych, 5. podejmowanie długofalowych działań na rzecz poprawy konkurencyjności sektora węgla brunatnego. „Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce”, pomimo iż przedstawiał trzy scenariusze, najbardziej skupiał się na tym perspektywicznym, zakładając otwieranie nowych złóż Złoczew i Ościsłowo, a w dalszej kolejności – Gubin. Aktualnie istnieje rozbieżność pomiędzy „Programem dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce” a Polityką Energetyczną Kraju. Jak wskazuje Minister Klimatu i Środowiska, Program powinien być zaktualizowany w korelacji z pracami nad aktualizacją „Krajowego Planu na rzecz energii i klimatu”. Rozbieżność między dokumentami strategicznymi (PEP2040 i KPEiK) a tym programem widoczna jest przede wszystkim na poziomie scenariuszy prognostycznych. PEP2040 zakłada wykorzystanie tych złóż węgla brunatnego, na które kopalnie posiadają koncesje lub planują przedłużyć koncesję na wydobywanie. Od 2018 r. zmianie uległy prognozy cen uprawnień do emisji CO2, a wartości prognozowane na bieżący okres istotnie przekroczyły wartości tych uprawnień. 114 W 2023 r. podjęto decyzję o wstrzymaniu aktualizacji „Program dla sektora górnictwa węgla brunatnego w Polsce” do czasu zakończenia prac nad utworzeniem Narodowej Agencji Bezpieczeństwa Energetycznego. Aktualnie w Ministerstwie Aktywów Państwowych trwają prace Zespołu do spraw wydzielenia aktywów węglowych ze spółek z udziałem Skarbu Państwa. Wyniki prac Zespołu powinny być podstawą do skorygowania i uaktualnienia programu. 11.4. SZCZEGÓLNE ZASADY PRYWATYZACJI I RESTRUKTURYZACJI SPÓŁEK Polskie Koleje Państwowe S. A. działają w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” 149 (ustawa o PKP). Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP, którą tworzą spółki zarządzające infrastrukturą kolejową, spółki przewozowe i inne spółki świadczące usługi na rzecz spółek grupy. Do jej podstawowych zadań należy: 1. realizacja procesów restrukturyzacji, 2. gospodarowanie mieniem, w szczególności poprzez wnoszenie do spółek, sprzedaż, oddawanie do nieodpłatnego korzystania, a także zbywanie mienia zbędnego, w tym zasobów mieszkaniowych, 3. koordynacja przedsięwzięć związanych z rozwojem spółek Grupy PKP. PKP S. A. utworzyły spółki, wnosząc do nich składniki materialne wyodrębnione z przedsiębiorstwa. Akcje i udziały spółek utworzonych przez PKP S. A., z wyjątkiem spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S. A., mogą być zbywane. Nie podlega sprzedaży mienie wchodzące w skład linii kolejowych o znaczeniu państwowym, będące własnością PKP S. A., PKP PLK S. A. lub Skarbu Państwa. Akcje PKP PLK S. A. nie mogą być zbywane, za wyjątkiem akcji spółki będących własnością PKP S. A., które mogą być zbywane wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa (art. 15 ust. 8a ustawy o PKP). PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. zarządza liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową określoną w przepisach ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym 150 . 31 grudnia 2023 r. kompetencje właścicielskie w stosunku do PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. (PKP PLK S. A.) wykonywał Minister Infrastruktury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 2022 r. w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, pełnomocnicy Rządu lub państwowe osoby prawne, w tym jednoosobowe spółki Skarbu Państwa 151 . Kapitał zakładowy PKP PLK S. A. wynosił 33.272.194.000 PLN i dzielił się na 33.272.194 akcje po 1.000 PLN. Skarb Państwa posiadał w PKP PLK S. A. 27.769.089 akcji (83,46 %). Pozostałe akcje w liczbie 5.503.105 sztuk (16,54 %) posiadała spółka PKP S. A. Akcje PKP PLK S. A. są akcjami imiennymi i nie są uprzywilejowane. 16 grudnia 2022 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie obniżenia kapitału zakładowego PKP PLK S. A. poprzez umorzenie 3.371 akcji imiennych PKP PLK S. A. o łącznej wartości nominalnej 3.371.000 PLN, nabytych w zamian za wynagrodzenie dla akcjonariusza PKP S. A. Rejestracja obniżenia kapitału zakładowego PKP PLK S. A. w Krajowym Rejestrze Sądowym została dokonana 22 maja 2023 r. 23 czerwca 2023 r. Zwyczajne Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego wkładem niepieniężnym wnoszonym przez Skarb Państwa o kwotę 1.206.216.000 PLN poprzez emisję, w drodze subskrypcji prywatnej 1.206.216 akcji imiennych zwykłych 152 . Wszystkie akcje w podwyższonym kapitale zakładowym objął Skarb Państwa w zamian za 149 Dz. U. z 2024 r. poz. 561. 150 Dz. U. z 2024 r. poz. 697 z późn. zm. 151 Dz. U. z 2022 r. poz. 2369 z późn. zm. 152 Akcje serii R1 o numerach od 0000001 do 1206216 o wartości nominalnej po 1.000 PLN każda. 115 wniesione obligacje skarbowe 153 . Środki pozyskane z objęcia akcji PKP PLK S. A. przeznaczy na finansowanie inwestycji realizowanych w ramach „Programu Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej – Kolej + do 2029 roku” lub programów inwestycyjnych, będących jego kontynuacją, ustanowionych na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 154 . W dniu 13 września 2023 r. pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Ministra Infrastruktury a PKP PLK S. A. została zawarta umowa objęcia tych akcji. Rejestracja podwyższenia kapitału zakładowego PKP PLK S. A. w Krajowym Rejestrze Sądowym została dokonana 16 października 2023 r. 13 października 2023 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie PKP PLK S. A. podjęło uchwałę w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego wkładem niepieniężnym stanowiącym prawo użytkowania wieczystego gruntów położonych w Poznaniu wraz z prawem własności budynków posadowionych na tych gruntach. Kapitał zakładowy PKP PLK S. A. został podwyższony o kwotę 63.338.000 PLN poprzez emisję, w drodze subskrypcji prywatnej, 63.338 akcji imiennych zwykłych 155 . Wszystkie akcje w podwyższonym kapitale zakładowym PKP PLK S. A. objęła PKP S. A. Rejestracja podwyższenia kapitału zakładowego PKP PLK S. A. w Krajowym Rejestrze Sądowym została dokonana 22 marca 2024 r. Przedsiębiorstwo państwowe „Porty Lotnicze”, zgodnie z zapisami ustawy z dnia 22 lipca 2022 r. o usprawnieniu procesu inwestycyjnego Centralnego Portu Komunikacyjnego 156 , zostało przekształcone z dniem 1 kwietnia 2023 r. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa pod firmą Polskie Porty Lotnicze Spółka Akcyjna (PPL S. A.). We wrześniu 2023 r. Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego wniósł akcje spółki do spółki celowej Centralny Port Komunikacyjny sp. z o.o., która stała się jedynym akcjonariuszem PPL S.A. 11.5. ZASÓB NA ZASPOKOJENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU PORĘCZEŃ I GWARANCJI SKARBU PAŃSTWA Na mocy art. 25 ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne 157 , został utworzony zasób majątkowy Skarbu Państwa jako alternatywne, obok budżetu państwa, źródło spłaty poręczonych i gwarantowanych przez Skarb Państwa kredytów 158 . Na zasób składają się akcje i udziały uzyskane w wyniku dochodzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, w imieniu Skarbu Państwa, wierzytelności z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji oraz akcje i udziały w spółkach stanowiące własność Skarbu Państwa, wyodrębnione przez Radę Ministrów do 17 lipca 2009 r. Na koniec 2023 r. w zasobie majątkowym Skarbu Państwa przeznaczonym na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa znajdowały się akcje i udziały przedstawione w poniższej tabeli. 153 Obligacje skarbowe wyemitowane przez Ministra Finansów na podstawie listów emisyjnych nr 19/2023 z dnia 20 lutego 2023 r., nr 20/2023 z dnia 20 lutego 2023 r., nr 21/2023 z dnia 20 lutego 2023 r., nr 22/2023 z dnia 20 lutego 2023 r. oraz nr 23/2023 z dnia 20 lutego 2023 r. 154 Dz. U. z 2024 r. poz. 1530 z późn. zm. 155 Akcje serii S1 o numerach od 00001 do 63338 o wartości nominalnej po 1.000 PLN każda. 156 Dz. U. z 2022 r. poz. 1846. 157 Dz. U. z 2023 r. poz. 2201 z późn. zm. 158 O należnościach Skarbu Państwa z tytułu poręczeń lub gwarancji spłaty kredytów zob. w części 10.3. 116 Tab. 11.1. Zasób majątkowy na zaspokojenie roszczeń z tytułu poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa nazwa podmiotu liczba akcji i udziałów Centrum Techniki Okrętowej S. A. z siedzibą w Gdańsku 1.240.000 Chłodnia Szczecińska Sp. z o. o. z siedzibą w Szczecinie 7.440 Lubinex Sp. z o. o. w likwidacji z siedzibą w Lubinie 16.168 Polskie Pracownie Konserwacji Zabytków S. A. z siedzibą w Warszawie 321.843 Pomorskie Hurtowe Centrum Rolno-Spożywcze S. A. z siedzibą w Gdańsku 53.070 Centrala Farmaceutyczna Cefarm S. A. (w miejsce 100.800 udziałów Przemysłowego Instytutu Maszyn Budowlanych Sp. z o. o. z siedzibą w Kobyłce) 916.811 Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S. A. z siedzibą w Broniszach 6.171 Warszawskie Zakłady Sprzętu Ortopedycznego S. A. z siedzibą w Warszawie 627.900 GREMI Inwestycje S. A. z siedzibą w Karniowicach (w miejsce 110.106 akcji spółki WELUX S. A. z siedzibą w Katowicach) 4.092 GREMI Inwestycje S. A. z siedzibą w Karniowicach (w miejsce 40.586 akcji Zakładów Przemysłu Wełnianego 9 MAJA S. A. z siedzibą w Łodzi) 5.175 Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S. A. z siedzibą w Niedzicy 230.785 Źródło: Ministerstwo Finansów – Informacja o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2023 r. przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego. Środki pochodzące ze zbycia tych papierów wartościowych, opłaty prowizyjne od udzielonych gwarancji i poręczeń, a także odsetki z tytułu oprocentowania zgromadzonych środków, wpływają na rachunek rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych Skarbu Państwa 159 . W roku 2023 nie było konieczności wydatkowania środków tego rachunku na cele związane z obsługą gwarancji i poręczeń. W związku z powyższym całość środków, które zasiliły rachunek w 2023 r., t. j. 26.462.949 PLN (w 2022 r. – 97.346.448 PLN), przeznaczono na finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa, tak jak to miało miejsce w latach poprzednich. Łącznie, na przestrzeni dziesięciu lat, przekazano na ten cel z powyższego rachunku środki w wysokości 1.365.422.954 PLN. Tab. 11.2. Potencjalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu gwarancji i poręczeń tytuł zobowiązania wartość zobowiązania [mln PLN] 2023 r. 2022 r. 2021 r. 2020 r. poręczenia i gwarancje krajowe 274.219,0 270.925,7 243.753,3 198.278,8 gwarancje zagraniczne 279.336,5 161.870,7 112.573,8 104.596,2 * ogółem 553.555,5 432.796,4 356.327,1 302.875,0 * Łączna kwota ewentualnych wypłat z budżetu w przypadku, gdyby kredytobiorcy lub emitenci nie wywiązali się ze spłaty poręczonych lub gwarantowanych kredytów lub obligacji. Źródło: jak w tab. 11.1. Potencjalne niewymagalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji 31 grudnia 2023 r. wynosiły 553.555.488.052 PLN, co oznacza wzrost w stosunku do roku 2022 o prawie 28 %. Wzrost ten związany był głównie z objęciem gwarancjami Skarbu Państwa 159 Rachunek utworzony w Banku Gospodarstwa Krajowego na podstawie art. 30 ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne. 117 zobowiązań wynikających z zaistniałej sytuacji geopolitycznej, tj. w szczególności zobowiązań zaciągniętych przez Bank Gospodarstwa Krajowego na zasilenie Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, Funduszu Pomocy obywatelom Ukrainy, Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 oraz zobowiązań zaciągniętych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw 160 . Ponadto w roku 2023 były udzielane gwarancje Skarbu Państwa obejmujące zobowiązania zaciągnięte na realizację przedsięwzięć infrastrukturalnych (w szczególności drogowych i kolejowych). 11.6. ZOBOWIĄZANIA WOBEC PRACOWNIKÓW, ROLNIKÓW I RYBAKÓW W spółkach powstałych w trybie komercjalizacji lub wniesienia zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego do spółki, w przypadku zbycia przez Skarb Państwa akcji lub udziałów na zasadach ogólnych, uprawnionym pracownikom, rolnikom lub rybakom przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia do 15 % akcji lub udziałów objętych przez Skarb Państwa w dniu wpisania spółki do rejestru. Od 29 lutego 2020 r., zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników 161 , akcje lub udziały na rzecz uprawnionych pracowników, rolników lub rybaków zbywa minister właściwy do spraw aktywów państwowych. W roku 2023 proces nieodpłatnego udostępniania akcji lub udziałów na powyższych zasadach nie był realizowany, zatem nie zawarto żadnej umowy nieodpłatnego zbycia akcji lub udziałów (w 2022 r. zawarto 3.843 umowy). 11.7. ZAPLANOWANE W BUDŻECIE PAŃSTWA PRZYCHODY Z PRYWATYZACJI Planowane kwoty oraz przeznaczenie przychodów z prywatyzacji określa ustawa budżetowa. Tab. 11.3. Wykonanie przychodów z prywatyzacji tytuł przychodu wartość planowana [tys. PLN] wartość uzyskana [tys. PLN] 2023 r. 2022 r. 2023 r. 2022 r. prywatyzacja pośrednia 0 0 248 415 prywatyzacja bezpośrednia 1.241 1.619 1.782 1.799 ogółem 1.241 1.619 2.030 2.214 Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii. 11.8. FUNDUSZE ZWIĄZANE Z PRYWATYZACJĄ 11.8.1. Fundusz Reprywatyzacji Państwowy fundusz celowy utworzony został na podstawie art. 56 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników. Na rachunku Funduszu gromadzone są środki pochodzące ze sprzedaży 5 % akcji należących do Skarbu Państwa w każdej ze spółek powstałych w wyniku komercjalizacji, środki z tytułu świadczeń należnych Skarbowi Państwa, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 31a oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących 160 Dz. U. z 2023 r. poz. 1772 z późn. zm. 161 Dz. U. z 2024 r. poz. 1198. 118 nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa 162 , odsetki od udzielonych pożyczek oraz odsetki od środków zgromadzonych na rachunku tego funduszu, a także dochody z tytułu posiadania i zbycia akcji nabytych lub objętych ze środków funduszu. Przychody Funduszu w 2023 r. zostały zrealizowane w kwocie 352.979 tys. PLN (w 2022 r. – 4.939.863 tys. PLN). Kwotę tę w ponad 98% stanowiły inne zwiększenia (w tym odpisy aktualizujące należności i długoterminowe aktywa finansowe), odsetki od środków zgromadzonych na rachunku Funduszu Reprywatyzacji oraz odsetki od udzielonych pożyczek. Koszty realizacji zadań ze środków funduszu wyniosły 154.011 tys. PLN (w 2022 r. – 6.936.980 tys. PLN). Na koniec 2023 r. Fundusz Reprywatyzacji posiadał skarbowe papiery wartościowe o wartości rynkowej wynoszącej 2.916.900 tys. PLN (na koniec 2022 r. – 2.711.100 tys. PLN). Saldo środków finansowych na rachunku Funduszu Reprywatyzacji na 31 grudnia 2023 r. wyniosło 1.267.829 tys. PLN (na koniec 2022 r. – 1.392.409 PLN). 11.8.2. Fundusz Rekompensacyjny Fundusz utworzony został na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 163 . Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, o której mowa powyżej, ostateczny termin składania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty upłynął 31 grudnia 2008 r. Prawo do rekompensaty może zostać zrealizowane w formie zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych Skarbu Państwa i ceny sprzedaży położonych na nich budynków oraz innych urządzeń lub lokali, opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, jak również poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. Na realizację rekompensat w formie świadczenia pieniężnego, wypłacanego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego, przeznaczane są przychody ze sprzedaży nieruchomości pochodzących z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 400 tys. ha, wpływy z tytułu odpłatnego korzystania z mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, przekazywane przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w formie zaliczek kwartalnych w wysokości ustalonej w rocznym planie finansowym Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz odsetki bankowe. Przychody Funduszu Rekompensacyjnego w 2023 r. wyniosły 382.577 tys. PLN (w 2022 r. – 650.018 tys. PLN), z czego ponad połowę przychodów stanowiły wpłaty Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z tytułu rocznego rozliczenia zaliczek kwartalnych, przekazanych w 2022 r. z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Natomiast koszty realizacji zdań ze środków Funduszu wyniosły 99.610 tys. PLN (w 2022 r. – 124.407 tys. PLN), w tym wypłaty rekompensat dla osób uprawnionych w kwocie 98.428 tys. PLN, stanowiące prawie 98 % kosztów ogółem. Saldo środków finansowych na rachunku Funduszu Rekompensacyjnego na 31 grudnia 2023 r. wyniosło 2.093.066 tys. PLN (na koniec 2022 r. – 1.594.117 tys. PLN). 162 Dz. U. z 2021 r. poz. 795. 163 Dz. U. z 2017 r. poz. 2097. 119 11.9. ZADŁUŻENIE SKARBU PAŃSTWA Tab. 11.4. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium miejsca emisji kryterium miejsca emisji wartość nominalna zadłużenia [mln PLN] 2023 r. 2022 r. zadłużenie krajowe 1.042.418,1 949.785,9 zadłużenie zagraniczne * 303.782,7 ** 288.684,6 ogółem 1.346.200,9 1.238.470,5 * kursy przyjęte do obliczeń: EUR/PLN – 4,3480, USD/PLN – 3,9350. ** kursy przyjęte do obliczeń: EUR/PLN – 4,6899, USD/PLN – 4,4018. Źródło: Ministerstwo Finansów. Tab. 11.5. Zadłużenie Skarbu Państwa według kryterium rezydenta kryterium rezydenta wartość nominalna zadłużenia [mln PLN] 2023 r. 2022 r. zadłużenie krajowe 932.593,1 826.999,1 zadłużenie zagraniczne 413.607,8 411.471,4 ogółem 1.346.200,9 1.238.470,5 Źródło: jak w tab. 11.4. Tab. 11.6. Zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu kredytów i pożyczek zagranicznych nazwa instytucji wartość zobowiązań [mln EUR] 2023 r. 2022 r. Europejski Bank Inwestycyjny 6.113,4 6.631,3 Bank Rozwoju Rady Europy 786,9 649,7 Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju 5.377,3 5.708,7 Pożyczka z Instrumentu SURE (UE) * 11.236,0 11.236,0 Pożyczka z RRF (UE) ** 4.504 — * Pożyczka zaciągnięta w latach 2020-2022. Spłata kapitału rozpocznie się w 2026 r. ** Pożyczka z UE w ramach instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności (RRF), stworzonego w celu odbudowy gospodarki europejskiej po pandemii Covid-19. Źródło: jak w tab. 11.4. Instrument SURE. 30 czerwca 2020 r. Polska podpisała umowę gwarancyjną na potrzeby Instrumentu SURE (Europejski instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej, jaka wystąpiła w związku z pandemią COVID- 19). Tym samym zobowiązała się w sposób bezwarunkowy i nieodwołalny do przekazania na wniosek Komisji Europejskiej do 100 % swojego wkładu, którego całkowita wysokość określona w umowie gwarancyjnej wynosi 930.103.250 EUR. 15 października 2020 r. została podpisana pomiędzy Polską a Unią Europejską umowa pożyczki z Instrumentu SURE. 120 12. ZESTAWIENIE ZBIORCZE MIENIA SKARBU PAŃSTWA Tab. 12.1. Zestawienie zbiorcze składników mienia Skarbu Państwa składniki * wartość [mln PLN] 2023 r. 2022 r. zabytki bez wyceny bez wyceny zasoby naturalne bez wyceny bez wyceny grunty 699.334 577.561 budynki, budowle i obiekty inżynierii lądowej i wodnej (bez tych, którymi gospodarują starostowie) 218.851 211.550 drogi, mosty i wiadukty ** 197.922 186.395 środki trwałe w budowie i zaliczki na środki trwałe w budowie 75.055 69.157 wartości niematerialne i prawne 1.190 786 maszyny i urządzenia techniczne 10.087 8.396 środki transportu 26.957 18.089 inne środki trwałe 9.671 5.195 należności długoterminowe 2.221 2.423 akcje i udziały 263.950 217.737 inne aktywa długoterminowe 2 2 rozliczenia długoterminowe 22 17 mienie zlikwidowanych jednostek 34 35 zapasy 52.712 48.241 rezerwy strategiczne i zapasy agencyjne 11.214 11.900 należności i roszczenia krótkoterminowe 141.117 95.890 środki pieniężne 61.624 73.547 krótkoterminowe papiery wartościowe 3.514 855 rozliczenia międzyokresowe 35.962 28.136 należności budżetu ewidencjonowane przez Ministra Finansów 160.098 160.406 * Mienie wykorzystywane przez państwowe jednostki organizacyjne i powierzone agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa. ** Także drogi krajowe i obiekty drogowe w miastach na prawach powiatu. Źródło: jak w niniejszym Sprawozdaniu, obliczenia PGRP. 121 Tab. 12.2. Wartość praw majątkowych z tytułu wkładu Skarbu Państwa podmiot wartość * [mln PLN] 2023 r. 2022 r. agencje wykonawcze 18.005 17.164 instytucje gospodarki budżetowej 877 962 Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 3.805 2.892 instytucje kultury 3.770 3.384 samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej 888 918 uczelnie publiczne 48.733 45.263 agencje, fundacje, fundusze i inne państwowe osoby prawne realizujące szczególne niegospodarcze zadania ustawowe 53.770 63.311 jednostki ubezpieczeń społecznych w tym Fundusz Ubezpieczeń Społecznych 74.836 10.171 66.360 9.028 przedsiębiorstwa państwowe 440 2.561 instytuty badawcze 2.027 1.892 parki narodowe 9.540 9.520 Polska Akademia Nauk 1.196 1.141 Bank Gospodarstwa Krajowego 39.420 30.688 * Wartości składników majątku wykorzystywanego przez państwowe jednostki organizacyjne i powierzonego agencjom wykonującym zadania z zakresu gospodarowania składnikami majątku Skarbu Państwa, nie wskazane w częściach szczegółowych, przedstawiono w załączniku (tab. 13.3.). Źródło: jak w tab. 12.1. Przyjęte zasady wyceny oraz zastosowane metody oszacowania, a także brak możliwości wyceny w przypadku niektórych składników powodują, że poszczególne wartości są niewspółmierne, a w związku z tym podanie łącznej wartości mienia Skarbu Państwa wyrażonej w jednej kwocie obarczone jest dużym ryzykiem. 122 13. ZAŁĄCZNIKI 123 13.1. Z AŁĄCZNIK DO ROZDZIAŁ ÓW 6. I 7. Tab. 13.1. Wartość grup rodzajowych składników majątku jednostek państwowych ogółem ** [tys. PLN] 102.235.401 218.850.785 1.189.647 10.086.833 26. 957.469 9.671.132 71.416.911 3.638.632 2.221.086 195.299.008 0 1.777 22.485 34.489 52.712.201 141.116.501 61.623.907 3.513.742 35.962.537 * Bez placówek zagranicznych. ** Liczby w wierszach mogą nie sumować się z powodu za okrągleń w trakcie kolejnych ag regacji. Źródło: bilanse łączne dysponentów części budżetu i bilanse agencji, obliczenia PGRP. PGL Lasy Państwowe 834.620 7.473.362 18.561 259.563 177.579 46.546 510.201 103 1.119 47.879 — 1.732 13.116 — 534.544 776.172 8.425.435 — 69.815 19.282.365 17. 635.046 RARS 44.006 267.332 14.371 47.857 27.123 10.707 24.987 0 0 0 0 0 2.692 — 11.700.104 321.309 7.171.864 0 8.542 20.646.393 19.682.389 AMW 774.627 2.532.485 5.803 14.213 1.833 1.308 41.204 0 191 1.054.881 0 0 6.677 — 414.141 64.615 146.356 0 6 .195 5.064.529 4.844.311 Zasób WRSP 7.913.228 337.944 15 9.664 205 63 52.120 — 1.729 798.874 — — — — 76 3.332.406 1.873.524 217 14 14.320.885 12.728.061 urzędy i instytucje wojewódzkie 823.057 2.636.905 17.778 330.668 1.416.437 289.537 320.869 0 76 .376 0 0 31 0 1.294 190.387 1.557.062 217.177 58 6.106 7.883.742 9.367.194 urzędy i instytucje centralne * 91.845.863 205.602.757 1.133.119 9.424.868 25.334.292 9.322.971 70.467.530 3.638.529 2.141.671 193.397.374 0 14 0 33.195 39.872.949 135.064.937 4 3.789.551 3.513.467 35.871.865 870.454.937 732.618.190 składniki grunty budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej wartości niematerialne i prawne maszyny i urządzenia techniczne środki transportu inne środki trwałe środki trwałe w budowie śr odki przekazane na poczet inwestycji należności długoterminowe akcje i udziały inne papiery wartościowe inne aktywa długoterminowe rozliczenia długoterminowe mienie zlikwidowanych jednostek zapasy należności i roszczenia środki pieniężne krótkoterminowe pa piery wartościowe rozliczenia międzyokresowe suma bilansowa 202 3 r. ** suma bilansowa 202 2 r. ** 124 13.2. ZAŁĄCZNIKI DO ROZDZIAŁU 8. Tab. 13.2. Akcje Skarbu Państwa w spółkach publicznych podmiot liczba akcji udział wartość rynkowa * [%] [tys. PLN] Polski Holding Nieruchomości S. A. 36.842.988 71,93 515.802 PGE Polska Grupa Energetyczna S. A. 1.365.601.493 60,86 11.850.690 Jastrzębska Spółka Węglowa S. A. 64.387.333 54,84 2.706.200 ENEA S. A. 277.015.422 52,29 2.540.231 ORLEN S. A. 579.310.079 49,90 37.944.810 Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S. A. 14.695.470 35,01 624.557 Powszechny Zakład Ubezpieczeń S. A. 295.217.300 34,19 13.954.922 GRUPA AZOTY S. A. 32.734.509 33,00 808.542 KGHM Polska Miedź S. A. 63.589.900 31,79 7.802.481 TAURON Polska Energia S. A. 526.848.384 30,06 1.967.252 Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S. A. 367.918.980 29,43 18.513.683 GRUPA AZOTY Zakłady Chemiczne „POLICE” S. A. 9.273.078 7,47 113.132 BOŚ S. A. 5.148.000 5,54 57.864 SZAR S. A. 811.171 0,74 79 MBANK S. A. 500 0,001 268 REGNON S. A. w likwidacji 29 0,0006 0,02 GRUPA AZOTY Zakłady Azotowe „PUŁAWY” S. A. 1 0,00001 0,06 * Według kursu zamknięcia z 29 grudnia 2023 r. GPW. Źródło: informacje organów nadzorujących, obliczenia PGRP. 125 Tab. 13.3. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa podmiot * wartość nominalna akcji i udziałów kapitał własny wynik finansowy netto za 2023 r. [tys. PLN] Centralny Port Komunikacyjny Sp. z o. o. 11.469.208 12.315.009 –192.877 Polskie Koleje Państwowe S. A. 10.150.716 16.782.297 72.253 Polskie Sieci Elektroenergetyczne S. A. 9.605.473 19.616.170 2.168.889 Operator Gazociągów Przesyłowych Gaz-System S. A. 8.877.191 14.514.588 272.058 Agencja Rozwoju Przemysłu S. A. 8.082.743 9.633.106 48.435 Polska Grupa Górnicza S. A. 3.916.718 2.356.095 1.524.308 Polskie Elektrownie Jądrowe Sp. z o. o. 2.948.201 4.397.151 154.570 Polska Grupa Lotnicza S. A. 2.597.603 2.252.710 50.166 Polski Holding Hotelowy Sp. z o. o. 1.911.500 1.982.527 71.628 Towarzystwo Finansowe Silesia Sp. z o. o. 1.739.080 1.865.891 139.458 PERN S. A. 1.235.978 5.611.690 599.478 „WĘGLOKOKS” S. A. 1.042.859 2.134.875 –128.832 Poczta Polska S. A. 964.140 781.457 –620.962 Exatel S. A. 576.855 420.814 2.689 AMW REWITA Sp. z o. o. 534.072 401.934 29.734 AMW TBS „KWATERA” Sp. z o. o. 525.460 621.392 1.655 Spółka Restrukturyzacji Kopalń S. A. 439.909 1.240.285 5.835 TAURON Wydobycie S. A. 400.287 338.927 483.167 Międzynarodowa Korporacja Gwarancyjna Sp. z o. o. 342.704 30.390 23 Polska Agencja Inwestycji i Handlu S. A. 339.168 245.235 –83.649 Totalizator Sportowy Sp. z o. o. 279.142 1.649.810 353.494 Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S. A. 225.838 352.346 26.727 Rolno-Spożywcza Spółka Inwestycyjna Sp. z o. o. 200.000 33.898 –166.102 WĘGLOKOKS KRAJ S. A. 173.321 358.098 –23.822 EUROLOT S. A. 143.096 840 –260 Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S. A. 130.650 991.419 113.484 Fundusz Rozwoju Spółek S. A. 104.767 599.915 –65.592 Regionalny Fundusz Gospodarczy S. A. 91.387 97.514 26 Holding KW Sp. z o. o. 85.819 308.285 1.544 PlantiCo – Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Zielonki Sp. z o. o. 68.619 79.033 1.574 Polska Żegluga Bałtycka S. A. 67.938 161.424 –4.691 SKLEJKA ORZECHOWO S. A. 57.500 67.206 402 Centrala Farmaceutyczna „CEFARM” S. A. 55.400 95.229 10.679 Uzdrowisko Krynica-Żegiestów S. A. 51.680 52.706 1.615 AMW SINEVIA Sp. z o. o. 51.347 108.185 38.804 Ośrodek Hodowli Zarodowej w Kamieńcu Ząbkowickim Sp. z o.o. 47.095 105.786 4.178 Specjalistyczne Centrum Medyczne im. św. Jana Pawła II S. A. 36.800 164.931 3.991 Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o. o. 36.310 50.034 1.079 126 Siarkopol Tarnobrzeg Sp. z o. o. 35.000 308.449 7.294 Fabryka Przewodów Energetycznych S. A. 26.800 –2.858 –6.528 Uzdrowisko Rabka S. A. 21.300 19.716 293 Kopalnia Soli „Wieliczka” S. A. 21.000 191.398 34.272 Hodowla Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o. o. 17.508 71.033 3.115 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Garzyn” Sp. z o. o. 17.309 141.243 6.072 AMW INVEST Sp. z o. o. 16.257 20.561 7.930 Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S. A. 16.000 41.715 1.460 Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S. A. 16.000 59.806 3.993 Centrum Techniki Okrętowej S. A. 15.500 30.196 –494 OHZ OSIĘCINY Sp. z o. o. 15.158 89.445 2.590 Polskie Ratownictwo Okrętowe Sp. z o. o. 15.000 14.097 –3.003 Stadnina Koni Liski Sp. z o. o. 14.207 41.987 52 Stado Ogierów „Starogard Gdański” Sp. z o. o. 13.621 7.779 –3.386 Gospodarstwo Rolno-Hodowlane Żydowo Sp. z o. o. 13.526 60.124 3.104 Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare Sp. z o. o. 13.366 81.463 2.187 Stadnina Koni „Racot” Sp. z o. o. 13.192 29.321 1.301 Hodowla Zarodowa Zwierząt „Żołędnica” Sp. z o. o. 13.074 77.538 7.202 Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych Sp. z o. o. Chodeczek 12.168 21.790 –3.334 PL.2012+ Sp. z o. o. 12.000 49.230 1.986 Stadnina Koni „Krasne” Sp. z o. o. 11.937 12.448 –1.845 Stadnina Koni Janów Podlaski Sp. z o. o. 11.313 51.644 –1.634 Stadnina Koni Prudnik Sp. z o. o. 11.141 43.819 112 Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o. o. 10.929 87.218 12.199 Stado Ogierów w Łącku Sp. z o. o. 10.543 11.763 31 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Gajewo” Sp. z o. o. 9.753 19.513 –1.381 Przedsiębiorstwo Rolniczo-Hodowlane Gałopol Sp. z o. o. 9.546 48.488 571 Stadnina Koni w Dobrzyniewie Sp. z o. o. 9.510 41.851 1.692 Wytwórnia Surowic i Szczepionek BIOMED Sp. z o. o. 9.000 11.892 2.712 Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej POLONUS w Warszawie S. A. 9.000 11.853 4.218 Polski Rejestr Statków S. A. 8.000 33.341 2.206 Ośrodek Hodowli Zarodowej Lubiana Sp. z o. o. 7.927 65.423 4.013 Stadnina Koni „Nowe Jankowice” Sp. z o. o. 7.923 46.061 1.759 Mścice Ośrodek Hodowli Zarodowej Sp. z o. o. 7.535 23.757 436 Stadnina Koni Nowielice Sp. z o. o. 7.300 15.396 –1.428 Zakłady Chemiczne RUDNIKI S. A. 7.000 137.124 6.528 Zakłady Ceramiczne BOLESŁAWIEC w Bolesławcu Sp. z o. o. 6.502 24.640 1.342 Ośrodek Hodowli Zarodowej „Przerzeczyn Zdrój” Sp. z o. o. 6.500 37.308 5.484 Przemysłowy Instytut Maszyn Budowlanych Sp. z o. o. 6.300 12.162 –4.013 OHZ Sp. z o. o. Głogówek 6.224 35.941 178 Centrum Logistyczne Gryf Sp. z o. o. 5.650 14.960 450 Warszawskie Zakłady Sprzętu Ortopedycznego S. A. 5.123 7.989 628 Aplikacje Krytyczne Sp. z o. o. 5.000 2.479 –2.061 Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Ostrowcu Świętokrzyskim S. A. 4.830 –683 922 Fabryka Obrabiarek do Drewna Sp. z o. o. 4.800 14.693 4 Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku Sp. z o. o. 4.796 40.269 1.815 Stadnina Koni Michałów Sp. z o. o. 4.778 41.630 964 Centrum Badań i Dozoru Sp. z o. o. 3.700 19.571 864 127 Przedsiębiorstwo Przewozu Towarów Powszechnej Komunikacji Samochodowej S. A. 3.600 5.972 117 Ośrodek Hodowli Zarodowej Bobrowniki Sp. z o. o. 3.501 7.672 –957 Ośrodek Hodowli Zarodowej Dębołęka Sp. z o. o. 2.813 15.899 197 Wojskowe Przedsiębiorstwo Handlowe Sp. z o. o. 2.500 15.199 814 Zakłady Artykułów Technicznych „ARTECH” Sp. z o. o. 2.000 8.429 1.259 Pałac Saski Sp. z o. o. 2.000 2.000 0 Techfilm Spółka z o. o. 1.800 27.074 –5.918 Przedsiębiorstwo Usług Hotelarskich PUH Sp. z o. o. 1.400 2.355 178 „WESOŁA” Sp. z o. o. 1.200 11.088 1.957 Kopalnia Soli Bochnia Sp. z o. o. 1.000 4.317 1.400 Dobre z Lasu Sp. z o. o. 800 4.746 –468 Przedsiębiorstwo Budowy Tras Komunikacyjnych TRAKT w Szczecinie Sp. z o. o. 600 375 –222 POLGRUNT Sp. z o. o. 500 4.894 2.097 Zarządca Rozliczeń S. A. 500 500 0 Chłodnia „MORS-WOLA” Sp. z o. o. 400 1.453 29 Ośrodek Badawczy Ekonomiki Transportu Sp. z o.o. 145 6 106 Pro-Holding Sp. z o. o. 120 2.883 –1.786 ARR Group Sp. z o. o. 103 –18 –2 Zakład Budowlano-Drogowy BIESZCZADY Sp. z o. o. 95 35 –856 EKO-SERWIS Sp. z o. o. 54 — — „WIDAWA” Sp. z o. o. 50 10.948 –1.338 Nieruchomości KW Sp. z o. o. 5 — — Ventiquattro Sp. z o. o. 5 — — * Bez spółek w likwidacji, upadłości i nie prowadzących działalności. Źródło: jak w tab. 13.2. 128 Tab. 13.4. Wybrane spółki niepubliczne z częściowym udziałem Skarbu Państwa podmiot udział wartość majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa* [%] [tys. PLN] PKP Polskie Linie Kolejowe S. A. 83,46 21.295.062 Polski Fundusz Rozwoju S. A. 99,87 15.661.570 Krajowa Grupa Spożywcza S. A. ** 84,73 3.832.340 Polska Grupa Zbrojeniowa S. A. 50,29 3.693.574 Zarząd Morskiego Portu Gdynia S. A. 99,93 2.457.593 Polski Holding Obronny Sp. z o. o. 80,65 1.898.109 Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S. A. 95,57 1.352.696 Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S. A. 94,80 1.214.018 Tarchomińskie Zakłady Farmaceutyczne „Polfa” S. A. 93,22 673.160 Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna INVEST-PARK Sp. z o. o. *** 88,75 664.556 Polskie Promy Sp. z o. o. 99,99 654.851 Fundusz Transformacji Województwa Śląskiego S. A. 99,85 499.575 Electromobility Poland S. A. 90,79 458.710 Jastrzębskie Zakłady Remontowe Sp. z o. o. 39,60 401.604 Polskie Linie Lotnicze LOT S. A. 69,28 314.217 Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna Sp. z o. o. 78,58 275.760 Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S. A. 51,55 219.272 Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S. A. 33,33 210.465 Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S. A. 71,84 178.180 Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna S. A. 71,46 132.138 Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna S. A. 49,80 129.446 * Według największych wartości majątku netto spółki. ** Spółka znajdowała się w nadzorze dwóch organów: Ministerstwa Aktywów Państwowych, które reprezentowało Skarb Państwa w 84,47 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 3.820.581 tys. PLN oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który reprezentował Skarb Państwa w 0,26 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 11.759 tys. PLN. *** Spółka znajdowała się w nadzorze dwóch organów: Ministerstwa Rozwoju i Technologii, które reprezentowało Skarb Państwa w 69,75 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 522.285 tys. PLN oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który reprezentował Skarb Państwa w 19,00 % udziałów w kapitale zakładowym spółki o wartości majątku spółki w części odpowiadającej udziałowi Skarbu Państwa wynoszącej 142.271 tys. PLN. Źródło: jak w tab. 13.2.\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n  \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n  \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n  \"pl_key_points\": [\r\n    \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n    \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n  ],\r\n  \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n  \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n  \"eng_key_points\": [\r\n    \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n    \"Second short bullet point in English...\"\r\n  ],\r\n  \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n  \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n  \"de_key_points\": [\r\n    \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n    \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n  ],\r\n  \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n  \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n  \"fr_key_points\": [\r\n    \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n    \"Deuxième court point en français...\"\r\n  ],\r\n  \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n  \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n  \"es_key_points\": [\r\n    \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n    \"Segundo punto breve en español...\"\r\n  ],\r\n  \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n  \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n  \"it_key_points\": [\r\n    \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n    \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n  ],\r\n  \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n  \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n  \"nl_key_points\": [\r\n    \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n    \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n  ],\r\n  \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n  \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n  \"pt_key_points\": [\r\n    \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n    \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n  ],\r\n  \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"pl_ai_title\": \"Sprawozdanie o stanie majątku Skarbu Państwa na koniec 2023 roku\",\n  \"pl_summary\": \"Dokument przedstawia pełny obraz tego, co należy do państwa na koniec 2023 roku – od lasów, ziemi i dróg, po akcje spółek i instytucje publiczne. Pokazuje, jak zmienił się majątek narodowy w ciągu roku, co ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo energetyczne, dostęp do infrastruktury i stabilność finansów publicznych. Obywatele mogą zobaczyć, jak państwo zarządza wspólnymi zasobami, które służą realizacji zadań publicznych.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"Wzrost wartości akcji państwowych spółek giełdowych o ponad 14 mld zł, co zwiększa wartość majątku narodowego.\",\n    \"Postęp w budowie pierwszej elektrowni jądrowej – wydano kluczowe decyzje lokalizacyjne i środowiskowe, co przybliża Polskę do uniezależnienia energetycznego.\",\n    \"Zadłużenie Skarbu Państwa wzrosło do 1,346 bln zł, co może wpływać na przyszłe decyzje budżetowe i podatkowe.\",\n    \"Powierzchnia gruntów państwowych pozostała stabilna (ok. 32% kraju), a największą ich część stanowią lasy (ponad 7,3 mln ha).\",\n    \"Wartość gruntów rolnych w zasobach państwa znacząco wzrosła z powodu wyższych cen rynkowych, co ma znaczenie dla gospodarki żywnościowej.\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"Report on the State of the State Treasury's Assets as of the End of 2023\",\n  \"eng_summary\": \"This document provides a complete picture of state-owned assets at the end of 2023, from forests, land, and roads to company shares and public institutions. It shows how the national wealth changed over the year, directly impacting energy security, infrastructure access, and the stability of public finances. Citizens can see how the state manages shared resources used to carry out public tasks.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"The value of shares in state-owned public companies increased by over PLN 14 billion, boosting the national wealth.\",\n    \"Progress on the first nuclear power plant – key location and environmental decisions were issued, bringing Poland closer to energy independence.\",\n    \"The State Treasury's debt rose to PLN 1.346 trillion, which may affect future budget and tax decisions.\",\n    \"The area of state-owned land remained stable (approx. 32% of the country), with forests constituting the largest part (over 7.3 million hectares).\",\n    \"The value of agricultural land in state resources significantly increased due to higher market prices, which is important for the food economy.\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Bericht über den Stand des Vermögens des Staatsschatzes zum Ende des Jahres 2023\",\n  \"de_summary\": \"Dieses Dokument bietet ein vollständiges Bild des staatlichen Vermögens Ende 2023, von Wäldern, Land und Straßen bis hin zu Unternehmensanteilen und öffentlichen Einrichtungen. Es zeigt, wie sich das nationale Vermögen im Laufe des Jahres verändert hat, was sich direkt auf die Energiesicherheit, den Zugang zur Infrastruktur und die Stabilität der öffentlichen Finanzen auswirkt. Die Bürger können sehen, wie der Staat die gemeinsamen Ressourcen verwaltet, die zur Erfüllung öffentlicher Aufgaben dienen.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Der Wert der Aktien börsennotierter Staatsunternehmen stieg um über 14 Mrd. PLN, was das Nationalvermögen erhöht.\",\n    \"Fortschritt beim ersten Kernkraftwerk – wichtige Standort- und Umweltentscheidungen wurden erlassen, was Polen der Energieunabhängigkeit näher bringt.\",\n    \"Die Verschuldung des Staatsschatzes stieg auf 1,346 Billionen PLN, was sich auf künftige Haushalts- und Steuerentscheidungen auswirken kann.\",\n    \"Die Fläche des Staatslandes blieb stabil (ca. 32 % des Landes), wobei Wälder den größten Teil ausmachen (über 7,3 Mio. ha).\",\n    \"Der Wert der landwirtschaftlichen Flächen in staatlichen Ressourcen stieg aufgrund höherer Marktpreise erheblich, was für die Ernährungswirtschaft von Bedeutung ist.\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"Rapport sur l'état des biens du Trésor public à la fin de l'année 2023\",\n  \"fr_summary\": \"Ce document donne une image complète de ce qui appartient à l'État à la fin de 2023, des forêts, terres et routes aux actions de sociétés et institutions publiques. Il montre comment la richesse nationale a évolué au cours de l'année, ce qui a un impact direct sur la sécurité énergétique, l'accès aux infrastructures et la stabilité des finances publiques. Les citoyens peuvent voir comment l'État gère les ressources communes utilisées pour mener à bien les missions de service public.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"La valeur des actions des sociétés publiques cotées en bourse a augmenté de plus de 14 milliards de PLN, augmentant ainsi la richesse nationale.\",\n    \"Progrès sur la première centrale nucléaire – des décisions clés de localisation et environnementales ont été prises, rapprochant la Pologne de l'indépendance énergétique.\",\n    \"La dette du Trésor public a augmenté pour atteindre 1 346 milliards de PLN, ce qui peut affecter les futures décisions budgétaires et fiscales.\",\n    \"La superficie des terres domaniales est restée stable (environ 32 % du pays), les forêts en constituant la plus grande partie (plus de 7,3 millions d'hectares).\",\n    \"La valeur des terres agricoles dans les ressources de l'État a considérablement augmenté en raison de la hausse des prix du marché, ce qui est important pour l'économie alimentaire.\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"Informe sobre el estado de los bienes del Tesoro Público a finales de 2023\",\n  \"es_summary\": \"Este documento ofrece una imagen completa de lo que pertenece al Estado a finales de 2023, desde bosques, tierras y carreteras hasta acciones de empresas e instituciones públicas. Muestra cómo cambió la riqueza nacional durante el año, lo que impacta directamente en la seguridad energética, el acceso a la infraestructura y la estabilidad de las finanzas públicas. Los ciudadanos pueden ver cómo el Estado gestiona los recursos comunes que sirven para realizar tareas públicas.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"El valor de las acciones de las empresas públicas cotizadas aumentó en más de 14 mil millones de PLN, incrementando la riqueza nacional.\",\n    \"Progreso en la primera central nuclear: se emitieron decisiones clave de ubicación y medioambientales, acercando a Polonia a la independencia energética.\",\n    \"La deuda del Tesoro Público aumentó a 1,346 billones de PLN, lo que puede afectar las futuras decisiones presupuestarias y fiscales.\",\n    \"La superficie de terrenos estatales se mantuvo estable (aprox. 32% del país), siendo los bosques la mayor parte (más de 7,3 millones de hectáreas).\",\n    \"El valor de las tierras agrícolas en recursos estatales aumentó significativamente debido a los mayores precios de mercado, lo cual es importante para la economía alimentaria.\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"Relazione sullo stato dei beni del Tesoro dello Stato alla fine del 2023\",\n  \"it_summary\": \"Questo documento fornisce un quadro completo di ciò che appartiene allo Stato alla fine del 2023, dalle foreste, ai terreni e alle strade, fino alle azioni di società e alle istituzioni pubbliche. Mostra come la ricchezza nazionale è cambiata durante l'anno, con un impatto diretto sulla sicurezza energetica, l'accesso alle infrastrutture e la stabilità delle finanze pubbliche. I cittadini possono vedere come lo Stato gestisce le risorse comuni utilizzate per svolgere compiti pubblici.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"Il valore delle azioni delle società pubbliche quotate è aumentato di oltre 14 miliardi di PLN, incrementando la ricchezza nazionale.\",\n    \"Progressi sulla prima centrale nucleare – sono state emesse decisioni chiave sull'ubicazione e sull'ambiente, avvicinando la Polonia all'indipendenza energetica.\",\n    \"Il debito del Tesoro dello Stato è salito a 1.346 miliardi di PLN, il che potrebbe influenzare le future decisioni di bilancio e fiscali.\",\n    \"La superficie dei terreni demaniali è rimasta stabile (circa il 32% del paese), con le foreste che ne costituiscono la parte maggiore (oltre 7,3 milioni di ettari).\",\n    \"Il valore dei terreni agricoli nelle risorse statali è aumentato significativamente a causa dei prezzi di mercato più elevati, un aspetto importante per l'economia alimentare.\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"Rapport over de staat van de eigendommen van de Staatsschatkist eind 2023\",\n  \"nl_summary\": \"Dit document geeft een volledig beeld van wat de staat eind 2023 bezit, van bossen, grond en wegen tot aandelen in bedrijven en openbare instellingen. Het laat zien hoe het nationale vermogen in de loop van het jaar is veranderd, wat een directe impact heeft op de energiezekerheid, de toegang tot infrastructuur en de stabiliteit van de overheidsfinanciën. Burgers kunnen zien hoe de staat de gemeenschappelijke middelen beheert die worden gebruikt voor publieke taken.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"De waarde van aandelen in beursgenoteerde staatsbedrijven steeg met meer dan 14 miljard PLN, waardoor het nationale vermogen toenam.\",\n    \"Voortgang bij de eerste kerncentrale – er werden belangrijke locatie- en milieubesluiten genomen, waardoor Polen dichter bij energieonafhankelijkheid komt.\",\n    \"De schuld van de Staatsschatkist steeg tot 1,346 biljoen PLN, wat van invloed kan zijn op toekomstige begrotings- en belastingbeslissingen.\",\n    \"Het areaal staatsgrond bleef stabiel (ongeveer 32% van het land), waarbij bossen het grootste deel uitmaken (meer dan 7,3 miljoen hectare).\",\n    \"De waarde van landbouwgrond in staatsbezit steeg aanzienlijk door hogere marktprijzen, wat belangrijk is voor de voedseleconomie.\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"Relatório sobre o estado dos bens do Tesouro do Estado no final de 2023\",\n  \"pt_summary\": \"Este documento fornece um quadro completo do que pertence ao Estado no final de 2023, desde florestas, terras e estradas até ações de empresas e instituições públicas. Mostra como a riqueza nacional mudou ao longo do ano, impactando diretamente a segurança energética, o acesso à infraestrutura e a estabilidade das finanças públicas. Os cidadãos podem ver como o Estado gere os recursos comuns que servem para realizar tarefas públicas.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"O valor das ações das empresas públicas cotadas em bolsa aumentou em mais de 14 mil milhões de PLN, aumentando a riqueza nacional.\",\n    \"Progresso na primeira central nuclear – foram emitidas decisões fundamentais de localização e ambientais, aproximando a Polónia da independência energética.\",\n    \"A dívida do Tesouro do Estado aumentou para 1,346 biliões de PLN, o que pode afetar futuras decisões orçamentais e fiscais.\",\n    \"A área de terrenos do Estado manteve-se estável (aprox. 32% do país), sendo as florestas a maior parte (mais de 7,3 milhões de hectares).\",\n    \"O valor das terras agrícolas nos recursos do Estado aumentou significativamente devido aos preços de mercado mais elevados, o que é importante para a economia alimentar.\"\n  ],\n  \"category\": [\"Economy\", \"Public Investments\", \"Environment\"]\n}"
    }
  ]
}