{
  "legislationId": "10_938",
  "lastUpdate": "2026-05-27T16:27:48.081Z",
  "history": [
    {
      "timestamp": "2026-05-27T16:27:48.081Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_938/text/index.html",
      "model": "gemini-flash-lite-latest",
      "prompt_sent": "\r\nROLE: Fact Checker.\r\nTASK: Compare SOURCE (the original) and SUMMARY (a summary prepared by another AI).\r\n\r\nYour goal is to detect \"FABRICATED SPECIFICS\" (Fabricated Entities) in SUMMARY.\r\n\r\nSOURCE:\r\nDruk nr 938 Warszawa, 24 grudnia 2024 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4621.24.2024 Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra do spraw Polityki Senioralnej do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. Warszawa, 2024 r. 2 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 10 grudnia 2024 r. 3 Spis treści Wprowadzenie ................................................................................................................................4 1Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce .......................................................5 1.1Sytuacja demograficzna .........................................................................................................5 1.2Sytuacja ekonomiczna i usługi społeczne...............................................................................9 1.3Sytuacja na rynku pracy .......................................................................................................18 1.4Stan zdrowia i opieka zdrowotna .........................................................................................22 1.5 Dostępne formy aktywności ................................................................................................40 1.6Równe traktowanie, przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy ........................................50 1.7Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych .......................................................................52 Wnioski i rekomendacje.................................................................................................................55 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym............................58 Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym ..........................58 Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo –Uczestnictwo – Solidarność ....................................58 Wykaz tabel i wykresów ................................................................................................................58 4 Wprowadzenie Zadania z obszaru polityki senioralnej są aktualnie realizowane przez Ministra do spraw Polityki Senioralnej, którego urząd obsługuje Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 1 . Minister ds. Polityki Senioralnej opracował kolejną edycję Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. 2 , która stanowi opis i diagnozę różnych aspektów życia seniorów 3 . Dokument powstał we współpracy z innymi resortami, instytucjami centralnymi oraz służbami społecznymi na szczeblu województw. Informacja prezentuje sytuację społeczno-ekonomiczną seniorów w Polsce, w szczególności dotyczącą sytuacji demograficznej, ekonomicznej, rodzinnej, zdrowotnej, sytuacji na rynku pracy, dostępności i poziomu usług społecznych oraz wszelkiego rodzaju aktywności podejmowanych przez osoby starsze. W uzupełnieniu do Informacji zostało dołączone opracowanie na temat stanu realizacji polityki społecznej wobec osób starszych w Polsce na szczeblu centralnym oraz na szczeblu regionalnym, a także opracowanie na temat realizacji założeń zawartych w Polityce społecznej wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – Solidarność 4 . Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Jednocześnie należy zauważyć, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. Minister do spraw Polityki Senioralnej dziękuje wszystkim osobom i Instytucjom za pomoc i współudział w przygotowaniu Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. 1 W związku z postanowieniem Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 13 grudnia 2023 r. (M.P. 1383) powołującym do składu Rady Ministrów Ministra do spraw Polityki Senioralnej oraz rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra do spraw Polityki Senioralnej (Dz. U. poz. 2709). 2 Na podstawie art. 5 ust. 1ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1705, oraz z 2024 r. poz. 834) 3 W Informacji za osoby starsze przyjęto osoby w wieku 60 lat i więcej, zgodnie z uregulowaniami ustawy z dnia 11 września 2015 r. 4 przyjętej uchwałą nr 161 Rady Ministrów z dnia 26 października 2018 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ (M.P. poz. 1169) 5 1Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce 1.1Sytuacja demograficzna W 2023 r. liczba ludności Polski wyniosła 37,6 mln, w tym blisko 9,9 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (26,3%). W stosunku do 2022 r. liczba osób w wieku senioralnym wzrosła o 96 tys. osób tj. o 1,0%. Wykres 1 Struktura ludności w 2023 r. według grup wieku (w%) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS W subpopulacji osób starszych najliczniejszą grupę (25,5%) stanowiły osoby w wieku 65—69 lat. Drugą pod względem liczebności grupę stanowiły osoby w wieku 60—64 lata, których udział zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego o 1,2 p. proc, osiągając poziom 23,7%. Mniej liczna, ale rosnąca w ostatnich latach jest grupa osób w wieku 70—74 lata. W 2023 r. w stosunku do roku poprzedniego liczba osób w tym wieku wzrosła o 2,7%, a ich udział w populacji osób starszych osiągnął poziom 21,3%. W 2023 r. w stosunku do roku poprzedniego najbardziej wzrosła liczba osób w wieku 75—79 lat (o 11,3%) i osiągnęła udział w populacji osób starszych na poziomie 13,3%. Należy zwrócić uwagę, że około 16,2% (wobec 16,3% w 2022 r.) osób starszych stanowiły osoby w wieku co najmniej 80 lat. Wykres 2 Osoby starsze w 2023 r. w podziale na grupy wieku (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 73.7 26.3 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 23.7 25.5 21.3 13.3 7.9 8.3 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej 6 W populacji osób starszych większość stanowią kobiety (kobiety 5 743,5 tys., mężczyźni 4 150,2 tys.). W 2023 r., podobnie jak rok wcześniej, stanowiły one 58,1%. Na 100 mężczyzn przypadało ich 138 (dla ludności Polski wskaźnik feminizacji wyniósł 107). Wykres 3 Osoby starsze w podziale na płeć (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Przewaga liczebna kobiet wzrasta wraz z przechodzeniem do kolejnych grup wieku, np. w grupie 60—64 lata kobiety w 2023 r. stanowiły 52,7% ogółu osób starszych, a współczynnik feminizacji wyniósł 112. Wśród osób co najmniej 85-letnich 72,1% to kobiety, a na 100 mężczyzn przypadało ich 258. Wykres 4 Współczynnik feminizacji a w 2023 r. a Liczba kobiet na 100 mężczyzn (w dniu 31 XII) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Poziom zróżnicowania międzypłciowego jest różny ze względu na miejsce zamieszkania. W 2023 r. w miastach współczynnik feminizacji w grupie osób w wieku senioralnym wyniósł 148, natomiast na wsi 123. Jedynie w najstarszej grupie wieku, tj. osób w wieku 85 lat i więcej współczynnik feminizacji na wsi jest wyższy niż w mieście i wyniósł odpowiednio 269 i 253. Rosnący wraz z wiekiem udział kobiet w populacji jest konsekwencją dłuższego przeciętnego życia kobiet oraz nadumieralności mężczyzn. W 2023 r. udział ludności w starszym wieku w miastach wyniósł 28,2% (wobec 27,9% w roku poprzednim). Na terenach wiejskich udział ten kształtował się na poziomie 23,4% (tj. o 0,4 p. proc więcej niż w 2022 r.) 58.05 41.95 KobietyMężczyźni 0 50 100 150 200 250 300 Ogółem w tym 60 lat i więcej 60-64 lata 65-69 lat 70-74 lata 75-79 lat 80-84 lata 85 lat i więcej OgółemMiastaWieś 7 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Kobiety osiągające wiek 60 lat w 2023 r. miały przed sobą blisko 5 lat więcej dalszego trwania życia niż mężczyźni. W 2023 r. mężczyzna w wieku 60 lat miał przed sobą jeszcze średnio 19,6 roku życia (w 2022 r. było to 18,7 roku), natomiast kobieta 24,4 roku życia (w roku poprzednim 23,6 roku). W 2023 r. liczba zgonów osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 1000 osób w tym wieku wyniosła 36, co oznacza spadek w stosunku do roku poprzedniego o 3,8. Umieralność wśród mężczyzn jest zdecydowanie wyższa niż wśród kobiet i proces ten nasila się wraz z wiekiem. Współczynnik zgonów wśród mężczyzn w wieku senioralnym w 2023 r. wyniósł 41,2, a wśród kobiet ukształtował się na poziomie 32,3. Obserwuje się również wyższą umieralność wśród seniorów zamieszkałych na wsi niż w mieście. Współczynnik zgonów osób starszych na wsi wyniósł 36,9, podczas gdy w mieście ukształtował się na poziomie 35,5. Wykres 6 Współczynnik zgonów a w 2023 r. a Liczba zgonów osób w danym wieku na 1000 ludności w danym wieku Źródło: Wyniki bieżących badań GUS Najczęstszą przyczyną zgonów osób starszych w 2023 r. były choroby układu krążenia, które odpowiadały za 38,9% z nich. Kolejną przyczyną były nowotwory, które odpowiadały za 23,8 % zgonów osób starszych. W 2023 r. z powodu COVID-19 odnotowano 7,2% zgonów osób starszych. 63.86 36.14 MiastoWieś 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 Ogółem w tym 60 lat i więcej 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej OgółemMężczyźniKobiety 8 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi a w 2023 r. a Liczba osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku 15—64 lata Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Spadek liczby ludności ogółem i wzrost liczby ludności w wieku senioralnym skutkuje wzrostem wskaźnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (liczby osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku od 15 do 64 lat). Dynamiczny wzrost wskaźnika obciążenia demograficznego zauważalny jest od 2011 r. Wskaźnik ten ukształtował się w 2023 r. na poziomie 30,9. Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2023 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. łódzkie i woj. świętokrzyskie (oba po 35,2%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 27,9%). Wyniki Prognozy ludności na lata 2023–2060 5) wskazują na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa. Mimo przewidywanego ubytku ludności o ponad 7 mln do 2060 r. spodziewany jest postępujący proces starzenia się ludności Polski, co oznacza wzrost odsetka osób w wieku 60 lat i więcej. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w końcu horyzontu prognozy do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS 5) GUS, Prognoza ludności na lata 2023—2060 30.9 27.9 28.5 28.7 28.9 29.6 29.8 30.6 31.1 31.4 31.9 32.4 32.6 33 33.1 35.235.2 0 5 10 15 20 25 30 35 40 Polska Małopolskie Pomorskie Wielkopolskie Podkarpackie Mazowieckie Warmińsko-mazurskie Podlaskie Kujawsko-pomorskie Lubuskie Opolskie Dolnośląskie Lubelskie Zchodniopomorskie Śląskie Łódzkie Świętokrzyskie 27.76 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 9 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS 1.2Sytuacja ekonomiczna i usługi społeczne Zgodnie z wynikami reprezentacyjnego Badania budżetów gospodarstw domowych w 2023 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi wyniósł 3 009,69 zł. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymują się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2023 r. stanowiły 81,5% ich dochodów. Dochody z pracy najemnej w przypadku tych gospodarstw stanowiły 9,7% ogółu dochodów, a dochody z pracy na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym – 2,7%. 32.45 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 37.38 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 38.35 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 10 Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 6 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Dochód rozporządzalny 7 2 793,98 2 554,56 3 009,69 2 981,52 3 013,65 MIASTO Dochód rozporządzalny 3 031,042 799,213 120,543 089,653 115,31 WIEŚ Dochód rozporządzalny 2 375,772 258,622 681,192 597,742 747,37 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi w 2023 r. wyniosły 2 076,78 zł. W 2023 r. udział przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w dochodzie rozporządzalnym w gospodarstwach domowych składających się wyłącznie z osób w wieku 60 lat i więcej ukształtował się na poziomie 69,0%. Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 8 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 720,511 546,192 076,782 306,461 986,50 MIASTO Wydatki gospodarstwa domowego 1 855,601 736,832 146,722 381,902 036,70 WIEŚ Wydatki gospodarstwa domowego 1 482,201 315,581 869,542 038,721 854,99 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych w 2023 r., GUS 6 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 7 Dochód rozporządzalny to suma bieżących dochodów gospodarstwa domowego ze wszystkich źródeł pomniejszona o zaliczki na podatek dochodowy, podatki oraz o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. 8 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 11 W gospodarstwach domowych, w skład których wchodziły tylko osoby w wieku 60 lat i więcej, udział wydatków na żywność i napoje bezalkoholowe na 1 osobę wyniósł w 2023 r. 28,5% (o 3,5 p. proc. więcej niż w gospodarstwach osób młodszych). Użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii stanowiły 23,8% ogółu wydatków gospodarstw wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej, a wydatki na zdrowie – 8,4%, odpowiednio o 4,8 i 4,4 p. proc. więcej w porównaniu z gospodarstwami osób młodszych. Poziom, dynamika i struktura dochodów oraz wydatków są istotnie zróżnicowane ze względu na miejsce zamieszkania. Sytuacja dochodowa gospodarstw domowych w miastach jest lepsza niż gospodarstw domowych na wsi. W miastach gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej miały dochody o 16,4% wyższe niż gospodarstwa na wsi. Również wydatki gospodarstw domowych wyłącznie osób starszych zamieszkujących w miastach były wyższe (o 14,8%), niż gospodarstw na wsi. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami starszymi rzadziej oceniały swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą w porównaniu z gospodarstwami bez osób starszych (42,1% wobec 61,2%), a częściej jako przeciętną (50,8% wobec 34,8%) oraz raczej złą lub złą (7,1% wobec 4,0%). Najgorzej swoją sytuację materialną oceniały osoby w wieku 60 lat i więcej mieszkające samotnie, w szczególności na wsi – 13,4% z nich oceniło swoją sytuację jako raczej złą lub złą. Tabela 3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 9 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra61,247,142,131,654,5 Przeciętna34,847,250,857,842,5 Raczej zła i zła4,05,77,110,63,0 MIASTA Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra63,147,444,333,757,7 Przeciętna33,346,949,256,540,1 Raczej zła i zła3,65,76,59,82,2 WIEŚ Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra57,246,535,324,146,3 Przeciętna38,047,855,662,548,6 Raczej zła i zła4,85,79,113,45,1 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Według danych GUS gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkają przeważnie w budynkach wielorodzinnych (60,8% w 2023 r.). W domach jednorodzinnych w analizowanym roku mieszkało 39,0% tego typu gospodarstw. Przeciętna powierzchnia użytkowa 9 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 12 mieszkania na 1 gospodarstwo domowe osób starszych wynosiła 72,4 m 2 , przy czym w miastach o 27,9 m 2 mniej niż na wsi (65,6 m 2 wobec 93,5 m 2 ). Użytkowanie mieszkań posiadających odpowiednie warunki techniczno-sanitarne zadeklarowało w 2023 r. 95,7% gospodarstw osób w wieku 60 lat lub więcej (96,8% w miastach i 92,2% na wsi). Osoby starsze w większości zadeklarowały, że ich mieszkania wyposażone były w balkon, taras lub ogródek (79,3%), że jest wystarczająco ciepłe w zimie i wystarczająco chłodne w lecie (odpowiednio 96,0% i 95,9%). Na zamieszkiwanie w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu uskarżało się 8,7% gospodarstw osób starszych, 2,7% oceniło, że zamieszkuje w rejonie o złej infrastrukturze, a 1,6% wskazało na szczególne zagrożenie przestępczością (np. przemocą, wandalizmem,itp.). Tabela 4 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 10 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny55,045,660,868,652,4 dom 1-rodzinny44,854,239,031,147,5 inny0,20,20,20,30,1 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że 26,6% mieszkań osób będących w wieku 60 lat lub więcej znajdowała się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe zamieszkujące w miastach – 30,0 % niż na wsi – 15,9%. Zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) 11 W 2023 r. zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) w Polsce było ogółem 16,3% społeczeństwa, w tym 18,0% osób w wieku 65 lat i więcej, czyli o 1,2 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. Szczególnie niekorzystnie pod tym względem sytuacja przedstawia się dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej – w 2023 r. aż 40,5% tego typu gospodarstw domowych było zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, o 5,3 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. Z kolei w przypadku gospodarstw domowych składających się z dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku co najmniej 65 lat sytuacja jest już znacznie lepsza – 13,5% w 2023 r., o 0,5 p. proc. mniej niż rok wcześniej. Dla porównania ogółem zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w Polsce w 2023 r. było 16,3%, o 0,4 p. proc. więcej niż w 2022 r. 10 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 11 dane w Eurostacie oznaczone jako dotyczące 2023 r. odnoszą się do dochodów za poprzedni rok 13 Wykres 12 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym kalkulowanym na dochodach (AROP) w Polsce w 2023 r. dla osób w wieku 65 lat i więcej wyniósł 16,5%, o 1,3 p. proc. więcej niż rok wcześniej. Dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej w 2023 r. wskaźnik ten osiągnął wartość 38,9% i było to o 6,2 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. W przypadku gospodarstw domowych składających się z dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat i więcej, było to 11,0% w 2023 r. Rok wcześniej było to 0,5 p. proc. mniej. Dla porównania, dla ogółu społeczeństwa wskaźnik ten osiągnął wartość 14,0% i było to o 0,3 p. proc. więcej niż w 2022 r. Wykres 13 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym (AROP) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS W przypadku wskaźnika pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej w Polsce ogółem wyniósł 3,0%, w tym dla osób w wieku 65 lat i więcej obserwuje się spadek wartości wskaźnika w stosunku do roku poprzedniego – w 2023 r. wskaźnik ten wyniósł 3,3%, o 0,3 p. proc. mniej niż w 2022 r. Dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej wartość wskaźnika pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej spadła o 0,5 p. proc. w stosunku do roku poprzedniego (5,5% w 2023 r.), a dla gospodarstw domowych dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku co najmniej 65 lat wskaźnik ten zmalał o 0,8 p. proc. (3,1% w 2023 r.). Z kolei dla ogółu społeczeństwa wartość wskaźnika wzrosła o 0,2 p. proc. w porównaniu do roku poprzedniego (3,0% w 2023 r.). 15,9 16,8 35,2 14,0 16,3 18,0 40,5 13,5 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 13,7 15,2 32,7 10,5 14,0 16,5 38,9 11,0 0,0 5,0 10,0 15,0 20,0 25,0 30,0 35,0 40,0 45,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 14 Wykres 14 Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS System pomocy społecznej System pomocy społecznej oferuje szereg różnorodnych form wsparcia, skierowanych do osób, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają opieki w codziennym życiu. Wsparcie dla osób starszych dotyczy szczególnie osób samotnych, w gorszej sytuacji finansowej, ale również tych, którzy z różnych przyczyn nie mogą liczyć na najbliższych. Pomoc ta może być udzielana w miejscu zamieszkania, podczas dziennego pobytu w ośrodkach wsparcia albo pobytu w placówce całodobowej. Ze sprawozdania MRiPS-03 za 2023 r. wynika, że w 2023 r. pomocą społeczną było objętych 867 967 rodzin (składających się z 1 736 550 osób), w tym 196 475 rodzin emerytów i rencistów (składających się z 282 856 osób). Analizując te dane należy zwrócić uwagę, że ponad 70% rodzin składających się z emerytów i rencistów prowadziła gospodarstwa 1-osobowe, z czego ponad 1/3 (65 713) zamieszkiwała na wsi. Najwięcej jednoosobowych gospodarstw domowych emerytów i rencistów objętych pomocą społeczną odnotowano w województwach: mazowieckim, wielkopolskim i śląskim. 1.WSPARCIE ŚRODOWISKOWE Wsparcie środowiskowe seniorów obejmuje różnego rodzaju działania i usługi mające na celu poprawę jakości życia osób starszych oraz umożliwienie im pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Ta forma pomocy nie tylko poprawia ich codzienne funkcjonowanie, ale także przyczynia się do utrzymania ich zdrowia fizycznego i psychicznego, oraz integracji społecznej. Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną oraz ,w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy doszło do nagłego pogorszenia stanu zdrowia lub gdy objęcie osób usługami opiekuńczymi wynika z konieczności zapewnienia takim osobom odpowiedniej opieki, usługi te mogą być przyznane w trybie pilnym. Rada gminy określa szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Jak wynika ze sprawozdania MRiPS-03 w 2023 r. 109 079 osób skorzystało z usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w formie usług sąsiedzkich obejmują pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Od listopada do grudnia 2023 r. (tj. możliwości 2,8 3,6 6,0 3,9 3,0 3,3 5,5 3,1 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 15 świadczenia usług opiekuńczych w tej formie), 124 osoby skorzystały z usług opiekuńczych świadczonych w formie usług sąsiedzkich. Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy doszło do nagłego pogorszenia stanu zdrowia lub gdy objęcie osób specjalistycznymi usługami opiekuńczymi wynika z konieczności zapewnienia takim osobom odpowiedniej opieki, usługi te mogą być przyznane w trybie pilnym. Rada gminy określa szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze (z wyłączeniem usług świadczonych osobom z zaburzeniami psychicznymi) oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Według sprawozdania MRiPS - 03 w 2023 r. 5 139 osób skorzystało ze specjalistycznych usług opiekuńczych. Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi — świadczenie tej formy usług osobom z zaburzeniami psychicznymi należy do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, realizowane jest ze środków budżetu państwa. W 2023 r. 14 586 osób otrzymało świadczenie w formie SUO dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia. Ośrodek wsparcia jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej dziennego pobytu. W ośrodku wsparcia mogą być prowadzone miejsca całodobowe okresowego pobytu. Ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są: środowiskowy dom samopomocy, klub samopomocy. Placówki te mogą być przeznaczone dla różnej kategorii osób, w zależności od potrzeb występujących na danym terenie. W ramach działalności ośrodków wsparcia poprzez prowadzenie treningów indywidualnych i grupowych, świadczone są różnego rodzaju usługi dostosowane do specyficznych potrzeb osób korzystających z tej formy pomocy. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r. — liczba ośrodków wsparcia wynosiła 2 654, liczba miejsc w tych jednostkach 89 598, a liczba osób korzystających 111 464, w tym 869 środowiskowych domów samopomocy z liczbą miejsc 33 730, z których skorzystało 37 256 osób. Mieszkania treningowe i wspomagane zgodnie z art. 53 ust 2 ustawy 12 są formą przygotowującą, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia lub wspierającą te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pobyt w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym przysługuje osobom pełnoletnim, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebują pomocy w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki. Zakres usług wsparcia w mieszkaniu wspomaganym obejmuje pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w życiu codziennym, jednak nie zapewnia tak szerokiego wsparcia jak jednostki świadczące całodobową opiekę (profesjonalnych usług specjalistycznych). W mieszkaniu wspomaganym świadczone są usługi, które mogą stanowić alternatywę dla pobytu w placówce o charakterze instytucjonalnym. Usługa ma charakter pobytu stałego lub okresowego. Służy osobom niesamodzielnym, w szczególności osobom starszym i osobom z niepełnosprawnościami. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r. liczba 12 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) 16 mieszkań treningowych wynosiła 833, z liczbą miejsc 2 706 i liczbą osób korzystających 2 533, a liczba mieszkań wspomaganych 1 012, z liczbą miejsc 2 477 i liczbą osób korzystających 2 278. Usługi wsparcia krótkoterminowego realizowane w domach pomocy społecznej mogą być przyznane osobie, która ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymaga doraźnej pomocy w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej, ze względu na czasowe ograniczenie możliwości zapewnienia właściwego wsparcia w miejscu zamieszkania przez osoby na co dzień sprawujące opiekę nad tą osobą. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od lat podejmuje inicjatywy wspierające samorządy w rozwoju usług środowiskowych – więcej informacji na temat realizowanych programów w załączniku nr 1, w podrozdziale dotyczącym MRPiPS. 2.INSTYTUCJONALNA POMOC CAŁODOBOWA Instytucjonalna pomoc całodobowa obejmuje całodobową opiekę i wsparcie dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej. Dzięki tej formie pomocy możliwe jest zapewnienie godnych warunków życia, w tym bezpiecznych i komfortowych warunków pobytu oraz stałego monitorowania jej stanu zdrowia psychofizycznego. Domy Pomocy Społecznej Całodobowe wsparcie w ramach systemu pomocy społecznej osobom wymagającym pomocy ze względu na wiek oferują w głównej mierze domy pomocy społecznej. Domy pomocy społecznej, jako jednostki organizacyjne szczególnie istotne w kontekście usług opieki długoterminowej, są przeznaczone dla osób wymagających całodobowej opieki ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność, niemogących samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. DPS-y zapewniają usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne, nie świadczą natomiast usług medycznych (jedynie umożliwiają i organizują mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów). Prowadzenie domów pomocy społecznej zgodnie z przepisami ustawy 13 jest zadaniem własnym gminy, powiatu, bądź samorządu województwa. Jednostki samorządu terytorialnego samodzielnie podejmują decyzję na temat sposobu prowadzenia domów — mogą prowadzić domy samodzielnie lub zlecać ich prowadzenie podmiotom uprawnionym, o jakich mowa w art. 25 ustawy 14 . Tabela 5 Domy Pomocy Społecznej w Polsce OGÓŁEM LICZBADOMY POMOCY SPOŁECZNEJ W PODZIALE NA TYPY I SPOSOBY ICH ŁĄCZENIA 15 JEDNOSTKI (o zasięgu gminnym, powiatowym, regionalnym) MIEJSCALICZBA OSÓB MIESZKAJĄCYCH W DPS-ACH OGÓŁEM z tego dla: 82180 06677 670 1) osób w podeszłym wieku875 7175 419 2) osób przewlekle somatycznie chorych13713 03512 618 3) osób przewlekle psychicznie chorych17119 28019 019 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie11510 0579 875 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 362 5032 457 6) osób niepełnosprawnych fizycznie7631624 7) osób uzależnionych od alkoholu15552 13 o pomocy społecznej. 14 o pomocy społecznej. 15 zgodnie z art. 56 i 56a ustawy o pomocy społecznej. 17 8) osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych 11910 1429 594 9) osób przewlekle somatycznie chorych oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 121 4631 412 10) osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 201 7191 535 11) osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 645 5115 452 12) inne, zgodnie z art. 56a, ust. 2 i 3 ustawy 16 529 9539 613 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rodzinne domy pomocy W obecnym stanie prawnym istnieje możliwość wsparcia całodobowego osób starszych w małych i kameralnych podmiotach, jakimi są rodzinne domy pomocy. Rodzinny dom pomocy stanowi formę usług opiekuńczych i bytowych świadczonych całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony dla nie mniej niż trzech i nie więcej niż ośmiu zamieszkujących wspólnie osób wymagających z powodu wieku lub niepełnosprawności wsparcia w tej formie. Rodzinne domy pomocy mogą stanowić alternatywę dla domów pomocy społecznej jako formę pomocy osobom w podeszłym wieku (przy czym są one placówkami mniej wyspecjalizowanymi niż domy pomocy społecznej). Jako kameralne placówki przeznaczone dla nie więcej niż ośmiu osób wpisują się one w realizowanie idei deinstytucjonalizacji usług pomocy społecznej, dlatego też w opinii MRPiPS rozwój tego typu placówek jest szczególnie pożądany. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r — liczba rodzinnych domów pomocy wynosiła 59, z liczbą miejsc 435 i liczbą osób korzystających 396. Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku, prowadzone są w ramach działalności gospodarczej 17 . Warunkiem prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku jest uzyskanie zezwolenia na prowadzenie takiej działalności. Zezwolenie wydaje wojewoda właściwy ze względu na lokalizację placówki. W celu uzyskania zezwolenia na prowadzenie tego rodzaju działalności, podmiot występujący zobowiązany jest do złożenia stosownego wniosku wraz z wymaganymi dokumentami. Przepisy ustawy określają warunki i standardy, jakie powinien spełniać podmiot występujący o wydanie zezwolenia. Standardy wskazane w art. 68 ustawy 18 określają zakres usług opiekuńczych (zapewniających udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych: pielęgnację, w tym pielęgnację w czasie choroby; opiekę higieniczną; niezbędną pomoc w załatwianiu spraw osobistych; kontakty z otoczeniem i bytowych świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana, oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku) i bytowych (zapewniających miejsce pobytu, wyżywienie, utrzymanie czystości) świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku. Zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2023 r. według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku ogółem wyniosła 723, liczba miejsc wyniosła 29 008, a liczba mieszkańców 24 658. 16 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 17 Art. 67 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej lub statutowej (art. 69 tej ustawy). 18 o pomocy społecznej. 18 1.3Sytuacja na rynku pracy Na mocy ustawy 19 osoby bezrobotne powyżej 50 r.ż. mogą na zasadach ogólnych korzystać z usług i instrumentów rynku pracy, takich m.in. jak: pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe, szkolenia, staże, skierowanie do pracy na refundowane stanowiska pracy, dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. Dodatkowo bezrobotnych powyżej 50 r.ż. uznaje się za osoby będące w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Wobec tego przysługuje im pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w programach specjalnych, które umożliwiają zastosowanie niestandardowych rozwiązań mających doprowadzić uczestników do zatrudnienia. Ustawa o promocji (...) przewiduje także szereg instrumentów, kierowanych do pracodawców, mających stanowić zachętę do zatrudniania osób w starszym wieku i wydłużania tym samym okresu aktywności zawodowej tych osób, w ramach których: pracodawca, do którego w ramach prac interwencyjnych został skierowany bezrobotny, który ukończył 50 rok życia, otrzymuje refundację wynagrodzenia i składek na ubezpieczenia społeczne za tę osobę; pracodawcy i inne jednostki organizacyjne, zatrudniające osoby które ukończyły 50 rok życia, są zwolnieni z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) przez okres 12 miesięcy; pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne zatrudniające osoby w wieku powyżej 55 lat (kobiety) i 60 lat (mężczyźni) są całkowicie zwolnieni z obowiązku odprowadzania za nich składek na FP i FGŚP; pracodawcy lub przedsiębiorcy mogą również otrzymać dofinansowanie do wynagrodzenia zatrudnionego skierowanego bezrobotnego, przez okres 12 (jeżeli bezrobotny ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat) lub 24 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 60 rok życia). Zgodnie z danymi z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności BAEL w 2023 r. 20 ludność aktywna zawodowo w wieku 60—89 lat liczyła 1443 tys. osób tj. o 1,7% mniej niż rok wcześniej. Osoby aktywne zawodowo w wieku 60—89 lat stanowiły 8,1% ogółu aktywnych zawodowo osób w wieku 15—89 lat (wobec 8,3% w roku poprzednim). Wśród aktywnych zawodowo seniorów przeważają mężczyźni, których odsetek w 2023 r. w analizowanej grupie wieku wyniósł 66,7%. W 2023 r. współczynnik aktywności zawodowej w grupie wieku 60—89 lat wyniósł 15,4%, co oznacza spadek w porównaniu do roku poprzedniego, kiedy to wynosił 15,8%. Wskaźnik zatrudnienia ukształtował się w 2023 r. na poziomie 15,2% (wobec 15,5% rok wcześniej). Liczba osób biernych zawodowo w wieku 60—89 wyniosła 7934 tys. i wzrosła o 1,2% w stosunku do roku poprzedniego. Bierni zawodowo stanowili 84,6% osób w analizowanej grupie wieku. Główną przyczyną bierności zawodowej wśród osób w wieku 60—74 lat była emerytura, którą w 2023 r. wskazało 90,6% z nich. Drugą istotną przyczyną bierności była choroba lub niepełnosprawność, wskazana przez 5,8% biernych zawodowo w wieku 60—74. 19 z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 475). 20 Od 2023 r. do uogólniania wyników BAEL na populację generalną zastosowano dane o ludności rezydującej Polski zamieszkałej w mieszkaniach, pochodzące z bilansów opracowanych na podstawie wyników NSP 2021. W związku z wprowadzonymi zmianami wyniki BAEL nie są w pełni porównywalne z poprzednimi okresami. Dane za 2022 r. zaprezentowane w niniejszej publikacji zostały opracowane zgodnie z nową podstawą uogólniania wyników, w związku z tym są porównywalne. 19 Tabela 6 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15—89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2023 r. 21 WyszczególnienieOgółemMężczyźniKobietyMiastoWieś LUDNOŚĆ w tys.30 35914 56015 79918 34212 017 w tym osoby w wieku 60—89 lat9 3773 9695 4076 0043 373 Aktywni zawodowo – razem (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem17 8099 6308 17910 8176 992 w tym osoby w wieku 60—89 lat1 443963480956487 Aktywni zawodowo – pracujący (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem17 3079 3627 94510 5206 787 w tym osoby w wieku 60—89 lat1 423947476939484 Bierni zawodowo (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem12 5504 9307 6207 5255 025 w tym osoby w wieku 60—89 lat7 9343 0064 9285 0482 885 Współczynnik aktywności zawodowej - w %. Dane średnioroczne Ogółem58,766,151,859,058,2 w tym osoby w wieku 60—89 lat15,424,38,915,914,4 Wskaźnik zatrudnienia - w %. Dane średnioroczne Ogółem57,064,350,357,456,5 w tym osoby w wieku 60—89 lat15,223,98,815,614,3 Bierni zawodowo w wieku 60-74 lat według wybranych przyczyn bierności (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem5 5522 1093 4433 4362 116 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem5 5502 1073 4433 4342 116 osoby nieposzukujące pracy - emerytura5 0301 7943 2363 1591 871 osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 32123586169152 Bezrobotni zarejestrowani w urzędach pracy (w tysiącach). Stan w końcu grudnia. Ogółem788,2373,3414,9424,0364,3 w tym osoby w wieku 60—64 lat51,651,20,429,422,1 Źródło: Badanie BAEL ; GUS dane dot. bezrobotnych zarejestrowanych—dane MRPiPS W końcu grudnia 2023 r. wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy 51,6 tys. (tj. 6,5%) były to osoby w wieku 60—64 lata. W stosunku do 2022 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 7,1%. W końcu 2023 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 211,3 tys. bezrobotnych powyżej 50 roku życia (26,8% ogółu zarejestrowanych) i w skali roku ich liczba spadła o 7,6 tys. osób, tj. o 3,5%, przy zmniejszeniu się ogólnej liczby bezrobotnych o 3,0%. Wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy w końcu 2023 r. 51,6 tys. (tj. 6,5%) stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (niemal wyłącznie mężczyźni). W stosunku do 2022 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 7,1%, a ich udział wśród ogółu bezrobotnych nieznacznie spadł (o 0,3 punktu procentowego). W 2023 r. udział w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu rozpoczęło 33,7 tys. bezrobotnych powyżej 50 roku życia i stanowili oni 13,8% wszystkich zaktywizowanych bezrobotnych. W porównaniu do 2022 r. liczba bezrobotnych powyżej 50 roku życia objętych aktywnymi formami pomocy zmniejszyła się o 7,2 tys. osób, tj. o 17,5%, przy ogólnym spadku liczby zaktywizowanych bezrobotnych o 20,9%. Najwięcej bezrobotnych pow. 50 r. ż. Rozpoczęło prace subsydiowane (17,6 tys. osób), prace społecznie użyteczne (6,8 tys.) oraz staż (6,5 tys.). Udział w programach specjalnych rozpoczęły 134 osoby bezrobotne powyżej 50 roku życia i stanowiły one 34,4% ogólnej liczby bezrobotnych, którzy rozpoczęli programy specjalne. Prawie 72% osób powyżej 50 roku życia, które ukończyły programy specjalne w 2023 r. podjęło pracę w trakcie lub do 3 miesięcy 21 Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP. 2021. Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18—59 lat, mężczyźni 18—64 lata. Dodatkowo, na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 20 po zakończeniu udziału w programie i wykonywało ją co najmniej 30 dni. W programach regionalnych w 2023 r. rozpoczęło udział 294 bezrobotnych powyżej 50 r. ż., zakończyły 304 osoby, a pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie podjęło 240 osób (78,9% osób, które zakończyły udział). Ponadto w 2023 r. w ramach prowadzonego przez urzędy pracy poradnictwa zawodowego 29,1 tys. bezrobotnych pow. 50 r. ż. skorzystało z porad indywidualnych, 4,5 tys. z porad grupowych, 0,9 tys. osób z badań testowych, a 7,4 tys. osób uczestniczyło w grupowych spotkaniach informacyjnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Wśród osób w wieku 60 lat i więcej pobierających emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) ponad 60,8% stanowiły kobiety (3 773 748), a 39,2% mężczyźni (2 433 358). Wykres 15 Łączna liczba osób, którym wypłacono emerytury przez ZUS w grudniu 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wśród osób w wieku 60 lat i więcej pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy z ZUS kobiety stanowiły 23,79% (61 533), natomiast mężczyźni 76,21% (197 149). Wykres 16 Łączna liczba osób, którym wypłacono renty z tytułu niezdolności do pracy przez ZUS w grudniu 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W okresie styczeń—grudzień 2023 r. przeciętna liczba emerytów i rencistów wyniosła ogółem 7 929 950 osób, w tym 6 192 593 emerytów, 1 184 427 rencistów z tytułu renty rodzinnej, a najmniej - 552 930 rencistów z tytułu niezdolności do pracy osób. 6260889 6207106 3773966 3773748 2486923 2433358 0 2000000 4000000 6000000 8000000 Ogółemw tym 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 530854 258682 179551 61533 351303 197149 0 100000 200000 300000 400000 500000 600000 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 21 Wykres 17 Przeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów w okresie styczeń—grudzień 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2023 r. przeciętna emerytura wynosiła 3 389,49 zł (54,3% przeciętnego wynagrodzenia 22 ), renta z tytułu niezdolności do pracy 2 622,11 zł (42% przeciętnego wynagrodzenia), natomiast renta rodzinna 2 949,33 zł (47,2% przeciętnego wynagrodzenia). Wykres 18 Wysokość przeciętnej emerytury/renty w okresie styczeń—grudzień 2023 r. (w zł) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Kompleksową obsługę ubezpieczonych rolników i członków ich rodzin, dla których działalność rolnicza stanowi jedyne, bądź podstawowe źródło utrzymania, w zakresie ubezpieczenia społecznego prowadzi Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), na podstawie ustawy 23 . Liczba osób starszych objętych ubezpieczeniem społecznym rolników na koniec 2023 r. wyniosła 93 606 osób. W tej grupie dominowali mężczyźni – 85 565 osób, natomiast ubezpieczone kobiety stanowiły 8 041 osób. Dysproporcje te należy bezpośrednio wiązać m.in. z ustawowym wiekiem przechodzenia na emeryturę rolniczą, który w przypadku kobiet wynosi 60 lat, a mężczyzn – 65 lat. Na koniec 2023 r. wśród ubezpieczonych w KRUS dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą prowadziło 5 673 osób starszych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba osób w wieku 60 lat i więcej pobierających świadczenia emerytalne z KRUS wyniosła 763 855, w tym 517 862 kobiety i 245 993 mężczyzn. Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 167 733 osób starszych, w tym 81 020 kobiety i 86 713 mężczyzn. Natomiast renty rodzinne pobierało 52 138 osób starszych. Średni wiek emeryta w 2023 r. wyniósł 74 lata, natomiast rencisty 61 lat. 22 Relacja do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pomniejszonego o obligatoryjną składkę na ubezpieczenia społeczne płaconą przez ubezpieczonego. 23 z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90). 6192593 552930 1184427 0 2000000 4000000 6000000 8000000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 3270.24 3389.49 2622.11 2949.33 0 1000 2000 3000 4000 Ogółem OgółemEmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 22 Wykres 19 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2023 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. wyniósł 23 lata w przypadku emerytury rolniczej, 15 lat w przypadku renty rolniczej (ogółem). Wykres 20 Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Liczba osób skierowanych na rehabilitację leczniczą w ramach KRUS w 2023 r. w przedziale wiekowym 56—65 lat wyniosła 6 572 osoby, natomiast powyżej 65 roku życia 53 osoby. Dodatek z tytułu ukończenia 100 lat w 2023 r. wypłacono 1 183 osobom. 1.4Stan zdrowia i opieka zdrowotna Samoocena stanu zdrowia 24 Na podstawie wyników Europejskiego Badania Warunków Życia Ludności (EU-SILC) można stwierdzić, że w 2023 r. 31,8% osób w wieku 60 lat i więcej mieszkających w Polsce oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Częściej jako „dobre” lub „bardzo dobre” określali swoje zdrowie mężczyźni (34,6%) niż kobiety (29,8%). Z kolei 20,3% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. Częściej stwierdzały tak kobiety niż mężczyźni (21,4% wobec 18,9%). 24 dane w Eurostacie oznaczone jako dotyczące 2023 r. odnoszą się do sytuacjiza poprzedni rok 74,5 61,1 65,0 54,5 74,8 61,7 65,9 52,7 73,9 60,6 64,0 55,8 0,0 20,0 40,0 60,0 80,0 emerytura rolniczarenta rolnicza ogółemrenta rolnicza stałarenta rolnicza okresowa Średni wiek emeryta/rencistyŚredni wiek kobietyŚredni wiek mężczyzny 23,2 15,0 18,5 6,3 19,0 26,5 18,3 21,3 6,2 20,3 17,2 13,6 17,0 6,3 17,3 0,0 5,0 10,0 15,0 20,0 25,0 30,0 Emerytura rolniczaRenta rolnicza ogółem Renta rolnicza stałaRenta rolnicza okresowa Renta rodzinna Średni okres ogółemOkres w podziale na kobietyOkres w podziale na mężczyzn 23 Wykres 21 Samoocena zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Wykres 22 Samoocena stanu zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Zgodnie z samooceną „dobrym” lub „bardzo dobrym” zdrowiem częściej cieszyły się osoby starsze mieszkające w miastach (33,0%) niż na wsi (29,5%), a na „zły” lub „bardzo zły” stan zdrowia wskazał podobny odsetek mieszkańców wsi (20,2%) i miast (20,4%). Jednocześnie prawie połowa wszystkich osób w wieku 60 lat i więcej nie określiła swojego zdrowia w sposób jednoznaczny, 47,9% z nich stwierdziło, że ogólnie ocenia swoje zdrowie jako „takie sobie, ani dobre ani złe”. Wykres 23 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 2,0 32,6 46,6 15,3 3,6 1.8 28,0 48.9 17.7 3.7 0 10 20 30 40 50 60 Bardzo dobrzeDobrze Tak sobie, ani dobrze, ani źle ŹleBardzo źle MężczyźniKobiety Jak ogólnie ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) 2.2 30.8 46.6 16.7 3.7 1.3 28.2 50.2 16.7 3.5 0 10 20 30 40 50 60 Bardzo dobrzeDobrze Tak sobie, ani dobrze, ani źle ŹleBardzo źle MiastoWieś Jak ogólnie ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) 60.6 39.4 64.9 35.1 0 100 TakNie MężczyźniKobiety Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) 24 Wykres 24 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS W 2023 r. prawie dwie trzecie osób w wieku 60 lat i więcej (63,2%) wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały (lub przewidywano że będą trwały) co najmniej 6 miesięcy. Częściej były to kobiety (64,9%) niż mężczyźni (60,6%). Wyższy udział osób o długotrwałych problemach zdrowotnych lub chorobach przewlekłych odnotowano w miastach (63,9%) niż na wsi (61,9%). Tabela 7 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2023 r. Czy z powodu problemów zdrowotnych miał(a) Pan/Pani ograniczoną zdolność wykonywania czynności, jakie ludzie zwykle wykonują, trwającą co najmniej ostatnie 6 miesięcy? TakNie Ogółem RazemPoważnie ograniczoną Ograniczoną, ale niezbyt poważnie Nie miałem(-am) żadnych ograniczeń Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem10045,113,631,554,9 Mężczyźni10042,512,530,057,5 Kobiety10046,914,432,553,1 Miasta10044,814,030,755,2 Wieś10045,612,932,854,4 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Poważnie ograniczona lub ograniczona, ale niezbyt poważnie zdolność do wykonywania codziennych czynności (trwająca od co najmniej 6 miesięcy) dotyczyła w 2023 r. 45,1% osób starszych. Odsetek takich wskazań był o 4,4 p. proc. wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Wyższy udział deklarujących ograniczoną zdolność do wykonywania codziennych czynności (w stopniu poważnym lub niezbyt poważnym) odnotowano wśród mieszkańców wsi (45,6%) niż miast (44,8%). Warto jednak zauważyć, że ponad połowa osób w wieku 60 lat i więcej (54,9% w 2023 r.) deklaruje brak ograniczeń w wykonywaniu czynności, jakie ludzie zwykle wykonuję. Wykres 25 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Pytanie do wykresów 25 i 26: Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy zdarzyło się, że rzeczywiście potrzebował(a) Pan/Pani leczenia lub badania, tj.: — konsultacji z lekarzem rodzinnym / pierwszego kontaktu lub specjalistą (wyłączając dentystę i ortodontę) — leczenia szpitalnego, rehabilitacji — badania w laboratorium lub pracowni diagnostycznej? 63.9 36.1 61.9 38.1 0 50 100 TakNie MiastoWieś Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) 25 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Wykres 26 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Biorąc pod uwagę 12 miesięcy poprzedzających badanie, rzeczywistą potrzebę leczenia lub badania zadeklarowało 80,5% osób starszych. Z tej grupy 8,4% osób przyznało, że nie zawsze skorzystało z leczenia lub badania, gdy była taka potrzeba. Wśród nich największa część (52,7%) jako powód podała zbyt długą kolejkę lub listę oczekujących. Tabela 8 Zaspokojenie potrzeb w zakresie leczenia lub badania w 2023 r. Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy korzystał(a) Pan/Pani z leczenia lub badania za każdym razem, gdy była taka potrzeba? NieTak Ogółem razemNie, kilka razy nie skorzystałem(- łam) Nie, jeden raz nie skorzystałem(- łam) Tak, za każdym razem Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem 1008,44,73,791,6 Mężczyźni1008,35,03,391,7 Kobiety1008,44,53,991,6 Miasta1008,04,83,292,0 Wieś1009,04,64,591,0 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Ocena stanu odżywiania osób starszych 25 W ramach tego badania przeprowadzono pomiary antropometryczne: wysokości i masy ciała oraz obwodów talii i bioder, na podstawie których dokonano oceny stanu odżywienia. Wśród badanych osób w wieku ≥65 lat u 1,3% mężczyzn i 4,3% kobiet stwierdzono niedowagę . U osób z najstarszej grupy wiekowej (≥75 lat) niedowagę zaobserwowano u 1,3% mężczyzn i 5,3% kobiet. U osób w wieku ≥65 lat nadwaga występowała u 55,3% mężczyzn i 40,1% kobiet, a otyłość u 20,3% mężczyzn i 21,7% kobiet. W przypadku osób z nadmierną masą ciała u 50% mężczyzn i 70,1% kobiet występowała otyłość brzuszna. Obwód talii wskazujący na zwiększone ryzyko powikłań metabolicznych stwierdzono u 44,1% mężczyzn i 67,5% kobiet. 25 Dane pochodzą z badania przeprowadzonego w latach 2019—2020 w ramach projektu EU Menu Lot 2 realizowanego we współpracy z EFSA dotyczącymi m.in. osób starszych (w wieku ≥65 lat). Dane przekazane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Instytut Badawczy. 82.1 17.9 78.3 21.7 0 50 100 TakNie KobietyMężczyźni 82,0 18,0 78,0 22,0 0,0 50,0 100,0 TakNie MiastoWieś 26 Opublikowane w 2021 r. wyniki kompleksowego badania stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem o akronimie POLSENIOR2 przeprowadzonego przez Gdański Uniwersytet Medyczne wykazało, że według skali MNA-SF w populacji w wieku 60 lat i więcej niedożywienie występowało u 3,2% badanych osób a stan ryzyka niedożywieniem stwierdzono u 23,6% osób. Zaobserwowano przy tym, że sytuacja była bardziej niekorzystna wśród kobiet niż mężczyzn - omawiane odsetki wynosiły odpowiednio u kobiet i mężczyzn 3,6% vs 2,6% i 25,6% vs 20,6%. Zły stan odżywienia, odwodnienie organizmu, dieta niedostosowana do chorób przewlekłych tj. cukrzyca czy choroba niedokrwienna serca jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka upadków. Ponad 75% ofiar śmiertelnych upadków w Polsce stanowią osoby powyżej 65 roku życia. Z powodu starzenia się społeczeństwa od 2006 r. można zaobserwować trwały istotny statystycznie trend wzrostowy jeśli chodzi o współczynniki umieralności z powodu upadków. Obecnie upadki stanowią najważniejszą przyczynę zgonów z powodu wszystkich wypadków w polskim społeczeństwie. Stan opieki zdrowotnej dedykowanej osobom starszym w 2023 r. Osoby starsze należą do grupy pacjentów, która ze względu na częste występowanie kilku chorób przewlekłych jednocześnie, wymaga w wielu przypadkach świadczeń opieki zdrowotnej z różnych zakresów. Niezwykle istotne jest zapewnienie tym osobom dostępu do kompleksowej i skoordynowanej opieki, która odpowiadałaby na ich potrzeby, kładąc nacisk na działania zapobiegawcze. I.ŚWIADCZENIA UDZIELANE OSOBOM STARSZYM Podstawowa opieka zdrowotna Realizacja świadczeń w ramach POZ dla osób 60+ odbywa się na zasadach ogólnych, zgodnie z wykazem świadczeń określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1427). W podstawowej opiece zdrowotnej lekarze udzielili osobom starszym ponad 63,4 mln porad, co stanowiło 35,0% ogółu porad w tym zakresie. Świadczenia udzielane osobom powyżej 60. r.ż. finansowane są w POZ na podstawie rocznej stawki kapitacyjnej, która obecnie wynosi odpowiednio, dla: lekarza POZ - 215,28 zł;  pielęgniarki POZ - 52,68 zł;  położnej POZ - 34,92 zł oraz na podstawie jednostek rozliczeniowych (porady, wizyty, świadczenia, ryczałtu). Wartości stawek kapitacyjnych oraz jednostek rozliczeniowych określone są w załączniku nr 1 do zarządzenia Nr 79/2022/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 czerwca 2022 r. w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna z późn. zm. Stawka kapitacyjna korygowana jest z zastosowaniem współczynnika, który wynosi w przypadku: lekarza POZ: 2,7 – wobec osób w wieku od 66. do 75. roku życia; 3,1 – wobec osób w wieku powyżej 75. roku życia; 3,1 – wobec podopiecznego domu pomocy społecznej, zwanego dalej \"DPS\", lub placówki socjalizacyjnej, interwencyjnej lub resocjalizacyjnej,  pielęgniarki POZ: 2,0 – wobec osób w wieku powyżej 65. roku życia. W związku z powyższym, roczna wysokość stawki kapitacyjnej wynosi odpowiednio, w przypadku: 27 1)lekarza POZ: 581,26 zł – wobec osób w wieku od 66. do 75. roku życia; 667,37 zł – wobec osób w wieku powyżej 75 roku życia; 667,37 zł - wobec podopiecznego domu pomocy społecznej lub placówki socjalizacyjnej, interwencyjnej lub resocjalizacyjnej, 2)w przypadku pielęgniarki POZ: 105,36 - wobec osób w wieku powyżej 65. roku życia. Tabela 9 Dane dotyczące liczby pacjentów w wieku 65+, którym udzielono świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w latach 2022-2023 Liczba pacjentów 65+ w podstawowej opiece zdrowotnej Rok MężczyźniKobiety 20222 470 2563 907 716 20232 562 1214 005 536 Źródło: dane z NFZ Ambulatoryjna opieka specjalistyczna Świadczenia z zakresu geriatrii realizowane są również w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). Tabela 10 Liczba i wartość porad ambulatoryjnych w zakresie geriatrii udzielonych w 2023 r. osobom po 60 r. ż. Nazwa zakresu świadczeń Liczba świadczeniodawców Liczba świadczeń Liczba pacjentów po 60 r.ż. Wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych Świadczenia AOS w zakresie geriatrii 10976 50829 2178 857 482 zł Źródło: Dane NFZ W 2023 r. umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie poradni geriatrycznej podpisało109 świadczeniodawców. Udzielono ponad 76,5 tys. porad geriatrycznych o łącznej wartości ponad 8,8 mln zł. Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia 26 w 2023 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 108,7 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. W opiece specjalistycznej lekarze udzielili osobom starszym 39,7 mln porad lekarskich, tj. 30,3% wszystkich porad specjalistycznych. Lekarze dentyści udzielili osobom starszym 5,6 mln porad stomatologicznych, co stanowiło 16,1% wszystkich udzielonych przez nich porad. Przeciętna liczba porad lekarskich udzielonych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2023 r. wyniosła 9,2 porady, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 14,6 porady. W przypadku porad stomatologicznych wskaźnik ten w grupie starszych pacjentów był nieco niższy niż dla całej populacji (0,8 w porównaniu do 0,9 dla całej populacji). Opieka geriatryczna Geriatria to specjalistyczna dziedzina medycyny, która zajmuje się zdrowiem i chorobami oraz opieką i pomocą osobom w podeszłym wieku 27 . Geriatria, poprzez działania profilaktyczne, jest w stanie zapobiegać przedwczesnej niesprawności osób starszych lub ją ograniczać, a poprzez całościową ocenę proponować najbardziej efektywne i ekonomicznie uzasadnione postępowanie w specyficznych chorobach oraz szczególnych problemach 26 Dane przekazane przez GUS. 27 Zgodnie z definicją ustaloną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), 2004 28 podeszłego wieku. Jednocześnie, nie każda osoba po 60 roku życia wymaga specjalistycznej opieki geriatrycznej. Pacjent geriatryczny 28 to osoba z typową wielochorobowością w wieku podeszłym (najczęściej mająca ponad 70 lat) lub każda osoba w wieku 80 lat i więcej ze względu na związane z wiekiem zwiększone ryzyko wystąpienia złożonych patologii w wyniku m.in. znacznego ryzyka wystąpienia powikłań i poszczególnych zespołów chorobowych i tzw. „efektu domino\", wysokiego ryzyka chronicyzacji chorób ostrych i znacznego ryzyka utraty autonomii w wyniku utraty sprawności funkcjonalnej. Narodowy Fundusz Zdrowia, w odniesieniu do umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju leczenie szpitalne, finansuje świadczenia w oparciu o rozporządzenie 29 . Opieka geriatryczna sprawowana jest m.in. na oddziałach geriatrycznych, które realizują całościową, całodobową opiekę medyczną nad chorymi w wieku starszym. W przedmiotowych oddziałach hospitalizowani są pacjenci w ostrych stanach chorobowych, z chorobami przewlekłymi bądź też w celach diagnostycznych. Finansowanie świadczeń w leczeniu szpitalnym w ramach oddziałów, odbywa się na podstawie Jednorodnych Grup Pacjentów (JGP), za całą hospitalizację, tj. od dnia przyjęcia do dnia wypisu lub zgonu chorego. System JGP polega na zakwalifikowaniu zakończonej hospitalizacji do jednej z grup, wyodrębnionych według kryterium spójności postępowania medycznego, porównywalnego stopnia zużycia zasobów, standaryzowanego czasu pobytu i innych uznanych parametrów. Tabela 11 Dane dotyczące świadczeń z zakresu geriatria – hospitalizacja za 2023 r. Nazwa zakresu świadczeń Liczba pacjentów 60+ Wartość rozliczonych świadczeń dla osób 60+ Liczba świadczeniodawców Geriatria - hospitalizacja31 412290 664 548,18 zł71 Źródło: Dane NFZ W 2023 r. na oddziałach geriatrycznych znajdowało się 1316 łóżek 30 . W ramach leczenia szpitalnego świadczeniodawca udzielający świadczeń w trybie hospitalizacji i hospitalizacji planowej (z wyjątkiem oddziałów szpitalnych o profilu pediatrycznym, neonatologicznym oraz położniczo-ginekologicznym) jest zobowiązany do opracowania i wdrożenia procedury oceny geriatrycznej pacjenta. W ramach tej oceny świadczeniodawca ma obowiązek: udokumentowania kwalifikacji do świadczenia na podstawie skali VES-13, stanowiącej załącznik nr 11a do zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne oraz leczenie szpitalne – świadczenia wysokospecjalistyczne (obecnie obowiązujące zarządzenie nr 1/2022/DSOZ z dnia 3 stycznia 2022 r. z późn. zm.); udokumentowania przeprowadzenia oceny geriatrycznej przez lekarza geriatrę lub konsultacyjny zespół geriatryczny (dotyczy świadczeniodawców realizujących świadczenia, którzy nie dysponują oddziałem geriatrycznym ani poradnią geriatryczną); prowadzenia dokumentacji dodatkowej — Karty całościowej oceny geriatrycznej, której wzór określony jest w załączniku nr 11b do ww. zarządzenia. Kartę oceny geriatrycznej dołącza się do historii choroby. 28 zgodnie z definicją ustaloną przez Sekcję Geriatryczną Europejskiego Towarzystwa Lekarskiego, 29 Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 870 z późn. zm.). 30 Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą, dane przekazane przez Centrum e-Zdrowia 29 Tabela 12 Liczba pacjentów i wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych w zakresie świadczenia: Całościowa ocena geriatryczna Nazwa produktu rozliczeniowego Rok realizacji Liczba pacjentów Wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych Całościowa ocena geriatryczna202317 1114 676 018 zł Źródło: Dane NFZ Świadczenie „Całościowa opieka geriatryczna” rozliczono w 2023 r. dla ponad 17 tys. pacjentów, a wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych wyniosła niemal 4,7 mln zł. Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o szczególnej opiece geriatrycznej W dniu 17 sierpnia 2023 r. została podpisana ustawa 31 - większość przepisów tej regulacji weszło w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Głównym celem zmian systemowych wprowadzanych ww. ustawą jest zapewnienie opieki geriatrycznej osobom starszym i sprzyjanie zdrowemu starzeniu się, zapobieganie postępowi chorób przewlekłych i wystąpieniu lub pogłębianiu się niepełnosprawności, m.in. poprzez zapewnienie działań profilaktycznych i promocji zdrowia dostosowanych do potrzeb osób starszych, w tym mających na celu zapobieganie niepełnosprawności i niesamodzielności tych osób. Jednakże, ze względu na liczne uwagi dotyczące jej zapisów oraz zgłaszane trudności związane z wdrażaniem przedmiotowego aktu, podjęto decyzję o rozpoczęciu działań zmierzających do weryfikacji ustawy w celu jej nowelizacji. Niezbędne jest m.in. przeprowadzenie dodatkowej analizy rozwiązań zaproponowanych w ustawie i harmonogramu przyjętych działań w konsultacji z ekspertami i głównymi interesariuszami całego procesu. Przedmiotowe zadanie zdecydowano się powierzyć Zespołowi do spraw organizacji profilaktyki i opieki zdrowotnej dla osób starszych, powołanemu zarządzeniem ministra właściwego do spraw zdrowia 32 . Opieka długoterminowa Opieka długoterminowa w ramach systemu ochrony zdrowia dedykowana jest osobom przewlekle chorym, których stan zdrowia nie wymaga leczenia w warunkach oddziału szpitalnego, natomiast powoduje występowanie poważnych deficytów w samoopiece i samopielęgnacji, uniemożliwiając niezależne, samodzielne funkcjonowanie. 33 Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w ramach opieki długoterminowej są udzielane w warunkach: stacjonarnych – w zakładach opiekuńczo-leczniczych (ZOL) i zakładach pielęgnacyjno- opiekuńczych (ZPO); domowych – pielęgniarska opieka długoterminowa i zespół długoterminowej opieki domowej. 34 W ramach opieki stacjonarnej w 2023 r. funkcjonowało: 466 zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych/opiekuńczo leczniczych, 59 zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie/ opiekuńczo leczniczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie. Tabela 13 Dane dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w 2023 r. Nazwa rodzaju świadczeń Liczba pacjentów 60+ Krotność rozliczonych świadczeń Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Liczba świadczeniodawców Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze 107 21124 800 8993 086 536 585,16 zł1 455 Źródło: Dane NFZ 31 o szczególnej opiece geriatrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1831, z 2024 r. poz. 834). 32 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw organizacji profilaktyki i opieki zdrowotnej dla osób starszych (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 41). 33 Wykaz i warunki realizacji świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń opieki długoterminowej zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (Dz.U. z 2024 r. poz. 253). 34 Zgodnie z § 4 ust. 1 i § 6 ww. rozporządzenia. 30 W 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano: 9,41 mln wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty (opieka domowa), 3,04 mln porad lekarskich (z czego 2,88 mln w opiece stacjonarnej i 0,16 mln w opiece domowej), 25,65 mln osobodni 35 (z czego 8,94 mln w opiece stacjonarnej i 16,71 mln w opiece domowej). Reforma D1.2 Zwiększenie efektywności, dostępności i jakości świadczeń opieki długoterminowej podmiotów leczniczych na poziomie powiatowym W latach 2022—2023 Ministerstwo Zdrowia realizowało dwa kamienie milowe (D1L oraz D2L) w ramach reformy D1.2: Zwiększenie efektywności, dostępności i jakości usług opieki długoterminowej świadczeniodawców opieki zdrowotnej na poziomie powiatowym Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Celem tej reformy jest wspieranie przekształcenia szpitali powiatowych w jednostki lub ośrodki opieki długoterminowej i geriatrycznej. 30 czerwca 2022 r. w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Zdrowia opublikowano raport pn. „Kompleksowy przegląd możliwości tworzenia w szpitalach powiatowych ośrodków opieki długoterminowej oraz oddziałów geriatrycznych w Polsce” (D1L). W dokumencie zidentyfikowano te obszary funkcjonowania placówek ochrony zdrowia, które pozwalają na przekształcenie istniejących zasobów w ośrodki opieki długoterminowej lub oddziały geriatryczne. Dokument pn. “Zakres wsparcia zmian struktury organizacyjnej szpitali powiatowych w zakresie opieki długoterminowej lub geriatrycznej na poziomie lokalnym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej” (D2L) został opublikowany w dniu 14 lipca 2023 r. Przedstawia on podstawowe informacje dotyczące sposobu wsparcia zmian struktury organizacyjnej szpitali powiatowych. W oparciu o akty prawne/dokumenty wytworzone w ramach kamienia milowego D2L, opracowany zostanie wykaz szpitali powiatowych wybranych do uzyskania dodatkowego wsparcia na utworzenie łóżek opieki długoterminowej lub geriatrycznej (kamień milowy D3L). Reforma A4.6. Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej W 2023 r. trwały prace nad opracowaniem przeglądu systemu opieki długoterminowej w Polsce. Działanie to było realizowane przez Bank Światowy we współpracy z Ministrem Zdrowia, Ministrem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, przy koordynacyjnym wsparciu Ministra Funduszu i Polityki Regionalnej, a od 2024 r. również Ministra do spraw Polityki Senioralnej. Przegląd opracowany przez Bank Światowy jest wypełnieniem kamienia milowego A69G. Raport został opublikowany na stronie Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w dniu 28 czerwca 2024 r. Reforma realizowana jest w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Sformułowane w raporcie rekomendacje mają stanowić punkt wyjścia do przeprowadzenia reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, obejmującej zmianę odpowiednich aktów prawnych wdrażających priorytety reformy opieki długoterminowej zidentyfikowane w ww. przeglądzie strategicznym (kamień milowy A70G). Opieka paliatywna i hospicyjna Opieka paliatywna i hospicyjna to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe pacjentów chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, a także łagodzenie cierpień psychicznych, 35 Liczba osobodni została wyrażona jako różnica pomiędzy datą wypisu i datą przyjęcia (z wyjątkiem sytuacji, w której wypis nastąpił w dniu przyjęcia — wtedy liczba osobodni przyjmuje wartość równą 1). Pobyt pacjenta na przepustce został uznany jako 50% osobodnia, a pobyt pacjenta w szpitalu jako 15% osobodnia. 31 duchowych i socjalnych. Świadczenia gwarantowane w opiece paliatywno-hospicyjnej przysługują świadczeniobiorcom chorującym na nieuleczalne, postępujące, ograniczające życie choroby nowotworowe i nienowotworowe 36 . Świadczenia gwarantowane w ramach opieki paliatywnej i hospicyjnej są udzielane w warunkach: stacjonarnych –w oddziałach medycyny paliatywnej/hospicjum stacjonarnym; ambulatoryjnych – w poradni medycyny paliatywnej; domowych – w ramach hospicjum domowego przez zespół medycyny paliatywnej. Zgodnie z danymi z Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą 37 , w zakresie opieki paliatywnej i hospicyjnej funkcjonowało: 151 hospicjów stacjonarnych 38 , z liczbą łóżek wynoszącą 3 574; 823 hospicjów domowych 39 ; 12 dziennych ośrodków opieki paliatywnej lub hospicyjnej 40 , z liczbą miejsc dziennych równą 126. Powyższe dane przedstawiają liczbę komórek organizacyjnych, a nie liczbę podmiotów, ponieważ jeden podmiot może mieć kilka komórek. Tabela 14 Dane dotyczące świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej za 2023 r. Nazwa rodzaju świadczeńLiczba pacjentów 60+ Krotność rozliczonych świadczeń Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Liczba świadczeniodawców Opieka paliatywna i hospicyjna 89 5977 546 437,001 343 133 000,79 zł539 Źródło: Dane NFZ Rehabilitacja Świadczenia rehabilitacyjne w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego realizowane i finansowane są w oparciu o rozporządzenie 41 . W rodzaju rehabilitacja lecznicza nie wyodrębniono świadczeń dedykowanych wyłącznie osobom w wieku powyżej 60 lat. W związku z powyższym, świadczeniobiorcy, w zależności od aktualnego stanu zdrowia, korzystają na zasadach ogólnych z rehabilitacji udzielanej w warunkach: ambulatoryjnych, domowych,  ośrodka/oddziału dziennego, stacjonarnych. Świadczeniami z zakresu rehabilitacji leczniczej mogą być objęci pacjenci z bardzo szerokim zakresem zaburzeń i dysfunkcji (ortopedycznych, reumatologicznych, neurologicznych, onkologicznych itp.). W zależności od stanu zdrowia świadczeniobiorcy, lekarz kierujący, wystawiając skierowanie, decyduje w ramach jakiego zakresu prowadzona ma być rehabilitacja. 36 Zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 262). 37 Stan na dzień 31.12.2023 r. 38 kod resortowy komórki 2184. 39 kod resortowy komórki 2180. 40 kod resortowy komórki 2182. 41 Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. 2021, poz. 265, z późn. zm.) 32 Tabela 15 Dane dotyczące świadczeń z zakresu rehabilitacji leczniczej udzielonych osobom po 60 r.ż. Nazwa rodzaju świadczeńLiczba świadczeniodawców Liczba rozliczonych świadczeń 60+ Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Rehabilitacja lecznicza2 62099 082 3714 404 500 427,88 zł Źródło: Dane NFZ Tabela 16 Najczęściej występujące rozpoznania wśród pacjentów powyżej 60 r.ż., którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej. Nazwa rozpoznania głównegoLiczba pacjentów 60+ krotność rozliczonych produktów 60+ Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa 285 94711 256 609238 897 418,25 zł Zwyrodnienia wielostawowe220 30510 214 890239 651 166,53 zł Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych /gonartroza/ 132 4676 679 058165 918 216,04 zł Zaburzenia korzeni nerwów rdzeniowych i splotów nerwowych 109 3184 314 58588 656 169,07 zł Inne spondylozy90 1682 662 099114 012 408,27 zł Inne choroby krążka międzykręgowego 87 3143 160 60866 623 745,27 zł Choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych /koksartroza/ 66 1304 752 675178 061 254,66 zł Bóle grzbietu63 3812 299 87545 956 641,75 zł Pierwotna obustronna gonartroza49 5221 514 899184 802 641,20 zł Uszkodzenia barku47 2781 823 0263 497 811,68 zł Źródło: Dane NFZ W 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu rehabilitacji, udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano: 898 tys. porad lekarskich, 3,41 mln wizyt fizjoterapeutycznych, 183 mln zabiegów fizjoterapeutycznych, 8,34 mln osobodni. Opieka psychiatryczna Realizacja świadczeń gwarantowanych psychiatrycznych, psychologicznych, psychoterapeutycznych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień odbywa się, co do zasady, na zasadach określonych przepisami rozporządzenia 42 . Osoby dorosłe, tj. powyżej 18 r.ż., mogą również skorzystać z powyższych świadczeń (z wyłączeniem leczenia uzależnień) zorganizowanych w formie pilotażowego programu w centrach zdrowia psychicznego. Rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu psychiatrii wyróżnia następujące zakresy świadczeń dedykowane grupie osób powyżej 60 r.ż.:  świadczenia stacjonarne — świadczenia psychogeriatryczne obejmujące diagnostykę i leczenie osób z zaburzeniami psychicznymi, w szczególności zaburzeniami procesów poznawczych, u osób powyżej 60 roku życia.  świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne obejmujące diagnostykę, leczenie i rehabilitację osób z zaburzeniami psychicznymi powyżej 60 roku życia. Tabela 17 Dane dotyczące świadczeń psychogeriatrycznych udzielanych osobom w wieku powyżej 60 r.ż. w 2023 r. 42 Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz.U. z 2019 r. poz. 1285) Nazwa zakresu świadczeńLiczba pacjentów w 2023 r. Wartość rozliczonych świadczeń w 2023 r. Świadczenia psychogeriatryczne 04.4712.021.025 683105 244 520,46zł Świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne 1 46618 570 109,77 zł 33 Źródło: Dane NFZ II.KADRA UDZIELAJĄCA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH OSOBOM STARSZYM Lekarze Lekarze udzielający świadczeń osobom dorosłym w głównej mierze zapewniają wsparcie rosnącej liczbie osób starszych. Osoby w starszym wieku są bardzo niejednorodną grupą, zarówno pod względem fizycznym, psychicznym, jak i społecznym. Osoby starsze charakteryzują się odmiennymi potrzebami zdrowotnymi oraz wymagają zróżnicowanych świadczeń opieki zdrowotnej. Specjalistami w sposób szczególny predysponowanymi do sprawowania opieki nad pacjentami w wieku starszym, których problemy medyczne są najbardziej skomplikowane i którzy cechują się znacznym ryzykiem powstania lub nasilenia niesprawności, są geriatrzy. Według stanu na grudzień 2023 r. liczba lekarzy specjalistów geriatrii wykonujących zawód 43 wynosiła 565 (dla porównania w grudniu 2015 r. było 338 lekarzy) oraz 19 238 lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych – dodatkowych 2 463 lekarzy. Ministerstwo Zdrowia szczegółowo przeanalizowało wymienialność lekarzy specjalistów w poszczególnych latach. Jednym z głównych problemów dotyczących kadry medycznej w Polsce jest wiek znaczącej grupy pracowników medycznych (wielu z nich jest w wieku okołoemerytalnym). Z przedstawionych poniżej danych wynika, że w przypadku lekarzy specjalistów z zakresu geriatrii, medycyny paliatywnej, czy neurologii, poziom kształcenia nie powinien spowodować znacznych problemów z zastępowalnością odchodzących lekarzy. Problem z wymienialnością pokoleniową może dotknąć natomiast dziedzinę chorób wewnętrznych. Tabela 18 Wymienialność lekarzy wybranych specjalizacji do lat 2027—2028 44 DziedzinaLiczba lekarzy, którzy prawdopodobnie zasilą rynek pracy po ukończeniu szkolenia specjalizacyjnego (C) Maksymalny rok ukończenia szkolenia specjalizacyjnego (lekarzy, którzy są w trakcie specjalizacji wg bazy SMK (stan na kwiecień 2023 r.) Liczba lekarzy, którzy osiągną wiek emerytalny do maksymalnego roku ukończenia szkolenia specjalizacyjnego. (D) Zmiana w liczbie lekarzy, którzy wejdą na rynek pracy i osiągną wiek emerytalny (co nie oznacza, że odejdą z rynku pracy) do maksymalnego roku ukończenia szkolenia specjalizacyjnego (C-D) Choroby wewnętrzne 2 45720284 928-2 471 Geriatria982028980 Medycyna paliatywna 116202710115 Neurologia674202863935 Źródło: Opracowanie Departamentu Analiz i Strategii na podstawie danych CRL, NFZ, ZUS, SMK, Ministerstwa Zdrowia Pielęgniarki Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi sprawują również pielęgniarki i pielęgniarze z kwalifikacjami specjalistycznymi oraz przygotowani na poziomie ogólnym do sprawowania opieki 43 Zarejestrowanych w Centralnym Rejestrze Lekarzy i Lekarzy Dentystów prowadzonym przez Naczelną Radę Lekarską. 44 Opracowanie DAiS na podstawie danych CRL, NFZ, ZUS, SMK, Ministerstwa Zdrowia. 04.2704.020.02 34 nad pacjentem w różnym stanie zdrowia, którzy w toku kształcenia przeddyplomowego uzyskali kompetencje do sprawowania opieki specjalistycznej, w tym m.in. w zakresie: chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia,  pielęgniarstwa opieki długoterminowej, neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, opieki paliatywnej, podstaw rehabilitacji, zgodnie ze standardem kształcenia przygotowującym do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, który określa rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Sukcesywnie zwiększa się liczba zatrudnionych w systemie opieki zdrowotnej pielęgniarek i położnych. Zgodnie z danymi z Centralnego Rejestru Pielęgniarek i Położnych w 2023 r. było 269 168 pielęgniarek i położnych aktywnych zawodowo, w tym 239 257 pielęgniarek oraz 29 911 położne. Liczba pielęgniarek mających specjalizację lub kursy specjalizacyjne, zatrudnionych według podstawowego miejsca pracy, według stanu na dzień 31.12.2023 r., wynosiła w następujących dziedzinach 45 : geriatrii – 2 583; opieki długoterminowej – 6 434; opieki paliatywnej – 3 054. Opiekunowie medyczni Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r., w placówkach ochrony zdrowia – według podstawowego miejsca zatrudnienia – pracowało 13 477 opiekunów medycznych 46 . Wykres 27 Liczba opiekunów medycznych, pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa na koniec 2023 r. Źródło: Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-88 Sprawozdanie o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą wg stanu na dzień 31.12.2023 r. (bez podmiotów podległych MSWiA oraz MS) 45 Źródło danych — sprawozdanie MZ-89 o specjalistach pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą. 46 W oparciu o sprawozdanie (MZ-88) o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą. 1293 1153 607 367 793 1258 1744 375 537 229 911 1872 241 507 953 637 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podlaskie Podkarpackie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie Opiekunowie medyczni (pracujący, dla których jednostka sprawozdawcza jest głównym miejscem pracy) 35 Wykres 28 Liczba opiekunów medycznych, którzy pracowali w opiece długoterminowej w podziale na województwa na dzień 31.12.2023 r. Źródło: Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-29A za 2022 r. Sprawozdanie o działalności podmiotu wykonującego działalność leczniczą w zakresie długoterminowej opieki zdrowotnej wg stanu na dzień 31.12.2023 r. Mając na uwadze kwestie związane z zatrudnieniem opiekunów medycznych w opiece długoterminowej, należy wskazać, iż – zgodnie z danymi Centrum e-Zdrowia – 8 527 opiekunów medycznych realizowało świadczenia w opiece długoterminowej w 2023 r., w tym 2 457 w ramach umowy cywilnoprawnej. Dane te, w przypadku osób pracujących na stanowisku opiekuna w kilku podmiotach, mogą uwzględniać te osoby kilka razy. Jednocześnie z danych uzyskanych z Systemu Informacji Oświatowej (SIO) wynika, iż w roku szkolnym 2022/2023 w semestrze jesiennym 5 231 osób ukończyło szkolę policealną oraz zdało egzamin zawodowy, uzyskując kwalifikacje zawodowe do wykonywania zawodu opiekuna medycznego. W semestrze wiosennym było to 3 146 osób. III.ROZWÓJ KADR W OCHRONIE ZDROWIA Kształcenie Lekarzy Kształcenie na studiach przygotowujących do wykonywania zawodu lekarza musi uwzględniać szczególne rozwiązania przewidziane w przepisach rozporządzenia 47 , które zostało wydane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia 48 . Standardy te są zbiorem reguł i wymagań w zakresie kształcenia, dotyczących sposobu organizacji kształcenia, osób prowadzących to kształcenie, ogólnych i szczegółowych efektów uczenia się, a także sposobu weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się. Przeprocedowany został standard kształcenia dla lekarza i lekarza dentysty, który ma obowiązywać od roku akademickiego 2024/2025 tj. rozporządzenie 49 . W nowym standardzie kształcenia dla lekarza wskazano, że: w zakresie wiedzy absolwent zna i rozumie, m.in.: procesy zachodzące podczas starzenia się organizmu i zmiany w funkcjonowaniu narządów związane ze starzeniem; 47 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 755 oraz z 2022 r. poz. 157 i 1742) 48 na podstawie upoważnienia zawartego w art. 68 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.). 49 Ministra Edukacji i Nauki z dnia 29 września 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. poz. 2152). 932 547 535 259 516 732 1117 252 483 127 487 1191 215 293 460 381 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 36  wpływ stresu oksydacyjnego na komórki i jego znaczenie w patogenezie chorób oraz w procesach zachodzących podczas starzenia się organizmu; postawy społeczne wobec choroby, niepełnosprawności i starości oraz specyficzne oddziaływanie stereotypów, uprzedzeń i dyskryminacji;  psychospołeczne konsekwencje choroby dla rodziny pacjenta (rodzina z chorym dzieckiem, w tym nastoletnim, dorosłym i osobą starszą); przebieg i objawy procesu starzenia się organizmu oraz zasady całościowej oceny geriatrycznej i opieki interdyscyplinarnej w odniesieniu do osób starszych;  odrębności w objawach klinicznych, diagnostyce i terapii najczęstszych chorób występujących u osób starszych;  zagrożenia związane z hospitalizacją osób starszych; podstawowe zasady organizacji opieki nad osobą starszą i obciążenia opiekuna osoby starszej;  specyfikę zaburzeń psychicznych i ich leczenia u dzieci, w tym nastoletnich, oraz osób starszych; w zakresie umiejętności absolwent potrafi:  zebrać wywiad z dorosłym, w tym osobą starszą, wykorzystując umiejętności dotyczące treści, procesu i percepcji komunikowania się, z uwzględnieniem perspektywy biomedycznej i perspektywy pacjenta;  przeprowadzić pełne i ukierunkowane badanie fizykalne dorosłego dostosowane do określonej sytuacji klinicznej, w tym badanie geriatryczne. W 2023 r. przyznano 155 miejsc dla dziedziny geriatria na postępowanie kwalifikacyjne. Jest to liczba zwiększona w porównaniu do poprzednich lat – dla porównania w 2022 r. przyznano 70 miejsc. Jednocześnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy 50 oraz rozporządzenia 51 co roku, w wyniku rewaloryzacji wzrasta od 1 lipca wynagrodzenie lekarzy rezydentów odbywających specjalizację w dziedzinach priorytetowych, do których zalicza się geriatrię i choroby wewnętrzne. Od 1 lipca 2023 r. wynagrodzenie zasadnicze brutto lekarza odbywającego specjalizację w pierwszych dwóch latach zatrudnienia w trybie rezydentury z geriatrii lub chorób wewnętrznych wynosiło 8 308 zł. Po dwóch latach zatrudnienia w tym trybie dla rezydentów w dziedzinie geriatrii i chorób wewnętrznych wzrasta ono do 9 063 zł. Wynagrodzenia dla lekarzy dziedzin niepriorytetowych wynoszą analogicznie 7552 zł, a po dwóch latach – 7 779 zł. Nowelizacja ustawy 52 wprowadziła rozwiązanie, dzięki któremu lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w ramach rezydentury mogą otrzymać dodatkowo wynagrodzenie zasadnicze wyższe o 600 zł miesięcznie (w dziedzinie niepriorytetowej) lub wyższe o 700 zł miesięcznie (w dziedzinie priorytetowej). Aby otrzymać to wynagrodzenie lekarz musi zobowiązać się do przepracowania – w podmiocie leczniczym, finansowanym ze środków publicznych – łącznie 2 lata w ciągu kolejnych pięciu lat następujących po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego. Ponadto wprowadzono możliwość prowadzenia postępowania kwalifikacyjnego dla lekarzy i lekarzy dentystów na wolne miejsca specjalizacyjne w całym kraju, a nie jak było to możliwe wcześniej, tylko w obrębie jednego województwa. Przyznano możliwość wskazania w priorytetowej kolejności 15 wariantów wyborów obejmujących dziedzinę, tryb i miejsce odbywania szkolenia specjalizacyjnego. W przypadku pozostawania niewykorzystanych miejsc specjalizacyjnym w danym postępowaniu kwalifikacyjnym jest możliwość przeprowadzenia dodatkowego naboru tylko dla dziedzin priorytetowych, w tym dla geriatrii i chorób wewnętrznych. 50 z dnia 26 maja 2022 r. o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. 2022 poz. 1352). 51 Ministra Zdrowia z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury (Dz. U. 2024 poz. 957). 52 z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2024 r. poz. 1287). 37 Obowiązujące przepisy umożliwiają także przystąpienie o rok wcześniej niż dotychczas do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego lekarzom, którzy ukończyli przedostatni rok szkolenia specjalizacyjnego. Należy jednak podkreślić, że kluczową rolę w kreowaniu kadry lekarzy specjalistów w dużej mierze odgrywają kierownicy podmiotów leczniczych, którzy posiadają niezależne narzędzia motywacyjne zachęcające lekarzy do podejmowania szkolenia specjalizacyjnego w danej dziedzinie medycyny zarówno w trybie rezydenckim, jak i pozarezydenckim. Zgodnie z danymi z Systemu Monitorowania Kształcenia (SMK): liczba lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie geriatria (aktywny EKS) wynosi 93; liczba lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie geriatria (papierowa karta specjalizacji) wynosi10; Powyższe dane dotyczą osób, które aktualnie odbywają specjalizację. Dodatkowo, w 2023 r. (w dwóch sesjach) opublikowano dla dziedziny geriatria 154 miejsca rezydencie i 254 pozarezydenckie. W ramach tych miejsc specjalizację rozpoczęło 26 osób. Kształcenie pielęgniarek i położnych W 2023 r. kontynuowane były prace nad zmianą standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodów pielęgniarki i położnej. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia 53 przygotował zmiany obszarów kompetencyjnych dla absolwentów studiów I i II stopnia kierunków pielęgniarstwo położnictwo, mające na celu upraktycznienie kształcenia tak, aby było dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy. Projekt standardów został przekazany, zgodnie z właściwością, do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, celem procedowania legislacyjnego. Poniższe tabele prezentują dane dotyczące liczby pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi. Liczba pielęgniarek, które rozpoczęły w 2023 r. specjalizację w dziedzinie:  pielęgniarstwo geriatryczne — 109 osób;  pielęgniarstwo opieki długoterminowej — 166 osób;  pielęgniarstwo opieki paliatywnej — 183 osoby. Tabela 19 Liczba pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Dziedzina specjalizacjiLiczba pielęgniarek, które uzyskały tytuł specjalisty w 2023 r. Liczba pielęgniarek ze specjalizacją — (stan na dzień 31.12.2023 r.) Pielęgniarstwo zachowawcze/internistyczne 2 89417 791 Pielęgniarstwo opieki długoterminowej/przewlekle chorych i niepełnosprawnych 2103 873 Pielęgniarstwo opieki paliatywnej2873 074 Pielęgniarstwo rodzinne dla pielęgniarek 8804 786 Pielęgniarstwo geriatryczne1433 251 Pielęgniarstwo chirurgiczne2 62216 396 Pielęgniarstwo diabetologiczne -432 Pielęgniarstwo kardiologiczne -2 423 53 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw opracowania zmian w standardach kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 47). 38 Pielęgniarstwo neurologiczne -514 Ogółem7 03652 540 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych Liczba pielęgniarek, które zostały zakwalifikowane w 2023 r. na kurs kwalifikacyjny w dziedzinie:  pielęgniarstwo geriatryczne - 55 osób  pielęgniarstwo opieki długoterminowej - 184 osoby  pielęgniarstwo opieki paliatywnej - 42 osoby podstawy opieki paliatywnej - 317 osób. Tabela 20 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Dziedzina kursu kwalifikacyjnego Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa w 2023 r. Liczba kadr pielęgniarskich (stan na dzień 31.12.2023 r.) Pielęgniarstwo rodzinne dla pielęgniarek 35340 507 Pielęgniarstwo opieki długoterminowej/ przewlekle chorych i niepełnosprawnych 14119 270 Pielęgniarstwo opieki paliatywnej405 317 Pielęgniarstwo zachowawcze/internistyczne 534 017 Pielęgniarstwo geriatryczne841 811 Pielęgniarstwo diabetologiczne32236 Pielęgniarstwo chirurgiczne 1014 476 Pielęgniarstwo kardiologiczne 2342 744 Pielęgniarstwo anestezjologiczne i intensywnej opieki 68625 411 Pielęgniarstwo neurologiczne274584 Pielęgniarstwo psychiatryczne2115 009 Ogółem2 209109 382 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych Tabela 21 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy specjalistyczne w wybranych zakresach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Zakres kursu specjalistycznego Liczba pielęgniarek (stan na dzień 31.12.2023 r.) Kompleksowa pielęgniarska opieka nad pacjentem z najczęstszymi schorzeniami wieku podeszłego 12 876 Podstawy opieki paliatywnej /podstawy terapii objawowej w opiece paliatywnej 7 998 Opieka geriatryczna4 065 Pielęgnowanie pacjenta dorosłego wentylowanego mechanicznie4 543 Terapia bólu przewlekłego u dorosłych4 862 Terapia bólu ostrego u dorosłych4 538 Leczenie ran dla pielęgniarek36 559 Opieka nad osobami z cukrzycą stosującymi terapię ciągłego podskórnego wlewu insuliny CPWI 185 Edukator w chorobach układu krążenia1 797 Opieka nad pacjentem w trakcie choroby Covid-19 oraz po jej przebyciu 266 Opieka nad pacjentem z chorobami układu oddechowego799 Ogółem78 488 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych 39 Dofinansowanie szkoleń specjalizacyjnych dla pielęgniarek i położnych z budżetu państwa W trosce o wysoką jakość świadczeń udzielanych w ramach opieki nad osobami starszymi i niesamodzielnymi, pielęgniarki mogą podnosić swoje kwalifikacje zawodowe uczestnicząc w różnych formach kształcenia podyplomowego, których celem jest uzyskanie specjalistycznej wiedzy i umiejętności do udzielania określonych świadczeń zdrowotnych lub doskonalenia posiadanych umiejętności zawodowych w określonej dziedzinie pielęgniarstwa. Jednym z tych szkoleń, które jest dofinasowane przez Ministra Zdrowia jest szkolenie specjalizacyjne. Mając na uwadze wsparcie rozwoju zawodowego absolwentów kierunków pielęgniarstwo i położnictwo w ramach kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych, Minister Zdrowia corocznie dofinansowuje szkolenia specjalizacyjne dla tych grup zawodowych, w ramach posiadanych środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Zgodnie z Obwieszczeniem 54 , minimalna liczba miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych rozpoczynających specjalizację w 2023 r. wynosiła 2 525, maksymalna kwota dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego wynosiła 3 950 zł, natomiast maksymalna kwota przeznaczona na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. wynosiła 10 000 000 zł. Kształcenie fizjoterapeutów Fizjoterapia stanowi niezwykle istotną część systemu usług opieki zdrowotnej oraz procesu rehabilitacyjnego. Pełni ona szczególną rolę w utrzymaniu sprawności ruchowej osób starszych. Rehabilitacja włączona na odpowiednim etapie może wpłynąć na poprawę funkcjonowania oraz wydłużenie okresu sprawności seniorów. Zabiegi z zakresu fizjoterapii w tej grupie wiekowej są również istotnie z punktu widzenia ograniczenia występowania dolegliwości bólowych, upadków oraz urazów. Fizjoterapeuci są członkami szerokiego interdyscyplinarnego zespołu leczniczego. Zarządzeniem Ministra Zdrowia 55 został powołany Zespół do spraw ewaluacji standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Zespół ekspertów przygotował zmianę standardów kształcenia do wykonywania zawodu fizjoterapeuty, które w sierpniu 2023 r. zostały przekazane do Ministerstwa Edukacji i Nauki celem dalszego procedowania. Kształcenie opiekunów medycznych Zgodnie z ustawą 56 w ramach ustawicznego rozwoju zawodowego , przewiduje się prowadzenie kursów kwalifikacyjnych, mających na celu uzyskanie przez osobę wykonującą dany zawód medyczny dodatkowej wiedzy i umiejętności zawodowych niezbędnych do wykonywania określonych czynności zawodowych. Do kształcenia w ramach kursu kwalifikacyjnego będzie mogła przystąpić osoba uprawniona do wykonywania zawodu medycznego, która posiada co najmniej 3-letni staż pracy w zawodzie medycznym, dla którego jest prowadzony kurs kwalifikacyjny. Kursy te będą realizowane przez uczelnie, które prowadzą kształcenie na studiach umożliwiających uzyskanie wykształcenia niezbędnego do wykonywania danego zawodu medycznego oraz Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (CMKP) w oparciu o program opracowany przez zespół ekspertów powołanych przez dyrektora CMKP i zatwierdzony przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Ponadto, w ramach projektu „Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno – demograficzne kraju”, dofinansowanego ze środków Programu Operacyjnego Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), planowana jest 54 z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie minimalnej liczby miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych, maksymalnej kwoty dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego oraz maksymalnej kwoty przeznaczonej na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. (Dz. Urz. Min. Zdr. z 2022 r. poz. 129), 55 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 lipca 2022 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw ewaluacji standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 80). 56 z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. poz. 1972). 40 realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych, uzupełniającego w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Umożliwi to uzupełnienie wiedzy i umiejętności osobom, które uzyskały kwalifikacje opiekuna medycznego przed wdrożeniem zmienionej podstawy programowej kształcenia w tym zawodzie – do poziomu umożliwiającego wykonywanie wybranych czynności, takich jak m.in. czynności z zakresu pobierania krwi żylnej i włośniczkowej oraz innych materiałów do badań laboratoryjnych czy podawanie leków różnymi drogami. 1.5 Dostępne formy aktywności Korzystanie z Internetu W Polsce w 2023 r. z Internetu (w ciągu ostatnich 3 miesięcy poprzedzających badanie) korzystało około 62% osób w wieku 60—74 lata, wobec 61,1% w roku poprzednim 57 . Kilka razy dziennie z Internetu korzystało 27,9% osób z tej grupy wieku, raz dziennie lub prawie codziennie—19,7%, a przynajmniej raz w tygodniu, ale nie każdego dnia—11,6%. Rzadziej niż raz w tygodniu z Internetem łączyło się 2,6% osób w wieku 60—74 lata. Jednocześnie, korzystanie z Internetu lub dostęp do Internetu nie jest równoznaczny z brakiem wykluczenia cyfrowego seniorów. Tylko posiadanie umiejętności cyfrowych przynajmniej na podstawowym poziomie jest gwarancją braku takiego wykluczenia i możliwość pełnego korzystania z zasobów i możliwości jakie oferuje Internet. Zgodnie z danymi GUS z 2023 r. natomiast jedynie 15,4% seniorów w wieku 60—74 lata posiadało minimum podstawowe kompetencje cyfrowe. Wykres 29 Częstotliwość korzystania z Internetu przez osoby w wieku 60 —74 lata w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS Kobiety częściej niż mężczyźni są użytkownikami sieci Internet. W 2023 r. 63,8% kobiet i 59,4% mężczyzn w analizowanej grupie wieku korzystało z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Wykres 30 Osoby w wieku 60 —74 lata korzystające z Internetu w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS 57 Korzystających w ogóle z Internetu było 70,7% w tej grupie wiekowej. 61.9 27.9 19.7 11.6 2.6 59.4 27.6 19 9.8 3 63.8 28.2 20.3 13 2.4 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy kilka razy dziennie raz dziennie lub prawie codziennie przynajmniej raz w tygodniu, ale nie kadego dnia rzadziej niż raz w tygodniu osoby w wieku 60-74 lataMężczyźniKobiety 71.9 63.8 3.1 5 28.1 69.2 59.4 3.2 6.7 30.8 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy od 3 miesięcy do 12 miesięcy temu ponad rok temu Osoby nigdy nie korzystające z Internetu KobietyMężczyźni 41 Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej Na podstawie wyników badania „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej” 58 można stwierdzić, że w okresie objętym badaniem (od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r.) 28,8% członków gospodarstw domowych w wieku 60 lat i więcej oceniło swoją sprawność fizyczną jako bardzo dobrą lub dobrą, w tym jako bardzo dobrą jedynie—1,4%. Odsetek osób starszych określających swoją kondycję jako złą wyniósł 18,0%, a bardzo złą—3,0%. Co drugi senior ocenił ją jako średnią. Ocena kondycji fizycznej w dużym stopniu zależy od płci. Generalnie to kobiety znacznie gorzej niż mężczyźni oceniają swoją sprawność fizyczną. W 2021 r. odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej, które oceniły swoją sprawność jako bardzo dobrą lub dobrą był blisko o 6 p. proc mniej niższy niż w przypadku mężczyzn. Kobiet określających swoją kondycję fizyczną jako złą lub bardzo złą było 21,7%, a mężczyzn z taką oceną—o 1,5 p. proc. mniej. W okresie od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r. w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej uczestniczyło 18,3% osób w wieku 60 lat i więcej. Wśród mężczyzn w tym wieku odsetek uczestników zajęć sporto- wych i rekreacji ruchowej wyniósł 19,3%, podczas gdy w grupie kobiet był nieco niższy i ukształtował się na poziomie 17,6%. Wykres 31 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie \"Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Wykres 32 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie \"Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Najpopularniejszą aktywnością sportową wśród osób w wieku 60 lat i więcej była jazda na rowerze. W 2021 r. wskazała ją połowa uczestników zajęć sportowych lub rekreacji ruchowej w tym wieku. Popularne wśród seniorów były również ogólnorozwojowe zajęcia ruchowe poprawiające kondycję fizyczną (m.in. spacery rekreacyjne, skakanie na skakance, ćwiczenia na rowerze stacjonarnym, 58 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 17.6 kobiety w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczące w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie kobiet w tym wieku Kobiety 19.3 mężczyźni w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczący w zajęciach sportowych i rekracji ruchowej odsetek mężczyzn w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie mężczyzn w tym wieku Mężczyźni 42 trenażerze), które w 2021 r. wykonywało około 40% osób starszych. Dużą popularnością w gronie osób starszych cieszył się również jogging i nordic walking, a także pływanie. Uczestnictwo osób starszych w podróżach W 2023 r. wśród mieszkańców Polski w wieku 15 lat i więcej, odsetek osób w wieku 60 lat lub więcej, które uczestniczyły w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej 1 noclegiem w celu prywatnym (wypoczynek, rekreacja i wakacje, odwiedziny u krewnych lub znajomych, zdrowotny, religijny, pielgrzymka, edukacyjny, zakupy) — wyniósł 12,1% tj. o 0,8 p. proc więcej w stosunku do roku poprzedniego. Mieszkańcy miast w wieku 60 lat lub więcej uczestniczący w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej jednym noclegiem w celu prywatnym stanowili w 2023 r. 9,5% ogółu ludności w wieku 15 lat lub więcej, a mieszkańcy wsi w wieku senioralnym – 2,5%. Aktywność edukacyjna Oferty edukacyjne dla osób starszych w ramach edukacji formalnej i innej niż formalna (pozaformalnej) Osoby starsze mogą uczestniczyć w edukacji formalnej lub innej niż formalna (pozaformalnej). Edukacja formalna obejmuje kształcenie w instytucjach systemu oświaty i systemu szkolnictwa wyższego w ramach programów prowadzących do uzyskania kwalifikacji pełnych, kwalifikacji nadawanych po ukończeniu studiów podyplomowych lub kwalifikacji w zawodzie. Edukacja pozaformalna jest organizowana instytucjonalnie, ale poza programami kształcenia w oświacie i szkolnictwie wyższym i zwykle nie prowadzi do uzyskania ww. kwalifikacji. Znaczna część ofert edukacji pozaformalnej jest organizowana poza szkołami i uczelniami. W odniesieniu do seniorów aktywnych zawodowo mogą one być organizowane w przedsiębiorstwach, instytucjach rynku pracy i rozwoju przedsiębiorczości. W odniesieniu do pozostałych seniorów organizatorami mogą być instytucje publiczne i organizacje społeczne wspierające ochronę zdrowia, kulturę, aktywność obywatelską, sport, turystykę, rozwój technologii i infrastruktury, ochronę środowiska, bezpieczeństwo publiczne, rodzinę itp. Oferty tego rodzaju mogą być również organizowane w szkołach i uczelniach, jednak poza ich oficjalnymi programami kształcenia. Ministerstwo Edukacji Narodowej odpowiada za edukację formalną. Ponadto, wspiera wybrane inicjatywy w obszarze edukacji pozaformalnej, a w ramach koordynacji polityki na rzecz uczenia się przez całe życie gromadzi informacje o tej edukacji. Informacje te pochodzą z różnych resortów, GUS i instytucji badawczych. Osoby starsze korzystające z ofert edukacji formalnej w systemie oświaty, tj. z kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne jest zdefiniowane i uregulowane w ustawie 59 . Edukacja osób starszych nie ma statusu odrębnego zadania. Osoby dorosłe, w tym także osoby starsze, mogą uczestniczyć w kształceniu ustawicznym zdefiniowanym w tej ustawie. Kształcenie ustawiczne według tej ustawy obejmuje szkoły ogólnokształcące dla dorosłych, szkoły kształcące w zawodach (szkoły policealne i branżowe szkoły II stopnia) oraz formy pozaszkolne. Formy pozaszkolne są bardziej elastycznie organizowane niż kształcenie w szkołach, dlatego mogą być bardziej atrakcyjne dla osóbstarszych. Katalog form pozaszkolnych dla dorosłych obejmuje cztery rodzaje: (1) kwalifikacyjny kurs zawodowy (KKZ); (2) kurs umiejętności zawodowych; (3) kurs kompetencji ogólnych oparty na wybranym fragmencie podstawy programowej kształcenia ogólnego; (4) inne kursy umożliwiające uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych, w których program nauczania nie odnosi się do podstawy programowej kształcenia ogólnego lub kształcenia w zawodach. Mimo że w kształceniu ustawicznym mogą uczestniczyć dorośli w każdym wieku, w tym osoby starsze, to ukierunkowanie tego kształcenia głównie na wzrost poziomu wykształcenia i nabywanie kwalifikacji 59 z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (z późn.zm.). 43 w zawodach powoduje, że tego typu edukacja cieszy się większym zainteresowaniem młodszych osób dorosłych, co dotyczy zwłaszcza szkół dla dorosłych. Kształcenie ustawiczne prowadzone w instytucjach systemu oświaty podlega monitorowaniu przez System Informacji Oświatowej (SIO). Gromadzone są w nim zanonimizowane, indywidualne dane o korzystających z kształcenia w systemie oświaty. W odniesieniu do uczestników ww. form pozaszkolnych dane te dostępne są odnośnie uczestników: kwalifikacyjnych kursów zawodowych (KKZ), kursów umiejętności zawodowych (KUZ) oraz turnusów dokształcania teoretycznego młodocianych pracowników (TDMP).W dwóch ostatnich formach nie ma uczestników w wieku 60 lat i więcej. Według danych SIO na dzień 30 września 2023 r. uczestnikami KKZ było 735 osób w wieku od 60 roku życia, z czego 360 osoby w wieku 60—64 lat oraz 375 osoby w wieku 65 lat i więcej. W 2022 r. 60 w Polsce 31,7% osób w wieku 60—69 lat deklarowało, że zdobywało wiedzę w różnych formach, podczas gdy dla ogółu osób w wieku 18 —69 lat odsetek ten ukształtował się na poziomie 54,0%. Wśród osób starszych, podobnie jak wśród ogółu osób w wieku 18—69 lat wskaźnik uczestnictwa w aktywności edukacyjnej był nieco wyższy dla kobiet niż dla mężczyzn. W 2022 r. w jakiejkolwiek formie uczenia się brało udział 32,9% kobiet i 30,2% mężczyzn w wieku 60—69 lat. Osoby starsze najczęściej deklarowały uczestnictwo w uczeniu się nieformalnym. Tabela 22 Osoby w wieku 18 —69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. W tym osoby uczestniczące Ogółem w jakiejkolwiek formie uczenia się w edukacji formalnej w edukacji pozaformalnej w edukacji formalnej lub pozaformalnej w uczeniu się nieformalnym W tym osoby nieuczestniczące w żadnej formie kształcenia Wyszczególnienie w tys. O G Ó Ł E M 24833133992288491766461198811435 w tym 60—642361800•1781797401561 65—69 lat2529749•1261277321780 Mężczyźni 1222464259632289303457045800 w tym 60—641107387•109110337721 65—69 lat1056266•25 v 26 v 256790 Kobiety 12609697413252628361262835635 w tym 60—641254413•6869404841 65—69 lat1473483•101 v 101 v 476990 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022” , GUS (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe Wśród osób w wieku 60 —69 lat ponad połowa zadeklarowała (55,7%), że potrafi posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym. Wśród kobiet znajomość przynajmniej jednego języka obcego zadeklarowało 57,2% osób w tym wieku, a wśród mężczyzn – 53,7%. Tabela 23 Osoby w wieku 18—69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. 61 W tym osoby potrafiące posługiwać się językiem obcym OgółemOsoby potrafiące posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym jednym dwoma trzema lub więcej Osoby, które nie potrafią posługiwać się żadnym językiem obcym Wyszczególnienie w tys. O G Ó Ł E M 248331791311271534612976679 w tym 60—6423611340940309911008 60 Dane pochodzą z badania GUS „Uczenie się osób dorosłych 2022”. 61 (-) Zjawisko nie wystąpiło (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe (v) Zalecana jest ostrożność w posługiwaniu się danymi, ze względu na niską precyzje wyników. 44 65—69 lat252913828953771101124 Mężczyźni 122248686551626015693413 w tym 60—64110762343615136 v 479 65—69 lat105653837513925 v 501 Kobiety 126099227575427457273266 w tym 60—64125471750415755 v 529 65—69 lat147384452123985 v 623 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022” , GUS W 2023 r. biblioteki publiczne odnotowały ponad 5 mln czytelników, z czego 17,9 % stanowiły osoby starsze (w porównaniu do 2022 r. jest to o 0,4 p. proc. więcej). Największy udział procentowy w ogólnej liczbie czytelników wykazali seniorzy z woj. zachodniopomorskiego (23,0%), woj. dolnośląskiego (20,2%). woj. śląskiego (20,1%) oraz woj. warmińsko-mazurskiego (20,1%), a najmniejszy z woj. małopolskiego (14,2%) i woj. podkarpackiego (14,8%). Wykres 33 Czytelnicy bibliotek publicznych w wieku powyżej 60 roku życia w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-03) Uniwersytety Trzeciego Wieku W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 62 udział wzięły 552 uniwersytety trzeciego wieku, wśród których najwięcej odnotowano w województwie mazowieckim (70 jednostek), kujawsko- pomorskim i śląskim (po 59 jednostek). Łączna liczba słuchaczy UTW w roku akademickim 2021/2022 wyniosła 86,6 tys., z czego 72,6 tys. tj. 83,8% to kobiety. Wykres 34 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa Źródło: Sprawozdanie z działalności Uniwersytetów Trzeciego Wieku za rok akademicki 2021/22 , GUS 62 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 17.9 20.2 19.9 16.8 19.2 19.7 14.2 16.9 17.6 14.8 16.7 18.3 20.1 17.8 20.1 16.7 23 0 5 10 15 20 25 Polska Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie w wieku powyżej 60 lat 552 52 59 12 24 31 40 70 12 9 16 37 59 16 30 49 36 0 100 200 300 400 500 600 Polska Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Swiętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 45 Osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły blisko 93% słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku. Najliczniejszą grupę uczestników UTW tworzyli seniorzy w wieku 70–79 lat (41,9%), nieco niższy udział miały osoby w grupie wieku 60–69 lat (41,0%). Prawie co dziesiąty słuchacz to osoba w wieku 80 lat i więcej. Aktywność kulturalna Osoby starsze korzystają z różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej organizowanej przez instytucje kultury, organizacje pozarządowe, w tym UTW oraz szkoły artystyczne, a także innego typu organizacje i zrzeszenia, w tym chóry, orkiestry, zespoły muzyczne. Instytucje kultury, w ramach przygotowywania swojej oferty kulturalnej, realizują projekty przygotowane z myślą o seniorach lub ogólnodostępne, w których uczestniczy liczne grono osób starszych. Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują zarówno ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, ośrodkami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2023 r. Z ogółem osoby powyżej 60 latWyszczególnienieOgółemMiastaWieś razemmiastawieś Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem250 264152 21698 04851 62629 87421 752 w tym: teatralnych23 86415 9797 8854 1582 6091 549 Muzycznych—instrumentalnych36 89519 89916 9964 1432 4351 708 wokalnych i chórów48 19031 46616 72419 51112 8806 631 folklorystycznych51 71523 10128 61417 5287 04510 483 tanecznych76 04452 74423 3003 7543 111643 Członkowie kół/klubów/sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem504 774372 057132 717162 888123 83739 051 w tym: plastycznych/ technicznych116 12282 09734 02512 0138 9453 068 tanecznych77 83059 39718 4335 7334 908825 muzycznych 45 91232 48113 4313 9302 8821 048 informatycznych4 5703 3281 2421 1001 00892 fotograficznych i filmowych5 3944 6187761 01691997 teatralnych12 0919 0183 0731 5181 076442 turystycznych i sportowo— rekreacyjnych 64 25946 56617 69318 31215 0513 261 literackich3 8842 8821 0021 7061 260446 seniora/ Uniwersytetów Trzeciego Wieku 106 80278 64228 160100 91574 10726 808 dyskusyjnych klubów filmowych7 6147 0455692 0251 756269 Absolwenci kursów organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice Ogółem73 28755 39917 8889 9167 6602 256 w tym: języków obcych14 5029 8334 6691 9901 795195 plastycznych11 2298 1513 0781 5851 115470 nauki gry na instrumentach9 9456 7713 1741609565 wiedzy praktycznej3 5782 2061 372923425498 tańca12 3069 2763 0301 1781 058120 komputerowych3 7812 9088731 8951 410485 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) Osoby starsze biorą aktywny udział w formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności 46 związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Różnice te obserwowane są szczególnie między ofertą w miastach i na wsi. Mieszkańcy wsi powyżej 60. roku życia włączają się w inne rodzaje działań kulturalnych i społecznych, niż mieszkańcy miast. Mieszkańcy miast, zwłaszcza większych, częściej angażują się w działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz w wolontariat, natomiast mieszkańcy wsi decydują się m.in. na członkostwo w kołach gospodyń wiejskich oraz w zespołach ludowych. Z danych GUS wynika, że aktywny udział osób w wieku 60 lat lub więcej odnotowano w ramach działalności różnorodnych kół zainteresowań, klubów i sekcji w instytucjach kultury. Osoby starsze liczyły 1/3 uczestników tych stałych form działalności. 47 Tabela 25 Osoby w wieku powiej 60 roku życia jako Członkowie kół/ klubów/ sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2023 r. W tym Województwa Ogółem plastycznych/ technicznych tanecznych muzycznych informatycznychfotograficznych i filmowych teatralnych turystycznych i sportowo- rekreacyjnych literackich seniora/ Uniwersytetu Trzeciego Wieku dyskusyjnych klubów filmowych RAZEM POLSKA 162 88812 0135 7333 9301 1001 0161 51818 3121 706100 9152 025 Dolnośląskie12 2692 5746432851221141781 4882575 814225 Kujawsko-pomorskie10 374308174319375115754527 319105 Lubelskie6 818329108193259853610754 95227 Lubuskie4 7443651641906760155711912 93432 Łódzkie17 3511 40742122226664931 601577 898114 Małopolskie12 12475143922086311301 5501388 136300 Mazowieckie30 9382 2711 4907941701912603 13123519 93099 Opolskie3 301204148103101699448172 07125 Podkarpackie6 031441122115248128886653 91830 Podlaskie3 47319675150655383262 462108 Pomorskie6 684404367172461261404144 76365 Śląskie19 2361 01539625857531033 8446511 75480 Świętokrzyskie3 634244103231605117264932 4300 Warmińsko-mazurskie5 006425200184511680414562 788498 Wielkopolskie14 944740450342741831471 5492779 962130 Zachodniopomorskie5 96133943328753584415883 784187 Stan w dniu 31 XII Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) 48 Aktywność społeczna i obywatelska Wolontariat W pierwszym kwartale 2022 63 r. 30,7% mieszkańców Polski w wieku 60—64 lata przynajmniej raz świadczyło wolontariat w ciągu czterech tygodni poprzedzających badanie. W grupie wieku 65—89 lat odsetek wolontariuszy wyniósł 20,3%. Osoby w wieku 60—89 lat stanowiły łącznie nieco ponad jedną czwartą wszystkich wolontariuszy działających w Polsce. Tabela 26 Osoby w wieku 15—89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) 64 Osoby świadczące wolontariat w ramach organizacji, instytucji Osoby świadczące wolontariat indywidualny w tym na rzeczsektor non-profit w tym Ogółem razem znajomych, przyjaciół, sąsiadów osób nieznajomych społeczeństwa, środowiska naturalnego, miejscowości razem razem stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne 1 kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne 2 sektor publiczny WYSZCZEGÓLNIENIE w % wszystkich osób w danej kategorii O G Ó Ł E M O G Ó Ł E M 28,426,522,05,81,95,03,41,91,51,3 w tym 60— 64 lata 30,728,724,74,92,54,53,61,61,70,6 65—89 lat20,318,615,53,01,84,03,21,22,10,6 MĘŻCZYŹNI Razem26,825,421,06,01,94,12,91,71,20,8 w tym 60— 64 lata 27,926,422,84,93,03,82,91,50,90,4 65—89 lat19,518,314,93,51,93,32,41,11,40,5 KOBIETY Razem29,927,523,05,71,85,83,92,21,71,9 w tym 60— 64 lata 33,230,826,34,92,15,04,21,62,40,8 65—89 lat20,918,915,82,61,74,53,71,22,60,7 Źródło: Badanie „Praca niezarobkowa poza gospodarstwem domowym\", GUS Zaangażowanie w wolontariat było wyższe wśród kobiet niż wśród mężczyzn. W grupie wieku 60—64 lata przewaga kobiet nad mężczyznami zaangażowanymi w wolontariat wyniosła 5,3 p. proc. (33,2% kobiet i 27,9% mężczyzn świadczyło wolontariat). Wśród osób w wieku 65—89 lat różnica była mniejsza i wyniosła 1,4 p. proc. (20,9% kobiet wobec 19,5% mężczyzn). Rady seniorów Gminne rady seniorów są podmiotami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym. Głównym celem ich działania jest integracja, wspieranie i reprezentowanie środowisk seniorów poprzez współpracę z władzami gminy, przedstawianie propozycji zadań i działań na rzecz seniorów, wydawanie opinii i formułowanie wniosków służących rozwojowi działalności samorządu terytorialnego na rzecz seniorów, zgłaszanie uwag do aktów prawa miejscowego, wspieranie wszelkich form aktywności seniorów, działania na rzecz umacniania międzypokoleniowych więzi społecznych oraz upowszechnianie wiedzy o potrzebach, prawach i możliwościach osób starszych. Członkowie gminnych rad seniorów pełnią swoje funkcje społecznie. Rada seniorów powoływana jest przez radę gminy, która nadaje jej statut określając w nim m.in. tryb wyboru jej członków i zasady działania oraz dążąc do wykorzystania potencjału działających organizacji osób starszych oraz 63 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 64 1. Stowarzyszenia (w tym: kluby sportowe, ochotnicze straże pożarne, rady rodziców, stowarzyszenia zwykłe), podobne organizacje społeczne (np. koła łowieckie, Polski Czerwony Krzyż), fundacje oraz grupy nieformalne. 2. Kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne albo placówki przez nie prowadzone. 49 podmiotów działających na rzecz osób starszych, a także zapewnienia sprawnego sposobu wyboru członków gminnej rady seniorów. Zgodnie z danymi z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że pod koniec 2023 r. w kraju funkcjonowało 460 gminnych rad seniorów 65 . Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że gminne rady seniorów występowały w ponad 18% gmin. Wykres 35 Liczba gmin, w których funkcjonowały gminne rady seniorów w podziale na województwa Źródło: dane z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Jednocześnie należy podkreślić, że w 2023 r. w wyniku nowelizacji przepisów ustawy 66 oraz ustawy 67 wprowadzono regulacje dające podstawy prawne funkcjonowania powiatowych oraz wojewódzkich rad seniorów 68 . Tym samym na dzień 31 grudnia 2023 r. funkcjonowały 23 powiatowe rady seniorów oraz 11 wojewódzkich rad seniorów. Koła gospodyń wiejskich Od wielu lat zwiększa się liczba funkcjonujących Kół Gospodyń Wiejskich. To organizacje, które skupiają mieszkanki wsi i prowadzą wiele różnorodnych działań na rzecz lokalnej społeczności. Koła gospodyń wiejskich odpowiadają między innymi za: prowadzenie działalności społeczno– wychowawczej i oświatowo – kulturalnej w środowiskach wiejskich, prowadzenie działalności na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich, wparcie rozwoju przedsiębiorczości kobiet, inicjowanie i prowadzenie działań na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi, upowszechnienie i rozwijanie form współdziałania, gospodarowania i racjonalnych metod prowadzenia gospodarstw domowych, reprezentowanie interesów środowiska kobiet wiejskich wobec organów administracji publicznej, rozwijanie kultury ludowej, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną. Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2023 r. funkcjonowało 14 116 kół gospodyń wiejskich – najwięcej w województwie mazowieckim i wielkopolskim. Łącznie w 2023 r. wydanych zostało ponad 13 tys. decyzji dot. pomocy dla KGW 69 na łączną kwotę 114 300 000,00 zł. 65 Powołanych zgodnie z art. 5c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 nr 16 poz. 95). 66 z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107). 67 z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 566.). 68 Art. 3f ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 10c ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa. 69 Na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1179). 38 20 25 12 14 37 63 25 16 24 44 41 13 34 36 18 0 10 20 30 40 50 60 70 Dolnośłąskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podlaskie Podkarpackie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 50 Wykres 36 Liczba Kół Gospodyń Wiejskich w 2023 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1.6Równe traktowanie, przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy W Polsce podstawowym dokumentem, który określa politykę rządu w zakresie równego traktowania oraz przeciwdziałania dyskryminacji jest Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r 70 . Zasada równości obywatela wobec prawa, który głosi, że wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a także świadczy o tym, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Dokumentem szczegółowo określającym przesłanki dyskryminacji oraz możliwość wszczęcia procedury w przypadku, gdy dochodzi do dyskryminacji jest ustawa 71 w zakresie równego traktowania. Określa ona również organy właściwe w sprawach przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania. Przytoczona ustawa zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. W 2023 r. funkcjonował Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022-2030, który skupia się wokół VIII Priorytetów: Polityka antydyskryminacyjna, Praca i zabezpieczanie społeczne, Edukacja, Zdrowie, Dostęp do dóbr i usług, Budowanie świadomości, Gromadzenie danych i badania, Koordynacja. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022—2030 przewiduje zadania, które będą realizowane w perspektywie wieloletniej w tym działania skierowane do osób starszych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ze względu na wiek czy budowanie świadomości w zakresie przeciwdziałania stereotypowemu wizerunkowi osób starszych lub/i krzywdzącemu albo odbiegającemu od rzeczywistości. Konkretne zadania zawarte w Krajowym Programie, które należy wyszczególnić, to między innymi:  przeciwdziałanie negatywnemu wizerunkowi osób starszych, poprzez szkolenia dla pracowników oświaty, nauczycieli, pedagogów, a także szkolenia dla pracowników instytucji publicznych w zakresie uwrażliwiania na zjawisko dyskryminacji wiekowej na rynku pracy, debata z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych instytucji zrzeszających i zajmujących się osobami starszymi oraz reprezentantów pracodawców zainteresowanych możliwościami współpracy z osobami w starszym wieku,  wdrażanie polityki zarządzania wiekiem w urzędach—wzrost liczby pracowników w wieku dojrzałym, a także zmniejszenie liczby osób w wieku produkcyjnym, 70 (Dz. U. z 1997 poz. 483, z późn. zm.), art. 32. 71 z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2024 r. poz. 1175) 591 837 1611 238 1231 1007 1969 226 984 525 496 439 864 594 1893 611 0 500 1000 1500 2000 2500 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 51  współpraca z osobami, które są lub mogą być liderami w społecznościach lokalnych, w celu budowania solidarności międzypokoleniowej przez ukazywanie roli seniorów jako przekazicieli wartości, tradycji, doświadczenia życiowego poprzez wykluczenie ze względu na wiek, organizacja giełdy pracy dla seniorów w siedzibach urzędów wojewódzkich spowodowana zbyt małą aktywnością zawodową seniorów. Dodatkowo warto też wspomnieć, że w ramach Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania 2022-2030 przewidywana jest także, realizacja kampanii edukacyjnych na stronach internetowych i w mediach społecznościowych na temat starzenia się. Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej uregulowane są w ustawie 72 oraz w Krajowym Programie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 73 . Regulacje zawarte w wymienionych aktach prawnych są tak skonstruowane, aby można się do nich odwołać w przypadku wszystkich kategorii osób doznających przemocy domowej, w tym kobiet, mężczyzn, dzieci, osób starszych czy osób niepełnosprawnych. Na podstawie przepisów ustawy 74 , pomoc w każdym indywidualnym przypadku udzielana jest w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty”. Procedura ta obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia – w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie, tj. w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie. Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje poprzez wypełnienie formularza „Niebieska Karta-A” przez przedstawiciela jednego z określonych podmiotów 75 . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie obowiązuje od 2006 r., pierwotnie do jego opracowania obligował przepis 76 , zaś od 2022 r. artykuł 77 . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie jest operacjonalizacją zadań określonych w przepisach tejże ustawy. Program zakłada podejmowanie działań w czterech głównych obszarach: zintensyfikowanie działań profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej;  zwiększenie dostępności i skuteczności ochrony oraz wsparcia osób dotkniętych przemocą domową;  zwiększenie skuteczności oddziaływań wobec osób stosujących przemoc domową;  zwiększenie poziomu kompetencji przedstawicieli instytucji i podmiotów realizujących zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej w celu podniesienia jakości i dostępności świadczonych usług. W specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie w 2022 r. 78 udzielono różnorodnych form pomocy 5 047 osobom doznającym przemocy w rodzinie, w tym: 3 285 kobietom, 477 mężczyznom oraz 1 285 dzieciom. Ponadto udzielono pomocy 337 osobom starszym – ofiarom przemocy w rodzinie, w tym: 297 kobietom i 40 mężczyznom. Z pomocy całodobowej skorzystało 1 462 osób w tym: 633 kobiety (w tym 66 niepełnosprawnych i 35 starszych), 34 mężczyzn (w tym 11 niepełnosprawnych i 4 starszych) oraz 795 dzieci (w tym 50 niepełnosprawnych). 72 z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 424, z późn. zm.). 73 Przyjętym uchwałą nr 183 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 (M.P. 2021 poz. 1204). 74 o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 75 Wymienionych w art. 9a ust. 11—11d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 76 art. 10 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w domowej. 77 art. 10 ust. 1 w ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 535). 78 Dane dostępne na dzień 24.10.2024 r. 52 1.7Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 w Polsce było prawie 5,5 mln osób niepełnosprawnych, w tym prawie 3,5 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej. W grupie starszych osób niepełnosprawnych dominowały kobiety (stanowiły 59%). Wykres 37 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. ( w tysiącach) Źródło: NSP 2021, GUS Ustawa 79 przewiduje szereg instrumentów służących wsparciu osób niepełnosprawnych, które mogą być dofinansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Powyższe przepisy dotyczą wszystkich osób, których niepełnosprawność została potwierdzona stosownym orzeczeniem. Zgodnie z ww. ustawą oraz rozporządzeniem 80 , osoba niepełnosprawna może raz w roku ubiegać się o dofinansowanie – ze środków PFRON - kosztów uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. Ponadto na podstawie wyżej wspomnianej ustawy i rozporządzenia 81 osoba niepełnosprawna może ubiegać się o dofinansowanie ze środków PFRON: zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych przepisów,  usług tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika. Ponadto, zgodnie z art. 10 ustawy 82 , do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zalicza się uczestnictwo tych osób w warsztatach terapii zajęciowej (wtz). Należy zauważyć, że warsztat terapii zajęciowej jest „wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówką stwarzającą osobom niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia” 83 . Głównym celem wtz, poza rehabilitacją społeczną, jest aktywizacja zawodowa w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne. Należy podkreślić, że dostępne dane nie pozwalają na wyodrębnienie grupy osób niepełnosprawnych starszych korzystających ze wsparcia w zakresie rehabilitacji społecznej. 79 z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.) 80 Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych (Dz. U. poz. 1694, z późn. zm.) 81 Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 926, z późn. zm.), 82 o rehabilitacji (...) 83 Art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). 5447.5 3445.4 2040.9 1404.5 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 Polska Ogółem w wieku 60 lat i więcej w tym kobietyw tym mężczyźni 53 Od 1 października 2019 r. - ustawą 84 - wprowadzono świadczenie dla osób, które ze względu na naruszenie sprawności organizmu są całkowicie zależne od wsparcia ze strony najbliższych oraz otoczenia, posiadające niski status materialny. Głównym celem tej ustawy jest zapewnienie dodatkowych środków służących zaspokajaniu potrzeb życiowych osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, w tym osób starszych, ze względu na zwiększone koszty związane z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną. Osobami uprawnionymi do tego świadczenia są osoby, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona jednym z orzeczeń o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym przez właściwe organy (ZUS, KRUS, MON, MSWiA czy Służba Więzienna), oraz spełniające kryterium dochodowe, które od 1 marca 2023 r. wynosiło 2157,80 zł brutto miesięcznie. Świadczenie uzupełniające jest wypłacane w zróżnicowanej wysokości, nie wyższej niż 500 zł miesięcznie; zróżnicowanie wysokości tego świadczenia zależy od łącznej kwoty świadczeń pobieranych przez osobę uprawnioną ze środków publicznych (tzw. formuła złotówka za złotówkę). W 2023 r. wypłacono ponad 569 tys. świadczeń 85 . Zgodnie z informacjami pozyskanymi z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitorowania i Orzekania o Niepełnosprawności za IV kwartał 2023 r. osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności w wieku 60 lat i więcej było 1 959 723 i stanowili 58,8% populacji osób zarejestrowanych w systemie jako niepełnosprawne w wieku powyżej 16 lat. Należy zaznaczyć, że osoby starsze, z uwagi na niską lub brak aktywności zawodowej oraz możliwość pobierania świadczeń społecznych stanowią niedoszacowaną grupę w przypadku określenia niepełnosprawności prawnej. Nawet w przypadku występowania ograniczeń, które klasyfikowałyby daną osobę do wystąpienia o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, często rezygnują nie widząc potencjalnych korzyści z prawnego potwierdzenia niepełnosprawności biologicznej. Tabela 27 Osoby zaliczone do stopnia niepełnosprawności prawomocnym orzeczeniem (o stopniu niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień) lub wyrokiem sądu z uwzględnieniem przyczyny niepełnosprawności w IV kwartale 2023 r. Symbol niepełnosprawności/liczba symboli niepełnosprawności Ogółem60 lat i więcej% od ogółu Upośledzenia umysłowe97 9455 1015,23% Choroby psychiczne396 120163 61841,31% Zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu293 554202 17868,87% Choroby narządu wzroku174 25088 52050,80% Upośledzenia narządu ruchu1 575 998998 61963,36% epilepsja62 95411 85318,83% Choroby układu oddechowego i krążenia1 018 071797 33778,32% Choroby układu pokarmowego135 80681 26659,84% Choroby układu moczowo-płciowego199 533129 91865,11% Choroby neurologiczne750 463464 44161,89% Całościowe zaburzenia rozwojowe24 5721330,54% Inne*404 877237 94658,77% Jedna przyczyna1 884 509996 27452,87% Dwie przyczyny1 090 664705 69164,70% Trzy przyczyny355 952257 75872,41% Razem3 331 1251 959 72358,83% Źródło: EKSMOoN, opracowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 84 z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2024 r. poz. 256, z późn. zm.). 85 przeciętna miesięczna liczba osób pobierających świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w 2023 r. wynosiła 384,8 tys. (ZUS) oraz 184,5 tys. (KRUS). 54 Najczęściej występującymi niepełnosprawnościami były choroby układu oddechowego i krążenia oraz zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu. Z kolei najrzadziej orzekanymi były całościowe zaburzenia rozwojowe oraz upośledzenia umysłowe. Sytuacja ta dotyczyła niecałych 6% osób. 55 Wnioski i rekomendacje Prognozy na przyszłość jasno pokazują, że proces starzenia się społeczeństw jest zjawiskiem globalnym i nieodwracalnym. Zmiany te nie tylko bardzo widocznie wpływają na kwestie społeczne, demograficzne, czy gospodarcze, ale także wymuszają potrzebę refleksji nad tematem starości oraz funkcjonowaniem seniorów w dzisiejszym świecie. Mając na uwadze, że polityka senioralna w Polsce powinna stwarzać warunki dla godnego i niezależnego starzenia się, działania skierowane do osób starszych powinny mieć charakter horyzontalny i obejmować różne aspekty ich życia. Po analizie zebranych danych można zauważyć, że niezbędne jest wzmocnienie działań mających na celu m.in. zwiększenie dostępu do opieki zdrowotnej – w tym opieki długoterminowej. Rosnąca liczba osób w wieku starszym skutkuje wzrostem liczby osób doświadczających różnego rodzaju ograniczeń w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Badanie EU-SILC wskazuje, że w 2023 r. ponad 60% osób w wieku 60 lat i więcej wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały co najmniej 6 miesięcy. Ponadto ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności dotyczyła ponad 45% osób starszych. Dlatego też, konieczne jest stworzenie kompleksowego systemu wsparcia i rozwijanie usług społecznych, dostosowanych do aktualnych potrzeb osób starszych. W podejmowanych działaniach należy zwrócić szczególną uwagę na usługi i wsparcie skierowane do seniorów, mieszkających na obszarach wiejskich lub o mniejszym dostępie do usług publicznych w zakresie opieki. W 2023 r. zaledwie około 32% osób w wieku 60 lat i więcej mieszkających w Polsce oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Z kolei ponad 20% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. W związku z tym, w obszarze poprawy stanu zdrowia osób starszych rekomendowane jest realizowanie programów i badań profilaktycznych w zakresie wczesnego wykrywania chorób, a także rozwijanie oferty edukacyjnej dla osób starszych na temat prowadzenia zdrowego stylu życia, w tym regularnej aktywności fizycznej. Osoby starsze są grupą społeczną, która bardzo często korzysta z opieki zdrowotnej. Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia w 2023 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 108,7 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej, w tym 63,4 mln porad w podstawowej opiece zdrowotnej, co stanowiło 35% ogółu porad. Podobnie sytuacja wyglądała w opiece specjalistycznej. Dodatkowo, w 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej, udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano 9,41 mln wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty oraz ponad 3 mln porad lekarskich. Analizując dane można również zauważyć, że pomimo systematycznego wzrostu liczby praktykujących lekarzy specjalistów geriatrów liczba ta nadal nie zabezpiecza potrzeb starzejącego się społeczeństwa. W 2023 r. było 565 lekarzy specjalistów geriatrii oraz 19 238 lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych – dodatkowych 2 463 lekarzy. W związku z powyższym, w obszarze opieki zdrowotnej kluczowa jest poprawa dostępności do świadczeń i usług zdrowotnych dostosowanych do potrzeb funkcjonalnych, środowiskowych i socjalnych osób starszych. Biorąc pod uwagę zgromadzone dane konieczne jest także dalsze przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i cyfrowemu seniorów z uwzględnieniem sytuacji ekonomicznej i społecznej. Na wzrost ryzyka wykluczenia społecznego osób starszych mają wpływ relatywnie niskie dochody z emerytur oraz trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb wynikające z rozluźnienia więzi społecznych, ze stanu zdrowia, sytuacji mieszkaniowej (przewaga jednoosobowych gospodarstw 56 domowych)—w szczególności na obszarach o ograniczonej lub utrudnionej dostępności do usług społecznych, zdrowotnych czy usługowych. Osoby starsze doświadczają ubóstwa skrajnego relatywnie rzadziej niż osoby w młodszych grupach wieku. Jednocześnie, zasięg ubóstwa skrajnego wśród osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. wyniósł 5,9 i był o 1,8 wyższy niż w roku poprzednim. Ponadto, osoby starsze, ze względu na stan zdrowia i ograniczenia związane z wiekiem narażone są na wyższe wydatki związane z leczeniem czy też dostępem do różnego rodzaju usług. Warto zauważyć, że gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymywały się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2023 r. stanowiły ponad 80% ich dochodów. Ponadto, w 2023 r. gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkały w przeważającej części w budynkach wielorodzinnych (60,8%). Ponad połowa gospodarstw domowych w Polsce, w których żyją tylko osoby w wieku 60 lat lub więcej to gospodarstwa jednoosobowe. Ponadto, ponad 70% rodzin objętych pomocą społeczną w 2023 r., składających się z emerytów i rencistów, prowadziła gospodarstwa 1-osobowe, z czego ponad 1/3 (65 713) zamieszkiwała na wsi. Mając na uwadze powyższe dane konieczne jest podjęcie działań mających na celu poprawę sytuacji życiowej osób starszych, z uwzględnieniem szczególnej sytuacji seniorów zamieszkujących na terenach wiejskich. Kluczem dobrej polityki senioralnej jest także solidarność międzypokoleniowa, która pomaga podtrzymać więzi społeczne i poczucie przynależności, a także umożliwia współpracę i wymianę doświadczeń między różnymi pokoleniami. Integracja ludzi z różnych grup wiekowych przyczynia się do ograniczenia ryzyka samotności i wykluczenia społecznego, poprawy wizerunku osób starszych w społeczeństwie oraz transferu wiedzy i doświadczeń np. poprzez wspólną pracę na rzecz środowiska lokalnego, wspólnych zainteresowań, czy wolontariat. Solidarność ta powinna opierać się na wzajemnym szacunku, zrozumieniu, wsparciu, a także odpowiedzialności. Wyzwaniem w najbliższych latach będzie stworzenie warunków do włączenia większej liczby osób starszych w aktywności społeczne, ze szczególnym uwzględnieniem lokalnego potencjału i obszarów z ograniczoną dostępnością do różnorodnej oferty zajęć, dostosowanej do potrzeb lokalnej społeczności. Jednym z czynników zapewniających godną starość jest zapewnienie jakościowego spędzania czasu na emeryturze. Osoby starsze biorą aktywny udział w różnych formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Z analizy zebranych danych wynika, że z oferty bibliotek publicznych skorzystało prawie 950 tys. osób powyżej 60 roku życia. Osoby starsze coraz chętniej angażują się także w wolontariat – w 2022 r. stanowiły one łącznie nieco ponad 1/4 wszystkich wolontariuszy. Dużą rolę odgrywa również aktywność edukacyjna i społeczna. W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 liczba słuchaczy UTW wyniosła ponad 86 tys. Pod koniec 2023 r. w kraju funkcjonowało także 460 gminnych rad seniorów oraz 14 116 kół gospodyń wiejskich. Stały rozwój nowych technologii oraz ucyfrowienie coraz większej liczby usług w życiu codziennym powodują, że priorytetowym obszarem w ramach polityki senioralnej będzie sukcesywne ograniczenie skali wykluczenia cyfrowego wśród osób starszych. Badania prowadzone przez GUS wskazują, że z roku na rok systematycznie wzrasta liczba seniorów korzystających z Internetu. W Polsce w 2023 r. z Internetu korzystało około 62% ogółu osób w wieku 60—74 lata 86 . W związku z powyższym, potrzebne 86 Wspomniana wielkość dotyczy osób, które zadeklarowały korzystanie z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy (korzystających w ogóle z Internetu było 70,7% w tej grupie wiekowej). 57 są kolejne programy edukacyjne i wspierające w zakresie nabywania oraz utrzymania umiejętności cyfrowych. Biorąc pod uwagę uwarunkowania rynku pracy, osoby w wieku poprodukcyjnym, w tym osoby, które osiągnęły wiek emerytalny, to wciąż niewykorzystywana rezerwa zasobów pracy, która może zasilać rynek pracy oraz zwiększyć dobrobyt społeczny i ekonomiczny. Dlatego kluczową kwestią jest podejmowanie działań, zmierzających w kierunku tworzenia zachęt dla pracodawców do zatrudniania starszych pracowników i zatrzymywania ich na rynku pracy tak, aby jak najdłużej mogli uczestniczyć w życiu społecznym i zawodowym. Jest to szczególnie istotne, ponieważ aktywność zawodowa osób starszych w wieku 50—64 lata pozostaje wyraźnie niższa niż wśród osób młodszych w wieku 15—64 lata. Według Eurostat w IV kwartale 2023 r. zarówno współczynnik aktywności zawodowej, jak i wskaźnik zatrudnienia, w grupie osób starszych 50—64 lata był zdecydowanie niższy, niż w grupie populacji młodszej. Oceniając sytuację osób starszych należy podkreślić, że są one grupą szczególnie narażoną na dyskryminację ze względu na wiek oraz przemoc, która może przybierać formy niewłaściwego traktowania, zabierania pieniędzy, ograniczenia swobody decyzji, zastraszania, czy pozostawienia bez opieki. Osoby starsze doświadczają przemocy od najbliższych, ale także poza rodziną, która najczęściej nakierowana jest na nieuprawnione pozyskanie ich dochodów lub oszczędności. W związku z tym, konieczne jest upowszechnianie wiedzy na temat przejawów przemocy i jej przeciwdziałania zarówno wśród opiekunów osób starszych jak i wśród samych osób starszych np. poprzez kampanie społeczne. Ponadto, niezbędne jest dalsze monitorowanie oraz podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wszelkim przejawom dyskryminacji tej grupy wiekowej w społeczeństwie. Rekomendowane jest także podejmowanie działań, zarówno na szczeblu centralnym jak i samorządowym, mających na celu prowadzenie akcji, kampanii społecznych i programów promujących pozytywny wizerunek starości oraz współpracę międzypokoleniową. Postępujące starzenie się społeczeństwa wymusza wdrażanie rozwiązań, które przeorganizują infrastrukturę i przestrzeń publiczną w środowisku lokalnym w taki sposób, aby była ona bardziej przyjazna seniorom, w tym m.in. lepiej chroniła ich przed upadkami, ułatwiała im samodzielne poruszanie się i załatwianie najpotrzebniejszych spraw, a przez to także zapobiegała ich społecznemu wykluczeniu. Proces ten powinien być realizowany między innymi poprzez likwidację istniejących barier natury informacyjnej, technicznej, architektonicznej i urbanistycznej oraz usprawnienie form i metod przekazywanych treści pisanych i mówionych, aby były zrozumiałe i czytelne dla seniorów. Zebrane dane wskazują, że w 2023 r. aż 26,6% mieszkań osób będących w wieku 60 lat lub więcej znajdowała się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe zamieszkujące w miastach niż na wsi. Warunkiem tworzenia skutecznej i wychodzącej naprzeciw wyzwaniom demograficznym polityki senioralnej jest kompleksowe spojrzenie na potrzeby osób starszych oraz współpraca międzyresortowa i samorządowa. Realizacja programów rządowych oraz przedsięwzięć podejmowanych przez jednostki samorządu terytorialnego sprawia, że osoby starsze aktywnie uczestniczą w życiu społecznym współtworząc szereg projektów zwiększających potencjał realizowanych działań na rzecz seniorów i własnego środowiska lokalnego. Rozwój polityki senioralnej w Polsce powinien stwarzać przede wszystkim warunki dla godnego i niezależnego starzenia się. Uwzględniać możliwość poprawy jakości życia na każdym jego etapie, a także wzmocnić ideę międzypokoleniowej społeczności. Dlatego projektując nowe rozwiązania na rzecz osób starszych należy dążyć, aby miały one charakter systemowy, długookresowy i stały. Realizacja nowych działań, podejmowanych na poziomie centralnym oraz regionalnym, będzie wymagać każdorazowo akceptacji Rady Ministrów i powinna odbywać się w ramach środków ujmowanych w ustawie budżetowej na dany rok. Realizacja ich nie powinna być także podstawą do wystąpień o dodatkowe środki. 58 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo –Uczestnictwo – Solidarność Wykaz tabel i wykresów Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. ........................................................................................10 Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. ........................................................................................10 Tabela 3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. .....................................................................................................11 Tabela 4 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r........................................................................................................................................12 Tabela 5 Domy Pomocy Społecznej w Polsce.....................................................................................................................16 Tabela 6 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15—89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2023 r. .................................................................................................................................................................................................19 Tabela 7 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2023 r. .........................................................................24 Tabela 8 Zaspokojenie potrzeb w zakresie leczenia lub badania w 2023 r. ...........................................................25 Tabela 9 Dane dotyczące liczby pacjentów w wieku 65+, którym udzielono świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w latach 2022-2023....................................................................................................27 Tabela 12 Liczba i wartość porad ambulatoryjnych w zakresie geriatrii udzielonych w 2023 r. osobom po 60 r. ż. ..................................................................................................................................................................................................27 Tabela 10 Dane dotyczące świadczeń z zakresu geriatria – hospitalizacja za 2023 r. .......................................28 Tabela 11 Liczba pacjentów i wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych w zakresie świadczenia: Całościowa ocena geriatryczna ................................................................................................................................................29 Tabela 13 Dane dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w 2023 r...............................................29 Tabela 14 Dane dotyczące świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej za 2023 r. .........................31 Tabela 15 Dane dotyczące świadczeń z zakresu rehabilitacji leczniczej udzielonych osobom po 60 r.ż. ..32 Tabela 16 Najczęściej występujące rozpoznania wśród pacjentów powyżej 60 r.ż., którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej. ...................................................................................................................32 Tabela 17 Dane dotyczące świadczeń psychogeriatrycznych udzielanych osobom w wieku powyżej 60 r.ż. w 2023 r. .....................................................................................................................................................................................33 Tabela 18 Wymienialność lekarzy wybranych specjalizacji do lat 2027—2028 .................................................33 Tabela 19 Liczba pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) ...............................................37 Tabela 20 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.).......................................................................................................................................................................38 Tabela 21 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy specjalistyczne w wybranych zakresach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.).......................................................................................................................................................................38 Tabela 22 Osoby w wieku 18 —69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. ........................................................................................................................................................43 Tabela 23 Osoby w wieku 18—69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. ................................43 59 Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2023 r. ...........................................................................................................................45 Tabela 25 Osoby w wieku powiej 60 roku życia jako Członkowie kół/ klubów/ sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2023 r. .....................................................................................47 Tabela 26 Osoby w wieku 15—89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) ..........................................................................................................................................................48 Tabela 27 Osoby zaliczone do stopnia niepełnosprawności prawomocnym orzeczeniem (o stopniu niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień) lub wyrokiem sądu z uwzględnieniem przyczyny niepełnosprawności w IV kwartale 2023 r.....................................................................................................53 Wykres 1 Struktura ludności w 2023 r. według grup wieku (w%) ................................................................................5 Wykres 2 Osoby starsze w 2023 r. w podziale na grupy wieku (w %) .........................................................................5 Wykres 3 Osoby starsze w podziale na płeć (w %) ..............................................................................................................6 Wykres 4 Współczynnik feminizacji a w 2023 r. ..................................................................................................................6 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %)........................7 Wykres 6 Współczynnik zgonów a w 2023 r. ........................................................................................................................7 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi a w 2023 r. .......................................8 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) .......................................................................................................................8 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) .......................................................................................................................9 Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %).....................................................................................................................9 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %).....................................................................................................................9 Wykres 12 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ...........................................................................................................................13 Wykres 13 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym (AROP) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ............................................................................................................................................................13 Wykres 14 Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ............................................................................................................................................................14 Wykres 15 Łączna liczba osób, którym wypłacono emerytury przez ZUS w grudniu 2023 r.........................20 Wykres 16 Łączna liczba osób, którym wypłacono renty z tytułu niezdolności do pracy przez ZUS w grudniu 2023 r. ................................................................................................................................................................................20 Wykres 17 Przeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów w okresie styczeń—grudzień 2023 r. .....21 Wykres 18 Wysokość przeciętnej emerytury/renty w okresie styczeń—grudzień 2023 r. (w zł) ................21 Wykres 19 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2023 r. (w latach) ..........................22 Wykres 20 Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. (w latach) .......................22 Wykres 21 Samoocena zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...........................23 Wykres 22 Samoocena stanu zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania ....................................................................................................................................................................................23 Wykres 23 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...........................................................................................................................................................23 Wykres 24 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania.......................................................................................................................24 Wykres 25 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...............................................................................................................................................................................24 Wykres 26 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania............................................................................................................................................25 Wykres 27 Liczba opiekunów medycznych, pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa na koniec 2023 r................................................................................................34 Wykres 28 Liczba opiekunów medycznych, którzy pracowali w opiece długoterminowej w podziale na województwa na dzień 31.12.2023 r. ....................................................................................................................................35 Wykres 29 Częstotliwość korzystania z Internetu przez osoby w wieku 60 —74 lata w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2023 r. (w %).............................................................................................................................................................40 Wykres 30 Osoby w wieku 60 —74 lata korzystające z Internetu w 2023 r. (w %) ............................................40 60 Wykres 31 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) ............................................................................................................................................................41 Wykres 32 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) ............................................................................................................................................................41 Wykres 33 Czytelnicy bibliotek publicznych w wieku powyżej 60 roku życia w 2023 r. (w %) .....................44 Wykres 34 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa ................................................................................................................................................................................................................44 Wykres 35 Liczba gmin, w których funkcjonowały gminne rady seniorów w podziale na województwa .49 Wykres 36 Liczba Kół Gospodyń Wiejskich w 2023 r. ...................................................................................................50 Wykres 37 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. ( w tysiącach) .............................................52 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym Spis treści 1.1Ministerstwo Cyfryzacji...........................................................................................................................................2 1.2Ministerstwo Edukacji Narodowej (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) ................................3 1.3Ministerstwo Finansów............................................................................................................................................4 1.4Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej................................................................................................4 1.5Ministerstwo Infrastruktury ..................................................................................................................................8 1.6Ministerstwo Klimatu i Środowiska .................................................................................................................11 1.7Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.....................................................................................36 1.8Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki).........40 1.9Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ....................................................................................41 1.10Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi ..........................................................................................................48 1.11Ministerstwo Rozwoju i Technologii................................................................................................................50 1.12Ministerstwo Sprawiedliwości ...........................................................................................................................52 1.13Ministerstwo Sportu i Turystyki ........................................................................................................................53 1.14Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.................................................................................62 1.15Ministerstwo Zdrowia ...........................................................................................................................................69 1.16 Zakład Ubezpieczeń Społecznych ....................................................................................................................79 1.17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ..............................................................................................82 Spis tabel i wykresów...............................................................................................................................................................83 2 1.1Ministerstwo Cyfryzacji Działania Ministra Cyfryzacji prowadzone w 2023 r. dotyczyły: przeszkolenia 602 pracowników administracji rządowej z dostępności cyfrowej. Uczestnicy podzieleni na trzy grupy szkoleniowe wzięli udział w pięciotygodniowych szkoleniach z dostępności cyfrowej. Szkolenia składały się z wykładów oraz ćwiczeń. W ramach szkoleń uczestnicy poznawali podstawy dostępności cyfrowej. Na końcu przeszli proces walidacji nabytych umiejętności. Działanie było realizowane w ramach Projektu—Szkolenia z zakresu zarządzania i koordynowania dostępności cyfrowej w projektach dla pracowników administracji rządowej. Projekt był realizowany w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa do 31 grudnia 2023 r. (wartość projektu—2 276 116,67 zł, dofinansowanie z UE—1 926 277,53 zł); przeszkolenia 3 360 pracowników podmiotów publicznych w obszarze dostępności cyfrowej. Materiały do e-learningu zostały zamieszczone na rządowym portalu szkoleniowym. Każdy uczestnik musiał przejść przez kurs wprowadzenia do dostępności cyfrowej oraz wybrać jeden z 11 zaproponowanych kursów tematycznych. Aby ukończyć szkolenia trzeba było przejść pozytywnie przez testy, z co najmniej dwóch kursów i uzyskać z nich certyfikaty. Dzięki e- learningowej formie szkolenia, są one również dostępne dla innych zainteresowanych osób w dowolnym czasie; opracowania poradnika internetowego o dostępności cyfrowej. W poradniku wyjaśniono przystępnym językiem czym jest dostępność cyfrowa i jak o nią dbać. Działania były realizowane w ramach Projektu: Dostępność cyfrowa stron jednostek samorządu terytorialnego – zasoby, szkolenia, walidatory. Projekt był realizowany w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój do 30 listopada 2023 r. (wartość projektu—4 990 823,27 zł, dofinansowanie z UE—4 206 265,84 zł); prowadzenia comiesięcznych szkoleń tematycznych z dostępności cyfrowej—zorganizowano 10 bezpłatnych szkoleń dla wszystkich zainteresowanych. W szkoleniach udział wzięło 7 364 osób; udzielania eksperckiego wsparcia pracownikom podmiotów publicznych oraz wszystkim osobom zainteresowanym tematem dostępności cyfrowej—8 spotkań, w których brało udział średnio 130 osób; prowadzenia strony internetowej, na której zamieszczane są informacje dotyczące dostępności cyfrowej;  podjęcia inicjatywy, aby pozyskać dofinansowanie z Funduszy Europejskich dla nowych projektów wspierających wdrażanie dostępności cyfrowej w podmiotach publicznych w kolejnych latach. Kampania edukacyjno-informacyjna „#Halo! Tu cyberbezpieczny Senior” W 2023 r. nadzorowany przez Ministra Cyfryzacji Państwowy Instytut Badawczy NASK, dalej „NASK- PIB”, wspólnie z Centralnym Biurem Zwalczania Cyberprzestępczości oraz Warszawskim Instytutem Bankowości uruchomiły kampanię edukacyjno-informacyjną. Kampania jest realizowana poprzez webinary, warsztaty oraz specjalne spotkania poświęcone bezpiecznemu korzystaniu z Internetu i telefonu. W ramach kampanii publikowany jest również cykl artykułów i infografik, w których wyjaśniane są najbardziej popularne rodzaje cyberprzestępstw i skuteczne sposoby zapobiegania cyfrowym zagrożeniom, w szczególności wyłudzeniom danych (m.in. z użyciem phishingu) oraz podszywania się pod zaufane podmioty (spoofingu). 3 1.2Ministerstwo Edukacji Narodowej (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz jednostki systemu oświaty określone w art. 2 ustawy 1 nie mają ustawowo przypisanych zadań dedykowanych wprost seniorom. Niemniej jednak resort edukacji oraz placówki podległe i nadzorowane przez MEN biorą udział w polityce senioralnej, w tym w działaniach na rzecz aktywności społecznej osób starszych. Działania realizowane w obszarze edukacji wpisujące się w politykę senioralną można podzielić na następujące główne rodzaje: 1. świadczenie ofert edukacyjnych dla dorosłych i gromadzenie informacji o nich: a) w ramach edukacji formalnej – w ramach kształcenia ustawicznego regulowanego w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. –Prawo oświatowe, otwartego dla wszystkich osób dorosłych, w tym dla osób w wieku 60+, jednak ze względu na zorientowanie tego kształcenia na nabywanie kwalifikacji w zawodach, uczestniczą w nim głównie młodsze osoby dorosłe, a w ostatnich latach także osoby w średnim wieku; b) w ramach edukacji innej niż formalna – prowadzonej poza programami kształcenia w oświacie i szkolnictwie wyższym, tzw. edukacji pozaformalnej, kierowanej do osób dorosłych w różnym wieku, w tym osób w wieku 60+, ze względu na prowadzenie tego typu edukacji poza oficjalnymi programami kształcenia oraz opieraniu jej na rozpoznaniu potrzeb dorosłych i ich otoczenia, tego typu edukacja otwiera się coraz bardziej na potrzeby seniorów (ze względu na starzenie się społeczeństwa kwestia aktywności seniorów staje się coraz bardziej widoczna), c) w ramach koordynacji polityki na rzecz uczenia się przez całe życie MEN gromadzi informacje o edukacji seniorów (formalnej i pozaformalnej), które pochodzą z różnych resortów, GUS, źródeł europejskich i instytucji badawczych — informacje uzyskane z Polski i UE wskazują, że osoby w wieku 60+ można aktywizować na szerszą skalę w ramach edukacji innej niż formalna (pozaformalnej), podczas gdy oferty edukacji formalnej mają mniejsze oddziaływanie na aktywność osób w tym wieku; 2. działania międzypokoleniowe obejmujące dzieci, młodzież i osoby w wieku 60+ oraz ukierunkowane na dzieci i młodzież w kontekście potrzeb osób w wieku 60+: a) współpraca przedszkoli i szkół z organizacjami senioralnymi, b) wychowanie i kształcenie w przedszkolach i szkołach związane z przygotowaniem do życia w późnym wieku i integracją międzypokoleniową, c) upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia, z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia na wszystkich szczeblach edukacji. Lokalne Ośrodki Wiedzy i Edukacji (LOWE) Ministerstwo Edukacji Narodowej rozwija inicjatywy w obszarze edukacji pozaformalnej. W odniesieniu do edukacji seniorów istotne znaczenie mają projekty realizowane w ramach konkursu pn. Zwiększenie dostępu osób dorosłych do różnych form uczenia się przez całe życie poprzez przygotowanie szkół do pełnienia roli Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE). Ośrodki te oferują edukację pozaformalną dorosłym z obszarów defaworyzowanych niezależnie od wieku (w tym także osobom starszym). Kształtują one nową misję społeczną szkół, która może być odpowiednikiem tzw. trzeciej misji szkolnictwa wyższego. Oprócz aktywizacji edukacyjnej LOWE realizują także zadanie dotyczące mobilizowania instytucji działających w różnych obszarach resortowych oraz różnych organizacji na rzecz umiejętności i uczenia się dorosłych, w tym seniorów. 1 z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2024 r. poz. 737 z późn.zm.) 4 Badanie europejskie pn. Adult Education Survey 2022 Edukacja pozaformalna może skutecznie aktywizować dorosłych. Badanie europejskie pn. Adult Education Survey 2022 wskazuje, że zdecydowana większość dorosłych w wieku 25—64 lat w UE i w Polsce uczestniczy w edukacji pozaformalnej w roku przed badaniem – odpowiednio 44% i 21,5%. W edukacji formalnej uczestniczy tylko kilka procent osób w tym wieku (6,3% w UE i 3,9% w Polsce). Ta prawidłowość potęguje się w przypadku osób starszych, które niemal wyłącznie uczestniczą w edukacji pozaformalnej. LOWE tworzone były w dwóch etapach na poziomie krajowym (2017—2019, 2020—2023). Utworzono razem 150 takich ośrodków na terenie wszystkich województw. Obecnie tworzenie LOWE przeszło do zadań polityki regionalnej. 1.3Ministerstwo Finansów Dążąc do poprawy dostępności usług internetowych w 2023 r. Ministerstwo Finansów regularnie podejmuje działania mające na celu dostosowanie treści publikowanych na stronach internetowych do potrzeb osób starszych. 18 maja 2023 r., w Światowy Dzień Wiedzy o Dostępności, w specjalnym komunikacie na stronie intranetowej MF, ponownie zwrócona została uwaga na potrzeby osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami, w tym osób starszych; W dniach 4—5 grudnia 2023 r. zorganizowane zostało szkolenie dla koordynatorów do spraw dostępności cyfrowej w resorcie finansów w zakresie: deklaracji dostępności serwisu (jakie powinna zawierać elementy oraz kiedy i jak często powinna być publikowana, aktualizowana); stosowania zasad prostego języka, dostępności dokumentów (jak poprawnie przygotować plik pdf, xlsx czy ppt oraz po co stosujemy szablony pism), dostępnych materiały audio i video; dostępności architektonicznej w deklaracji dostępności; szkoleń i konsultacji dotyczących dostępności usług; narzędzi testowych; listy kontrolnej. Kontynuowane były prace w ramach projektów e-Urząd Skarbowy i ePIT, zapewniające wiedzę ekspercką w obszarze dostępności usług i prostego języka. Celem było takie zaprojektowanie usług, aby były one dostępne dla jak najszerszej grupy użytkowników, w tym osób starszych. Dodatkowo, przygotowując usługę Twój e-PIT uwzględniliśmy potrzeby seniorów, także tych nadal pracujących. Aby ułatwić im rozliczenie w usłudze Twój e-PIT zamieściliśmy podpowiedzi, wyjaśnienia oraz przykłady, które ułatwiają dokonanie rozliczenia rocznego. W 2023 r. zostały także przygotowane, wydrukowane i udostępnione we wszystkich urzędach skarbowych broszury informacyjne dedykowane osobom starszym tj. „Poradnik dla Emerytów i Rencistów. Jak prawidłowo rozliczyć PIT” (w nakładzie 50 tys. sztuk) oraz „Ulga rehabilitacyjna” (w nakładzie 38,2 tys. sztuk). 1.4Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Rok 2023 obfitował w liczne inicjatywy służące zwiększeniu dostępności podmiotów publicznych i realizowanych przez nie usług dla osób o szczególnych potrzeb, w tym osób starszych i osób z niepełnosprawnościami (OzN). Ogłoszono szereg konkursów i podjęto realizację wielu projektów finansowanych przede wszystkim ze środków Unii Europejskiej i budżetu państwa, ukierunkowanych na poprawę zapewnienia dostępności. Szacuje się, że w ponad 500 projektach finansowanych z Funduszy Europejskich przystosowano budynki dla potrzeb OzN, a realizowane inwestycje powiększyły wolumen miejsc dostępnych dla każdego. 5 Program „Rozwój lokalny” finansowany z funduszy norweskich i Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014—2021 (EOG) W 2023 r. realizowano 29 projektów dot. rozwoju miast pod kątem poprawy dostępności infrastruktury obiektów turystycznych, instytucji kultury oraz obiektów i przestrzeni użyteczności publicznej. Sfinansowano likwidację barier przestrzennych wprowadzając odpowiednie oznakowanie, piktogramy, mapy tyflograficzne, tabliczki z oznaczeniami w piśmie Braille’a. Utworzono sensoryczne place zabaw, wdrożono lub podniesiono standardy dostępności w obiektach użyteczności publicznej i przestrzeni miejskiej, a także przeszkolono pracowników samorządowych z zakresu dostępności, obsługi OzN i języka migowego. Każde z miast biorących udział w przedsięwzięciu otrzymało 3,5 mln EURO. Projekt pn. „Dostępny samorząd – granty”, finansowany ze środków PO WER Inicjatywa, realizowana przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) wraz z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), koncentrowała się na poprawie dostępności do usług publicznych świadczonych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego (JST) dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Uzyskane wsparcie pozwoliło 861 JST na likwidację barier architektonicznych, technicznych, cyfrowych i komunikacyjnych na łączną kwotę 107,9 mln zł. Program pn. „Dostępna przestrzeń publiczna” W marcu 2023 r. PFRON uruchomił program służący poprawie dostępności OzN do przestrzeni publicznej, informacji i komunikacji, technologii, urządzeń oraz usług powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych. Pociągi PKP Intercity Mając na celu zwiększenie dostępności przewozów pasażerskich i dostosowanie ich do potrzeb różnych grup podróżnych, w tym seniorów i osób z niepełnosprawnościami, PKP Intercity w 2023 r. odebrało 12 nowych pociągów typu FLIRT. Posiadają one m.in. drzwi zewnętrzne wyposażone w windę ułatwiającą wsiadanie i wysiadanie pasażerom poruszającym się na wózkach, przestronne toalety, miejsca z przestrzenią na wózki, dostosowane, oznaczenia w piśmie Braille’a, system nagłośnieniowy z informacją głosową dotyczącą stacji. W celu poprawiania komfortu podróżowania PKP Intercity podpisało w 2023 r. kontrakty na modernizację i zakup nowoczesnego taboru o łącznej wartości ponad 1,96 mld zł. Pod koniec 2023 r. zawarto umowę na wykonanie naprawy okresowej 45 wagonów, które po zakończeniu będą wielofunkcyjnymi pojazdami typu COMBO, posiadającymi liczne udogodnienia na osób o szczególnych potrzebach takie jak np.: specjalny przedział dla dwóch osób z tej grupy pasażerów oraz dwóch opiekunów/przewodników z dwoma pełnowymiarowymi fotelami oraz dwoma miejscami na wózek, przyciskami SOS, dedykowanymi rampami i bezprogową podłogą ułatwiającą poruszanie się. PKP Intercity uruchomiło również stronę internetową dedykowaną podróżnym z niepełnosprawnościami z wyszukiwarką połączeń z ułatwieniami dla tej grupy osób. Dostępność systemu transportowego jest pierwszym krokiem na drodze w kierunku przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, w tym transportowym osób o szczególnych potrzebach, w tym osób starszych i OzN. Podejmowana są, przez władze coraz większej liczby miast, działania służące rozwojowi transportu miejskiego i jego dostosowaniu do potrzeb OzN. Przykładowo były one przedmiotem projektów m.in. w Działaniu 2.1 Zrównoważony transport miejski PO PW. W ramach 14 umów prowadzono rozwój transportu miejskiego w miastach wojewódzkich Polski Wschodniej (Białystok, Kielce, Lublin, Olsztyn i Rzeszów). Trzy z nich (Lublin, Rzeszów i Kielce) zostały zakończone i rozliczone w 2023 r. W ramach realizowanych przedsięwzięć zakupiono w sumie 320 sztuk taboru z licznymi udogodnieniami dla osób o szczególnych potrzebach w postaci np. specjalnej przestrzeni dla osób poruszających się 6 na wózkach, układu przyklęku umożliwiającego obniżenie podłogi pojazdu do wysokości przystanku, rampy wysuwanej, która ułatwia wjazd wózkiem inwalidzkim, poręczy i uchwytów w kolorze kontrastującym z otoczeniem, systemów zapowiedzi głosowych. Fundusz Dostępności (FD) Do końca 2023 r. do Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) i pośredników finansowych dysponujących środkami FD złożono 440 wniosków o udzielenie pożyczki likwidację barier architektonicznych w budynkach mieszkalnictwa wielorodzinnego i użyteczności publicznej na łączną kwotę 419,8 mln zł. W 2023 r. Bank Gospodarstwa Krajowego udzielił 115 pożyczek na kwotę 211,9 mln zł, przeznaczonych na wymianę lub modernizację wind. Ponadto dzięki wsparciu środków z FD do końca 2023 r. zakończono realizację 170 inwestycji na łączną kwotę 78 mln zł. Program Rady Nadzorczej PFRON pn. “Program wyrównywania różnic między regionami III” W 2023 r. wypłacone zostały środki finansowe w wysokości 2,49 mln zł, dotyczące wniosków obejmujących dostępność 26 wielorodzinnych budynków, zamieszkiwanych przez 97 osób z niepełnosprawnościami. Projekt pn. „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych” W 2023 r. na realizację projektu wydatkowano środki w łącznej wysokości 5,36 mln zł. Dzięki grantom udzielonym w projekcie od początku jego realizacji wprowadzono 171 usprawnień architektonicznych w budynkach wielorodzinnych, z których korzysta 872 mieszkańców. Program pn. „Wypożyczalnia technologii wspomagających dla osób z niepełnosprawnością” W 2023 r. PFRON uruchomił wsparcie obejmujące: doradztwo, wynajem, dostawę, serwis, dostosowanie oraz instruktaż obsługi oferowanych do wypożyczenia urządzeń. Dzięki niej OzN, tym osoby starsze, nie muszą podejmować decyzji zakupowych odnośnie nowego sprzętu, który jest im niezbędny w codziennym funkcjonowaniu. Projekt pn. „Dostępność Plus dla Zdrowia” W ramach inicjatywy opracowano standardy dostępności w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) i szpitalach i przyznano granty na poprawę dostępności 272 POZ oraz 78 szpitali. Otrzymane granty pozwoliły placówkom służby zdrowia m.in. na zakup sprzętu poprawiającego dostępność usług medycznych (np. mobilne USG, pętle indukcyjne), wyznaczanie miejsc parkingowych dla OzN, przebudowę budynków, w tym dostosowanie wind dla osób o szczególnych potrzebach. Realizacja przedsięwzięcia zakończyła się w 2023 r. Aplikacja mobilna „Alarm 112” MSWiA Narzędzie, wdrażane przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), pozwala osobom głuchym, niedosłyszącym i niemówiącym na przekazanie zgłoszenia alarmowego do Centrum Powiadamiania Ratunkowego bez użycia głosu i słuchu. Jest to system przeciwdziałający wykluczeniu cyfrowemu i nierównościom społecznym ze względu na niepełnosprawność. Programy dotacyjne MKiDN Wsparcie inicjatyw uwzględniających potrzeby osób starszych i osób z niepełnosprawnościami było również realizowane w programach dotacyjnych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN). Dawały one możliwość uzyskania dofinansowania na poprawę dostępności oferty kulturalnej i obiektów instytucji kultury, w tym zakup odpowiedniego sprzętu. W naborze wniosków na rok 2023 r. w programach dotacyjnych MKiDN wskazano wprost w celach priorytetowych zapewnianie dostępności do kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami. 7 Instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez MKiDN, kontynuowały w 2023 r. prace związane z udostępnianiem swojej oferty szerokiej grupie odbiorców, w tym zarówno seniorom, jak i osobom z niepełnosprawnościami. Zakres tych prac obejmował również rozwój zaplecza infrastrukturalnego oraz modernizację budynków. Projekt badawczy dla osób z niepełnosprawnością wzrokową pt. „Postępność” W maju 2023 r. ruszył projekt, którego celem jest ułatwienie dostępu do infrastruktury kultury osobom z niepełnosprawnością wzroku przy zastosowaniu pomocy dotykowych utworzonych z wydruków 3D. Przedsięwzięcie realizowane jest z programu GOSPOSTRATEG VI, a jego budżet wynosi 5,6 mln zł. Inicjatywa realizowana jest przez Fundację „Widzimy Inaczej” we współpracy z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR), Politechniką Warszawską oraz firmą ANV Production. Inicjatywy realizowane przez MSiT Działania w obszarze turystyki dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Ogłoszono kolejną edycję obejmującą m.in. „Zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym promocję i działania informacyjne dotyczące udogodnień i rozwiązań w podróżowaniu dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych\". W ramach tego priorytetu zrealizowano 4 projekty. Projekt pn. „Obszar chroniony, obszar dostępny”, finansowany ze środków PO WER W ramach inicjatywy opracowano Model parku przyrodniczego (narodowego lub krajobrazowego) z przestrzenią dostępną dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych i OzN. Zastosowano m.in. wypukłą mapę szlaku i ukształtowania terenu (Żywiecki Park Krajobrazowy), tablice z piktogramami pokazującymi ułatwienia w obiekcie dla OzN (Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy), tablice do komunikacji alternatywnej i wspomagającej (Wigierski Park Narodowy). Model został przetestowany przez 16 parków przyrodniczych w Polsce. Inkubatory dostępności W 2023 r. zakończyło swoją działalność 5 inkubatorów dostępności, które wspierały i realizowały innowacje społeczne. Opracowano 37 innowacji, wśród których znalazły się rozwiązania dedykowane osobom starszym np.: torba na zakupy z mocowaniami do wózka, innowacyjna torba na zakupy na balkonik rehabilitacyjny czy zdalna opieka domowa osób starszych z ograniczoną mobilnością, percepcją lub OzN pozostających w domu. Europejski Akt o Dostępności Kontynuowano także prace nad przeniesieniem do polskiego porządku prawnego przepisów Europejskiego Aktu o Dostępności, ang. European Accessibility Act (EAA), który zapewniania dostępność produktów i usług z wybranych branż (m.in. komunikacja elektroniczna i usługi online). Ułatwi to szczególnie osobom starszym załatwianie różnych codziennych spraw przy pomocy cyfrowych technologii. Oprócz wyżej wymienionych działań prowadzane są kampanie społeczne o charakterze informacyjno- edukacyjnym, służące z jednej strony promowaniu dostępnościowych rozwiązań, z drugiej uwrażliwianiu opinii społecznej na problemy osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Działania na rzecz osób starszych w obszarze kompetencji cyfrowych w FERS W 2023 r. rozpoczęła się realizacja działania zaplanowanego w Programie Rozwoju Kompetencji Cyfrowych pn. „Systemowe wsparcie edukacji cyfrowej dorosłych użytkowników ICT – Kluby Rozwoju Cyfrowego”, którego podmiotem wiodącym jest urząd obsługujący ministra właściwego do spraw informatyzacji. Celem tego przedsięwzięcia jest utworzenie do 2028 r. lokalnych ośrodków aktywizacji cyfrowej społeczeństwa (Klubów Rozwoju Cyfrowego) w każdej chętnej gminie w Polsce. Każdy mieszkaniec danej gminy będzie mógł skorzystać w takim Klubie z doradztwa lub szkolenia w zakresie kompetencji cyfrowych, na przykład z korzystania z usług e-administracji czy e-zdrowia. Szczególny 8 nacisk będzie położony na wspieranie osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym, czyli m.in. osób starszych. Działanie jest współfinansowane ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021—2027 (FERS). W 2023 r. rozpoczęła się realizacja pierwszego etapu—tzw. projektu wspierającego, który ma na celu udzielanie merytorycznej pomocy Klubom, które będą powstawać w kolejnych etapach. W 2024 r. planowane jest uruchomienie pierwszych 64 pilotażowych Klubów, a upowszechnianie w całym kraju rozpocznie się w 2026 r. Działanie realizuje Centrum Projektów Polska Cyfrowa. 1.5Ministerstwo Infrastruktury Akcja informacyjno – edukacyjna „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” Celem akcji „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” było uświadamianie osób powyżej 60 roku życia— kierowców, rowerzystów i pieszych, jak prawidłowo i bezpiecznie poruszać się po drodze, w jaki sposób stosować elementy odblaskowe i dlaczego są one tak ważne oraz jak sprawność psychofizyczna wpływa na zdolność korzystania z drogi. Przeprowadzenie akcji miało również na celu zbudowanie wśród seniorów poczucia współodpowiedzialności za bezpieczeństwo swoje i innych na drodze w wymiarze lokalnym i ogólnospołecznym, rozumienia zagrożeń i skali oceny ryzyka na drodze, a także uczenie właściwych postaw i zachowań zmierzających do wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń dotyczących kierowców, rowerzystów i pieszych powyżej 60 roku życia, co w konsekwencji przełoży się na zmniejszenie liczby ofiar śmiertelnych i rannych uczestników ruchu drogowego w tej grupie wiekowej. W ramach akcji przeprowadzono 50 warsztatów z zakresu bezpieczeństwa w ruchu drogowym na terenie całej Polski, na terenie 16 województw. Lokalizacje realizacji akcji zostały wytypowane i wskazane jako obszar o najwyższym wskaźniku zagrożenia utraty życia i zdrowia grupy docelowej i zostały poparte analizą policyjnych statystyk wypadków drogowych za lata 2019–2022. Założono także, że w ramach akcji zostanie przeszkolonych 1980 osób, jednak zainteresowanie akcją było tak duże, że przeszkolono 2538 osób. W ramach realizacji całego projektu zostały przygotowane treści edukacyjne dla poszczególnych grup seniorów – rowerzysta, kierowca i pieszy, w materiałach tych uwzględniono najnowsze zmiany związane z przepisami ruchu drogowego. Materiały te zostały udostępnione na dedykowanej stronie www akcji z możliwością ich pobrania przez wszystkie osoby zainteresowane tą tematyką. Partnerami akcji byli: Policja, Żandarmeria Wojskowa i Głos Seniora – partner medialny. Do akcji włączali się także lokalni partnerzy. W większości przypadków były to Urzędy Miast lub ich kluczowi przedstawiciele. W kilku lokalizacjach były to instytucje współpracujące z miastem, kluby seniora czy Uniwersytety Trzeciego Wieku. Na potrzeby akcji uruchomiony został portal pod adresem www.seniornadrodze.pl, w którym znajdują się bieżące informacje o akcji oraz bezpłatne materiały dotyczące bezpieczeństwa w ruchu drogowym, które można pobrać ze strony. Instytut Transportu Samochodowego W ramach działań prowadzonych w trybie ciągłym eksperci Instytutu Transportu Samochodowego podczas wystąpień medialnych przekazują treści dotyczące uświadamiania starszych kierowców (w zakresie bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym) oraz zachęcania do kontroli swojej sprawności poprzez udział w konsultacjach psychologicznych (w zakresie psychologii transportu). Projekt pt. „Centrum Wiedzy o dostępności do transportu i mobilności osób o szczególnych potrzebach” W ramach projektu powstało Centrum Wiedzy o Dostępności (CWoD) (obszar „Transport i mobilność”). Jednym z zagadnień projektu było przeprowadzenie, m.in. przez kadrę Instytutu Transportu Samochodowego, szkoleń dla kadry akademickiej Wojskowej Akademii Technicznej (WAT), których tematyka dotyczyła także osób starszych. Celem szczegółowym POWER było wsparcie zmian organizacyjnych i podniesienie kompetencji kadr w systemie szkolnictwa wyższego. Celem szczegółowym POWER była poprawa dostępności szkolnictwa wyższego. Dzięki wsparciu z Europejskiego Funduszu Społecznego 44 pracowników uczelni podniosło swoje kompetencje 9 dydaktyczne. Dodatkowo, powstało 1 centrum wiedzy o dostępności. Liderem projektu była Wojskowa Akademia Techniczna, a partnerami Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego i Instytut Transportu Samochodowego. Projekt pt. „Szkolenia dla pracowników sektora transportu zbiorowego w zakresie potrzeb osób o szczególnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami\" Celem projektu było wprowadzenie w transporcie publicznym zasad obsługi przyjaznych i dopasowanych do potrzeb osób o szczególnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Projekt miał na celu podniesienie kompetencji pracowników sektora transportu zbiorowego poprzez: opracowanie standardów obsługi osób o szczególnych potrzebach korzystających z transportu zbiorowego; działania szkoleniowe; opracowanie poradnika dotyczącego dostosowania kluczowych typów usług w zakresie transportu zbiorowego do potrzeb osób o szczególnych potrzebach. Liderem projektu był Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a partnerami Urząd Transportu Kolejowego i Instytut Transportu Samochodowego. Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego (CBR) w Instytucie Transportu Samochodowego nieprzerwanie od 2010 r. prowadzi badania w zakresie mobilności i bezpieczeństwa w ruchu drogowym osób starszych oraz analizy wypadków z udziałem różnych grup wiekowych, w tym osób starszych. Wyniki badań są prezentowane m.in. na stronach Polskiego Obserwatorium Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Pakiet edukacyjny pn. KIEROWCA 50+ jest przeznaczony do realizacji przez różne podmioty, w tym doszkalające kierowców, w celu wspierania seniorów w jak najdłuższym kierowaniu samochodem bez stwarzania zagrożeń w ruchu drogowym oraz pomoc im w podjęciu odpowiedzialnej decyzji o ograniczeniu lub całkowitym zaprzestaniu kierowania pojazdem. Centrum Usług Motoryzacyjnych dla Osób Niepełnosprawnych (CUM) przy Zakładzie Procesów Diagnostyczno-Obsługowych (ZDO) w Instytucie Transportu Samochodowego., od 2015 r., prowadzi badania i konsultacje dotyczące transportu indywidualnego osób o szczególnych potrzebach w tym: osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Pracownia Psychologii Transportu i Symulatorów Jazdy przy Centrum Telematyki Transportu (CTT) w Instytucie Transportu Samochodowego prowadzi profilaktyczne działania ciągłe w zakresie bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym osób starszych (także osób z niepełnosprawnością), poprzez konsultacje psychologiczne mające na celu pomoc seniorom w ocenie swoich umiejętności i zdolności psychicznych wykorzystywanych podczas jazdy, aby mogli podejmować odpowiedzialne decyzje na drodze. PKP Intercity S.A. Oferta specjalna PKP Intercity S.A. skierowana do osób starszych Co roku w ramach ofert specjalnych oferowanych przez przewoźnika realizującego połączenia międzywojewódzkie i międzynarodowe, na zlecenie Ministra Infrastruktury istnieje możliwość skorzystania z „Biletu dla Seniora”. „Bilet dla Seniora” To stała oferta dla każdego, kto ukończył 60 lat. Zniżka 30% obowiązuje na przejazdy w komunikacji krajowej pociągami PKP Intercity S.A. wszystkich kategorii w 1. i 2. klasie. W celu potwierdzenia uprawnienia do zniżki, wystarczy okazać konduktorowi dokument ze zdjęciem potwierdzający tożsamość i wiek, np. dowód osobisty. Ponadto emeryci i renciści mają prawo do skorzystania z dwóch przejazdów w ciągu roku z ulgą 37% w 2. klasie wszystkich kategorii pociągów PKP Intercity S.A. w komunikacji krajowej. Należy jednak pamiętać, że przejazd tam i z powrotem jest traktowany jako dwa oddzielne przejazdy. Prawo do zniżki przysługuje na podstawie odpowiedniego zaświadczenia 10 (wydawanego m.in. przez terenowe jednostki Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów) okazywanego wraz z dowodem osobistym lub innym dokumentem potwierdzającym tożsamość. Umowa ramowa o świadczenie usług w ramach publicznego transportu zbiorowego w zakresie międzynarodowych i międzywojewódzkich kolejowych przewozów pasażerskich Umowa ramowa o świadczenie usług w ramach publicznego transportu zbiorowego w zakresie międzynarodowych i międzywojewódzkich kolejowych przewozów pasażerskich zawarta pomiędzy Ministrem Infrastruktury jako „Zamawiającym” połączenia międzywojewódzkie, a operatorem tych połączeń, tj. spółką PKP Intercity S.A., określa ogólne wymagania jakościowe dla realizacji połączeń, w tym także istotne z punku widzenia osób starszych, np. w zakresie bezpieczeństwa i komfortu podróżowania, dystrybucji biletów, obsługi podróżnych czy informacji. Przewoźnik zapewnia:  możliwość zgłoszenia przez osoby z niepełnosprawnością lub osoby o ograniczonej sprawności ruchowej chęci zrealizowania podróży z wykorzystaniem narzędzi dostępnych dla takich osób (telefon, Internet, Centrum Obsługi Klienta w godzinach pracy tego punktu), odpowiednie miejsce w przedziale/wagonie, pomoc personelu pokładowego podczas podróży oraz podczas wsiadania i wysiadania do/z pociągu; zapewnienie podróżnym, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego i unijnego, informacji m. in. o warunkach dostępu i dostosowania pociągu dla potrzeb osób z niepełnosprawnością oraz osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Tabor Jednym z najistotniejszych elementów mających wpływ na dostęp do środków komunikacji publicznej jest odpowiednio dostosowany tabor. Do obsługi przewozów zamawianych przez Ministra Infrastruktury na wybranych trasach są wykorzystywane elektryczne zespoły trakcyjne, które posiadają bezprzedziałową klimatyzowaną przestrzeń pasażerską, system monitoringu, elektroniczny system informacji wizualnej, toalety (przystosowane dla osób z niepełnosprawnościami), automatyczne drzwi wewnętrzne i zewnętrzne. Pojazdy tego typu umożliwiają przewóz osób poruszających się na wózkach inwalidzkich (2 wyznaczone miejsca), a dostęp do pociągu ułatwiają im zamontowane windy. Ponadto każdego roku prowadzone są prace modernizacyjne wagonów, przystosowujące kolejne z nich do standardu COMBO. Posiadają one wydzieloną przestrzeń dla osób poruszających się na wózku inwalidzkim. W przedziałach przewidziano również siedzenia dla opiekunów, a miejsca dla wózków są odpowiednio zabezpieczone pasami bezpieczeństwa. Kolejne ułatwienia to automatyczne drzwi przedziałowe, bezprogowe podłogi, dostosowane i bezpieczne toalety, a także poręcze umieszczone na odpowiednich wysokościach. PKP Intercity uwzględniło w projekcie usprawnienia dla osób niewidomych, dlatego wszystkie piktogramy i przyciski posiadają oznaczenia w alfabecie Braille’a. Pojazdy COMBO zostały uhonorowane prestiżowym certyfikatem „Transport bez barier”, przyznanym przez Fundację Integracja. Główny Inspektor Transportu Drogowego Projekt edukacyjny pn. „Bezpieczeństwo w ruchu drogowym dla każdego” W ramach ww. projektu odbyły się dwa spotkania edukacyjne z seniorami. Projekt miał na celu przypomnienie o najważniejszych zasadach bezpieczeństwa ruchu drogowego, nowych przepisach, zagrożeniach w ruchu drogowym oraz wpływie kondycji psychomotorycznej kierującego pojazdem na bezpieczeństwo jazdy. W spotkaniach wzięło udział ponad 100 seniorów. 11 1.6Ministerstwo Klimatu i Środowiska Realizacja razem z PFRON projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny” w ramach Działania 4.3 Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój. Projekt został sfinansowany przez Centrum Projektów Europejskich W projekcie wypracowano ramowy model dostępnego parku narodowego i krajobrazowego jako elementu dostępności oferty turystycznej dla osób z niepełnosprawnościami i wdrożenie wybranych elementów tego modelu przez parki narodowe i krajobrazowe w Polsce. Model ten jest skierowany do wszystkich parków narodowych i krajobrazowych. Jego głównym celem jest racjonalne udostępnianie terenów, miejsc i obiektów, które są atrakcyjne pod względem turystycznym i edukacyjnym, z poszanowaniem zasad ochrony przyrody. Parki poprzez stosowanie rozwiązań prezentowanych w modelu będą lepiej dostosowane dla każdego turysty, w tym do potrzeb osób z niepełnosprawnością (osoby z problemami narządu słuchu, wzroku, ruchu, niepełnosprawnością intelektualną i chorobami psychicznymi) i o szczególnych potrzebach (osoby starsze, kobiety w ciąży, rodzice z małymi dziećmi. Model został przetestowany przez 7 parków narodowych i 9 parków krajobrazowych w Polsce, które wdrożyły elementy modelu w ramach otrzymanych grantów. Utworzenie i uruchomienie nowych stron internetowych parków narodowych (23 strony parków narodowych oraz jedna strona główna tzw. Brama główna) Nowo utworzone (w grudniu 2023 r.) strony internetowe 23 parków narodowych oraz jedna strona główna (tzw. Brama główna) spełniają wytyczne WCAG 2.1. na poziomie AA—zawierają szereg udogodnień dla osób z różnym poziomem niepełnosprawności. Wszystkie strony zostały utworzone w systemie responsywności, co umożliwia użytkowanie strony na dowolnym urządzeniu mobilnym (laptop, tablet, telefon, ipad). Wszystkie strony posiadają możliwość zwiększenia i zmniejszenia czcionki, zmiany kontrastu, włączenia i wyłączenia dźwięku, włączenia i wyłączenia ruchomych obrazów i animacji. Podejmowanie przez Państwa członkowskie odpowiednich kroków w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną podczas przygotowywania, wdrażania monitorowania, sprawozdawczości i ewaluacji programów UE (niedopuszczalność wszelkich form dyskryminacji). Aby zapewnić zgodność z Rozporządzeniem PE, w trakcie oceny merytorycznej projekty ubiegające się o dofinansowanie oceniane są między innymi kryteriami horyzontalnymi. Jednym z takich kryteriów jest zgodność projektu z zasadami równości szans, włączenia społecznego i niedyskryminacji. W kontekście osób starszych, zasada ta ma na celu zapewnienie, że osoby w każdym wieku mają równe szanse na korzystanie z korzyści wynikających z programu FEnIKS. To oznacza, że projekty nie mogą dyskryminować osób starszych i muszą uwzględniać ich specyficzne potrzeby i sytuacje. W przypadku projektów ubiegających się o współfinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014—2021 (MF EOG 2014-2021), jednym z ocenianych kryteriów była kwestia równego traktowania i niedyskryminacji, która odnosi się również do osób starszych (brak dyskryminacji ze względu na wiek). Należy również wspomnieć, że w ramach wszystkich ww. programów funduszy realizowane są projekty dotyczące adaptacji miast do zmian klimatu, polegające m.in. na realizacji działań związanych ze zmniejszeniem efektu miejskiej „wyspy ciepła”. W związku z ociepleniem klimatu mieszkańcy miast, zwłaszcza seniorzy, narażeni są na udary cieplne, zaostrzenie przewlekłych chorób układu oddechowego i krążenia, omdlenia, odwodnienie, zawały itp. Zatem realizacja ww. projektów pośrednio wpływa na polepszenie sytuacji osób starszych. 12 Oferta parków narodowych Osoby starsze mogły skorzystać z działań realizowanych przez parki narodowe. Szczegółowe informacje na temat oferty poszczególnych parków narodowych prezentuje poniższa tabela. 13 Tabela 1 Oferta Parków Narodowych Lp.Nazwa zadaniaTermin realizacji /wdrożenia Krótki opis zadania Babiogórski Park Narodowy Wystawa Stała BgPNCałoroczniePark udostępnia ekspozycję przyrodniczą i kulturową poświęconą Babiej Górze, która jest dostosowana do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu oraz osób słabowidzących. Z ekspozycji często korzystają emeryci wypoczywający w okolicach Babiej Góry. Na ekspozycję można się dostać korzystając z windy. Siłownie pod chmurkąCałorocznie przy braku pokrywy śnieżnej W „siłowniach pod chmurką” znajdują się m.in. urządzenia dające możliwość skorzystania z nich każdej z grup, zarówno osobom sprawnym, jak i mniej sprawnym bądź niesprawnym fizycznie. Przy jej lokalizacji uwzględniono takie parametry jak bliskość parkingu i dogodny podjazd do urządzeń. Jedna z siłowni znajduje się przy dyrekcji Parku, a druga na Polance Odkrywców w Zawoi Markowej. Patrole edukacyjneSezon wakacji letnichPatrole edukacyjne prowadzone przez pracowników Parku na babiogórskich szlakach. Ich celem jest pomoc w poznawaniu unikalnej przyrody Babiej Góry przez dziadków i wnuki oraz rodziców i dzieci. Działania skierowane do szerokiej grupy odbiorców. Spacerkiem z wózkiem z Krowiarek Górnym Płajem do schroniska Całorocznie przy braku pokrywy śnieżnej Spacer krajoznawczy niebieskim szlakiem. Nawierzchnia szlaku umożliwia dotarcie do schroniska na Markowych Szczawinach od polany Krowiarki osobom starszym bądź z ograniczeniami ruchowymi – poruszającym się na wózku. Szlak jest o szerokości 2,5 m, z drewnianym krawężnikiem po zewnętrznej stronie, a w miejscach stromych znajdują się dodatkowe zabezpieczenia w postaci barierek. Ogród ZmysłówW sezonie wegetacyjnym roślin Dostosowany do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu oraz słabowidzących i niewidomych z podniesionymi. Ogród z poręczami i podniesionymi rabatami umożliwiającymi poznawanie roślin z wysokości wózka. W obiekcie mapa plastyczna dostosowana do potrzeb osób słabowidzących i niewidomych. Przy ogrodzie toaleta dostosowana do potrzeb osób poruszających się na wózkach. Przystosowanie ścieżek dla osób starszych CałorocznieUmieszczenie ławek na ścieżkach edukacyjnych „Babiogórskiej parzenicy” umożliwiających odpoczynek osobom starszym. Łączymy pokoleniaCałorocznie przy braku pokrywy śnieżnej i opadów atmosferycznych Polanka odkrywców – to miejsce gdzie dzieci mogą się bawić pod opieką dorosłych. Zlokalizowana jest w pobliżu wejścia do Parku w Zawoi Markowej. Umieszczone są na niej ławki oraz tablice i urządzenia edukacyjne. Ich celem jest pomoc w poznawaniu unikalnej przyrody Babiej Góry przez dziadków i wnuki oraz rodziców i dzieci. Działanie skierowane do szerokiej grupy odbiorców. Strona www.bgpn.plCałorocznieStrona internetowa Parku przyjazna dla osób niepełnosprawnych umożliwiająca osobom starszym dostosowanie jej do ich potrzeb (m.in. powiększenie czcionki, zwiększenie kontrastu). Białowieski Park Narodowy Dostępność obiektów Parku dla osób starszych o całoroczne działanie cykliczne Bieżące naprawy i utrzymanie ławek umożliwiających osobom starszym odpoczynek podczas zwiedzania Parku Pałacowego oraz podjazdów do platform widokowych ułatwiających zwiedzanie Rezerwatu Pokazowego Żubrów. Utrzymanie sprawnej windy w Muzeum BPN, umożliwiającej poruszanie się między piętrami wystawy. Umożliwiono zwiedzanie Rezerwatu bryczką. 14 ograniczonej mobilności Użyczanie sprzętu ułatwiającego poruszanie się w obiektach turystycznych BPN Działanie całoroczneUmożliwiono nieodpłatne wypożyczenie na czas zwiedzania Muzeum BPN i Rezerwatu Pokazowego Żubrów wózków inwalidzkich i chodzików trójkołowych zakupionych w ramach projektu PFRON „Obszar chroniony, obszar dostępny” osobom mającym trudność w poruszaniu się, w tym osobom starszym. Dostępność treści informacyjnych i edukacyjnych dla osób o osłabionych wiekiem zmysłach wzroku i słuchu Działanie całoroczneMateriały audiowizualne wykorzystywane w obiektach Parku przygotowane i utrzymywane są w standardach dostępności dla osób o osłabionych wiekiem zmysłach wzroku i słuchu (możliwość zwiększenia głośności nagrań w audio–przewodnikach; kontrastowe, czytelne czcionki na tablicach informacyjnych i w ulotkach). Stosowanie pętli indukcyjnych oraz umożliwienie korzystania z usługi tłumacza PJM w czasie rzeczywistym w obiektach turystycznych Działanie całoroczneZastosowanie przenośnych pętli indukcyjnych w obiektach turystycznych i administracji Parku podnosi dostępność usług dla osób słabosłyszących, korzystających z aparatów słuchowych, natomiast usługa tłumacza online zwiększa dostępność Parku dla osób Głuchych. Wśród ww. grup znajdują się osoby 60+. Poprawa bezpieczeństwa osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych w obiektach BPN Działanie całoroczneUtrzymywanie gotowych do użycia defibrylatorów i systemów przywoławczych do toalet oraz zakupionych w 2023 r. mat, materacy i krzeseł ewakuacyjnych, zwiększających bezpieczeństwo przebywających w obszarach i obiektach Parku osób, w tym osób starszych, umożliwiając w razie potrzeby szybsze i efektywniejsze udzielenie im pierwszej pomocy oraz ich ewakuację. Warsztaty botaniczne24.06.2023Edukacja bezpośrednia. Wykład i wyjście terenowe. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. Warsztaty entomologiczne 15.07.2023Edukacja bezpośrednia Wykład i wyjście terenowe. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. Wystawa Grzybów Puszczy Białowieskiej 16—17.09.2023 Edukacja bezpośrednia Wykłady i ekspozycja grzybów zwiedzana z edukatorem. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. 15 Biebrzański Park Narodowy Budowa nowej kładki „Długa Luka” Grudzień 2023 r.Kładka wybudowana na torfowisku niskim, o wysokim poziomie wody gruntowej. Kładka ma szerokość 1,25 m i długość 390 m. Dodatkowo w przebiegu kładki wybudowano 2 mijanki o wym. 2,35 m x 7,5 m, na jednej z nich zamontowano ławkę. Na mijankach zainstalowano balustrady. Kładka kończy się pomostem widokowym o wym. 4 m x 7 m, na którym zainstalowano 3 ławki. Do budowy kładki użyto materiału kompozytowego typu Hanit. Budowa nowego budynku gospodarczego z sanitariatami wraz z wewnętrznymi i zewnętrznymi instalacjami w Osowcu-Twierdzy Czerwiec 2023 r.W ramach projektu „Opracowanie dokumentacji budowlanej i przeprowadzenie inwestycji: Rozbudowa Terenowego Ośrodka Edukacyjnego w Osowcu – Twierdzy” wybudowano nowy budynek gospodarczy z sanitariatami dostosowanymi do potrzeb osób niepełnosprawnych Edukacja przez Internet2023Strona internetowa https://bbpn.gov.pl/ jest przystosowana do potrzeb osób o szczególnych potrzebach. Edukacja bezpośrednia – wydarzenia otwarte organizowane przez Park, między innymi: „Wszechnica Biebrzańska” 2023Prelekcje o tematyce przyrodniczej, warsztaty, wycieczki terenowe. Bieszczadzki Park Narodowy Zajęcia terenowe dla seniorów z Uniwersytetu III wieku oraz eko warsztaty w Muzeum Przyrodniczym BdPN w Ustrzykach Dolnych dla Dzienny Dom \"Senior+\". Cały rokW ramach współpracy przeprowadzono zajęcia edukacyjne eko warszaty dla seniorów w Muzeum w Ustrzykach Dolnych oraz zajęcia terenowe na torfowisku Tarnawa. Liczba uczestników 63 osoby. Uzupełnianie infrastruktury edukacyjnej i turystycznej wzdłuż ścieżek przyrodniczych i szlaków. Cały rokW roku 2023 na szlakach i ścieżkach przyrodniczych wykonano i wyremontowano ponad 472 mb wysokich barier drewnianych, 190 mb dylowanek , 299 stopni zwiększając w ten sposób bezpieczeństwo poruszania się na terenach podmokłych oraz na stromych podejściach zapewniając możliwość podparcia. W roku 2023 wybudowano w o.o. Tarnawa kładkę dębową o długości 110 mb, a także wykonano remont szlaku turystycznego z przełęczy Wyżnej na Połoninę Wetlińską poprzez m.in. naprawę nawierzchni szlaku 16 turystycznego na odcinku 1700 mb. Ponadto utrzymywano bieżący dostęp do szlaków, ścieżek turystycznych oraz obiektów kulturowych i historycznych poprzez m.in. wykonanie zabiegu koszenia i odkrzaczania . Zajęcia edukacyjne w Ośrodku Edukacji Ekologicznej i Muzeum Przyrodniczym BdPN w Ustrzykach Dolnych Cały rokZ muzeum korzystają m.in. grupy rodzinne, dzieci oraz osoby starsze. Mają one możliwość w atrakcyjny sposób poznawać przyrodę Parku. Obiekt po modernizacji jest przystosowany do korzystania przez osoby starsze – winda, ławeczki na ekspozycjach, klubokawiarnia z możliwością odpoczynku i obejrzenia diaporam i filmów przyrodniczych. Z ewidencji ruchu turystycznego Muzeum wynika, że w roku 2023 ekspozycje zwiedziło blisko 3001 emerytów. W ofercie edukacyjnej Parku znajduje się również atrakcyjny program ekowarsztatów – połączenie zajęć przyrodniczych i plastycznych. W ekowarsztatach uczestniczyło ok. 30 seniorów. Udostępnienie tabliczek edukacyjnych oraz panoramy widokowej na torfowiskach Tarnawa i Wołosate Cały rokUdostępnienie torfowisk w Tarnawie poprzez nowe, interaktywne stanowiska edukacyjne, z opisami gatunków roślin i zwierząt związanych z ekosystemem torfowiska. Tabliczki zainstalowane wzdłuż kładek, pozwalają na przyjemną wędrówkę zarówno osobom starszym, jak i dzieciom, a także osobom poruszającym się na wózkach. Krótkie, przyjemne opisy wzbogacane zdjęciami i ilustracjami roślin, sprawiają, że treści są dostępne dla każdego turysty. Działania edukacyjne via strona internetowa Cały rokLiczba odwiedzin na stronie internetowej (użytkowników unikalnych: 11 4891, odsłon: 54 4033, wejścia 21 6843) Park Narodowy „Bory Tucholskie” Wykłady dla dorosłych z cyklu Czwartkowe spotkania z przyrodą 23.02—28.09. 2023 r. /od 2004 r. Są to wykłady o różnej tematyce przyrodniczej i kulturowej przeznaczone dla osób dorosłych. W 2023 roku odbyło się sześć takich wykładów. Uczestnikami byli m. in. studenci Uniwersytetów III Wieku. Dodatkowo PNBT zorganizował bezpłatny transport autokarowy z i na wykład, z którego mogli skorzystać wszyscy chętni seniorzy. Letnia Akademia Przyrodnicza 05.07—23.08. 2023 r./od 2005 r. Są to krótkie bezpłatne wyprawy piesze po terenie Parku z edukatorem. Chętnie uczestniczą w nich osoby starsze. Botaniczna ścieżka dydaktyczna całorocznie /od 2005 r. Botaniczna ścieżka dydaktyczna przeznaczona jest dla tych wszystkich, którzy pragną zapoznać się z florą regionu Borów Tucholskich, a nie mogą odbywać dłuższych wędrówek. Do tej grupy zaliczają się często osoby starsze. Ze ścieżki korzystały również osoby na wózkach inwalidzkich. Na niewielkim obszarze posadzono typowe i jednocześnie kluczowe gatunki dla flory Borów Tucholskich, stosunkowo łatwe do rozpoznawania. Na ścieżce zostały umieszczone ławki, umożliwiające osobom starszym odpoczynek. Wejście na ścieżkę było bezpłatne. Można ją było zwiedzać indywidualnie lub z edukatorem Parku. Zagroda Pokazowa Zwierząt całorocznie /od 2019 r. Zagroda Pokazowa Zwierząt przeznaczona jest dla osób w różnym wieku. W 2023 roku chętnie była odwiedzana przez osoby starsze. ZPZ dostosowana jest do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu. W Zagrodzie zobaczyć można zwierzęta należące do starych ras zwierząt gospodarskich objętych programem ochrony zasobów genetycznych: kury zielononóżki kuropatwiane, owce świniarki, bydło białogrzbiete i koniki polskie. W Zagrodzie przebywają też zwierzęta dzikie rodzimych gatunków, które odbyły leczenie w specjalistycznych ośrodkach lecz z różnych względów nie mogą zostać wypuszczone na wolność. Zwiedzanie zagrody jest bezpłatne i odbywa się z edukatorem. 17 Muzeum przyrodniczecałorocznie /od 01.2022 r. Park Narodowy „Bory Tucholskie” w 2023 roku udostępniał bezpłatnie do zwiedzania Muzeum przyrodnicze. Muzeum jest dostosowane do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. Wystawa czasowa Polskie Parki Narodowe całorocznie /od 06.2022 r. W Centrum Edukacji Przyrodniczej Parku w Chocińskim Młynie można bezpłatnie oglądać wystawę fotograficzną poświęconą wszystkim Polskim Parkom Narodowym. Wystawa jest dostosowana do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. Mini wystawa „Od bartnictwa do owczarstwa” całorocznie /od 2021 r. W Centrum Edukacji Przyrodniczej Parku w Chocińskim Młynie można bezpłatnie oglądać mini wystawę poświęconą bartnictwu i owczarstwu. Wystawa jest dostosowana do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. GRAND PRIX Borów Tucholskich w Nordic Walking 17.09.2023 r.Wędrówka z kijkami zorganizowana przez Park Narodowy „Bory Tucholskie” oraz Stowarzyszenie „Charzy...”. Trasa wycieczki prowadziła przez Park. W celu zgłębienie wartości przyrodniczych, kulturowych i historycznych Parku. Uczestnikami rajdu były osoby starsze. Biblioteka i czytelnia Parku całorocznieWszystkim tym, którzy chcą poszerzyć swoją wiedzę nt. Parku oraz innych zagadnień przyrodniczych w 2023 r. Park udostępniał swoje zbiory książkowe. Bilety ulgowe dla seniorów całorocznieEmeryci i renciści odwiedzający Park Narodowy „Bory Tucholskie” uprawnieni są do zakupu biletu ulgowego w wysokości 50% stawki za wstęp do Parku. Drawieński Park Narodowy Zachodniopomorska Karta Seniora od 2018 r.50% ulga – pobyt na miejscach biwakowania DPN wraz z noclegiem Zachodniopomorska Karta Seniora od 2021 r.50% ulga – zwiedzanie ekspozycji „Las – zobaczyć to, co zagrożone, zobaczyć to, co niewidoczne” Park Narodowy Gór Stołowych Spacer Edukacyjny „Pod Szczelińcem” Lipiec-sierpień 2023/2022 Spacer w pracownikiem PNGS, w trakcie którego uczestnicy zapoznają się z przyrodą Gór Stołowych. Trasa bez przewyższeń. Długość ok 3 km czas trwania do 2 godz. Miejsce: Karłów. Trasa dostępna dla osób ze szczególnymi potrzebami. Pokazy filmu „Góry Stołowe” i prezentacji multimedialnej „Przyroda Parku Narodowego Gór Stołowych” 2023/2005 Cały rok Pokazy organizowane w budynku Dyrekcji PNGS dla osób starszych i osób ze szczególnymi potrzebami przebywających na turnusach rehabilitacyjnych w Kudowie-Zdroju. Pokazy filmu „Góry Stołowe” dostępne są także w Centrum Szkoleniowo-Edukacyjnym PNGS w Karłowie. Ekspozycja edukacyjna w Ekocentrum PNGS 2023/2018 Cały rok Stała ekspozycja przyrodnicza o Górach Stołowych. Budynek i ekspozycja dostępna dla osób ze szczególnymi potrzebami. Dostęp do budynku: dostęp alternatywny. Kampinoski Park Narodowy Współpraca w ramach wolontariatu ze Stowarzyszeniem „Towarzystwo Stała działalność parku Prowadzenie, opieka, urządzanie Chaty Kampinoskiej w Granicy , organizowanie imprez kulturowych i folklorystycznych poświęconych tradycjom i zwyczajom („Pokaz wieńców dożynkowych”, „Poszukiwanie kwiatu paproci”, „Tańce Kampinoskie”, pogadanki, wernisaże, koncerty, warsztaty i in.) zadania ochronne Parku, program edukacji Parku 18 Kampinoskie” w Granicy Współpraca z organizacjami kombatanckimi: Stowarzyszenie Rodzina Ułanów Jazłowieckich, Środowisko „Grupa Kampinos” ŚZŻAK, Stowarzyszenie Żołnierzy Powstańczych Oddziałów Specjalnych „Jerzyki” Stała działalność parku Prowadzenie działalności edukacyjnej oraz organizacja imprez patriotyczno-religijnych Uniwersytet III WiekuStała działalność parku Prowadzenie wykładów, spotkań i wycieczek dla seniorów Wycieczki w ramach programu „Akademii Kampinoskiej” 2016—2023Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Wycieczki w ramach programu „Przyroda na horyzoncie” 2016—2023Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Współpraca z Dzienny Domem Senior+ Gminy Izabelin Stała działalność parku Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Współpraca z Klubem Senior+ Gminy Kampinos Stała działalność parku Wycieczki połączone ze zwiedzaniem Skansenu budownictwa puszczańskiego KPN w Granicy Współpraca ze Stowarzyszeniem Wychowanków SGGW w Warszawie 2021—2023Wycieczki przyrodnicza połączona ze zwiedzaniem skansenu budownictwa puszczańskiego KPN w Granicy Współpraca z Uniwersytetem III 2023Prowadzenie wykładów i pogadanek edukacyjnych 19 Wieku Narodowego Instytutu Dziedzictwa Kulturowego i Wsi Dostosowanie infrastruktury turystycznej dla osób w podeszłym wieku Stała działalność parku Modernizacja szlaków turystycznych, ścieżek dydaktycznych i in. Karkonoski Park Narodowy Wycieczki dla seniorów i ich rodzin 09.2022—06.2023 r.Cykl wycieczek, których celem było zaangażowanie seniorów z Jeleniej Góry do aktywnego trybu życia. W trakcie wycieczek seniorzy poznawali ciekawe zakątki swojego miasta i dowiedzieli się o ich historii oraz wyjątkowości przyrodniczej. Przerób - nie wyrzucaj. Warsztaty krawieckie 2022—2023Cykl warsztatów ekologicznych w duchu „zerowaste” w ramach projektu „Żyj, mieszkaj, pracuj w Jeleniej Górze” Napraw – nie wyrzucaj. Warsztaty stolarskie 2022—2023Cykl warsztatów ekologicznych w duchu „zerowaste” w ramach projektu „Żyj, mieszkaj, pracuj w Jeleniej Górze” Spotkania sąsiedzkieStyczeń 2023 r.Cykl spotkań edukacyjnych dla mieszkańców regionu, w tym dla osób starszych, organizowanych w ostatni czwartek miesiąca o godz. 17:00 w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN – Pałac Sobieszów. Prelekcje mają na celu przybliżenie KPN mieszkańcom oraz ocieplenie wizerunku parku i jego pracowników. Sobota z KPN 21.01.2023 r.Cykl spotkań (średnio raz w miesiącu) dla turystów, społeczności lokalnej i innych osób zainteresowanych w ośrodkach edukacyjnych KPN i w terenie. Tematyka dotyczyła korytarzy ekologicznych, torfowisk, flory i fauny w KPN i otulinie. Ekspozycja przyrodnicza „Klimatyczne Karkonosze” 28.04.2023 r.Udostępnienie do zwiedzania ekspozycji multimedialnej „Klimatyczne Karkonosze” wyposażonej w audioprzewodniki z audiodeskrypcją oraz tłumaczenie na polski język migowy Ekspozycja edukacyjna „Pałac Sobieszów” oraz ścieżka edukacyjna wokół pałacu 28.04.2023 r.Udostępnienie do zwiedzania ekspozycji multimedialnej „Pałac Sobieszów” wyposażonej w audioprzewodniki z audiodeskrypcją oraz tłumaczenie na polski język migowy Majówka pod Szrenicąod 2012 r.Udział mieszkańców, turystów- w tym osób starszych w edukacyjnej prezentacji plenerowej KPN – w tym udział słuchaczy UTW Rajd Sztaudyngerowski2.05.2023 r.Coroczny rajd organizowany we współpracy ze Stowarzyszeniem Puch Ostu. Wycieczka szlakiem upamiętniającym działalność na rzecz kultury ziem zachodnich polskiego poety i fraszkopisarza Jana Sztaudyngera pod kierunkiem edukatora KPN, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych. 20 Warsztaty dla Uniwersytetu Trzeciego Wieku Grębocice 9.05.2023 r.Zajęcia warsztatowe dla UTW przeprowadzone w ośrodku o tematyce przyrodniczej z nawiązaniem do historii regionu. Noc Muzeów – Sen Nocy Leśnej 13.05.2023 r.Akcja kulturalno-edukacyjna Noc Muzeów w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN – Pałac Sobieszów (darmowe zwiedzanie ekspozycji „Klimatyczne Karkonosze” i „Pałac Sobieszów” oraz warsztaty przyrodnicze). Europejski Dzień Parków Narodowych 25.05.2023 r.Spotkanie dyrektora KPN z grupą seniorów na temat przyrody Karkonoskiego Parku Narodowego. Spektakle teatralne06.2023 r.Cykl spektakli teatralnych dla lokalnej społeczności ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych organizowanych przez grupę ProjektOR. Dzień Laboranta10.06.2023 r.Coroczne wydarzenie edukacyjne dla rodzin z dziećmi, seniorów, mieszkańców regionu i turystów organizowane w ośrodku w Karpaczu dotyczące historii Laborantów, ziołolecznictwa oraz roślinności Karkonoszy. Podróże po Jeleniej Górze 17.06.2023 r.Zwiedzanie Pałacu Sobieszów z przewodnikiem w ramach cyklu organizowanym przez Karkonoską Informację Turystyczną. Cykl spacerów „Do góry nogami” w ramach #weekendu bez Śnieżki 07.2023 Cykl spacerów „Do góry nogami” w ramach #weekendu bez Śnieżki, promującego miejsca mniej uczęszczane. Celem spacerów jest zmniejszenie antropopresji na najwyższym szczycie Karkonoszy, Śnieżce. Wycieczka do Wodospadu Szklarki 07—10.2023Cykl wycieczek dydaktycznych szlakiem dostosowanym do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Spotkanie adresowane dla seniorów +60. Praktyczne zajęcia z Polskiego Języka Migowego 17—18.07.2023 r.Zajęcia praktyczne z grupami seniorów Głuchych w ramach kursu Polskiego Języka Migowego – zajęcia na ekspozycji Klimatyczne Karkonosze oraz Pałac Sobieszów oraz wycieczki terenowe. Festiwal „Klimatyczne Karkonosze” 1—2.09.2023Dwudniowa impreza edukacyjna na terenie Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego KPN – Pałac Sobieszów, której celem jest podnoszenie świadomości ekologicznej uczestników poprzez udział w spotkaniach, warsztatach, pokazach i prelekcjach fachowców z różnych dziedzin przyrodniczych. Piknik pod Chojnikiem2.09.2023 r.Edukacyjna impreza plenerowa dla rodzin z dziećmi, mieszkańców regionu i turystów, mająca na celu ocieplenie wizerunku parku i jego pracowników oraz poznanie karkonoskiej przyrody. Nocne spacery ekologiczne – rykowisko 26.09.2023 r.Zajęcia skierowane dla mieszkańców, w szczególności dla seniorów z okolic Kowar, mające na celu przybliżenie uczestnikom jesiennego świata przyrody . Nocne spacery ekologiczne – nietoperze 27.09.2023 r.Zajęcia skierowane dla mieszkańców, w szczególności dla seniorów z okolic Kowar, mające na celu przybliżenie uczestnikom jesiennego świata przyrody . 21 Jesienny spacer z Uniwersytetem Trzeciego Wieku 10.2023 r.Zajęcia terenowe adresowane do słuchaczy UTW. Spotkanie z absolwentami i nauczycielami Szkoły Rolniczej w Sobieszowie 19.10.2023 r.Spotkanie z absolwentami i nauczycielami Szkoły Rolniczej w Sobieszowie, w której obecnie mieści się nowa siedziba KPN oraz Centrum Przyrodniczo-Edukacyjne KPN – Pałac Sobieszów. Jarmark zimowy \"W Folwarku\" 2—3.12.2023 r.Dwudniowa impreza edukacyjna na terenie Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego KPN – Pałac Sobieszów, której celem jest podnoszenie świadomości ekologicznej uczestników poprzez udział w spotkaniach, warsztatach, pokazach i prelekcjach fachowców z różnych dziedzin przyrodniczych. Zajęcia edukacyjne - Pałac Sobieszów i jego funkcje 12.12.2023 r.Zajęcia edukacyjne w stałej ofercie KPN skierowane do osób dorosłych i seniorów. Porozumienie o współpracy z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej 2023Porozumienie o współpracy z zakresu edukacji dla podopiecznych Domu Dziennego Pobytu SENIOR+ w Jeleniej Górze. Kwartalnik „Karkonosze” Od 2013 r.Wydawnictwo edukacyjne KPN o Karkonoszach, z możliwością prenumeraty czasopisma. Szlak dostosowany dla osób niepełnosprawnych do Wodospadu Szklarki od 2018 r.Szlak czarny do Wodospadu Szklarki jest dostosowany do potrzeb osób z niepełno-sprawnościami oraz osób starszych. Szlak zbudowany jest z kostki granitowej płomieniowanej i wyposażony w trzypoziomową barierkę, umożliwiającą bezpieczne przejście osobom z ograniczoną ruchomością oraz poruszającym się na wózkach inwalidzkich. Magurski Park Narodowy Zniżka na bilet wstępu na ekspozycję stałą w Ośrodku Edukacyjno- Muzealnym Cały rokW 2023 r. funkcjonowała zniżka dla seniorów na bilet wstępu do Ośrodka Edukacyjno–Muzealnego MPN w Krempnej. Miała ona zachęcić osoby starsze do skorzystania z oferty edukacyjnej Parku oraz zapoznania się z wystawą przyrodniczą. Czasopismo „Magura”4 x rokKwartalnik „Magura” wydawany przez Magurski Park Narodowy dociera głównie do mieszkańców siedmiu gmin, na terenie których położony jest MPN. Jest on chętnie czytany przez seniorów, dla których papierowe wydanie jest bardziej dostępne niż cyfrowe. 22 Wykonanie multimedialnej tablicy w Ogrodzie Dydaktycznym IV kwartał 2023W 2023 roku wykonano multimedialną tablicę edukacyjną poświęconą zależnościom w świecie przyrody, która skierowana jest głównie do osób, które ze względu na swoje ograniczenia nie mogą poruszać się po terenie Parku. Ogród Dydaktyczny daje możliwość doświadczenia w części przyrody, która jest niedostępna dla osób o szczególnych potrzebach. Zakup pomocy dydaktycznych - modeli różnych gatunków zwierząt II kwartał 2023W 2023 r. zakupiono 31 sztuk plastycznych modeli różnych gatunków zwierząt występujących w MPN. Odtwarzają one dosyć dokładnie cechy zwierząt i są wykorzystywane podczas zajęć edukacyjnych również z osobami niepełnosprawnymi. Dzięki temu oferta edukacyjna dla osób o specjalnych potrzebach została rozszerzona i bardziej dostosowana do ich możliwości poznawczych. Graficzny zapis warsztatów terenowych III kwartał 2023Podczas Festiwalu Naukowego, który odbył się w wakacje, realizowane były zarówno warsztaty terenowe jak i kameralne. Aby umożliwić zapoznanie się z treścią warsztatów terenowych osobom, które z różnych względów nie mogły wziąć w nich udziału, wykonany został zapis graficzny większości z nich i udostępniony w formie infografiki, zarówno w mediach społecznościowych jak i w czasopiśmie „Magura”. Uzupełnienie infrastruktury turystycznej I półrocze 2023Wykonanie i montaż ławostołów przy deszczochronach, umożliwia dogodny odpoczynek podczas wędrówek osób starszych. Remont infrastruktury turystycznej II półrocze 2023Wymiana ław odpoczynkowych na szlakach, konserwacja infrastruktury turystycznej (barierki ochronne, poręcze przy schodach, kładki) dla zapewnienia bezpieczeństwa i komfortu poruszania się osób starszych. Zmiana szlaku żółtegoII półrocze 2023Zmiana przebiegu szlaku żółtego, przeniesienie szlaku z gruntów prywatnych na teren Parku w celu poprawy dostępności szlaku i komfortu poruszania się m.in. osób starszych. Nieznajowa – zabezpieczenie szlaku rowerowego II półrocze 2023 Wykonanie umocnienia na lewym brzegu Wisłoki. Zabezpieczenie trasy udostępnionej dla ruchu pieszego w tym osób starszych, niepełnosprawnych korzystających z wózków inwalidzkich. Narwiański Park Narodowy Bilety ulgowe Cały rokZgodnie z Zarządzeniem Dyrektora NPN emeryci i renciści odwiedzający Narwiański Park Narodowy, ekspozycję przyrodniczą w Ośrodku Edukacyjnym „Młynarzówka”, korzystający z noclegu na polu biwakowym w Kurowie uprawnieni są do biletu ulgowego. Bezpłatne udostępnienie rzeki do amatorskiego połowu ryb Cały rokOsoby, które przekroczyły 70 rok życia zgodnie z Zarządzeniem Dyrektora NPN są zwolnione z wykupienia zezwolenia na amatorski połów ryb. Współpraca z klubami seniora i Stała współpracaProwadzenie zajęć stacjonarne i terenowe na specjalne zamówienie dla słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz emerytów i rencistów. Przekazywanie materiałów promocyjnych, zaproszenie do udziały w projektach edukacyjnych i warsztatach. 23 Uniwersytetami III Wieku. Udostępnienie OEP Młynarzówka dla osób starszych Cały rokOśrodek Edukacji Przyrodniczej Młynarzówka w Kurowie jest dostosowany do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami. Wyposażony jest w windę, pętlę indukcyjną, ławki na ekspozycji pozwalające odpocząć podczas zwiedzania. W ośrodku jest czytelne kontrastowe oznakowanie. Film poprzedzający zwiedzanie jest tłumaczony na język migowy, posiada również napisy. Na terenie Ośrodka znajdują się miejsca odpoczynku wyposażone wyższe ławki dla osób z problemami z poruszaniem się. BroszuryCały rokPowstała broszura i ulotka dedykowana osobom starszym i z niepełnosprawnościami. Są napisane łatwym językiem, mają większe kontrastowe czcionki. Udostępnienie Parku dla seniorów Cały rokDla seniorów dedykowana jest ścieżka park przydworski w Kurowie. Przejście jej nie wymaga wysiłku fizycznego. Jest wyposażona w plan tyflograficzny z informacjami dźwiękowymi. W pobliżu znajduje się toaleta dostosowana do osób niepełnosprawnych. Ojcowski Park Narodowy Zakup defibrylatorów przenośnych 2023Doposażenie obiektów OPN w defibrylatory przenośne (3 szt.) – zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym osób starszych. Wyposażenie „Ścieżki Seniora” w dotykowe tablice o tematyce dziedzictwa kulturowego 2023Rozwój „Ścieżki Seniora” – między zamkiem w Ojcowie a Kaplicą „Na Wodzie”. Ścieżkę doposażono w specjalne ławki o parametrach wskazanych dla osób starszych oraz tablice dotykowe o tematyce kulturowej. Opracowanie treści na stronę internetową dot. udostępnienia Parku dla osób ze szczególnymi potrzebami 2023Treści w postaci map z polecanymi trasami dla osób o różnych potrzebach, w tym osób starszych, wraz ze wskazaniem głównych przeszkód oraz łatwy tekst ETR, które zostały umieszczone na stronie internetowej. Rozwój współpracy z lokalną organizacją „Leonardo” 2023Rozwój współpracy z lokalną organizacją „Leonardo, zajmującą się m.in. osobami starszymi z niepełnosprawnością intelektualną – warsztaty edukacyjne w OPN. Rozwój przestrzeni edukacyjno- rekreacyjnej za Centrum Edukacyjno- Muzealnym 2023Utwardzenie ścieżki i budowa platformy widokowej na stawie za Centrum Edukacyjno-Muzealnym, dostoswanej dla osób z dysfunkcją ruchu, w tym osób starszych, wyposażenie ścieżki w ławki oraz tablice dot. drzew i życia w stawie, a także tyfloplan przestrzeni dla osób słabowidzących. 24 Szkolenie z zakresu obsługi turystów z różnymi dysfunkcjami 2023Szkolenie pracowników OPN, w tym pracowników obsługi obiektów, w zakresie pracy z osobami/turystami ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych. Bilety ulgowe dla seniorów Corocznie Ulga 50% na bilety wstępu dla seniorów do Jaskini Ciemnej, Jaskini Łokietka, zamku w Ojcowie i ekspozycję przyrodniczą. Zajęcia on-line dla Uniwersytetów III weku 2023Tematyczne zajęcia edukacyjne dla seniorów realizowane przez specjalistów ds. edukacji OPN Udział w Akcji „Weekend Seniora z Kulturą” 2023Coroczna Akcja realizowana we współpracy z MKIDN – nieodpłatne udostępnienie ekspozycji przyrodniczej dla seniorów w dniach trwania akcji Pieniński Park Narodowy Zniżka dla emerytów zwiedzających Park 2023Emeryci mają prawo do ulgi w opłacie za udostępnienie Parku do zwiedzania Sieć pawilonów wystawowych dostępnych dla osób z ograniczeniami ruchowymi 2023Pawilony w Szczawnicy, Sromowcach Kątach, Sromowcach Niżnych oraz w dyrekcji parku w Krościenku n.D. nie posiadają barier architektonicznych, są tu podjazdy dla wózków inwalidzkich, w Krościenku znajduje się winda. W Krościenku n.D., w Szczawnicy i w Sromowcach Kątach znajdują się toalety dla niepełnosprawnych. Strona internetowa dostępna dla osób niewidomych i niedowidzących 2023Nowa strona internetowa parku www. piepn.gov.pl jest dostosowana do potrzeb niepełnosprawnych wzrokowo, ponadto na stronie znajdują się foldery tematyczne o Pieninach w formie plików dźwiękowych mp3. Wsparcie dla emerytowanych pracowników PPN 2023Pieniński Park Narodowy wspiera emerytowanych pracowników Parku w miarę potrzeb przyznając zapomogi finansowe. Poleski Park Narodowy Bilety ulgowe dla emerytów i seniorów. Cały rokEmeryci i renciści odwiedzający Poleski Park Narodowy wnoszą opłaty w wysokości 50% stawki za wstęp na ścieżki przyrodnicze PPN „Dąb Dominik”, „Spławy”, „Obóz Powstańczy”, „Perehod” oraz opłaty w wysokości 50% stawki za udostępnianie Ośrodka Dydaktyczno-Muzealnego PPN. Udostępnianie 3 ścieżek przyrodniczych oraz 3 ośrodków edukacyjnych przystosowanych do potrzeb osób starszych Cały rokŚcieżki przyrodnicze na terenie Poleskiego Parku Narodowego: „Żółwik”, „Dąb Dominik” oraz „Czahary” są przystosowane w całości lub na wyznaczonych odcinkach do osób poruszających się na wózkach. Ośrodki Edukacyjne tj. Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny w Starym Załuczu, Ośrodek Edukacyjny Poleskie Sioło w Wytycznie i Ośrodek Dydaktyczno-Administracyjny w Urszulinie posiadają podjazdy dla osób niepełnosprawnych bądź windy (ODA) oraz odpowiednią szerokość drzwi. Budynki są wyposażone w toalety dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. 25 (również niepełnosprawnych ruchowo). Nieodpłatne udostępniania Ośrodka Edukacyjnego „Poleskie Sioło” – tradycyjna zagroda poleska w Wytycznie oraz ścieżki przyrodniczej „Czahary”. Cały rokZarówno Ośrodek Edukacyjny „Poleskie Sioło” jak i ścieżka przyrodnicza „Czahary” są przystosowane do zwiedzania przez osoby z ograniczeniami ruchowymi, także przez osoby starsze. Nieodpłatna projekcja filmów i diaporam w Ośrodku Dydaktyczno- Administracyjnym PPN. Cały rokSala projekcyjna w ODA jest dostępna dla osób starszych. Organizacja warsztatów, prelekcji, imprez o charakterze edukacyjnym skierowanych do osób dorosłych, także seniorów. Cały rokWydarzenia miały charakter otwarty i uwzględniały możliwość uczestnictwa osób starszych. Udział w nich był bezpłatny. Współpraca z organizacjami wspierającymi osoby starsze. Cały rokProwadzenie warsztatów i zajęć terenowych dla seniorów dot. przyrody i kultury Polesia, przekazanie materiałów edukacyjnych, m.in. Klub seniora w Lublinie, Kraśnickie Stowarzyszenie „Senior na czasie”, KGW „Dominiczanki”, KGW „Swańki”, KGW Piaskowe Babeczki. Roztoczański Park Narodowy Wymiana dźwigu osobowo-towarowego w Ośrodku Edukacyjno- Muzealnym (OEM) VIIPark wymienił stary prawie 30-letni dźwig, który ze względu na konieczność obsługi wymagał zaangażowania (tylko uprawnionych) pracowników Parku. Dostosowanie obiektu pozwoliło na samodzielne zwiedzanie przez osoby korzystające z oferty edukacyjnej szczególnie przez osoby poruszające się na wózkach, osoby starsze czy rodzin z dziećmi. 26 Zakup materiałów na zajęcia edukacyjne dla dzieci. I-VIIISala przyrodnicza OEM została wyposażona w narzędzia edukacyjne pozwalające na poszerzenie oferty edukacyjnej o grupy osób ze specjalnymi potrzebami ze szczególnym uwzględnieniem osób z wadami wzroku i słuchu. Oznaczenie ścieżek kontrastowych i dotykowych w OEM IIINa dwóch poziomach budynku umieszczono plany tyflograficzne , które umożliwiają samodzielne poruszanie się po obiekcie wszystkim osobom odwiedzającym Ośrodek. Jest to najprostszy system pomagający zorientować się w nieznanej przestrzeni. Wykonanie tabliczek informacyjnych z napisami brajlowskimi IIIW Ośrodku zostały wykonane tabliczki informacyjne, umieszczone przy wejściu do poszczególnych pomieszczeń. Tabliczki ułatwią orientację w przestrzeni, zwiększą łatwość poruszania się po budynku, szczególnie osobom mniej komunikatywnym i otwartym. Wykonanie filmu z tłumaczeniem w PJM dotyczącego dostępności RPN VIIPark wykonał film z tłumaczeniem w PJM informującego o dostępności Roztoczańskiego Parku Narodowego Zakup krzesła ewakuacyjnego oraz materaca ewakuacyjnego VIIW Dyrekcji Parku zakupiono krzesło ewakuacyjne w celu zwiększenia bezpieczeństwa w ramach procedur ppoż. dla osób z niepełnosprawnościami lub ze specjalnymi potrzebami. Krzesło umożliwia ewakuację osób o ograniczonej zdolności poruszania się w sytuacjach awaryjnych po schodach. Zakup defibrylatorów i resuscytatorów VZakupiono automatyczne defibrylatory zewnętrzne oraz resuscytatory w celu doposażenia punktów pierwszej pomocy znajdujących się w miejscach gdzie odbywa się największy ruch turystyczny w sezonie letnim w tym w punktach informacji turystycznej oraz w Dyrekcji Parku. Zakup napędów elektrycznych do wózków aktywnych VIZakupiono dwa napędy elektryczne do wózkó0w aktywnych, które ułatwiają osobom na wózku dostęp do miejsc oddalonych od Zwierzyńca a dostępnych dla osób na wózkach Szkolenie w zakresie ewakuacji osób niepełnosprawnych z udziałem osoby na wózku dla pracowników OEM VIW Ośrodku Edukacyjno–Muzealnym odbyło się szkolenie w zakresie ewakuacji osób z niepełnosprawnościami. Podczas szkolenia były omawiane tematy związane z regulacjami prawnymi , zasady savoir-vivre w odniesieniu do różnego rodzaju niepełnosprawności , dobre praktyki w obsłudze osób z niepełnosprawnościami, rozwiązania architektoniczne, ćwiczenie ewakuacji w z wykorzystaniem zakupionych krzeseł. Szkolenie – kurs pierwszej pomocy BLS/AED dla pracowników parku IVPodczas 3 dni odbyły się szkolenia dla ponad 80 pracowników Parku w zakresie pierwszej pomocy BLS/AED. Kurs był realizowany w formie wykładów (pokaz, seminarium) i ćwiczeń praktycznych z zastosowaniem fantomów szkoleniowych zaopatrzonych we wskaźniki poprawności wykonywania czynności ratowniczych i podstawowego sprzętu stosowanego w ratownictwie np. środki opatrunkowe, kołnierz ortopedyczny, AED i inne. Program kursu był oparty na aktualnych wytycznych Europejskiej i Polskiej Rady Resuscytacji. 27 Wystawa stała RPN „W krainie jodły, buka i tarpana” w OEM całoroczniePark Udostępnia wystawę stałą, która jest dostosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami. Wystawa składa się z 11 dioram prezentujących 17 środowisk. Ten niepowtarzalny, multimedialny spektakl, wzbogacony odpowiednią scenografią, światłem i dźwiękiem zabiera nas w swoistą wyprawę w świat przyrody Parku i Roztocza. Wystawa czasowa „Roztocze. Natura w naturze” w OEM całoroczniePark udostępnia wystawę czasową, która jest dostosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami. Celem wystawy jest przedstawienia Roztocza jako regionu pogranicza przyrodniczo-kulturowego, ukazanie jego bioróżnorodności na pograniczu regionów geograficznych, zasięgu występowania wielu gatunków na granicy UE. Wystawy czasowe w OEM całorocznieW 2023 roku w Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym Parku zorganizowano 10 wystaw czasowych m. in. fotograficznych, plastycznych pokonkursowych, malarstwa Wystawy stałe w Izbie leśnej we Floriance IV-X,,Leśniczówka w dawnej Ordynacji Zamojskiej” - etnograficzna ekspozycja stała; czynna od 2004 r. - nowa odsłona 2021 r. ,,Narzędzia i urządzenia rolno - leśne” - etnograficzna ekspozycja stała prezentowana w stodole; czynna od 2006 r. - nowa odsłona 2021 r. z dodaniem bloku tematycznego ekspozycji przeniesionej ze strychu Izby Leśnej. ,,Florianka - bastion niepodległości” - wystawa historyczna; czynna od maja 2014 r. - nowa odsłona 2021 r. wystawa eksponowana w Spichlerzu. Aleksandra Wachniewska - malarka Roztocza\" - wystawa o życiu i twórczości artystki związanej z Roztoczem; eksponowana od 2017 r. – nowa odsłona 2021 r. wystawa Eksponowana w Spichlerzu. Wystawy czasowe w Izbie Leśnej we Floriance V-IX,,W zaroślach” - wystawa ilustracji i ceramiki autorstwa Agnieszki Wróbel, lokalnej artystki. Realizacja zadań statutowych Parku „Zostań odkrywcą Roztoczańskiego Parku Narodowego” – zabawa edukacyjna dla całej rodziny VII-VIIIAby zostać Odkrywcą RPN należało zapoznać się z informacjami na temat przyrody Parku znajdującymi się na tablicach informacyjnych przy ścieżkach poznawczych, mapach, przewodnikach i innych wydawnictwach lub na stronie internetowej RPN. Planując trasę wycieczki należało uwzględnić miejsca do których odnoszą się pytania/zadania znajdujące się w „Karcie odkrywcy RPN”. Następnie udzielić prawidłowych odpowiedzi i zebrać wszystkie pieczątki. „Dni otwarte Roztoczańskiego Parku Narodowego” VIIIDwudniowa impreza plenerowa. Impreza składała się z dwóch części. Pierwszy dzień pn. „Lubelskie spotkania z przyrodą. Roztoczańska przygoda z konikiem polskim” został zorganizowany wspólnie z Urzędem Marszałkowskim Województwa Lubelskiego w ramach projektu Lubelskie smakuj życie. Drugiego dnia miał miejsce Dzień otwarty RPN pn. „W świecie bagien i mokradeł” podczas którego poza stoiskami z wyrobami regionalnymi, stoiskami instytucji i organizacji zajmujących się ochrona przyrody, grami, zabawami i konkursami edukacyjnymi zaprezentowano m.in. „model żeremia bobrowego”, cykl spotkań „Obieżyświat” z podróżnikami, przyrodnikami i fotografami. Wieczorem zorganizowano wieczór filmowy „Pamiętajmy o „Ogrodzie” – wieczór filmowy poświęcony Tomaszowi Ogrodowczykowi (1966-2020) znanemu przyrodnikowi, reżyserowi filmów przyrodniczych, fotografowi dźwiękowcowi i scenarzyście. Zaprezentowane 28 zostaną filmy o siedliskach mokradłowych i moczarach, prezentacja filmów „Bagna są dobre” oraz „Lasy bagienne” w zabytkowym w Zwierzyńcu. Doposażenie ścieżek edukacyjnych RPN oraz Gmin w Otulinie RPN w pakiety plansz edukacyjnych wraz z punktowym doposażeniem terenu Parku w elementy małej architektury drewnianej. Cały rokPrace renowacyjne małej architektury drewnianej (wymiana plansz, remonty drewnianych stojaków) Wymiana pokryć dachowych dwóch deszczochronów Uzupełniono oznakowania turystycznych na szlakach tranzytowych PTTK oraz na ścieżkach poznawczych RPN Warsztaty z cyklu „dawne zawody”. VIIWarsztaty obejmowały podstawy wikliniarstwa. Uczestnicy wykonywali z wikliny przedmioty użytkowe w tym kosze, tacki na owoce itp. Warsztaty umiejętności „Dziki Luksus” III-XIWarsztaty dla dzieci z przedszkoli, szkół podstawowych, średnich i osób dorosłych (III-XI), spotkania kameralno - terenowe wg wybranego tematu i grupy wiekowej. Słowiński Park Narodowy Opłata ulgowaDziałanie ciągłeUlga za wstęp do Parku 50% dla emerytów i rencistów Wakacyjna oferta edukacyjna pn. „Nura w Naturę” 27.06.2023 r.– 31.08.2023 r. Na okres wakacji, specjalnie dla rodzin tj. rodziców z dziećmi i dziadków z wnukami, a także turystów indywidualnych (w tym seniorów) przygotowano warsztaty edukacyjne o przyrodzie SPN. Warsztaty odbywały się od wtorku do czwartku w trzech różnych lokalizacjach i cieszyły się dużą frekwencją. Infrastruktura turystyczna Działanie ciągłeUwzględnienie potrzeb osób starszych poprzez tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej (ponad 100 obiektów małej infrastruktury, w tym ławy, ławo-stoły, miejsca odpoczynku). Świętokrzyski Park Narodowy Zagospodarowanie terenów w celach turystyczno- rekreacyjnych, położonych na obszarze ŚPN, na przyrodniczo- kulturowej ścieżce edukacyjnej „Śladem kolejki wąskotorowej” – Od lipca 2023 r. do lipca 2024 r. W 2023 r. rozpoczęto prace mające na celu zagospodarowanie wejścia na teren parku w miejscowości Nowa Słupia. Zagospodarowanie ma na celu modernizację przedmiotowego miejsca poprzez m.in. wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego oraz urządzeń infrastruktury turystycznej typu: punkt obsługi zwiedzających, toaleta publiczna, ławki, stoły itp. Modernizacja ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych oraz osób niepełnosprawnych. 29 Budowa Punktu obsługi zwiedzających otwartego i zamkniętego oraz toalety publicznej wraz z infrastrukturą techniczną na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Zagospodarowanie miejsc na terenie parku w celach turystyczno – rekreacyjnych, położonych przy wejściach na szlaki turystyczne, Obwód Ochronny Podgórze, Jastrzębi Dół, Chełmowa Góra Luty 2023Wykonano prace mające na celu zagospodarowanie wejść na teren parku w miejscowości Podgórze – wejście na szlak niebieski, Kakonin – wejście na szlak czerwony, Serwis – wejście na szlak czarny, Pokrzywianka – wejście na szlak czarny. Zagospodarowanie polegało na wymianie urządzeń infrastruktury turystycznej typu m.in.: ławki, stoły oraz wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego. Zagospodarowanie ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych. Zagospodarowanie miejsc na terenie parku w celach turystyczno – rekreacyjnych, położonych przy wejściach na szlaki turystyczne, Obwód Ochronny Święty Krzyż Październik 2023Wykonano prace mające na celu zagospodarowanie wejścia na teren parku w miejscowości Huta Szklana – wejście na szlak czerwony oraz ścieżkę edukacyjną „Pośród szumu świętokrzyskich jodeł i buków”. Zagospodarowanie polegało na wymianie urządzeń infrastruktury turystycznej typu m.in.: ławki, stoły, schron przeciwdeszczowy oraz wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego. Zagospodarowanie ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych. Realizacja projektu „Dostępne szlaki Turystyczne” w ramach pilotażowego programu „Dostępność ponad Barierami” współfinansowanego ze środków PFRON oraz przy współpracy z Fundacją „Szansa dla Niewidomych” Wrzesień 2023 r.Zadanie obejmowało montaż elementów zapewniających dostępność obiektów i miejsc dla osób niedowidzących, słabowidzących oraz starszych, w tym: • znaczników Beacon Plus (3 szt.) - kasy przy wejściach na szlaki turystyczne oraz przy toalecie dla osób niepełnosprawnych. • znaczników Beacon standard (7 szt.) – w miejscach charakterystycznych na szlakach • planu tyflograficznego – zlokalizowanego w pobliżu źródełka Św. Franciszka • tabliczek tyflograficznych (3 szt.) – oznaczenie kas przy wejściach na szlaki turystyczne oraz toalety dla niepełnosprawnych • Mobilnej pętli indukcyjnej – umiejscowionej na ekspozycji przyrodniczej w Muzeum ŚPN na Św. Krzyżu 30 Zniżka dla emerytów i rencistów Cały 2023 r. Zgodnie z obowiązującym zarządzeniem Dyrektora ŚPN w sprawie udostępniania ŚPN emeryci i renciści mają prawo do zakupu biletu ulgowego za wstęp do Galerii widokowej na gołoborzu na Łysej Górze oraz za wstęp na ekspozycję przyrodniczą w Muzeum ŚPN na Świętym Krzyżu. Wyżej wymienione obiekty edukacyjne czynne całorocznie. Strona internetowa Cały 2023 r.Strona internetowa swietokrzyskipn.pl umożliwiająca łatwy dostęp do informacji na temat ŚPN. „Wolontariat dla Puszczy Jodłowej 2023” Cały 2023 r. W wolontariacie biorą udział osoby chętne w każdym przedziale wiekowym, w tym osoby starsze, emeryci i renciści. Tatrzański Park Narodowy Organizacja i przeprowadzenie 3 wycieczek w Tatrzańskim Parku Narodowym z przewodnikiem tatrzańskim dla seniorów III kwartał 2023 (5.08, 12.08, 19.08) Organizacja wycieczek do Tatrzańskiego Parku Narodowego, dedykowanych seniorom. Wycieczka obejmowała transport seniorów do początku szlaku, opiekę przewodnika tatrzańskiego oraz obiad w schronisku. Wykład dla Uniwersytetu III Wieku w Zakopanem IV kwartał 2023 (13.11) Prelekcja wygłoszona dla studentów Uniwersytetu III Wieku o historii turystyki tatrzańskiej Miejsce rekreacji przy CEP całoroczniePrzy Centrum Edukacji Przyrodniczej zainstalowano ławki z tekstami edukacyjnymi jako miejsce odpoczynku z możliwością dokonywania obserwacji przyrodniczych Park Narodowy „Ujście Warty” Udostępnienie Ośrodka Muzealno- Edukacyjnego w Słońsku cały rokWystawa Ośrodka Muzealno-Edukacyjnego w Słońsku jest przystosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym także dla osób starszych. Budynek jest pozbawiony barier architektonicznych, na wystawie są dostępne siedziska, treści wystawy są udostępnione dla osób niedowidzących, dostępna jest audiodeskrypcja. Opłaty ulgowe dla emerytów Cały rokUlgowe bilety wstępu do Ośrodka Muzealno-Edukacyjnego w Słońsku i na wieżę widokową w Chyrzynie; ulgowe opłaty za zajęcia edukacyjne, prelekcje, wycieczki dla grup emerytów. Budowa wiaty wraz z infrastrukturą towarzyszącą przy ścieżce przyrodniczej „Ptasim szlakiem” Październik 2023Budowa dwukondygnacyjnej wiaty z przystosowaniami do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i szczególnymi potrzebami: podjazdem na pierwszy poziom wiaty, miejscami parkingowymi i toaletą 31 Zwiększenie dostępności Parku dla osób z niepełnosprawnościami 1. Wrzesień 2023 Cały rok 1. Wykonanie podjazdów ułatwiających wjazd z dróg gruntowych na drewniane kładki na ścieżce „Olszynki” Dzierżawa/utrzymanie 3 toalet dla osób z niepełnosprawnością ruchową, które zostały zamontowane przy głównych atrakcjach turystycznych Współpraca ze Związkiem Emerytów i Rencistów w Kostrzynie nad Odrą 2. Wrzesień 2023 2. Organizacja Festynu Rodzinnego we współpracy ze Związkiem Emerytów i Rencistów w Kostrzynie nad Odrą. Przygotowanie gier i zabaw edukacyjnych. Wielkopolski Park Narodowy Udostępnianie terenu Wielkopolskiego Parku Narodowego dla turystów, w tym seniorów. 3.20233. Bieżąca naprawa uszkodzonej infrastruktury turystycznej służącej zapewnieniu bezpiecznego odpoczynku osobom starszym odwiedzającym Park (naprawy i wymiana ławostołów, ławek). Postawienie i bieżące utrzymanie toalet turystycznych dla osób niepełnosprawnych i osób starszych. 4.20234. Umożliwienie osobom starszym korzystanie z toalet odpowiednio dla nich przystosowanych, umiejscowionych przy głównych parkingach i stacjach turystycznych w Parku. Strona internetowa dostępna dla osób starszych oraz niepełnosprawnych. 5.20235. Uruchomienie nowej strony internetowej Parku wpn.gov.pl, która została przygotowana zgodnie z ustawą o dostępności cyfrowej. Nowa strona posiada ułatwienia dla osób starszych oraz niepełnosprawnych: możliwość zwiększenia kontrastu czy powiększenia tekstu. Spacery po WPN „Przyroda dostępna dla wszystkich” 6.wiosna i jesień 20236. Otwarte spacery dla zainteresowanych osób prowadzone przez pracowników Zespołu ds. Udostępniania Parku oraz Wolontariuszy WPN. Wydarzenia edukacyjne „ Kumam żaby”, „Czy taki wilk straszny” 7.Wiosna i jesień 20237. Spotkania edukacyjne o charakterze wielopokoleniowym (uwzględniające potrzeby seniorów) Spotkania, prelekcje i warsztaty dla seniorów z Domów Pobytu Stałego i Dziennego 8.Lato i jesień 20238. Spotkania odbywały się 1 raz w miesiącu w każdym z obiektów, który zaproponował chęć uczestnictwa 32 Wigierski Park Narodowy Warsztaty dla seniorów wraz z wnukami z okazji Dnia Babci i Dziadka w Muzeum Wigier w ramach projektu \"Dbam o środowisko, dbam o przyszłość 9.21.01.20239. Działanie w ramach projektu \"Dbam o środowisko, dbam o przyszłość\" – warsztaty kreatywne o proekologicznej tematyce, połączone ze zwiedzaniem wystaw Muzeum Wigier z przewodnikiem, wydarzenie nieodpłatne. Dzień Babci i Dziadka – spotkanie edukacyjne 20.01.2023 10. 10. Warsztaty przyrodniczo-kreatywne, dedykowane seniorom, połączone ze zwiedzaniem wystawy w siedzibie parku oraz wyjściem w teren na ścieżki edukacyjne. Współpraca ze Stowarzyszeniem Uniwersytet III Wieku w Suwałkach 23.10.202311. Wykład i prezentacja podczas inauguracji nowego roku akademickiego dla słuchaczy UIIIW. Projekt dofinansowany ze środków Fundacji PGE, cykliczne działania pod wspólną nazwą „Z energią łączymy pokolenia 2023” Cały rokJednym z celów projektu była integracja różnych grup wiekowych podczas wspólnego poznawania i doświadczania przyrody, w tym także seniorów. Na projekt składał się cykl wydarzeń edukacyjnych, w których uczestniczyły także osoby w wieku senioralnym: Gawędy o przyrodzie – 6 spotkań z naukowcami Treningi przyrodniczo-sportowe – 6 spotkań – zajęć przyrodniczych połączonych z treningami sportowymi na łonie natury Odetchnij lasem – cykl 7 treningów nordic walking po lasach WPN 12. Noc Sów, Poranek Dzięcioła, Świat Nietoperzy, Rykowisko nad Wigrami, Wielki Dzień Pszczół, Na grzyby inaczej Organizacja cyklu wycieczek pieszych i rowerowych pt. „Poznaj Wigierski Park Narodowy” Lipiec, sierpień 2023 W sezonie letnim zorganizowano cykl wycieczek pieszych i rowerowych z przewodnikiem pt. „Poznaj Wigierski Park Narodowy – wyprawa z przewodnikiem”. Wycieczki odbywały się w wybrane soboty i niedziele w miesiącach czerwiec – sierpień, brali w nich udział także seniorzy. Organizacja cyklu spotkań pt. „Przyrodnicze spacery literackie” Czerwiec - sierpieńOd 11 czerwca do 5 sierpnia 2023 organizowane były Literackie Spacery Przyrodnicze. Były to dość nietypowe spotkania literackie, bo odbywały się na świeżym powietrzu, w plenerze. Bohaterami spotkań byli autorzy książek o tematyce przyrodniczej i regionalnej, w spotkaniach brali udział także seniorzy. 33 Kontynuacja i zakończenie realizacji przedsięwzięcia grantowego „Wigierski Park Narodowy dostępny dla osób ze specjalnymi potrzebami”, finansowanego w ramach projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny” realizowanego przez PFRON w ramach Działania 4.3 Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014- 2020. 2022-2023 Zakończyła się realizacja projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny”, dzięki któremu Wigierski Park Narodowy stał bardziej dostępny dla osób niepełnosprawnych ruchowo i umysłowo, starszych, niedowidzących oraz rodziców z małymi dziećmi. Zauważyliśmy, że park w porównaniu do lat wcześniejszych odwiedziło więcej osób ze specjalnymi potrzebami (także starszych)/ Były to osoby które korzystały z wycieczek z przewodnikiem, trasy dostępnej dla szerokiego grona osób ze specjalnymi potrzebami, zakupionego sprzętu w postaci m.in. rowerów elektrycznych, ławeczek czy nowej toalety dla niepełnosprawnych. Projekt dofinansowany ze środków Fundacji PGE, cykliczne działania pod wspólną nazwą „Z energią łączymy pokolenia” Cały rokPrzygotowany został „Przewodnik dostępności”, w którym opisano szczegółowo udogodnienia i miejsca dostępne i przyjazne osobom ze szczególnymi potrzebami, w tym także dla osób starszych. Przewodnik dostępny pod linkiem: https://wigpn.gov.pl/osoby-z-niepelnosprawnosciami Wypożyczalnia sprzętu – rowery elektryczne cały rokWypożyczalnia sprzętu turystycznego znajduje się w budynku Dyrekcji WPN, dostępne są m.in. rowery elektryczne, dedykowane osobom starszym. Udostępnianie wystawy stałej pt. Nad Wigrami w siedzibie WPN w Krzywem Cały rokWystawa jest przystosowana dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym dla osób starszych z ograniczeniami ruchowymi, jest łatwo dostępna. Miejsca gdzie umieszczono pnie drzew oraz eksponaty zwierząt zostały wydzielone specjalnymi podestami, aby osoby niewidzące lub poruszające się na wózkach mogły bezpiecznie przemieszczać się po sali wystawienniczej. W Sali znajduje się również tablica do komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC). Osoby słabowidzące zwiedzające wystawę mogą przy użyciu własnego smartfona wysłucha c nagrań audioprzewodnika w postaci audiodeskrypcji. Plik audio odtwarza się po otworzeniu strony za pomocą kodu QR znajdującego się w sali. Udostępnianie wystawy etnograficznej pt. „Ocalić od Cały rokWystawa jest przystosowana do zwiedzania przez starsze osoby z niepełnosprawnością ruchową. Wejście znajduje się na poziomie gruntu, podjazd jest utwardzony. 34 zapomnienia” w Krzywem Udostępnianie dedykowanej trasy dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym starszych Cały rokTrasa o długości 1,6 km, którą może bezpiecznie pokonać osoba starsza, niedowidząca, poruszająca się na wózku lub z wózkiem dziecięcym. Trasa rozpoczyna się przy budynku Dyrekcji w Krzywem i prowadzi do jeziora dystroficznego Suchar II. Początkowy odcinek prowadzi drogą asfaltową do wystawy etnograficznej, oraz krótkim odcinkiem trasy gruntowej do kładek na ścieżce edukacyjnej „Las”. Następnie trasa prowadzi przez ok. 200 m kładek z tworzywa sztucznego (wysokość kładki ok. 1 m nad poziomem gruntu), a potem przez ok. 300 m drogi gruntowej do punktu widokowego nad Sucharem II. Powrót do punktu wyjścia prowadzi drogą asfaltową. Trasa została specjalnie oznakowana, w 3 punktach na trasie znajdują się punkty informacyjne z mapą tyflograficzną, oraz tablicami ze znakami do komunikacji alternatywnej. Udostępnianie wystawy stałej w Muzeum Wigier w Starym Folwarku Cały rokW Muzeum Wigier większość pomieszczeń wystawowych oraz sala projekcyjna są dostępne dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym także starszych, o niepełnosprawności ruchowej, w tym poruszających się na wózkach inwalidzkich (jedynie historyczna sala „Wiwarium” mająca poziom podłogi poniżej poziomu gruntu jest dostępna po pokonaniu 5 stopni schodowych). Parter budynku jest na poziomie gruntu, na piętro można wjechać windą. Muzeum można zwiedzać z audioprzewodnikiem lub odtworzyć plik audio ze strony internetowej na własnym smartfonie za pomocą kodu QR. Najbliższe otoczenie muzeum jest w dostępne dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Ponadto na zewnątrz, przy parkingu znajduje się stacja do ładowania wózków inwalidzkich z napędem elektrycznym. Udostępnianie wystawy „Historia i tradycje rybołówstwa nad Wigrami” w Czerwonym Folwarku. Czerwiec - wrzesieńWystawa jest przystosowana dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym starszych oraz z ograniczeniami ruchowymi. Wejście znajduje się na poziomie gruntu. Ulgowe bilety dla emerytów Stała działalność50% zniżki od ceny biletu za wstęp do Parku i zniżka za wstęp do obiektów dla emerytów Woliński Park Narodowy Udostępnianie wystawy stałej w Muzeum Przyrodniczym WPN cały rokPark prowadzi na specjalne zamówienie prelekcje tematyczne i zwiedzanie ekspozycji w CEM. Współpraca z Uniwersytetami Trzeciego Wieku w Międzyzdrojach, Dziwnowie, Kamieniu cały rokCykliczna współpraca w ramach realizacji programu „Akademia Seniora”: spacery edukacyjne, wykłady organizowane w parku oraz na spotkaniach w terenie, imprezy turystyczne kierowane dla seniorów z regionu. 35 Pomorskim, Golczewie i Świnoujściu Współpraca z Klubem Senior+ z Międzyzdrojów cały rokSpotkania z podopiecznymi, spacery przyrodnicze, tematyczne warsztaty plastyczne, organizacja wystawy, udział we wspólnych wydarzeniach. Akcja Sprzątanie Świata Polska w WPN wrzesień/październikWydarzenie ogólnodostępne z zaproszeniem członków UTW, którzy cyklicznie biorą w nim udział. W ramach wydarzenia: prelekcja, sprzątanie w terenie, konkurs wiedzy, poczęstunek wege, spotkanie integracyjne. Wycieczki terenowe dla seniorów cały rokPark prowadzi na specjalne zamówienie prelekcje i wycieczki dla zorganizowane grupy emerytów- CEM, atrakcje turystyczne parku. Dostosowanie strony internetowej cały rokDostosowanie strony internetowej dla osób starszych i z niepełnosprawnościami. Źródło: dane z Ministerstwa Klimatu i Środowiska 36 1.7Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) oraz instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez Ministra KiDN realizują szereg systemowych i cyklicznych działań nakierowanych na wsparcie aktywności osób starszych w kulturze. Działania te mają charakter promocyjny, organizacyjny, dotacyjny i kulturalno-artystyczny. Wspieranie dostępu i uczestnictwa seniorów – działania systemowe Akcja Weekend seniora z kulturą W ramach akcji seniorzy na terenie całego kraju mają możliwość skorzystania z oferty placówek kulturalnych w swojej okolicy. Instytucje kultury przygotowują dla seniorów specjalną ofertę, obejmującą zarówno wstęp na spektakle, wystawy, prelekcje, jak i udział w warsztatach, spacerach tematycznych czy zajęciach ruchowych. Inicjatywa ta, oprócz umożliwienia seniorom skorzystania z oferty kulturalnej, ma również inny wymiar. Jej nadrzędnym celem jest walka z wykluczeniem poprzez zachęcenie i włączenie osób starszych do regularnego uczestnictwa w szeroko rozumianym życiu kulturalnym. W ubiegłorocznej edycji (2023 r.) Weekendu seniora z kulturą wzięło udział ok. 40 tysięcy seniorów, którzy skorzystali z oferty prawie 500 instytucji kultury, ich oddziałów i filii. Standardy dostępności kultury MKiDN oraz instytucje kultury prowadzone i współprowadzone przez Ministra podejmują również działania promocyjno-edukacyjne, służące profesjonalizacji kadr kultury w zakresie przygotowania oferty odpowiadającej na potrzeby osób starszych. W tym celu powstały materiały zawierające wskazówki i standardy z zakresu polityki senioralnej dla sektora kultury, których stosowanie w instytucjach kultury było powszechnie promowane w 2023 r. Wykaz dokumentów: Poradnik dla sektora kultury w zakresie zapewniania dostępności, uwzględniający również dostępność dla osób starszych (przygotowany w 2021 r. we współpracy z Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej; Model zapewniania dostępności oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami (projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi priorytetowej IV. Innowacje społeczne i współpraca ponadnarodowa, Działanie 4.3 Współpraca ponadnarodowa Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020, projekt realizowany wspólnie z PFRON pn. Kultura bez barier; Poradnik ABC Muzeum dla seniorów (red. dr Beaty Nessel-Łukasik) oraz raport poświęcony przygotowaniu muzeów do odpowiedzi na oczekiwania i potrzeby osób dorosłych, w tym seniorów, pn. Dorośli w wieku produkcyjnym i seniorzy w muzeum (prof. dr hab. Piotr T. Kwiatkowski, dr Beata Nessel-Łukasik - przygotowany przez Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów. Ulgi w opłatach za wstęp do muzeów Na podstawie ustawy 2 w jednym dniu tygodnia wstęp na wystawy stałe muzeów jest nieodpłatny. Ponadto, w pozostałe dni tygodnia osobom powyżej 65 roku życia, emerytom i rencistom przysługuje ulga w opłacie za wstęp do muzeum. Programy dotacyjne Zarówno w ramach działań MKiDN jak i działalności prowadzonych przez Ministra instytucji kultury realizowane są działania mające na celu zwiększanie dostępności do szeroko rozumianego życia kulturalnego i co do zasady nie są one skoncentrowane na jednej kategorii wiekowej. Inicjatywy 2 z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385), art. 10 ust. 2. 37 podejmowane oraz zadania dofinansowywane w ramach programów dotacyjnych MKiDN kierowane są do różnych grup społecznych o utrudnionym dostępie do kultury – w tym również do seniorów (ale też do osób niedowidzących, niedosłyszących czy o ograniczonej sprawności ruchowej – często grupy te wzajemnie się przenikają). Programy dotacyjne—Programy Ministra KiDN Systemowym i stałym działaniem wspierającym realizację projektów kulturalnych i artystycznych są programy dotacyjne. W ramach Programów Ministra ważnym aspektem jest wspieranie projektów uwzględniających potrzeby osób mających ograniczony dostęp do kultury. Dofinansowane zadania są skierowane do różnych grup społecznych i wiekowych, w tym seniorów i osób ze specjalnymi potrzebami (m.in. niedowidzących, niedosłyszących i o ograniczonej sprawności ruchowej). Działania te sprzyjają tym samym integracji społecznej i międzypokoleniowej. W zakresie wspierania inicjatyw instytucji kultury oraz organizacji pozarządowych, zwiększających dostęp seniorów do kultury, szczególnie istotną rolę odgrywają następujące programy dotacyjne Ministra KiDN oraz instytucji kultury prowadzonych przez MKiDN: Kultura Dostępna (MKiDN), Edukacja kulturalna (MKiDN), Kultura ludowa i tradycyjna (MKiDN), Infrastruktura domów kultury (MKiDN), Infrastruktura kultury (MKiDN), Partnerstwo dla książki (MKiDN), program dotacyjny EtnoPolska (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Kultura.Interwencje (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Dom Kultury+ (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Ojczysty — dodaj do ulubionych (Narodowe Centrum Kultury). W programach Ministra KiDN w 2023 r. dofinansowano łącznie 2 846 projektów kierowanych do szerokiego grona odbiorców, w tym seniorów, lub adresowanych bezpośrednio do seniorów, przykładowo: Gminna Biblioteka Publiczna w Szydłowie na zadanie pn. Koncert z okazji dnia seniora—25 000 zł, Centrum Kultury i Turystyki w Iłży na zadanie pn. Seniorze poszerz swoje horyzonty kulturalne!— 21.000 zł, Fundacja Belle Epoque na zadanie pn. UWAGA: STREFA WSPOMNIEŃ. Senior jako współtwórca działań Muzeum—180 000 zł, Stowarzyszenie Rozwoju Szkół Prymus na zadanie pn. Teatr dla Seniora—29 000 zł. Inne Programy dotacyjne Realizowane są również programy dotacyjne uwzględniające zadania z zakresu dostosowania budynków instytucji kultury do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami – likwidowano bariery architektoniczne oraz instalowano systemy wspomagające dostęp do oferty kulturalnej. Działania tego rodzaju były również przedmiotem dofinansowań udzielonych za pośrednictwem następujących projektów i programów: Projekt Kultura bez barier POWER – wypracowanie Modelu zapewniania dostępnej oferty kulturalnej W latach 2021—2023 MKiDN w partnerstwie z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Fundacją Kultury Bez Barier i Kompetenzzentrum für Kulturelle Bildung im Alter und Inklusion (partner zagraniczny), realizowało projekt Kultura bez barier finansowany ze środków EFS-POWER. Projekt Kultura bez barier miał na celu poprawę dostępności oferty polskich instytucji kultury dla osób o szczególnych potrzebach, w tym seniorów i osób z niepełnosprawnościami. W ramach projektu powstał Model zapewniania dostępnej oferty kulturalnej – dokument stanowiący zbiór zaleceń, 38 narzędzi i dobrych praktyk służących poprawie dostępności ich oferty kulturalnej dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym z niepełnosprawnościami. 164 instytucje kultury z całej Polski (z ośrodków miejskich, regionalnych i obszarów wiejskich), wyłonione w konkursie grantowym, otrzymały ponad 25 mln zł na testowe wdrożenie Modelu. Model zakłada podnoszenie kompetencji kadr kultury w obszarze zapewniania dostępności oraz systemową współpracę z osobami z niepełnosprawnościami, z seniorami i organizacjami działającymi na ich rzecz. W czasie prowadzenia przedsięwzięć grantowych odbyło się kilkaset wydarzeń, podczas których udało się skorzystać z udostępnionej oferty. Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021—2025 Program, zgodnie z przyjętymi założeniami, ma tworzyć warunki dla realizacji działań proczytelniczych na poziomie społeczności lokalnych. Biblioteki publiczne dzięki otrzymanemu wsparciu mogą zakupić publikacje w formie książek, które ukazały się nie tylko drukiem, ale też na innym nośniku (książki mówione, pisane alfabetem Braille’a, książki elektroniczne) i inne. Możliwy jest również zakup usługi zdalnego dostępu do książek w formacie e-booków i/lub audiobooków i/lub synchrobooków. Zakupione przez biblioteki publiczne książki ww. wymienionych formach publikacji, poszerzają ofertę biblioteczną, w tym dla osób starszych. W ramach programu realizowane są zadania rozwijające funkcjonalności bibliotek jako instytucji działających na rzecz integracji społecznej, które mogą podejmować nowe aktywności, spędzać czas wolny, czy uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych. Działania tego Priorytetu również i w tym przypadku nie wykluczają udziału osób starszych. W 2023 r. w ramach Priorytetu 2 – Inwestycje w infrastrukturę bibliotek publicznych 2021—2025 wsparcie otrzymało – w ramach III naboru - 46 bibliotek. Dzięki dofinasowanym inwestycjom, obiekty te staną się bardziej kompatybilne z potrzebami seniorów, osób z dysfunkcjami, a także rodzin z małymi dziećmi. Programy Instytutu Książki Instytut Książki realizuje program Dyskusyjnych Klubów Książki. W ramach działającego od 2007 r. programu co miesiąc w kilkuset polskich miejscowościach we wszystkich województwach czytelnicy spotykają się, aby rozmawiać o książkach i literaturze. Program adresowany jest przede wszystkim do czytelników korzystających z bibliotek publicznych. Przyświeca mu założenie, że potrzebne są miejsca, w których można rozmawiać o wspólnie czytanych książkach, oraz że nie trzeba być krytykiem, by czerpać przyjemność z dyskutowania o literaturze. Spotkania i dyskusje o książkach mają charakter nieformalny. Kluby działają przy bibliotekach publicznych, mogą także działać przy innych instytucjach (np. bibliotekach szkolnych, domach kultury, bibliotekach parafialnych itp.) we współpracy z biblioteką publiczną. Klubowicze spotykają się w wybranym przez siebie miejscu, z wybraną przez siebie częstotliwością, jednak nie rzadziej niż raz na dwa miesiące. Do 15 grudnia 2023 r. liczba klubów wyniosła 1902—w tym 642 kluby dla dzieci i młodzieży oraz 1260 klubów dla dorosłych. Instytut Książki realizuje również program Kraszewski. Komputery dla bibliotek. Celem programu jest zapewnienie zrównoważonego dostępu do technologii teleinformatycznych i wyrównanie szans mieszkańców miejscowości w gminach o najniższych dochodach podatkowych na jednego mieszkańca, poprzez wyposażenie bibliotek w tych gminach w nowoczesny sprzęt komputerowy. W ramach programu możliwy jest zakup sprzętu komputerowego do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób niepełnosprawnych. Sprzęt dotyczy także zaspokajania potrzeb osób starszych. O dofinansowanie w ramach programu mogą ubiegać się samorządowe instytucje kultury będące samodzielnymi bibliotekami publicznymi, jak również samorządowe instytucje kultury, w skład których wchodzą biblioteki publiczne, dla których organizatorem jest gmina wiejska, gmina wiejsko-miejska lub gmina miejska. Wspieranie aktywności kulturalnej i artystycznej seniorów - działania instytucji kultury W 2023 r. instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez MKiDN obok działalności kulturalnej i artystycznej kierowanej do szerokiego grona odbiorców bez względu na wiek, 39 kontynuowały również realizację programów edukacyjnych i towarzyszących adresowanych wprost do osób dorosłych, w tym osób starszych. Instytucje kultury obok działalności kulturalnej i artystycznej kierowanej do szerokiego grona odbiorców bez względu na wiek kontynuowały również realizację programów edukacyjnych i towarzyszących adresowanych wprost do osób dorosłych, w tym osób starszych. Najczęstszymi działaniami instytucji kultury projektowanymi z myślą o seniorach były zajęcia dyskusyjne i warsztatowe, często prowadzone w cyklach wieloletnich (w tym w formie działalności kół zainteresowań), specjalne i okolicznościowe wydarzenia (koncerty, wieczory), działania popularyzatorskie oraz działania zwiększające dostępność finansową oferty. Przykładowe formy działań: Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, instytucjami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Oferta edukacyjna instytucji kultury przyjmuje formę cyklicznych spotkań (zajęć tematycznych, warsztatów, wykładów czy oprowadzania po ekspozycji) lub też formę akcyjną (dzień seniora, plenery artystyczne, senioralia). Przykładowe działania kierowane do seniorów, realizowane przez instytucje kultury prowadzone i współprowadzone przez Ministra KiDN: Narodowe Forum Muzyki im. Witolda Lutosławskiego, z siedziba we Wrocławiu, regularnie kieruje oferty specjalne do grup senioralnych. W sezonie artystycznym 2023/2024 r. do seniorów trafiło 20 ofert promocyjnych. Cena specjalna plasowała się na poziomie 60%—50% zniżki. Seniorzy, którzy dzięki propozycji tańszych biletów odwiedzili NFM, zrzeszają się w NGO (w tym Koła Gospodyń Wiejskich, Zespoły Folklorystycznych, Kluby Seniora) oraz instytucjach publicznych (centra kultury, biblioteki, ośrodki kultury i sportu); Orkiestra Symfoniczna im. Karola Namysłowskiego w Zamościu realizuje z myślą o seniorach warsztaty muzyczne i artystyczne, mające na celu edukację kulturalną i artystyczną seniorów. Warsztaty te obejmują naukę gry na instrumentach, śpiewu oraz podstawy teorii muzyki. Funkcjonują także programy edukacyjne skierowane do osób starszych, które pragną pogłębić swoją wiedzę na temat muzyki klasycznej. Programy te obejmują cykle wykładów, spotkania z muzykami oraz analizę dzieł muzycznych; Opera Nova w Bydgoszczy od wielu lat prowadzi stałą współpracę z organizacjami, klubami czy stowarzyszeniami, skupiającymi seniorów na terenie Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Dla seniorów (emerytów, rencistów) obowiązują 40—50% zniżki na bilety na spektakle z bieżącego repertuaru Opery Nova. Okazjonalnie stosowane są jeszcze większe upusty dla grup stale współpracujących z nami. Jako instytucja kultury Województwa Kujawsko-Pomorskiego Opera uczestniczyła w ogólnopolskich akcjach typu Kultura 60+, Dotknij Teatru, Weekend Seniora z Kulturą, Tańczmy (Międzynarodowy Dzień Tańca)—podczas których można było nabyć bilety w specjalnych cenach. Seniorzy stanowią blisko 30—40% widowni każdego spektaklu. Teatr Klasyki Polskiej, seniorzy stanowią jedną z najliczniejszych grup widzów, zarówno w dużych aglomeracjach miejskich jak i mniejszych miejscowościach. Jako teatr podróżujący (bez stałej siedziby) regularnie odwiedza obszary wiejskie, takie jak chociażby Radziejowice czy Ołtarzew. Grając w mniejszych miastach, istnieje duże prawdopodobieństwo, że oferta Teatru Klasyki Polskiej trafia również do seniorów; Teatr Polski we Wrocławiu współpracuje z instytucjami aktywizującymi seniorów, takimi jak WCRS, Uniwersytety III wieku, Kluby seniorów MOPS, Centra Seniora, Koła Gospodyń Wiejskich, m.in. poprzez atrakcyjne ceny. Prowadzi Warsztaty Sceny Seniora, realizowane przez aktorów Teatru Polskiego we Wrocławiu, podczas których przygotowany jest materiał artystyczny; od dwóch lat Teatr prowadzi ścisłą współpracę z Centrum Kultury w Oławie, a także Pokaz Sceny Seniora – pokaz pracy Seniorów przygotowany podczas warsztatów. 40 Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny, włączając się w działania aktywizujące i wspierające wszystkie grupy wiekowe, umożliwia seniorom dostęp do pełnego życia kulturalnego, gwarantując poprawę jakości życia. Od 2015 r. jest partnerem porozumienia w ramach projektu Razem dla seniorów. Organizuje w swojej siedzibie koncerty i wydarzenia artystyczne tj: Dni Seniora w Zespole „Śląsk” – Senior Aktywny Artystycznie, Wielki Piknik Artystyczny „Święto Śląska”, Piknik Leśno – Łowiecki „Cietrzewisko” czy Międzynarodowy Konkurs Tradycyjnego Powożenia o Trofeum „Śląska”; Muzeum Piastów Śląskich oferuje osobom starszym: ulgowe bilety wstępu do Muzeum, wykłady i warsztaty dla słuchaczy uniwersytetu trzeciego wieku, bezpłatny udział w imprezach kulturalnych, organizowanych na terenie Muzeum: koncertach, spotkaniach autorskich, spotkaniach okolicznościowych, itp., bezpłatny wynajem sal zamkowych na imprezy kulturalne organizowane przez Związek Emerytów i Rencistów, bezpłatny wstępna wystawy stałe i czasowe podczas Ogólnopolskich Dni Seniora; Narodowy Instytut Muzyki i Tańca (NIMIT). Dział Impresariatu Muzyki NIMIT od 5 lat realizuje projekt Z klasyką przez Polskę kierowany do społeczności małych miast i wsi. Do wykonania koncertów zapraszani są najwybitniejsi polscy artyści. Duża część publiczności naszych koncertów to osoby starsze, często z uniwersytetów trzeciego wieku. Od 2019 roku zorganizowane zostało już ponad 400 koncertów w ponad 280 miejscowościach. Współpraca międzysektorowa Istotnym elementem wspierania aktywności seniorów w kulturze jest współpraca instytucji kultury z organizacjami pozarządowymi zrzeszającymi seniorów, działającymi na ich rzecz oraz podmiotami sektora opieki społecznej, opieki zdrowotnej, kościołami i związkami wyznaniowymi. Najważniejszą rolę w tym współdziałaniu odgrywają Uniwersytety Trzeciego Wieku (UTW). Duża część instytucji kultury stale współdziała z UTW z danej miejscowości. Współpraca ta polega na likwidacji barier uczestnictwa (tańsze lub darmowe bilety), dostosowywaniu oferty kulturalnej do potrzeb seniorów oraz przygotowaniu ofert specjalnych dla UTW. Część instytucji kultury realizuje działania dla seniorów również we współpracy ze związkami kombatantów, klubami seniora, stowarzyszeniami oraz domami pomocy społecznej. 1.8Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) Sieć Badawcza Centrum Łukasiewicz (23 instytuty badawcze) Laboratorium Doświadczeń Sensorycznych Laboratorium Doświadczeń Sensorycznych to przede wszystkim cykl warsztatów, których głównym celem jest edukacja społeczna oraz promowanie inkluzywności w społeczeństwie. W ten sposób Sieć Badawcza Łukasiewicz chce zwiększyć świadomość uczestników na temat codziennych wyzwań, z jakimi borykają się osoby z różnymi formami niepełnosprawności w miejscach publicznych oraz naukę właściwego reagowania i wsparcia tych osób, w tym osób starszych. Laboratorium dostarcza też informacji na temat nowoczesnych rozwiązań technologicznych, które pomagają przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu. Do zajęć zapraszani są m.in. seniorzy z Klubów Seniora i Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Na uczestników warsztatów czekają quizy, zabawy, ćwiczenia i wyzwania, które pozwolą im lepiej zrozumieć codzienne wyzwania osób z niepełnosprawnościami lub osób starszych. Uczestnicy eksplorują przestrzenie z ekspozycjami, które naśladują typowe miejsca publiczne, takie jak hol dworca, urząd czy muzeum. W pomieszczeniach tych są także prezentowane innowacyjne rozwiązania technologiczne opracowane przez Sieć Badawczą Łukasiewicz – Instytut Technik Innowacyjnych EMAG, które przeciwdziałają wykluczeniu społecznemu. Wcielając się w sytuacje, które napotykają osoby z ograniczoną sprawnością w życiu codziennym, uczestnicy wykonują przydzielone im różnorodne 41 zadania, np. na stanowisku kasjera, urzędnika czy osoby z niepełnosprawnością. Dostępne są niezbędne rekwizyty, laski dla niewidomych, maski, które uczynią te doświadczenia jeszcze bardziej autentycznymi. Część praktyczna warsztatów jest poprzedzona krótką sesją szkoleniową, na której przekazywane są podstawowe umiejętności niezbędne do udziału w zadaniach. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój PO WER W 2023 r. NCBR w ramach POWER realizowało działanie pn. „Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie”. Szczegółowe informacje sprawozdawcze zostały przedstawione w załączonej tabeli. W ramach programów Ministra ustanowionych na podstawie art. 376 ustawy 3 , realizowane są następujące projekty. W ramach programu Studenckie koła naukowe tworzą innowacje: Akademia WSB - Tytuł projektu: Diagnoza potrzeb edukacyjnych i otwartości na nowoczesną dydaktykę seniorów. Nowy model edukacyjny uniwersytetów trzeciego wieku w Polsce, finansowanie: 34 200,00 zł. W ramach programu Nauka dla Społeczeństwa II: Uniwersytet Dolnośląski DSW we Wrocławiu - Tytuł projektu: Model wsparcia aktywności fizycznej seniorów oparty na nordic walking: Chodź z kijami z seniorami, finansowanie: 97 500,00 zł. W ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki II: 1.Fundacja Instytut Inicjatyw Lokalnych im. Prof. Waleriana Pańki w Katowicach—Tytuł projektu: Centrum Aktywizacji Społecznej Seniorów, finansowanie: 750 000 zł. 2. Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie—Tytuł projektu: Po co Tobie Ojczyzna? —o modelach patriotyzmu i biograficznych doświadczeniach seniorów, finansowanie 80 000 zł. 3. Wyższa Szkoła Kadr Menedżerskich w Koninie—Tytuł projektu: Bezpieczny senior- zabezpieczenie prawne i technologiczne, finansowanie 159 000 zł. 4.PAN Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja w Krakowie—Tytuł projektu: Jak zdrowo żyć? - Poradnik Seniora cz.2, finansowanie 99 790 zł. W ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki: Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Nysie—Tytuł projektu: Nyska Akademia Seniora - aktywizacja, finansowanie 199 138,50 zł. W ramach programu Doskonała nauka II: 1.Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica—Kraków—Tytuł projektu: Wirtualna jesień życia. Rozważania o roli gier cyfrowych w życiu osób starszych, finansowanie 11 770 zł. 2.Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im.prof.dr hab.med Eleonory Reicher— Warszawa - Tytuł projektu Konferencja naukowa Międzynarodowy Dzień Osób Starszych 2023, finansowanie 122 320 zł. 1.9Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Modyfikacja zasad waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych W 2023 r. nastąpiła modyfikacja obowiązujących zasad waloryzacji Od dnia 1 marca 2023 r. przeprowadzona została procentowo-kwotowa waloryzacja świadczeń, która polegała na podwyższeniu kwoty świadczenia wskaźnikiem waloryzacji wynoszącym 114,8%, jednak nie mniej niż o kwotę 250 zł. Koszt waloryzacji świadczeń w 2023 r. wyniósł ok. 44,15 mld zł. 3 z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.) 42 Wypłata dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów – tzw. 13. emerytury Ustawa 4 wprowadziła coroczną wypłatę dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego (13 emerytury) dla wszystkich świadczeniobiorców. Wysokość 13. emerytury odpowiada wysokości najniższej emerytury, obowiązującej od dnia 1 marca roku, w którym wypłacane jest dodatkowe roczne świadczenie pieniężne. W 2023 r. była to kwota 1588,44 zł (brutto). Koszt wypłaty 13. emerytury w 2023 r. to ok. 15,4 mld zł. Wypłata kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów – tzw. 14 emerytury W 2023 r. podjęta została decyzja o wprowadzeniu corocznej wypłaty kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów - tzw. 14. emerytury - przy przyjęciu zasady, że do kwoty pobieranego świadczenia podstawowego w wysokości do 2900 zł – świadczenie to jest wypłacane osobom uprawnionym w wysokości najniższej emerytury, a w przypadku świadczenia powyżej 2 900 zł stosowana jest zasada złotówka za złotówkę. Kwota tzw. 14 emerytury nie może być niższa nią 50 zł. Tym samym od 2023 r.—14. emerytura stała się kolejną, obok 13. Emerytury, coroczną formą wsparcia najbardziej potrzebujących polskich seniorów. Jednocześnie w 2023 r., decyzją Rady Ministrów, tzw. 14. emerytura została podwyższona z kwoty ustawowej wynoszącej 1588, 44 zł brutto do kwoty 2650 zł brutto (o ponad 1000 zł brutto). Oznaczało to, że 14. emeryturę, w całości bądź w części, otrzymały osoby uprawnione, których świadczenie podstawowe (suma wypłacanych świadczeń), na dzień 31 sierpnia 2023 r. nie przekroczyła kwoty 5500 zł brutto. Koszt wypłaty 14 emerytury w 2023 r. to kwota ok. 20,7 mld zł. Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające (RSU) Od marca 2019 r. wypłacane jest Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające – tzw. Program Mama 4+. Ustawa 5 ma na celu uhonorowanie i docenienie okresu wychowywania dzieci (co najmniej czworga). W przypadku osoby niemającej prawa do żadnego świadczenia, wysokość RSU odpowiada kwocie najniższej emerytury (w 2023 r. – 1 588,44 zł brutto). Gdy osoba zainteresowana pobiera już świadczenie niższe od najniższej emerytury, świadczenie rodzicielskie uzupełnia pobierane świadczenie do tej kwoty. W okresie od 1 marca 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. wydatki na rodzicielskie świadczenie uzupełniające wyniosły ok. 2,4 mld zł (ZUS i KRUS), a świadczenie to przyznano ok. 77,8 tys. osób. Program Aktywni+ Ministerstwo Rodziny od wielu lat wspiera także działalność organizacji pozarządowych m.in. fundacji, stowarzyszeń, spółdzielni socjalnych, które realizują projekty skierowane do seniorów w całej Polsce. W ramach Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021–2025 dotacje przyznawane są w ramach 4 priorytetów: 1. Aktywność społeczna, 2.Partycypacja społeczna, 3. Włączenie cyfrowe oraz 4.Przygotowanie do starości. Celem Programu Aktywni+ jest zwiększenie uczestnictwa osób starszych we wszystkich dziedzinach życia społecznego oraz wspieranie aktywności organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów. W ramach edycji 2021 i 2022 dofinansowano 630 projektów, których wartość wyniosła 76 705 000,00 zł. Z realizowanych projektów skorzystało 622 630 osób starszych. W ramach edycji 2023 Programu 4 z dnia 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz. U. z 2024 r. poz. 891). 5 z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051). 43 wydatki wyniosły 39 460 000,00 zł z tego: 38 804 000,00 zł na dotacje celowe i 656 000,00 zł na obsługę. Program Senior+ Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2015—2020 oraz 2021—2025 zakłada wsparcie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program ma na celu zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. Program skierowany jest do seniorów, osób nieaktywnych zawodowo w wieku 60 lat i więcej, i umożliwia im korzystanie z oferty na rzecz społecznej aktywności, aktywności ruchowej lub kinezyterapii, oferty edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej – w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. W ramach Programu seniorom udostępniana jest infrastruktura pozwalająca na aktywne spędzanie wolnego czasu, a także zaktywizowanie i zaangażowanie seniorów w działania samopomocowe i na rzecz środowiska lokalnego. W 2023 r. utworzono 68 6 nowych ośrodków wsparcia „Senior+”, w tym 19 Dziennych Domów „Senior+” i 49 Klubów „Senior+”. Wsparciem finansowym, w zakresie ich bieżącego funkcjonowania objęto 672 ośrodki wsparcia „Senior+”, w tym 267 Dziennych Domów „Senior+” oraz 405 Klubów „Senior+”, które utworzono w latach 2015-2022 w całej Polsce. W 2023 r. na realizację Programu wydatkowano 53,3 mln zł. Tabela 2 Liczba ośrodków wsparcia, które zostały utworzone w 2023 r. w ramach Programu Senior+ WojewództwoLiczba Dziennych Domów „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu Liczba Klubów „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu Suma ośrodków „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu dolnośląskie178 kujawsko-pomorskie527 lubelskie246 lubuskie000 łódzkie011 małopolskie437 mazowieckie268 opolskie022 podkarpackie268 podlaskie022 pomorskie066 śląskie347 świętokrzyskie022 warmińsko-mazurskie000 wielkopolskie033 zachodniopomorskie011 RAZEM194968 Źródło: dane ze Sprawozdanie z realizacji programu wieloletniego „Senior+” na lata 2021-2025 Edycja 2023 6 „Do 31 grudnia 2023 r., w ramach edycji 2023 programu utworzono 69 ośrodków wsparcia „Senior+”, w tym 19 Dziennych Domów „Senior+” oraz 50 Klubów „Senior+”, które łącznie oferowały seniorom 684 miejsca. 12 czerwca 2024 r. wpłynęło do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pismo z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w sprawie zwrotu przez Gminę Olszewo-Borki dotacji, którą gmina otrzymała w 2023 r. na utworzenie Klubu „Senior+”. 44 Ze sprawozdań wojewodów wynika, że do końca 2023 r. w Polsce utworzono 1 247 ośrodków wsparcia „Senior+”, natomiast według stanu na 31 grudnia 2023 r. funkcjonowało 1 198 tego typu ośrodków. Korpus Wsparcia Seniorów Program jest odpowiedzią na wyzwania, jakie stawiają przed Polską zachodzące procesy demograficzne oraz elementem polityki państwa w zakresie wsparcia działań na rzecz seniorów niesamodzielnych ze względu na wiek oraz stan zdrowia. W 2023 r. celem programu było wsparcie finansowe gmin w zakresie zapewnienia usługi wsparcia na rzecz seniorów w wieku 65 lat i więcej przez świadczenie usług wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy, wpisujących się we wskazane w programie obszary oraz realizację usług opiekuńczych poprzez dostęp do tzw. „opieki na odległość” mającej na celu poprawę bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych. W ramach programu realizowane były dwa Moduły działań: 1. MODUŁ I – którego celem było zapewnienie usługi wsparcia seniorom w wieku 65 lat i więcej przez świadczenie usług w zakresie określonym w programie, wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy. W realizację Modułu I należało także zaangażować wolontariuszy, w tym również działaczy środowisk młodzieżowych i obywatelskich, w zakresie codziennego świadczenia pomocy osobom potrzebującym wsparcia. 2. MODUŁ II – którego celem była poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych poprzez zwiększanie dostępu do tzw. „opieki na odległość”, a także wsparcie gmin w realizacji świadczenia usług opiekuńczych. Z analizy przekazanych przez wojewodów sprawozdań z realizacji programu w roku 2023 wynika, że w programie uczestniczyło ogółem 967 gmin. Wsparciem w ramach programu objęto 52 189 osób. Wysokość środków wydatkowanych na jego realizację w roku 2023 wyniosła 18 035 532,89 zł. Program Opieka 75+ Celem programu jest zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych którzy pozostają w rodzinie. W 2023 r. środki finansowe z programu mogły być przeznaczone na: dofinansowanie do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób, którym przedmiotowe usługi były świadczone w ramach programu i były kontynuowane w 2023 r.; dofinansowanie do usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób, którym nie były one świadczone (osoby nowe); dofinansowanie do zwiększenia liczby godzin usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej. Adresatem bezpośrednim programu były gminy do 60 tys. mieszkańców, które przystępując do jego realizacji otrzymały wsparcie finansowe na świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, w wysokości do 60% kosztów całkowitych zadania. . Z analizy przekazanych przez wojewodów sprawozdań z realizacji programu w roku 2023 wynika, że w programie uczestniczyło 612 gmin. Usługami opiekuńczymi w ramach Programu objęto 12 418 osób na kwotę prawie 37,4 mln zł. Wieloletni Rządowy Program „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2019-2023 Program zapewniał pomoc zarówno osobom starszym, niepełnosprawnym, o niskich dochodach, jak i dzieciom, które wychowywały się w rodzinach znajdujących się w trudnej sytuacji. Istotnym elementem Programu było zapewnienie dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym zjedzenia gorącego posiłku przygotowanego w stołówce szkolnej. W ramach programu realizowane były trzy moduły: 45  Moduł dla dzieci i młodzieży;  Moduł dla osób dorosłych (za realizację zadań wynikających z modułów 1 i 2 Programu odpowiadał minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego);  Moduł organizacji stołówek oraz miejsc spożywania posiłków w szkołach (za realizację zadań wynikających z modułu 3 Programu odpowiadał minister właściwy do spraw oświaty i wychowania). Program poprzez Moduł 1 i 2 zapewniał pomoc dzieciom, uczniom i młodzieży oraz obejmował pomocą osoby dorosłe, zwłaszcza osoby starsze, chore lub niepełnosprawne i samotne w formie posiłku, świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Celem Modułu 3 było wzmocnienie opiekuńczej funkcji szkoły podstawowej poprzez tworzenie warunków umożliwiających spożywanie przez uczniów posiłku w trakcie pobytu w szkole. Ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielały wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie 7 oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy: dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej, uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej lub szkoły ponadgimnazjalnej, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy 8 , w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym —w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. W 2023 r. kryteria dochodowe w ramach Programu wynosiły odpowiednio 1552 zł—dla osoby samotnie gospodarującej oraz 1200 zł— dla osoby w rodzinie. Program dofinansował posiłki dowożone osobom dorosłym (np. niewychodzącym z domu ze względu na podeszły wiek czy niepełnosprawność), które same nie były w stanie ich przygotować. Program zapewniał ponadto pozyskanie m.in. dodatkowych środków na dowóz posiłków - w ramach modułu 2 wójt (burmistrz, prezydent miasta) miał możliwość pozyskać zwiększenie dotacji do 5% środków finansowych z przeznaczeniem na dowóz posiłków w gminie, w szczególności dla osób starszych, niepełnosprawnych, Liczba osób dorosłych, które zostały objęte w 2023 r. Programem wyniosła 402 513 osób, w tym 189 022 to osoby starsze, niepełnosprawne. Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014—2020 (PO PŻ) Dodatkowym instrumentem wsparcia dla osób w trudnej sytuacji życiowej w roku 2023 była pomoc żywnościowa w formie paczek lub posiłków udostępniana w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014—2020 (PO PŻ) współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD). W 2023 r. wdrażano ostatni etap POPŻ pod nazwą „Podprogram 2021 Plus”. Pomoc była udzielana osobom, których dochód nie przekracza 220% kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, tj. w przypadku osób samotnie gospodarujących —1 707,20 zł oraz w przypadku osób w rodzinie—1 320 zł 9 , a które jednocześnie spełniają przynajmniej jedną z przesłanek wymienionych w art. 7 ustawy 10 . Średniorocznie pomoc trafia do ok. 1,3 mln 7 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283). 8 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 9 Kryteria dochodowe obowiązujące do 11.05.2023 r. Z dniem 12.05.2023 r. kryteria zostały podwyższone do 235% kryterium ustawowego i wynoszą odpowiednio 1823,60 zł dla osoby samotnie gospodarującej oraz 1410 zł dla osoby w rodzinie. 10 o pomocy społecznej 46 odbiorców, przy czym osoby starsze powyżej 65 roku życia stanowią ok. 12% wszystkich korzystających z Programu. W 2023 r. pomoc w ramach PO PŻ otrzymało 123 315 osób starszych. Program rozwoju rodzinnych domów pomocy Od 2022 r. realizowany jest Program rozwoju rodzinnych domów pomocy. Celem Programu jest poprawa dostępności do usług opiekuńczych i bytowych świadczonych w rodzinnych domach pomocy oraz rozwój tej formy wsparcia. W ramach Programu udziela się wsparcia finansowego dla gmin na podstawie art. 115 ust. 1 ustawy 11 , przy czym wysokość dotacji celowej z budżetu państwa nie może przekroczyć 80% kosztów realizacji zadania. Możliwości uzyskania wsparcia finansowego dotyczy realizacji zadania własnego gmin o charakterze obowiązkowym, określonego w art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy 12 w związku z art. 36 pkt 2 lit. l tej ustawy oraz w związku z art. 52 ust. 1 tej ustawy. W ramach realizacji Programu rozwoju rodzinnych domów pomocy—edycja 2023 wsparcie finansowe dla samorządów gminnych możliwe jest w dwóch modułach: wsparcie finansowe gmin w kosztach jakie ponoszą za pobyt osób skierowanych do rodzinnych domów pomocy (moduł I) oraz dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w sytuacji tworzenia rodzinnych domów pomocy (moduł II). MODUŁ I—wsparcie finansowe gmin w kosztach jakie ponoszą za pobyt osób skierowanych do rodzinnych domów pomocy: do 30% kosztów ponoszonych przez gminy w przypadku osób przebywających w domach, ale skierowanych do rodzinnych domów pomocy przed 2022 r., do 50% kosztów ponoszonych przez gminy w przypadku osób kierowanych do rodzinnych domów pomocy; MODUŁ IIA—dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w sytuacji kiedy gmina planuje udostępnić z własnych zasobów budynek podmiotowi uprawnionemu lub osobie fizycznej celem uruchomienia w nim rodzinnego domu pomocy na podstawie umowy zawartej z gminą; MODUŁ IIB—dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w budynkach będących własnością podmiotu uprawnionego, w których planowane jest uruchomienie rodzinnego domu pomocy na podstawie umowy zawartej z gminą. Przyznana kwota dotacji dla gmin w 2023 r. to 7 197 497 zł. Program Centra opiekuńczo-mieszkalne Program zmierza do stworzenia warunków dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, pozwalających na tworzenie i utrzymanie placówek pobytu dziennego lub całodobowego dla osób niepełnosprawnych. Centra opiekuńczo-mieszkalne są przeznaczone dla dorosłych osób z niepełnosprawnością ze znacznym lub umiarkowanych stopniem niepełnosprawności. Pierwsza edycja Programu została ogłoszona w 2019 r., kolejne edycje ogłoszono w 2021 r. oraz 2023 r. Program składa się z dwóch modułów, z czego Moduł I polega na finansowaniu budowy nowego obiektu budowlanego na nieruchomości stanowiącej własność gminy/powiatu, zakupie nieruchomości zabudowanej lub niezabudowanej obiektem w celu utworzenia Centrum lub zmianie poprzez jego przystosowanie do standardu Centrum. W ramach Modułu II pokrywane są natomiast koszty utrzymania działalności Centrum, ponoszenie niezbędnych wydatków związanych z usługą przewozową/ transportową uczestników Centrum, wynagrodzeń kadry Centrum oraz osób świadczących usługi w Centrum na rzecz uczestników Programu. W 2023 r. funkcjonowało 39 Centrów. Pobyt całodobowy jest realizowany także w ramach programów: „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” (program skierowany do organizacji pozarządowych) oraz „Opieka wytchnieniowa”—edycja 2023 (adresowany do JST). Wnioskodawcy nie podają liczby placówek pobytu całodobowego. 11 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 12 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 47 Programy „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami” (skierowany do organizacji pozarządowych), Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej” (skierowany do JST). Program asystencki ma w swojej zasadzie zapewniać możliwość skorzystania przez osoby niepełnosprawne z pomocy asystenta przy wykonywaniu codziennych czynności i funkcjonowaniu w życiu społecznym, ograniczyć skutki niepełnosprawności oraz stymulować osoby niepełnosprawne do podejmowania aktywności i umożliwiać im realizowania prawa do niezależnego życia. Ważnym aspektem programu jest także przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, umożliwienie osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu lokalnej społeczności. Program „Przedsiębiorstwo Społeczne +” na lata 2023—2025 (obecnie „Warto być PS!”) - głównym celem programu jest wspieranie przedsiębiorczości społecznej przez zapewnienie PS dostępu do wsparcia finansowego ułatwiającego tworzeniem miejsc pracy, reintegracją społeczną i zawodową osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, jak również wzmocnienie zdolności do świadczenia przez nie usług społecznych. W ramach tego instrumentu możliwe było uzyskanie dofinansowania na pokrycie kosztów reintegracji społecznej i zawodowej pracowników PS zagrożonych wykluczeniem. Na realizację programu w 2023 r. przeznaczone zostały 22 mln zł. Na finansowanie Instrumentów 1 i 2—wsparcie zatrudnienia i wsparcie bieżące w 2023 r. przeznaczono 20 mln zł ze środków Funduszu Pracy. Na finansowanie Instrumentu 3—wsparcie reintegracji w 2023 r. przeznaczono 2 mln zł z Funduszu Solidarnościowego. Program na rzecz zatrudnienia socjalnego na lata 2023—2025 to program, dzięki któremu podmioty zatrudnienia socjalnego, czyli centra i kluby integracji społecznej, mogą podnosić jakość swojej oferty na rzecz tych osób. Głównym celem programu jest: wzmacnianie uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym osób zagrożonych wykluczeniem społecznym przez rozwijanie oferty podmiotów zatrudnienia socjalnego oraz wspieranie włączenia społecznego na poziomie lokalnym. W konkursie w 2023 r. dofinansowano 30 ofert, w których wsparciem objęto ponad 443 uczestników. Program „Odporność oraz rozwój ekonomii społecznej i przedsiębiorczości społecznej” na lata 2022— 2025. W ramach programu możliwe było uzyskanie wsparcia finansowego na działania umożliwiające przeprowadzenie modernizacji w podmiotach ekonomii społecznej a także na jeden z trzech obszarów działalności PES: reintegracja osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w przedsiębiorstwach społecznych (PS) i podmiotach zatrudnienia socjalnego, budowanie potencjału przedsiębiorstw społecznych i podmiotów ekonomii społecznej do realizacji zdeinstytucjonalizowanych usług społecznych, wzmacnianie odporności i rozwój przedsiębiorstw społecznych i podmiotów ekonomii społecznej. W programie na wsparcie PES przeznaczono ponad 197 mln. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022—2030 to dokument opracowany w perspektywie wieloletniej. Celem Krajowego Programu jest podnoszenie świadomości społecznej w zakresie równego traktowania, w tym na temat przyczyn i skutków naruszenia zasady równego traktowania, przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania, a także współpracy z partnerami społecznymi, organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w zakresie równego traktowania. Program zakłada VIII Priorytetów, które dotyczą: polityki antydyskryminacyjnej, pracy i zabezpieczenia społecznego, edukacji, zdrowia, dostępu do dóbr i usług, budowania świadomości, gromadzenia danych 48 i badań oraz koordynacji. Wśród zadań zaplanowanych w Krajowym Programie są również działania na rzecz osób starszych. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój 2014 —2020 (PO WER) W 2023 r. trwała realizacja 4 z 6 projektów wyłonionych do dofinansowania w Działaniu 2.8 PO WER pn. Rozwój usług społecznych świadczonych w środowisku lokalnym, w ramach typu projektu pn. Wypracowanie standardów i przeprowadzenie pilotaży w zakresie usług mieszkalnictwa wspomaganego dla osób o specyficznych potrzebach, z uwzględnieniem możliwości finansowania tych rozwiązań - dotyczącego wsparcia procesu deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce (rozumianego jako przejście od opieki instytucjonalnej do opieki środowiskowej). Projekty realizowane były przez Regionalne Ośrodki Polityki Społecznej - obejmowały działania zgodne z ideą deinstytucjonalizacji usług, tj. zmierzające do przejścia od świadczenia usług w formach instytucjonalnych (stacjonarnych) do usług świadczonych w środowisku lokalnym. Celem konkursu było wypracowanie takich rozwiązań, które umożliwią niezależne życie osobom starszym, osobom z niepełnosprawnościami oraz osobom z zaburzeniami psychicznymi. Projekty zakładały sfinansowanie opracowanych rozwiązań, dlatego też standardy usług zostały przetestowane w mieszkaniach wspomaganych w ramach pilotażu na obszarze samorządowych jednostek organizacyjnych – 30 gmin. Po przeprowadzeniu pilotaży oraz zweryfikowaniu wynikających z nich rezultatów opracowane standardy będą rekomendowane do stosowania. 2 projekty zakończyły się w 2022 r., w 2023 r. w pozostałych 4 projektach kontynuowano realizację opracowanego standardu na rzecz deinstytucjonalizacji usług na terenie gminnych jednostek samorządu terytorialnego. W rezultacie prowadzono 36 mieszkań wspomaganych, w których mieszkały 173 osoby o specyficznych potrzebach. Jednocześnie zrealizowano zadania dotyczące opracowania rekomendacji i przeprowadzenia działań edukacyjno-szkoleniowych dla przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego i NGO w zakresie stosowania standardu. 1.10 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Działania PROW 2014—2020 W ramach płatności zrealizowano m. in. wsparcie dla nowych uczestników systemów jakości żywności na kwotę 78 205 zł; inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach NATURA 2000 na kwotę 1 864 660 zł; inwestycje mające na celu ochronę wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych na kwotę 4 164 275 zł;  modernizację gospodarstw rolnych na kwotę 63 779 200 zł; inwestycje zapobiegające zniszczeniu potencjału produkcji rolnej na kwotę 3 245 855 zł;  restrukturyzację małych gospodarstw na kwotę 85 428 000 zł; rozwój przedsiębiorczości – rozwój usług rolniczych na kwotę 24 298 435 zł;  wdrażanie lokalnych strategii rozwoju PROW 2014-2020 na kwotę 22 460 524 zł; rolnictwo ekologiczne (PROW 2014—2020) na kwotę 74 292 419 zł;  płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na kwotę 322 533 078 zł;  płatności bezpośrednie na kwotę 3 162 611 859 zł; nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników i MŚP szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę na kwotę 122 932 162,50 zł. Beneficjenci pomocy krajowej, którzy w 2023 r. mieli 60 lat i więcej skorzystali m.in. z:  dopłaty do oprocentowania kredytów preferencyjnych na kwotę 225 770 988,85 zł; 49 pomocy finansowej dla producenta świń, który w związku z obowiązującym zakazem utrzymywania w gospodarstwie świń lub ich wprowadzenia do gospodarstwa, wydanym w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń, zaprzestał produkcji świń na kwotę 2 160 464,00 zł; pomocy de minimis dla podmiotów prowadzących działalność nadzorowaną w zakresie utrzymywania pszczół na kwotę 32 093 800,00 zł; programu 2023 Locha+ na kwotę 84 800 673,84 zł; pomocy dla producenta rolnego, który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy (PSZENICA I) na kwotę 117 866 403,84 zł; pomocy dla producenta rolnego, o której mowa w §13zw rozporządzenia 13 dotycząca sprzedaży zbóż (PSZENICA II) na kwotę 425 464 573,24 zł; pomocy dla producenta rolnego, któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z zakłóceniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy na dofinansowanie w 2023r. zakupu nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez od podmiotów prowadzących działalność w zakresie obrotu nawozami lub sprzedaży nawozów (NAWOZY) na kwotę 496 924 924,87 zł. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020 Program 2021Plus Celem działania programu było przeciwdziałanie deprywacji materialnej przez udzielanie pomocy żywnościowej osobom najbardziej potrzebującym oraz zapewnianie środków towarzyszących wspierających ich włączenie społeczne. Łącznie rozdysponowano ponad 1,6 mln paczek oraz ponad 880 tys. posiłków, a pomoc żywnościową otrzymało ponad 980 tys. osób. W zakresie środków towarzyszących organizacje partnerskie przeprowadziły łącznie ponad 4 tys. działań w ramach środków towarzyszących, obejmując nimi ponad 70 tys. odbiorców końcowych, w tym osoby starsze. Jednostki Doradztwa Rolniczego 16 ODR-ów w ramach swojej działalności realizowało różne zadania na rzecz rolników i mieszkańców obszarów wiejskich. Jednostki doradztwa rolniczego w Polsce podejmowały również działania na rzecz upowszechnienia idei rolnictwa społecznego i gospodarstw opiekuńczych, których działania mogą być kierowane, m.in. do osób starszych. Informacje dla rolników i mieszkańców obszarów wiejskich zainteresowanych usługami opiekuńczymi lub przedstawicieli instytucji zainteresowanych taką działalnością przekazywane były w formie ulotek, materiałów informacyjnych zamieszczonych na stronach internetowych CDR lub ODRów, konferencji i szkoleń. Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi W 2023 r. Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi realizował dwa programy stypendialne skierowane dla twórców ludowych: Program Stypendialny „Mistrz-Uczeń” - skierowany do twórców ludowych z terenu Rzeczpospolitej Polskiej, zarówno mistrzów z wyróżniającym się dorobkiem, jak i adeptów chcących doskonalić swoje umiejętności. Celem programu jest ratowanie lokalnego dziedzictwa i tradycji oraz zapewnienie ciągłości autentycznej twórczości ludowej. Priorytety Stypendium dotyczą projektów edukacyjnych, zapewniających bezpośredni przekaz tradycyjnych umiejętności artystycznych, rzemieślniczych 13 Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 761) 50 i rękodzielniczych, dokonywanych wewnątrz wspólnoty lokalnej, ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności zagrożonych zanikiem. „Program Stypendialny dla Twórców Ludowych” - skierowany do ludowych artystów, rzemieślników i rękodzielników z terenu Rzeczpospolitej Polskiej. Jego celem jest ratowanie lokalnego dziedzictwa i tradycji poprzez wsparcie indywidualnego twórcy, dające mu swobodę pracy nad dziełem ważnym zarówno z puntu widzenia jego rozwoju, jak i z perspektywy upowszechniania wiedzy o unikatowych umiejętności i tradycji, które są istotnym elementem tożsamości lokalnej społeczności. Priorytety Stypendium dotyczą projektów twórczych, zakorzenionych we wspólnocie lokalnej twórcy ludowego, ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności i treści zagrożonych zanikiem. 1.11 Ministerstwo Rozwoju i Technologii Reforma systemu planowania przestrzennego 14 W 2023 r. weszła w życie reforma, która wprowadza nowy akt planowania przestrzennego. Jest to plan ogólny gminy, który będzie ustalał dopuszczalne rodzaje zabudowy na terenie gminy. W ramach planu gmina będzie mogła przyjąć standardy dostępności do usług społecznych, w tym terenów zieleni, ambulatorium podstawowej opieki zdrowotnej, biblioteki, domu kultury, domu pomocy społecznej, przystanku publicznego transportu zbiorowego, apteki. Zintegrowany program wsparcia społecznego budownictwa czynszowego W 2023 r. kontynuowano realizację zintegrowanego programu wsparcia społecznego budownictwa czynszowego, stanowiącego jedno z działań Narodowego Programu Mieszkaniowego, w wyniku którego powstają lokale mieszkalne na wynajem o umiarkowanym czynszu, z uwzględnieniem potrzeb osób starszych w ramach: programu preferencyjnego finansowania zwrotnego skierowanego do społecznych inicjatyw mieszkaniowych, spółdzielni mieszkaniowych i spółek gminnych realizujących mieszkania dla osób o średnich dochodach; programu bezzwrotnego dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego skierowanego do samorządów gminnych. Program popierania budownictwa mieszkaniowego W ramach programu realizowanego na podstawie przepisów ustawy 15 dofinansowywana jest budowa mieszkań na wynajem wraz z dodatkowymi powierzchniami użytkowym, służącymi zaspokajaniu potrzeb osób starszych (np. pomieszczenia ambulatoryjne/rekreacyjnie). Jednym z kryteriów punktowych w akcie wykonawczym do ww. ustawy jest: „Adresowanie nowych mieszkań do osób starszych”, w oparciu o które Bank Gospodarstwa Krajowego dokonuje oceny punktowej wniosków, w sytuacji gdy w ramach danej edycji zapotrzebowanie na finansowanie zwrotne wynikające ze złożonych przez kredytobiorców wniosków, które uzyskały pozytywną ocenę wiarygodności kredytowej, przekracza wysokość kwoty przeznaczonej na udzielenie finansowania zwrotnego w danej edycji. Natomiast w przypadku wniosków o finansowanie o równej ogólnej liczbie punktów, dzięki kryterium punktowemu: „Adresowanie nowych mieszkań do osób starszych” – premiowane mogą być przedsięwzięcia dedykowane osobom starszym. W ramach 14 i 15 edycji programu, które odbyły się w 2023 r., zakwalifikowano wnioski, w ramach których zaplanowano budowę 542 lokali mieszkalnych dla osób starszych. 14 ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1688). 15 z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 527) 51 Program bezzwrotny dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego Natomiast w ramach programu realizowanego na podstawie ustawy 16 od 2021 r. dofinansowywana jest budowa mieszkań na wynajem, w tym komunalnych, wraz z dodatkowymi powierzchniami użytkowymi, służącymi zaspokajaniu potrzeb osób starszych (np. pomieszczenia ambulatoryjne/rekreacyjnie, świetlice). W 2023 r. na utworzenie lokali mieszkalnych wraz z dodatkowymi pomieszczeniami użytkowymi zakwalifikowano 41 wniosków, w wyniku których powstać ma 187 lokali mieszkalnych dedykowanych seniorom. Ponadto w ramach reformy systemu planowania przestrzennego rozszerzono zasady konsultacji społecznych aktów planowania przestrzennego i rewitalizacji. Zapisano zasadę prowadzenia partycypacji w sposób umożliwiający aktywny udział osób ze szczególnymi potrzebami, w tym obowiązek organizacji spotkań w miejscach dostępnych architektonicznie. Ustalono obowiązek informowania w niespecjalistycznym języku. Rozszerzono krąg podmiotów, które mają prawo do składania wniosków i uwag w procesie przygotowywania aktów planowania przestrzennego m.in. o organy doradcze i konsultacyjne gminy, w tym gminne rady seniorów, rady dzielnic i osiedli. Ustanowiono także zachętę do szerszego prowadzenia działań edukacyjnych i informacyjnych. Program „Dostępność plus 2018-2025” Celem Programu jest podnoszenie jakości i zapewnienie niezależności życia osób o szczególnych potrzebach, w tym osób starszych i osób z trwałymi lub czasowymi trudnościami w zakresie mobilności lub percepcji. W 2023 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) wzięło udział w II Targach dostępności w Opolu, które odbyły się w dniach 6-7.06.2023 r. Podczas Targów przedstawiciele MRiT odpowiadali na liczne zapytania zarówno od osób prywatnych, jak i instytucji państwowych czy przedsiębiorców. Podczas rozmów uczestnicy Targów w szczególności byli zainteresowani obecnie obowiązującymi przepisami oraz zmianami, które mają nastąpić, a także opowiadali o tym, jak obecne regulacje wpływają na ich pracę oraz życie codzienne. Kolejnym wydarzeniem, w którym MRiT wzięło udział, były Międzynarodowe Targi Rehabilitacji w dniach 27-29.09.2023 r. w Nadarzynie. Targi zgromadziły prawie 100 wystawców branży produktów senioralnych i 3 200 aktywnych seniorów. Na stoisku MRiT promowało konkurs pn. „Lider dostępności priorytetowych branż” wśród przedsiębiorców, wystawców i zwiedzających. Konkurs ma na celu wybranie i nagrodzenie najlepszych produktów i usług skierowanych do osób z niepełnosprawnościami i seniorów. Nagrodzone produkty skutecznie wspierają osoby o szczególnych potrzebach w codziennym życiu, poprawiając poziom i komfort życia oraz pozwalając im na jak największą samodzielność. W 2023 r. odbyła się 3. edycja konkursu. Jego laureatami zostały następujące firmy: TERMA Sp. z.o.o. za ławkę dostępną sensorycznie, która posiada ułatwienia dla osób o różnym poziomie sprawności, w tym także dla użytkowników wózków inwalidzkich;  Sieć Badawcza Łukasiewicz - Instytut Technik Innowacyjnych EMAG za AudioMovie, aplikację na urządzenia przenośne do stosowania w kinach, telewizji oraz podczas festiwali filmowych. Udostępnia ona audiodeskrypcję (AD), czyli słowny opis obrazu, osobom z ubytkiem wzroku oraz audionapisy (AS) osobom z ubytkiem słuchu i wzroku lub cierpiącym na dysleksję; MIRAcle Robert Biegański Małgorzata Bauer Sp. J. za powiększalnik posiadający dwa ekrany i dwie kamery. Dzięki takiemu rozwiązaniu osoba słabowidząca może pracować w taki sam sposób i w niemal takim samym tempie jak osoba pełnosprawna. Rozwiązanie pozwala również uczęszczać osobie słabowidzącej do szkoły czy uczelni. 16 z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych (Dz. U z 2024 r. poz. 304) 52 Kolejną inicjatywą był udział w Targach Viva Seniorzy odbywających się w Poznaniu w dniach 29- 30.09.2023 r. Podczas Targów zgromadzono czołowe firmy, ekspertów technicznych i praktyków związanych z branżą produktów i usług senioralnych w Polsce i w całym regionie Europy Środkowo- Wschodniej. Targi odwiedziło ponad 6 000 osób. 1.12 Ministerstwo Sprawiedliwości Program „Sprawiedliwość” Projekt predefiniowany pn. „Przeciwdziałanie przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych” Głównym celem projektu była poprawa funkcjonowania systemu przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych. W ramach przetargów zrealizowano przez Ministerstwo Sprawiedliwości następujące działania: rozwój wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie, należących do grup ze specjalnymi potrzebami (efekty: 1 opracowany model profilaktyki i wsparcia dla osób starszych i osób niepełnosprawnych doznających przemocy w rodzinie), opracowanie 20 rekomendacji i zaleceń w ramach modelu profilaktyki i wsparcia dla osób starszych i osób niepełnosprawnych, zagrożonych lub doznających przemocy w rodzinie 1000 publikacji modelu wsparcia rodziny. Realizacja działań rozpoczęła się w IV kwartale 2023 r. (dwa postępowania przetargowe) i zakończyła w kwietniu 2024 r. ( zgodnie z zaplanowanym harmonogramem działań w projekcie). Ponadto, w ramach Programu Sprawiedliwość, przewidziane zostały dwa Fundusze Małych Grantów (FMG), zarządzane przez Operatora Programu i przeznaczone na wsparcie projektów, które będą miały na celu przyczynianie się do poprawy funkcjonowania systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. W ramach naboru dofinansowane zostały projekty mające na celu rozwój lokalnego systemu wsparcia dla osób starszych i osób z niepełnosprawnościami, zagrożonych lub doznających przemocy, oraz ich rodzin. Rozwiązania, opracowanie i realizowane w ramach projektów na poziomie lokalnym zostaną poddane ewaluacji, a dobre praktyki będą wykorzystane przy opracowywaniu modelu profilaktyki i wsparcia w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych i osób z niepełnosprawnościami w ramach Projektu Predefiniowanego nr 3 „Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie wobec osób starszych i niepełnosprawnych. Podmiotami uprawnionymi do składania wniosków były jednostki samorządu terytorialnego szczebla gminnego. Projekty zrealizowało 8 gmin od stycznia 2023 r. do marca 2024 r. Celem głównym projektów było stworzenie warunków sprzyjających uzyskaniu zdolności do funkcjonowania osób starszych i niepełnosprawnych w środowisku rodzinnym wolnym od przemocy, poprzez uzyskanie świadomości w zakresie psychologicznych i społecznych zachowań przemocowych przez osoby doświadczające i stosujące przemoc. Realizacja projektów pozwoliła na osiągnięcie celów Programu, poprzez nawiązanie współpracy z administracją rządową, organizacjami pozarządowymi i społecznością lokalną. Fundusz Sprawiedliwości Kampania edukacyjno-informacyjna pn.: Tworzenie, wzmacnianie i rozbudowa sieci pomocy ofiarom przestępstw, zapobieganiu przestępczości oraz pomocy postpenitencjarnej Bezpośrednimi beneficjentami kampanii byli seniorzy ze względu na spore zagrożenie przemocą psychiczną. Jednym z produktów kampanii są szkolenia, w których w 2023 r. uczestniczyło 336 seniorów w ramach 25 szkoleń. Na szkoleniach podejmowana była tematyka przemocy psychicznej, kwestie agresji słownej, ciągłe negatywne ocenianie osoby starszej, straszenie, obrażanie, szykanowanie ze względu na wiek, ograniczenia sprawności motorycznej, lekceważenie osób starszych, ich poglądów, wartości oraz potrzeb. W ramach Programu Przeciwdziałania Przyczynom Przestępczości w 2023 r. 53 na szkolenia przeznaczono kwotę 838 000,00 zł. Dodatkowo na stronie www.gov.pl w zakładce załatwiaj sprawy urzędowe, usługi dla obywatela, zasiłki i pomoc finansowa, trudna sytuacja, skorzystaj z pomocy dla pokrzywdzonych w wyniku przestępstwa znajduje się Informator dla pokrzywdzonych przestępstwem. Program Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem na lata 2019—2021, zaktualizowany do 2025 r. W ramach Programu dysponent Funduszu Sprawiedliwości udzielił w 2023 r. wsparcia 48 podmiotom w zakresie Sieci Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem oraz jednemu podmiotowi w zakresie Specjalistycznego Centrum Wsparcia na lata 2020—2025. Program Pomocy Postpenitencjarnej na lata 2019—2023, zaktualizowany do 2026 r. W ramach programu dysponent Funduszu Sprawiedliwości w 2023 r. udzielił wsparcia 31 podmiotom w zakresie Pomocy Postpenitencjarnej. W ramach tych Programów ze środków Funduszu Sprawiedliwości od wielu lat organizowana jest pomoc dla osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków oraz osób im najbliższych. Z pomocy może skorzystać każdy pokrzywdzony przestępstwem, w tym osoby starsze. Pomoc udzielana jest przez wyspecjalizowane podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych, w tym fundacje, stowarzyszenia i organizacje. Do pomocy udzielanej przez Fundusz Sprawiedliwości należy przede wszystkim pomoc prawna, psychologiczna, psychoterapeutyczna oraz materialna. Bezpłatne wsparcie udzielane ze środków Funduszu Sprawiedliwości skierowane jest do wszystkich osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków i osób im najbliższych. Wsparcie świadczone jest bez względu na wiek i rodzaj przestępstwa jakim została pokrzywdzona osoba zgłaszająca się do miejsca świadczenia pomocy. Sieć Pomocy Osobom Pokrzywdzonym W 2023 r. w ramach ogólnopolskiej Sieci Pomocy Osobom Pokrzywdzonym funkcjonowało 305 miejsc świadczenia pomocy. Linia Pomocy Pokrzywdzonym W zakres Specjalistycznego Centrum Wsparcia funkcjonuje ogólnokrajowa i całodobowa telefoniczna Linia Pomocy Pokrzywdzonym (numer telefonu: +48 222 309 900, adres email: info@numersos.pl). Dzięki infolinii w szybki i anonimowy sposób można uzyskać poradę psychologiczną i prawną oraz umówić się na spotkanie ze specjalistami w dowolnym miejscu na terenie Polski. Porady prawne i psychologiczne są udzielane drogą mailową, w przypadku gdy udzielanie porad drogą telefoniczną byłoby utrudnione bądź niemożliwe (dla osób przebywających poza granicami kraju, w tym w szczególności dla osób starszych, jak również osób z niepełnosprawnością, która może wpływać na utrudnioną komunikację telefoniczną). Prowadzenie poradnictwa odbywa się w języku polskim, ukraińskim i angielskim, a także w języku migowym z wykorzystaniem komunikatora internetowego umożliwiającego videorozmowę. Według danych za 2023 r. wynika, że udzielono pomocy 2 363 osobom pokrzywdzonym w wieku powyżej 65 roku życia, które stanowiły około 8% uprawnionych osób. W miejscach świadczenia pomocy udzielono wsparcia w następującym zakresie: 8 278 godzin pomocy prawnej, 3620 godzin pomocy psychiatrycznej, psychologicznej, psychoterapeutycznej oraz 3 620 godzin w ramach grup wsparcia. Dodatkowo udzielono pomocy materialnej w łącznej wysokości: 587 000,00 zł. 1.13 Ministerstwo Sportu i Turystyki Infrastruktura sportowa W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki kontynuowało realizację programu Sportowa Polska, który jest jednym z kluczowych projektów w zakresie wspierania rozwoju lokalnej i powszechnej infrastruktury sportowej na terenie całego kraju. Program wspiera inwestycje, które 54 w największym stopniu odpowiadają rekreacyjnym i sportowym potrzebom społeczeństwa, w tym osób starszych. Obiekty realizowane w ramach programu, to m.in. boiska, baseny, siłownie plenerowe, korty tenisowe. Powstałe obiekty mają charakter ogólnodostępny. W 2023 r. na realizację Programu przyznano ponad 530 mln zł na dofinansowanie blisko 300 zadań inwestycyjnych, co pozwoli na budowę, przebudowę lub remont ponad 480 obiektów sportowych w całej Polsce. Ministerstwo Sportu i Turystyki dodatkowo w 2023 r. promowało aktywność sportową i rekreacyjną osób starszych w zakresie: upowszechniania form sportu i rekreacji dla seniorów;  prowadziło zajęcia o charakterze sportowym i rekreacyjnym dla seniorów przez instruktorów z wykorzystaniem kadry i baz, jakie posiadają lokalne kluby sportowe, ośrodki sportu i rekreacji, baseny, hale sportowe itp. rozwoju małej infrastruktury sportowo – rekreacyjnej o charakterze wielopokoleniowym – Otwarte Strefy Aktywności – poprzez budowę ogólnodostępnych, plenerowych stref aktywności, skierowanych do różnych grup wiekowych oraz tworzenie przestrzeni aktywności sportowej, sprzyjającej międzypokoleniowej integracji społecznej. Sport Powszechny Zapewnienie warunków i oferty dla powszechnego podejmowania aktywności fizycznej na każdym etapie życia to jeden z głównych celów określonych w dokumentach strategicznych Ministerstwa. Jednym ze zdefiniowanych w tym zakresie priorytetów jest „Wspieranie działań na rzecz integracji społecznej osób starszych poprzez aktywność fizyczną”. Minister właściwy ds. kultury fizycznej wychodząc naprzeciw aktualnym wyzwaniom demograficznym związanych ze starzeniem się populacji naszego kraju, dostrzega potrzebę działań w zakresie promocji wszelkich form aktywności seniorów, od lat wzmacniając wsparcie zadań z zakresu upowszechniania aktywności fizycznej i promowania sportu, kierowanych do osób starszych. Inicjatywa wdrażania szerokich działań upowszechniania aktywności fizycznej osób starszych, pojawiła się w wyniku analizy i oceny aktualnej sytuacji stanu potrzeb i oczekiwań w sferze utrzymania odpowiedniego poziomu potencjału biologicznego człowieka, wobec wydłużającego się czasu trwania życia ludzkiego. Tabela 3 Sport Dla Wszystkich 2023 Nazwa organizacjiNazwa zadaniaKwota dotacji w zł Akademicki Związek SportowySenior Aktywny Zdrowy Sportowy65 000,00 Fundacja \"SUDETY\"Opolska Akademia Zdrowego Seniora 2.0100 000,00 Gdański Klub Sportowy 'KORSARZ Pomorska Akademia Seniora 202394 000,00 Integracyjny Klub Sportowy \"TARPAN\" Aktywny senior, zdrowy senior20 000,00 KLUBBIEGACZA SPORTINGOgólnopolski program aktywizacji osób starszych zmagających się z otyłością 2023 70 000,00 Klub Rekreacyjno-Sportowy Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej SPORTOWIEC Sprawność seniorów10 000,00 Ludowy Klub Sportowy Tworków Powiatowa Liga Szachowa dla dzieci, młodzieży, seniorów i dorosłych mieszkańców Powiatu Raciborskiego 2023 17 000,00 Mazowieckie Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Mazowiecka Sportowa Senioriada 2023 Aktywnie—Zdrowo—Sportowo Piknik sportowy dla mazowieckich seniorów 30 000,00 55 New Europe FoundationLiga Aktywnych Seniorów150 000,00 Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku w Lesznie Seniorzy w dobrej formie70 000,00 Polskie Stowarzyszenie Nordic Walking Nordic Walking Senior600 000,00 Stowarzyszenie MANKOSenior w Ruchu—IV edycja150 000,00 Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Nordic Walking,pływaniei taniec formą terapii i aktywności fizycznej dla seniorów. 40 000,00 Fundacja Akademickiego Związku Sportowego Frajdy Miejskie—pikniki sportowe/gry miejskie dla dzieci, młodzieży, dorosłych, seniorów i rodzin 150 000,00 Fundacja MultiSport\"Senior w Dobrej Formie\"50 000,00 Inneko FoundationSeniorzy z wnukami grają w golfa10 000,00 Fundacja Michała Jelińskiego ACTIVE diabet Warsztaty sportowo-edukacyjne ACTIVE diabet ACTIVE senior 70 000,00 Podbeskidzkie Towarzystwo Sportowe \"Janosik\" Aktywny senior15 000,00 Fundacja im. Wojciecha FortunyUpowszechnianie sportu wśród dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów poprzez organizację zajęć sportowych dla mieszkańców powiatu suwalskiego i sejneńskiego 100 000,00 Młodzieżowy Klub Koszykówki \"BASKET\" Gorzów Otwarte Ogólnodostępne zajęcia sportowo-rekreacyjne dla dzieci i młodzieży szkolnej oraz rodziców i seniorów. Organizacja rodzinnych festynów sportowych oraz cyklicznych turniejów koszykówki dla dzieci i młodzieży niebiorącej udziału we współzawodnictwie sportowym organizowanym przez polskie związki sportowe. 20 000,00 Uczniowski Klub Sportowy Azymut Siedliska Razem dla Ojczyzny—od przedszkola do seniora—Otwarte Zawody w biegu i marszu na orientacji z okazji 160. Rocznicy Powstania Styczniowego 6 000,00 Fundacja \"Teraz Ziębice\"Igrzyska Sportowe Seniorów – Ziębice 2023 19 000,00 Krajowe Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe Szkolenie \"Aktywny Senior LZS50 000,00 Polski Związek Lekkiej Atletyki Masters 32. Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkiej Atletyce Masters i 6. Mistrzostwa Polski Lekarzy 70 000,00 Polski Związek Atletyki Masters9. Halowe Mistrzostwa Świata w Lekkiej Atletyce Masters 700 000,00 WWL Badminton ClubAktywny Senior i Amator20 000,00 Razem2 696 000,00 Źródło: dane z Ministerstwa Sportu i Turystyki Istotnym działaniem Ministerstwa Sportu i Turystyki w omawianym zakresie jest również rekreacja ruchowa osób z niepełnosprawnościami w starszym wieku. Program Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych Wychodząc naprzeciw zmianom demograficznym oraz zmieniającym się potrzebom osób starszych, jednym z priorytetów Programu Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych w 2023 r. było włączanie społeczne starszych osób niepełnosprawnych (50+). Program umożliwiał udział starszych osób niepełnosprawnych w zajęciach i imprezach sportowych z wykorzystaniem nowoczesnej 56 infrastruktury sportowej. Ponadto organizowane były obozy sportowe dla starszych osób niepełnosprawnych, których programy przewidywały szeroki wachlarz aktywności ruchowych uwzględniających wiek i możliwości uczestników. Program umożliwiał udział starszych osób niepełnosprawnych w zajęciach i imprezach sportowych z wykorzystaniem nowoczesnej infrastruktury sportowej. Ponadto organizowane były obozy sportowe dla starszych osób niepełnosprawnych, których programy przewidywały szeroki wachlarz aktywności ruchowych uwzględniających wiek i możliwości uczestników. W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki w ramach Programu Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych wsparło udział łącznie 7 154 osób niepełnosprawnych w starszym wieku (50+) w różnych formach aktywności fizycznej, w tym: 420 zawodników w zajęciach sekcji sportowych dla osób niepełnosprawnych; 3 723 zawodników w imprezach sportowych dla osób niepełnosprawnych; 1 011 zawodników w obozach sportowych dla osób niepełnosprawnych. W 2023 r. zrealizowano następujące programy i konkursy na rzecz zapewnienia warunków do bezpiecznego i aktywnego uprawiania turystyki przez osoby starsze: I. Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa—upowszechnianie turystyki osób starszych, dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz szkolenia dla osób pracujących w turystyce z osobami ze szczególnymi potrzebami. W ramach 3 kierunków działań programu tj.: „My też zwiedzamy”, „Transfer wiedzy”, „Kampania społeczna” zrealizowano następujące szczegółowe zadania (finansowane z FRKF—Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej): Zadanie nr 1 – „My też zwiedzamy”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Zwiedzamy z Szansą – zadanie zrealizowane przez Fundację Szansa dla Niewidomych (dotacja: 181.008,30 zł). Realizacja 32 wycieczek o charakterze krajoznawczo-edukacyjnym dla osób starszych (60+), w tym ze szczególnymi potrzebami (słabowidzące). Liczba uczestników—480 osób. 2. Aktywna turystyka konna jako alternatywna forma wolnego czasu w obszarze turystyki społecznej —zadanie zrealizowane przez Fundację Bocianie Gniazdo w Runowie (dotacja: 159 660,00 zł). Realizacja 8 wyjazdów turystycznych dla ogółem 120 beneficjentów turystyki społecznej, w tym osoby starsze. 3. My też zwiedzamy z PTTK – zadanie zrealizowane przez ZG PTTK (dotacja: 400 000,00 zł). Cykl jednodniowych krajoznawczych wycieczek turystycznych dla seniorów (60+), dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami wraz z opiekunami. Łączna liczba uczestników: 2000 osób. 4. Wszyscy Równi w Sport CK – odkrywcy pięknych zakątków Ojczyzny – zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Sport CK (dotacja: 258 040,00 zł). W ramach projektu zorganizowano 4 wycieczki turystyczno-krajoznawcze dla 120 uczestników, w tym 1 wycieczka dla 30 seniorów (60 +). 5. W Polskę pod Skrzydłami Sokoła – zadanie zrealizowane przez Towarzystwo Gimnastyczne „SOKÓŁ” Gniazdo w Zakopanem (dotacja: 382 212,69 zł). Rezultatem zadania jest zorganizowanie 8 wyjazdów krajoznawczo-rekreacyjnych dla 290 uczestników. Projekt miał na celu przedstawienie alternatywnego, opartego na krajoznawstwie, sposobu spędzania czasu wolnego dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz dzieci z domów dziecka. 6. Cykl wyjazdów edukacyjno-integracyjnych dla seniorów z obszaru Lokalnej Grupy Działania Krasnystaw PLUS – zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Krasnystaw PLUS (dotacja: 241 585,83 zł). Zadanie polegało na organizacji 4 wycieczek krajoznawczych o charakterze edukacyjno-integracyjnym dla grupy łącznie 160 seniorów z obszaru Lokalnej Grupy Działania Krasnystaw PLUS—cel nadrzędny włączenie społeczne grupy seniorów, poznanie historii, 57 kultury, piękna przyrody oraz stworzenie alternatywnej formy spędzania wolnego czasu w okresie jesienno-zimowym. 7. Krajoznawcze wyjazdy dla seniorów—odkrywanie piękna Polski—zadanie zrealizowane przez Starosądecką Fundację Kultury (dotacja: 499 820,00 zł). Celem zadania było dostarczenie alternatywnego, opartego na krajoznawstwie, sposobu spędzania czasu wolnego dla osób starszych, a tym samym do tworzenia społeczeństwa przyjaznego dla seniorów i promowania aktywnego starzenia się. W ramach zadania zorganizowano 3 wyjazdy krajoznawcze dla 135 seniorów z regionu sądeckiego oraz zorganizowano 5 wyjazdów krajoznawczych na Sądecczyźnie dla 222 seniorów z innych regionów Polski, skupionych w ramach wybranych pięciu UTW spośród licznie działających na terenie Polski Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Zadanie nr 2 – „Transfer wiedzy”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Edukacja to podstawa rozwoju turystyki społecznej—zadanie zrealizowane przez Fundację Pozytywni (dotacja: 260 500,00 zł). Przeprowadzenie 10 kursów dla wychowawców kolonijnych ze specjalnym blokiem programowym poświęconym pracy dziećmi z niepełnosprawnościami, przeprowadzenie 10 kursów na animatora czasu wolnego seniora, w tym również z niepełnosprawnościami. Łącznie przeszkolono 300 osób, w tym 150 osób na animatora czasu wolnego seniora. 2. Szkolenie podnoszące kwalifikacje lokalnych kadr branży turystycznej w odniesieniu do osób ze szczególnymi potrzebami—zadanie zrealizowane przez Wrocławską Organizację Turystyczną (dotacja: 149 854,56 zł). Organizacja szkolenia dla osób będących zarządcami obiektów/instytucji/ atrakcji turystycznych i dla osób z lokalnej branży turystycznej. Łączna liczba uczestników szkoleń: 50 osób. Zadanie nr 3—„Kampania społeczna”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Carpathia Open—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska (SEKP) (dotacja: 345 500,56 zł). Celem zadania było dotarcie z precyzyjną informacją na temat turystyki społecznej zarówno bezpośrednio do jej beneficjentów, jak i do podmiotów zajmujących się turystyką oraz włączeniem społecznym. Rezultaty zadania to m.in.: —strategia CARPATHIA OPEN—dokument w wersji elektronicznej zawierający założenia oferty turystycznej dostosowanej do beneficjentów turystyki społecznej oraz rekomendacje zarówno dla jednostek samorządu terytorialnego, jak i organizacji pozarządowych oraz podmiotów sektora prywatnego i pozarządowego w zakresie dostępności turystycznej. —przewodnik w wersji elektronicznej i papierowej po miejscach związanych z CARPATHIA OPEN w formie mapy, zawierający informacje o obiektach i miejscach dostosowanych do osób ze szczególnymi potrzebami. —spot promocyjny CARPATHIA OPEN promujący region karpacki wśród beneficjentów turystyki społecznej, jak i mający na celu ich aktywizację oraz podnoszenie świadomości w zakresie aktywności turystycznej emitowany w telewizjach regionalnych. 2. Beskid Wyspowy—Beskid Dostępny—zadanie zrealizowane przez Fundację Lubelskie 4.0 (dotacja: 401 278,18 zł). Projekt polegał na wykorzystaniu istniejącego potencjału turystycznego gmin Beskidu Wyspowego, rozwinięciu go, uzupełnieniu i dostosowaniu do potrzeb turystów z wykluczeniami: osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. W ramach zadania zorganizowano warsztaty dla pracowników JST na temat: Dostosowanie oferty turystycznej Beskidu Wyspowego do potrzeb seniorów i osób z niepełnosprawnościami—łącznie 27 uczestników, warsztaty dla przedsiębiorców na temat: Dostosowanie oferty turystycznej Beskidu Wyspowego do potrzeb seniorów i osób z niepełnosprawnościami—łącznie 25 uczestników, dodatkowo nagrano 5 kursów elearningowych dot. turystyki społecznej, stworzono stronę internetową jako repozytorium wiedzy na temat Beskidu Wyspowego, w tym zamieszczono informacje o możliwościach rozwoju Beskidu Wyspowego w ramach dostępności dla turystów o szczególnych potrzebach. 58 3. Polska dla seniora—zadanie zrealizowane przez Fundację Sensora (dotacja: 500 000,00 zł). W ramach realizacji zadania przeprowadzono kampanię promującą podróżowanie i otwartość dla wszystkich Polaków, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów, a także osób z niepełnosprawnościami. Kampania \"Polska dla Seniora\" ukazała grupie wiekowej 60+ zalety płynące z aktywnego wypoczynku i zachęcała do podróży po Polsce. Na stronie www.polskadlaseniora.pl, powstała baza turystyczna (hotele, domy wczasowe i pensjonaty) przyjazna seniorom zarówno pod względem oferty, wyposażenia i dotarcia (np. bliskość dworców PKP czy PKS). 4. Kampania społeczna Seniorzy w Podróży: życie w kolorach—zadanie zrealizowane przez POT (dotacja: 499 333,52 zł). Celem zadania była aktywizacja seniorów poprzez rekomendacje atrakcyjnych turystycznie lokalizacji w Polsce oraz inspirowanie do podróżowania, a także włączenie społeczne, zwiększenie ruchu turystycznego, przedłużenie sezonu turystycznego. Kampania była prowadzona w mediach społecznościowych: pokazywanie materiałów video z wypraw turystycznych w kanałach TV, radio i w kanałach influencerów lub celebrytów. Zasięg kampanii to min. 1 mln kontaktów z reklamą. 5. Cudowna Podróż—zadanie zrealizowane przez „Projekt Tarnów” (dotacja: 491 000,00 zł). Przeprowadzenie w prasie i w mediach społecznościowych kampanii społecznej pod hasłem Cudowna Podróż mającej na celu zachęcanie młodych ludzi do organizowania podróży z seniorami, którzy z powodu obawy przed odwiedzaniem miejsc nieznanych oraz barierą związaną ze słabymi umiejętnościami informatycznymi, są często wykluczeni w sektorze usług turystycznych. W ramach zadania m.in. przygotowano 2 poradniki on-line dla seniorów (dot.: „Jak Korzystać z Aplikacji w Podróży?” „Wymarzone Miejsca na Podróż po Polsce”) oraz zorganizowano Konkurs \"Cudowna Podróż\" (około 60 zgłoszeń z opisem podróży z dziadkami). Podsumowanie: Ogółem kwota dofinansowania 14 zadań, których beneficjentami były osoby starsze, zrealizowanych w ramach ww. Programu wyniosła 4 769 793,64 zł. II. Programu rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – renowacja oraz wytyczanie nowych szlaków turystycznych, w ramach którego zrealizowano następujące zadania finansowane z FRKF— Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej: 1. Odnowienie i konserwacja sieci górskich szlaków turystycznych podstawą ich dobrego stanu technicznego i bezpiecznego uprawiania turystyki—zadanie zrealizowane przez PTTK Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK (dotacja 1 212 777,67 zł). W ramach zadania zrealizowano m.in.: a) Odnowiono znakowanie i przeprowadzono konserwację sieci górskich szlaków turystycznych (pieszych i narciarskich) o łącznej długości 3206,3 km wraz z poprawą infrastruktury szlaków, w tym: —urządzenia małej infrastruktury szlakowej—w łącznej ilości 1 288 szt. (drogowskazy, słupy, tabliczki z nazwą, mapki); - urządzenia infrastruktury turystycznej większej (ławki bez oparcia—20 szt., tablice z mapami – 2 szt.). b) Dygitalizacja cyfrowa 347 km szlaków w Karpatach i Sudetach. 2. Renowacja szlaków rowerowych w Rowerowej Krainy i tras narciarstwa biegowego w Karkonoszach i Górach Izerskich—zadanie zrealizowane przez Karkonoską Lokalną Organizację Turystyczną (dotacja: 160 616,00 zł). Rowerowa Kraina na spójny system 450 km tras rowerowych: 425 km na terenie Polski i 25 km na terenie Czech. Zadanie polegało na odnowieniu oznakowania istniejących tras rowerowych i narciarskich. Zadanie obejmowało swym zakresem potrzeby osób starszych i z niepełnosprawnościami tj.: —wykonanie 2 miejsc odpoczynku dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych, —wyznaczenie tras dla osób starszych i z niepełnosprawnościami, naniesienie ich na mapy. Podsumowanie: Ogółem kwota dofinansowania 2 zadań, które skutkowały odnowieniem ponad 3600 km górskich szlaków turystycznych, zrealizowanych w ramach ww. Programu wyniosła: 1 373 393,67 zł. III. Konkurs Ministerstwa Sportu i Turystyki na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu turystyki w 2023 r., finansowanych z części 40 budżetu państwa—Turystyka: W ramach 4 priorytetów ww. konkursu zrealizowano 15 zadań 59 dotyczących m.in. upowszechniania turystyki osób starszych: Priorytet 2—Wzmocnienie instytucjonalne i promocyjne regionów turystycznych oraz turystycznych marek terytorialnych, w szczególności rozwijanie i promocja systemów informacji turystycznej, w tym dostosowanie informacji turystycznej do potrzeb osób z niepełnosprawnościami 1. Od gotyku do przyszłości - Cyfrowy Szlak Zamków Gotyckich—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie gmin \"Polskie zamki gotyckie\" – kwota dotacji 59 000,00 zł. Rowerowy Szlak Zamków Gotyckich został przedstawiony w wersji cyfrowej mapy GPX z m.in. usługą “Bezpiecznie na szlaku” (w serwisie mapowym naniesione tzw. punkty POI z ważnymi komunikatami dla uczestników na szlaku, w tym dla osób z niepełnosprawnościami i starszych. 2. Przygotowanie audio przewodników jako nowoczesnej formy prezentacji atrakcji turystycznych Województwa Małopolskiego—zadanie zrealizowane przez Małopolską Organizację Turystyczną— kwota dotacji 151 794,00 zł. W ramach zadania przygotowano 10 ścieżek nagrań do audio przewodników w języku polskim wraz z audiodeskrypcją do atrakcyjnych turystycznie tras w Małopolsce. 3. Marka Szydłowa motorem turystycznym regionu—zadanie zrealizowane przez Lokalną Organizację Turystyczną \"Czym chata bogata\"—kwota dotacji 44 803,00 zł. Wykonano aplikację mobilną „Odkrywaj Szydłów”, dzięki której można zwiedzać Szydłów z własnym asystentem. Jest to także duże ułatwienie dla osób niedowidzących (lektor audio), niedosłyszących (wersja tekstowa) oraz angielskojęzycznych (lektor i tekst po angielsku). Ponadto przeprowadzono 5 szkoleń dla branży turystycznej z terenu LOTu, w których wzięło udział 60 osób. Dzięki szkoleniom podniesione zostały kompetencje kadry turystycznej, nawiązano nowe kontakty ze specjalistami w branży i wypracowano nowe pomysły na rozwój turystyki w regionie. Wykonano także 45 znaków turystycznych ułatwiających poruszanie się po atrakcjach turystycznych regionu. Priorytet 3—Podnoszenie jakości i kompetencji kadr zawodowych i społecznych w turystyce w zakresie poprawy świadczonych usług, w tym w szczególności przygotowanie kadr z zakresu obsługi osób z niepełnosprawnościami: 1. Bezpiecznie na szczytach—zadanie zrealizowane przez Sudeckie Stowarzyszenie Ekorozwoju Green Gate—kwota dotacji 80 000,00 zł. Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa turystyki górskiej osób niepełnosprawnych i starszych oraz podnoszących jakość obsługi turystycznej—dla 50 uczestników z 25 obiektów noclegowych z rejonu Sudetów i Pogórza Sudeckiego), wydanie broszury informacyjno— edukacyjnej dot. bezpiecznej turystyki górskiej, szczególnie dla osób starszych i niepełnosprawnych —nakład: 7 500 sztuk w wersji papierowej i cyfrowej. Priorytet 5—Innowacyjność w turystyce na rzecz rozwoju turystyki, w szczególności: Szkolenie kadr na potrzeby cyfryzacji w turystyce, w tym z zakresu tworzenia treści internetowych dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami: 1. Street View w parkach narodowych Województwa Podlaskiego—zadanie zrealizowane przez Podlaską Regionalną Organizację Turystyczną—kwota dotacji 162 611,60 zł. Stworzenie wirtualnych wycieczek po parkach narodowych w województwie podlaskim (Białowieskim, Narwiańskim, Biebrzańskim, Wigierskim), ponad 172 km, osadzonych na mapach Google, w formacie Street View, dostępnych bezpłatnie dla wszystkich użytkowników Internetu, w tym o szczególnych potrzebach. 2. Plan your stay in Warsaw—wydarzenia kulturalne w Warszawie—zadanie zrealizowane przez Warszawską Organizację Turystyczną—kwota dotacji 85 890,00 zł. Wykonanie zdigitalizowanego kalendarza wydarzeń kulturalnych wraz z wyszukiwarką w dwóch wersjach językowych, wdrożony na stronach www.odkrywajwarszawe.pl (wersja polska) oraz www.warsawcitybreak.pl (wersja angielska). W wersji polskiej zamieszczono 11 700 wydarzeń, a w wersji angielskiej 716 wydarzeń. 60 3. Cyfryzacja \"Odznaki Krajoznawczej Polski\"—zadanie zrealizowane przez Polskie Towarzystwo Turystyczno—Krajoznawcze Oddział Mazowsze—kwota dotacji 158 962,00 zł. Przygotowanie gry— aplikacji Odznaka Krajoznawcza Polski, która pełni oprócz najważniejszej funkcji gry o charakterze krajoznawczym umożliwiającej uzyskanie wirtualnej odznaki, także funkcję mobilnego przewodnika po Kanonie Krajoznawczym Polski (707 opisów atrakcji turystycznych). 4. Na Flisackim Szlaku—zadanie zrealizowane przez Fundację Alfa Fox—kwota dotacji 100 000,00 zł. Stworzenie ścieżki edukacyjnej „Na flisackim szlaku” i aplikacji mobilnej „Flisacy” z grą terenową—oba narzędzia cyfrowe dostępne dla osób z dysfunkcjami słuchu i wzroku poprzez zastosowanie tłumacza migowego i audiodeskrypcji oraz infrastruktury technologicznej tzw. beaconów rozmieszczonych w terenie przy atrakcjach i miejscach wartych zatrzymania. 5. Lubuski Szlak Wina i Miodu WIRTUALNIE i REALNIE—zadanie zrealizowane przez Lubuską Regionalną Organizację Turystyczną LOTUR—kwota dotacji 143 832,00 zł W ramach zadania powstała aplikacja internetowa PO LUBUSKIM SZLAKU WINA I MIODU dostępna na stronie www.lubuskie360.pl, której treści są dostosowane także dla osób starszych i z niepełnosprawnościami (obok opisu w formie tekstowej, nagranie audio). 6. Łódzkie360.pl—rozbudowa i rozwój nowoczesnego narzędzia promocyjnoinformacyjnego dla województwa łódzkiego—zadanie zrealizowane przez Regionalną Organizację Turystyczną Województwa Łódzkiego—kwota dotacji 140 000,00 zł. Stworzenie rozbudowanej aplikacji internetowej w celu promocji walorów turystycznych województwa łódzkiego. Aplikacja to innowacyjny projekt wirtualnych podróży z wykorzystaniem panoram 360°, pozwalający na zwiedzanie województwa łódzkiego w zaciszu własnego domu, a także inspirujący do wyruszenia na realną wycieczkę po tym niezwykłym regionie. 7. Przewodnik po kulturze: Odkrywanie dziedzictwa za pomocą audioguide'ów i videoguide'ów— zadanie zrealizowane przez Gdańską Organizację Turystyczną—kwota dotacji 80 000,00 zł. Przygotowanie audio— i video— przewodnika po najważniejszych atrakcjach Gdańska działającego w ramach Gdańskich Systemów Kartowych, składającego się z 30 filmów dotyczących atrakcji Gdańska, dostępnych w ramach aplikacji z napisami w trzech językach (polskim, angielskim oraz niemieckim). Dostosowanie aplikacji do użytkowania przez osoby ze specjalnymi potrzebami, poprzez dodanie tekstu alternatywnego w aplikacji. Priorytet 6—Zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym promocja i działania informacyjne dotyczące udogodnień i rozwiązań w podróżowaniu dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych: 1. Bezpieczni w górach—zadanie zrealizowane przez Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych —kwota dotacji 145 050,23 zł. Zakup 1 defibrylatora AED do schroniska PTTK w Karpaczu, zakup 1 elektrycznej przystawki do wózka inwalidzkiego, organizacja wypożyczalni sprzętu specjalistycznego do uprawiania turystyki przez OzN w Szklarskiej Porębie, audyt dostępności 3 górskich tras turystycznych w Sudetach Zachodnich, sporządzenie wykazu górskich tras turystycznych w Sudetach Zachodnich rekomendowanych dla OzN i seniorów, przeprowadzenie szkolenia z zakresu asystentury turystycznej osób z niepełnosprawnościami (25 uczestników), wydanie broszury informacyjnej w nakładzie 30 tys. szt., dot. m.in. asystentury turystycznej osób niepełnoprawnych. 2. Działanie na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa turystów na campingach (w tym osób z niepełnosprawnościami i osób starszych)—ocena, certyfikacja i rekomendacja campingów w ramach konkursu \"Bezpieczny camping\"—zadanie zrealizowane przez Polską Federację Campingi i Caravaningu—kwota dotacji 126 360,99 zł. W ramach zadania przeprowadzono przegląd i ocenę 240 obiektów campingowych, z uwzględnieniem spełnienia wymogów kategoryzacyjnych (stan wyposażenia i zagospodarowania campingu), a także przystosowania campingu do zapewnienia bezpiecznego pobytu różnym grupom turystów (w tym osobom starszym i z niepełnosprawnościami), zastosowanych, 61 innowacyjnych rozwiązań w tym zakresie. Sporządzenie raportu z przeprowadzonego przeglądu campingów pod tytułem „Baza campingowa w Polsce w 2023 r.” zawierającego szczegółową ocenę stanu polskiej bazy campingowej, ruchu turystycznego, procesu kategoryzacji i bezpieczeństwa na campingach w 2023 r. (przekazany m.in. do urzędów marszałkowskich, GUS, POT, klubów campingowych). Wydanie informatora pt. „Campingi w Polsce” w ilości 1.800 sztuk w trzech wersjach językowych (polska, angielska i niemiecka). Uaktualnienie informacji o campingach w Polsce na stronie internetowej PFCC. 3. Bezpieczni i rozważni w Tatrach—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie KulturalnoOświatowe im. Adolfa Hyły—kwota dotacji 49 500,00 zł. Zadanie miało na celu podniesieniu świadomości ekologicznej wszystkich turystów odwiedzających Tatrzański Park Narodowy, zwiększenie bezpieczeństwa na szlakach, ochrona przyrody Tatrzańskiego Parku Narodowego. W ramach zadania m.in wydano 50 tys. egzemplarzy broszury „ABC tatrzańskiego turysty” (bezpłatnie dystrybuowanej przez zespół Tatrzańskiego Parku Narodowego), która zawierała wskazówki jak bezpiecznie poruszać się na szlaku, jakie zasady obowiązują na terenie parku narodowego, informacje o wyjątkowości tatrzańskiej fauny i flory oraz mapę szlaków TPN. 4. Bezpieczna i dostępna turystyka senioralna w Polsce—zadanie zrealizowane przez Ogólnopolską Federację Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku—kwota dotacji 148 000,00 zł. Przeprowadzenie ogólnopolskiej kampanii edukacyjno-informacyjnej „Bezpieczna i dostępna turystyka senioralna w Polsce”, w ramach której m.in. wydano 2 broszury edukacyjno-informacyjne: „SENIOR W PODROŻY, CZYLI MAM PRAWO DO...” , „SENIOR W BIURZE PODROŻY, CZYLI UMOWA JEST JUŻ GOTOWA”—każda w nakładzie 20 000 szt. oraz w wersji cyfrowej, zorganizowano jednodniową, ogólnopolską konferencję pn. „Forum Turystyki Senioralnej”, w której wzięło udział 95 uczestników ,zorganizowano szkolenie pn. „Akademia Animatorów Bezpiecznej Turystyki Senioralnej”, w których wzięło udział łącznie 36 osób, oraz zorganizowano Punkty Informacyjno—Doradcze „Świadomy Senior —Bezpieczny Turysta”—łącznie 160 godzin efektywnych dyżurów specjalistów – doradców. Ogółem z budżetu państwa z części 40 Turystyka przeznaczono na realizację 15 zadań dot. wspierania rozwoju turystyki osób starszych w ramach ww. konkursu otwartego w 2023 r. kwotę dotacji: 1 675 803,82 zł. Podsumowując w 2023 r. dofinansowano 31 zadań w zakresie wspierania i rozwoju aktywności turystycznej osób starszych, w ramach ogłoszonych programów i konkursu dotacyjnego, na które wydatkowano łącznie z budżetu państwa—część 40 Turystyka oraz z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej: 7 818 991,13 zł Zrealizowane zadania przyniosły następujące efekty: ok. 2,8 tys. osób starszych (60+) wzięło udział w wyjazdach /obozach/wycieczkach turystycznych, ok. 240 osób zostało przeszkolonych na potrzeby osób starszych, zrealizowano 6 kampanii społecznych promujących aktywność turystyczną dla beneficjentów turystyki społecznej, w tym osób starszych, powstało 30 narzędzi cyfrowych ułatwiających dostęp do usług turystycznych dla m.in. osób starszych i ze szczególnymi potrzebami. Centralny Ośrodek Sportu Centralny Ośrodek Sportu realizuje działania na rzecz osób starszych w obszarze Il polityki społecznej wobec osób starszych do 2030 r. Podejmowane działania obejmują takie obszary jak: Bazy noclegowe i obiekty sportowe, które przystosowane są do przyjmowania osób starszych a także osób niepełnosprawnych, również plany modernizacji obiektów sportowych uwzględniają potrzeby wyżej wymienionych beneficjentów. W celu swobodnego przemieszczania się osób starszych podległych obiektach w COS—OPO w Wałczu zakupiono meleks z platforma. W COS-OPO we Władysławowie promowana jest aktywność sportowa i rekreacyjna dla seniorów ze zwróceniem uwagi na korzyści jakie przynosi sport tj; prowadzenie zajęć 62 o charakterze sportowym przez instruktorów z wykorzystaniem kadry i baz, jakie posiada ośrodek (basen, hale sportowe). COS-OPO we Władysławowie zawarło w 2024 r. umowę ze Stowarzyszeniem Trzeciego Wieku w Krokowej na korzystanie z pływalni przez seniorów, w celu ich aktywizacji i poprawy sprawności fizycznej. Ponadto korzystając z doświadczenia zawodowego, kwalifikacji dyspozycyjności zatrudniane są osoby starsze. Wszyscy pracownicy, bez względu na wiek są traktowani jednakowo. Młodsi stażem pracownicy korzystają ze wskazówek i doświadczenia zawodowego starszych pracowników. Ponadto COS—OPO w Dusznikach-Zdroju prowadzi wspólnie z lokalnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej zajęcia ruchowe, relaksacyjne i taneczne dla seniorów w obiekcie gdzie znajduje się trasa biathlonowa, odbywają się wcześniej zgłoszone zorganizowane spacery oraz wycieczki piesze grup senioralnych. COS—OPO w Szczyrku prowadzi zniżki dla seniorów na usługi komercyjne. COS—OPO w Spale prowadzone są zajęcia dla członków Powiatowego Stowarzyszenia Emerytów, Rencistów i Inwalidów w Tomaszowie Mazowieckim, Koło Emerytów, Rencistów i inwalidów w Inowłodziu w zakresie gimnastyki korekcyjnej w wodzie oraz udostępniany jest obiekt krytej pływalni. W ramach pomocy dla osób starszych emerytowani pracownicy i renciści mogą korzystać z wczasów pracowniczych po preferencyjnych stawkach. Dodatkowo w COS—OPO w Giżycku honorowana jest karta Seniora. Reasumując powyższe, to niektóre przykłady świadczące o realizacji przez Centralny Ośrodek Sportu działania na rzecz osób starszych. 1.14 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Kampania społeczna pn. „Czad i Ogień. Obudź Czujność” W 2023 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) zaangażowane było w kampanię społeczną, która promowała bezpieczne zachowania w odniesieniu do zagrożeń i sposobów zapobiegania pożarom oraz zatruciom tlenkiem węgla. Beneficjentami kampanii byli przede wszystkim seniorzy, którzy często korzystają z urządzeń grzewczych zasilanych gazem. Kampania była przeprowadzona w kilku rozgłośniach Polskiego Radia S.A., w tym również na antenie Programu Pierwszego PR. W ramach realizacji kampanii Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przekazało kilkaset czujek tlenku węgla, które były nagrodami w konkursach dotyczących bezpiecznego użytkowania urządzeń grzewczych. Realizacja zadania publicznego pn. „Prowadzenie telefonu interwencyjnego w sprawie poszukiwania osób zaginionych, przede wszystkim dzieci” Realizacja zadania ukierunkowana była m. in. na osoby starsze, których zaginięcia stanowią duży odsetek osób poszukiwanych przez najbliższych. Organizacja pozarządowa prowadziła całodobowy, ogólnopolski, bezpłatny interwencyjny telefon w sprawie osób zaginionych. „Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej im. Władysława Stasiaka na lata 2022–2024” W ramach Programu wspierane były przedsięwzięcia związane z budową, modernizacją oraz doposażeniem przejść dla pieszych oraz zapewnieniem bezpieczeństwa w miejscach szczególnie niebezpiecznych z uwzględnieniem budowy lub modernizacji systemów monitoringu miejskiego. Natomiast tzw. bezpieczne przejścia dla pieszych umożliwiają również przemieszczanie się osób starszych, ograniczając zagrożenia tej grupy niechronionych uczestników ruchu drogowego przed zagrożeniami związanymi z wypadkami komunikacyjnymi. Łączna kwota dotacji na działania związane z realizacją Programu w 2023 r. wyniosła 11 981 856,46 zł. 63 Współpraca z Ministerstwem Cyfryzacji Współpraca resortów miała na celu wdrożenie rozwiązań z zakresu ewidencji ludności dotyczących zastrzegania numeru PESEL, przewidzianych w ustawie 17 . Ww. ustawa, procedowana przez Ministra Cyfryzacji, w celu wzmożenia ochrony przed nadużyciami wynikającymi z kradzieży danych osobowych, w tym ograniczenia skali zjawiska zaciągania na skradzione dane określonego rodzaju zobowiązań finansowych i majątkowych (np. kredytów i pożyczek) wprowadziła zmiany w kilkunastu ustawach, w tym istotnie rozszerzyła zakres przedmiotowy ustawy 18 , w sposób kompleksowy regulując zagadnienia związane z zastrzeganiem i cofaniem zastrzeżenia numeru PESEL. Główne zmiany w obszarze ewidencji ludności dotyczące zastrzegania numeru PESEL, w tym uruchomienie rejestru zastrzeżeń numerów PESEL, weszły w życie w listopadzie 2023 r. Działania Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA W ramach podnoszenia poziomu aktywności społecznej wśród osób starszych w 2023 r. kontynuowane były spotkania organizowane pod hasłem „Świadomy Senior-Bezpieczny Senior”, których inauguracja odbyła się w maju 2022 r. Głównym celem tego przedsięwzięcia było efektywne wykorzystanie praktyki zawodowej emerytowanych funkcjonariuszy z różnych stowarzyszeń i związków zawodowych służb mundurowych, z którymi ZER MSWiA nawiązał współpracę. Na spotkaniach emeryci mundurowi udzielali wsparcia emerytom i rencistom cywilnym dzieląc się swoją wiedzą i doświadczeniem zawodowym. W ten sposób realizowana była aktywizacja obu środowisk – cywilnych i mundurowych. Zainicjowane w 2022 r. spotkania cieszyły się dużym zainteresowaniem ze strony seniorów, dlatego w 2023 r. odbyły się kolejne trzy, podczas których emeryci mundurowi przedstawili zasady bezpiecznego i skutecznego postępowania w przypadku wystąpienia pożaru, również w domu, omówili m.in. stosowane przez oszustów sposoby na wnuczka, Policjanta lub inne legendowania oraz wskazali jak bezpiecznie i bez większego stresu odbyć podróż krajową lub zagraniczną. W efekcie tych spotkań informacji udzielono około 120 osobom. W zakresie likwidacji barier architektonicznych w instytucjach publicznych ZER MSWiA nakleił pasy ostrzegawcze w kolorze żółtym na wyznaczonych powierzchniach szklanych, tj. drzwi wejściowe, szklane drzwi wewnętrzne oraz nakleił antypoślizgowe pasy ostrzegawcze w kolorze żółtym lub żółto- czarnym na pierwszym i ostatnim stopniu biegu klatki schodowej. W Punktach Obsługi Klienta zamontowano osłonki na krawędziach szyb znajdujących się przy stanowiskach obsługi klienta. Natomiast w zakresie poprawy komunikacji z osobami starszymi w instytucjach publicznych pracownicy Infolinii z Wydziału Obsługi Klienta uczestniczyli w szkoleniu z zakresu obsługi klienta i w ramach udzielanego wsparcia osobom starszym pomagali przy wypełnianiu druków i dokumentów. W celu osiągnięcia dostępności publicznych stron internetowych administracji publicznej kontynuowane były działania związane z poprawnym zamieszczaniem materiałów publikowanych na stronie internetowej ZER MSWiA m.in. przez wykonywanie opisów alternatywnych zdjęć, odpowiednie wyjustowanie tekstu i formatowanie nagłówków. Działania Urzędu do Spraw Cudzoziemców W odniesieniu do społeczności cudzoziemców, w tym powyżej 60 roku życia, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców realizował zadania związane z przyznawaniem cudzoziemcom ubiegającym się o ochronę międzynarodową w Polsce, a także objętym ochroną czasową, którym wydane zostało zaświadczenie o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – pomocy socjalnej i opieki medycznej, w zakresie określonym przez ustawę z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Spośród wszystkich zarejestrowanych świadczeniobiorców, cudzoziemcy w wieku 60 lat i powyżej liczyli w 2023 r. 258 osób, co stanowi 3,8% wszystkich cudzoziemców, którym pomoc socjalną i opiekę medyczną zapewnił Szef Urzędu do Spraw 17 z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. 2023 poz. 1394) 18 z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736, z późn. zm.) 64 Cudzoziemców w 2023 r. Wśród nich 204 osobom Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zapewniał świadczenia socjalne w związku z ubieganiem się o udzielenie ochrony międzynarodowej, natomiast 54 osobom pomoc socjalna zapewniana była z uwagi na wydane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców zaświadczenia o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Osoby w podeszłym wieku, zgodnie z ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są uznawane za osoby mogące wymagać szczególnego traktowania w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub w zakresie pomocy socjalnej. Zgodnie z zaleceniami wskazanymi w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobę w podeszłym wieku uznaje się za wymagającą szczególnego traktowania w zakresie pomocy socjalnej, w przypadku gdy może zachodzić potrzeba: 1) zakwaterowania w ośrodku dla cudzoziemców: a) przystosowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych, b) zapewniającym pokój jednoosobowy, c) przeznaczonym wyłącznie dla kobiet lub kobiet z dziećmi; 2) umieszczenia w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub hospicjum; 3) dostosowania diety do stanu zdrowia. W Urzędzie do Spraw Cudzoziemców została opracowana procedura postępowania z cudzoziemcami wymagającymi szczególnego traktowania w zakresie pomocy socjalnej, w której szczegółowo wskazano wszystkie etapy identyfikacji osób wymagających szczególnego traktowania, jak również formy pomocy socjalnej przewidziane dla osób, które zostały zidentyfikowane jako wymagające szczególnego traktowania (osoby z grup wrażliwych). Procedura ta ma na celu utrzymanie jakości udzielanej pomocy socjalnej na wysokim poziomie, dostosowanym do szczególnych potrzeb cudzoziemców. Każdy cudzoziemiec, który zgłasza się do ośrodka recepcyjnego przechodzi przez procedurę identyfikacji w zakresie szczególnych potrzeb podczas badań w ramach procedury filtra sanitarno- epidemiologicznego. W przypadku stwierdzenia przez psychologa, lekarza lub pielęgniarkę w trakcie badania filtrowego, że cudzoziemiec jest osobą wymagającą szczególnego traktowania, ustala się z personelem medycznym w jakim zakresie w odniesieniu do pomocy socjalnej osoba ta wymaga szczególnego traktowania. W przypadku gdy osoba wymaga specjalnej diety, istnieje możliwość uzyskania ekwiwalentu pieniężnego w zamian za wyżywienie, bądź otrzymywania posiłków lub produktów spożywczych dostosowanych do pisemnych zaleceń lekarza w zakresie diety. Opieka medyczna dla cudzoziemców obejmuje świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie w jakim przewiduje to ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej. Opiekę medyczną dla cudzoziemców ubiegających się w Polsce o udzielenie ochrony międzynarodowej koordynuje firma Petra Medica Sp. z o.o. w Warszawie, na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Urząd do Spraw Cudzoziemców a ww. wykonawcą. Opieka medyczna jest realizowana w punktach medycznych we wszystkich ośrodkach dla cudzoziemców oraz Zespole Obsługi Cudzoziemców w Warszawie przy ul. Taborowej 16. W każdym punkcie dyżury pełnią lekarz, pielęgniarka oraz psycholog, którzy świadczą podstawową opiekę medyczną, jak również kierują na badania specjalistyczne. Opieka medyczna dla cudzoziemców zamieszkujących z dala od ośrodków dla cudzoziemców jest realizowana przez placówki w miastach wojewódzkich. Zapisy i koordynacja wizyt lekarskich odbywa się poprzez infolinię operatora medycznego, gdzie cudzoziemiec uzyskuje informację o terminie i miejscu wizyty oraz sposobie realizacji recept. W zakresie aktywności edukacyjnej osoby starsze, podobnie jak inni cudzoziemcy korzystający z pomocy Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, mogą uczestniczyć w zajęciach nauki języka polskiego, która zgodnie z ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium 65 Rzeczypospolitej Polskiej, jest zapewniana przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Zajęcia w grupach dla dorosłych są prowadzone w oparciu o ujednolicony materiał dydaktyczny na poziomie A1, A2 z elementami B1 oraz B1 z elementami B2. W czasie zajęć języka polskiego cudzoziemcom są wydawane materiały do nauki języka polskiego, które uwzględniają specyficzne potrzeby komunikacyjne osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce, w tym treści religioznawcze i socjokulturowe. Nacisk jest kładziony na rozwój słuchania i mówienia oraz czytania i pisania w języku polskim. Cudzoziemcy uczestniczący w kursie byli zaopatrywani w podręczniki i materiały biurowe. Nauka języka polskiego jest prowadzona w ośrodkach dla cudzoziemców, na terenie Warszawy oraz w formie zdalnej. Dodatkowo osoby starsze mogą korzystać z kursów orientacyjnych, które są prowadzone w ośrodkach dla cudzoziemców. W trakcie kursów są przedstawiane informacje na tematy związane z pomocą socjalną oraz podstawowym funkcjonowaniem w Polsce, tj. normami, obyczajami, tradycjami, edukacją, opieką medyczną i kwestiami zatrudnienia. Kursy mają na celu wsparcie adaptacyjno-informacyjne ww. osób. Podczas kursów orientacyjnych cudzoziemcom są wydawane materiały dydaktyczne dostosowane do grupy wiekowej, które uwzględniają specyficzne potrzeby komunikacyjne i orientacyjne cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Zakres tematyczny materiałów dla dorosłych obejmuje m.in. zasady życia w ośrodku i poza ośrodkiem, kwestie dotyczące opieki medycznej, zapobiegania i leczenia chorób zakaźnych, dostęp do opieki prawnej czy kultura i historia Polski. Działania Policji Policja podejmuje szereg działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa, wśród których znajdują się m.in. działania adresowane do różnych grup odbiorców, w tym także osób starszych. Seniorzy stanowią szczególną grupę osób, do których policjanci kierują programy, akcje i inne działania profilaktyczne zmierzające do zapobieżenia ich wiktymizacji. Działania te w szczególności polegają na informowaniu o zagrożeniach występujących w najbliższym otoczeniu, zapoznawaniu ze sposobami działania sprawców przestępstw, jak również aktywizacji w życiu codziennym. W zakresie działań profilaktycznych, zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy 19 , do zadań Policji należy „inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi”. Główne kierunki policyjnych działań w zakresie zapobiegania przestępczości oraz innym zagrożeniom społecznym znalazły odzwierciedlenie w Priorytetach Komendanta Głównego Policji na lata 2021–2025, w priorytecie nr III „Podniesienie efektywności działań Policji w celu realizacji oczekiwań społecznych”. Wśród zadań służących realizacji wspomnianego priorytetu znalazło się zadanie polegające na dostosowaniu działań profilaktycznych Policji do zdiagnozowanych zagrożeń społecznych w obszarze bezpieczeństwa seniorów. Realizacja ustawowych zadań wiąże się najczęściej z opracowaniem i wdrażaniem przez właściwe jednostki organizacyjne Policji programów lub działań profilaktycznych (akcji, spotkań informacyjnych, konkursów wiedzy, audycji radiowych i telewizyjnych, komunikatów na stronach internetowych). W związku ze zmieniającymi się uwarunkowaniami społecznymi, a także zgodnie z deklarowanymi przez mieszkańców obawami przed staniem się ofiarą konkretnego przestępstwa lub zagrożenia, inicjatywy te podlegają ciągłej modyfikacji lub są zastępowane przez nowe, dostosowane do aktualnych zagrożeń społecznych. Działania profilaktyczne Policji odpowiadają na realne potrzeby społeczne, a także formułowane przez mieszkańców konkretne oczekiwania, co do rodzaju i form aktywności Policji w obszarze zapobiegania zagrożeniom bezpieczeństwa. Podstawę realizacji działań profilaktycznych stanowi również współpraca z instytucjami pozapolicyjnymi, w szczególności z władzami samorządowymi, klubami lub domami seniora, organizacjami kościelnymi, instytucjami finansowymi, placówkami służby zdrowia, uniwersytetami trzeciego wieku, stowarzyszeniami działającymi na rzecz bezpieczeństwa. W 2023 r. Policja zrealizowała 674 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych w obszarze dotyczącym 19 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2024 r. poz. 145, z późn. zm.) 66 bezpieczeństwa seniorów, w tym 20 043 spotkań, w których uczestniczyło 557 338 osób. Do seniorów adresowane są również działania z obszaru cyberzagrożeń. W obszarze tym w 2023 r. Policja zrealizowała 47 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych skierowanych do seniorów, w tym 991 spotkań, w których uczestniczyło 27 474 osoby. Kampania społeczna „#ZnamTeNumery” Celem inicjatywy było wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie seniorów oraz ich najbliższych na temat niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się nieświadomie spotkać. Założeniem kampanii było uświadomienie seniorów jak ważne jest ustalenie hasła „rodzinnego”, poznanie dzielnicowego i posiadanie do niego numeru telefonu, posiadanie listy numerów telefonów do najbliższych osób, zapamiętanie motta „sprawdzaj nie ufaj”. W ramach kampanii działania realizowane były dwutorowo. Pierwszy kanał przekazu to wątki dotyczące bezpieczeństwa seniorów, ze szczególnym uwzględnieniem oszustw na ich szkodę, poruszane w serialu „Lombard. Życie pod zastaw”, jak i social mediach serialu. Drugim kanałem komunikacyjnym jest strona internetowa Fundacji TV Puls „Pod Dębem”, a także portal policja.pl, gdzie dostępne są materiały z zakresu bezpieczeństwa seniorów. Kampania zyskała na popularności o czym świadczyć może rozrastające się grono partnerów, albowiem prócz organizatorów, tj. Telewizji Puls, Fundacji „Pod Dębem” i Komendy Głównej Policji, akcję wspierają: Poczta Polska, Polski Związek Kół Gospodyń Wiejskich, Polskie Koleje Państwowe, Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Głos Seniora, a także partnerzy merytoryczni, tj. Związek Banków Polskich oraz Fincert.pl Bankowe Centrum Bezpieczeństwa. Dodać należy, że dwa odcinki serialu „Lombard. Życie pod zastaw”, dedykowane były zagadnieniu oszustw ukierunkowanych na seniorów. Program profilaktyczny „Świadomi 60+” Celem programu było podniesienie świadomości i wiedzy seniorów w obszarze ich bezpieczeństwa. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 28 spotkań, w których wzięło udział 676 osób, w tym seniorzy. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Opolu. Program profilaktyczny „Świadomy Senior = Bezpieczny Senior” Celem działania było podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, poprzez ich edukację w zakresie zagrożeń występujących w starszym wieku oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 263 spotkania, w których wzięły udział 7 884 osoby, w tym seniorzy, ich rodziny i opiekunowie. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Białymstoku. Program profilaktyczny „Bezpieczne Życie Seniorów” Głównym celem było podniesienie świadomości seniorów w zakresie wpływu prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa. Ponadto uświadomienie konieczności zgłaszania zdarzeń z udziałem osób starszych oraz stworzenie koalicji zrzeszającej organy administracji rządowej działające na rzecz osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 791 spotkań, w których wzięło udział 21 850 seniorów. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu. Program profilaktyczny „Bezpieczny senior” Głównym celem programu było podniesienie poziomu bezpieczeństwa osób w podeszłym wieku, przez pobudzenie lokalnych społeczności do przeciwdziałania wszelkiego rodzaju zjawiskom patologicznym oraz poprawa świadomości prawno–wiktymologicznej. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 265 spotkań, w których wzięło udział 7 814 seniorów. Program organizowany był przez Komendę Wojewódzką Policji w Rzeszowie. 67 Program profilaktyczny „Cyberbank 3.0” Głównym założeniem było upowszechnienie zasad bezpiecznego korzystania z bankowości elektronicznej oraz popularyzacja wiedzy na temat inwestowania i świadomego zaciągania zobowiązań za pośrednictwem Internetu. W marcu 2024 r. odbyła się konferencja podsumowująca realizację projektu współfinansowanego ze środków Narodowego Banku Polskiego w ramach programu edukacji ekonomicznej za rok 2023. W czasie trwania przedsięwzięcia przeprowadzono 805 spotkań, w których wzięło udział 16 337 seniorów. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Kielcach. Program profilaktyczny „Bezpieczny senior” Celem programu było ograniczenie negatywnych zjawisk, tj. kradzieży, oszustw oraz innych przestępstw i wykroczeń popełnianych na szkodę osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 388 spotkań, w których wzięło udział 10 440 seniorów. Organizatorem działań była Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. Program profilaktyczny „Wzorowy senior” Celem programu było podniesienie poziomu szeroko pojętego bezpieczeństwa osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 1 036 spotkań, w których wzięły udział 33 303 osoby, w tym seniorzy. Organizatorem przedsięwzięć była Komenda Wojewódzka Policji we Wrocławiu. Audycja pod nazwą „Senior Online” Audycja, organizowana przez Komendę Wojewódzką we Wrocławiu, była transmitowana na kanale YouTube, w każdy pierwszy poniedziałek miesiąca. Celem audycji był przede wszystkim kontakt Policji i zapraszanych gości z seniorami, oraz uwrażliwianie społeczeństwa na sytuacje, w których osoby starsze stają się ofiarami przestępstw. Podczas audycji policjanci zwracali uwagę na powody wyboru seniorów jako ofiar, w szczególności oszustw oraz informowali o działaniach profilaktycznych. Policjanci z jednostek organizacyjnych Policji podległych Komendzie Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu spotykali się z mieszkańcami i omawiali zagrożenia dla seniorów. Działania informacyjno–edukacyjne „Jesteśmy świadomi – jesteśmy bezpieczni” Działania polegały na przygotowaniu, a następnie rozesłaniu materiału edukacyjnego, który dzięki współpracy z oddziałem w Krakowie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotarł do seniorów wraz z rocznym rozliczeniem PIT. Głównym celem działań było ostrzeżenie seniorów i osób samotnych przed działaniem oszustów i pochopnym przekazywaniem pieniędzy nieznajomym. Ulotka dodana do korespondencji, którą pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozesłali do odbiorców świadczeń emerytalno–rentowych, pozwoliła na dotarcie do wszystkich emerytów i rencistów małopolski. Wydrukowano i rozdystrybuowano ją w liczbie 900 000 szt. Współorganizatorami działań była Komenda Wojewódzka Policji w Krakowie i Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie. Monitorowanie obszaru związanego z działalnością domów pomocy społecznej oraz placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku działających w oparciu o zezwolenie wojewody, jak i bez takiego zezwolenia. Z pobytem podopiecznych w domach lub placówkach pomocy społecznej mają związek również ich kontrole, do których to czynności ustawodawca uprawnił tylko i wyłącznie wojewodów. Niemniej jednak w czynnościach kontrolnych tych placówek udział mogą brać również funkcjonariusze Policji. W takim przypadku wojewoda, w oparciu o art. 127a ustawy 20 , może wystąpić z wnioskiem do właściwego miejscowo komendanta Policji o pomoc, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia czynności kontrolnych. 20 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 68 Działania podjęte przez jednostki organizacyjne Policji podległe komendom wojewódzkim/Komendzie Stołecznej Policji, polegające na zidentyfikowaniu domów lub placówek pomocy społecznej mogących funkcjonować na ich terenie bez zezwolenia wojewody, nadal miały charakter wspierający urzędy wojewódzkie na terenie kraju. Polegały one m.in. na określeniu lokalizacji ich funkcjonowania, w oparciu o posiadaną wiedzę dzielnicowych, wynikającą z rozpoznania terenowo–osobowego, pogłębionego, m.in. o rozmowy z mieszkańcami sąsiadujących posesji lub pracownikami domów lub placówek społecznych. Pozyskane w ten sposób informacje porównywane były z rejestrami prowadzonymi przez właściwych miejscowo wojewodów. Następnie funkcjonariusze przekazywali pozyskane informacje właściwym do spraw pomocy społecznej wydziałom urzędów wojewódzkich, uprawnionym w imieniu wojewody, do sprawowania nadzoru i kontroli nad domami lub placówkami pomocy społecznej, celem zweryfikowania otrzymanych danych, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, wdrożenia postępowania administracyjnego zmierzającego do wyegzekwowania, zgodnej z obowiązującym stanem prawnym, formy podjętej przez dom lub placówkę pomocy społecznej działalności. Ponadto należy dodać, że podejmowane przez funkcjonariuszy Policji czynności służbowe, polegające na weryfikowaniu postępowań sprawdzających oraz przygotowawczych, w szczególności wyczerpujących znamiona przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, rodzinie i opiece oraz wolności, zmierzały do identyfikowania ewentualnych zagrożeń życia lub zdrowia, a także wolności osób przebywających w domach lub placówkach pomocy społecznej, zarówno działających w oparciu o stosowne zezwolenie, jak też działających bez takiego zezwolenia, a następnie informowania o powyższym wydziały polityki społecznej urzędów wojewódzkich, w celu zainicjowania kontroli doraźnych z udziałem lub bez udziału Policji. W 2023 r. działania Policji obrazujące wybrane ustalenia w powyższym obszarze, w ujęciu statystycznym, przedstawiają się następująco: liczba domów lub placówek pomocy społecznej działających w oparciu o zezwolenie wojewody— 1 652; liczba domów lub placówek pomocy społecznej zidentyfikowanych jako działające bez zezwolenia wojewody—98;  łącznie skontrolowano 660 domów lub placówek pomocy społecznej, w tym 590 działających w oparciu o zezwolenie wojewody oraz 70 działających bez zezwolenia, z czego 151 z udziałem Policji, a 509 bez udziału Policji;  łącznie na terenie kraju przeprowadzono 246 postępowań karnych—zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, inicjujące wszczęcie postępowania przygotowawczego, składane były zazwyczaj przez personel—87, członków rodzin osób przebywających w domach lub placówkach pomocy społecznej—35, podopiecznych—32, innych zawiadamiających—17, przedstawicieli instytucji—75. W efekcie prowadzonych postępowań przygotowawczych do sądu skierowano 47 aktów oskarżenia (ujawnieni sprawcy: podopieczni—40, personel—6, inna osoba—1, ujawnieni pokrzywdzeni: podopieczni—28, personel—13, przedstawiciel instytucji—5, inna osoba—1), przy czym 122 postępowania umorzono, a kolejne 72 postępowania były w toku, zaś 5 postępowań zawieszono. Działania Państwowej Straży Pożarnej W 2023 r. w ramach działań z zakresu prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej realizowała bądź nadzorowała realizowane przez jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej przedsięwzięcia skierowane do seniorów na terenie całego kraju. W 2023 r. zrealizowano w sumie 449 przedsięwzięć skierowanych do grupy seniorów, w których udział wzięło 23874 osób w wieku powyżej 65 roku życia. Treści edukacyjne przekazywane były w ramach spotkań w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, uniwersytetach trzeciego wieku, na zaproszenie klubów seniora, on-line, a także podczas pikników i festynów. W ramach zajęć poruszana była tematyka z zakresu m.in.: realizowanych 69 kampanii społecznych Państwowej Straży Pożarnej tj. „Czujka na straży Twojego Bezpieczeństwa” i „Stop pożarom traw”, zagrożeń związanych z powstaniem pożaru w mieszkaniu i sposobów przeciwdziałania pożarom, pierwszej pomocy, sposobów alarmowania oraz postępowania na wypadek wystąpienia zagrożenia, zasad bezpiecznego wypoczynku nad wodą, w lesie itp., zasad zachowania podczas upałów, mrozów, burz, silnych wiatrów itp., zasad bezpiecznej ewakuacji oraz bezpiecznego użytkowania instalacji elektrycznych i kominowych, instalacji gazowej i czujki tlenku węgla. Ponadto w 2023 r. Państwowa Straż Pożarna przeprowadziła w domach pomocy społecznej 536 czynności kontrolno-rozpoznawczych, o których mowa w art. 23 ustawy 21 , obejmując nimi 660 obiektów. W ramach tych czynności stwierdzono 1 483 nieprawidłowości z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Zidentyfikowano 91 domów pomocy społecznej z nieprawidłowościami dotyczącymi ewakuacji – mogącymi spowodować zagrożenie życia ludzi. W wyniku przedmiotowych czynności m.in. wydano 177 decyzji administracyjnych w sprawie usunięcia uchybień oraz 4 mandaty karne. Dodatkowo warto podkreślić, że w 2023 r. w rozporządzeniu 22 ujęte zostały zmiany dotyczące: wymogu wyposażenia budynków domów pomocy społecznej w system sygnalizacji pożarowej; stosowania w małych budynkach domów pomocy społecznej (przeznczonych dla nie więcej niż 10 mieszkańców) autonomicznych czujek dymu - alternatywne rozwiązanie do systemu sygnalizacji pożarowej. Działania Służby Ochrony Państwa W zakresie udogodnień kierowanych m.in. do osób starszych, Służba Ochrony Państwa (SOP) zapewnia dostępność swojej strony internetowej, zgodnie z ustawą 23 . SOP zapewnia również dostępność architektoniczną swojej siedziby, a także posiada wyznaczony pokój do przyjmowania interesantów zlokalizowany w budynku, w którym znajduje się Biuro Przepustek – ułatwia to dostęp do niego osobom z dysfunkcjami ruchowymi, czy też słabowidzącym i niewidomym, gdyż nie wymaga od nich wysiłku w celu przemieszczania się. 1.15 Ministerstwo Zdrowia Świadomość zachodzących zmian demograficznych i rosnącego udziału populacji osób 60+ w polskim społeczeństwie, a w związku z tym także ryzyka rosnącego obciążenia dla systemów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej w kolejnych latach, sprawia, że szczególny nacisk kładziony jest na działania z zakresu profilaktyki oraz promocji zdrowia, wdrażane na jak najwcześniejszych etapach życia. Zachodzące procesy demograficzne powodują konieczność: odpowiedniego projektowania rozwiązań diagnostyczno-leczniczych ukierunkowanych na potrzeby osób starszych,  wdrożenia odpowiednich działań profilaktycznych i działań z zakresu promocji zdrowia, aby kolejne roczniki wchodziły w wiek senioralny coraz zdrowsze oraz coraz bardziej świadome czynników determinujących ich stan zdrowia w przyszłości. I.Działania z zakresu profilaktyki i promocji zdrowia Realizacja Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 Ministerstwo Zdrowia, dostrzegając wzrastające potrzeby zdrowotne osób w starszym wieku, koncentruje się nie tylko na zapewnieniu właściwej dostępności i jakości udzielanych świadczeń medycznych, ale również podejmuje zadania ukierunkowane na profilaktykę i promocję zdrowia 21 z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 127, z późn. zm.) 22 Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. 2023 poz. 2355) 23 z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1440) 70 w społeczeństwie. Jednym z priorytetów Ministerstwa jest poprawa zdrowia Polaków i zapobieganie chorobom m.in. poprzez edukację zdrowotną i promowanie zdrowego stylu życia. Zadania na rzecz promocji zdrowia oraz profilaktyki zdrowotnej osób starszych realizowane są m.in. na mocy ustawy 24 oraz rozporządzenia 25 . Celem strategicznym Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 (NPZ) jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz ograniczenie społecznych nierówności w zdrowiu. W NPZ wydzielono Cel operacyjny 5. Wyzwania demograficzne, dedykowany wsparciu zdrowotnemu obecnych i przyszłych seniorów oraz ich opiekunów. W ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 w 2023 r. prowadzone były następujące działania na rzecz osób starszych: 1.Edukacja w zakresie zarządzania zdrowiem starzejących się pracowników oraz opracowanie i upowszechnienie instrumentów promujących zdrowie i zachowania prozdrowotne w środowisku pracy. Głównym celem zadania, realizowanego przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. Jerzego Nofera w Łodzi, jest zwiększenie motywacji i kompetencji pracodawców, menedżerów i specjalistów zarządzania zasobami ludzkimi do realizacji programów zarządzania zdrowiem starzejących się pracowników w średnich i dużych zakładach pracy. Instytut wdraża inicjatywy mające na celu przeciwdziałanie wczesnemu wykluczeniu pracowników z rynku pracy w przypadku problemów zdrowotnych związanych z wiekiem. Zakres zadania na lata 2021—2025 obejmuje:  zwiększenie kompetencji 5 000 pracodawców, ze szczególnym uwzględnieniem kadry zarządzającej i profesjonalistów zajmujących się zdrowiem w zakładach pracy, w zakresie realizacji programów prozdrowotnych ograniczających konsekwencje starzenia się personelu oraz podtrzymujących i przedłużających zdolność do pracy poprzez wyposażenie ich w odpowiednie narzędzia i materiały lub przeszkolenie w tym zakresie, podniesienie świadomości i wiedzy 10 tysięcy pracowników w zakresie budowania własnego kapitału zdrowia poprzez zapewnienie im dostępu do materiałów informacyjno-edukacyjnych dotyczących zachowań sprzyjających zdrowiu, prowadzenie Centrum Konsultacyjnego obejmującego działalność doradczą dla firm oraz kompleksowy model poradnictwa i wczesnej interwencji w przypadku związanych z wiekiem problemów zdrowotnych stanowiących przeciwwskazanie do kontynuowania pracy na dotychczasowym stanowisku/w wyuczonym zawodzie (zwiększanie wiedzy u co najmniej 1000 profesjonalistów służby medycyny pracy),  zwiększenie dostępności materiałów i rozwiązań podnoszących motywację, wiedzę i kompetencje pracodawców, profesjonalistów zajmujących się promocją zdrowia w zakładach pracy i profesjonalistów służby medycyny pracy w zakresie wzmacniania zdrowia pracowników i ograniczania konsekwencji starzenia się personelu zakładów pracy. W ramach zadania w 2023 r.: prowadzono działania promocyjne: ona stronie internetowej projektu (www.pracanazdrowie.pl) systematycznie uaktualniane były informacje o realizowanym projekcie oraz zamieszczane nowe materiały, opoprzez inne strony obserwowane przez pracodawców, pracowników oraz służbę medycyny pracy; 24 z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1608, z późn. zm.). 25 Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021—2025 (Dz. U. poz. 642). 71 oprowadzono profil projektu o nazwie „Praca na zdrowie” w serwisie Facebook; analizowano możliwości rozwijania współpracy z organizacjami pracodawców, organizacjami branżowymi, organizacjami ds. HR, sieciami pracodawców i towarzystwami zrzeszającymi specjalistów ds. BHP, służby medycyny pracy oraz naukowymi wspierającymi zdrowie pracowników; opracowano i upowszechniano narzędzie—„Kwestionariusz do badania kultury zdrowia w zakładzie pracy”. Promowano także „Kwestionariusz do subiektywnej oceny stanu zdrowia personelu firmy” i „Kwestionariusz do oceny zachowań i postaw personelu wobec zdrowia”; opracowano materiały edukacyjne dla pracodawców \"Zasady opieki profilaktycznej nad starszym pracownikiem\"; przygotowano materiały edukacyjne \"Nowe czynniki i zagrożenia zdrowia w pracy i w życiu codziennym—jak zapobiegać ich działaniu?\"; zrealizowano webinarium dla pracodawców i profesjonalistów zajmujących się zarządzaniem zdrowiem pracowników „Jak wspierać zdrowie pracowników i osiągnąć sukces organizacyjny?” (12—13.10.2023.). 2.Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych. W latach 2022—2023 prowadzona była kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera której hasło przewodnie brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. W ramach kampanii zrealizowane zostały m.in. następujące działania: spoty w TV i radio, kampania w mediach społecznościowych—posty na Facebooku i Twitterze, podcasty, opublikowane na stronach online stacji radiowej RMF w zakładce podcasty oraz na stronie kampanii, debata telewizyjna oraz audycja radiowa, reklamy w krzyżówkach, badanie świadomości i wiedzy na temat zaburzeń otępiennych metodą CATI. Realizacja programów strategicznych oraz programów polityki zdrowotnej PROFILAKTYKA NOWOTWOROWA W ramach Narodowej Strategii Onkologicznej realizowany jest m.in. „Program badań w kierunku wykrywania raka płuca”. Celem programu jest zwiększenie odsetka osób, u których wykryto raka płuca we wczesnych stadiach zaawansowania, zwiększenie odsetka wyleczeń (5-letnich przeżyć), obniżenie umieralności na raka płuca, a także obniżenie kosztów leczenia raka w skali kraju. Program polega na wykonywaniu badań niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) w populacji osób wysokiego ryzyka zachorowania na raka płuca. Kryteria włączenia: 1.osoby w wieku 55—74 lata, które: • mają konsumpcję tytoniu większą lub równą 20 paczkolatom i • rzuciły palenie na nie więcej niż 15 lat (dot. ostatniego okresu absencji); 2. osoby w wieku 50—74 lata, które: • mają konsumpcję tytoniu większą lub równą 20 paczkolatom i • rzuciły palenie na nie więcej niż 15 lat (dot. ostatniego okresu absencji) i • u których stwierdzono jeden z czynników ryzyka: 72 oz uwagi na wykonywany zawód były narażone na działanie krzemionki, berylu, niklu, chromu, kadmu, azbestu, związków arsenu, spalin silników diesla, dymu ze spalania węgla kamiennego, sadzy, oekspozycja na radon, o chorowały na raka płuca, chłoniaka, raka głowy i szyi lub raki zależne od palenia tytoniu, np. raka pęcherza moczowego, oosoby z bliskiej rodziny (krewni pierwszego stopnia) miały raka płuca, o chorują na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) lub samoistne włóknienie płuc (IPF). Realizatorzy programu to podmioty lecznicze, których miejsce udzielania świadczeń znajduje się w jednym z wymienionych województw dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, lubelskie, lubuskie, łódzkie, małopolskie, opolskie, podkarpackie, warmińsko-mazurskie, zachodniopomorskie. Łącznie w 2023 r. wykonano 16 946 badań NDTK płuc (stan na dzień 31 grudnia 2023 r.). Ponadto, działaniem skierowanym na poprawę stanu zdrowia i wykrywalności nowotworów u ogółu społeczeństwa (również osób starszych) jest wymiana i zakup sprzętu do diagnostyki i leczenia nowotworów. W 2023 r. dofinansowano sprzęt za niemal 345 mln zł, w tym: 40 mammografów dla 35 podmiotów, 7 akceleratorów dla 7 podmiotów, 3 aparatów do brachyterapii HDR dla 3 podmiotów, systemów planowania leczenia radioterapeutycznego dla 10 podmiotów,  sprzętu do diagnostyki i leczenia raka płuca dla klinik i oddziałów torakochirurgii (15 podmiotów) oraz dla klinik i oddziałów pneumonologii (15 podmiotów), 8 aparatów PET dla 8 podmiotów. W 2023 r. wprowadzono również zmiany w załączniku do rozporządzenia 26 , polegające na poszerzeniu kryterium wieku kwalifikacji do programu profilaktyki raka piersi. Rozszerzono populację kwalifikującą się do wykonywania mammografii przesiewowej o kobiety w wieku 69—74 lata. OPIEKA KOORDYNOWANA Wprowadzenie opieki koordynowanej (OK) pozwoliło na szybsze, skuteczniejsze diagnozowanie i leczenie chorób przewlekłych oraz ułatwienie dostępu do wybranych specjalistów. Opieka koordynowana wciąż ewoluuje i planuje się podejmowanie prac celem dalszego zwiększenia zakresu dostępnych świadczeń. Opieka koordynowana od momentu jej wprowadzenia jest sukcesywnie rozszerzana o nowe elementy statuujące m.in. ułatwienia dla pacjentów w dostępie do świadczeń. W dniu 1 listopada 2023 r. weszły w życie przepisy rozporządzenia 27 : poszerzono krąg osób, którym dedykowane są świadczenia z zakresu opieki koordynowanej w POZ; w przypadku świadczeń z zakresu diabetologii udostępniono możliwość przeprowadzenia diagnostyki i leczenia dla osób, u których zdiagnozowano stany przedcukrzycowe 28 ; osoby z nadczynnością tarczycy uzyskały uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki koordynowanej w POZ; wprowadzono nowe świadczenie w zakresie leczenia nefrologii tj. diagnostykę i leczenie przewlekłej choroby nerek. 26 Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 916, z późn. zm.). 27 Ministra Zdrowia z dnia 9 października 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. poz. 2226). 28 diagnozowane kodami ICD 10: R73 - Podwyższone stężenie glukozy i R73.0 – Nieprawidłowa krzywa cukrowa (test tolerancji glukozy) 73 PROGRAM PROFILAKTYKA 40 PLUS Od 1 lipca 2021 r. wprowadzono program pilotażowy „Profilaktyka 40 PLUS\" dla osób od 40 roku życia, obejmujący pakiet badań diagnostycznych zgodnych z aktualnym stanem zdrowia. Skorzystanie z badań dostępnych w ramach ww. pakietu jest możliwe po uzyskaniu e-skierowania wygenerowanego na podstawie wypełnionej ankiety za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP) lub bezpośrednio u placówce. Ankieta jest dostępna w dwóch wersjach: dla osób w wieku 40—64 lata i 65+. Program pilotażowy Profilaktyka 40 PLUS obejmuje 3 pakiety badań: pakiet badań wspólnych: pomiar ciśnienia tętniczego, pomiar masy i wysokości ciała, pomiar obwodu w pasie oraz obliczenie wskaźnika masy ciała (BMI); pakiet badań dla kobiet: morfologia krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi, pomiar stężenia cholesterolu całkowitego albo kontrolny profil lipidowy, pomiar stężenia glukozy we krwi, próby wątrobowe: AlAT, AspAT, GGTP, badanie poziomu kreatyniny we krwi, badanie ogólne moczu, badanie poziomu kwasu moczowego we krwi, pomiar krwi utajonej w kale—metodą immunochemiczną (iFOBT); pakiet badań dla mężczyzn morfologia krwi obwodowej ze wzorem odsetkowym i płytkami krwi, pomiar stężenia cholesterolu całkowitego albo kontrolny profil lipidowy, pomiar stężenia glukozy we krwi, próby wątrobowe: AlAT, AspAT, GGTP, badanie poziomu kreatyniny we krwi, badanie ogólne moczu, badanie poziomu kwasu moczowego we krwi, pomiar krwi utajonej w kale—metodą immunochemiczną (iFOBT), PSA - antygen swoisty dla stercza całkowity. Od początku realizacji programu Profilaktyka 40 PLUS, z badań skorzystało ponad 3,5 mln pacjentów. Wartość udzielonych świadczeń wyniosła: 74 Wykres 1 Wartość rozliczonych świadczeń w programie Profilaktyka 40 PLUS (w zł) Źródło: Dane NFZ Od dnia 1 lipca 2023 r. wprowadzono trzy zmiany w programie: 1.na badania można się umówić również przez IKP, 2.z badań można skorzystać po raz drugi, jeśli minęło co najmniej 12 miesięcy od pierwszych badań w ramach programu, 3.program został przedłużony do końca czerwca 2024 r. Dzięki wprowadzonym w IKP rozwiązaniom, skorzystanie z Programu jest bardzo łatwe, co istotnie wpłynęło na wysokie zainteresowanie pacjentów skorzystaniem z badań profilaktycznych, prowadząc do poprawy zdrowia społeczeństwa. Działania Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego—PZH Państwowego Instytutu Badawczego Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH—Państwowy Instytut Badawczy (NIZH—PZH PIB), w ramach umowy zawartej z Ministerstwem Zdrowia, w 2023 r. prowadził prace w zakresie opracowania wytycznych i materiałów szkoleniowych dla podmiotów publicznych, planujących szkolenia dla opiekunów nieformalnych osób starszych, które następnie będą mogły zostać wykorzystane przy prowadzeniu działań lokalnie. Ostateczny produkt z realizacji przedmiotowej umowy powinien być dostępny w 2024 r. Ponadto, NIZP PZH – PIB gromadzi w systemie ProfiBaza informacje o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego, zrealizowanych lub podjętych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) oraz instytucje centralne 29 . Do 30 września 2024 r. trwa proces sprawozdawczy za 2023 r. II.ZWIĘKSZENIE DOSTĘPU DO LEKÓW DLA OSÓB STARSZYCH Projekt Leki 65+ służy zapewnieniu osobom po ukończeniu 65 r.ż. bezpłatnego dostępu do wybranych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Od 1 września 2016 r. do 30 sierpnia 2023 r. bezpłatne leki z tzw. listy „S” mogły otrzymać wszystkie osoby, które ukończyły 75 lat, a od 30 sierpnia 2023 r. bezpłatne zaopatrzenie w leki przysługuje wszystkim osobom, które ukończyły 65 lat. Realizacja projektu Leki 75+/65+ w 2023 r.: zgodnie z planem finansowym NFZ na 2023 r. na finansowanie bezpłatnych leków (dla seniorów, dzieci i młodzieży) zaplanowano środki finansowe w wysokości 1 488 556,00 tys. zł—kwota na finansowanie projektu wzrosła o ok. 66% w porównaniu z 2022 r. (gdzie finansowanie bezpłatnych leków dotyczyło tylko seniorów 75+), w którym wynosiła 898 524,00 tys. zł. 29 zgodnie z ustawą o zdrowiu publicznym oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2016 r. 38117158 100216536 148070764 0 20000000 40000000 60000000 80000000 100000000 120000000 140000000 160000000 202120222023 75 wydatki na leki 75+/65+, wg sprawozdania NFZ, w okresie I—XII 2023 r. wyniosły ok. 1 317 125 tys. zł. na liście leków 65+ (wg tzw. listopadowego obwieszczenia refundacyjnego) na koniec 2023 r. znalazły się 3 794 produkty (o 45 % zwiększyła się liczba produktów w porównaniu z 2022 r., gdy na liście 75+ znajdowały się 2 052 produkty).  łącznie w okresie styczeń—grudzień 2023 r. seniorom zrefundowano ponad 119 mln opakowań leków. z programu w 2023 r. skorzystało ponad 6,2 mln seniorów. w każdym z miesięcy w okresie I-VIII 2023 r. skorzystało z programu średnio ponad 1,3 mln świadczeniobiorców po 75. roku życia, natomiast od IX-XII 2023 r. skorzystało z programu miesięcznie średnio ponad 3,3 mln świadczeniobiorców po 65. roku życia. III.Inicjatywy z zakresu e-zdrowia Działanie prowadzone w tym obszarze skierowane są do wszystkich pacjentów, bez względu na wiek, płeć czy stopień niepełnosprawności. Z rezultatów projektów mogą korzystać wszyscy obywatele, a korzyści są odczuwalne przez każdego użytkownika systemu ochrony zdrowia, ponieważ wdrażane rozwiązania usprawniają funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia w Polsce, organizację podmiotów wykonujących działalność leczniczą (PWDL) i podnoszą jakość świadczonych usług. Rozwój e-zdrowia umożliwia włączenie pacjentów do zarządzania własnym zdrowiem. W Polsce realizowane jest to za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP). Dzięki IKP pacjenci mogą sprawdzić informacje o: wystawionych e-receptach, e-skierowaniach,  historię swoich wizyt wizytach zaplanowanych, jak i historię przyjmowanych leków oraz ich dawkowanie. Ważną informacją dla seniorów i osób przewlekle chorych, jest to, że pacjenci dzięki IKP zyskali możliwość udostępniania bliskiej osobie lub lekarzowi informacji o stanie zdrowia i historii przepisywanych leków. Obecnie Polacy aktywowali ponad 18 mln IKP. W 2023 r. zrealizowano następujące działania, adresowane również do osób starszych: w ramach IKP: prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e—zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy;  udostępniono możliwość znalezienia listy bezpłatnych leków—od 1 września 2023 r. seniorzy powyżej 65 lat mają prawo do wielu bezpłatnych leków, a wdrożona e-usługa pozwala na łatwe i szybkie zapoznanie się z ich listą; dokonano zmiany w zakresie logowania - wdrożono możliwość zalogowania się także za pomocą aplikacji mObywatel ułatwiając tym samym korzystanie z IKP; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. w ramach mojeIKP:  udostępniono nową ścieżkę rejestracji, przez którą można zapisywać się na szczepienie przeciw COVID—19;  wdrożono skaner leków, który umożliwia zeskanowanie nazwy leku i sprawdzenie ulotki preparatu w aplikacji mojeIKP; w ramach Profilaktyki 40 PLUS umożliwiono wypełnienie e-ankiety w mojeIKP, w celu otrzymania e-skierowania i umówienia się na badania; 76  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów; przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa—\"Recepta na Ruch\".  udostępniono nową e-usługę: zamawianie e-recept na leki, których potrzebuje pacjent, do tej pory można było online poprosić lekarza o wystawienie e—recepty na IKP;  umożliwiono pacjentowi dostęp do historii swojego leczenia;  wdrożono licznik spożycia wody (interaktywne narzędzie monitorujące ilość spożytej wody oraz przypominające o codziennej konieczności picia odpowiedniej ilości płynów);  wdrożono listę bezpłatnych leków dla osób powyżej 65 lat mają prawo do wielu bezpłatnych leków;  umożliwiono dostęp do danych i kontakt do przychodni POZ, lekarza POZ, pielęgniarki POZ i położnej POZ; wprowadzono możliwość sprawdzenia terminu ważności leków w domowej apteczce,  możliwość zamówienia e-recepty na leki przyjmowane stale,  dostęp do ankiety badania jakości świadczeń medycznych (do tej pory tylko na IKP),  dostęp do bezpłatnego programu NFZ „8 tygodni do zdrowia po COVID-19\"; dokonano zmiany w zakresie logowania - wdrożono możliwość zalogowania się także za pomocą aplikacji mObywatel przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do realizacji rozporządzenia Ministra Zdrowa—\"Recepta na Ruch\". Dodatkowo, w aplikacji mojeIKP dostępna jest usługa ułatwiająca skuteczne udzielenie pierwszej pomocy, co jest niezwykle istotne w przypadku seniorów. Dzięki instrukcji w aplikacji, możliwa jest ocena przytomności, oddechu i krążenia poszkodowanego. Krok po kroku można dowiedzieć się, jak udrożnić drogi oddechowe, ułożyć kogoś w tzw. pozycji bezpiecznej, wykonać resuscytację krążeniowo- oddechową. W razie potrzeby w odpowiednim wykonaniu czynności ratowniczych pomoże plik dźwiękowy „rytmu masażu serca\". Z aplikacji można dowiedzieć się też w jaki sposób rozmawiać z dyspozytorem, o co można zapytać i jakie informacje należy mu przekazać. Aplikacja mojeIKP posiada również inne funkcjonalności istotne z punktu widzenia seniorów, m.in.:  łatwe wyszukiwanie e-recept i e-skierowań; odbieranie powiadomień o wystawionych e-receptach i e-skierowaniach, wysyłanych bezpośrednio na telefon; wykupienie leku w aptece przez pokazanie kodu QR na ekranie telefonu (bez konieczności podawania farmaceucie numeru PESEL); ustawienie przypomnienia o godzinach zażywania leków; szybkie umówienie terminu szczepienia przeciw COVID—19;  dostęp do portalu Diety NFZ; uruchomienie krokomierza lub skorzystanie z bezpłatnego planu treningów „8 tygodni do zdrowia\";  udostępnianie danych medycznych nie tylko bliskim osobom, ale i pracownikom medycznym, farmaceutom, placówkom medycznym. Osoby starsze, które nigdy nie korzystały z Internetu i nie czują takiej potrzeby, mogą upoważnić kogoś bliskiego do obsługi ich Internetowego Konta Pacjenta, a także do wykonywania określonych czynności w ich imieniu, np. realizacji e-recept i e-skierowań. W celu ułatwienia dostępu do IKP wprowadzona została możliwość potwierdzania Profili Zaufanych oraz aktywowania IKP w oddziałach wojewódzkich NFZ. Spośród kluczowych e-usług, które zwiększają dostępność do świadczeń oraz przyczyniają się do ułatwienia korzystania z usług w polskim systemie ochrony zdrowia, należy wymienić: 77 e-receptę (upowszechnienie elektronicznej recepty w skali systemowej pozwoliło na zachowanie ciągłości udzielania świadczeń zdrowotnych w czasie epidemii koronawirusa; ponadto wprowadzenie możliwości wystawienie recepty „rocznej\", czyli ważnej przez 365 dni, pozwoliło wielu pacjentom, zwłaszcza osobom starszym i przewlekle chorym, ograniczyć liczbę ryzykownych epidemiologicznie kontaktów osobistych z przychodnią w celu otrzymania e- recepty na kontynuację leczenia); e-skierowanie (wdrożenie obowiązku wystawiania e-skierowań przyczynia się do poprawy efektywności świadczeń opieki zdrowotnej, skrócenia kolejek na wybrane świadczenia, a w przyszłości stworzy szansę dla sprostania wyzwaniom stawianym przed systemem związanym m.in. ze zmianami demograficznymi); E-skierowanie może być wystawione m.in. na: ambulatoryjne świadczenia specjalistyczne, leczenie szpitalne, badania medycyny nuklearnej oraz badania tomografii komputerowej, rezonans magnetyczny, badanie endoskopowe przewodu pokarmowego, rehabilitację, leczenie w uzdrowisku lub sanatorium. Od 1 lipca 2023 r. skierowania do sanatoriów w Polsce są wystawiane już tylko w formie elektronicznej. Pacjent posiada dostęp do e-skierowanie na IKP oraz w aplikacji mojelKP, dzięki czemu ma łatwy dostęp do informacji związanych ze swoim planowanym leczeniem sanatoryjnym; e-rejestracja na szczepienia przeciw COVID—19 (usługa pozwoliła na sprawną rejestrację pacjentów na szczepienia dawkami w cyklu podstawowym oraz dodatkowym/przypominającym poprzez IKP, mojelKP a także infolinię lub bezpośrednio w kontakcie z punktem szczepień); centralna e-rejestracja - usługa pozwalająca na załatwienie kluczowych dla pacjenta spraw online, bez konieczności kontaktu osobistego z personelem administracyjnym i medycznym. Rozwiązanie centralnej e-rejestracji wykorzystywane jest od 2023 r. w szczepieniach HPV oraz Programie Profilaktyka 40+. Od 15 grudnia 2023 r. odbywa się w ten sposób również rejestracja na szczepienia przeciw COVID—19. W grudniu 2023 r. odbyło się szkolenie skierowane do punktów szczepień, dotyczące obsługi centralnej e-rejestracji w kontekście szczepień przeciw COVID—19. W 2023 r. prowadzono też prace koncepcyjne dotyczące rozszerzenia centralnej e-rejestracji o kolejne zakresy świadczeń. Działania komunikacyjne skierowane do seniorów Centrum e-Zdrowia (CeZ) realizuje nieustannie działania komunikacyjne oraz kampanie informacyjno- edukacyjne skierowane do seniorów, dotyczące m.in. e-recepty, e-skierowania, elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM) oraz Internetowego Konta Pacjenta i aplikacji mobilnej mojeIKP. Celem tych działań jest zwiększenie świadomości seniorów na temat możliwości korzystania z rozwiązań e- zdrowia. CeZ zrealizował diagnozę potrzeb seniorów w kluczowych punktach styku dotyczących zdrowia w 4 perspektywach: senior u lekarza, senior u pielęgniarki, senior u fizjoterapeuty, senior w aptece w kontekście wykorzystania usług e-zdrowia. Przeprowadzono warsztat „E-zdrowie a starzenie się społeczeństwa. Dostosowanie e-usług do potrzeb seniorów” w ramach konferencji zorganizowanej przez Centrum e-Zdrowia np. „Perspektywy e-zdrowia -nowa jakość w procesie projektowania i wdrażania e-usług”, która odbyła się 15 listopada 2023 r. W warsztacie uczestniczyli 32 osoby, w tym: lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci i farmaceuci, a także zaproszeni seniorzy. Celem warsztatów było wypracowanie dobrych praktyk i zasad w projektowaniu rozwiązań dla osób starszych w tym: barier, które uniemożliwiają lub utrudniają seniorom korzystanie z usług cyfrowych, 78  korzyści–czego seniorzy oczekują od usług cyfrowych i jakie funkcje byłyby dla nich użyteczne w codziennym dbaniu o zdrowie,  oczekiwań–co ułatwiłoby seniorom korzystanie z usług cyfrowych i co byłoby dla nich wsparciem. Kampanie informacyjno-edukacyjne skierowane do seniorów prowadzone są w mediach o zasięgu ogólnopolskim, zapewniających efektywne dotarcie do obiektywnie największej liczby osób w danej grupie docelowej. Artykuły o charakterze instruktażowym, informujące o tym jak działa e-recepta i e-skierowanie, i jak zalogować się na Internetowe Konto Pacjenta lub aktywować aplikacje mojelKP, publikowane są na portalupacjent.gov.pl, jak również w prasie codziennej ogólnopolskiej oraz w Internecie. Poza kampanią prowadzoną w mediach tradycyjnych, bardzo istotnym działaniem jest bezpośrednie dotarcie do odbiorcy, czyli do pacjenta. W związku z tym wydrukowano i dystrybuowano ulotki informacyjne dedykowane dla seniorów dotyczące Internetowego Konta Pacjenta i aplikacji mojelKP oraz e-usług. Dystrybuowane były w przychodniach i punktach obsługi pacjentów w oddziałach wojewódzkich NFZ. Obok działań marketingowych i kampanii informacyjno-edukacyjnych na bieżąco realizowane były równocześnie działania public i media relations, których efektem były liczne publikacje i materiały dziennikarskie w programach informacyjnych np. „Panorama\", „Fakty\", programy radiowe grupy Polskie Radia. IV.Dostępność Plus dla zdrowia W 2023 r. kontynuowano w Ministerstwie Zdrowia działania zapoczątkowane od 2019 r. w ramach projektu Dostępność Plus dla zdrowia. Jego realizacja wynikała z rządowego Programu Dostępność Plus, którego celem jest zapewnienie swobodnego dostępu do dóbr, usług oraz możliwości udziału w życiu społecznym i publicznym osób ze szczególnymi potrzebami. Celem projektu Dostępność Plus dla zdrowia było dostosowanie szpitali oraz placówek podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) do wymagań osób ze szczególnymi potrzebami. Udział w projekcie dał uczestniczącym w nim placówkom szansę na rozwój i stworzenie przyjaznej przestrzeni dla tych osób. Było to możliwe dzięki takim działaniom, jak m.in. budowa/wymiana wind i podjazdów, dostosowanie pomieszczeń, rejestracji i gabinetów lekarskich, stworzenie nowych miejsc postojowych, zakup nowego sprzętu i łatwiejszy dostęp do alternatywnych sposobów komunikacji pacjentów z placówkami medycznymi. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Ponadto, obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiano personel placówek medycznych na potrzeby osób z niepełnosprawnościami w tym także osób starszych i przekazano wiedzę na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami, dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z opieki zdrowotnej. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Projekt Dostępność Plus dla zdrowia niewątpliwie przyczynił się do poprawy dostępności w placówkach medycznych oraz do wzrostu świadomości w tym zakresie wśród personelu medycznego. Mając świadomość, że potrzeba poprawy dostępności jest wciąż duża, uruchomiono kolejny projekt o nazwie „Dostępność Plus dla AOS”, dedykowany dla placówek Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej, realizowany z programu operacyjnego Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). 79 V. Dodatkowe Działania Ministerstwa Zdrowia w zakresie zdrowotnej polityki senioralnej w 2023 r. Działania na rzecz osób z chorobami otępiennymi i ich bliskich Ministerstwo Zdrowia przygotowywało projekt programu działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi, w tym chorobą Alzheimera, oraz ich bliskim. W 2023 r. prowadzone były także prace nad rozwiązaniami z zakresu wczesnej diagnostyki zaburzeń otępiennych. Dokonano wyboru świadczeń, które mogłyby zostać wprowadzone w tym zakresie m.in. na poziomie POZ. W latach 2022—2023 była realizowana kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera, finansowana ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021—2025 (NPZ). Hasło przewodnie kampanii brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Szczegóły dotyczące tego zadania zostały opisane w części Realizacja narodowego programu zdrowia na lata 2021—2025. W 2023 r., także ze środków NPZ, Instytut Psychiatrii i Neurologii realizował „Program pilotażowy profilaktyki depresji i samobójstw skierowany do osób po 60. roku życia zajmujących się osobami z zaburzeniami otępiennymi”. Celami programu było m.in. podniesienie świadomości na temat zaburzeń otępiennych, zmniejszenie poczucia obciążenia opieką u opiekunów, ograniczenie ryzyka wystąpienia depresji oraz ryzyka myśli samobójczych oraz zwiększenie poczucia istnienia wsparcia społecznego. W 2023 r. przekonsultowano i zatwierdzono założenia projektu „Helpline—uruchomienie i utrzymanie bezpłatnej infolinii dla osób chorych na chorobę Alzheimera lub inne zaburzenia otępienne oraz ich rodzin i opiekunów”. Projekt w tym zakresie ma być realizowany przez Biuro Rzecznika Praw Pacjenta. Infolinia, zgodnie z założeniami, ma mieć formę bezpłatnej, poufnej i nielimitowanej usługi telefonicznej przeznaczonej dla rodzin i opiekunów osób z demencją oraz chorych na zaburzenia otępienne. 1.16 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Bezpośrednia obsługa klientów Klienci w starszym wieku w salach obsługi klientów (SOK) mogą liczyć na pomoc dostosowaną do ich potrzeb. Za zapewnienie wsparcia i pomocy osobom starszym w placówkach ZUS odpowiada opiekun sali obsługi klientów lub inny wyznaczony pracownik SOK, który towarzyszy klientowi od momentu wejścia do placówki ZUS np. przy pobraniu biletu i dotarciu do właściwego stanowiska obsługi. Od 2017 r. działa usługa doradców emerytalnych, którzy informują i udzielają wyjaśnień w zakresie świadczeń emerytalno-rentowych, w szczególności warunków nabywania uprawnień, ustalania wysokości, wypłacania świadczeń, przeliczania lub ponownego ustalania ich wysokości. Doradcy pomagają w wypełnianiu wniosków o świadczenia, informują przyszłych świadczeniobiorców o czynnikach mających wpływ na wysokość świadczenia. W tym celu wykorzystują oni kalkulator emerytalny ustalający prognozowaną wysokość świadczenia — w roku bieżącym lub w następnych latach pomagając tym samym w wyborze najbardziej optymalnego momentu przejścia na emeryturę. W 2023 r. z pomocy doradców emerytalnych w placówkach Zakładu skorzystało ok. 700 tys. klientów. We wszystkich SOK funkcjonują specjalne stanowiska komputerowe dla klientów z ograniczonymi kompetencjami cyfrowymi. Osoby te mogą skorzystać z pomocy pracowników Zakładu m.in. przy zakładaniu profilu PUE ZUS oraz wypełnianiu i przekazywaniu wniosków elektronicznych za pośrednictwem portalu PUE. SOK w ZUS są także w większości przystosowane do obsługi osób starszych wymagających pomocy przy poruszaniu się. Ponadto osoby starsze, które:  doświadczają trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się mogą—podobnie jak i inni klienci kontaktować się z Zakładem za pomocą „Formularza kontaktowego zapytania ogólnego” udostępnionego na stronie www.zus.pl oraz mailowo na adres: cot@zus.pl: 80  wymagają dodatkowej pomocy z uwagi na szczególne potrzeby, mogą zgłosić bezpośrednio w placówce ZUS lub dzwoniąc do Centrum Kontaktu Klientów ZUS (CKK), chęć skorzystania z usługi tłumacza polskiego języka migowego (PJM), systemu językowo-migowego (SJM) i sposobów komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN) podczas obsługi spraw w ZUS. Dodatkowo informacje o pomocy dla osób niesłyszących w zakresie obsługi spraw są zamieszczane w każdej placówce Zakładu, w dobrze widocznym miejscu, na tablicach informacyjnych w formie plakatu ze znakiem ucha. Treść informacji przygotowana jest prostym językiem. Coraz więcej sal jest wyposażonych w pętle indukcyjne. Od 2021 r. w Zakładzie funkcjonuje rozwiązanie dotyczące obsługi przez pracowników ZUS osób ze szczególnymi potrzebami w miejscu ich zamieszkania/pobytu. Usługa wpisuje się w rozwiązania wynikające z ustawy 30 . W sytuacji, gdy klient ze znacznym stopniem niepełnosprawności ruchowej nie jest w stanie skorzystać z dostępnych kanałów kontaktu (osobiście w placówce ZUS, przez PIJE, telefonicznie, e-wizyta), pracownicy ZUS zapewniają obsługę w miejscu jego zamieszkania/pobytu. Zgłoszenia o potrzebie zapewnienia klientowi obsługi w miejscu jego pobytu może dokonać klient, jego bliscy lub opiekunowie. 1 stycznia 2024 r. weszły w życie zmiany do ustawy 31 oraz ustawy 32 . Świadczenie wspierające jest skierowane bezpośrednio do osób z niepełnosprawnością, wśród których dużą grupę stanowią również osoby starsze. Do powyższych zmian w 2023 r. dostosowane zostały SOK poprzez: zorganizowanie stanowisk komputerowych z dostępem do portalu PUE ZUS, dostosowanie systemu kierowania ruchem klientów przez dodanie w menu biletomatu dodatkowego przycisku „Świadczenie wspierające dla osób z niepełnosprawnościami” . przygotowanie intuicyjnego kreatora wniosku o świadczenie wspierające na portalu PUE ZUS, dodanie do kafelka „Emerytury i renty krajowe” informacji o świadczeniu wspierającym w aplikacji do rezerwacji e-wizyt.  udostępnienie w ramach infolinii ZUS dedykowanego profilu tematycznego — świadczenie wspierające. Zakład organizował mobilne punkty wsparcia, zgodnie z dotychczasową praktyką wspierania klientów poza placówkami. Wydarzenia dla klientów poprzedzała kampania informacyjna w placówkach ZUS, w lokalnej prasie oraz na stronie www.zus.pl . Elektroniczna obsługa skierowana do osób starszych Mając na uwadze potrzeby osób starszych, coraz większy nacisk jest kładziony na elektroniczną formę kontaktu klientów z Zakładem, tak aby większość spraw mogły załatwić bez konieczności przychodzenia do placówek. Cały czas rozwijany jest portal PUE ZUS, który umożliwia klientom dostęp do ich danych w ZUS, złożenie wniosków, uzyskanie zaświadczenia o danych zgromadzonych w ZUS, skorzystanie z kalkulatora emerytalnego. Obecnie w ZUS trwają prace nad zmianą wizualizacji portalu i dostosowaniem go w pełni do standardów WCAG 2.1. 1 marca 2023 r. udostępniono klientom na PUE ZUS kalkulator emerytalny w części „symulacja”. Dotychczas przeprowadzenie symulacji wysokości emerytury w przypadku jej przyznania w roku kalendarzowym, w którym wykonywane są obliczenia, możliwe było tylko w kalkulatorze dostępnym u doradców emerytalnych na SOK, podczas e-wizyty oraz u konsultantów CKK. Natomiast kalkulator emerytalny dostępny na PUE dawał możliwość wyliczenia prognozowanej kwoty emerytury wyłącznie na kolejne lata. Biorąc pod uwagę liczne postulaty klientów, dotyczące możliwości samodzielnego 30 z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240, z późn. zm.). 31 z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm.). 32 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.). 81 obliczania na PUE ZUS wysokości emerytury przyznanej po raz pierwszy według nowych zasad w przypadku, gdyby była ona przyznana w roku bieżącym, rozszerzona została funkcjonalność kalkulatora emerytalnego dostępnego na PUE ZUS. Tym samym z poziomu profilu ubezpieczonego klient ma już możliwość samodzielnego wyliczenia kwoty symulacji świadczenia w roku bieżącym. W 2023 r. na portalu PUE ZUS i stronie www.zus.pl klienci dokonali samodzielnie w kalkulatorze emerytalnym ponad 3 mln obliczeń prognozowanej emerytury, a doradcy emerytalni obliczyli prognozowaną emeryturę dla 694,9 tys. klientów. Od stycznia 2023 r. dla emerytów i rencistów została udostępniona możliwość pobrania na telefon (przy użyciu bezpłatnej aplikacji mobilnej mObywatel) elektronicznej wersji legitymacji tzw. Legitymacja. W 2023 r. prowadzone były e-wizyty, tj. wideorozmowy z pracownikami ZUS, podczas których klienci mogli uzyskać informacje m.in. z zakresu emerytur i rent krajowych, międzynarodowych, zasiłków czy też potwierdzić profil PUE ZUS. Z usługi e-wizyt od 2021 r. mogą korzystać osoby niesłyszące, które mogą zarezerwować spotkanie z konsultantem ZUS w obszarze zasiłków oraz emerytur i rent krajowych w języku migowym PJM. W 2023 r. z e-wizyt w obszarze świadczeń emerytalno-rentowych skorzystało ponad 30 tys. klientów. Akcje informacyjne i promocyjne organizowane przez ZUS na rzecz osób starszych Pod hasłem „Senior manager ds. własnego bezpieczeństwa” organizowana była, w okresie od października do listopada 2023 r. wspólnie z Polskim Związkiem Emerytów, Rencistów i Inwalidów, kolejna edycja „Dnia Seniora\". Odbyło się ponad 660 wydarzeń edukacyjnych, aktywizujących i integracyjnych dla seniorów na terenie wszystkich oddziałów ZUS oraz lokalnych instytucji partnerskich, a także wydany został magazyn „ZUS dla Seniora” (nakładem 35 tys. egzemplarzy). Dokument zawierał, opracowane przez ZUS oraz partnerów akcji, artykuły dotyczące bezpieczeństwa finansowego i cyfrowego, ochrony danych osobowych, a także sposobów radzenia sobie z próbami wyłudzeń i oszustw. W magazynie „ZUS dla Seniora” poruszone zostały tematy związane z działalnością ZUS takie jak trzynastki, czternastki czy waloryzacja. Kampania „Bezpiecznie, zdrowo, bezgotówkowo” Od 2021 r. realizowana jest kampania, której celem jest promowanie wśród świadczeniobiorców ZUS wiedzy na temat korzyści z wykorzystania bezgotówkowej formy pobierania świadczeń, poprzez edukację finansową i podniesienie poziomu wiedzy z zakresu bankowości elektronicznej. Odbiorcy kampanii nabywają kompetencji cyfrowych, poszerzają znajomość zasad bezpieczeństwa w sieci oraz świadomość w zakresie zagrożeń. Wspólnie z zaprzyjaźnionymi instytucjami: Policją, urzędami miast, Państwową Inspekcją Pracy i wielu innymi działającymi lokalnie, organizowane były akcje informacyjne dla osób starszych, nie tylko ściśle z zakresu ubezpieczeń społecznych, ale także dotyczące ich bezpieczeństwa, zdrowia i pieniędzy. Kwartalnik naukowy „Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka” Na łamach kwartalnika naukowego wydawanego przez ZUS opublikowano szereg artykułów poświęconych problematyce zabezpieczenia społecznego osób starszych, ich dobrostanu, ze szczególnym uwzględnieniem skutków pandemii Covid-19, która miała wpływ na wysokość emerytur i finanse funduszy ubezpieczeń społecznych, wpływ otoczenia na decyzje dotyczące wieku przejścia na emeryturę. Opublikowano także analizy systemów zabezpieczenia społecznego dla osób starszych w różnych krajach, uwzględniając emerytury, opiekę długoterminową i świadczenia zdrowotne. Zwrócono w nich uwagę na potrzebę holistycznego podejścia do ochrony osób starszych oraz dalszych badań nad ich dobrostanem. Wskazano na trudności osób starszych w finansowaniu opieki długoterminowej przy malejących emeryturach. Zwrócono uwagę na wyzwania związane z zapewnieniem ochrony socjalnej w kontekście globalnego starzenia się populacji—potrzeba nowych rozwiązań dostosowanych do zmieniających się warunków demograficznych i ekonomicznych. 82 Ponadto, w 2023 r. dla osób starszych zorganizowano 126 wykładów na Uniwersytetach Trzeciego Wieku, w których łącznie uczestniczyło ponad 3,9 tys. słuchaczy. Na monitorach umieszczonych w SOK wyświetlane są filmy promocyjne realizowane przez ZUS w ramach kampanii dla seniorów, a także filmy i komunikaty podmiotów współpracujących z Zakładem (np. Policją, UOKiK itp.) Wyświetlane są także aktualne wysokości świadczeń oraz dodatków do emerytur i rent. Do działań promocyjnych, wydarzeń skierowanych do osób starszych wykorzystujemy również media społecznościowe. Na X i Linkedln wspieraliśmy komunikacyjnie wydarzenia takie jak np. Dzień Seniora. Na profilach ZUS publikujemy informacje merytoryczne istotne dla seniorów, np. limity w dorabianiu do emerytury czy renty, wysokości przysługujących świadczeń itp. 1.17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Prezes Urzędu informuje i edukuje seniorów m.in. poprzez stronę internetową i media społecznościowe, współpracę z mediami i instytucjami, akcje i kampanie informacyjne, webinary i podcasty oraz tematyczny portal WWW. W 2023 r. UOKiK prowadził kampanię informacyjną związaną ze zmianą przepisów konsumenckich, które m.in. zwiększyły ochronę seniorów:  wydłużenie do 30 dni terminu na odstąpienie od umowy zawartej podczas nieumówionej wizyty w domu konsumenta lub wycieczki; zakaz zawierania umów finansowych podczas pokazu lub wycieczki czy zakaz przyjmowania płatności przed upływem terminu na odstąpienie od tego typu umów;  możliwość odstąpienia od niektórych umów o świadczenie usług zdrowotnych zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość, przede wszystkim w przypadku tzw. umów obejmujących abonamenty medyczne. Kampanie i akcje informacyjne Prezesa Urzędu kierowane do seniorów nie skupiały się wyłącznie na prawach konsumentów, poruszały również zagadnienia psychologicznobehawioralne—jak wyznaczać granice i bronić swoich praw, jak chronić się przed sztuczkami marketingowymi, wywieraniem presji czy innymi praktykami nieuczciwych sprzedawców. Było to tematem webinarów „Asertywność na pokaz?” i „Badania na pokaz – czyli sztuczki nieuczciwych przedsiębiorców” oraz podcastu „Najdroższe garnki świata, czyli senior na pokazie”. Prezes UOKiK zachęcał także do międzypokoleniowej wymiany informacji na temat nieuczciwych praktyk handlowych, np. reklam środków pseudomedycznych. Ponadto, Prezes UOKiK kontynuował rozpoczętą w 2022 r. ogólnopolską kampanię informacyjną „Stracisz dane – stracisz pieniądze!”, w ramach której m.in. w TVP i Polskim Radiu emitowane były w dwa spoty (dostępne na stronie Stracisz dane, stracisz pieniądze!), ostrzegające konsumentów przed metodami działania oszustów wyłudzających dane, w tym metodami stosowanymi wobec osób starszych i często nieświadomych zagrożeń. W ramach ww. kampanii również prowadzono webinary („Na co uważać, żeby nie stracić danych i pieniędzy”). UOKiK na bieżąco publikował materiały prasowe o działaniach na rzecz walki z nieuczciwymi praktykami, których ofiarami padają często osoby starsze. Komunikował m.in. informacje o zarzutach dla spółki, oferującej bezpłatne badania, które w istocie mają charakter handlowy i podczas których konsumenci mogą zostać wprowadzeni w błąd na temat stanu swojego zdrowia. 83 Spis tabel i wykresów Tabela 1 Oferta Parków Narodowych ...................................................................................................................................13 Tabela 2 Liczba ośrodków wsparcia, które zostały utworzone w 2023 r. w ramach Programu Senior+ ...43 Tabela 3 Sport Dla Wszystkich 2023 .....................................................................................................................................54 Wykres 1 Wartość rozliczonych świadczeń w programie Profilaktyka 40 PLUS (w zł) ...................................74 Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Według stanu na 2023 r. 1 podział administracyjny Polski obejmował: 16 województw, w tym 314 powiatów, 66 miast na prawach powiatu oraz 2 477 gmin. W porównaniu do 2022 r. w grupie 2 477 gmin spadek liczby mieszkańców nastąpił w 1 877 jednostkach (75,8% gmin). W 17 gminach liczba mieszkańców nie uległa zmianie, w pozostałych 583 jednostkach wystąpił wzrost liczby mieszkańców. Wykres 1 Liczba gmin w 2023 r. Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2023 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. świętokrzyskie (29,3%) i woj. łódzkie (28,8%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 24,2%). Zjawisko to obrazuje poniższy wykres. 1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym – stan na dzień 31 grudnia 2023 r. 2477 302 1498 677 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 Gminy ogółem, w tymMiejskieWiejskieMiejsko-wiejskie 2 Wykres 2 Udział osób w wieku 60 lat i więcej w populacji poszczególnych województw (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 27,2% 26,7% 27,4% 26,8% 28,8% 24,2% 24,7% 27,9% 25,4% 26,7% 24,4% 28,0% 29,3% 26,4% 24,6% 27,9% 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubeskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 3 Spis treści 1.1Województwo dolnośląskie .....................................................................................................................................4 1.2Województwo kujawsko-pomorskie .................................................................................................................12 1.3Województwo lubelskie..........................................................................................................................................18 1.4Województwo lubuskie...........................................................................................................................................24 1.5Województwo łódzkie .............................................................................................................................................29 1.6Województwo małopolskie ...................................................................................................................................36 1.7Województwo mazowieckie .................................................................................................................................42 1.8Województwo opolskie...........................................................................................................................................46 1.9Województwo podkarpackie ................................................................................................................................51 1.10Województwo podlaskie ........................................................................................................................................55 1.11Województwo pomorskie ......................................................................................................................................62 1.12Województwo śląskie ..............................................................................................................................................68 1.13Województwo świętokrzyskie .............................................................................................................................76 1.14Województwo warmińsko-mazurskie ..............................................................................................................82 1.15Województwo wielkopolskie................................................................................................................................89 1.16Województwo zachodniopomorskie .................................................................................................................95 Spis tabel ....................................................................................................................................................................................103 4 1.1 Województwo dolnośląskie Tabela 1 Karta województwa dolnośląskiego za 2023 r. 2 WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE Liczba gmin169 Liczba powiatów26 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia19 947 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem289773728880332879271 w tym w wieku 60 lat i więcej775163777533782366 60–64 lata201063189218177765 65–69207037205650204681 70–74166646173679177604 75–797680988210102493 80–84610555816556270 85 lat i więcej625536261163553 Noworodek płci męskiej – 71,4 Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 79,5 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,5 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,331,332,4 Współczynnik zgonów13,912,511,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat1 409Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat133 Ogółem 15-89 lat1 366Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat130 Ogółem 15-89 lat940Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat624 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat60,0 2 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 5 w tym w wieku 60-89 lat17,6 Ogółem 15-89 lat58,2Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat17,2 Ogółem451 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 451 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 404 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 28 Ogółem53Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata4,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury512,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 39,1 Renty rodzinne90,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury28,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,1 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne1,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie dolnośląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2739,90 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 53,2% i 30,0%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1849,29 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,2%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 56,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,7%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 82,7 m2. 6 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2030 Dolnośląska Strategia Integracji Społecznej (DSIS) Działania na rzecz osób starszych Samorząd Województwa Dolnośląskiego kontynuował działania na rzecz seniorów. 1.W ramach funkcjonowania Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego realizowano następujące przedsięwzięcia: przedstawienie informacji o środkach przeznaczonych przez Samorząd Województwa Dolnośląskiego na realizację zadań z zakresu wsparcia osób starszych; włączenie Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego do opracowania nowego statutu Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego; ustalenie dla członków Rady Seniorów zasad zwrotu kosztów podróży na posiedzenia; wsparcie organizacyjne Rady Seniorów oraz powołanych Zespołów Zadaniowych; prowadzenie zakładki Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego na stronie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego; prowadzenie fanpage Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego na Facebook’u. Zarząd Województwa Dolnośląskiego ogłosił: 1.Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych dotyczących prowadzenia działań aktywizujących dolnośląskich seniorów w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na: prowadzeniu działań zapewniających wsparcie psychologiczne i środowiskowe seniorów, w tym wsparcie seniorów w sytuacjach kryzysowych, jako formy przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu; wzmacnianiu różnych form aktywności i kompetencji seniorów, w tym również działań mających na celu przeciwdziałanie defaworyzacji oraz działań międzypokoleniowych; działaniach edukacyjnych mających na celu wykształcenie zachowań i postaw prozdrowotnych seniorów, promocję aktywnego i zdrowego stylu życia; zdobyciu oraz podnoszeniu kompetencji cyfrowych, zwiększaniu wiedzy w zakresie bezpiecznego poruszania się i komunikacji w sieci, w tym korzystaniu z usług e-administracji. 2.Otwarty konkurs ofert z zakresu asystentury osób starszych w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na udostępnieniu usług asystenckich tj. wsparcie seniorów w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego niezbędnych do aktywnego funkcjonowania społecznego (np. wsparcie w przemieszczaniu się m.in. do lekarza, punktów usługowych i innych miejsc publicznych oraz asysta w tych miejscach, spędzanie czasu wolnego, w tym wsparcie podczas zajęć kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, turystycznych itp.) oraz opieki wytchnieniowej tj. czasowa usługa opiekuńcza nad osobą niesamodzielną, świadczone w zastępstwie za opiekuna faktycznego w związku z zaistniałym zdarzeniem losowym, potrzebą załatwienia spraw dnia codziennego lub odpoczynkiem opiekuna faktycznego, pomoc w drobnych pracach domowych. Usługi asystenta w szczególności polegały na pomocy uczestnikom zadania w aktywizacji Seniora w miejscu jego zamieszkania (np. przy wspólnej rozmowie, wspólnym czytaniu, przygotowywaniu posiłku itd.); wyjściu na spacer, powrocie oraz dojazdach w wybrane przez uczestnika zadania miejsce (np. dom, placówki kulturalne, świątynie, placówki służby zdrowia); wyjściu na zajęcia rehabilitacyjne; zakupach z aktywnym udziałem uczestnika przy ich realizacji, załatwianiu spraw urzędowych, 7 nawiązywaniu kontaktu/współpracy z różnego rodzaju instytucjami i organizacjami; korzystaniu z dóbr kultury (muzeum, teatr, kino, galerie sztuki etc.). 3.Otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego pn. „Mobilna Akademia Nestora” w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na opracowaniu koncepcji, organizacji, a także przeprowadzeniu Mobilnej Akademii Nestora w 2023 r. poprzez organizację wykładów/prelekcji z przedstawicielami świata nauki m.in. w obszarach: nauk humanistycznych (np. historia, literatura, literaturoznawstwo, historia sztuki, geografia, archeologia, kulturoznawstwo, filozofia); nauk ścisłych (np. astronomia, informatyka, fizyka, matematyka); nauk medycznych (np. profilaktyka zdrowotna, zdrowie publiczne, psychologia, kardiologia, zagadnienia medyczne chorób wieku senioralnego, w tym chorób otępiennych); nauk społecznych (np. socjologia, politologia, psychologia, prawo, etnografia, nauki o bezpieczeństwie); nauk przyrodniczych (np. ochrona środowiska, ekologia, biologia, weterynaria, dobrostan zwierząt, ogrodnictwo i ochrona roślin, żywienie człowieka); nauk ekonomicznych (np. ekonomia, finanse, bankowość, zarządzanie). Ponadto: 4.Udzielono i przekazano pomoc finansową z budżetu Województwa Dolnośląskiego 33 Jednostkom Samorządu Terytorialnego w ramach Programu Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku. Celem Programu było podnoszenie kompetencji członków rad seniorów, wymiana dobrych praktyk między radami seniorów, uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim, określenie potrzeb rad seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym, budowanie i rozwój polityki senioralnej na Dolnym Śląsku, integracja i aktywizacja osób starszych, a także zapobieganie ich wykluczaniu oraz udzielenie gminom, powiatom z terenu województwa dolnośląskiego pomocy finansowej przeznaczonej na realizację własnych zadań bieżących gmin/powiatów, będących inicjatywą rad seniorów. 5.Udzielono 41 dotacji, których celem była m.in. integracja i aktywizacja dolnośląskich seniorów, wzmacnianie ich kompetencji, wsparcie psychologiczne i informatyczne. 6.Udzielono 15 dotacji celowych z przeznaczeniem na wsparcie seniorów działających w Uniwersytetach Trzeciego Wieku przy dolnośląskich publicznych uczelniach wyższych. 7. Współorganizacja wraz z TOYOTĄ konferencji w fabryce TOYOTA pt. „Współpraca między pracownikami a pracodawcą, jako czynnik determinujący inkluzywności stanowisk pracy”. Podczas konferencji została omówiona sytuacja osób starszych na dolnośląskim rynku pracy, zarzadzanie wiekiem, jako czynnik ochrony zdrowia starszych pracowników oraz stosowane praktyki w zakładach pracy z perspektywy pracownika, a także została zaprezentowana ewolucja na rynku pracy, a także inkluzywność w opiece profilaktycznej nad pracownikami. Pracownicy TOYOTY - fabryki w Wałbrzychu zaprezentowali uczestnikom usprawnienia i udogodnienia na stanowiskach pracy. 8.W związku nowelizacją ustawy o samorządzie województwa regulującą między innymi funkcjonowanie wojewódzkich rad seniorów, Zarząd Województwa Dolnośląskiego Uchwałą nr 7308/VI/23 z dnia 9 sierpnia 2023 r. skierował do konsultacji społecznych projekt „Statutu Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego”. 9.Zorganizowano i przeprowadzono cykl forów Rad Senioralnych. Odbyły się one w czterech subregionach: jeleniogórskim, legnickim, wałbrzyskim oraz wrocławskim. Ich celem była wymiana wiedzy i doświadczeń Rad Seniorów w ramach subregionu, w zakresie prowadzonych działań na rzecz osób starszych, wymiana dobrych praktyk, integracji lokalnych Rad Seniorów, a także określenie potrzeb Rad Seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym. Wydarzenia dotyczyły zwiększenia świadomości seniora w aspekcie kreowania swojego życia oraz 8 świadomości społecznej w zakresie wiedzy dot. „zdrowego starzenia się” oraz tematyka społecznej partycypacji, jako narzędzia w dialogu z samorządem. Podczas Forum Rady Seniorów z Dolnego Śląska przedstawiły dobre praktyki, czyli jak współpracowali z lokalnymi samorządami i partnerami społecznymi, a także o współpracy międzypokoleniowej. 10. Zorganizowano i przeprowadzono III Dolnośląskie Forum Rad Seniorów, którego celem była wymiana wiedzy i doświadczeń Rad Seniorów z Dolnego Śląska w zakresie prowadzonych działań na rzecz osób starszych, wymiana dobrych praktyk, integracja dolnośląskich Rad Seniorów, czy szeroko rozumiane uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim oraz określenie potrzeb Rad Seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym. Podczas wystąpień oraz warsztatów w trakcie Forum poruszono tematykę szans i zagrożeń jakie niesie dla człowieka sztuczna inteligencja, dobrostanu osób starszych, współpracy samorządów z radami seniorów oraz motywacji do aktywnego działania seniorów. Wydarzenie odbyło się w Subregionie Wrocławskim, w którym udział wzięło ponad 240 osób. 11. Wręczono Nagrody Marszałka Województwa Dolnośląskiego im. Krystyny Lasek „Społecznik Roku”. Celem Konkursu było promowanie działań najlepszych dolnośląskich organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów, najlepszych rad seniorów działających na Dolnym Śląsku oraz osób fizycznych działających na rzecz osób starszych, a także promowanie inicjatyw społecznych, tworzenie pozytywnego wizerunku organizacji pozarządowych, rad senioralnych i osób fizycznych działających na rzecz seniorów oraz podkreślanie rangi podejmowanych przez nie działań; 12. Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej w 2023 r. kontynuował realizację Wojewódzkiego Program „NESTOR”, którego celem jest aktywizacja osób starszych oraz zwiększenie ich roli w życiu społecznym. Organizacja biletów wstępu dla Dolnośląskich Seniorów w ramach Wojewódzkiego programu „Nestor” na organizację wydarzeń kulturalnych w sezonie 2024 r. Łączna ilość biletów wynosi - 1641. Poniżej instytucje, z którymi zostały zawarte umowy to: Narodowe Forum Muzyki we Wrocławiu - 519 sztuk; Teatr Polski we Wrocławiu – 110 voucherów; Teatr Dramatyczny im. J. Szaniawskiego w Wałbrzychu – 100 voucherów; Teatr im H. Modrzejewskiej w Legnicy - 100 voucherów; Filharmonia Dolnośląska w Jeleniej Górze – 100 biletów; Dolnośląskie Centrum Filmowe we Wrocławiu – 512 biletów; Stowarzyszenie „Artyści Na Bruku” – 200 voucherów. 13. Prowadzenie na stronie internetowej DOPS bazy podmiotów i organizacji działających na rzecz seniorów w obszarach form wsparcia opiekuńczego, zdrowotnego, rehabilitacyjnego, prawnego, psychologicznego, rekreacyjnego i kulturalnego wg układu powiatowego i gminnego. 14. Przeprowadzenie cyklu 10 szkoleń specjalistycznych wraz z materiałami dydaktycznymi dla nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych (osób świadczących rodzinne usługi opiekuńcze) pt. „Jak opiekować się osobą starszą w domu? – aspekt praktyczny”. W szkoleniu wzięło udział łącznie 185 osób. Szkolenie było bardzo dobrze odbierane przez uczestników. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat Wrocławski „Poprawa bezpieczeństwa seniorów – Koperty Życia” – projekt socjalny zrealizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie we Wrocławiu we współpracy z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Mietkowie. Koperta Życia to karta informacyjna, na której zapisuje się aktualne informacje dotyczące zdrowia (grupa krwi, przebyte choroby, uczulenia, przyjmowane leki), czy kontakt do bliskiej osoby, którą 9 należy powiadomić w nagłych sytuacjach. Kopertę życia przechowuje się w lodówce, a informację o tym umieszcza się na drzwiach mieszkania. Powiat Wołowski W 2023 r. kontynuowany był 2,5 letni projekt międzypokoleniowy pt. „Rada Dialogu Międzypokoleniowego w Powiecie Wołowskim”, w ramach którego zorganizowane zostały 3 debaty społeczne: Mam głos – jak go wykorzystać, Ekologia – moda czy konieczność we współczesnym świecie oraz prawa i obowiązki obywatelskie. Do organizacji debat włączone zostały szkoły ponadpodstawowe z terenu powiatu, środowiska młodzieżowe i senioralne. Z inicjatywy rad odbyła się konferencja Open Space pt. „Potrzeby Powiatu Wołowskiego”. Zarówno młodzież, jak i seniorzy byli organizatorami Dnia Międzypokoleniowego. Gmina m. Wrocław 1. „Program promocji zdrowia psychicznego oraz wsparcia dla osób z problemami zdrowia psychicznego u osób z doświadczeniem choroby psychicznej”. Celem programu było wzmacnianie zdrowia psychicznego u osób z grup wysokiego ryzyka, przeciwdziałanie kryzysom psychicznym oraz wykluczeniu społecznemu osób z doświadczeniem choroby psychicznej, poprawa jakości życia osób z doświadczeniem choroby psychicznej, a także wsparcie dla ich rodzin i opiekunów. W programie uczestniczyło około 180 seniorów. 2. „Program wsparcia osób z zespołami otępiennymi i zaburzeniami psychogeriatrycznymi oraz ich rodzin i opiekunów”. Działaniami korekcyjno – wspierającymi objęto 475 osób po 60 roku życia, u których wystąpiły problemy psychogeriatryczne. W ramach programu prowadzone były grupy wsparcia, warsztaty, zajęcia aktywności ruchowej oraz psychoedukacyjne (indywidualne i grupowe). Ze wsparcia psychologicznego przeznaczonego dla opiekunów osób z zaburzeniami psychogeriatrycznymi skorzystało ponad 130 osób. Przeprowadzono także cykl wykładów dla seniorów pod nazwą „Kiedy zapominanie przeradza się w chorobę”, z których skorzystało 290 osób. 3. Program wsparcia rodzin/opiekunów w opiece nad osobami przewlekle i nieuleczalnie chorymi przebywającymi w środowisku domowym, którego celem było wspieranie procesu leczenia, rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia. Zapewniono 55 osobom niesamodzielnym, przewlekle i nieuleczalnie chorym opiekę pielęgnacyjną w ramach tzw. Łóżek Wytchnienia. W programie wzięło udział 115 osób. 4. Wrocławskie Centrum Seniora - w realizowanych projektach w 2023 r. wzięło udział około 15 tysięcy osób. Zorganizowano m. in.: Dni Babci i Dziadka, Dni Seniora, Akademię Rozwoju Seniora, Szkołę Liderów, Strefa 55+, Radiowy Klub Seniora, Kalejdoskop Seniora, Mistrzostwa Senioralne w nordic walking i biegach o Puchar Komendanta Miejskiego Policji pod Patronatem Honorowym Prezydenta Wrocławia, I Senioralny Festiwal Piosenki Artystycznej, Wrocławskie Filmowe Centrum Seniora, Akademię Dojrzałej Przedsiębiorczości. Kontynuowano współpracę z Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu oraz Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie w ramach projektu CITY &CO „City&Co: Older Adults Co-Creating a Sustainable Age-friendly City”. Międzynarodowy zespół badawczy (Haga, Wrocław, Kraków, Bukareszt) wraz z seniorami stworzył aplikację oraz wypracował standard, jakim powinny charakteryzować się miasta przyjazne wszystkim pokoleniom. Gmina Polkowice „Polkowicka Złota Rączka Plus” - w 2023 r. – zadanie skierowane do samotnych mieszkańców gminy Polkowice, niepracujących zawodowo i mających powyżej 65 lat lub prowadzących wspólne gospodarstwo domowe z osobą w wieku powyżej 65 r.ż., dotyczy też osób samotnych, które opiekują się osobą niepełnosprawną, zapewniło bezpłatną pomoc w drobnych pracach i usterkach domowych 102 seniorom. Wykonano 150 usług naprawczych. 10 Gmina m. Dzierżoniów Projekt „Seniorzy-Seniorom” – akcja umożliwiła bezpłatne wypożyczenie sprzętu seniorom, którzy na swoje dysfunkcje potrzebują wsparcia w postaci wyposażenia w kule, wózki, balkoniki oraz inny niezbędny sprzęt. Wypożyczalnia sprzętu do rehabilitacji była bezpłatna dla wszystkich osób po 60 roku życia. Projekt został zrealizowany przy Dziennym Domu Senior+ w Dzierżoniowie. Gmina m. Kłodzko Czasopismo „Głos Seniora”. Tematyka czasopisma dotyczy mody, zdrowia, rekreacji, miłości po 60-tce, przyrody, bezpieczeństwa, polityki senioralnej, porad zdrowotnych, kulinarnych itp. Są tam także liczne konkursy, w których udział biorą seniorzy. Miesięcznik przekazywany jest do Stowarzyszeń zrzeszających seniorów, Klubów Seniora oraz indywidualnym seniorom zgłaszającym się w celu otrzymania Karty Seniora. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Powiat Głogowski Projekt: „O godność osób starszych i niepełnosprawnych”, realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Głogowie – w ramach Programu Osłonowego „Wspieranie Jednostek Samorządu Terytorialnego w Tworzeniu Systemu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie” – edycja 2023, współfinansowanego ze środków MRiPS. Projekt był inicjatywą mającą na celu poprawę życia seniorów ale i podniesienie świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy stosowanej wobec osób starszych i niepełnosprawnych na terenie Powiatu Głogowskiego. Jednym z działań była edukacyjna kampania przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych w środkach masowego przekazu na terenie Powiatu Głogowskiego (w okresie od września do grudnia 2023 r.) w postaci: 360 odsłon spotu reklamowego w telewizji lokalnej, 40 spotów w lokalnym radio, miesięcznej emisji na telebimie w centrum miasta oraz reklamy w lokalnych gazetach. Opracowano oraz rozpowszechniono ponad 2000 plakatów i ulotek, a także 1000 sztuk poradników i kalendarzy podejmujących tematykę przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych, które zostały rozkolportowane na terenie Powiatu Głogowskiego. Gmina m. Wrocław Społeczny Instytut Trzeciej Generacji, którego celem było stworzenie przestrzeni do współpracy podmiotów sektora publicznego, prywatnego, pozarządowego na rzecz utrzymania seniorów w dobrej kondycji fizycznej i psychicznej i jak najdłużej we własnym środowisku. Było to także miejsce dla osób zainteresowanych kreowaniem polityki senioralnej, dzielenia się swoją wiedzą i doświadczeniem. Niezwykle innowacyjnym mini projektem była „Cyfrowa przestrzeń bez barier”, w którym podmioty biznesowe w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu wspierały seniorów w zakresie ich kompetencji cyfrowych. W ramach Instytutu realizowane były takie działania jak m. in.: organizacja edukacji dla osób starszych (język angielski, niemiecki, prelekcje zdrowotne, prawne), poradnictwo dla seniorów (prawne, psychologiczne, socjalne, cyfrowe), monitorowanie badań, działań, dobrych praktyk na rzecz seniorów, stworzenie przestrzeni partycypacji seniorów, stworzenie platformy wymiany wiedzy i doświadczeń (środowisko nauki i praktycy) – konferencje, spotkania, seminaria, fora, szkolenia (z udziałem naukowców, praktyków, studentów, przedstawicieli instytucji), współpraca z biznesem. Instytut wspierał także i integruje instytucje i podmioty działające na rzecz seniorów na terenie miasta. Gmina Świdnica „Świdnickie Jaskółki” - realizacja projektu została zakończona w dniu 31 marca 2022 r. Jej głównym celem było włączanie osób bezdomnych w wieku senioralnym do uczestnictwa w projekcie 11 z dofinansowaniem z UE pn. „Świdnickie Jaskółki” – pobyt w mieszkaniu wspieranym, wsparcie specjalistów, udział w treningach: zarządzanie budżetem, zarządzanie gospodarstwem domowym, higiena osobista. Od 1 kwietnia 2022 r. projekt znajduje się w okresie trwałości. Gmina m. Wałbrzych Z inicjatywy Rady Seniorów założono na oficjalnej stronie internetowej Urzędu Miejskiego w Wałbrzychu nową zakładkę pn. Aktualności seniorów, w której zamieszczane są najważniejsze informacje dotyczące wałbrzyskiego środowiska senioralnego oraz wydarzeń dedykowanych najstarszym mieszkańcom. 12 1.2 Województwo kujawsko-pomorskie Tabela 2 Karta województwa kujawsko-pomorskiego za 2023 r. 3 WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE Liczba gmin144 Liczba powiatów19 powiatów i 4 miasta na prawach powiatów Informacje o regionie Powierzchnia17 971 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 201772020068761996003 w tym w wieku 60 lat i więcej 522951527289532539 60–64 lata 140930134658128591 65–69 135239137233138236 70–74 109186111967114166 75–79 565836292870720 80–84 416624081240209 85 lat i więcej 393513969140617 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 73,3 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 78,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,93031,1 Współczynnik zgonów 141211,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 936 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 72 Ogółem 15-89 lat 900 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 71 Ogółem 15-89 lat 674 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 435 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 58,1 3 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 13 w tym w wieku 60-89 lat 14,2 Ogółem 15-89 lat 55,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14 Ogółem 314 osoby nieposzukujące pracy - razem 314 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 288 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 18 Ogółem 54,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,9 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 316,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 38,5 Renty rodzinne 65,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 52 Renty z tytułu niezdolności do pracy 12,2 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,4 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie kujawsko-pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2534,15 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 52,0% i 33,6%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1631,42 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,5% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,8%, a na zdrowie – 5,2%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 45,8% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 49,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,1%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,47. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 14 81,3 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2030 Strategia Polityki Społecznej Województwa Kujawsko- Pomorskiego do roku 2030 Regionalny plan rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2023-2024 (RPDI) Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 (RPO WK-P) Działania na rzecz osób starszych „Program zapobiegania upadkom dla seniorów w województwie kujawsko-pomorskim”. Głównym celem programu jest zmniejszenie liczby upadków i urazów wśród osób po 60 roku życia uczestniczących w programie poprzez poprawę sprawności fizycznej oraz wykształcenie nawyków systematycznych ćwiczeń fizycznych wśród uczestników programu, zwiększenie wiedzy uczestników programu dotyczącej wpływu aktywności fizycznej na zdrowie, a także zwiększenie liczby trenerów przygotowanych do pracy z osobami powyżej 60 r.ż. W 2023 r. programem zostało objętych łącznie 911 seniorów. „Kujawsko-Pomorski Program Badań Przesiewowych w Kierunku Tętniaka Aorty Brzusznej” w zakresie przeprowadzania badań przesiewowych (USG aorty brzusznej). Celem programu jest zwiększenie wczesnej wykrywalności tętniaków aorty brzusznej, zmniejszenie śmiertelności związanej z pękniętym tętniakiem aorty brzusznej oraz zwiększenie wiedzy mieszkańców regionu na temat tętniaka aorty brzusznej i czynników ryzyka. Program skierowany jest do mężczyzn w wieku 65-74 lata, palących papierosy, będących mieszkańcami województwa kujawsko-pomorskiego. W 2023 r. programem objęto 927 osób. Innowacyjny projekt „Kujawsko–Pomorska Teleopieka”. Projekt realizowany jest przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Toruniu i skierowany do osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, tj. takich, które ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność wymagają opieki lub wsparcia w związku z niemożnością samodzielnego wykonania co najmniej jednej z podstawowych czynności dnia codziennego. Poza tym, „Kujawsko–Pomorska Teleopieka” to system opiekuńczo- ratunkowy, który składa się z tzw. bransoletki życia umożliwiającej szybkie wezwanie pomocy w sytuacji zagrażającej zdrowiu lub życiu (np. upadku) oraz centrum operacyjnego, w którym odbierane są sygnały alarmowe od podopiecznych 7 dni w tygodniu 24 godziny na dobę. Gromadzone przez system dane medyczne o podopiecznych – informacje o przebytych i przewlekłych chorobach oraz przyjmowanych lekach – mogą być pomocne lekarzom i ratownikom, niosącym im pomoc w sytuacjach nagłego pogorszenia się stanu zdrowia. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Świecie W 2023 r. uruchomiono 14 mieszkań wspomaganych, dysponujących 36 miejscami w nowo wybudowanym bloku. W mieszkaniach tych świadczy się usługi bytowe, pracę socjalną oraz pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu i realizacji kontaktów społecznych, celem utrzymania lub rozwijania niezależności osoby na poziomie jej psychofizycznych możliwości. Architektura mieszkań została dostosowana do potrzeb osób starszych oraz z niepełnosprawnościami. Mieszkania zostały również wyposażone w niezbędne meble oraz sprzęty. W II połowie 2023 r. gmina otworzyła kolejny ośrodek wsparcia dla seniorów tj. Dzienny Dom Pomocy znajdujący się na parterze budynku Mieszkań Wspomaganych. Wsparcie kierowane jest do grupy około 30 osób. Jest to miejsce zapewniające mieszkańcom zarówno mieszkań wspomaganych jak i mieszkańcom gminy poczucie bezpieczeństwa, organizację czasu wolnego i możliwość rozwoju własnych 15 zainteresowań. Placówka oferuje m.in.: wyżywienie (codzienne śniadania i obiady), terapię zajęciową – zajęcia plastyczne, informatyczne, kulinarne, rękodzielnicze, gimnastykę. W ośrodkach wsparcia odbywają się różnorodne imprezy kulturalne, uroczystości oraz spotkania okolicznościowe, np. z okazji świąt. Mieszkańcy mieszkań wspomaganych oraz osoby korzystające z Dziennego Domu Pomocy mogą liczyć na pomoc wykwalifikowanej kadry (medycznej, terapeutycznej, psychologicznej). Gmina Lubicz Centrum Opiekuńczo – Mieszkalne w Gronowie w Gminie Lubiczu powstało w ramach ogłoszonego przez MRPiPS Programu „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, finansowanego z Funduszu Solidarnościowego. Oferta COM adresowana jest do mieszkańców z terenu całej gminy. Jest to pierwszy na terenie gminy obiekt dedykowany ściśle osobom niepełnosprawnym, w tym osobom z demencją i chorobą Alzheimera. Placówka dysponuje 20 miejscami dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (lub orzeczeniem równoważnym), stwarzającego im warunki do pobytu dziennego (10 miejsc) lub całodobowego (10 miejsc) oraz służącego stymulowaniu kompetencji społecznych, wpływowi na procesy uspołecznienia i nawiązywanie relacji interpersonalnych. Gmina Łabiszyn „Poranki dla Seniorów” organizowane w ramach działalności Łabiszyńskiego Domu Kultury. To działania, których głównym celem jest aktywizacja społeczna i organizacja czasu wolnego mieszkańcom Gminy Łabiszyn w jesieni życia. W 2023r. odbyły się 64 poranki. Seniorzy biorą udział w różnego rodzaju aktywnościach tematycznych (warsztaty, wyjazdy plenerowe, spotkania z ciekawymi ludźmi, nowe technologie, prezentacja swoich pasji itp.). Działania prowadzą głównie etatowi pracownicy instytucji angażując do tego niewielkie środki finansowe. Gmina Solec Kujawski Uniwersytet Trzeciego Wieku. Obecnie grupę soleckich słuchaczy tworzy ponad 150 osób. Działalność uniwersytetu to nie tylko odbywające się w cyklu dwutygodniowym wykłady. To także szeroka oferta kulturalna organizowana przez bibliotekę. Wśród działań kulturalno-towarzyskich są inicjatywy związane ze świętowaniem Dnia Babci i Dziadka, Dnia Kobiet, Dni Seniora i wiele innych okolicznościowych wydarzeń. We współpracy z Soleckim Centrum Kultury biblioteka organizuje wyjścia do kina, udział w spektaklach teatralnych, koncertach itp. Biblioteka współorganizuje także wyjazdy do instytucji kultury w Bydgoszczy np. filharmonii, opery, teatru. Seniorski Dyskusyjny Klub Książki – działając w obszarze promocji czytelnictwa biblioteka stwarza przestrzeń dla seniorów do dzielenia się swoimi odczuciami związanymi z czytanymi dziełami. Okazją do tego są comiesięczne spotkania seniorskiego Dyskusyjnego Klubu Książki. Soleccy seniorzy biorą także udział w wydarzeniach organizowanych przez bibliotekę. Są to m.in. spotkania autorskie czy ogólnopolskie akcje czytelnicze m.in. Narodowe Czytanie. Zajęcia rozwojowe – tworząc przestrzeń przyjazną użytkownikowi w ofercie biblioteki znajdują się także zajęcia dla seniorów. Obecnie realizują zajęcia „Zamyśleni”. W ich ramach seniorzy rozwiązują zagadki logiczne. Działanie to ma zapewnić rozwój funkcji poznawczych oraz ćwiczenie szarych komórek. Rajd Odjazdowy Bibliotekarz - jest to działanie kierowane do szerokiego grona odbiorców. Rokrocznie w wydarzeniu bierze także udział grupa seniorów. Rajd Odjazdowy Bibliotekarz to inicjatywa dla fanów dwóch kółek, którzy chcą aktywnie spędzić czas i wspólnie z biblioteką poznawać Solec Kujawski i okolice. W ramach tego wydarzenia nawiązana jest współpraca z Muzeum Solca im. Księcia Przemysła oraz Klubem Turystów Rowerowych Torpedo. Projekty zewnętrzne „Klik w kulturę” – w działaniach bibliotecznych poszukiwano także środków zewnętrznych. W obszarze pracy z seniorami pozyskano środki na realizację projektu Klik w kulturę. 16 W jego ramach przeszkolono w obszarze obsługi komputera grupę ponad 20 seniorów. W ramach tych zajęć tajniki pracy z komputerem poznało ponad 100 soleckich seniorów. Pogotowie książkowe. To inicjatywa polegająca na dostarczaniu książek do osób starszych, chorych, takich, które same nie mogą przyjść do biblioteki i skorzystać z naszej oferty. Tak szeroki zakres działań sprawia, że przeciwdziałamy wykluczeniu społecznemu, edukacyjnemu, kulturalnemu, cyfrowemu seniorów. Miasto Bydgoszcz Program Aktywności Lokalnej dla Miasta Bydgoszczy na lata 2018 – 2025. Założeniem programu jest podniesienie kompetencji społecznych, osobistych Seniorów, przeciwdziałanie ich marginalizacji i wykluczeniu społecznemu. Przykładowe działania środowiskowe: „Senior się dowie, gdy mu pracownik socjalny podpowie” – przedsięwzięcie ma na celu merytoryczne wyjaśnienie zawiłości, pojawiających się w tematyce spraw socjalnych, zdrowotnych. Niejednokrotnie zostaje wzbogacone obecnością przedstawicieli branży medycznej, instytucji publicznych. W Dziale Pomocy Środowiskowej Nr 6 założono ogród, prowadzono nasadzenia roślin, które pielęgnowane są przez osoby starsze. Jest to miejsce spotkań integracyjnych, budowania więzi z naturą i drugim człowiekiem, poznawania nowych osób, ale także wykonywania ćwiczeń fizycznych, zajęć plastycznych, spotkań i pogadanek między innymi z przedstawicielami służby zdrowia. Bydgoska karta seniora 60+. Program działający od 2016 r. ma na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu seniorów poprzez aktywizację życiową tej grupy. Łącznie ponad 160 podmiotów oferuje posiadaczom kart zniżki na wybrane usługi oraz produkty. Warto wspomnieć, że od 2018 r. funkcjonuje „Metropolitalna Karta Seniora 60+”, jako projekt analogiczny, realizowany przez gminy zrzeszone w Stowarzyszeniu Metropolia Bydgoszcz. Bydgoska koperta życia - zainicjowany w 2016 r. program skierowany jest głównie do samotnych osób starszych oraz przewlekle chorych. W 2023 r. wydano około 1 700 kopert życia. Osiedlowe Centra Seniora „Bydgoszcz Seniorom” - idea tego projektu jest taka, aby aktywizacja seniorów dostępna była jak najbliżej ich miejsca zamieszkania – zaplanowano stałe rozszerzanie tej sieci osiedlowych centrów. Bydgoskie Dni Seniorów - coroczne obchody z okazji Bydgoskiego Dnia Seniora odbyły się w dniach 20—21 października 2023 r. Organizatorami obchodów są: Miasto Bydgoszcz, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy, Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów oraz Bydgoska Rada Seniorów. W ramach obchodów zaplanowano konferencje i warsztaty pn.: „Senior - menadżer ds. własnego bezpieczeństwa”, a także usług elektronicznych świadczonych przez ZUS oraz zmian w przepisach ubezpieczeniowych. Seniorzy mieli również możliwość wzięcia udziału w lekcji samoobrony, kursie pierwszej pomocy, warsztatach fotograficznych Na przybyłych gości czekały również punkty konsultacyjne takie jak: indywidualne konsultacje z dietetykiem, biologiem, Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Narodowym Funduszem Zdrowia, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Bydgoską Radą Seniorów oraz Biurem Aktywności Społecznej. Obchody zakończyły się uroczystą galą, podczas której wręczono wyróżnienia, dla osób szczególnie zasłużonych w pracy na rzecz bydgoskich seniorów. W wydarzeniu wzięło udział ponad 200 seniorów. Dział senioralny w gazecie „Bydgoszcz Informuje” - dyrektywa dostępności. W comiesięcznym informatorze miejskim „Bydgoszcz Informuje” wprowadzono dział dla seniorów, a także publikowany jest każdorazowo numer telefonu informacyjnego dla seniorów, obsługiwany przez Biuro Aktywności Społecznej Urzędu Miasta Bydgoszcz. 17 Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Brześć Kujawski Kąpiele w lesie (realizowane w ramach działalności Klubu Senior+) to prozdrowotna, salutogenna praktyka łącząca z naturą, która ma na celu poprawę samopoczucia, złagodzenie stresu i zachęcenie do relaksu. U jej podstaw leżą: zasady uważności, zachęcające do otwarcia zmysłów na leśną atmosferę, powolny spacer po lesie, wdychanie leśnego powietrza i wspieranie emocjonalnego połączenia z krajobrazem. Regularne kąpiele pozytywnie oddziałują na stan zdrowia np. obniżenie ciśnienia, redukcję poziom stresu, obniżenie poziomu kortyzolu i adrenaliny, wywołanie stan odprężenia, obniżenie poziomu cukru we krwi, pobudzenie układu immunologicznego. Gmina Solec Kujawski Biblioteka Publiczna posiada bogate doświadczenie w działaniach z obszaru edukacji ekonomicznej seniorów. Brano udział w 3 edycjach projektu: O finansach... w bibliotece. W jego ramach przeszkolono grupę ponad 70 seniorów z zakresu finansów osobistych oraz bankowości z nakierowaniem na bankowość elektroniczną. Brano także udział w międzynarodowym projekcie edukacji ekonomicznej FINLIT. Placówka była jedną z wiodących bibliotek z Polski. Biblioteka pełniła także rolę instytucji wspierającej działania seniorów w ramach projektu. 18 1.3 Województwo lubelskie Tabela 3 Karta województwa lubelskiego za 2023 r. 4 WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Liczba gmin213 Liczba powiatów20 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia25 122 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 203829920246372011047 w tym w wieku 60 lat i więcej 542899546452551825 60–64 lata 140125133904129249 65–69 136484138337138355 70–74 108086111597115159 75–79 631106910375468 80–84 485964712746356 85 lat i więcej 464984638447238 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 79,5 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,9 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,431,532,6 Współczynnik zgonów 14,912,311,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 917 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 78 Ogółem 15-89 lat 880 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 76 Ogółem 15-89 lat 705 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 441 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 56,5 4 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 19 w tym w wieku 60-89 lat 15,0 Ogółem 15-89 lat 54,3 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,6 Ogółem 303 osoby nieposzukujące pracy - razem 303 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 275 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 18 Ogółem 57,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 312,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 33,4 Renty rodzinne 52,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 97 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,9 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie lubelskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2461,44 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 53,1% i 34,6%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1558,16 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 18,2%, a na zdrowie – 5,8%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 50,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 44,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,53. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 100,8 m2. 20 Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubelskiego na lata 2021-2030 Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych na lata 2021-2025 Działania na rzecz osób starszych Projekt partnerski pn. „Polityka Senioralna EFS+”. Projekt skierowany jest do seniorów, tj. osób w wieku 65 lat i więcej – w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a także do opiekunów faktycznych osób w wieku 65 lat i więcej z województwa lubelskiego. Adresatami projektu jest także kadra bezpośrednio świadcząca usługi na rzecz seniorów w społeczności lokalnej. Głównym celem projektu jest poprawa dostępu do usług społecznych i zdrowotnych dla seniorów, w szczególności dla osób w niekorzystnej sytuacji oraz dla ich opiekunów z 36 gmin z terenu województwa lubelskiego. W ramach projektu zaplanowano przede wszystkim usługi opiekuńcze świadczone w społeczności lokalnej w formach dziennych, wsparcie opiekunów nieformalnych (m.in. poradnictwo psychologiczne i gerontologiczne), a także szkolenia kadry bezpośrednio świadczącej usługi na rzecz seniorów, pomoc prawną i doradztwo w zakresie dostępności, wypożyczalnię sprzętu rehabilitacyjnego, zakup opasek życia i pakietów bezpieczeństwa. Współpraca z Wojewódzką Radą ds. Polityki Senioralnej przy Marszałku Województwa Lubelskiego, Rada cyklicznie współpracuje z Regionalnym Ośrodkiem Polityki Społecznej w Lublinie w zakresie organizacji obchodów Wojewódzkiego Dnia Rodzin – członkowie Rady pośredniczą w kontaktach z lokalnymi artystami, zgłaszają propozycje tematyki prelekcji itp. Przedstawiciele Rady zasiadają w komisji konkursowej wyłaniającej laureatów konkursów „Gmina przyjazna Seniorom” oraz „Aktywny Senior”. Rada aktywnie włączała się w proces wprowadzania na terenie województwa lubelskiego Ogólnopolskiej Karty Seniora i stale rekomenduje ją w swoim środowisku. W 2023 r. zwołano 2 posiedzenia Rady. Wspieranie organizacji pozarządowych realizujących projekty na rzecz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu osób starszych – zlecanie zadań w ramach konkursów ofert oraz w trybie pozakonkursowym. W 2023 r. dotacja w wysokości 220 588,87 zł została przekazana 17 organizacjom, które działaniami projektowymi objęły 1 442 seniorów z terenu województwa lubelskiego. Województwo Lubelskie dofinansowało m.in. poradnictwo psychoprofilaktyczne i psychologiczne, prawne, organizację wycieczek, wyjazdów, pikników integracyjnych oraz różnorodnych warsztatów tj. fotograficznych, fizjoterapeutycznych, muzycznych, plastycznych, ogrodniczych, florystycznych, teatralnych, rękodzielniczych, kulinarnych, cyfrowych, komunikacji społecznej, obsługi urządzeń komputerowych, nauki języka angielskiego, animacji kulturalnej, gimnastyki wodnej oraz wykładów w 12 Uniwersytetach Trzeciego Wieku. Realizacja Wojewódzkiego Programu na Rzecz Osób Starszych na lata 2021 – 2025, którego celem jest m.in. poprawa jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej oraz usług społecznych, rozwój aktywności społecznej, zawodowej, kulturalnej i edukacyjnej osób starszych, a także zapobieganie zjawisku przemocy i dyskryminacji wobec osób starszych. Ogólnopolska Karta Seniora dla mieszkańców województwa lubelskiego. Program przeznaczony jest dla seniorów w wieku 60 lat i więcej zamieszkałych na terenie całej Polski, którzy dzięki posiadaniu karty mogą skorzystać z promocji przygotowanych przez partnerów programu m.in. uzdrowiska, ośrodki zdrowotno-medyczne, instytucje kulturalne, sportowe, rekreacyjne. Karta Seniora wydawana jest bezpłatnie. Ogólnopolską Kartę Seniora wydano dla 8 575 seniorów z województwa lubelskiego, w tym dla 1 268 w 2023 r. Wojewódzki Dzień Rodzin 2023. W dniu 29 sierpnia 2023 r. zorganizowano „Wojewódzki Dzień Rodzin” w Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie dla seniorów, rodzin zastępczych i rodzin adopcyjnych z województwa lubelskiego. Celem wydarzenia jest promowanie wartości rodziny, integracji międzypokoleniowej, promowanie gmin na terenie których prowadzone są cenne inicjatywy na rzecz 21 osób starszych oraz podkreślenie aktywności seniorów uczestniczących w życiu społeczności lokalnej. Podczas „Wojewódzkiego Dnia Rodzin” uhonorowani zostali laureaci konkursów pt. „Gmina przyjazna Seniorom” oraz „Aktywny Senior”. Spotkanie, w którym wzięło udział ponad 500 osób, uświetniły występy taneczne i muzyczne dzieci i młodzieży, lokalnych kapel i zespołów artystycznych. Promowanie aktywności samorządów lokalnych oraz aktywności Seniorów w środowisku lokalnym poprzez organizację konkursów. Podobnie jak w latach ubiegłych w 2023 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Lublinie ogłosił 2 konkursy: „Gmina przyjazna Seniorom” i „Aktywny Senior”. Celem konkursów jest promowanie innowacyjnych, wielozakresowych działań na rzecz osób starszych przez gminy województwa lubelskiego oraz promowanie seniorów aktywnie uczestniczących w życiu społeczności lokalnej. W kategorii „Gmina przyjazna Seniorom” nagrodzono 5 gmin oraz przyznano wyróżnienia dla 3 gmin, natomiast w kategorii „Aktywny Senior” laureatami konkursu zostały 3 osoby oraz przyznano wyróżnienia dla 4 osób. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Miejska Lubartów ,,Kartka dla Seniora” – przygotowana okolicznościowa kartka z życzeniami świątecznymi dotarła do 45 samotnych osób, korzystających z usług opiekuńczych. W okresie Świąt Wielkanocnych do życzeń dołączony był słodki upominek. W trakcie „Lubartowskiego Dnia Seniora” pracownicy MOPS w Lubartowie rozdawali przygotowane dla seniorów w poprzednim roku ,,Recepty na Bezpieczeństwo” – instruktaż postępowania w przypadku próby wyłudzeń finansowych. W 2023 r. w ramach corocznej współpracy z prywatną osobą realizowano wsparcie w formie spotkania oraz paczek dla seniorów w okresie Świąt Wielkanocnych oraz w okresie Świąt Bożego Narodzenia. Kierowano osoby do PCK w celu odbioru żywności krótkoterminowej, udziału w śniadaniu Wielkanocnym i Wigilii organizowanych w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, przy współpracy z DDPS ułatwiono dostęp do badań profilaktycznych 40+, badań słuchu. Ponadto typowano osoby do udziału w Szlachetnej Paczce, informowano o Karcie Dużej Rodziny, Ogólnopolskiej Karcie Seniora. Gmina Miejska Tomaszów Lubelski „Seniorze zmieniaj swoje miasto”. Program ten miał na celu stworzenie spójnej i kompleksowej polityki na rzecz seniorów przez seniorów w obszarze aktywności społecznej, ruchowej, rozwijania umiejętności komunikacji interpersonalnej, budowania dialogu społecznego, budowania samooceny i osiągania zamierzonych celów. Podczas realizacji w/w Programu została opracowana diagnoza. Prezentacja osiągnięć - konferencja odbyła się w grudniu 2023 r. z udziałem seniorów naszego miasta oraz wolontariuszy. Zaprezentowano m.in. opracowanie dokumentów strategicznych Miasta Tomaszów Lubelski. Ponadto w ramach projektu zaplanowano i opracowano Tomaszowską Strategię Polityki Senioralnej na lata 2024-2028. Projekt był dofinansowany ze środków rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021-2025”. Spółdzielnia socjalna „Aktywni - Kreatywni”, która m.in. świadczy usługi opiekuńcze dla osób starszych, pomagając im w codziennych czynnościach, opiece higienicznej oraz dbaniu o utrzymywanie czystości w miejscu zamieszkania, robieniu zakupów. Spółdzielnia świadczy również inne usługi, np. w formie sprzątania nagrobków, wypożyczania sprzętu, sprzątanie wnętrz. Spółdzielnia jest podmiotem osób prawnych: Miasta Tomaszów Lubelski oraz Stowarzyszenia „Nowe Miasto”. „Miejsce Przyjazne Seniorom”. Celem konkursu jest promowanie działań instytucji i organizacji, które poprzez stosowanie odpowiednich rozwiązań architektonicznych oraz oferowanie odpowiednich produktów, usług i zniżek, przyczyniają się do tego, że osoby starsze traktowane są w sposób godny, czują się potrzebne oraz dowartościowane. 22 Gmina Ułęż W porozumieniu z Lubelskim Ośrodkiem Samopomocy w Lublinie Gmina Ułęż realizowała projekt pn. „Powiat Puławski Przyjazny Seniorom”, w którym uczestniczyło ponad 90 seniorów. Uczestnicy brali udział w różnorodnych zajęciach tj. trening pamięci, warsztaty z zakresu dbałości o ciało i zdrowie, kurs wizażu, warsztaty florystyczne, warsztaty kulinarne, dietetyka, warsztaty zdrowego żywienia, rękodzieło, zajęcia językowe, zajęcia komputerowe e–senior, spotkania z radcą prawnym, psychologiem, techniki relaksacyjne, zajęcia sportowe, zajęcia ruchowe, nordic walking, warsztaty taneczne, zajęcia z gimnastyką w basenie, masażach, warsztaty i wyjazdy motywacyjno-integracyjne. Seniorzy brali też udział w wyjazdach do miejscowości takich jak: Kraków – Wieliczka, Poznań – Gniezno, Wiatrakowo w okolicach Kazimierza Dolnego, oraz na basen do Nałęczowa. Projekt pn. „Usługi indywidualnego transportu door–to- door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych w Gminie Ułęż”. W ramach projektu uczestnicy korzystali z transportu samochodem specjalnie dostosowanym do potrzeb osób starszych i z różnymi niepełnosprawnościami, w asyście. Z programu skorzystało ponad 100 osób. W ramach dostępności architektonicznej wielorodzinny budynek mieszkalny dwuklatkowy został wyposażony w wideodomofon i bezkluczykowy zamek, a także światło samozapalające i automatyczne domykacze drzwi. Dodatkowo zostały oznaczone kontrastowo poręcze i schody na klatkach schodowych. Starostwo Powiatowe w Radzyniu Podlaskim W 2023 r. starostwo przeprowadziło cykl programów oferujących seniorom szkolenia i kursy zawodowe. Celem przedsięwzięcia była pomoc seniorom w zdobywaniu nowych umiejętności, zwiększeniu ich konkurencyjności na rynku pracy i przeciwdziała wykluczeniu zawodowemu ze względu na wiek. W ramach działa uwzględniono także promocję elastycznych form zatrudnienia. Gmina Miejska Hrubieszów Gimnastyka umysłu dla seniorów - zajęcia usprawniające pamięć i koncentrację, przy zastosowaniu różnych technik doskonalenia umiejętności pamięciowych (w 43 zajęciach uczestniczyło 340 osób); „Hrubieszów - dzielimy się wspomnieniami” to cykliczne, comiesięczne spotkania polegające na prezentowaniu skanów fotografii, dokumentów i nagranych wspomnień gromadzonych w ramach Cyfrowego Archiwum Tradycji Lokalnej. Uczestnicy mogli również przynosić własne stare fotografie. Spotkania są okazją do snucia wspomnień o Hrubieszowie oraz o ludziach z nim związanych, rozpoznawania znajomych twarzy na fotografiach i opowiadania własnych historii (w 7 spotkaniach uczestniczyło 94 osoby). Ławka dla seniora – montaż ławek na traktach pieszych, służących seniorom jako miejsce odpoczynku przy przemierzaniu dłuższych tras. Miasto na prawach powiatu Lublin Projekt „Razem bezpieczniej - łączymy pokolenia w mieście Lublin” w okresie czerwiec - grudzień 2023. We współpracy z Komendą Miejską Państwowej Straży Pożarnej zorganizowano 3 tury zajęć (28 września, 5 i 10 października) dla trzech 20 osobowych grup seniorów w Interaktywnym Centrum Edukacji Przeciwpożarowej. W sumie wzięło w nich udział ok. 60 seniorów. Kolejnym elementem realizacji projektu były spotkania w siedzibie Wydziału przy ul. Leszczyńskiego 23, współorganizowane przez Centrum Interwencji Kryzysowej. Adresatami byli lubelscy seniorzy, a prelegentami psycholog oraz prawnik z Centrum Interwencji Kryzysowej. Odbyły się 4 spotkania (6, 13, 20 i 27 października), wzięło w nich udział 70 osób. Program spotkań w części psychologicznej dotyczył radzenia sobie w sytuacjach przemocy fizycznej i psychicznej, dbania o swój dobrostan psychiczny, zgłaszania przemocy i korzystania z usług pomocy psychologicznej oferowanej przez CIK. W części prowadzonej przez prawnika omówiono prawa osób pokrzywdzonych przestępstwem, prawa konsumentów, warunki 23 zawierania umów kupna i odstępowania od umowy, sporządzania ważnego testamentu i różnych innych dokumentów, w tym dotyczących rozporządzania majątkiem. Podczas wszystkich powyższych spotkań uczestnikom rozdawano tzw. koperty życia, oraz opaski odblaskowe. Powiat Rycki Turniej Kół Gospodyń Wiejskich, Stowarzyszeń i Zespołów Ludowych Powiatu Ryckiego. Edycja w 2023 r. odbyła się pod nazwą „Biesiada Góralska w Rososzy”. Impreza ma formę pikniku rodzinnego, podczas którego odbywają się m.in. koncerty, konkursy (konkurs na najładniejsze stoisko KGW, konkurs na potrawę z regionalnych produktów itp.). W plebiscycie wzięło udział około 40 kół, stowarzyszeń i zespołów ludowych z regionu, których członkowie to w większości osoby 60+. Impreza ma na celu przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, ze szczególnym uwzględnieniem społeczności małych miejscowości i wsi oraz aktywizację osób 60+ do podejmowania działań w zakresie przekazywania historii i kultury młodszym pokoleniom. Działania te integrują różne grupy wiekowe oraz umożliwiają przekazywanie wartości i tradycji. Spotkania odbywają się w szkołach, przedszkolach i miejscach publicznych, takich jak biblioteki. Seniorzy dzielą się swoimi umiejętnościami i doświadczeniami, prowadząc warsztaty rękodzieła, opowiadając historie czy ucząc dzieci dawnych gier i zabaw. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Miejska Hrubieszów Usługa „Mobilny Urzędnik” – wprowadzona przez Urząd Miasta Hrubieszów, polegająca na obsłudze Klientów poza siedzibą Urzędu. Usługa skierowana jest do osób zamieszkujących na terenie Miasta Hrubieszów, które z powodu niepełnosprawności ruchowej lub z racji starszego wieku mają problemy w poruszaniu się w stopniu uniemożliwiającym im samodzielną wizytę w Urzędzie Miasta Hrubieszów. Gmina Wohyń Gmina Wohyń regularnie organizuje z myślą o mieszkańcach, przede wszystkim seniorach, bezpłatne porady i konsultacje lekarzy specjalistów z Samodzielnych Publicznych Szpitali Klinicznych Nr 1 i 4 w Lublinie, tzw. „Białe soboty/niedziele”. Gmina Jastków Założenie i prowadzenie w mediach społecznościowych lokalnej grupy pomocowej „Widzialna ręka Jastków”. Grupa skupia mieszkańców Gminy Jastków i najbliższych okolic. W grupie można zaoferować pomoc lub uzyskać wsparcie w rozwiązaniu konkretnych problemów, np. pomoc dla seniorów w uzyskaniu odpowiedniej pomocy. 24 1.4 Województwo lubuskie Tabela 4 Karta województwa lubuskiego za 2023 r. 5 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE Liczba gmin82 Liczba powiatów12 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia13 988 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 985487979976975023 w tym w wieku 60 lat i więcej 257091259139261463 60–64 lata 706036658762701 65–69 695597003370241 70–74 552425735658507 75–79 250312894133935 80–84 186831809317673 85 lat i więcej 179731812918406 Noworodek płci męskiej – 70,5 Noworodek płci męskiej – 72,6 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 79,0 Noworodek płci żeńskiej – 80,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,830,131,4 Współczynnik zgonów 1411,911 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 458 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 43 Ogółem 15-89 lat 450 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 43 Ogółem 15-89 lat 335 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 209 5 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki („.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 25 Ogółem 15-89 lat 57,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 17,0 Ogółem 15-89 lat 56,7 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 17,0 Ogółem 153 osoby nieposzukujące pracy - razem 153 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 140 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 15,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 1,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 167,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 18,5 Renty rodzinne 28,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 9,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 2,7 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 0,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie lubuskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2745,66 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,3% i 33,7%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1600,89 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,9%, a na zdrowie – 4,7%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 59,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 35,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. 26 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,29. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 81,3 m2. Dokumenty i strategie Wojewódzki Plan Transformacji województwa lubuskiego na lata 2022-2026 Wojewódzki Program na rzecz Osób Starszych Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubuskiego na lata 2021-2030 Działania na rzecz osób starszych Lubuska Karta Seniora. Karta wydawana jest przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej od 2019 r. W 2023 r. wydano 515 kart. Dane na 31 grudnia 2023 r. wykazują, że 36 podmiotów zaoferowało 36 zniżek i rabatów dla seniorów. Lubuska Społeczna Rada Seniorów. Rada jest organem konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym, działającym przy Marszałku Województwa Lubuskiego na rzecz wzmocnienia i rozwoju regionalnej polityki senioralnej. Powołanie Rady przyczynia się do zwiększenia zaangażowania starszych mieszkańców województwa w życie społeczne regionu, zapewnia seniorom wpływ na sprawy dotyczące jakości ich życia, wzmacnia więzi międzypokoleniowe, a w szerszym zakresie-podejmując różne inicjatywy, przeciwdziała wykluczeniu społecznemu osób starszych. W 2023 r odbyły się 4 posiedzenia. W lubuskich gminach funkcjonują zorganizowane lub nieformalne grupy wsparcia dla osób starszych, np.: W województwie Lubuskim funkcjonują Uniwersytety Trzeciego Wieku oraz ich filie.. Celem działalności UTW jest stworzenie możliwości zdobycia wiedzy przez osoby w podeszłym wieku, które chciałyby dalej kontynuować naukę. Seniorzy mają możliwość samokształcenia, poznawania środowiska, poszerzania wiedzy i umiejętności, wykonywania społecznie użytecznych działań, wypełnienia wolnego czasu, utrzymywania więzi towarzyskich oraz stymulacji psychicznej i fizycznej. Rady Seniorów, które są zespołami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym, współpracującymi z organami samorządu gminnego, powiatowego i wojewódzkiego w obszarze spraw lokalnych, w szczególności dotyczących planowania i realizacji polityki senioralnej. W skład rad wchodzą zwykle przedstawiciele osób starszych oraz przedstawiciele podmiotów działających na rzecz seniorów, organizacji pozarządowych oraz podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku, w szczególności przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku. Na terenie województwa lubuskiego funkcjonują: wojewódzka rada seniorów – Lubuska Rada Seniorów, 2 powiatowe rady seniorów oraz 12 gminnych rad seniorów. W województwie lubuskim prężnie funkcjonują liczne koła gospodyń wiejskich i lokalne grupy działania. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Babimost „Senior z kulturą\". Projekt miał na celu podnoszenie kompetencji artystycznych, prozdrowotnych, budowanie własnej wartości, wzrost aktywności społecznej, a także integrację społeczną dla seniorów w wieku 60+. Miasto Zielona Góra Zgrani Zielonogórzanie 50+. Jest to miejski program lojalnościowo rabatowy, którego celem jest aktywizacja osób po 50 roku życia, wspieranie lokalnych przedsiębiorców, promowanie spędzania wolnego czasu przez dziadków z wnukami. W 2023 r. w Programie uczestniczyło 219 partnerów. Od początku trwania programu skorzystało 36 051 osób. 27 Opieka wytchnieniowa (piąta edycja). Program oferował bezpłatny odpoczynek dla osób opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi oraz osobami z niepełnosprawnościami w stopniu znacznym poprzez przyznanie usługi opieki wytchnieniowej. 100% kosztów usług z budżetu p. Wsparcie w formach: opieka wytchnieniowa, pobyt dzienny w miejscu zam. osoby z niepełnosprawnością 240 godz. na jedną osobę; opieka wytchnieniowa, pobyt dzienny 240 godz. na jedną osobę; opieka wytchnieniowa pobyt całodobowy z limitem 14 dni na jedną osobę. Z programu w 2023 r. skorzystało 93 osoby. „Stop demencji” – inicjatywa skierowana do podopiecznych Zakładu Pielęgnacyjno – Opiekuńczego - Leczniczego w Zielonej Górze Celem inicjatywy było usprawnienie procesu komunikacji podopiecznych z osobami bliskimi, poprzez propagowanie ćwiczeń usprawniających procesy postrzegania, myślenia i zapamiętywania, powadzonych z udziałem doświadczonych wolontariuszy. Stare Kurowo Akcja promocyjna „Stop przemocy domowej – nie bądź obojętny, reaguj”. W ramach inicjatywy zespół interdyscyplinarny przygotował „Gminny informator dotyczący przeciwdziałania przemocy domowej” wraz z wersją do umieszczenia na stronie internetowej. Informator zawiera dane instytucji udzielających pomocy na rzecz osób doznających przemocy domowej. Babimost Biblioteka Publiczna w Babimoście organizuje spotkania seniorów w ramach \"Dyskusyjnego Klubu Książki dla Dorosłych\" 6 . Cykliczne spotkania z literatura zapewniają aktywność kulturalną. Gorzów Wielkopolski Mała Akademia Jazzu dla Seniorów. Coroczny projekt realizowany przy współpracy z Jazz Clubem pod Filarami, działającym na terenie miasta. Program obejmował realizację cyklu bezpłatnych koncertów przeznaczonych dla starszej publiczności. Koncerty były zróżnicowane tematycznie, z udziałem znanych osobistości sceny muzycznej. Zbąszynek Realizacja programu Domowe S.O.S. Program polega na usuwaniu drobnych usterek domowych, nieodpłatnym wykonywaniu drobnych prac naprawczych. Program kierowany jest do osób w wieku 70+, zwłaszcza samotnych, którzy nie potrafią poradzić sobie z wykonaniem podstawowych czynności technicznych tj. wymiana żarówki, klamki, wbicie gwoździ, etc., niewymagające specjalistycznej wiedzy oraz specjalistycznych uprawnień np. gazowych, hydraulicznych itp. W 2023 roku udzielono 17 usług. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Sulechów Dom Dziennego Pobytu Emeryta i Rencisty w Sulechowie w ramach oferty terapeutycznej prowadzi silwoterapię. Metoda ta oparta jest na kontakcie z przyrodą. Przebywanie na łonie natury, pośród zieleni i drzew z dala od ruchu ulicznego wycisza, odpręża, relaksuje poprawiając stan psychofizyczny uczestnika zajęć. W 2023 r. działania te poszerzono o wyjazdy na sulechowską tężnie. Mikroklimat wokół przedmiotowej przestrzeni wykorzystywany jest w profilaktyce i leczeniu schorzeń górnych dróg oddechowych, zapalenia zatok, rozedmy płuc, nadciśnienia tętniczego, alergii, nerwicy wegetatywnej czy 6 https://bpbabimost.naszabiblioteka.com/n,dyskusyjny-klub-ksiazki-dla-doroslych-11 28 też w przypadku ogólnego wyczerpania, a wspólny wyjazd grupowy aktywizuje oraz umacnia poczucie więzi. Gmina Trzciel Odwrócona asystentura - \"Dzieci dla seniora\" projekty z dziećmi objętymi wsparciem asystenta rodziny np. „Wysiewanie wiosennych kwiatów\", „Karma dla ptaków\", „Na tropie wielkanocnego zająca\", „Bee fun Dzień dziecka na wesoło\". 29 1.5 Województwo łódzkie Tabela 5 Karta województwa łódzkiego za 2023 r. 7 WOJEWÓDZTWO ŁÓDZKIE Liczba gmin177 Liczba powiatów21 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia18 219 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 239494623784832362519 w tym w wieku 60 lat i więcej 678487679139681458 60–64 lata 170391161166152675 65–69 173487173570172344 70–74 142051144704147490 75–79 806318982699027 80–84 561405447154079 85 lat i więcej 557875540255843 Noworodek płci męskiej – 70,6 Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 79,0 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,9 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,8 Współczynnik feminizacji 110110110 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 3334,135,2 Współczynnik zgonów 15,81412,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 140 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 97 Ogółem 15-89 lat 1 096 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 96 Ogółem 15-89 lat 813 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 552 7 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 30 Ogółem 15-89 lat 58,4 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 14,9 Ogółem 15-89 lat 56,1 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,8 Ogółem 375 osoby nieposzukujące pracy - razem 375 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 352 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 15 Ogółem 53,2 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 443,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 31,9 Renty rodzinne 73,5 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 69,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 10,1 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie łódzkim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2555,46 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 57,5% i 31,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1774,58 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,5% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,6%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 48,2% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 45,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 6,1%. 31 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,42. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 86,2 m2. Dokumenty i strategie Strategia w zakresie polityki społecznej województwa łódzkiego do 2030 Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Łódzkiego na lata 2023-2025 Działania na rzecz osób starszych W województwie łódzkim na poziomie regionalnym w roku 2023 Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi podjęło następujące działania na rzecz osób starszych ogłoszono otwarte konkursy ofert, w ramach których przyznano dotacje na realizację zadań dedykowanych seniorom: na wsparcie realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób - działania na rzecz osób starszych. Przyznano dotacje 13 organizacjom pozarządowym na łączną kwotę 260 000,00 zł. W ramach realizowanych projektów prowadzone były m.in.: warsztaty tematyczne (np. sportowe, zdrowotne, psychologiczne, manualne, plastyczne, muzyczne, kulinarne, ogrodnicze, komputerowe, nabywania kompetencji społecznych); spotkania seniorów z młodzieżą o charakterze historycznym; wyjazdy do kina, teatru i filharmonii; jednodniowe wyjazdy krajoznawcze; imprezy integracyjne i okolicznościowe. na powierzenie realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób - działania na rzecz osób starszych w ramach Budżetu Obywatelskiego Województwa Łódzkiego „ŁÓDZKIE NA PLUS”. Przyznano dotację w wysokości 32 375,00 zł na realizację zadania Ekologia i aktywność – wieruszowski Senior, w zakresie którego odbyły się m.in. warsztaty rękodzielnicze, ogrodnicze i kulinarne, spływ kajakowy, rajd rowerowy, wycieczka do arboretum, plenerowa wystawa fotograficzna, zajęcia ruchowe z Zumba-Gold i z jogi oraz piknik integracyjny. W projekcie wzięło udział 100 seniorów z terenu powiatu wieruszowskiego. na realizację zadań publicznych Województwa Łódzkiego mających na celu aktywizowanie mieszkańców regionu w ramach Wojewódzkiego Programu pn. Moce nadŁódzkie na wsparcie oddolnych inicjatyw obywatelskich zgłaszanych przez organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w ramach którego przyznano dotację w wysokości 25 000,00 zł na zadanie „Pora na aktywnego seniora!”, w ramach którego przeprowadzono warsztaty taneczne, kulinarne i dwa wyjazdy integracyjne połączone z warsztatami sztuki ludowej oraz tańca ludowego. Beneficjentami było 50 seniorów z terenu województwa łódzkiego. Zorganizowano także szkolenia dla przedstawicieli podmiotów senioralnych z terenu województwa łódzkiego, w tym: szkolenia on-line – w zakresie składania ofert, realizacji i rozliczania zadań publicznych w trybie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie dla przedstawicieli organizacji pozarządowych; szkolenie pn. ”Bezpieczny i zdrowy Senior” dla podmiotów realizujących zadania na rzecz osób starszych, w których uczestniczyło łącznie 60 przedstawicieli podmiotów i organizacji pozarządowych, grup, związków prowadzących działania na rzecz seniorów oraz przedstawiciele władz. W ramach tych szkoleń poruszone zostały kwestie bezpieczeństwa seniorów w kontekście cyberzagrożeń oraz zdrowego trybu życia, w szczególności w obszarze zdrowego odżywiania; warsztaty wizerunkowe pn. „Silver Power, bo dobry styl zawsze jest dobry”. W trakcie 32 warsztatów zaprezentowano 4 bloki tematyczne: Dobry wizerunek to Twój klucz do sukcesu; Wyróżniać się to nie grzech; Szafa Silver Power; Wizerunkowe supermoce, czyli styl wyzwalający pewność siebie. W warsztatach uczestniczyły 33 osoby. Zorganizowano następujące konferencje, w tym: „Współczesne zagrożenia i przemoc wobec osób starszych” , Seniorzy w województwie łódzkim”, „Nowe kierunki polityki społecznej województwa łódzkiego – strategie, plany, źródła finansowania”. Przegląd Twórczości Artystycznej Seniorów „Co nam w duszy gra...”,. Celem wydarzenia był rozwój pasji i prezentacja osiągnięć artystycznych osób starszych, aktywizacja i kreowanie pozytywnego wizerunku osób starszych w regionie. Do konkursu przystąpiło 10 solistów, 7 zespołów wokalnych i 7 chórów funkcjonujących przy organizacjach pozarządowych działających na rzecz osób starszych w województwie łódzkim. Gala „Senior Plus 2023” to cykliczne przedsięwzięcie w ramach Wojewódzkich Obchodów Dnia Seniora, którego głównym celem była integracja i aktywizacja seniorów, wymiana doświadczeń pomiędzy podmiotami działającymi na rzecz osób starszych oraz ukazanie potencjału osób starszych. W Gali wzięło udział 1037 osób. Realizacja programu pod nazwą „Karta seniora województwa Łódzkiego” Karta Seniora Województwa Łódzkiego. Celem programu jest m.in. promowanie aktywności społecznej i poprawa jakości życia seniorów; umożliwienie seniorom rozwoju swoich pasji i zainteresowań oraz promowanie aktywnego spędzania wolnego czasu. W 2023 r. wydano 3 016 Kart (od początku programu, tj. od 2 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2023 r. wydano 29 848 Kart). Według stanu na dzień 31.12.2023 r. w programie uczestniczyło 82 partnerów dysponujących 146 punktami usługowymi i handlowymi. Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów. W ramach tej inicjatywy osoby starsze z terenu województwa łódzkiego mogą skorzystać ze wsparcia specjalistów: psychologa, prawnika i pracownika pomocy społecznej. W 2023 r. przeprowadzono ogółem 463 rozmowy, w tym: 71 z psychologiem, 250 z prawnikiem oraz 142 z pracownikiem pomocy społecznej. Od 14 kwietnia 2023 r. województwo łódzkie ma swoją delegaturę w Obywatelskim Parlamencie Seniorów. Łódzka delegatura OPS ma 25 członków. To przedstawiciele środowisk senioralnych z całego województwa: klubów i akademii seniora, stowarzyszeń, Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów, rad senioralnych czy Uniwersytetów Trzeciego Wieku. XXIV edycja Przeglądu Twórczości Plastycznej Osób Chorych, Starszych i Niepełnosprawnych „Sztuka jak Balsam”. Projekt obejmował zorganizowanie i przeprowadzenie, wspólnie z Wojewódzką Biblioteką Publiczną im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, XXIV edycji Przeglądu Twórczości Plastycznej Osób Chorych, Starszych i Niepełnosprawnych „Sztuka jak Balsam” dla podopiecznych warsztatów terapii zajęciowej i środowiskowych domów samopomocy z terenu województwa łódzkiego. Do Przeglądu zgłoszono 281 prac. XVI Wojewódzka Olimpiada Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie. Celem działania jest wspieranie osób niepełnosprawnych w sportowych formach rehabilitacji stanowiących fundament w przygotowaniu tych osób do jak najpełniejszego uczestnictwa w różnych obszarach życia społecznego. Olimpiadę zorganizowano w dniu 29 maja 2023 r. W Olimpiadzie wzięło udział 498 niepełnosprawnych zawodników, w tym 13 poruszających się na wózkach inwalidzkich. Od 2012 r. Wojewoda Łódzki ogłaszał otwarty konkurs ofert dla organizacji pozarządowych na realizację zadania z zakresu pomocy społecznej „Wsparcie społeczne dla osób z niepełnosprawnością oraz osób w wieku emerytalnym”. Konkurs ogłaszany jest na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 1 . Celem zadania publicznego była szeroko rozumiana reintegracja oraz poprawa jakości życia osób z niepełnosprawnością i osób w wieku emerytalnym – mieszkańców województwa łódzkiego znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. 33 Konkurs skierowany był do podmiotów działających na rzecz osób z niepełnosprawnością i/lub na rzecz osób w wieku emerytalnym (na potrzeby konkursu przyjęto, że osoba w wieku emerytalnym to osoba powyżej 60 roku życia, niezależnie od jej statusu zawodowego, znajdująca się w trudnej sytuacji życiowej). W 2023 r. przyznano dotacje w łącznej wysokości 60 000 zł na realizację 8 projektów. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Łódź – Miasto na prawach powiatu Centra Zdrowego i Aktywnego Seniora CZAS. Ideą projektu, który powstał w 2018 r. jest tworzenie w miejskich przychodniach punktów, które pełnią równocześnie funkcje miejsc spotkań edukacyjnych, rekreacyjnych, kulturalnych oraz towarzyskich, jak i kawiarenek internetowych oraz świetlic. Głównym celem projektu jest edukacja zdrowotna, promowanie zdrowego i aktywnego starzenia się. Obecnie w Łodzi funkcjonuje 7 Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora. CZAS działają 5 dni w tygodniu w oparciu o ustalony harmonogram cyklicznych zajęć edukacyjnych, zdrowotnych oraz rekreacyjnych. W wybranych terminach odbywają się w nich wykłady, prelekcje, spotkania z „ciekawymi ludźmi” oraz kursy komputerowe. Z oferty Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w 2023 r. skorzystało 41 992 osób. Wsparcie oddolnych inicjatyw seniorskich. Mikrogranty dla Seniorów to projekt finansowany z budżetu Miasta Łodzi zapewniający bezzwrotne wsparcie finansowe do 5 000 zł na realizację działań dedykowanych osobom 60+, funkcjonujący w Urzędzie Miasta Łodzi od 2017 r. Projekt ma na celu udzielenie wsparcia finansowego organizacjom pozarządowym oraz grupom nieformalnym i samopomocowym działającym na terenie miasta Łodzi w zakresie edukacji osób starszych, aktywności społecznej promującej integrację wewnątrz i międzypokoleniową, aktywności sportowo-rekreacyjnej osób starszych, organizacji wydarzeń kulturalnych o charakterze integracyjnym, służących rozwojowi wolontariatu i samopomocy sąsiedzkiej oraz podnoszeniu poziomu świadomości społecznej i rozwijaniu wrażliwości na potrzeby osób starszych. To jeden z nielicznych programów, w którym o środki mogą się ubiegać poza, formalnie zarejestrowanymi organizacjami pozarządowymi, także grupy działające nieformalnie (kluby seniora, grupy sąsiedzkie, koła gospodyń wiejskich, grupy młodzieżowe, rady sołeckie, hobbyści, członkowie wspólnot mieszkańców itp.). W 2023 r. wsparcie finansowe w ramach projektu otrzymało 25 podmiotów. Powiat Poddębicki Aktywny senior to szczęśliwy człowiek. Dzięki realizacji Projektu (dofinansowanego ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego - Regionalnego Centrum Polityki Społecznej) stworzone zostały warunki do integracji osób starszych, a także odbudowania czy też zacieśnienia więzi międzyludzkich. Głównym celem zadania była poprawa jakości życia osób w wieku emerytalnym znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, szeroko pojęta reintegracja i motywacja osób starszych do większej aktywności. Projekt pozwolił uczestnikom na rozwijanie oraz realizację własnych pasji i umiejętności. W projekcie wzięła udział 55-osobowa grupa złożona z osób w wieku emerytalnym (powyżej 60 roku życia), zamieszkujących Powiat Poddębicki. Gmina – Miasto Tomaszów Mazowiecki Prelekcje z zakresu zdrowia i bezpieczeństwa seniorów – cykl prelekcji z zakresu profilaktyki zdrowia i bezpieczeństwa dla osób powyżej 60. Roku życia zamieszkujących na terenie miasta Tomaszowa Mazowieckiego. Na spotkaniach poruszono następujące tematy: „Spadek – to błogosławieństwo czy przekleństwo?”, „Zdrowe odżywianie”, „Bezpieczeństwo w domu”, „Co za dużo to niezdrowo – suplementacja”. Łącznie w prelekcjach udział wzięło 140 seniorów. Spotkanie ze specjalistami dla seniorów – cykl dwugodzinnych spotkań ze specjalistami z następujących dziedzin: kardiologia, chirurgia ogólna, podologia, fizykoterapia, psychoterapia, neurologia, choroby wewnętrzne, choroby oczu. Łącznie w 16 spotkaniach wzięło udział 320 seniorów. 34 Gmina Ujazd W 2023 r. w trybie małych zleceń z budżetu Gminy Ujazd udzielono wsparcia na realizację zadania publicznego z zakresu przeciwdziałania uzależnieniom i patologiom społecznym pn. „W zdrowym ciele, zdrowy duch czyli lato w Akademii Sportu”. Grupą docelową były osoby w wieku 60+, łącznie 50 osób. Realizacja zadania polegała na organizacji pogadanek o charakterze profilaktycznym z zakresu przeciwdziała uzależnieniom w związku ze zdrowym stylem życia oraz zajęć sportowych w Akademii Sportu w Ujeździe w postaci: nordic walking, basen, tężnie. Miasto Bełchatów Biały Tydzień dla mieszkańców Bełchatowa, inicjatywa, w ramach której przygotowane zostały prelekcje, konsultacje i porady w zakresie promowania postaw prozdrowotnych. Beneficjentami zadania byli mieszkańcy Bełchatowa, głównie osoby w wieku senioralnym. Zadanie realizował zespół wykwalifikowanych specjalistów ze szpitali klinicznych i wojewódzkich. Przez cały tydzień mieszkańcy Bełchatowa korzystali z bezpłatnych porad dermatologicznych, okulistycznych, alergologicznych, ginekologicznych, kardiologicznych i podologicznych. Swój panel mieli także psychiatra, psycholog oraz edukator zdrowia. Ponadto zainteresowani wysłuchali prelekcji o mitach i faktach żywieniowych związanych z chorobami metabolicznymi, w tym cukrzycą. Mikrogranty w ramach „Lokalnego Programu Mikrograntów Bełchatów 2023”. W ramach Programu grupy nieformalne i organizacje pozarządowe działające na rzecz seniorów z terenu Bełchatowa, mogły starać się o środki w wysokości od 2 000,00 zł do 5 000,00 zł na realizację inicjatyw skierowanych do aktywnych seniorów w wieku 60+ i promujących zdrowy styl życia, wspierających działania na rzecz przeciwdziałania uzależnieniom oraz przemocy domowej. W ramach Programu zostało zrealizowanych 8 projektów na łączną kwotę 37 000,00 zł. Gmina Tuszyn Z okazji Dnia Seniora organizowane spotkania z pracownikami ZUS - uczestnicy mogli skorzystać z porad specjalistów instytucji partnerskich oraz ekspertów ZUS, którzy odpowiadali m.in. na pytania dotyczące rent i emerytur, waloryzacji oraz innych ważnych dla seniorów kwestii. Spotkania odbywały się w siedzibie MOPS. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Łódź – Miasto na prawach powiatu Projekt \"Polska dla początkujących i zaawansowanych\". Projekt miał na celu przygotowanie seniorów do pracy z osobami z doświadczeniem uchodźczym i migranckim. Uznanie przez UNICEF projektu jako \"dobra praktyka\" angażująca osoby 60+ z Polski i osoby z doświadczeniem migranckim i uchodźczym. Rozwój wolontariatu, oraz integracja międzykulturowa, międzypokoleniowa. W projekcie udział wzięło 50 uczestników. Wdrażanie i rozwój medycznej opieki poza-instytucjonalnej. Projekt Przepis Na Opiekę - wsparcie osób niesamodzielnych z obszaru ŁOM zakładał objęcie opieką długoterminową domową 44 uczestników. Wsparcie kierowane było do osób mieszkających na terenie ŁOM (pow. m. Łódź, łódzki wschodni, zgierski, pabianicki, brzeziński), które ze względu na wiek i stopień niesamodzielności wymagają stałej opieki. Maksymalna długość wsparcia to 12 miesięcy. Zakres wsparcia dla Uczestnika zakładał: pielęgniarską opiekę długoterminową domową - 4 wizyty tygodniowo; każda wizyta po około 2 godziny (średnio 36 godz./m-c); wsparcie realizowane przez opiekunów medycznych – średnio 3 wizyty tygodniowo; każda wizyta po około 2 godziny (średnio 27 godz./ m-c); opiekę i prowadzenie dietetyka w zakresie diety osoby niesamodzielnej – średnio 1 wizyta na miesiąc, czas trwania wizyty - około 1 godziny; 35 zabiegi fizjoterapeutyczne, w tym opieka rehabilitacyjna, zapobieganie odleżynom, przykurczom –średnio 4 wizyty/ m-c/, czas trwania wizyty - około 1 godziny. Łącznie ze wsparcia skorzystały 64 osoby. Miejski Informator dla Seniorów. Miejski Informator dla Seniorów to publikacja, w której mieszkańcy miasta w wieku 60+ mogą znaleźć m.in. kompleksowe informacje na temat różnych form aktywności, wsparcia i opieki oferowanych przez Miasto Łódź oraz podległe mu jednostki. Publikacja stanowi praktyczny \"przewodnik\" po Łodzi, wskazując miejsca, w których seniorzy mogą nie tylko załatwić ważne sprawy, czy uzyskać pomoc, ale też skorzystać z ciekawych zajęć i rozwijać swoje pasje. W roku 2023 rozdysponowano 3 tys. sztuk Informatora wśród mieszkańców Łodzi. 36 1.6 Województwo małopolskie Tabela 6 Karta województwa małopolskiego za 2023 r. 8 WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE Liczba gmin182 Liczba powiatów19 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia15 184 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 343037034290143429632 w tym w wieku 60 lat i więcej 810504819510830509 60–64 lata 211823207082201557 65–69 198571200739202831 70–74 157801163396168531 75–79 95215103830112517 80–84 750197143070113 85 lat i więcej 720757303374960 Noworodek płci męskiej – 73,5 Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci męskiej – 76,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Noworodek płci żeńskiej – 83,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,4 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Kobieta w wieku 60 lat – 25,1 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,427,127,9 Współczynnik zgonów 11,910,59,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 558 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 108 Ogółem 15-89 lat 1 522 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 106 Ogółem 15-89 lat 1 148 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 677 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 57,6 8 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 37 w tym w wieku 60-89 lat 13,8 Ogółem 15-89 lat 56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 13,5 Ogółem 466 osoby nieposzukujące pracy - razem 466 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 415 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 35 Ogółem 60,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 515,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 46,7 Renty rodzinne 100,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 58,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 23,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 3,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie małopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2789,94 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 60,0% i 23,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1435,47 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,0% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,0%, a na zdrowie – 5,0%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 64,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 33,0%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,60. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 99,6 m2. 38 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” Program Srebrna Małopolska Działania na rzecz osób starszych Źródłem finansowania wielu działań poświęconych osobom starszym w Małopolsce jest nadal Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020. Dotychczasowe efekty wdrażania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 w w/w obszarach kształtują się następująco: wsparcie projektów z zakresu teleopieki - projekt „Małopolski Tele-Anioł”, skierowany do niesamodzielnych mieszkańców województwa małopolskiego. Wszystkie osoby włączone do projektu otrzymują bezpłatnie opaskę bezpieczeństwa wyposażoną w przycisk SOS i kartę SIM z możliwością połączenia głosowego z Centrum Teleopieki (24h/7dni w tygodniu). „Małopolski Tele-Anioł” jest największym projektem teleopiekuńczym w Polsce, w którym założono, że z usług teleopieki skorzysta minimum 6 300 osób niesamodzielnych, w tym 1 900 osób otrzyma dodatkowe usługi opiekuńcze lub sąsiedzkie, tj. aż 1 500 000 godzin usług sąsiedzkich oraz 230 000 godzin profesjonalnych usług opiekuńczych. Do 31 października 2023 r. z usług teleopiekuńczych w ramach projektu skorzystało 6 321 osób niesamodzielnych, z tego 2 029 osób otrzymało dodatkowe usługi sąsiedzkie lub opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania. działania wspierające opiekunów nieformalnych osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, poprzez uruchomienie centrów wsparcia opiekunów - wartość projektów objętych umowami (z naborów w 2016 r., 2017 r. i 2019 r.), według zaktualizowanych danych z poziomu wdrażania, wyniosła niemal 36,5 mln zł, z czego wartość dofinansowania UE ponad 30,6 mln zł. Wartość środków wydatkowanych łącznie do końca 2023 r.: ponad 33,6 mln zł, w tym w 2023 r.: niemal 6,2 mln zł. W wyniku realizacji dofinasowanych projektów powstało 11 centrów wsparcia opiekunów rodzinnych osób niesamodzielnych, a w 4 wsparcie przyznano na rozszerzenie zakresu działalności. Wsparciem w dofinansowanych projektach końca 2023 r. objęto 11 084 osoby (w tym 2 016 w 2023 r.). wsparcie dla tworzenia i/lub działalności placówek zapewniających dzienną opiekę i aktywizację osób starszych – dofinansowanie obejmowało wsparcie dla tworzenia i/ lub działalności placówek oferujących oddziaływania terapeutyczne i inne zapewniające utrzymanie optymalnego stanu psychofizycznego, samodzielności i aktywności uczestników i niedopuszczanie do pogłębiania się dysfunkcji, a także edukację osób niesamodzielnych i ich rodzin. Wartość projektów objętych umowami, według zaktualizowanych danych z poziomu wdrażania (z naborów w 2016 r., 2017 r. i 2019 r.) wyniosła ponad 116,9 mln zł, z czego wartość dofinansowania UE wyniosła niemal 99,4 mln zł. Do końca 2023 r. łącznie w projektach wydatkowano niemal 108,2 mln zł, w tym w 2023 r.: prawie 13,6 mln zł. Efektem realizowanych projektów było utworzenie 44 nowych placówek zapewniających dzienną opiekę i aktywizację osób niesamodzielnych w Małopolsce i rozszerzenie zakresu działalności 6 kolejnych placówek. Do końca 2023 r. w dofinansowanych projektach wsparciem objęto 3 750 małopolskich seniorów (w tym 281 w 2023 r.). dofinansowano 9 projektów (z naborów w 2017 r. i 2019 r.) łączących obie ww. usługi społeczne, czyli prowadzenie placówki opieki dziennej dla seniorów (12 nowych placówek i rozszerzenie działalności 2 miejsc) oraz prowadzenie centrum wsparcia opiekunów rodzinnych osób niesamodzielnych (10 nowych, 1 wsparte w dotychczasowej działalności). Łączna wartość tego rodzaju projektów to ponad 39,6 mln zł. Wartość środków wydatkowanych łącznie do końca 2023 r.: ponad 33,7 mln zł, w tym w 2023 r.: prawie 10,5 mln zł. Wsparciem w tego rodzaju projektach do końca 2023 r. objęto kolejnych 3 539 osób (w tym w 2023 r. – 879 osób). Dotychczasowe efekty w regionie szacuje się na 56 nowoutworzonych placówek 39 zapewniających dzienną opiekę i aktywizację starszych osób niesamodzielnych oraz 21 centrów wsparcia opiekunów rodzinnych. Małopolska Rada ds. Polityki Senioralnej – została powołana Uchwałą Zarządu Województwa Małopolskiego w 2013 r., jako pierwsza rada o zasięgu regionalnym. W 2023 r. powołano Małopolską Radę ds. Polityki Senioralnej III kadencji. Otwarte konkursy ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w zakresie wspierania funkcjonowania społecznego oraz przeciwdziałania wykluczeniu osób starszych — (realizowane od 2012 r.) adresowane do organizacji pozarządowych. W 2023 r. dofinansowano 43 oferty. Projekty najczęściej oferowały: zajęcia edukacyjne, w tym edukację w zakresie aktywności obywatelskiej, wolontariat seniorów, promocję zdrowego stylu życia – warsztaty, wykłady, rekreację i rehabilitację ruchową, naukę obsługi komputera i korzystania z Internetu, integrację międzypokoleniową. Z dofinasowanych projektów korzysta ok. 3 tys. seniorów z całej Małopolski. Całkowita wartość zadania 1,49 mln zł, nakłady poniesione w 2023 r.: 731,5 tys. zł. Otwarte konkursy ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w obszarze działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym - Zarząd Województwa Małopolskiego wykonując „Program współpracy Województwa Małopolskiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2023”, ogłosił otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych na rzecz osób w wieku emerytalnym w latach 2023-2024 pn. „Wiek seniora, a wigor juniora”. Na realizację zadań wybranych w ramach konkursu przeznaczone zostały środki finansowe do łącznej kwoty 1 400 000 zł (2023 r. - 700 000 zł, 2024 r. - 700 000 zł). W ramach konkursu zlecane zostały zadania m.in.: wspieraniu rozwoju aktywności ruchowej i fizycznej seniorów, zwiększeniu stopnia aktywności, atrakcyjności oraz poczucia bezpieczeństwa osób starszych, wzbogaceniu oferty dla osób starszych w zakresie aktywności fizycznej, promocji aktywnego trybu życia. W 2023 r. 23 organizacje realizowały zadania w ramach otwartego konkursu ofert. Konkurs „Małopolska Gościnna” - rozwój oferty turystyki społecznej w ramach konkursu wspierane są inicjatywy organizacji pozarządowych mające na celu zwiększenie udziału turystyki społecznej, w tym turystyki senioralnej w podróżach turystycznych oraz propagowanie aktywnych form spędzania czasu wolnego wśród seniorów oraz osób ze szczególnymi potrzebami. W 2023 r. dofinansowano 6 inicjatyw, na które przeznaczono z budżetu Województwa Małopolskiego łączną kwotę 100 000 zł. XVII Plebiscyt Poza Stereotypem – Seniorka i Senior Roku. Od początku konkursu Województwo Małopolskie nagrodziło 34 aktywnych Małopolan, a 77 wyróżniło. W 2023 r. wyłoniono 2 laureatów, przyznano 12 wyróżnień. Szkolenia dot. przeciwdziałania przemocy domowej, w tym wobec seniorów. W 2023 r. zrealizowano dwa 24-godzinne szkolenia pn. „Realizacja zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej —szkolenie wprowadzające” dedykowane przedstawicielom instytucji. W ramach ww. szkolenia realizowany był również blok tematyczny „Przemoc domowa wobec osób starszych i niepełnosprawnych”. Programy zdrowotne realizowane przez Departament Zdrowia, Rodziny, Równego Traktowania i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego: program polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy. Program realizowany jest od 2023 r. W ramach programu wykonywana jest ocena ryzyka wystąpienia poważnych złamań osteoporotycznych z użyciem narzędzia FRAX. Osobom, u których wyniki wskażą na ryzyko złamań dokonywany jest pomiar gęstości mineralnej kości z wykorzystaniem badania densytometrycznego DXA wraz z konsultacją lekarską. Działaniami Programu w 2023 r. objęto 1 074 osób, na jego realizację przeznaczono 201 000 zł. 40 prozdrowotne oddziaływania edukacyjne na rzecz zmniejszenia umieralności na nowotwory w Małopolsce. Okres realizacji: od 2012 r. w sposób ciągły, na wskazany program w 2023 r. wydatkowano – 155 tys. zł. W 2023 roku Programem objęto 973 uczestników. program polityki zdrowotnej pn. „Zapobieganie nadwadze i otyłości wśród mieszkańców województwa małopolskiego”. Program jest realizowany w Małopolsce od 2017 r., na wskazany program w 2023 r. wydatkowano kwotę – 400 035,03 tys. zł. W 2023 r. program ukończyło łącznie 197 osób. VI Małopolski Kongres Srebrnej Gospodarki. Coroczne wydarzenie od 2015 r. pełniące rolę forum wymiany doświadczeń i przestrzeni przyjaznej dla debaty nad tym, jakie działania powinny zostać podjęte przez samorządy, uczelnie, organizacje pozarządowe oraz biznes, żeby zacząć dynamicznie rozwijać sektor srebrnej gospodarki w Małopolsce. Wsparcie Wojewody Małopolskiego dla jednostek samorządu terytorialnego w realizacji zadań własnych z zakresu pomocy społecznej. W 2023 r. przekazano dla gmin ok. 4 mln zł. Celem wsparcia było inspirowanie do zmian ukierunkowanych na poprawę dostępności do usług pomocy społecznej, rozwój pracy socjalnej oraz jakości obsługi osób i rodzin wymagających wsparcia ośrodka pomocy społecznej. W ramach dotacji finansowane mogą być tylko określone obszary, m.in. projekty socjalne mające na celu rozwój lub wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej osób i rodzin, w tym skierowane do seniorów. W 2023 r. zaplanowano realizację projektów skierowanych do seniorów w 34 gminach np. „Radosna Druga Wiosna\"; „Seniorzy z tradycją\"”; „ Klub Pomocna Dłoń - aktywizacja i integracja osób starszych”, Seniorze zadbaj o swoje zdrowie i urodę”. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat nowosądecki zajęcia edukacyjne osób starszych z różnych dziedzin nauki np. medycyny, profilaktyki zdrowia, nauk humanistycznych, kultury i sztuki, nauk społecznych, ekonomicznych i prawnych, nauk technicznych a także nauk o ziemi; działania zmierzające do utrzymania, nawiązania, zacieśniania kontaktów osobistych między mieszkańcami regionu, a szczególnie między osobami starszymi i młodym pokoleniem; kampanie informacyjno-edukacyjną w mediach społecznościowych „Seniorzy Wirtu@lnie\" oraz warsztaty „Senior w świecie Wirtu@lnych mediów\". Powiat olkuski Pilotażowy program ,,Aktywny samorząd”, realizowany ze środków PFRON, mający na celu likwidację barier transportowych, jak i dostępi do uczestniczenia w społeczeństwie informacyjnym. Gmina Szczurowa usługa transportową ,,door-to-door'' czyli bezpłatny przewóz osób starszych w celu poprawy jakości życia osób o niskiej mobilności; zajęcia organizowane przez Lokalny Ośrodek Wiedzy i Edukacji dla seniorów m.in. warsztaty rękodzielnicze, warsztaty śpiewu, warsztaty kulinarne, warsztaty ze specjalistami, wycieczki krajoznawcze. Gmina Poronin Projekt socjalny pn. „Sam nie znaczy samotny- rozszerzenie zakresu i dostępności usług dla seniorów z Gminy Poronin\". W ramach projektu świadczona była zindywidualizowana edukacja domowa polegająca na świadczeniu usługi ćwiczeń ogólnousprawniających/rehabilitacji dla seniorów. 41 Gmina Zabierzów Udział seniorów z gminy Zabierzów w badaniach dotyczących chorób oczu - jaskry i zaćmy, możliwość zabiegu usunięcia zaćmy, dobór leków i okularów. Inicjatywa Gminnej Rady Seniorów we współpracy z krakowską Kliniką OCHO. Gmina Zielonki „Projekt Mały krok do szczęścia II\". W ramach programu z rehabilitacji, pomocy psychologicznej oraz psychoterapeutycznej skorzystało 7 osób w wieku 60+, Przykłady innowacyjnych rozwiązań Inkubator Włączenia Społecznego - projekt zrealizowany (2020-2023) ze środków POWER. Opracowano, przetestowano i zweryfikowano 60 innowacji społecznych zwiększających skuteczność włączenia społecznego, z których 9 zostało upowszechnionych w ramach projektu. Przykładami takich innowacji są: „E-rzecznik konsumenta seniora” – aplikacja mobilna przeprowadzająca przez proces składania reklamacji, „Merkury” - symulator obsługi paczkomatów, bankomatów, parkometrów i kas samoobsługowych, pozwalający w spokojny, bezstresowy sposób przećwiczyć użycie tych urządzeń; „BaWita” - tablica manipulacyjna jako dorosła zabawka terapeutyczna dla seniorów borykających się z demencją. Małopolskie standardy usług społecznych - opracowano 3 małopolskie modele usług społecznych wraz z 3 listami sprawdzającymi zgodność aplikacji z opracowanym standardem (aktualizacja) na użytek planowanych konkursów Regionalnego Programu FEM 2021-2027, w tym Model prowadzenia centrów wsparcia opiekunów nieformalnych/faktycznych w Małopolsce (Uchwała nr 2034/23 Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 24 października 2023 r.) oraz Model placówek zapewniających dzienną opiekę w Małopolsce (Uchwała nr 2034/23 Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 24 października 2023 r.). Projekt „Pracownicy – najlepsza inwestycja dla firmy” – efektywne wsparcie pracodawców we wprowadzaniu zarządzania różnorodnością, w tym: wiekiem - realizowany jest przez Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie. I etap projektu został zaplanowany na lata 2023-2025 w ramach programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021-2027. W 2023 r. objęto wsparciem doradczym 75 firm. Dla 52 z nich przeprowadzono szkolenia z zarządzania różnorodnością (w tym także wiekiem). Dla 40 firm powstały strategie zarządzania wiekiem, a ideę zarządzania różnorodnością upowszechniono u 2 784 pracodawców z Małopolski. 42 1.7 Województwo mazowieckie Tabela 7 Karta województwa mazowieckiego za 2023 r. 9 WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE Liczba gmin314 Liczba powiatów37 powiatów i 5 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia35 559 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 551279455106125510527 w tym w wieku 60 lat i więcej 134836213533211362530 60–64 lata 336266318956305007 65–69 346374347745344860 70–74 269372279156289188 75–79 154061169678186288 80–84 118055113454110991 85 lat i więcej 124234124332126196 Noworodek płci męskiej – 71,6 Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,5 Współczynnik feminizacji 109109109 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,228,929,6 Współczynnik zgonów 13,311,410,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 2 840 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 241 Ogółem 15-89 lat 2 774 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 235 Ogółem 15-89 lat 1 634 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 1 040 9 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 43 Ogółem 15-89 lat 63,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 18,8 Ogółem 15-89 lat 62,0 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 18,4 Ogółem 707 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 707 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 652 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 36 Ogółem 110,5 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 7,6 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 862,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 58,2 Renty rodzinne 134,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 122,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,3 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 6,7 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie mazowieckim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3208,99 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 58,1% i 22,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1849,11 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,5%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 57,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,8%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,4 m2. 44 Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Mazowieckiego na lata 2021–2030 Program Polityki Senioralnej Województwa Mazowieckiego na lata 2022-2026 Działania na rzecz osób starszych W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 r. Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej udzieliło 137 dotacji dla organizacji pozarządowych na łączną kwotę 4 300 000 zł na realizację zadań publicznych, w tym na zadania: „Działania na rzecz seniorów w zakresie zwiększania samodzielności i przeciwdziałania zagrożeniu marginalizacją społeczną” – 72 dotacje (w tym 17 „małych dotacji” udzielonych w trybie art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) na łączną kwotę 2 763 970 zł; „Wsparcie aktywizacji seniorów w ramach działalności kół gospodyń wiejskich” – 52 dotacje (w tym 24 „małe dotacje” udzielone w trybie art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) na łączną kwotę 500 000 zł; „Partycypacja seniorów w życiu społecznym” – 1 dotacja na kwotę 72 900 zł (diagnozowanie udziału osób starszych w życiu społecznym; „Ścieżką edukacyjną w trzeci wiek” – 1 dotacja na kwotę 300 000 zł; „Bony społeczne dla seniorów” – 1 dotacja na kwotę 300 000 zł; „Internetowa platforma informacyjno-poradnikowa dla seniorów” – 1 dotacja na kwotę 94 700 zł; „Pomoc niemedyczna w zakresie ochrony zdrowia psychicznego seniorów” – 9 dotacji na łączną kwotę 268 430 zł. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat sochaczewski Udział w ogólnopolskiej akcji Święty Mikołaj dla Seniora - mieszkańcy pisali listy do Świętego Mikołaja. Wszystkie listy, prośby zostały wysłuchane i mieszkańcy otrzymali wymarzone prezenty. Prezenty te niejednokrotnie były jedynymi prezentami otrzymanymi kiedykolwiek. Powiat Żuromiński Senioralna Rada Powiatu Żuromińskiego - udział w imprezach promujących swoją działalność tj. Dożynkach Województwa Mazowieckiego, X Międzypokoleniowej Sztafecie Turystycznej - Wędruj z Nami! Przygotowanie wniosków o dotacje m. in. do Marszałka Województwa Mazowieckiego w sprawie dofinansowania zadania pn. \"SENIORZY POWIATU ŻUROMIŃSKIEGO\" dla emerytów i inwalidów z terenu Powiatu Żuromińskiego. Gmina Legionowo Lokalna Karta Seniora w Legionowie (program zniżek i rabatów u lokalnych przedsiębiorców). Gmina Halinów Wolontariat w gminie Halinów - pomoc w sprzątaniu, pomoc w zrobieniu zakupów, rozmowa, wyście na spacer - działania pomagające w przezwyciężeniu poczucia izolacji i stagnacji; Gmina Dzierzążnia Praca socjalna ukierunkowana na osoby w wieku 60+: pomoc w kompletowaniu dokumentów w celu uzyskania emerytury z ZUS lub KRUS, pomoc w uzyskaniu prawa do świadczenia uzupełniającego oraz świadczenia wspierającego, informowanie o możliwości uzyskania żywności z Banku Żywności, pomoc w transporcie osób starszych na wizytę lekarską jak również pomoc w realizacji recept, zakupie 45 artykułów spożywczych i środków czystości, informowanie o możliwości skorzystania z pomocy w formie dodatku elektrycznego oraz skompletowaniu niezbędnych dokumentów w celu uzyskania wsparcia finansowego z programu \"Czyste powietrze\". Gmina Pruszków Pruszkowski Miesiąc Aktywnego Seniora (imprezy artystyczne, sportowe, integracyjne, w których udział wzięło łącznie 800 osób), wolontariat (19 osób). Pruszkowskie Lato Seniora (łącznie 650 osób), spotkania międzypokoleniowe (ok. 180 osób), spacery z kijkami Nordic Walking (ok. 10 osób), zajęcia artystyczne stacjonarne (ok. 20 os.) i on-line (ok. 206 obserwujących), aktywizacja on-line (łamigłówki, dyskusje, średnio 255 reagujących), brydż (12 os.), prelekcje i warsztaty (średnio 20 os. na każdych). Gmina Mszczonów Mszczonowski Uniwersytet Trzeciego Wieku (MUTW) jest sekcją edukacyjno-integracyjną dla seniorów, działającą w Mszczonowskim Ośrodku Kultury. MUTW zakłada uczestnictwo osób starszych w różnorodnych formach aktywności takich, jak cykle wykładów i prelekcji medycznych, spotkań literackich, teatralnych, zajęciach sportowo-leczniczych, itp. W ramach MUTW odbywają się m.in.: wykłady, lektorat językowy, zajęcia z promocji zdrowia i zdrowego trybu życia, zajęcia informatyczne, plastyczne, pilates, gimnastyka geriatryczna, aerobik wodny, zajęcia taneczne czy amatorski teatr. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Glinojeck Interaktywny \"Magiczny dywan - urządzenie projekcyjne” - Interaktywna mata przeznaczona do rehabilitacji osób starszych. Gmina Nasielsk Organizacja bezpłatnych szkoleń on-line dla seniorów w zakresie cyberbezpieczeństwa (jak nie dać się okraść w Internecie oraz jak zadbać o bezpieczeństwo swojego telefonu), którego celem było zwiększenie świadomości i uwrażliwienie tej grupy społecznej na zagrożenia występujące w Internecie. 46 1.8 Województwo opolskie Tabela 8 Karta województwa opolskiego za 2023 r. 10 WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Liczba gmin71 Liczba powiatów11 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia9 411 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 948583942441936725 w tym w wieku 60 lat i więcej 255713258352261655 60–64 lata 692656773066120 65–69 636156401264600 70–74 507655288554074 75–79 262152875232143 80–84 249342345222174 85 lat i więcej 209192152122544 Noworodek płci męskiej – 72,4 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 80,4 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,8 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 29,630,731,9 Współczynnik zgonów 13,812,411,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 431 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 37 10 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki (”.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 47 Ogółem 15-89 lat 419 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 37 Ogółem 15-89 lat 319 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 209 Ogółem 15-89 lat 57,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 15 Ogółem 15-89 lat 55,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 15 Ogółem 148 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 148 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 135 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 20,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 1,7 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 151 Renty z tytułu niezdolności do pracy 7,9 Renty rodzinne 30,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 16,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 2 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 0,7 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe – dane za 2023 r. W 2023 r. w województwie opolskim przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1699,17 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 27,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 18,3%, a na zdrowie – 5,0%. 48 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 34,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,39. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 94,1 m2. Dokumenty i strategie Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla województwa opolskiego na lata 2023-2025 Działania na rzecz osób starszych Od 2016 r. Samorząd Województwa Opolskiego/Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Opolu w ramach projektów partnerskich, realizowanych od kilku lat ze środków unijnych, utworzył: 9 mieszkań dla 26 osób, w tym 2 dla samotnych matek z 2 dzieci w ramach projektu Bliżej rodziny i dziecka – wsparcie rodzin przeżywających problemy opiekuńczo – wychowawcze oraz wsparcie pieczy zastępczej (RPO 2014-2020); 12 mieszkań dla 20 osób dla osób w podeszłym wiekui niepełnosprawnych w ramach projektu Nie-Sami-Dzielni – rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne (RPO 2014-2020); 3 mieszkania dla 6 osób dla osób z chorobami neurologicznymi, w tym z chorobą Alzheimera i chorobą Parkinsona w ramach projektu Niezalene Życie (PO WER 2014-2020); 54 mieszkania dla ok. 180 migrantów wojennych z Ukrainy (do późniejszego zagospodarowania dla innych grup społecznych) w ramach projektu Solidarni z Ukrainą (RPO 2014-2020. Mieszkania zostały utworzone w gminach jako mieszkania komunalne; wyjątkiem są 3 gminy: Biała, Brzeg oraz Nysa, gdzie powstały mieszkania wspomagane. Gminne Rady Seniorów Z roku na rok zwiększa się liczba gmin w których funkcjonują gminne rady seniorów. W 2023 r. w województwie opolskim funkcjonowało 25 gminnych rad senioralnych. Marszałkowski Kurier Społeczny. W ramach projektów Samorządu Województwa Opolskiego, współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, ROPS w Opolu zorganizował m. in. wsparcie dla najbardziej potrzebujących osób i rodzin, w formie dowożenia do miejsca ich zamieszkania posiłków, żywności, leków i innych artykułów pierwszej potrzeby. Usługę pomocy przeprowadzono w ramach tzw. Marszałkowskiego kuriera społecznego i akcji dostarczania posiłków dla osób niesamodzielnych (głównie starszych, z niepełnosprawnościami i chorych), w których uczestniczyły w latach 2020-2023 42 gminy woj. opolskiego (prawie 60% wszystkich gmin województwa). Usługę sfinansowano ze środków RPO WO 2014-2020 (projekt Nie–Sami–Dzielni - rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne), a łączny koszt udzielonej pomocy wyniósł 4 668 850,72 zł. Zatrudniono 121 kurierów społecznych, którzy wsparli ok. 6 000 osób. Opolska Karta Rodziny i Seniora. Celem wprowadzenia inicjatywy jest przede wszystkim chęć wspólnego działania na rzecz budowy przyjaznego klimatu dla rodzin i seniorów w regionie poprzez wprowadzenie systemu powszechnych zniżek oraz ulg zarówno w instytucjach podległych jednostkom samorządowym, jak również w podmiotach prywatnych. W inicjatywie uczestniczą niemal wszystkie gminy z terenu województwa opolskiego (68 gmin na 71). Partnerami Programu są głównie firmy prywatne oferujące posiadaczom karty atrakcyjne zniżki na usługi i produkty. Wysokość zniżki to najczęściej 10-20%. 49 Regionalny Dzień Seniora, organizowany co roku w Teatrze im. J. Kochanowskiego w Opolu dla ponad 400 osób. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Opole Centrum Informacyjno-Edukacyjne „Senior W Opolu”. Do najważniejszych zadań Centrum należy: podejmowanie działań na rzecz rozwoju i aktywizacji środowisk senioralnych, prowadzenie działalności informacyjno-edukacyjnej w zakresie integracji społecznej i dialogu międzypokoleniowego, prowadzenie poradnictwa i rzecznictwa interesów seniorów i ich rodzin, rozwój sieci wsparcia - klubów seniorów, promocja i wsparcie działań wolontariackich seniorów, realizacja badań i analiz potrzeb społecznych środowiska seniorów, a także wsparcie logistyczne Rady Seniorów Miasta Opola. Ponadto jednostka ta jest odpowiedzialna za prowadzenie strony internetowej, gdzie zamieszczane są informacje i aktualności dla seniorów, wydawanie Kart „Opolski Senior”, koordynowanie prac związanych z dodatkiem do periodyku „Nowa Trybuna Opolska – „Senior w Opolu”, koordynowanie dystrybucji „Kopert Życia”, prowadzenie Telefonu Życzliwości, realizacja usługi „Złota rączka dla seniora”, a także prowadzenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego. Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego, prowadzona przez Centrum Informacyjno-Edukacyjne „Senior w Opolu”, ma na celu zapewnienie osobom z niepełnosprawnością łatwego i darmowego dostępu do sprzętu umożliwiającego poruszanie się lub zwiększenie aktywności fizycznej (rowerki stacjonarne). Współpracuje także z 30 klubami seniora, które działają w różnych dzielnicach Miasta. Nieformalnie działające kluby seniora mogą liczyć na wsparcie finansowe Miasta.. W Centrum prowadzone są zajęcia edukacyjne i rekreacyjne (np. kursy komputerowe, językowe, warsztaty plastyczne, zajęcia taneczne i wolontariat 60+,Nordic Walking, Aqua zumba i Aqua joga dla seniora, zajęcia taneczne Senioritek oraz Golden Girls działających w ramach sekcji bachaty i zumby przy CS, tańce w kręgu, wolontariat 60+, zdrowy kręgosłup, Mistrzostwa w Kręgle dla Seniorów.). Powiat Nyski Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Nysie w 2023 r. realizowało zadania ze środków PFRON dedykowane dla osób starszych z niepełnosprawnościami na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dofinansowano działania w obszarze sportu, kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych. Wszystkie dotowane instytucje, przeznaczyły pozyskane środki na wyjazdy turystyczno-integracyjne nad morze w góry lub do większych miast. Ponadto osoby starsze z niepełnosprawnością korzystały z dofinansowań ze środków PFRON w innych zadaniach tj: likwidacji barier architektonicznych i technicznych, likwidacji barier komunikacyjnych oraz dofinansowaniu uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych. Gminy Turawa i Łubniany „Door to door” to usługa polegająca na zindywidualizowanej pomocy transportowej przeznaczonej dla osób o ograniczonej mobilności m. in. w celu zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych (np. dostępu do usług zdrowotnych). Obecnie w województwie z tej usługi korzysta ok. 400 osób (w ramach projektu PFRON „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych”). Gmina Nysa Książka na telefon - dostarczanie książki do domu seniorów, ponadto Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna w Nysie zorganizowała wypożyczalnię odtwarzaczy cyfrowej książki mówionej dla osób niewidomych i słabowidzących tzw. czytaków z dostępem do zbioru ponad 1200 cyfrowych książek mówionych oraz wypożyczanie czytników e-booków. 50 Gmina Dąbrowa Warsztaty z zielarzem - elem projektu była organizacja warsztatów, podczas których osoby starsze dowiedziały się jak zbierać i przechowywać zioła, poznały właściwości lecznicze ziół. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Kędzierzyn-Koźle „Babciu, dziadku naucz mnie” - projekt międzypokoleniowy, łączący dwa światy. Pokolenie seniorów z arsenałem dużego doświadczenia życiowego oraz pokolenie młode aktywne, kreatywne do poznawania i odkrywania nowych zadań. Gmina Kędzierzyn-Koźle Projekt „DUGNAD” - skoki spadochronowe w tandemie zostały zrealizowane dla seniorów oraz młodzieży ze Zespołu Szkół nr 1 w Kędzierzynie-Koźlu. Skoki oddało 10 seniorów (6 kobiet i 4 mężczyzn), z czego najstarszy miał 83 lata oraz 10 wolontariuszy. 51 1.9 Województwo podkarpackie Tabela 9 Karta województwa podkarpackiego za 2023 r. 11 WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE Liczba gmin160 Liczba powiatów21 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia17 845 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 208593220790982071676 w tym w wieku 60 lat i więcej 509541516608525356 60–64 lata 137306134641131972 65–69 126525128015129403 70–74 98924103052106714 75–79 560696193968450 80–84 466024398642630 85 lat i więcej 441154497546187 Noworodek płci męskiej – 72,7 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci męskiej – 76,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,6 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Noworodek płci żeńskiej – 83,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,5 Współczynnik feminizacji 104104104 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,927,828,9 Współczynnik zgonów 12,710,59,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 868 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 60 Osoby aktywne zawodowo Ogółem 15-89 lat 831 11 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 52 – pracujący (w tys.)w tym w wieku 60-89 lat 60 Ogółem 15-89 lat 749 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 439 Ogółem 15-89 lat 53,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 12,0 Ogółem 15-89 lat 51,4 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 12,0 Ogółem 306 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 306 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 275 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 15 Ogółem 67,7 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 315,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 33 Renty rodzinne61,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 41,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 11,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie podkarpackim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2280,97 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,6% i 34,5%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1320,27 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 33,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 15,4%, a na zdrowie – 4,8%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 39,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,67. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 105,2 m2. 53 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa – Podkarpackie 2030 Działania na rzecz osób starszych Badanie pt. Kapitał ludzki i społeczny w województwie podkarpackim – kierunki zmian. Badanie dotyczyło również osób starszych Celem badania była ocena stopnia rozwoju kapitału ludzkiego, społeczeństwa obywatelskiego i budowania kapitału społecznego w województwie podkarpackim, w tym analiza aktywności społecznej. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Brzozów „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych na terenie Gminy Brzozów” – z projektu korzysta 800 osób, w większości seniorzy. Mieszkańcy Gminy Brzozów mogą korzystać z tzw. taksówki społecznej w celach zdrowotnych, edukacyjnych, zawodowych oraz aktywizacji społecznej. Z kierowcą może dodatkowo przyjechać asystent, który pomaga osobie wsiąść do pojazdu, a po dotarciu do celu w wejściu do budynku. W przypadku osób poruszających się na wózkach inwalidzkich może pomóc pokonać również schody przy użyciu nowoczesnego schodołazu. W latach 2021- 2022 r. projekt był finansowany ze środków PFRON, następnie do końca 2023 r. Gmina Brzozów kontynuowała realizację projektu ze środków własnych. „Bezpiecznie we własnym domu-usługi sąsiedzkie i teleopiekuńcze”. Celem projektu było zwiększenie dostępności usług społecznych w szczególności sąsiedzkich usług opiekuńczych dla osób starszych i potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W 2023 r. wsparciem zostało objętych łącznie 53 seniorów, w tym 26 z nich zostało objętych dodatkowym wsparciem w postaci usług wykorzystujących nowoczesne technologie informacyjno-komunikacyjne tzw. opaski ratujące życie. Gmina Chmielnik „60tka dookoła świata” to projekt zrealizowany w ramach Programu Działaj Lokalnie, organizowany przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Chmielniku. Uczestniczkami projektu były 24 kobiety w wieku 60+. Projekt obejmował zajęcia kulinarne, kulturalne, muzyczne pozwalające poznać różne kraje świata. „Czas dla nas czas dla seniorek” – to cykl cotygodniowych zajęć dla kobiet w wieku 60+ organizowanych przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Chmielniku. Podczas zajęć uczestniczki korzystały m.in. z zajęć arteterapii. Gmina Tyczyn Miejsko - Gminny Ośrodek Kultury organizował różne formy aktywności, w których udział brali seniorzy m.in: Przegląd Kolędowy Chórów „Pójdźmy wszyscy do stajenki”, Obchody Rocznicy Wyzwolenia Tyczyna w ramach Akcji Burza; W ramach działalności Dyskusyjnych Klubów Książek odbywały się comiesięczne spotkania dla klubowiczów oraz spotkania z twórcami, przeprowadzone zostały konkursy: Mistrz Pięknego Czytania, Dyktando dla dorosłych. Biblioteka nawiązała współpracę ze Stowarzyszeniem Larix, dzięki czemu biblioteka dysponuje czytnikami, z których korzystają osoby starsze słabowidzące. Gmina Ropczyce Miejsko – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ropczycach zrealizował projekt socjalny SENIOR WIE – profilaktyka zagrożeń wśród osób starszych w Gminie Ropczyce. Odbyły się spotkania tematyczne dla 19 seniorów. Uczestnicy projektu wysłuchali prelekcji funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji, 54 pogadanki pn. „Bądź sprytniejszy – nie daj się oszukać”, zaznajomili się z tematyką przestępstw popełnianych na osobach starszych, w tym oszustw „na wnuczka”, „na policjanta, „na pracownika administracji”. Podczas spotkania poruszone zostały również kwestie związane z zabezpieczeniem mieszkania przed kradzieżami oraz działaniami kieszonkowców. Zaprezentowano założenia kampanii #ZnamTeNumery oraz sposoby powiadamiania służb ratowniczych, użycie numeru alarmowego 112. Spotkanie poświęcone zostało również zagrożeniom rynkowym oraz sposobom radzenia sobie z problemami konsumenckimi. Wykład pn. „Bezpiecznie podczas pokazów” przeprowadziła Powiatowy Rzecznik Konsumentów. Omówiona została tematyka: usługi telekomunikacyjne, finansowe, sprzedaż energii elektrycznej, zakupy podczas pokazów, odstąpienie od zawartej umowy kupna-sprzedaży, zasady składania reklamacji, triki stosowane podczas pokazów, nieuczciwe praktyki i oszustwa na pokazach, jakość towarów kupowanych na pokazach. Ponadto zorganizowano kolejne spotkanie , w trakcie którego pracownicy banku przekazali seniorom wiedzę na temat bezpiecznego korzystania z Internetu i elektronicznych usług bankowych. Pracownik Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej przedstawił zasady i obowiązki wynikające z użytkowania pieców i innych urządzeń grzewczych, zagrożenia powodowane przez tlenek węgla (\"czad\"). Uczestnicy zapoznani zostali z zasadami działania czujek dymu i tlenku węgla, przekazane zostały zasady bezpiecznego postępowania podczas wykrycia jego obecności. Przekazane zostały również informacje dotyczące minimalizowania ryzyka pożaru w domu. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Rudnik nad Sanem Pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej w ramach umowy o wolontariat z Caritas Diecezji Sandomierskiej pomagali mieszkańcom gminy, którzy ukończyli 60 lat w ramach programu „Na codzienne zakupy”, polegającym na przyznaniu kart o wartości 185 zł miesięcznie do wykorzystania w sieci sklepów Biedronka. Ponadto osoby, które nie były w stanie same wykonać zakupów mogły liczyć na pomoc wolontariuszy. Gmina Sędziszów Małopolski: Projekt społeczny „Sędziszowskie Pudełko Życia” - to projekt mający na celu zapewnienie osobom starszym, mieszkającym samotnie, wsparcia w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia, podczas udzielania pomocy przez służby medyczne, socjalne. Pudełka w ramach projektu są rozdawane bezpłatnie. Gmina Lesko Program „Książka na telefon”, w ramach, którego pracownicy biblioteki dostarczali książki do domu czytelników. Usługą objęte byli seniorzy mający problem z samodzielnym poruszaniem się oraz osoby niepełnosprawne. 55 1.10 Województwo podlaskie Tabela 10 Karta województwa podlaskiego za 2023 r. 12 WOJEWÓDZTWO PODLASKIE Liczba gmin118 Liczba powiatów14 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia20 187 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 114872011433551138216 w tym w wieku 60 lat i więcej 296002299630304271 60–64 lata 816967951377433 65–69 709747354375680 70–74 544185675058149 75–79 333033460937641 80–84 276112713826711 85 lat i więcej 280002807728657 Noworodek płci męskiej – 71,5 Noworodek płci męskiej – 73,7 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,6 Noworodek płci żeńskiej – 83,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Współczynnik feminizacji 105106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,329,430,6 Współczynnik zgonów 14,511,810,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 526 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 49 12 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 56 Ogółem 15-89 lat 513 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 49 Ogółem 15-89 lat 373 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 231 Ogółem 15-89 lat 58,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 17,4 Ogółem 15-89 lat 57,1 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 17,4 Ogółem 154 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 154 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 139 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 10 Ogółem 31 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 166,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 13 Renty rodzinne 24,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 55,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy 10,9 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,9 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie podlaskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2681,20 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 39,7% i 31,1%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1324,01 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 32,9% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 17,8%, a na zdrowie – 5,3%. 57 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 48,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 97,0 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 Strategia Polityki Społecznej Województwa Podlaskiego do roku 2030” Program na Rzecz Poprawy Warunków Życia Społecznego i Zawodowego Osób z Niepełnosprawnością w Województwie Podlaskim na lata 2019 – 2023 Program Pomocy Społecznej i Przeciwdziałania Wykluczeniu Społecznemu w Województwie Podlaskim na lata 2019 – 2023 Działania na rzecz osób starszych Pełnomocnik Wojewody Podlaskiego do spraw Seniorów. Do zadań pełnomocnika należy: prowadzenie spraw z zakresu rozpoznawania potrzeb osób starszych w województwie; inicjowanie i koordynowanie działań służących zaspokajaniu potrzeb osób starszych; współpraca i współdziałanie z organami samorządu terytorialnego oraz organizacjami społecznymi działającymi na rzecz seniorów; wspieranie działań w celu tworzenia warunków do solidarności, integracji międzypokoleniowej oraz integracji środowisk senioralnych na terenie województwa; opiniowanie dokumentów, w tym projektów aktów prawnych, mających wpływ na realizację zadań z zakresu polityki senioralnej. Zespół Wojewody Podlaskiego ds. monitorowania sytuacji osób starszych Zakres monitorowania sytuacji osób starszych obejmuje m. in.: dostępność i poziom usług socjalnych, w tym opiekuńczych, sytuację osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, aktywność społeczną i obywatelską, aktywność edukacyjną i kulturalną, aktywność sportową i rekreacyjną, równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, ocenę realizacji polityki senioralnej, wnioski i rekomendacje dotyczące przyszłych zadań i inicjatyw, sytuację demograficzną społeczeństwa i strukturę demograficzną według wieku populacji osób starszych, prognozy na kolejne lata oraz implikacje zmian demograficznych dla polityki państwa sytuację dochodową, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe, aktywność zawodową, sytuację dochodową, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe; sytuację rodzinną i strukturę gospodarstw domowych, stan zdrowia i jego uwarunkowania oraz jakość życia związaną ze zdrowiem, w tym dostępność do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Rady seniorów. Na dzień 31 grudnia 2023 r. na terenie województwa podlaskiego funkcjonowało 16 gminnych Rad Seniorów oraz Rada Seniorów powołana przy Marszałku Województwa Podlaskiego. W skład gminnych rad seniorów wchodziły: Miejska Rada Seniorów w Bielsku Podlaskim, Rada Seniorów Miasta Augustowa, Rada Seniorów Gminy Choroszcz, Gminna Rada Seniorów w Dobrzyniewie Dużym, Gminna Rada Seniorów w Puńsku, Gminna Rada Seniorów w Kuleszach Kościelnych, Suwalska Rada Seniorów, Miejska Rada Seniorów w Sokółce, Rada Seniorów Gminy Supraśl, Rada Seniorów Gminy Wasilków, Rada Seniorów Gminy Czarna Białostocka, Gminna Rada Seniorów w Łapach, Łomżyńska Rada Seniorów, Gminna Rada Seniorów w Dąbrowie Białostockiej, Miejska Rada Seniorów w Sejnach oraz Białostocka Rada Seniorów. 58 Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Wiżajny Organizacja warsztatów dla dzieci i młodzieży dotyczących różnych tradycji, gdzie angażowano osoby starsze, które uczyły różnego rzemiosła oraz opowiadały o tradycjach i zwyczajach młodemu pokoleniu, tj. malowanie pisanek, hafty, malowanie obrazów różną techniką, wycinanki, warsztaty kulinarne, itp. Prowadzenie zespołu ludowego „Jezioranki”, w skład którego wchodzą osoby starsze, które pamiętają teksty piosenek ludowych śpiewanych w naszym regionie, pozyskują teksty od osób starszych i regionalistów i kultywują muzykę regionu. Gminna Biblioteka w Wiżajnach od lat kontynuuje „spotkania czwartkowe”, w których uczestniczą seniorzy. Pierwsze spotkania były organizowane głównie dla seniorów. Obecnie grono powiększa się i spotykają się różne grupy wiekowe. Gmina Turośl Biblioteka Publiczna Gminy Turośl zorganizowała seniorom: „Randka w ciemno z książką”, Dzień Kobiet pod hasłem „ Babeczka dla Babeczki” - w tym dniu każda czytelniczka, która odwiedziła bibliotekę otrzymała słodką babeczkę oraz własnoręcznie robione zakładki do książek, Warsztaty dla dorosłych i seniorów, które poprowadziła autorka książek regionalnych oraz właścicielka Muzeum Kurpiowskiego w Wachu. Tematyka obejmowała zielarstwo i frywolitkę, Warsztaty, w Filii Bibliotecznej w Lemanie,– właścicielka zagrody edukacyjnej „Na patyku zakręcone”, poprowadziła warsztaty rękodzieła ludowego ,,Kwiaty na cały rok”, Biblioteka w ramach projektu zorganizowała spotkanie autorskie. Autorka zdradziła sekrety powstawania swoich bardzo dobrze przyjętych, książek: „Lekarka nazistów” i „Złodziejka listów”, kolejna edycja Narodowego Czytania - wydarzenia kulturalnego promującego czytelnictwo i klasykę polskiej literatury - przeczytany został fragment powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem”. Odczytaniu utworu w wykonaniu naszych lektorów towarzyszyła oprawa muzyczna w wykonaniu Natalii Lisickiej i Marcina Drabika. Miasto Łomża Kulturalna Integracja 60+ - projekt realizowany przez Miasto Łomża, finansowany z budżetu Województwa Podlaskiego w ramach zadania pn. „Współpraca z Podlaskimi Radami Seniorów”. Projekt obejmował zakup 600 biletów dla seniorów na koncerty łomżyńskich filharmoników, organizację trzech spotkań szkoleniowo – integracyjnych Łomżyńskiej Rady Seniorów z radami seniorów z innych miejscowości, a także wyjazd studyjny Łomżyńskiej Rady Seniorów. Komenda Wojewódzka Policji w Białymstoku Program profilaktyczny pn. „Świadomy Senior = Bezpieczny Senior”. Celem programu jest podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów poprzez ich edukację w zakresie występujących zagrożeń oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę, jak również kreowanie postaw społecznych, sprzyjających zapobieganiu ww. zagrożeniom. W ramach ww. programu, w 2023 r. na terenie garnizonu podlaskiego funkcjonariusze i pracownicy Policji zorganizowali i przeprowadzili szereg konferencji, spotkań, wykładów, szkoleń, prelekcji, warsztatów, kampanii, stoisk oraz pikników profilaktycznych dedykowanych seniorom, podczas których informowano osoby starsze w jaki sposób chronić się przed oszustwami, jakimi metodami działają oszuści, gdzie szukać pomocy w razie stania się ofiarą przestępstwa lub przemocy wobec seniorów oraz jak zapobiegać i co zrobić w razie zaginięcia osoby starszej. 59 Miasto Białystok Uniwersytet Zdrowego Seniora (UZS) - Stowarzyszenie Pro Salute - projekt prozdrowotny skierowany do mieszkańców Białegostoku w wieku 60 lat i więcej, realizowany przez Stowarzyszenie \"Pro Salute\" we współpracy z Wydziałem Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku przy wsparciu finansowym Miasta Białystok. Uczestnikami UZS było 50 seniorów. Zajęcia odbywały się 2 razy w miesiącu przez cały rok akademicki. Miasto Suwałki Program ,,Złota Rączka dla seniora”. Głównym celem projektu jest rozwój usług społecznych na rzecz osób starszych. Świadczono bezpłatne usługi tj.: wymiana żarówek, gniazdek elektrycznych, uszczelek przeciekających w kranach lub baterii, uszczelnianie przecieków za pomocą silikonu, odpowietrzenie kaloryferów, wymiana lub montaż zamków w drzwiach oraz klamek, jak również naprawa mebli i montaż elementów wyposażenia wnętrz. Naprawy wykonywane są wyłącznie w lokalu zamieszkiwanym przez osobę ubiegającą się o pomoc. Program dedykowany jest mieszkańcom Suwałk samotnie zamieszkującym w wieku powyżej 70 lat lub w wieku powyżej 60 lat z orzeczeniem, umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności bez względu na liczbę osób ze wskazaną niepełnosprawnością w gospodarstwie domowym, z zastrzeżeniem, że w gospodarstwie domowym nie ma innych dorosłych osób. W 2023 roku z usług ,,Złotej Rączki” skorzystały 186 osób, wykonano 1009 usług, przyjęto 268 zgłoszeń. Program Suwalska Karta Mieszkańca – program funkcjonuje od 2018 r. i ma na celu poprawę warunków życia mieszkańców Miasta, w tym seniorów poprzez zwolnienie lub bonifikaty w dostępie do usług publicznych w zakresie kultury, sportu, rekreacji i komunikacji miejskiej. Celem Programu jest poprawa warunków życia mieszkańców, poprzez zmniejszenie obciążeń finansowych, umacnianie poczucia tożsamości lokalnej mieszkańców czy też promocja korzystania ze środków komunikacji miejskiej. Karta seniora przyznawana jest bezterminowo. 30 podmiotów udziela ulg dla seniorów. Gmina Choroszcz Program polityki zdrowotnej „GRYPOODPORNI 65+”. W ramach programu przeprowadzono otwarty konkurs ofert, wyłaniając realizatora szczepień przeciwko grypie. Adresatami programu GRYPOODPORNI 65+ były osoby po 65 roku życia, zamieszkujące gminę Choroszcz. Do programu zostali zakwalifikowani mieszkańcy gminy Choroszcz, którzy najpóźniej w dniu szczepienia ukończyli 65 lat, wyrazili chęć uczestnictwa w programie, a ich stan zdrowia ustalony po uprzednich badaniach kwalifikujących, pozwolił na podanie szczepionki przeciwko grypie sezonowej. Łącznie zaszczepiono 277 osób. Gmina Michałowo Projekt „Centrum Wsparcia Mieszkańca” – mieszkańcy gminy otrzymali wsparcie socjalne, psychologa, terapeuty uzależnień i prawnika (w tym osoby starsze), w listopadzie 2023 r. zorganizowano skierowane do Seniorów bezpłatne warsztaty z zakresu przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych, które przeprowadziła Fundacja Projekt Starsi z Warszawy. Omówione zostały zagadnienia z powyższego zakresu, min. charakterystyka zjawiska przemocy wobec osób starszych, czynniki wystąpienia ryzyka przemocy, jak i trudności i bariery w zgłaszaniu przemocy przez Seniorów. Ponadto, w siedzibie Urzędu Miejskiego w Michałowie równolegle odbyło się szkolenie członków Zespołu Interdyscyplinarnego i grup diagnostyczno-pomocowych, w szkoleniu uczestniczyli również przedstawiciele ośrodków pomocy społecznej dwóch ościennych gmin Gródka i Zabłudowa. Spotkanie to miało na celu wzmocnienie współpracy, a także możliwość podzielenia się tzw. dobrymi praktykami w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej wobec osób starszych. 60 Gmina Krynki Projekt „Eko-świadomi Krynkowianie” - warsztaty zielarskie, gotowania z resztek, eko- fakty i mity, eko- planowanie przestrzeni. Projekt „Jak rozmawiać? Wspieranie umiejętności informacyjnych jako podstawowej kompetencji świadomego obywatelstwa w demokracji uczestniczącej”, tematyka: czy czujesz, że Krynki to twój dom, skąd się biorą plotki, kobiety i mężczyźni i ich pasje, czy pandemia zmieniła kryńskie społeczeństwo, porozmawiajmy o sztuce starzenia się, jak sobie poradzić ze stresem, czy wpływają na nas media (tv, reklamy, wiadomości), jak dbamy o nasze zdrowie, zdrowie darem natury. Miasto Siemiatycze Uniwersytet Trzeciego Wieku - placówka dydaktyczna dla osób dojrzałych. Głównym celem jej działalności jest aktywizacja i integracja poprzez działania edukacyjne, wykłady, warsztaty, kursy, grupowe wyjścia i wyjazdy - zrzesza 245 słuchaczy. W 2023 r. słuchacze UTW skorzystali z szerokiej oferty zajęć fakultatywnych, min. gimnastyka na basenie, zajęć ze śpiewu, zajęć kulinarnych, gimnastyki usprawniającej, terapii zajęciowej. Ponadto brali udział w zajęciach komputerowych i nauki języka angielskiego. Uczestniczyli w warsztatach: zielarskich „Zioła dla seniora”, rękodzieła metodą decoupage, kulinarnych i plastycznych oraz w wykładach obejmujących zagadnienia min. z historii, medycyny, prawa, psychologii, geriatrii, kultury, bezpieczeństwa, ekologii. Przy Uniwersytecie Trzeciego Wieku działa zespół wokalno-recytatorski oraz zespół kabaretowy. Gmina Łapy Centrum Aktywności Społecznej zrealizowało na rzecz osób starszych następujące działania: Zumba Gold - program sportowy skierowany do osób starszych, którzy długo nie praktykowali żadnej aktywności fizycznej lub ze względu na problemy z nadwagą, stawami czy kręgosłupem mają ograniczone możliwości treningów - ok. 25 osób w każdym miesiącu. Grupa wsparcia seniorów – Metoda poliwagalna – wsparcie seniorów w dbaniu o zdrowie i dobre samopoczucie - uczestniczyło 14 osób. Pilates - program skierowany również do osób starszych. Ćwiczenia pilates rozciągały i wzmacniały wszystkie partie mięśniowe, poprawiały krążenie krwi i zwalczały ból pleców—ok. 25 osób każdego miesiąca. Metoda Feldenkraisa - program skierowany głównie do osób starszych, jest procesem uczenia się, nabywania nowych możliwości ruchowych i poznawania świadomości własnego ciała i usprawniania funkcji organizmu – ok. 15 osób każdego miesiąca. Warsztaty - Kabaret - warsztaty teatralne z udziałem seniorów. Podczas zajęć seniorzy rozwijali w sobie kreatywność zdobyli doświadczenie w pracy nad tekstem oraz pracy w grupie, ćwiczyli techniki mowy. Warsztaty miały na celu zachęcenie do poszukiwania własnej autentyczności i nowych form ekspresji - ok. 11 osób. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Białystok W ramach Karty Aktywnego Seniora osoby, które ukończyły 60 lat i osiągały dochodów wysokości niższej od kryterium dochodowego obowiązującego przy udzielaniu świadczeń z pomocy społecznej, mogły ubiegać się o bilet specjalny seniora. W okresie od 01.01.2023 r. do 31.12.2023 r. wydano 85 zaświadczeń w celu uzyskania ww. biletu. Osoby niepełnosprawne zamieszkałe w Białymstoku w wieku 60 lat i więcej mogły ubiegać się o dofinansowanie ze środków PFRON w ramach realizacji pilotażowego programu „Aktywny samorząd\" ukierunkowanego na wyeliminowanie lub zmniejszenie barier ograniczających uczestnictwo osób 61 niepełnosprawnych w życiu społecznym i zawodowym i uzyskały pomoc w zakupie i montażu oprzyrządowania do posiadanego samochodu, pomoc w zakupie sprzętu elektronicznego i oprogramowania, pomoc w utrzymaniu sprawności technicznej posiadanego skutera lub wózka inwalidzkiego o napędzie elektrycznym, pomoc w zakupie protezy kończyny, w której zastosowano nowoczesne rozwiązania techniczne oraz pomoc w zakupie skutera inwalidzkiego o napędzie elektrycznym lub oprzyrządowania elektrycznego do wózka ręcznego. Gmina Nowogród „Teleopieka i usługi sąsiedzkie dla seniorów”. Celem projektu było uzupełnienie systemu wsparcia gmin w powiecie łomżyńskim na rzecz osób 60+ w postaci usług opiekuńczych świadczonych lokalnej społeczności w formie usług sąsiedzkich i zdalnej opieki wykorzystując opaski telemetryczne. Każdy z uczestników otrzymał dodatkową pomoc w formie: usługi teleopieki, pomocy doradcy życiowego, psychologa, fizjoterapeuty/ diabetyka/ rehabilitanta. Opiekunowie świadczyli pomoc w codziennym życiu, np. pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, karmieniu, podawaniu leków, w utrzymaniu mieszkania w czystości, w kontaktach z lekarzem itp. Gmina Mielnik Książka na telefon. Gminna Biblioteka Publiczna realizuje usługę polegającą na dostarczaniu książek do domów osób starszych, schorowanych, niepełnosprawnych. Gmina Jedwabne Projekt „Usługi indywidualnego transportu door to door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych”. Głównym celem projektu było ułatwienie integracji społeczno- zawodowej osób z potrzebami wsparcia w zakresie mobilności poprzez zapewnienie przez OPS w Jedwabnem usługi indywidualnego transportu door to door. Osoby starsze korzystały z transportu bezpłatnie, dojeżdżały na wizyty lekarskie do lekarzy specjalistów oraz były dowożone na rehabilitację. Gmina Filipów Gminna Biblioteka Publiczna w Filipowie podpisała umowę użyczenia odtwarzacza cyfrowej książki mówionej ze Stowarzyszeniem Pomocy Osobom Niepełnosprawnym ,,LARIX”, co pozwala osobom starszym z dysfunkcją wzroku korzystać z czytnika. 62 1.11 Województwo pomorskie Tabela 11Karta województwa pomorskiego za 2023 r. 13 WOJEWÓDZTWO POMORSKIE Liczba gmin123 Liczba powiatów16 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia19 547 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 235872623583072359573 w tym w wieku 60 lat i więcej 563039567746574948 60–64 lata 147779141481136363 65–69 147018147674147784 70–74 119185122853125747 75–79 590936622274890 80–84 457694481944196 85 lat i więcej 441954469745968 Noworodek płci męskiej – 72,7 Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 80,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,0 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,7 Kobieta w wieku 60 lat – 23,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,827,728,5 Współczynnik zgonów 11,910,89,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 133 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 86 Ogółem 15-89 lat 1 111 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 86 13 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 63 Ogółem 15-89 lat 737 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 443 Ogółem 15-89 lat 60,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 16,2 Ogółem 15-89 lat 59,4 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 16,2 Ogółem 305 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 305 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 279 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 16 Ogółem 42,8 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 354,8 Renty z tytułu niezdolności do pracy 29,9 Renty rodzinne 69,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 24,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2291,82 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 59,3% i 29,7%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1776,65 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 21,1%, a na zdrowie – 4,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,6% gospodarstw domowych. 64 Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 6,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,39. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 75,7 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2030, dokument „Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021-2027 Działania na rzecz osób starszych Pomorska Rada ds. Polityki Senioralnej Do zadań Pomorskiej Rady ds. Polityki Senioralnej należy: współtworzenie głównych kierunków polityki senioralnej w Województwie Pomorskim; inicjowanie, opiniowanie propozycji rozwiązań na rzecz środowiska seniorów oraz wymiany i komunikacji międzypokoleniowej Województwa Pomorskiego, w tym programów działań dotyczących osób starszych; wspieranie rozwoju, współpraca i aktywizacja środowisk działających na rzecz osób starszych w celu zwiększenia efektywności ich działań; tworzenie płaszczyzny wymiany doświadczeń i dobrych praktyk w obszarze polityki senioralnej; promowanie starzenia się w dobrym zdrowiu. W 2023 r. w województwie pomorskim liczba gminnych rad seniorów wynosiła 44 (35,77% gmin). Podobnie jak w latach ubiegłych, na dzień 31.12.2023 roku największy odsetek rad seniorów posiadają gminy miejskie (82%), natomiast najmniejszy – gminy wiejskie (20%). Uniwersytety Trzeciego Wieku Celem działalności UTW jest aktywizacja ludzi starszych, a także „wykorzystanie potencjału osób starszych, wiedzy, umiejętności i doświadczenia życiowego dla rozwoju gospodarczego i społecznego kraju”. Uczelnie są dla nich także miejscem spotkań z podobnymi do nich osobami, które muszą stawiać czoła wielu problemom w tym jednemu, głównemu – problemowi braku akceptacji ze strony młodych. W województwie pomorskim powołano 24 UTW. Program Promocja aktywnego starzenia się - Trzecia edycja programu „Trzeci wiek w zdrowiu” Program ma na celu zwiększenie wiedzy na temat behawioralnych czynników wpływających na zdrowie człowieka oraz procesu starzenia się organizmu i sposobów opóźniania jego przebiegu, zwiększenie poczucia odpowiedzialności za zdrowie własne i innych oraz zwiększenie motywacji do prowadzenia zdrowego stylu życia, utrwalanie zachowań służących zdrowiu oraz eliminowanie behawioralnych czynników ryzyka rozwoju chorób, a także zwiększenie poczucia bezpieczeństwa poprzez przyswojenie procedur i schematów postępowania w sytuacjach nagłego zagrożenia zdrowia. W 2023 r. z programu skorzystało 199 osób. Gdański Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2016-2023 Gdański Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2016-2023 (GPOZP) ma na celu tworzenie lokalnego systemu zapewniającego optymalne warunki i szanse rozwoju psychicznego mieszkańców Gdańska oraz poprawę jakości życia osób w trudnościach i kryzysach psychicznych oraz z zaburzeniami psychicznymi, ich rodzin, opiekunów i otoczenia społecznego w Gdańsku. W ramach programu realizowane były 2 projekty: 65 1.Kung Fu Senior - zajęcia aktywizujące i wspierające zdrowie psychiczne dla osób 55+. Efektem zajęć było wzmacnianie więzi społecznych, poprawa jakości komunikacji ze sobą i innymi, lepsze rozumienie odczuwanych stanów emocjonalnych i radzenie sobie z nimi, szczególnie w sytuacjach stresowych. W ramach projektu odbyło się 24 seminariów dla seniora (udział wzięło 352 beneficjentów), 45 spotkań wstępnych celem klasyfikacji do grupy warsztatowej, a także 192 spotkania grupy warsztatowej z elementami psychoedukacji i grupy wsparcia i choreoterapeutycznej (udział wzięło 76 osób–choreoterapia- 37 osób, warsztaty–39 osób). Ogólnie w 2023 r, z projektu skorzystało 397 beneficjentów. 2.Sklej się Senior! - działania motywacyjne oraz wspierające zdrowie psychiczne dla osób 60+. W ramach projektu przeprowadzono 40 warsztatów motywacyjnych z elementami psychodramy (udział wzięło 60 osób), 44 warsztaty z ceramiki użytkowej - działanie interwencyjne (udział wzięło 60 osób), a także 60 konsultacji interwencyjnych z psychoterapeutą/psychologiem (dla 16 osób. W projekcie wzięło udział 60 osób. Program Zapobiegania Niepełnosprawności Osób w Podeszłym Wieku Program realizowany jest poprzez 10 dniowe turnusy rehabilitacyjne w systemie dziennym. Program miał na celu opóźnienie skutków starzenia się, szczególnie w zakresie przywracania zdolności do samoobsługi. Każdy pacjent, poddawany był codziennemu badaniu lekarskiemu. W zależności od stanu zdrowia pacjent otrzymywał dziennie minimum dwa zabiegi fizjoterapeutyczne dziennie oraz uczestniczył w zajęciach grupowych ogólnousprawniających na tężni. W trakcie pobytu pacjent otrzymywał jeden trzydaniowy posiłek. Organizowane były spotkania z lekarzami różnych specjalności, gdzie uczestnicy mogli otrzymać odpowiedzi na nurtujące pytania dotyczące ich stanu zdrowia. W 2023 r. programem zostało objętych tylko 238 mieszkańców Sopotu, którzy ukończyli 70 rok życia. Projekt „Inkubator Sąsiedzkiej Energii na Dolnym Mieście” Gdański Samorządowy Model Systemu Teleopieki Domowej to innowacyjna i specjalistyczna metoda mająca na celu podnoszenie jakości życia osób starszych oraz zwiększenie bezpieczeństwa i komfortu osób niesamodzielnych z wykorzystaniem usługi elektronicznego całodobowego monitoringu w miejscu przebywania, zwana Teleopieką Domową. Teleopieka Domowa w 2023 r. dostarczyła beneficjentom programu system alarmowo-przywoławczy oraz usługi asystenta mieszkańca, inaczej zwanego Teleopiekunem. Każdy uczestnik był wyposażony w tzw. opaskę życia. Na tarczy opaski znajdują się 3 przyciski: do przywołania pomocy medycznej (system alarmowo-przywoławczy), do połączenia z asystentem mieszkańca (usługi asystenta mieszkańca) oraz do odbierania połączeń i pozostałej obsługi urządzenia. Bezpośrednią opieką całodobowego systemu alarmowo-przywoławczego oraz opieką teleopiekuna zostało 367 uczestników. W realizację projektu zaangażowanych było 15 organizacji pozarządowych. Program Promocji Zdrowia i Przeciwdziałania Chorobom Cywilizacyjnym Gdański Program Promocji Zdrowia i Przeciwdziałania Chorobom Cywilizacyjnym na lata 2021-2025 ma na celu wydłużenie życia w zdrowiu oraz ograniczenie skali zachorowań na choroby cywilizacyjne poprzez zmniejszenie ryzyka występowania schorzeń, poszerzenie wiedzy i umiejętności w zakresie wpływu stylu życia i warunków środowiskowych na zdrowie, w tym promocja zdrowego odżywiania i aktywności fizycznej, rozwój kompetencji zdrowotnych na wszystkich etapach życia i we wszystkich odgrywanych rolach (zdrowa matka, zdrowe dziecko, zdrowy człowiek w wieku produkcyjnym, zdrowy senior), a także podniesienie efektywności i skuteczności programu przeciwdziałania chorobom cywilizacyjnym. Akcją objęto 599 osób w wieku 65+, zamieszkujących w Gdańsku. Na stronie internetowej Starostwa Powiatowego w Sztumie: https://powiatsztumski.pl w roku 2023 ukazywały się informacje skierowane do seniorów. Wśród tematów wymienić można: zaproszenie do udziału w Konferencji „Pokolenia Razem 2023”, kampanię „Planuję długie życie”, zaproszenie 66 Pomorskiego Zrzeszenie LZS dla seniorów i przyjaciół seniorów na wydarzenia rekreacyjne w regionie, tematy prozdrowotne, przydatne także dla osób starszych. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Słupsk „Fachman dla seniora” - zadanie realizowane cyklicznie od ponad 6 lat przez organizacje pozarządowe, w ramach którego wykonywane są bezpłatnie, drobne naprawy konserwatorsko-techniczne w domach seniorów. Prowadzenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Słupsku. Seniorzy mają możliwość nieodpłatnego korzystania z łóżek specjalistycznych, wózków inwalidzkich, chodzików, balkoników, kul łokciowych oraz pachowych, nakładek na wannę i toaletę, krzeseł kąpielowych, materacy przeciwodleżynowych, koncentratorów tlenu. Miasto Rumia „Rumska Karta Seniora” – celem tego programu jest podniesienie jakości życia rumskich seniorów i zachęcenie ich do podejmowania aktywności w życiu społecznym. Rumia oferuje seniorom, oprócz zniżek jakie uwzględnia karta, zniżki na odbywające się na terenie miasta koncerty, gimnastykę dla seniorów oraz zajęcia na basenie. „Pudełko Życia” – program dedykowany seniorom powyżej 65 roku życia i osobom niepełnosprawnym. Zestaw, który jest bezpłatnie przekazywany zainteresowanym, składa się z plastikowego pudełka oznaczonego specjalnym nadrukiem, karty informacyjnej, dwóch naklejek do umieszczenia na lodówce i wewnętrznej stronie drzwi wejściowych do mieszkania. Oznaczenie pozwala służbom zlokalizować pudełko. Najważniejsze, by wypełnioną kartę informacyjną włożyć do pudełka, a pudełko do lodówki. Przejrzysty system przechowania informacji pozwala na szybsze i łatwiejsze udzielenie pomocy. Miasto Gmina Czersk Centrum Usług Społecznych realizuje wiele usług przeznaczonych dla osób starszych, w tym choćby door- to-door – przewóz osób mających ograniczony dostęp bądź będących wykluczonymi komunikacyjnie, celem np. wizyt lekarskich. Auto jest w pełni przystosowane do przewozu osób z niepełnosprawnością (poruszających się na wózku inwalidzkim). Dzięki współpracy z powiatem CUS gwarantuje także porady prawne czy obywatelskie (w tym dla osób starszych); zapewnia stałe dyżury psychologów. Gmina Pelplin W Gminie Pelplin w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na wiek powstało zadanie „Seniorze ciesz się życiem, dziel radością” gdzie odbywają się spotkania integracyjne z dziećmi i młodzieżą, wspólne wyjazdy oraz Dzień Seniora organizowany przez Gminę. Oferta rekreacyjno-sportowa dla seniorów realizowana przez Gdański Ośrodek Sportu – jednostkę miejską oferującą liczne zajęcia sportowo-rekreacyjne. Dla seniorów dedykowane były zajęcia w ramach programu „Aktywuj się!”: gimnastyka dla seniora, Zumba gold, Nordic walking, Joga, Zumba. W wielu gminach i powiatach seniorzy mają możliwość ze skorzystania z form wsparcia z zakresu prawa, edukacji i sportu: porady prawne dla seniorów, możliwość uczestniczenia w zajęciach na UTW, nauka języków obcych, zajęcia wspierające aktywność sportową, zajęcia ruchowe z rehabilitacji ogólnej, warsztaty komputerowe i przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu, wycieczki. Miasto Gdańsk Oferta rekreacyjno-sportowa dla seniorów realizowana przez Gdański Ośrodek Sportu – jednostkę miejską oferującą liczne zajęcia sportowo-rekreacyjne. Dla seniorów dedykowane były zajęcia w ramach programu „Aktywuj się!”: gimnastyka dla seniora, Zumba gold, Nordic walking, Joga, Zumba. 67 W wielu gminach i powiatach seniorzy mają możliwość ze skorzystania z form wsparcia z zakresu prawa, edukacji i sportu: porady prawne dla seniorów, możliwość uczestniczenia w zajęciach na UTW, nauka języków obcych, zajęcia wspierające aktywność sportową, zajęcia ruchowe z rehabilitacji ogólnej, warsztaty komputerowe i przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu, wycieczki. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Bytów Biblioteka Miejska w Bytowie - realizowała m.in. różnorodne projekty senioralne: Bytowski Uniwersytet Trzeciego Wieku; „Akademia Umiejętności Cyfrowych – przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu” – warsztaty kompetencji cyfrowych dla osób 50+; „Warsztaty kompetencji cyfrowych dla seniorów” – Programowanie i kodowanie – zajęcia z programowania i kodowania z wykorzystaniem robotów edukacyjnych. Gmina Żukowo Seniorzy mają do dyspozycji dyżurny numer telefonu, pomoc przy umawianiu wizyt lekarskich, realizacji recept, załatwianiu formalności urzędowych itp. Systemy teleopieki – zarówno w ramach programu rządowego „Korpus Wsparcia Seniorów”, jak i własne systemy opracowane i wdrażane w gminach. 68 1.12 Województwo śląskie Tabela 12 Karta województwa śląskiego za 2023 r. 14 WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE Liczba gmin167 Liczba powiatów17 powiatów i 19 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia12 334 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 437594743467024320130 w tym w wieku 60 lat i więcej 119352712001071209642 60–64 lata 315339302301288810 65–69 302639304167305666 70–74 239155248180256088 75–79 137319145790156954 80–84 111345109802108572 85 lat i więcej 877308986793552 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 78,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Współczynnik feminizacji 108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,831,933,1 Współczynnik zgonów 15,11311,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 2 008 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 142 Ogółem 15-89 lat 1 958 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 141 14 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 69 Ogółem 15-89 lat 1 536 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 1 001 Ogółem 15-89 lat 56,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 12,4 Ogółem 15-89 lat 55,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 12,3 Ogółem 714 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 714 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 635 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 38 Ogółem 62,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 4,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 845,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 81,2 Renty rodzinne 211,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 21,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 4,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie śląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2892,04 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,2% i 31,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1702,49 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,8%, a na zdrowie – 5,1%. 70 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,1%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 86,0 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2030” Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2020-2030 Program przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu w województwie śląskim na lata 2018-2023 Działania na rzecz osób starszych Projekt „Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora” Jest to oferta specjalnych usług, ulg oraz szczególnych uprawnień pozwalających na udostępnienie zasobów instytucji kultury, rekreacji i edukacji na terenie Województwa Śląskiego w celu dodatkowego wsparcia osób, które ukończyły 60 roku życia. Usługi realizowane w ramach Śląskiej Karty Seniora są oferowane przez partnerów projektu m. in. podmioty powiązane strukturalnie i kapitałowo z Województwem Śląskim, partnerów z sektora prywatnego i jednostek samorządu terytorialnego. Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba partnerów wynosiła 144. Z danych zgromadzonych przez ROPS wynika, że w 2023 roku z projektu skorzystało łącznie 86 434 seniorów. Największym zainteresowaniem seniorów cieszyła się oferta Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, Instytucji Filmowej SILESIA FILM w Katowicach, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Zamku Cieszyn, Teatru Rozrywki w Chorzowie, Filharmonii Śląskiej im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach, Śląskiego Ogrodu Zoologicznego w Chorzowie oraz Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej. Dokumentem legitymacyjnym umożliwiającym skorzystanie z uprawnień oferowanych w projekcie jest dowód osobisty. Program tzw. „małych grantów” dla organizacji senioralnych i działających na rzecz seniorów Program jest realizowany nieprzerwalnie od 2019 r. w celu dofinansowania w trybie art. 19a 15 działań mających na celu wsparcie środowisk seniorskich z terenu województwa śląskiego. W 2023 r. dofinansowano 38 podmiotów realizujących zadania z zakresu aktywizacji i integracji seniorów oraz wzmocnienia potencjału środowisk seniorskich z terenu województwa śląskiego na łączną kwotę 327 419,97 zł. Śląska Rada Seniorów II kadencji Rada jest organem opiniodawczym i doradczym składający się z 19 członków, przedstawicieli środowisk senioralnych, działających społecznie przy Marszałku Województwa Śląskiego w celu wzmocnienia i rozwoju regionalnej polityki senioralnej. Jej działania zmierzają do integrowania środowisk osób starszych, tworzenia płaszczyzny wymiany dobrych praktyk, informowania i wspierania środowisk seniorów oraz budowania przestrzeni społecznej przyjaznej najstarszym mieszkańcom. W 2023 r. odbyły się cztery posiedzenia Rady. Inicjatywa „Koperta Życia” Działanie stałe, którego celem jest ułatwienie ratownikom medycznym, pracownikom pomocy społecznej i innym służbom interwencyjnym dostępu do ważnych informacji medycznych mogących uratować życie osoby w podeszłym wieku. Na stronie internetowej seniorzy.slaskie.pl udostępniono wzór karty do uzupełnienia oraz naklejki, a ponadto ulotkę informacyjną i prezentację do wykorzystania 15 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 71 przez osoby/podmioty zainteresowane przedsięwzięciem. Ponadto pakiety Koperty Życia były dystrybuowane wśród seniorów podczas wydarzeń organizowanych przez Samorząd Województwa Śląskiego. Wojewódzkie Targi i Konferencja Senioralna SILVER SILESIA Wydarzenie organizowane było przez Województwo Śląskie – Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej oraz Miasto Tychy. Targi Senioralne są inicjatywą Samorządu Województwa Śląskiego, której celem jest promocja form przedsiębiorczości w srebrnej gospodarce, które kierują się zasadami etyki i uczciwości wobec seniorów, jako istotnej grupy Konsumentów. Podczas Targów zaprezentowano produkty i usługi skierowane do Seniorów, zorganizowano tzw. Miasteczko Zdrowia, gdzie możliwe było skorzystanie z oferty bezpłatnych badań lekarskich i laboratoryjnych przez uczestników Targów. Ponadto odbyła się konferencja, która była okazją do spotkania środowisk naukowych, polityków oraz profesjonalistów realizujących w praktyce politykę senioralną w środowiskach lokalnych, a także zorganizowana została strefa kulturalna z występami i pokazami twórczości artystycznej seniorów. Seminarium senioralne pn. „Miasta przyjazne starzeniu” oraz konferencja „Poczuj, żeby rozumieć” W dniu 8 września 2023 r. w Sali Sejmu Śląskiego Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach odbyło się seminarium senioralne pn. „Miasta przyjazne starzeniu”. W trakcie spotkania omówiono m. in. dostosowanie środowiska miejskiego do potrzeb srebrnego pokolenia. W wydarzeniu wzięło udział ok. 120 seniorów. W dniu 23 października 2023 roku w Muzeum Śląskim w Katowicach odbyła się I Śląska Konferencja „Poczuj, żeby zrozumieć”. Była to okazja do wymiany doświadczeń i refleksji na temat budowania mostów międzypokoleniowych. Konkurs „Ambasador Srebrnego Pokolenia Województwa Śląskiego” Zarząd Województwa Śląskiego po raz czwarty zorganizował konkurs mający na celu wyróżnienie osób starszych mogących stanowić godny do naśladowania wzór dla innych seniorów, wyróżniających się wybitną działalnością i postawą w życiu społecznym. Seniorzy zostali wyróżnieni w trzech kategoriach: Ambasador Srebrnego Pokolenia z Sercem na Dłoni, Ambasador Srebrnego Pokolenia – Mistrz dla Młodych oraz Ambasador Pracującego Srebrnego Pokolenia. Forum Jednostek Organizacyjnych Pomocy Społecznej Cykliczne wydarzenie realizowane od 2019 r. W Szczyrku zorganizowano spotkanie skierowane do dyrektorów i kierowników ośrodków pomocy społecznej oraz domów pomocy społecznej z terenu województwa śląskiego. Podczas Forum omówione zostały kwestie związane z funkcjonowaniem instytucji w obliczu zmian systemowych, w tym procesu deinstytucjonalizacji, obszarów rozwoju usług społecznych przy współpracy różnych podmiotów działających w środowisku lokalnym. Przedstawione zostały także możliwości wykorzystania środków finansowych z nowej perspektywy funduszy unijnych na zadania realizowane przez instytucje pomocy społecznej. W wydarzeniu łącznie udział wzięło ok. 120 przedstawicieli systemu pomocy społecznej. Konkurs „Śląski Prometeusz 2023” W 2023 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej zorganizował IV edycję konkursu, którego celem było uhonorowanie wybitnych pracowników systemu pomocy i integracji społecznej, jak również promocja zawodów pomocowych. Rozstrzygnięcie konkursu oraz wręczenie nagród 51 laureatom miało miejsce podczas uroczystej Gali Konkursowej w dniu 15 listopada 2023 r., w która odbyła się w Sali Koncertowej Filharmonii Śląskiej im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach. Po raz pierwszy nagrody wręczone zostały aż w 6 kategoriach, tj.: pracownik socjalny; opiekun\\pielęgniarka; terapeuta\\specjalista reintegracji; pracownik obsługi; asystent rodziny; innowator (po raz pierwszy). Podczas Gali uhonorowano również samorządy, które na co dzień organizują i realizują zadania z zakresu polityki społecznej, wręczając wyróżnienie „Samorząd z Otwartym Sercem” dla 7 gmin województwa śląskiego. 72 W 2023 r. wspierano merytorycznie stronę seniorzy.slaskie.pl oraz administrowano stronę seniorzy.rops-katowice.pl Strony zawierają m.in.: najważniejsze aktualności o wydarzeniach w regionie, poradniki dla seniorów, ofertę partnerów Śląskiej Karty Seniora, materiały składające się na pakiet Koperty Życia, informacje o Śląskiej Radzie Seniorów. Ponadto w celu poszerzenia grona odbiorców prowadzono również fanpage projektu Śląskie dla Seniora na Facebook ’u. Różnorodne działania informacyjno-promocyjne w zakresie wspierania seniorów Zrealizowano cykl audycji radiowych poświęconych polityce senioralnej oraz opublikowano materiał nt. seniorów w magazynie „Pacjent i zdrowie” oraz wykonano „Informator dla Seniorów”. Ponadto, wspólnie z innymi przedstawicielami samorządu województwa śląskiego promowano akcje i programy wojewódzkie, takie jak: „Śląskie. Zmieniamy powietrze na dobre”, „Śląskie. Dla Seniora” czy „Marszałkowski Budżet Obywatelski. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat będziński System Powiadamiania SMS - SMS dla Seniora w Czeladzi. Celem działania jest ułatwienie osobom starszym dostępu do informacji o wydarzeniach sportowych, kulturalnych, edukacyjnych itp. odbywających się na terenie Czeladzi, organizowanych bądź wspieranych przez Miasto Czeladź i adresowanych do seniorów. Liczba wysłanych wiadomości sms: 44 293. Miasto Bielsko-Biała Urząd Miejski przeprowadził 2 otwarte konkursy dla NGO na rzecz os. starszych. 11 organizacji otrzymało wsparcie w łącznej kwocie 115000 zł; 1 NGO otrzymał mały grant na aktywizację seniorów (2000 zł). Łącznie skorzystało ok. 1200 seniorów. Urząd Miejski kontynuował realizację Programu Miejsce przyjazne dla seniorów (dla mieszkańców powyżej 65 r.ż.). Uzyskana w ramach programu Karta Seniora, upoważnia do korzystania z systemu ulg, zwolnień i preferencji oferowanych przez Miasto oraz 41 Partnerów Programu. Od początku realizacji programu złożono 11679 wniosków (w tym 2578 w 2023). Wydano 11512 kart (w tym 2543 w 2023). Rozpoczęcie działalności Centrum Seniora - - skorzystało 150 osób. Realizacja przez MOPS (od 2009) Programu Giełda Wolontariatu w MOPS w Bielsku-Białej. Szerzenie idei wolontariatu w środowisku lokalnym poprzez pomoc na rzecz os. potrzebujących. Z pomocy 61 wolontariuszy skorzystało 38 osób starszych. Współpraca OWOS w MOPS z Fundacją Edukacji Pozaformalnej w Bielsku-Białej. Uczestnictwo 17 Podopiecznych OWOS w projekcie Europejska Akademia Seniora rozwój kompetencji cyfrowych, technologicznych i zdrowotnych poprzez wymianę doświadczeń i mobilność Erasmus+ (zorganizowano warsztaty edukacyjne i 3 dniowy wyjazd do Ostrawy/Czechy). Powiat cieszyński Projekt \"Eliksir Młodości\" w ramach Programu \"Aktywni+\" na lata 2021-2025. Edycja 2023. Projekt objął 60 seniorów. Oferta dla seniorów w ramach projektu była mocno urozmaicona i obejmowała: warsztaty artystyczne, fotograficzne, komputerowe, z social mediów, etnograficzne, florystyczne, wykłady fizjoterapeuty i dietetyka. Porozumienie partnerskie Gminy Strumień ze Stowarzyszeniem \"Zostań Aniołem\" działającym przy DPS w Strumieniu. Miejsce realizacji Gmina Strumień. Miasto Dąbrowa Górnicza Dąbrowski Bus dla Seniora. Seniorzy, którzy ukończyli 60. rok życia (także poruszający się na wózkach inwalidzkich), w dni robocze od 7 do 20 mogą skorzystać z przewozu do placówek służby zdrowia oraz urzędu. Przewóz należy zamawiać od 8 do 12 przynajmniej z jednodniowym wyprzedzeniem. Posiadacze Karty Seniora za dojazd we wskazane miejsce na terenie miasta zapłacą 5 zł a bez karty 7 zł. Poza 73 granicami Dąbrowy Górniczej to dodatkowo 1 zł za każdy kilometr. W 2023 r. z oferty skorzystało 1371 osób. Projekt edukacji kulturalnej seniorów pod nazwą Pałac Kultury Seniora adresowany jest do osób w wieku 60+. W ramach tego projektu seniorzy mogą uczestniczyć w: zajęciach ruchowych, lokalnych wycieczkach, zajęciach wokalnych, sekcji malarstwa i rysunku, KinoSzkoła Seniora. Od nowego sezonu oferta została natomiast wzbogacona o: spotkania autorskie z osobami związanymi z kulturą, prezentacje zasobów kultury w intrenecie, spotkania z Młodzieżową Radą Miejską, warsztaty teatralne, fotograficzne i kabaretowe, wycieczki, wyjścia w ramach wykładów studyjnych (muzeum, teatr), koncerty \"Tajniki i muzyki\", wydarzenia okolicznościowe. We wszystkich wydarzeniach zrealizowanych przez PSK w 2023 roku wzięło udział 296 uczestników. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Bielsko-Biała Usługa teleopieki objęto 400 mieszkańców miasta Bielska - Białej, którzy ukończyli 65 lat) 16 . Powiat wodzisławski W ramach projektu „W cieniu Szarloty - jak wydobyć potencjał miasta Rydułtowy\", który finansowany jest ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014-2021 Kompleksowa usługa świadczenia teleopieki wraz z zapewnieniem niezbędnego sprzętu i oprogramowania do tego celu dla 50 seniorów \"Genialny senior w bibliotece\" 17 dofinansowany z Fundacja BGK z projektu Generacja 6.0 adresowany dla 50 seniorów zrealizowano łącznie 60 h w zakresie podnoszenia kompetencji cyfrowych oraz spotkanie z policjantem na temat bezpieczeństwa w sieci osób starszych Miasto Żory Mobilny urzędnik to usługa skierowana dla osób, które z uwagi na stan zdrowia (lub niepełnosprawność) czy podeszły wiek nie mają możliwości osobistego dotarcia do urzędu i załatwienia sprawy. Te osoby mogą liczyć na pomoc urzędnika, który dotrze do ich miejsca zamieszkania na terenie Żor. Miasto Rybnik Rybnicki Telefon Seniora - Ośrodek Pomocy Społecznej w Rybniku uruchomił infolinię udzielającą informacji o wsparciu senioralnym. W 2023 r. przeprowadzono około 600 rozmów telefonicznych, podczas których udzielano informacji zarówno seniorom jak i członkom ich rodzin. Telefon prowadzony jest przez seniorów wolontariuszy. Celem jest wzmocnienie aktywności społecznej osób starszych, utrzymywanie ich w dobrej kondycji psychicznej, włączenie do życia społecznego oraz udzielanie pomocy przez seniorów innym osobom starszym i ich rodzinom. Powiat będziński Organizacja zajęć z zakresu edukacji prawnej przez nauczyciela akademickiego z Fundacji Pro Bono w ramach prowadzenia Punktu Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego. Miasto Chorzów Budowanie pozytywnych relacji międzypokoleniowych poprzez angażowanie osób starszych w życie społeczności w ramach organizowanych warsztatów z uwzględnieniem wszystkich grup wiekowych. Warsztaty prowadzi Stowarzyszenie Twórców Sztuki i Rękodzieła Artystycznego Wspomagające Misję \"Nazaret\" w Centrum Inicjatyw Społecznych w Chorzowie. Liczba uczestników: 12. 16 https://mops.bielsko.pl/strona/program-korpus-wsparcia-seniora-na-rok-2023 17 https://biblioteka.rydultowy.pl/ 74 Czerwionka-Leszczyny Zespół ds. Organizowania Społeczności Lokalnej zajmuje się społecznością seniorów, m. in. poprzez organizowanie grupy seniorów, tworzenie wspólnoty lokalnej seniorów z dzielnicy Leszczyn, realizowanie projektów socjalnych mających na celu wzmocnienie i odbudowę więzi rodzinnych oraz rozwijanie różnych zainteresowań i stymulowanie twórczego działaniach osób starszych. Grupa liczy ok. 32 osoby. W 2023 r. zrealizowano 14 projektów socjalnych. Miasto Dąbrowa Górnicza Dąbrowski Dzień Seniora ustalony Uchwałą Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej na dzień 15 czerwca. Obchodzony jest w mieście od 2016 r. Celem obchodów Dnia Seniora jest integracja środowiska osób starszych. Dąbrowski Dzień Seniora to święto zainicjowane przez Radę Seniorów Miasta Dąbrowa Górnicza. Powiat zawierciański Książka na telefon 18 - usługa prowadzona przez Bibliotekę Publiczną w Łazach. Działanie skierowane do osób starszych, chorych, niepełnosprawnych ruchowo, mających problem z dotarciem do biblioteki, a chcących skorzystać z jej zasobów. Usługa polega na telefonicznym zamówieniu wybranej pozycji czytelniczej i dostarczeniu jej do miejsca zamieszkania czytelnika przez pracownika biblioteki. W 2023r. skorzystało z tej oferty 48 osób. Miasto Katowice Program prowadzony przez Terenowy Punkt Pomocy Społecznej nr 8 \"Radość Życia - Wszystko Mogę\" przeznaczony był dla osób powyżej 50 roku życia. Celem głównym programu jest poprawa i wzmacnianie sprawności funkcjonowania i jakości życia osób starszych i niepełnosprawnych. Zapewnienie potrzeb towarzyskich i kulturalnych poprzez ich aktywizację w tworzeniu sposobów spędzania czasu wolnego. Miejsce realizacji - Miejski Dom Kultury \"Południe\" w Katowicach przy ul. Boya-Żeleńskiego 83 (liczba uczestników - 50) oraz Terenowy Punkt Pomocy Społecznej nr 9 w Miejskim Domu Kultury przy ul. Koodzieja 42 (liczba uczestników – 25). Powiat bielski Gminny Program Wspierania Aktywności i Zapobiegania Wykluczeniu Społecznemu Seniorów - edycja III 2023r. realizowany w partnerstwie ze Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym RAZEM. Program jest realizowany od 2021r. Liczba osób objętych programem w roku 2023 to 32 osoby. Zajęcia warsztatowe: kulinarne, stolarskie, ruchowe, rehabilitacyjne, turystyczno-rekreacyjne. . Miasto Bielsko-Biała Miejski Program na rzecz Osób Starszych do 2030 r. Jedno z zadań to organizacja Dni Seniora (25.09. do 04.10.23) uczestniczyło ok. 750 os. Miasto Chorzów „Program Chorzów 60+\" 19 program rabatów i zniżek dla osób w wieku od 60 roku życia. W 2023 r. wydano 318 kart. Porozumienia zawarto z 30 partnerami programu (przedsiębiorcy i podmioty publiczne). Powiat będziński Program Czeladzki Senior 60+; w ramach którego czeladzcy seniorzy mogą ubiegać się o wydanie karty uprawniającej do zniżek/rabatów u Partnerów programu: jednostki organizacyjne Miasta Czeladź, a także do towarów i usług oferowanych przez inne instytucje, organizacje pozarządowe oraz podmioty 18 https://www.biblioteka-lazy.pl/ksiazka-na-telefon/ 19 https://cimchorzow.pl/chorzow-60plus/. 75 gospodarcze zainteresowane udziałem w Programie. Liczba wydanych kart: 2169 Liczba aktywnych Partnerów: 19. System Powiadamiania SMS / dla Seniora w Czeladzi Adresaci: czeladzcy seniorzy; Cel: ułatwienie osobom starszym dostępu do informacji o wydarzeniach sportowych, kulturalnych, edukacyjnych itp. odbywających się na terenie Czeladzi, organizowanych bądź wspieranych przez Miasto Czeladź i adresowanych do Seniorów. Liczba wysłanych wiadomości sms: 44 293. Miasto Katowice Program wolontaryjny \"Słonecznik\". Adresatami programu były m.in. osoby starsze, które z powodu swojego wieku i swych ograniczeń wymagają wsparcia ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach. Główny cel pomocy w ramach programu to utrzymanie więzi społecznych i bezpieczeństwa w środowisku zamieszkania w odniesieniu do osób starszych, poszerzenie kontaktów społecznych i aktywizacja osób starszych oraz zwiększenie poczucia bezpieczeństwa. Usługi wolontariuszy realizowane były w miejscu zamieszkania osoby starszej, wymagającej pomocy i wsparcia. Do zadań wolontariuszy należało m.in.: spędzanie czasu wolnego z osobą starszą (spacery, rozmowy), pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, medycznych, pomoc w robieniu zakupów. W 2023 r. objętych pomocą wolontariusza zostało 30 osób starszych. Powiat żywiecki W ramach środków pozyskanych z Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych Aktywni + na lata 2021-2025 - edycja 2023 Gmina Łękawica wspólnie z LKS Orzeł Łękawica realizowała projekt pn. Aktywni Seniorzy 2. W ramach zadania zrealizowane zostały warsztaty na temat zdrowego stylu życia, automasażu, historyczno-kulturalne, spotkania integracyjne. Seniorzy brali udział w wyjazdach na basen na Termy Chochołowskie, zwiedzali Cieszyn, Pustynię Błędowską, Ogrodzieniec, Kopalnię Soli w Bochni, Karpacz i Wrocław. Wartość zadnia opiewała na kwotę 89 375 zł.. Z oferty projektu skorzystało ponad 100 seniorów z naszej Gminy. Zrealizowano ponad 80 godzin zajęć. 76 1.13 Województwo świętokrzyskie Tabela 13 Karta województwa świętokrzyskiego za 2023 r. 20 WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Liczba gmin102 Liczba powiatów13 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia11 709 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 118769311781641168499 w tym w wieku 60 lat i więcej 338493340123342461 60–64 lata 875318348979549 65–69 860778657286475 70–74 688117077572801 75–79 375154243647009 80–84 292372759626917 85 lat i więcej 293222925529710 Noworodek płci męskiej – 71,6 Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci męskiej – 73,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Współczynnik feminizacji 105106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 32,733,935,2 Współczynnik zgonów 15,413,412,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 524 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 46 Ogółem 15-89 lat 504 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 46 Ogółem 15-89 lat 423 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 271 20 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki („.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 77 Ogółem 15-89 lat 55,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 14,5 Ogółem 15-89 lat 53,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,5 Ogółem 187 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 187 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 171 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 33,7 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 201,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 15,5 Renty rodzinne 39,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 42,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 8,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie świętokrzyskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2418,76 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 52,4% i 34,2%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1457,42 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,0%, a na zdrowie – 6,0%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 49,6% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. 78 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,54. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 102,9 m2. Dokumenty i strategie Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Świętokrzyskiego na lata 2023-2025 Program Współpracy Samorządu Województwa Świętokrzyskiego z Organizacjami Pozarządowymi na 2023 r. Działania na rzecz osób starszych Wojewoda Świętokrzyski Senioralia – coroczna impreza plenerowa realizowana nieprzerwanie od 2017 r. w ramach promocji Programu Wieloletniego Senior+, integrująca seniorów będących uczestnikami Dziennych Domów i Klubów Senior+. W ramach imprezy uczestnicy mają możliwość uzyskania informacji w obszarze zdrowia, bezpieczeństwa, dostępności świadczeń, uprawnień emerytalno-rentowych, praw konsumenckich (stoiska informacyjne instytucji będących partnerami wydarzenia), jak również zapoznania się z twórczością artystyczną placówek Senior+. Zrzeszeni w Klubach i Domach Senior+ seniorzy prezentują swój dorobek artystyczny na scenie oraz w ramach organizowanych stoisk rękodzieła. Wydarzenie to przyciąga co roku tysiące osób. Marszałek Województwa Świętokrzyskiego „Świętokrzyskie Forum Seniora Online” - wydarzenie miało charakter regionalny, zaś jego celem była aktywizacja społeczna seniorów, zwiększenie udziału osób starszych w życiu publicznym oraz udzielenie odpowiedzi na podstawowe problemy i pytania nurtujące tę grupę społeczną. Podczas forum poruszane były najważniejsze dla seniorów tematy dotyczące zdrowia, zdrowego trybu życia i profilaktyki, czasu wolnego. Wydarzenie organizowane było w formule on-line dzięki czemu grono odbiorców było zdecydowanie większe niż w przypadku konferencji stacjonarnej. Lokalne rady seniorów W 2023 r. w województwie świętokrzyskim funkcjonowały 22 gminne rady seniorów (w 2022 r. —16 GRS), 3 powiatowe (powiaty: starachowicki, skarżyski, kielecki) oraz Świętokrzyska Rada Seniorów przy Marszałku Województwa Świętokrzyskiego. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto i Gmina Daleszyce Wsparcie psychologiczne i społeczne osób starszych i niepełnosprawnych, w tym z zaburzeniami psychicznymi oraz doskonalenie systemu pomocy osobom starszym i niepełnosprawnym, w tym z zaburzeniami psychicznymi, poczucie bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania seniorów w wieku 65 lat i powyżej wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie gminy, przez dostęp do tzw. \"opieki na odległość\". Wsparciem zostało objętych 345 osób. Miasto Skarżysko-Kamienna Skarżyski Program Seniora - aktywizacja Seniorów, poprzez stworzenie oraz rozwijanie systemu ulg, zwolnień, rabatów umożliwiających większy dostęp do ofert przygotowanych przez instytucje kultury, sportu i rekreacji, zakłady opieki zdrowotnej, punktu usługowe, handlowe i gastronomiczne. Z Programu skorzystało 570 osób. Gmina Ożarów Projekt: Deinstytucjonalizacja opieki nad osobami potrzebującymi wsparcia w codziennym funkcjonowaniu w gminie Ożarów. Fundacja Restart do lipca 2023 r. w partnerstwie z gminą Ożarów realizowała projekt 79 polegający rozwój alternatywnych form opieki nad osobami potrzebującymi wsparcia- usługi opiekuńcze w formie opieki stacjonarnej dziennej (kluby seniora) oraz usługi społecznej dla mieszkańców gminy (mieszkanie wspomagane treningowe). Realizatorem jest Ośrodek Pomocy Społecznej w Ożarowie. Liczba osób objętych wsparciem w 2023r. - 74. Gmina Starachowice Forum Rad Seniorów. CUS wraz ze Starachowicką Radą Seniorów zorganizował pierwsze w województwie świętokrzyskim Forum Rad Seniorów, w którym wzięło udział 65 przedstawicieli działających na terenie województwa m.in.: Rad Seniorów, UTW, organizacji skupiających osoby starsze i działających na ich rzecz. Wydarzenie odbyło się przy współpracy z Gminą Starachowice, Kielecko- Ostrowieckim Ośrodkiem Wsparcia Ekonomii Społecznej oraz Powiatową Spółdzielnią Socjalną \"Integracja\". Tematem spotkania była rola rad seniorów w umocowaniu prawnym struktur miasta, powiatu oraz kraju. Celem spotkania było stworzenie sieci współpracy Rad Seniorów, UTW i innych organizacji skupiających seniorów i działających na ich rzecz. Zwieńczeniem Forum było podpisanie przez delegatów Listu Intencyjnego. Badanie ankietowe wśród osób starszych dot. niedogodności, jakie bezpośrednio wpływają na pogorszenie komfortu życia seniorów. Badanie prowadzono we współpracy Starachowickiej Rady Seniorów słuchaczy UTW wśród członków klubów seniora. Starachowicki Dzień Seniora - rozpoczęto polonezem w wykonaniu kilkudziesięciu seniorów. Podczas wydarzenia rozdawane były Starachowickie Koperty Życia. Gmina Włoszczowa Działalność Uniwersytetu Trzeciego Wieku, wdrożenie Gminnej Karty Seniora, powołanie Gminnej Rady Seniorów. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej organizacja Wojewódzkiej Inauguracji Roku Akademickiego Uniwersytetów III Wieku. Uroczystość była wyrazem wdzięczności władz województwa świętokrzyskiego za działalność i wkład UTW w aktywizację, integrację oraz edukację osób starszych. W uroczystości udział wzięli przedstawiciele wszystkich UTW działających w regionie. Uczestnicy wysłuchali wykładu „Więcej nadziei. O stresie i nowych szansach na zdrowie” – prof. dr hab. n. med. Jadwigi Jośko-Ochojskiej. W wydarzeniu udział wzięło łącznie 500 osób; opracowanie „Diagnozy dostępności oraz zapotrzebowania na wybrane usługi społeczne i zdrowotne adresowane do osób starszych w województwie świętokrzyskim” przyjęty przez Zarząd Województwa Świętokrzyskiego 17 stycznia 2024 r. Celem opracowania było zbadanie sytuacji społeczno-ekonomicznej osób starszych, jak również oszacowanie zapotrzebowania na usługi społeczne i zdrowotne; organizacja II Forum Seniora. W ramach Forum świętokrzyscy seniorzy mogli skorzystać z porad: lekarzy specjalistów, przedstawicieli samorządu i organizacji, którzy przekazywali im cenne informacje i zachęcali do aktywności i zdrowego stylu życia. W 2023 r. zostały zorganizowane dwa wydarzenia: w kwietniu pod hasłem „Aktywnie przez życie” oraz listopadzie pod hasłem „Druga młodość seniora”. Przyjęta formuła Forum Seniora dostępna w trybie „ON LINE” pozwoliła, dotrzeć do jak największej liczby zainteresowanych odbiorców; organizacja wydarzenia pn. „Sieciowanie organizacji pozarządowych z terenu województwa świętokrzyskiego”. Jego celem była promocja i prezentacja działalności świętokrzyskich NGO w zakresie społecznym, kulturalnym i edukacyjnym oraz stworzenie im płaszczyzny do współpracy także w zakresie wsparcia seniorów. Przedsięwzięcie zorganizowane zostało we współpracy ROPS z Polskim Związkiem Kół Gospodyń Wiejskich; 80 organizacja II posiedzeń Świętokrzyskiej Rady Seniorów. Członkowie Rady oraz przedstawiciele organizacji senioralnych dyskutowali na temat aktywności, możliwości pozyskiwania środków finansowych zarówno dla aktywnych seniorów ale też chorych i z niepełnosprawnościami. Powiat kielecki Senioriada - organizowano II Przegląd Senioralnej Działalności Kulturalnej Powiatu Kieleckiego ZDROWIE NA LATA SENIORIADA 2023 w Rudkach. Organizatorami spotkania było Starostwo Powiatowe w Kielcach oraz Urząd Miasta i Gminy Nowa Słupia. Podczas Przeglądu Seniorzy na dedykowanych stoiskach mogli zapoznać się z ofertą: Oddziału Wojewódzkiego NFZ; Szpitala Powiatowego w Chmielniku; Powiatowego Centrum Usług Medycznych w Kielcach; Sanatorium Busko- Zdrój. Na dodatkowych stoiskach odbywały się warsztaty z fitoterapii - eko-herbatki dla seniora oraz z apitoterapii- leczenie miodem. Dodatkowo zorganizowano konkurs z nagrodami, w którym seniorzy odpowiadali na pytania z zakresu zdrowego żywienia i zdrowego trybu życia. Gmina Końskie Senioralia 2023 - występy artystyczne, namioty profilaktyczne, poradnicze, a także mammobus, gdzie wykonywane były bezpłatne badania, prezentacja regionalnych potraw przygotowanych przez koła gospodyń wiejskich. Współorganizatorami Senioraliów 2023 oprócz Urzędu Miasta i Gminy to: Rady Seniorów i Domu Kultury: Uniwersytet Trzeciego Wieku, Stowarzyszenie Amazonki, Sekcja Emerytów Związku Nauczycielstwa Polskiego, Dom Dziennego Pobytu w Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej, Związek Emerytów i Rencistów Kolorowa Jesień. Zaproszenie dedykowane było wszystkim seniorom, mieszkańcom miasta i gminy Końskie oraz gościom przyjezdnym. Gmina Bodzechów Program \"Rehabilitacja i profilaktyka w grupie wiekowej 65+ dla mieszkańców Gminy Bodzechów\" polegający na usługach pełnej rehabilitacji w warunkach ambulatoryjnych. Liczba osób korzystających w 2023r. - 101. Realizatorem działania jest Gabinet Rehabilitacji \"Reha-Med\". Gmina Łączna Projekt pn. \"Nordic Walking - sposobem na aktywność\" - zadanie publiczne w ramach działalności pożytku publicznego i wolontariatu; Integracja z dziećmi i młodzieżą \"Międzypokoleniowe turnieje sportowe\" - zadanie publiczne w ramach kultury fizycznej współfinansowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego; \"Seniorzy Razem z Kulturą\" - zadanie publiczne; Letni piknik \"Senioralny\". Gmina Skarżysko – Kamienna Program Dostępność Plus \"Norway Grants\" - rozgrywki integracyjne w BULE (BOCCIA) organizowane w ramach działań Programu Rozwój Lokalny ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014 —2021, skierowane do mieszkańców gminy Skarżysko-Kamienna, w szczególności do osób z niepełnosprawnością oraz seniorów. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Kielce Taksówka dla seniora - bezpłatna usługa transportowa przeznaczona dla mieszkańców Kielc, którzy ukończyli 70 rok życia, mają problemy z samodzielnym funkcjonowaniem ze względu na stan zdrowia, prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe lub mieszkają z osobami bliskimi, które nie są w stanie zapewnić im wystarczającego wsparcia. Przejazdy na terenie Kielc mogą odbywać się do urzędu, banku lub placówki medycznej. Przewozy odbywają się od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00—20.00. Z usługi transportowej można korzystać 1 razy w miesiącu i maksymalnie 8 razy w roku. 81 Gmina Jędrzejów, Gmina Końskie Koperta Życia - w 2023 r. w ramach ochrony zdrowia realizowana była rozpoczęta w 2017 r. Kopertę dostarczano do jędrzejowskich seniorów. Gmina Kielce spotkania z przedstawicielami Policji i Straży Miejskiej na temat pierwszej pomocy oraz bezpieczeństwa seniorów pt. \"Bezpieczny Senior\" - 191 seniorów; szkolenie pt. „Chroni Cię prawo przeprowadzone przez stowarzyszenie Fidei Defensor—35 seniorów; inicjatywa ZUS cykl spotkań o tematyce \"Bezpiecznie, zdrowo, bezgotówkowo\"—85 seniorów; udział w audycjach \"Senioradio\" Radio Kielce—30 seniorów; spotkanie z pracownikami II Urzędu Skarbowego dotyczące ulg podatkowych i nauka korzystania z różnych aplikacji cyfrowych; spotkanie z pracownikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące legitymacji Emeryta i Rencisty—łącznie 915 seniorów. Gmina Ćmielów pogadanki terapeutyczne pod nazwą \"Bezpieczne życie seniora\". Przestrzegano przed telefonicznymi wyłudzeniami metodą \"Na wnuczka\" oraz cyberprzestępczością. Partnerem był Komisariat Policji w Ćmielowie; profilaktyka dotycząca bezpieczeństwa - zatrucie gazem, tlenkiem węgla itp. Partnerem była Komenda Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej oraz OSP w Ćmielowie. Grupa docelowa seniorów 30 osób. Gmina Starachowice: Projekt pn. Kierunek Przyszłość-Starachowicki Program Rozwoju Lokalnego zorganizowano warsztaty, które zostały przeprowadzone przez przedstawicieli partnera projektu z miasta Bergen w Norwegii. Część spotkania poświęcona była prezentacji dobrych praktyk w Skandynawii - rozwiązań, które z powodzeniem i pozytywnym skutkiem wprowadzono w życie. Rozmawiano na temat likwidacji barier architektonicznych, wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami oraz działań prowadzonych w ramach polityki senioralnej i pomocy społecznej; Pilotażowe szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej wśród grupy starachowickich seniorów (liczba beneficjentów: 48 osób). Gmina Małogoszcz Regularne prelekcje prowadzone przez funkcjonariuszy Policji, Ośrodka Zdrowia oraz MGOPS skierowane do osób starszych jak również dzieci i młodzieży o tematyce tolerancji, przeciwdziałania dyskryminacji ze względu, ochrony osób starszych przed przemocą (beneficjenci: 60 seniorów). 82 1.14 Województwo warmińsko-mazurskie Tabela 14 Karta województwa warmińsko-mazurskiego za 2023 r. 21 WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE Liczba gmin116 Liczba powiatów19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia24 174 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 137469913664301357910 w tym w wieku 60 lat i więcej 349194353711359013 60–64 lata 1004399685693276 65–69 927499453496027 70–74 701177337075849 75–79 333413696142373 80–84 266332598925005 85 lat i więcej 259152600126483 Noworodek płci męskiej – 70,8 Noworodek płci męskiej – 72,5 Noworodek płci męskiej – 74,0 Noworodek płci żeńskiej – 79,4 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji 105105105 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,228,529,8 Współczynnik zgonów 13,711,810,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 597 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 45 Ogółem 15-89 lat 582 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 45 Osoby bierne zawodowo (w tys.)Ogółem 15-89 lat 484 21 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 83 w tym w wieku 60-89 lat 291 Ogółem 15-89 lat 55,2 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 13,4 Ogółem 15-89 lat 53,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 13,4 Ogółem 211 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 211 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 189 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 13 Ogółem 39,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 216 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,3 Renty rodzinne 39,4 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 27,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,6 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie warmińsko-mazurskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2428,06 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 49,6% i 33,4%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1340,05 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 31,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 21,3%, a na zdrowie – 5,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 40,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,5%. 84 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 76,9 m2. Dokumenty i strategie Warmińsko-Mazurskie 2030. Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego Strategia polityki społecznej województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2030 Program „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027 Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy na rok 2023 Działania na rzecz osób starszych Rzecznik Praw Osób Starszych Fundamentalne znaczenie dla środowisk seniorskich i ich otoczenia ma m.in. rzecznictwo interesów tej grupy społecznej. W naszym regionie w 2023 r. kontynuowane ono było m.in. poprzez działalność, jedynego dotąd w Polsce, działającego od 2010 roku w naszym województwie, Rzecznika Praw Osób Starszych. Działalność ta prowadzona jest przy wsparciu finansowym Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego oraz funduszy norweskich. Misją pracy Rzecznika jest przeświadczenie, że trzeba robić wszystko, żeby potrzeby i problemy środowiska seniorek i seniorów były słyszalne, a zagrożenia rozpoznane. Rzecznik wykorzystuje każdą okazję do spotkań, by mówić o prawach seniorów, piętnować przypadki dyskryminacji, walczyć ze stereotypami. Drugim zadaniem rzecznika, są interwencje w przypadku łamania praw seniorów. Biuro Rzecznika wraz z ekspertami, Partnerem, przedstawicielami ngo i instytucji wypracowało ważne narzędzie edukacji w postaci Ścieżki pracy z osobami uwikłanymi w przemoc, która upowszechniana jest w trakcie prowadzonych szkoleń, warsztatów i spotkań. Gminne Rady Seniorów Ponadto, lokalne interesy środowisk osób starszych w naszym regionie reprezentowały 34 gminne rady seniorów. W ramach Działania 10.7 \"Aktywne i zdrowe starzenie się\" Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2014-2020, w 2022 roku wsparciem objęto 277 aktywnych zawodowo mieszkańców województwa, ze szczególnym uwzględnieniem osób powyżej 50 r.ż. Wsparcie realizowane było poprzez objęcie ww. osób programami zdrowotnymi. Działania Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w 2023 r. na rzecz osób starszych podejmowane w ramach programu: „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027“. Społeczna Rada Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego Odbyły się cztery posiedzenia Społecznej Rady Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego II kadencji, w tym jedno posiedzenie wyjazdowe w Nidzicy, podczas którego członkowie Rady odwiedzili pierwszy w naszym regionie Oddział Geriatryczny w Szpitalu Powiatowym w Nidzicy. Obecnie rada liczy 31 członków. Głównymi priorytetami Rady są: promowanie tworzenia gminnych rad seniorów, rozwój geriatrii w regionie oraz rozwój usług społecznych i zdrowotnych dla osób starszych w środowisku lokalnym. Warmińsko-Mazurska Karta Seniora. Projekt ten spotkał się z pozytywnym odbiorem mieszkańców województwa w wieku powyżej 60 r.ż. W jego promocję aktywnie włączyły się organizacje seniorskie. Do końca 2023 r. wydanych zostało 14 233 karty. Do projektu przystąpiły 44 firmy i instytucje. Obecnie w ramach projektu zniżek seniorom udziela 35 firm, w zakresie rozpowszechniania kart z samorządem województwa współpracuje 8 samorządów gminnych i 3 powiaty. 85 Seminarium dotyczące zjawiska samobójstw w środowisku osób starszych W wydarzeniu udział wzięło około 70 osób, w tym: przedstawiciele władz samorządowych i gminnych, kierownictwo ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, powiatowych centrów pomocy rodzinie, domów pomocy społecznej oraz przedstawiciele środowisk seniorskich. Na seminarium przedstawiono statystyki policyjne w ww. zakresie oraz przybliżono zachowania samobójcze wśród osób starszych. Ponadto zaprezentowano film pt. „W tym wieku można być szczęśliwym”, po którym odbyła się dyskusja z bohaterkami filmu. Spotkanie z cyklu Emeryci mundurowi – emerytom cywilnym pn. „Świadomy senior – bezpieczny senior” W czerwcu 2023 r. w sali sesyjnej Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego odbyło się spotkanie z cyklu Emeryci mundurowi – emerytom cywilnym pn. „Świadomy senior – bezpieczny senior”, zainicjowane przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA i zorganizowane we współpracy z Samorządem Województwa oraz Społeczną Radą Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Spotkanie dotyczyło bezpieczeństwa Seniorów i było dedykowane mieszkańcom regionu, w szczególności osobom starszym. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA oraz emerytowani funkcjonariusze służb mundurowych z Warszawy, którzy przybliżyli zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa Seniorów. Raport z monitoringu wdrażania w latach 20212022 programu „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027”. Raport opracowano na podstawie informacji otrzymanych z urzędów i instytucji różnych polityk sektorowych w regionie. Ponadto został powołany Zespół ds. monitorowania ww. programu. Obchody Międzynarodowego Dnia Osób Starszych Tematem przewodnim konferencji były działania międzypokoleniowe. Gośćmi konferencji byli przedstawiciele Młodzieżowego Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego, którzy opowiedzieli o sobie oraz o swoich działaniach międzypokoleniowych podejmowanych wspólnie z seniorami z regionu. W drugiej części konferencji rozstrzygnięto konkurs na „Aktywnego Seniora/Seniorką oraz Najlepszą Inicjatywę Seniorską Warmii i Mazur”. Uczestnikami konferencji byli przedstawiciele władz lokalnych, ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, organizacji pozarządowych oraz środowiska senioralnego. Łącznie w konferencji uczestniczyło ok. 150 osób. Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy 22 na rok 2023. Zagadnienia dotyczące aktywizacji osób starszych uwzględnione zostały także w Priorytecie XIV Działalność na rzecz osób w wieku emerytalnym rocznego Programu współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy 23 na rok 2023. Prezentuje on zadania skierowane do osób w wieku emerytalnym, mieszkańców naszego regionu, które szczegółowo opisane są w innych priorytetach współpracy. Celem ogólnym realizowanych w powyższym zakresie zadań było: zwiększenie aktywnego udziału osób w wieku emerytalnym w życiu społecznym, kulturalnym oraz edukacyjnym. Osiągnięte wskaźniki dot. działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym: w zakresie rozwoju kultury fizycznej zlecono realizację 6 zadań na rzecz seniorów, m.in. w zakresie propagowania i promowania aktywności fizycznej osób starszych, organizacji wojewódzkich imprez sportowo-rekreacyjnych dla seniorów, oraz wspierania przygotowań 22 Z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 23 Z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 86 i udziału wybitnych reprezentantów województwa przygotowujących się do mistrzostw świata i Europy w zawodach typu Masters i Weterani, w których uczestniczyło łącznie 373 osoby (łączna kwota przekazanych dotacji to: 55 000 zł). w zakresie edukacji, profilaktyki i promocji zdrowia publicznego zrealizowano 5 zadań skierowanych do seniorów. Uczestniczyło w nich łącznie 330 osób (łączna kwota przekazanych dotacji to: 30 800 zł). w zakresie pomocy społecznej zlecono 5 zadań, w których uczestniczyło 330 osób (łączna kwota dotacji: 65 000 zł). w zakresie kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego zlecono 6 zadań angażujących seniorów, w których uczestniczyło łącznie 947 osób (łączna kwota przekazanych dotacji: 47 000 zł). w zakresie rozwoju sektora pozarządowego województwa warmińsko-mazurskiego zlecono 1 zadanie, w którym uczestniczyło 37 seniorów (kwota przekazanych dotacji to 8 000 zł). Łącznie zlecono 23 zadania bezpośrednio dedykowane seniorom, w których wzięło udział 2 017 osób. Kwota udzielonych dotacji to: 205 800 zł. Należy przy tym podkreślić, że seniorzy brali udział również w innych zadaniach zlecanych przez Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego kierowanych do mieszkańców regionu. Współpraca Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi w zakresie aktywizacji i przeciwdziałania marginalizacji osób starszych Wojewoda Warmińsko-Mazurski co roku udziela wsparcia dla organizacji pozarządowych w drodze otwartych konkursów ofert, na zasadach określonych w art. 25 ustawy 24 , art. 13 ustawy 25 , art. 151 ustawy 26 oraz zgodnie z corocznie ustalanym Programem Współpracy Wojewody Warmińsko- Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz uprawnionymi podmiotami, prowadzącymi działalność w zakresie pomocy społecznej. Zgodnie z przyjętym Programem Współpracy w 2023 r. w budżecie wojewody jak w latach ubiegłych zaplanowano środki w łącznej wysokości 1 200 000 zł na realizację zadań w ramach wszystkich otwartych konkursów z zakresu pomocy społecznej. Jednym z priorytetowych obszarów zadań publicznych realizowanych w ramach Programu Współpracy wojewody z organizacjami pozarządowymi jest aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych. Każdego roku ogłaszane są odrębne konkursy w tym zakresie. W 2023 r. na realizację przedmiotowego zadania konkursowego przeznaczono 250 000 zł. Zgodnie z przyjętymi kryteriami konkursów, wnioskowana dotacja zgłoszonego projektu oferty nie mogła być wyższa niż 35 000 zł. Do objęcia dofinansowaniem zakwalifikowano 9 projektów na łączną kwotę 262 615,00 zł. Z uwagi na wysokość środków przeznaczonych przez wojewodę na wykonanie zadań objętych konkursem kwoty dotacji zostały pomniejszone proporcjonalne do limitu zaplanowanego w budżecie, pokrywając ~95,20 % zakwalifikowanych kosztów zadań. Łącznie rozdysponowana kwotę 250 000,00 zł, którą organizacje wykorzystały w całości, wnosząc dodatkowy finansowy wkład własny w wysokości 31 306,36 zł oraz osobowy wyceniony na kwotę 13 725 zł. Głównymi założeniami zadań realizowanych w zakresie aktywizacji i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych było: zmniejszenie stopnia marginalizacji seniorów w sferze społecznej, integracja międzypokoleniowa, przełamywanie stereotypów dotyczących starości, 24 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 25 z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 26 z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 87 podniesienie aktywności i świadomości społecznej osób starszych, zawieranie nowych znajomości i tworzenie się przyjaźni między uczestnikami, przeciwdziałanie osamotnieniu, włączenie osób starszych w działania na rzecz środowiska lokalnego, budowanie poczucia własnej wartości, aspiracji, lepsze rozpoznawanie własnych możliwości rozwojowych przez seniorów. Przedmiotowe cele w wymiarze określonym w złożonych ofertach zostały osiągnięte poprzez m.in.: tworzenie grup samopomocowych dla osób starszych, niepełnosprawnych, organizowanie zajęcia ruchowo-aktywizujących, zajęcia rozwijające zainteresowania, warszaty kulinarne (żywieniowe i dietetyczne), rękodzielnicze, psychoedukacyjne, aktywności społecznej, z edukacji cyfrowej, spotkania i wyjazdy integracyjne, aktywizację kulturalną tj. wyjścia do kina, teatru, integracja z lokalną społecznością, międzypokoleniowa z dziećmi i młodzieżą szkolną, organizacja spotkań prelekcji, dzielenie się wiedzą i doświadczeniem poprzez organizowanie wspólnych warsztatów, zajęcia edukacyjne, dyskusje - prelekcja kosmetyczki, lekarza, dietetyka, muzyka, literatura polecana, organizację zajęć manualnych, tj. florystyka, dziewiarstwo i krawiectwo, decoupage, zajęcia mające na celu poprawienie kondycji fizycznej, poprawienie kondycji psychicznej, rozwinięcie umiejętności w zakresie rękodzieła artystycznego, udział w warsztatach kosmetycznych spowoduje wyższe poczucie przynależności. Pełnomocnik Wojewody Warmińsko-Mazurskiego ds. Seniorów w roku 2023 Pełnomocnik Wojewody Warmińsko-Mazurskiego ds. Seniorów w roku 2023 współpracował z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej, organami administracji publicznej, organizacjami pozarządowymi i instytucjami w zakresie spraw dotyczących seniorów a także reprezentował Wojewodę Warmińsko-Mazurskiego w kontaktach z instytucjami, stowarzyszeniami i organizacjami działającymi na rzecz seniorów. Do zadań Pełnomocnika należy m.in. reprezentowanie Wojewody w kontaktach z instytucjami, stowarzyszeniami i organizacjami działającymi w zakresie spraw dotyczących spraw seniorów, współpraca m.in. z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej oraz z innymi Pełnomocnikami ds. Seniorów, inicjowanie działań zmierzających do poprawy warunków życia seniorów na terenie województwa warmińsko-mazurskiego, opiniowanie i udział w opracowywaniu projektów działań mających na celu poprawę warunków życia seniorów na terenie województwa warmińskomazurskiego, spotkania z interesantami w zakresie spraw dotyczących osób starszych. Federacja Uniwersytetów Trzeciego Wieku Warmii i Mazur W minionym roku sprawozdawczym Federacja liczyła 23 członków stałych, w tym 5 członków wspierających przedstawicieli Uniwersytetów Trzeciego Wieku Warmii i Mazur skupiającej ogółem 2 363 seniorów. W ramach działalności federacji Uniwersytetu Trzeciego Wieku organizowane były zajęcia edukacyjne w postaci „Szkoły Liderów” kursy, wykłady i warsztaty. Tematyka była różnorodna: od problematyki aktualnych wydarzeń społeczno-politycznych, socjologię społeczną, informatyzacje życia czy bieżące wydarzenia społeczne. Spotkania, warsztaty oraz prelekcje cieszyły się dużym zainteresowaniem i były prowadzone przez wykwalifikowanych prelegentów. Stowarzyszenie angażuje się również w działalność społeczną. Członkowie Zarządu pełnią zaszczytne obowiązki w Wojewódzkiej Radzie organizacji pozarządowych, w Społecznej Radzie Senioralnej na różnych płaszczyznach tej organizacji. 88 Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Kętrzyn Kętrzyńskie Centrum Spotkań Seniora Centrum powstało na początku 2022 r. ze środków własnych gminy. Centrum działa w strukturach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kętrzynie. Jest to miejsce spotkań dla mieszkańców Kętrzyna powyżej 60. roku życia. Seniorzy mogą w Centrum wspólnie spędzić czas uczestnicząc m.in. w spotkaniach autorskich, tanecznych, prezentacjach kulinarnych, warsztatach, wycieczkach itp. Ponadto w Centrum znajduje się sala do ćwiczeń i rehabilitacji. Centrum dostępne jest dla mieszkańców codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8 – 16. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Barciany Program Profilaktyka 40 Plus w miejscu zamieszkania Efektem akcji było przeprowadzenie badań profilaktycznych dla 460 mieszkańców gminy Barciany, w tym bardzo wielu osób starszych. Część osób podjęła już leczenie, które nie byłoby możliwe bez wcześniejszych badań i diagnozy. W związku z akcją nastąpiła ogromna aktywizacja osób starszych. Świadczono wzajemną pomoc w dostarczaniu ankiet i wyjaśnianiu zasad programu. 89 1.15 Województwo wielkopolskie Tabela 15 Karta województwa wielkopolskiego za 2023 r. 27 WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Liczba gmin226 Liczba powiatów31 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia29 827 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem350003034935773487973 w tym w wieku 60 lat i więcej839902847483858041 60–64 lata 223682213396205897 65–69 217179219755220239 70–74 179504183213186074 75–79 93231106309121437 80–84 649556313261258 85 lat i więcej613516167863136 Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 79,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,827,728,7 Współczynnik zgonów 12,310,910,1 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 701 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 129 Ogółem 15-89 lat 1 654 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 128 Ogółem 15-89 lat 1 112 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 705 Ogółem 15-89 lat 60,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 15,5 Ogółem 15-89 lat 58,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 15,3 27 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 90 Ogółem 497 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 497 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 444 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 38 Ogółem 46,5 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,7 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 524,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy 61,4 Renty rodzinne 111,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury80,8 Renty z tytułu niezdolności do pracy 19,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne4,6 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie wielkopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł2495,02 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,4% i 28,4%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1597,97 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 23,2%, a na zdrowie – 4,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 47,0% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 47,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,50. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 90,3 m2. Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Wielkopolskiego do roku 2030 Wielkopolski Program Wspierania Osób Starszych na lata 2021-2025. 91 Działania na rzecz osób starszych Programowanie polityki Samorządu Województwa Wielkopolskiego w obszarze wsparcia osób starszych Koordynacja Wielkopolskiego Programu Wspierania Osób Starszych na lata 2021-2025 Program wypracowywano zgodnie z nowymi założeniami systemu zarządzania strategicznego w ROPS przedstawionymi w Strategii Polityki Społecznej do 2030 roku. Program jest uszczegółowieniem Strategii Polityki Społecznej do 2030 roku, jest również zgodny ze Strategią Rozwoju Województwa oraz założeniami nowej perspektywy finansowej dla FEW 2021+. W Programie zaprezentowano szereg działań, których celem jest poprawa sytuacji osób starszych i ich opiekunów. Prezentowane działania prowadzić mają przede wszystkim do wzmocnienia aktywności osób starszych, zabezpieczenia osób niesamodzielnych w codziennym funkcjonowaniu i utrzymaniu jak najdłużej w środowisku rodzinnym, oraz przeciwdziałaniu wypaleniu opiekuńczemu wśród opiekunów. Ponadto ważnym elementem są działania koordynacyjne ROPS w Poznaniu skupione przede wszystkim na wsparciu gmin i powiatów w organizacji, koordynacji i realizacji usług w obszarze wsparcia osób starszych, a także realizacji zaplanowanych działań strategicznych m.in. utworzenie Wielkopolskiego Telecentrum Opieki. Wspieranie organizacji pozarządowych w realizacji zadań w obszarze wsparcia osób starszych Organizacja otwartego konkursu ofert na realizację w formie wspierania zadań publicznych Województwa Wielkopolskiego z dziedziny pomocy społecznej w obszarze działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym w 2023 r. Zgodnie z założeniami Programu współpracy Samorządu Województwa Wielkopolskiego z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalności pożytku publicznego na rok 2023, organizacje pozarządowe miały możliwość ubiegania się o dotacje na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej. Otwarty konkurs ofert umożliwia wyłonienie innowacyjnych, modelowych lub systemowych projektów organizacji pozarządowych, których realizacja przyczyni się do rozwiązywania problemów m.in. osób starszych i ich opiekunów. Łącznie w 2023r. zrealizowano 10 projektów wspierających osoby starsze w ramach 4 zadań pn.: 1) Pobudzanie aktywności osób starszych, z uwzględnieniem integracji międzypokoleniowej – 5 projektów, 2) Realizacja działań na rzecz osób starszych wymagających wsparcia – 2 projekty, 3) Realizacja działań na rzecz przeciwdziałania wypaleniu opiekuńczemu opiekunów osób starszych – 2 projekty, 4) Wypracowanie i przetestowanie modelu wsparcia osób starszych w zakresie utrzymania samodzielności i bezpieczeństwa w ruchu drogowym na podstawie innowacji \"Senior to samodzielny i bezpieczny kierowca\" - wypracowanej w ramach projektu \"Przepis na wielkopolską innowację społeczną - usługi opiekuńcze dla osób zależnych\" – 1 projekt. Łączna kwota przyznana na realizację zadań wynosiła: 300 000,00 zł. Wspieranie współpracy między instytucjami działającymi w obszarze wsparcia osób starszych Wspieranie współpracy między instytucjami działającymi w obszarze wsparcia osób starszych, w tym teleopieki Jednym z elementów budowanego regionalnego systemu teleopieki jest sieć instytucji zaangażowanych we wdrażanie pilotażowego modelu. Celem sieci ma być podnoszenie wiedzy i kompetencji oraz wymiana doświadczeń w zakresie prowadzenia pilotażu oraz w zakresie innych zagadnień związanych ze wspieraniem osób starszych w społecznościach lokalnych. W 2023r. zorganizowano 2 spotkania sieciujące przy okazji szkoleń dla koordynatorów teleopieki oraz jedną wizytę studyjną. Ponadto zorganizowano: szkolenie dla wielkopolskich Rad Seniorów, które odbyło się w terminie 13-15 września 2023 r. W szkoleniu wzięli udział przedstawiciele z 27 rad, natomiast zaproszenie zostało wystosowane do wszystkich 41 rad, 92 szkolenie dla wielkopolskich Uniwersytetów Trzeciego Wieku, które odbyło się 19-21 czerwca 2023 r. Zaproszenie zostało wysłane do wszystkich Uniwersytetów (67), a w samym wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele 37 UTW. Wspieranie dostępu Wielkopolan/instytucji realizujących zadania na rzecz osób starszych do informacji. Pakiet seniora – to zestaw materiałów edukacyjnoinformacyjnych w formie publikacji (broszury, plakaty) oraz w formie multimedialnej (filmy, prezentacje) kierowany przede wszystkim do uniwersytetów trzeciego wieku (UTW) oraz Rad Seniorów w celu dalszego przekazywania seniorom. W 2023r. rozszerzono treści pakietu seniora o materiały: 1)„Emerytura – odpocznij od pracy, ale nie od życia” 2) „Psychoseksualność osób w wieku senioralnym”. Wybór zagadnień został dostosowany do potrzeb osób starszych, które zostały zdiagnozowane na podstawie analizy potrzeb seniorów. Kampanie informacyjne dotyczące projektów z zakresu teleopieki oraz Pakietu seniora. Materiały przekazywano przy okazji spotkań z bezpośrednimi odbiorcami usług np. podczas szkoleń z organizatorami systemu opieki seniora, dyrektorami domów pomocy społecznej, wielkopolskimi radami seniorów, uniwersytetami trzeciego wieku. Targi Viva Seniorzy – w 2023 r. Targi odwiedziło ponad 3 000 osób zwiedzających, bezpłatnie udostępniono ponad 6000 m2 powierzchni organizacjom pozarządowym, na której wystawiło się około 90 Wystawców. Na stoisku ROPS/SWW można było skorzystać z: - porad dietetyka; - kursu udzielenia pierwszej pomocy; - fotobudki, w której można było wykonać sobie pamiątkowe zdjęcie. Organizacja konkursu Viva Wielkopolski Senior W 2023r. zrealizowano kolejną edycję konkursu Viva! Wielkopolski Senior. Konkurs ma na celu uhonorowanie i wyróżnienie ponadprzeciętnych postaw wielkopolskich seniorów, którzy swoją działalnością w różnych cenionych społecznie dziedzinach, ze szczególnym uwzględnieniem działań na rzecz środowiska senioralnego, wyróżnili się na tle innych. Odbyło się już 7 edycji tego konkursu. W konkursie nagrodzonych zostało 5 seniorów, którzy otrzymali statuetkę i tytuł: \"Viva! Wielkopolski Senior - Wielkopolska Otwarta na Osoby Starsze\", nagrody, w tym nagrodę pieniężną oraz udział w indywidualnej sesji fotograficznej. Wręczenie nagród i dyplomów odbyło się podczas uroczystej gali w trakcie trwania targów Viva! Seniorzy. Projekt „Wielkopolski System Opieki Seniora na lata 2023- 2024” Projekt finansowany był ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego w latach 2023-2024, realizowany był przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu w partnerstwie z 30 gminami z województwa wielkopolskiego. Łącznie wsparciem objęto 500 osób. Realizacja i cele projektu: Świadczenie usługi teleopieki w wybranych gminach w Wielkopolsce poprzez prowadzenie całodobowego telecentrum obsługiwanego przez ratowników medycznych i monitorowanie stanu osób z terenu Wielkopolski z wykorzystaniem opasek do teleopieki. Wsparcie gmin w realizacji zadań związanych z rozwijaniem nowych form pomocy społecznej i samopomocy w ramach zidentyfikowanych potrzeb osób starszych. Utrzymanie osób starszych w ich dotychczasowym środowisku zamieszkania, poprzez wprowadzenie zdalnych usług (w ramach działań wpisujących się w proces deinstytucjonalizacji). Teleopieka jako forma profilaktyki w celu utrzymania samodzielności seniora. Teleopieka jako usługa wzmacniająca samodzielność osoby starszej w naturalnym środowisku oraz wsparcie dla opiekunów nieformalnych. Całkowity czas realizacji: 04.2023-12.2024 93 Wspieranie gmin w realizacji usług na rzecz osób starszych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii poprzez wdrożenie: - projektu z zakresu teleopieki pn. „Wielkopolski System Opieki Seniora na lata 2023-2024” finansowanego ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego. Jednym z kluczowych elementów opisanego wyżej regionalnego systemu teleopieki jest wsparcie wielkopolskich gmin w rozwoju systemu usług skierowanych do osób starszych oraz wykorzystanie potencjału lokalnych społeczności. W ramach działań przygotowujących do wdrożenia systemu teleopieki nawiązano współpracę z 30 gminami. W ramach współpracy zorganizowano 3 formy szkoleniowe dla koordynatorów SOS w gminach: „Działalność Telecentrum i funkcjonalność opasek”, wizyta studyjna, której celem było zaprezentowanie najnowszych rozwiązań dla osób starszych, w tym teleopieki, szkolenie dla organizatorów wielkopolskiego systemu opieki seniora (Trzebaw). Wspieranie gmin w realizacji usług na rzecz osób starszych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii poprzez wdrożenie: - projektu „Wielkopolskie telecentrum opieki” w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021-2027 – Działanie FEWP.06.13 Usługi społeczne i zdrowotne. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach EFS+ oraz ze środków budżetu państwa. W ramach przygotowania do wdrożenia systemu teleopieki, rozpoczęto inicjowanie działań związanych z nawiązywaniem współpracy z gminami oraz utworzeniem Centrum Społecznego. Spotkano się z przedstawicielami m.in. następujących gmin: miasto Czarnków, gmina Czarnków, Tarnowo Podgórne, Buk, Murowana Goślina, Damasławek, Opalenica, gmina Gniezno, Kórnik, Dopiewo, Luboń. Ponadto zorganizowano spotkanie online dla przedstawicieli wielkopolskich gmin nt. założeń projektu. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Poznań Cyfrowe konsultacje indywidualne Centrum Inicjatyw Senioralnych w Poznaniu prowadzi indywidualne konsultacje cyfrowe. Bezpłatne konsultacje odbywają się od poniedziałku do piątku w godz. 10.00-16.00. Spotkania indywidualne prowadzone są przez wolontariuszy lub pracowników CIS. Konsultacje dotyczą obsługi komputera, tabletu, telefonu lub smartfonu. Spotkania trwają 45 min. Poznański przewodnik cyfrowy dla seniorki i seniora Przygotowany przez zespół poznańskiego Centrum Inicjatyw Senioralnych przewodnik poświęcony jest obsłudze smartfona i jest efektem wielu spotkań z seniorkami i seniorami, które miały miejsce w siedzibie Centrum Inicjatyw Senioralnych. Przewodnik przeznaczony jest dla wszystkich tych, którzy chcą włączyć się do cyfrowego świata i odkryć korzyści, jakie daje smartfon. Przewodnik dedykowany jest przede wszystkim osobom, które rozpoczynają swoją przygodę z obsługą tego typu telefonów. Przeprowadza przez wszelkie zawiłości i jednocześnie sprawia, że świat nowych technologii staje się bardziej dostępny, co z kolei zachęca do samodzielnych poszukiwań. W przewodniku omówione zostały, krok po kroku, wszystkie etapy obsługi smartfona m.in. wykonywanie połączeń telefonicznych, zapisywanie nowej osoby do listy kontaktów, obsługa Internetu w smartfonie, odtwarzanie muzyki czy pobieranie aplikacji ze sklepu. Przewodnik liczy 150 stron, zawiera instrukcje obsługi smartfona oraz grafiki poglądowe stanowiące odsyłacz do poszczególnych funkcji. W grudniu wydrukowano 400 egzemplarzy przewodnika. 94 Przykłady innowacyjnych rozwiązań Projekt pn. „Medycyna leczy a natura uzdrawia. Utworzenie ogrodu sensorycznego dla osób zależnych w Domu Pomocy Społecznej w Pleszewie”. Infrastruktura ogrodu składać się będzie z roślin o różnych formach i typach, ścieżek ogrodowych, ścieżek sensorycznych, kaskady z oczkiem wodnym, blatów do pielęgnacji roślin, które ułatwiają kontakt z roślinami dla osób z ograniczoną sprawnością ruchową, blatów dotykowych, miejsc do spotkań towarzyskich z grillem, zagrody dla królików, kurnika z wolierą, pomieszczenia gospodarczego, karmników i budek lęgowych dla dzikich ptaków, architektury ogrodowej (altanki, ławek, huśtawki z pergolą), wydzielonego miejsca do ćwiczeń gimnastycznych. Przebywanie i praca w tak przygotowanym ogrodzie sensorycznym ma poprawić samopoczucie, zdrowie, sprawność fizyczną i psychiczną, wpłynąć na wzrost samooceny osób korzystających oraz poprawić ich relacje społeczne. Inicjatywa pn. „Stolik pamięci”. Dbając o podnoszenie standardów opieki dąży się do rozszerzania proponowanych form terapii. W ramach tych działań podjęto starania zmierzające w kierunku wzmocnienia podmiotowości osób zależnych poprzez przygotowanie innowacyjnego urządzenia. Innowacja dotyczy stworzenia stolika pamięci dla osób zależnych, starszych w Domu Pomocy Społecznej w Pleszewie. Stolik pamięci jest urządzeniem zaprojektowanym przede wszystkim po to, by poprawiać zdrowie i samopoczucie osób starszych wspierać ich aktywizację poprzez dostarczanie w przystępny i atrakcyjny sposób różnego rodzaju zasobów wiedzy i kultury. Multimedialne urządzenie z wyglądu przypomina sekretarzyk, forma mebla ma osłabiać lęk osób starszych przed nowoczesną technologią, a przez to zachęcać do korzystania z niej i przeciwdziałać wykluczeniu cyfrowemu. Prosta, łatwa obsługa stolika zachęca osoby starsze do korzystania z treści zawartych w stoliku, otwierając przed seniorami wiele możliwości jakie dają nowoczesne technologie informatyczne. Aplikacja „Stolik pamięci” została zainstalowana na dwóch komputerach. Aplikacja pozwala na oglądanie materiałów video, materiałów graficznych i odsłuchiwanie materiałów audio. Gromadzone materiały mogą być podzielone na kategorie i podkategorie np. według okresu (lata 50, 60, 70 itp.), według miejsca (miasta, województwa itp.) czy też rodzaju materiału (filmy, muzyka, zdjęcia). Poprzez prostą obsługę aplikacji „stolika pamięci” osoby starsze mogą sięgnąć do czasów swojej młodości, przypomnieć sobie minione lata i przy okazji ćwiczyć swoją pamięć. Stolik pamięci umożliwia seniorom przywoływanie zdarzeń z różnych okresów swojego życia. Przywoływanie wspomnień wpływa na poprawę funkcjonowania psychicznego, zmniejsza poczucie osamotnienia, a także przyczynia się do wzrostu poziomu motywacji poznawczej oraz tendencji do poszukiwania twórczych rozwiązań. Szeroki zakres treści umieszczonych w stoliku pamięci pozwala seniorom na stymulowanie procesów poznawczych, ćwiczenie pamięci, koncentracji, uwagi, rozwijanie nowych zainteresowań, rozszerzanie horyzontów myślowych. Korzystając ze stolika pamięci osoby starsze ćwiczyły swoją pamięć, ale jednocześnie materiały, które oglądały czy słuchały, stawały się pretekstem do kontaktu z innymi poprzez rozmowy, wymienianie się wspomnieniami. Odwoływanie się do wydarzeń z przeszłości wywołujących pozytywny nastrój przyniosło dobre efekty terapeutyczne u osób starszych. Konieczność dostosowania się do zasad pobytu w placówkach ogranicza możliwość zachowania w obecnym miejscu zamieszkania dawnych mebli, sprzętów pamiątek. Natomiast „stolik pamięci” umożliwia seniorom poprzez wspomnienia powrót do czasów młodości, przywołuje wspomnienia, wzmacnia u starszych ludzi świadomość własnej odrębności, co zwiększa ich samoocenę. Korzystanie ze „stolika pamięci” przyczynia się do poprawy zdrowia, samopoczucia oraz zwiększa aktywność osób starszych. 95 1.16 Województwo zachodniopomorskie Tabela 16 Karta województwa zachodniopomorskiego za 2023 r. 28 WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE Liczba gmin113 Liczba powiatów18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia22 907 km 2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem165002116406221631784 w tym w wieku 60 lat i więcej449209451567455644 60–64 lata120697113277106862 65–69121449121975122168 70–7496362100351102768 75–79444915077158831 80–84330723196831207 85 lat i więcej331383322533808 Noworodek płci męskiej – 71,5 Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 79,2 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,431,733 Współczynnik zgonów1412,411,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat762Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat75 Ogółem 15-89 lat745 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat74 Osoby bierne zawodowo (w tys.)Ogółem 15-89 lat567 28 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 96 w tym w wieku 60-89 lat365 Ogółem 15-89 lat57,3Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat17,0 Ogółem 15-89 lat56,0Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat16,8 Ogółem261 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 261 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 238 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 14 Ogółem39,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury288,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 23,4 Renty rodzinne50,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 3,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne0,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie zachodniopomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2800,81 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,0% i 34,5%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1619,92 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 22,3%, a na zdrowie – 4,4%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 49,2% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 45,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,2%. 97 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,27. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 76,9 m2. Dokumenty i strategie Wojewódzki Program na rzecz Seniorów na lata 2023 - 2027 Wojewódzki Program Wspierania Rodziny i Systemu Pieczy Zastępczej „Region Przyjazny Rodzinie” na lata 2021-2027 Działania na rzecz osób starszych Konferencja międzynarodowa pt. „Regionalne aspekty zmian demograficznych: wyzwania i szanse”. W ramach konferencji przedstawiono najnowsze wyniki prac badawczych w obszarze jakości życia osób starszych w Polsce i w Niemczech – realizowanych w ramach projektu badawczego Fundacji CenEA i naukowców z Technische Universitӓt w Dortmundzie. W konferencji udział wzięło 100 osób zarówno ze środowiska naukowców zajmujących się problematyką starzenia się społeczeństwa jak i osób odpowiedzialnych za regionalną politykę społeczną i przedstawicieli organizacji pozarządowych zaangażowanych w życie osób starszych. Obchody Dnia Seniora. Wydarzenie zostało połączone z obchodami Narodowego Święta Niepodległości pn. „Spotkanie Pokoleń”. Inicjatywa miała charakter upamiętnienia i podziękowania dla kombatantów, weteranów, seniorów oraz pionierów Ziemi Zachodniopomorskiej, stała się doskonałą okazją do budowania społecznych więzi, umacniania tożsamości regionalnej i kształtowania patriotyzmu. W prawie dwugodzinnym programie spotkania udział wzięło ponad 300 osób. Projekt „Region Dobrego Wsparcia”. Realizowane działania m.in. na rzecz osób starszych: Szkolenia dedykowane opiekunom osób niesamodzielnych, w tym z różnymi typami niepełnosprawności wrodzonej lub nabytej dotyczące przestrzegania zasad etycznych, zasad współżycia społecznego, dbałości o dobro osoby potrzebującej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Regionalny Punkt Doradczy, w ramach którego wsparcia udzielali opiekunom faktycznym: Specjalista ds. wsparcia opiekunów osób niesamodzielnych – poradnictwo i szkolenia w zakresie opieki i pielęgnacji osoby niesamodzielnej, rehabilitacji usprawniającej, dietetyki, wsparcie grup samopomocowych; Specjalista ds. wsparcia psychologicznego - wsparcie psychologiczne dla opiekunów osób niesamodzielnych, grup samopomocowych; Specjalista ds. projektowania uniwersalnego - wsparcie doradcze opiekunów osób niesamodzielnych oraz przygotowanie projektów dostosowania mieszkań́ w celu podniesienia komfortu, autonomii i bezpieczeństwa ON, usprawnienia dla opiekuna faktycznego, sporządzanie projektów architektonicznych; Regionalny Operator Informacji - doradztwo w zakresie obowiązującego systemu wsparcia dla osób z niepełnosprawnością, pomoc w uzyskaniu świadczeń  Sąsiedzkie usługi opiekuńcze (np. pomoc w dokonywaniu zakupów, pomoc przy gotowaniu i podawaniu posiłków, pomoc przy wykonywaniu prac porządkowych, pomoc w praniu odzieży i bielizny). Opieka wytchnieniowa Dodatkowo poza projektem „Region Dobrego Wsparcia” (październik-grudzień 2023 r.) zapewniono świadczenie usług opieki wytchnieniowej w mieszkaniu wytchnieniowym w Podgrodziu oraz Stargardzie (zapewnienie doraźnego, czasowego wsparcia zamieszkującym w województwie zachodniopomorskim członkom rodzin lub opiekunom sprawującym bezpośrednią opiekę nad swoimi podopiecznymi) – 2 dotacje z budżetu województwa 2 x 50 000 zł). 98 Projekt Mały grant W ramach procedury uproszczonej tzw. „Małego grantu” przyznano dotację 4 organizacjom pozarządowym realizującym zadania na rzecz Seniorów na łączną kwotę: 35.000,00 zł: Stowarzyszenie Emerytów i Rencistów Byłych Pracowników Grupy Azoty Zakładów Chemicznych Police S.A, zadanie: „Seniorze dbaj o zdrowie”. Zorganizowano dwa wydarzenia plenerowe związane z propagowaniem aktywności ruchowej oraz integracji wśród seniorów podczas których odbyły się dwie prelekcje: z zakresu dietetyki i zdrowego żywienia oraz z zakresu rehabilitacji (zapewniono bezpłatne konsultacje dla grupy 50 osób). W wydarzeniu udział wzięło 100 seniorów z powiatu polickiego, gryfińskiego oraz z Miasta Szczecina. Fundacja „Rewelacja” ze Szczecina, zadanie: „V Zachodniopomorskie Spotkania Artystyczne Seniorów SAS 2023 w Domu Kultury 13 Muz”. Wydarzenie coroczne związane z przeglądem twórczości artystycznej seniorów, tworzących grupy literackie, malarskie, wokalne, taneczne czy filmowe itp. skupionych w organizacjach senioralnych działających na terenie województwa zachodniopomorskiego. Udział wzięło ok. 500 osób, seniorzy z terenu Szczecina, Chojny, Gryfina, Myśliborza i Stargardu. Stowarzyszenie Policki Uniwersytet Trzeciego Wieku, zadanie: „Organizacja Jubileuszu XV-lecia Polickiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku”. Podczas organizacji jubileuszu przedstawiono multimedialną prezentację o wieloletniej działalności Stowarzyszenia, odbył się wykład nt. „Rozwój uniwersytetów trzeciego wieku w województwie zachodniopomorskim – między ideą a praktyką”. W wydarzeniu udział wzięło ok. 300 osób z powiatów polickiego, stargardzkiego i kamieńskiego. Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku w Szczecinie, zadanie: organizacja „X Zachodniopomorskiego Forum Liderów UTW pn. Region przyjazny osobom starszym”. Celem była popularyzacja działalności organizacji senioralnych, wymiana dobrych praktyk realizowanych w różnych uniwersytetach trzeciego wieku i zachęcanie, wzmacnianie roli seniorów w działalności lokalnych organizacji. Forum połączone zostało w obchodami 45-lecia działalności Stowarzyszenia UTW w Szczecinie. Udział w wydarzeniu wzięło ok. 100 osób zaproszonych ze wszystkich uniwersytetów funkcjonujących w 21 powiatach województwa zachodniopomorskiego. Program Współpracy Województwa Zachodniopomorskiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2023” oraz Wojewódzki Programu Wspierania Rodziny i Systemu Pieczy Zastępczej na lata 2021- 2027 pn. „Region Przyjazny Rodzinie”. Zarząd Województwa ogłosił otwarty konkurs ofert dotyczący realizacji zadania polegającego m.in. na wsparciu działalności na rzecz osób starszych, osób w wieku emerytalnym. Na realizację zadania przeznaczono środki z budżetu Województwa Zachodniopomorskiego w wysokości 322 632,00 zł. Dofinansowane zadania obejmowały m.in. działania promujące i rozwijające aktywność seniorów, miały również na celu przeciwdziałanie ich samotności poprzez wspólną integrację (organizacja senioraliów, wyjazdy krajoznawcze, udział w wydarzeniach kulturalnych, zajęcia tematyczne) i nabywanie nowych zainteresowań takich jak fotografia, taniec czy sztuka kulinarna. Projekty skupiały się również na promowaniu postaw prozdrowotnych wśród osób starszych, nie tylko w sferze zdrowia fizycznego, ale obejmowały również szeroko pojętą psychoedukację i rozwój kompetencji miękkich. W efekcie przeprowadzonego konkursu dofinansowano 9 podmiotów prowadzących działalność pożytku publicznego na rzecz seniorów. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Świerzno W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Świerzno z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie gminy, m. in.: 99 KGW w Kaleniu było organizatorem spotkań pn. „Danie Wspólnych Chwil z Fundacją Biedronki”, w ramach którego seniorzy mieli okazję do wspólnych spotkań, rozmów i biesiadowania. KGW ze Stuchowa, w ramach Programu Społecznik 2022-2024, realizowało projekt pn. „Sprzątamy – o środowisko i zdrowie dbamy” oraz warsztaty z nowoczesnych dekoracji potraw pn. „Stuchowo smacznie, zdrowo, kolorowo”. W ramach projektu Polskiej Fundacji Społeczeństwa Przedsiębiorczego pn. „Pozytywnie nakręcone Koła Gospodyń Wiejskich” zorganizowano szkolenie z budowania mocnego zespołu zorientowanego na wspólne cele, efektywnej i asertywnej komunikacji w zespole oraz metod generowania nowatorskich i kreatywnych pomysłów na działania lokalne. W ramach projektu Generacja 6.0. - V edycja pn. „Jaki piękny świat, gdy się ma 60 lat” seniorzy brali udział w zajęciach przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu i technologicznemu. Odbyły się warsztaty komputerowe w grupach dla osób o różnym stopniu zaawansowania i rehabilitacja grupowa. Dla uczestników zorganizowano również wyjazd do teatru, kina i muzeum. Gmina Sławoborze Projekt pt. „Aktywni seniorzy w gminie Sławoborze”. Celem projektu było podniesienie aktywności społecznej osób starszych z terenu gminy Sławoborze. W ramach projektu odbywały się spotkania z władzami gminy Sławoborze, podczas których poruszano kwestię ważnych spraw lokalnych i przedstawiano pomysły na realizację następnych projektów. Seniorzy uczestniczyli w spektaklu teatralnym „Moralność Pani Dulskiej” w Koszalinie, w piknikach i targach rolnych. Poza tym organizowano cykliczne spotkania wiosenne, świąteczne i warsztaty, na których seniorzy mogli rozwijać swoje pasje i zainteresowania. Gmina Przelewice W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Przelewice z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie Gminy, m. in.: KGW w Przywodziu brał udział w projekcie: ,,Danie Wspólnych Chwil z Fundacją Biedronki ”—w ramach którego seniorzy mieli możliwość spotkania się przy wspólnym biesiadowaniu, ,,Sposób na jesienne wieczory”- integracja osób starszych i młodszych polegająca na przekazywaniu umiejętności oraz dawnych przepisów dotyczących pieczenia chleba i słodkości (pączki, faworki itp.) oraz odbyły się warsztaty rękodzielnicze, ,,Rodzina to siła” – polegający na zorganizowaniu festynu rodzinnego dedykowanego wszystkim pokoleniom, w tym seniorom. KGW Iskra w Żukowie zorganizował warsztaty rękodzielnicze stroików i ozdób Wielkanocnych oraz Bożonarodzeniowych. Oddział Rejonowy Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów w Pyrzycach- Koło Emerytów w Przelewicach realizował projekt ,,Kultura i dziedzictwo narodowe dostępne dla seniorów”, w ramach którego zorganizowano dla seniorów wyjazd do Filharmonii, wycieczki krajoznawcze, warsztaty rękodzielnicze. Gmina Dębno W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Dębno z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie Gminy, m. in.: Uniwersytet Trzeciego Wieku prowadzony przez Stowarzyszenie Miłośników Dębna zorganizował następujące wydarzenia: kurs komputerowy dla seniorów, zajęcia taneczne, wyjazd do Edukacyjnego Parku Narodowego „Ujście Warty”, wyjazd do teatru, wyjazd do filharmonii, wyjazd do Teatru Polskiego w Szczecinie, zajęcia fitness dla seniorów, koło poetycko- recytatorskie.  Dębnowska Rada Seniorów realizowała inicjatywy pn. „Krzesełko Dla Seniora” akcja polegająca na wystawianiu przed lokalami gastronomicznymi i sklepami krzesełek dla seniorów. 100 Gmina Dębno w swoim zakresie podjęła inicjatywy w zakresie: przeprowadzenia i sfinansowania z budżetu gminy badań medycznych, z których mogły skorzystać osoby starsze. Wykonano przesiewowe badanie wad wzroku oraz badanie w kierunku raka skóry. Gmina Dębno przekazała dotacje dla Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów na działalność społeczno- kulturalną i wszelkiego rodzaju imprezy oraz wyjazdy. Gmina Karlino Miejska Rada Seniorów. Rada realizuje szereg inicjatyw na rzecz osób starszych oraz współpracuje z organami Gminy i wieloma instytucjami publicznymi z terenu gminy. Na rzecz seniorów realizowano m.in.: Projekt „Aktywni+”, w ramach którego odbył się cykl warsztatów artystycznych dla seniorów wraz z cyklem spotkań z psychologiem, psychodietetykiem, radcą prawnym. Loterię pn. „Lukrowana Gwizdka”, podczas 32 Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Organizacja „Wigilii Miejskiej”, w trakcie której seniorzy prowadzili kawiarenkę z gorącymi napojami. Ponadto seniorzy aktywnie uczestniczyli w obchodach świąt narodowych i uroczystości patriotycznych, obchodach Europejskich Dniach Dziedzictwa, Akcji Narodowego Czytania pod patronatem Pary Prezydenckiej, 20 Europejskim Festiwalu Filmowym Integracji pn. „Ty i Ja” oraz wystawie fotograficznej pn. „Takie jest życie taki jest Świat”. Gmina Borne Sulinowo, w której Zespół Interdyscyplinarny ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej prowadzi cykliczne spotkania z seniorami, których tematem jest przemoc domowa wobec osób starszych. Prelegenci szczegółowo omawiają kwestie związane z przemocą domową wobec osób starszych ze strony członków ich rodzin, wyjaśniają jak rozpoznać przemoc domową (np. zaniedbania opiekuńcze ze strony bliskich), jakie są przyczyny i skutki przemocy, gdzie szukać przemocy. “Bezpieczny Senior” - od 4 lat Ośrodek Pomocy Społecznej w Barlinku wspólnie z Zespołem Interdyscyplinarnym i Komisariatem Policji w Barlinku w ramach bezpieczeństwa seniorów organizuje w Barlineckim Ośrodku Kultury spotkanie profilaktyczne dla najstarszych mieszkańców gminy. W dniu 18 października 2023 r. podczas spotkania 61 osób zapoznało się z m.in. z aplikacją „Mapa Zagrożeń” oraz poznało sposoby reagowania, zachowania się w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia. W ramach dbałości o bezpieczeństwo seniorów w gminach odbywają się spotkania z przedstawicielami Policji, dotyczące oszustw popełnianych na szkodę seniorów, np. w Mieście Kołobrzeg. We współpracy z Krajową Radą Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego organizowane są w Mieście Wałcz warsztaty „Senior na drodze do bezpieczeństwa” - spotkanie z ekspertem bezpieczeństwa ruchu drogowego, z policjantem z Wydziału Ruchu Drogowego, bezpłatny warsztat rowerowy (w tym bezpłatne doposażenie w obowiązkowe oświetlenie), symulator bezpiecznej jazdy. W wielu gminach zapewniono wsparcie w zakresie pomocy technicznej na rzecz osób starszych. Realizacja Programu „Złota Rączka” to bezpłatna pomoc seniorom w drobnych naprawach w lokalu, który zamieszkują. W 2023 r. przykładowo w Mieście Stargard wykonano ponad 40 takich usług. Samorządy zajmują się również organizacją transportu dla osób starszych – osoby starsze mogą korzystać z usługi np. w razie potrzeby dotarcia do lekarza, np. w Gminie Miasto Stargard. Dodatkowo emeryci korzystają z 50% ulgi w zakupie biletów komunikacji miejskiej, a osoby po 70. roku życia korzystają z niej za darmo. Gmina Suchań Projekt pn.„ Wsparcie rozwoju usług społecznych w Gminie Suchań”. W ramach inicjatywy powstała wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego/pielęgnacyjnego, w której dostępne będą dla mieszkańców 101 gminy: wózki inwalidzkie, łóżka rehabilitacyjne, materace przeciwodleżynowe, kule łokciowe, krzesła toaletowe i koncentratory tlenu itp. Kontynuowano programy polityki zdrowotnej, dot. Rehabilitacji dla Seniorów Miasta Kołobrzeg na lata 2019-2023 oraz „Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Osteoporozy dla Mieszkańców Miasta Kołobrzeg na lata 2021-2023 dzięki poparciu Rady Seniorów Gminy Miasta Kołobrzeg. W ramach porozumienia o współpracy pomiędzy MOPS a Zachodniopomorską Wojewódzką Komendą OHP, młodzież z OHP w Stargardzie pomagała stargardzkim seniorom świadcząc pomoc w posprzątaniu mieszkania, wykonując drobne usługi fryzjerskie oraz towarzysząc seniorom w jego wolnym. Koło wolontariackie OHP wsparło w 2023 r. 10 osób starszych. Gmina Miasto Koszalin Lek dla seniora to program osłonowy z uproszczonym postępowaniem administracyjnym. Umożliwia szybkie, częściowe wsparcie dla osób starszych i jest alternatywą dla systemu wsparcia w postaci specjalnych zasiłków celowych. W 2023 r. udzielono wsparcia 64 seniorom na kwotę 13 338 zł. Program osłonowy w zakresie zmniejszenia wydatków mieszkańców Miasta Koszalina z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Osoby uprawnione otrzymały pomoc finansową na częściowe pokrycie opłat za gospodarowanie odpadami. W 2023 r. ze świadczenia skorzystało 761 osób na ogólną kwotę 148 248 zł. Dzień Weterana, Międzynarodowego Dnia Pokoju oraz Dnia Sybiraka W ramach aktywności społecznej Starosta Drawski w 2023 r. zorganizował dla kombatantów, sybiraków i inwalidów wojennych, kombatantów misji pokojowych oraz podopiecznych (wdów/wdowców po tych osobach) dwa spotkania, pierwsze odbyło się 31 sierpnia w sołectwie Psie Głowy. Okazją do spotkania były obchody Dnia Weterana, Międzynarodowego Dnia Pokoju oraz Dnia Sybiraka. Drugie spotkanie (opłatkowe) odbyło się 20 grudnia w bursie Powiatowego Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Drawsku Pomorskim. Na każde z tych spotkań organizacje kombatanckie mają zapewniony bezpłatny transport oraz otrzymują drobne upominki. Gmina Postomino Międzynarodowy Dzień Seniora. W ramach działań na rzecz osób w podeszłym wieku z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Seniora na terenie Gminy Postomino co roku organizuje się spotkanie dla 80-latków i więcej. Uroczystość tę obchodzono 5 października 2023 r. rozpoczynając mszą świętą w Kościele pw. św. Floriana w Postominie. Następnie zaproszeni goście wspólnie świętowali w Centrum Kultury i Sportu w Postominie. Program osłonowy „Rehabilitacja seniorów – mieszkańców Miasta Szczecinek na lata 2021-2024”. Celem programu jest zapobieganie i przeciwdziałanie negatywnym skutkom chorób przewlekłych związanych z narządem ruchu poprzez stworzenie dodatkowych możliwości korzystania z nowoczesnych metod rehabilitacji leczniczej, poprawa dostępności do usług rehabilitacyjnych, zapobieganie długotrwałej niepełnosprawności i jej skutkom oraz zwiększenie komfortu życia osób po 65 roku życia z dysfunkcją narządu ruchu, a także zachęcenie do zwiększenia aktywności fizycznej. Gminy Bobolice Projekt socjalny „Bezpieczny senior w gminie Bobolice w latach 2022 -2023”. Projekt, w ramach którego podejmowano działania profilaktyczne w celu zwiększenia świadomości seniorów w zakresie prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa, podniesienie samodzielności, zaradności i umiejętności w kwestii dbania o własne bezpieczeństwo, życie i mienie, podniesienie wiedzy i umiejętności w zakresie niebezpieczeństw płynących z nieumiejętnego rozpoznawania zagrożeń pożarowych, podniesienie poziomu poczucia bezpieczeństwa osób starszych oraz uświadomienie problemu przemocy wobec osób starszych. 102 Gmina Miasto Świnoujście „Bon Wyspiarza Seniora”. Bon, którym zostali objęci mieszkańcy Świnoujścia po 65 roku życia. Seniorzy otrzymali środki finansowe w wysokości po 300,00 zł z przeznaczeniem na cele kulturalne oraz zdrowotne, w tym zakup leków. Przyjmowanie wniosków zostało zorganizowane w sposób wygodny i bezpieczny dla seniorów (na terenie Miasta umieszczono specjalnie oznaczone pojemniki). „Program szczepień ochronnych przeciw grypie dla mieszkańców Miasta Świnoujście w wieku od 60 roku życia”. W ramach programu w 2023 r. zaszczepiono 1 731 seniorów. Gmina Kalisz Pomorski Program Polityki Zdrowotnej w zakresie rehabilitacji leczniczej mieszkańców Gminy Kalisz Pomorski w wieku 60 + na lata 2022-2026. Cykl obejmował 10 dni rehabilitacji po 4 zabiegi dla każdego uczestnika. W programie uczestniczyło 15 seniorów. Cykle rehabilitacji leczniczej mieszkańców Gminy odbywały się na terenie Przychodni Rodzinnej w Kaliszu Pomorskim. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Teleopieka i opaski życia – w województwie zachodniopomorskim wiele gmin wprowadziło różne formy teleopieki domowej, które pozwalają na szybkie udzielenie osobie potrzebującej pomocy medycznej lub wsparcia np. przez pracowników pomocy społecznej czy wolontariuszy. Rodzajem teleopieki są opaski noszone na przegubie ręki monitorujące lokalizację i funkcje życiowe seniora. Opaski wśród seniorów wprowadzono m. in. w Koszalinie, Golczewie, Nowym Warpnie, Gościnie, Chojnie. „Koperta życia” – akcja promująca wśród osób starszych, chorych i niesamodzielnych specjalną kopertę, zawierającą formularz z krótkim opisem historii choroby, listą zażywanych leków, danymi chorego oraz kontaktem do lekarza prowadzącego i najbliższych członów rodziny. Koperty wprowadzono m.in. w powiecie kołobrzeskim, Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą „Kocham Koszalin”- zgodnie z programem przygotowano system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień dla osób starszych z terenu Miasta Koszalin. Z poszczególnych usług w 2023 r. korzystało 31.717 osób. Zawarto porozumienia o przystąpieniu do Programu ze 123 podmiotami, oferującymi uczestnikom Programu różnego rodzaju benefity. Chojeńska Karta Mieszkańca stanowiąca formę karty, uprawniającą do korzystania z ulg, zniżek i uprawnień oferowanych przez Gminę Chojna i jej Partnerów. Umożliwia m.in. osobom powyżej 70 roku życia bezpłatny transport publiczny na terenie gminy Chojna. Na terenie Miasta Świnoujście, Miasta Koszalina dla osób powyżej 70 roku życia wprowadzono darmowe przejazdy autobusami Komunikacji Miejskiej. Na terenie Miasta Szczecin realizowana jest usługa „Srebrny telefon dla Seniora”, który został uruchomiony pod koniec listopada 2014 r. Czynny jest przez całą dobę, a senior, który dzwoni do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, może również uzyskać informację od przedstawicieli innych instytucji: Straży Miejskiej, Policji, Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych, Szczecińskiego Towarzystwa Budownictwa Społecznego, Biura Obsługi Interesantów Urzędu Miasta, Szczecińskiego Centrum Świadczeń. Zachodniopomorska Karta Seniora - wsparciem tym objęto osoby starsze, zamieszkałe na terenie województwa zachodniopomorskiego. Karta umożliwia korzystanie, na preferencyjnych warunkach, z katalogu ofert: kultury, edukacji, rekreacji, transportu i innych usług oferowanych przez partnerów Programu. Karta wydawana jest bezpłatnie a o jej wydanie mogą ubiegać się osoby, które ukończyły 60 lat. 103 Spis tabel Tabela 1 Karta województwa dolnośląskiego za 2023 r...................................................................................................4 Tabela 2 Karta województwa kujawsko-pomorskiego za 2023 r...............................................................................12 Tabela 3 Karta województwa lubelskiego za 2023 r. ......................................................................................................18 Tabela 4 Karta województwa lubuskiego za 2023 r. .......................................................................................................24 Tabela 5 Karta województwa łódzkiego za 2023 r. .........................................................................................................29 Tabela 6 Karta województwa małopolskiego za 2023 r.................................................................................................36 Tabela 7 Karta województwa mazowieckiego za 2023 r. ..............................................................................................42 Tabela 8 Karta województwa opolskiego za 2023 r. .......................................................................................................46 Tabela 9 Karta województwa podkarpackiego za 2023 r..............................................................................................51 Tabela 10 Karta województwa podlaskiego za 2023 r. ..................................................................................................55 Tabela 11Karta województwa pomorskiego za 2023 r. .................................................................................................62 Tabela 12 Karta województwa śląskiego za 2023 r. ........................................................................................................68 Tabela 13 Karta województwa świętokrzyskiego za 2023 r. .......................................................................................76 Tabela 14 Karta województwa warmińsko-mazurskiego za 2023 r. ........................................................................82 Tabela 15 Karta województwa wielkopolskiego za 2023 r...........................................................................................89 Tabela 16 Karta województwa zachodniopomorskiego za 2023 r. ...........................................................................95 1 Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – Solidarność Dnia 26 października 2018 r. Rada Ministrów przyjęła dokument, który powstał by określić najważniejsze kierunki polityki senioralnej w nadchodzących latach oraz uporządkować działania instytucji publicznych w Polsce. Dokument uwzględnia wdrożenie szeregu rozwiązań między innymi w zakresie bezpieczeństwa, zdrowia, przeciwdziałania samotności, aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, a także potrzeby dostosowania infrastruktury do potrzeb i możliwości osób starszych. Planowane działania zostały ujęte w 7 obszarach polityki społecznej dotyczących ogółu osób starszych oraz 4 obszarach działań skierowanych bezpośrednio do niesamodzielnych osób starszych i ich opiekunów. Efekty z realizacji działań zawartych w przedmiotowym dokumencie podlegają ocenie w ramach kolejnych edycji dokumentu pt. Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za rok ubiegły, opracowywanej przez Ministra do spraw Polityki Senioralnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W związku z powyższym, podmioty odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań zobowiązane są do zebrania oraz przedstawienia informacji w tym zakresie. Obszary uwzględniające działania wobec ogółu osób starszych: I. Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie; II.Uczestnictwo w życiu społecznym oraz wspieranie wszelkich form aktywności obywatelskiej, społecznej, kulturalnej, artystycznej, sportowej i religijnej; III. Tworzenie warunków umożliwiających wykorzystanie potencjału osób starszych jako aktywnych uczestników życia gospodarczego i rynku pracy, dostosowanych do ich możliwości psychofizycznych oraz sytuacji rodzinnej; IV. Promocja zdrowia, profilaktyka chorób, dostęp do diagnostyki, leczenia i rehabilitacji; V. Zwiększanie bezpieczeństwa fizycznego – przeciwdziałanie przemocy i zaniedbaniom wobec osób starszych; VI. Tworzenie warunków do solidarności i integracji międzypokoleniowej; VII.Działania na rzecz edukacji dla starości (kadry opiekuńcze i medyczne), do starości (całe społeczeństwo), przez starość (od najmłodszego pokolenia) oraz edukacja w starości (osoby starsze). Obszary uwzględniające działania wobec niesamodzielnych osób starszych: I.Zmniejszanie skali zależności od innych poprzez ułatwienie dostępu do usług wzmacniających samodzielność oraz dostosowanie środowiska zamieszkania do możliwości funkcjonalnych niesamodzielnych osób starszych; II.Zapewnienie optymalnego dostępu do usług zdrowotnych, rehabilitacyjnych i opiekuńczo– pielęgnacyjnych dostosowanych do potrzeb niesamodzielnych osób starszych; III. Sieć usług środowiskowych i instytucjonalnych udzielanych niesamodzielnym osobom starszym; IV. System wsparcia nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych przez instytucje publiczne. 2 1 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej. 2 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia. POLITYKA SPOŁECZNA WOBEC OSÓB STARSZYCH 2030. BEZPIECZEŃŚTWO-UCZESTNICTWO-SOLIDARNOŚĆ SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI DZIAŁAŃ W 2023 R. Obszar działań Działanie szczegółowePodmiot Koordynujący (w porozumieniu z podmiotami współpracującymi) Zaplanowany termin realizacji Efekt działań w odniesieniu do sposobu monitorowania OBSZARY SKIEROWANE DO OGÓŁU OSÓB STARSZYCH Realizacja podstawy programowej poszczególnych przedmiotów Obszar IRealizacja w podstawie programowej kwestii związanych z przygotowaniem do starości i integracją międzypokoleniową Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania odnoszące się do kwestii związanych z przygotowaniem do starości i integracji międzypokoleniowej realizowane w szkołach definiuje podstawa programowa. W 2023 r. dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym oraz uczniowie szkoły podstawowej realizowali podstawę programową określoną w rozporządzeniu 1 . Uczniowie szkół ponadpodstawowych (liceum ogólnokształcącego i technikum) realizowali podstawę programową uregulowaną w rozporządzeniu 2 . Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania dotyczące osób starszych i starości ustalone w podstawie programowej były realizowane na każdym etapie edukacyjnym. Zakres wymagań określono odpowiednio do wieku i potrzeb edukacyjno-społecznych uczniów. Przykłady zapisów jak poniżej. Przedszkole ma za zadanie kreowanie sytuacji prowadzących do poznania przez dziecko wartości i norm społecznych, których źródłem jest rodzina, grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tym osoby starsze. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole wczuwa się w emocje i uczucia osób z najbliższego otoczenia, nazywa i rozpoznaje wartości związane z umiejętnościami i zachowaniami społecznymi, np. obdarza uwagą i szacunkiem inne dzieci i osoby dorosłe, wykonuje lub rozpoznaje melodie, piosenki i pieśni potrzebne do organizacji uroczystości, np. Dnia Babci i Dnia Dziadka. 3 Kształcenie ogólne w szkole podstawowej ma na celu wprowadzenie uczniów w świat wartości, jak np. ofiarności, altruizmu oraz przygotowanie do budowania relacji społecznych sprzyjających bezpiecznemu rozwojowi ucznia (rodzina, przyjaciele), ponadto formowanie postawy szacunku dla innych osób. Na koniec I etapu edukacyjnego (klasy I-III szkoły podstawowej) uczeń m.in. wykazuje opanowanie następujących umiejętności: identyfikuje się z rodziną; respektuje normy i reguły postępowania w rodzinie; dostrzega, że granice jego wolności wyznacza godność i dobro innych osób; odkrywa, że współtworzy rodzinę i że wszystkim w rodzinie należy się szacunek. Na wyższych etapach edukacyjnych (klasy IV-VIII szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowe) zagadnienia dotyczące osób starszych, przygotowania do starości i komunikacji międzypokoleniowej są uwzględnione w różnych przedmiotach, co zapewnia kompleksowe ujęcie tej tematyki. Należą do nich: przyroda, biologia, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie fizyczne, wychowanie do życia w rodzinie, język polski, geografia, wiedza o społeczeństwie, filozofia, etyka. Umiejętności określone dla klas IV-VIII szkoły podstawowej, uczeń m.in.: opisuje dawny obraz najbliższej okolicy, np. na podstawie opowiadań rodzinnych, starych fotografii; opisuje tradycje rodzinne; opisuje, jakie znaczenie ma aktywność fizyczna dla zdrowia; motywuje innych do udziału w aktywności fizycznej, ze szczególnym uwzględnieniem osób o niższej sprawności fizycznej, np. osoby niepełnosprawne, osoby starsze; rozpoznaje wielopokoleniowy typ rodziny; wyjaśnia miejsce dziecka w rodzinie i jej rolę dla niego m.in. w fazie dojrzewania, młodości, wieku średniego i wieku późnego; wie, jak okazać szacunek rodzicom i dziadkom oraz docenić ich wkład w życie rodzinne; wyraża pamięć z okazji Dni Matki, Ojca, Babci, Dziadka; uczestniczy w podziale obowiązków; wyraża postawę szacunku i troski wobec życia i zdrowia człowieka od poczęcia do naturalnej śmierci; wyraża troskę o osoby chore i umierające; zachowuje pamięć o zmarłych; współtowarzyszy bliskim w przeżywaniu żałoby. Współpraca przedszkoli i szkół z organizacjami senioralnymi Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Liczba działań, inicjatyw zrealizowanych w partnerstwie przez szkoły i organizacje senioralne 4 3 Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 i 854). Ministerstwo Edukacji Narodowej Współpraca z organizacjami pozarządowymi, w tym senioralnymi odbywa się na podstawie art. 86 ustawy 3 . Dyrektor szkoły/ placówki wyraża zgodę na współpracę z organizacją pozarządową po uzgodnieniu warunków i po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły i rady rodziców. Na podstawie informacji kuratorów oświaty wynika, że przedszkola, szkoły i inne placówki oświatowe wypracowały modele współpracy z organizacjami senioralnymi oraz z seniorami należącymi do lokalnej społeczności. W ramach tej współpracy stworzono tradycje regularnych kontaktów i wprowadzono je do kalendarza wydarzeń przedszkoli, szkół i placówek oświatowych. Działania te zapewniają integrację międzypokoleniową oraz rozwijają u młodych ludzi empatię i szacunek dla ludzi starszych, jednocześnie wpływają na aktywizację społeczną osób starszych oraz sprawiają, że seniorzy czują się ważni, potrzebni, doceniani i szanowani. Liczba realizowanych przez podmioty publiczne otwartych konkursów ofert w obszarze rozwoju społeczeństwa obywatelskiego uwzględniających tematykę senioralną oraz wspieranie projektów międzypokoleniowych Promowanie w realizowanych przez podmioty publiczne otwartych konkursów ofert, dotyczących rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, tematyki senioralnej i wspierania projektów międzypokoleniowych Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Narodowy Instytut Wolności W 2023 r.NIW-CRSO zrealizował 11 otwartych konkursów ofert w obszarze rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, uwzględniających tematykę senioralną oraz wspieranie projektów międzypokoleniowych. Funkcjonowanie aktualnego portalu kalkulatora emerytalnego Prowadzenie portalu kalkulatora emerytalnego, pozwalającego na symulację wysokości własnej emerytury w różnych wariantach Zakład Ubezpieczeń Społecznych Działanie ciągłe* Zakład Ubezpieczeń Społecznych W 2023 r. (jak co roku) po ogłoszeniu danych przez GUS i przekazaniu założeń przez Ministerstwo Finansów zostały zaktualizowane parametry makroekonomiczne w kalkulatorach emerytalnych - emerytura na nowych zasadach, NSK i emerytura pomostowa. W 2023 r. na portalu PUE ZUS i stronie www.zus.pl klienci dokonali samodzielnie ponad 3 mln obliczeń prognozowanej emerytury w kalkulatorze emerytalnym. Doradcy emerytalni obliczyli prognozowaną emeryturę dla 694,9 tys. klientów. 5 Opracowanie projektu przepisów regulujących proces inwestycyjno – budowlany oraz system planowania i zagospodarowania przestrzennego Reforma procesu inwestycyjno – budowlanego oraz systemu planowania i zagospodarowania przestrzennego Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Rozwoju i Technologii Wejście w życie reformy systemu planowania przestrzennego – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRiT. Liczba działań podjętych przez jednostki samorządu terytorialnego w obszarze minimalizowania istniejących barier architektonicznych uniemożliwiających aktywność osobom starszym Minimalizowanie istniejących barier architektonicznych uniemożliwiających aktywność osobom starszym poprzez: dostosowywanie przestrzeni publicznej i infrastruktury do potrzeb osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności;  zwiększanie świadomości mieszkańców i inwestorów działających w przestrzeni publicznej; prowadzenie sukcesywnej oceny dostępności przestrzeni publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego;  włączanie osób starszych oraz organizacji senioralnych w procesy decyzyjne mające w celu diagnozowanie istniejących ograniczeń i ich rozwiązywanie;  likwidację barier architektonicznych w instytucjach publicznych Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Infrastruktury Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Realizacja działań w ramach Funduszu Dostępności, Programu wyrównywania różnic między regionami III” oraz projektu pn. „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MFiPR. Ministerstwo Rozwoju i Technologii Realizacja programów: Zintegrowany program wsparcia społecznego budownictwa czynszowego, Program popierania budownictwa mieszkaniowego, Program bezzwrotny dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRiT. Ministerstwo Infrastruktury Akcja informacyjno – edukacyjna „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MI. Obszar II Poszerzenie zestawu działań i instrumentów wsparcia w ramach Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2019Sformułowanie propozycji nowych działań i instrumentów dotyczących mieszkalnictwa w powiązaniu z polityką państwa wobec osób starszych 6 polityki mieszkaniowej o nowe rozwiązania uwzględniające w większym, niż obecnie zakresie specyfikę potrzeb i problemów mieszkaniowych osób starszych, zgodnie z Narodowym Programem Mieszkaniowym Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działania legislacyjne w 2019 r.: wprowadzono działania mające na celu zwiększenie możliwości zaspokojenia przez gminy potrzeb mieszkaniowych osób najbardziej potrzebujących, w tym osób starszych i niepełnosprawnych: wprowadzono przepis obligujący gminy do uregulowania w uchwałach w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy warunków, jakie musi spełniać lokal wskazywany dla osób niepełnosprawnych, z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb tych osób wynikających z rodzaju niepełnosprawności, wprowadzono możliwość rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego, z jednoczesnym zaoferowaniem lokalu zamiennego w sytuacji, gdy lokal zajmowany przez najemcę ma nieproporcjonalnie dużą powierzchnię w stosunku do liczby osób go zamieszkujących. W związku z powyższym nie przewiduje się nowych działań dotyczących zaspokajania przez gminę potrzeb mieszkaniowych osób starszych. Publikacja dokumentu wyznaczającego zasady profesjonalnej komunikacji z osobą starszą Poprawa komunikacji z osobami starszymi w instytucjach publicznych, poprzez: stosowanie tzw. prostego modelu komunikacji, w którym jasno określone jest, kto jest nadawcą, a kto odbiorcą, natomiast wiadomość przekazywana jest w sposób prosty, bezpośredni, jasny i zrozumiały; opracowanie dokumentu wyznaczającego zasady profesjonalnej komunikacji z osobą starszą Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Dokumenty zawierające standardy, wytyczne i rekomendacje dla instytucji kultury w zakresie obsługi osób po szczególnych potrzebach, osób starszych, wspierania uczestnictwa seniorów w kulturze i odpowiadania na ich potrzeby kulturalne, których stosowanie w instytucjach kultury było powszechnie promowane w 2023r.: 1.1. Poradnik dla sektora kultury w zakresie zapewniania dostępności, uwzględniający również dostępność dla osób starszych (przygotowany w 2021 r. we współpracy z Ministerstwem Funduszy i Polityki Rozwoju). 2.2. Podręcznik oraz cykliczne szkolenia Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów pn. ABC Muzeum dla seniorów (red. dr Beata Nessel-Łukasik). 7 4 Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1440). 3.3. Na beneficjentów (biblioteki) Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 nałożono obowiązki zapewnienia dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów, w zakresie:  spełnienia wymogów określonych w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, spełnienia wymogów określonych w ustawie z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych.  Dodatkowo w programie zastosowano następujące standardy preferowane: na dzień zakończenia zadania biblioteka uruchomi wyraźnie oznakowane pomieszczenie przeznaczone do aktywnej pracy z seniorami, z wyposażeniem dostosowanym do tej grupy wiekowej. MKiDN wraz z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz partnerami projektu „Kultura bez barier” (finansowanego ze środków EFS PO WER) wypracowało finalny Model zapewniania dostępności oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami. W roku 2023 instytucje kultury w ramach przedsięwzięć grantowych testowały ww. Model, realizując działania m.in. kierowane do seniorów. Szczegóły projektu - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Odsetek urzędów, których strona internetowa spełnia rekomendacje WCAG 2.0. na poziomie AA Osiągnięcie dostępności publicznych stron internetowych administracji publicznej i usług elektronicznych oraz propagowanie projektowania zorientowanego na użytkownika Minister Cyfryzacji, Główny Urząd Statystyczny 2018-2022 Ministerstwo Cyfryzacji Minister Cyfryzacji prowadzi monitoring stron internetowych i aplikacji mobilnych, w zakresie ich zgodności z ustawą 4 . 8 Podnoszenie poziomu aktywności społecznej osób starszych oraz wspierania funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze poprzez: wspieranie działań na rzecz aktywizacji osób starszych dzięki realizacji otwartych konkursów ofert skierowanych do podmiotów sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz poprzez promowanie partnerstwa międzysektorowego wobec osób starszych; wspieranie istniejących i nowopowstających organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zrzeszających osoby starsze, reprezentujących ich interesy lub działających na rzecz zwiększenia ich aktywności; promowanie wymiany dobrych praktyk działań podejmowanych na rzecz aktywności społecznej osób starszych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Nauki 2018-2020Liczba inicjatyw mających na celu podnoszenie poziomu aktywności społecznej osób starszych oraz wspieranie funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze, w tym: liczba organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, wspartych przez podmioty publiczne 9 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba programów dotacyjnych Ministra KiDN, w których udzielono dofinansowań na projekty dostępne dla szerokiego grona odbiorców, bez względu na wiek lub projekty dedykowane osobom starszym: 32. Liczba dofinansowań udzielonych w 2023 r. (organizacjom pozarządowym, instytucjom kultury i innym podmiotom) przez Ministra KiDN w programach dotacyjnych, w tym na wydarzenia artystyczne i kulturalne kierowanych do szerokiego grona odbiorców, w tym seniorów, lub adresowanych bezpośrednio do seniorów. W przypadku zadań w których wnioskodawcy wskazali seniorów jako jedną z grup docelowych, dofinansowano 2 843 projektów. Programy dotacyjne Ministra KiDN, w których w 2023 r. zostały dofinansowane wydarzenia artystyczne i kulturalne dostępne dla szerokiej publiczności, w tym seniorów, lub wydarzenia kierowane wprost do osób starszych: Badanie polskich strat wojennych, Czasopisma, Edukacja artystyczna, Edukacja kulturalna, Film, Groby i cmentarze wojenne w kraju, Infrastruktura domów kultury, Infrastruktura kultury, Infrastruktura szkolnictwa artystycznego, Kultura cyfrowa, Kultura Dostępna, Kultura ludowa i tradycyjna, Literatura, Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju, Miejsca pamięci narodowej za granicą, Muzyczny ślad, Muzyka, Narodowa Kolekcja Sztuki Współczesnej, Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą, Ochrona zabytków, Ochrona zabytków archeologicznych, Partnerstwo dla książki, Promesa dla Kultury, Promocja czytelnictwa, Promocja kultury polskiej za granicą, Sztuki wizualne, Taniec, Teatr, Wspieranie działań muzealnych, Wydarzenia artystyczne dla dzieci i młodzieży, Zamówienia kompozytorskie, Wspieranie archiwów, bibliotek i muzeów poza krajem. W przypadku zadań w których wnioskodawcy wskazali seniorów jako jedną z grup docelowych, dofinansowano 2 843 projektów, przykładowo: Gminna Biblioteka Publiczna w Szydłowie na zadanie pn.: „Koncert z okazji dnia seniora” – 25 000 zł; Centrum Kultury i Turystyki w Iłży na zadanie pn.: „Seniorze poszerz swoje horyzonty kulturalne!” – 21 000 zł; 10 Fundacja Belle Epoque na zadanie pn.: „UWAGA: STREFA WSPOMNIEŃ. Senior jako współtwórca działań Muzeum.” – 180 000 zł; Stowarzyszenie Rozwoju Szkół Prymus na zadanie pn.: „Teatr dla Seniora” – 29 000 zł. W ramach stałej oferty systemowej instytucji kultury prowadzonych lub współprowadzonych przez Ministra KiDN organizowało następujące działania adresowane do osób starszych:  wykłady, spacery tematyczne, wydarzenia artystyczne, spektakle teatralne, seanse filmowe, koncerty, spotkania i dyskusje,  działania edukacyjne i warsztaty, wspieranie amatorskiej działalności artystycznej osób starszych, prowadzenie działań informacyjno-promocyjnych nakierowanych na osoby starsze (np. adresowanie do nich mediów społecznościowych) systemy zniżek lub ulg w cenach biletów dla seniorów (osób indywidualnym, grup oraz grup zorganizowanych, np. Klubów Seniora), dostosowywanie wyposażenia i obiektów do potrzeb osób starszych (m.in. do potrzeb osób słabowidzących, słabosłyszących i o obniżonej sprawności motorycznej), dostosowanie stron www do potrzeb osób z ograniczeniami wzroku i słuchu, wsparcie organizacji pozarządowym zrzeszającym osoby starsze lub realizującym działania skierowane do osób starszych. Przykłady działań instytucji kultury prowadzonych i współprowadzonych przez Ministra KiDN: Instytut Książki – Program Dyskusyjne Kluby Książki adresowany jest przede wszystkim do czytelników korzystających z bibliotek publicznych. Spotkania i dyskusje o książkach mają charakter nieformalny. Obecnie w Polsce działa 1216 klubów dla dorosłych. Wśród Dyskusyjnych Klubów Książki dla dorosłych funkcjonują takie skierowane także wyłącznie do seniorów (np. DKK „Senior” na terenie 11 woj. śląskiego). Warto zauważyć, że DKK działają także np. przy Domach Seniora (np. na terenie woj. lubuskiego). Odnotować jednocześnie należy, że znacząca liczba klubowiczów (ogółem) to seniorzy. Stanowią oni także dominującą grupę uczestników spotkań czy wydarzeń realizowanych w ramach programu dotacyjnego dot. DKK. Seniorzy udzielają się także w konkursach na recenzje książkowe, a więc działaniach organizowanych w ramach inicjatyw podejmowanych w IK dotyczących aktywizacji klubowiczów. Wśród dodatkowych inicjatyw czy akcji podejmowanych przez DKK w całym kraju (wg sprawozdawczości beneficjentów) znalazły się między innymi: udział w obchodach Dnia Seniora (woj. lubuskie) czy akcja „Klubowicze seniorzy czytają dzieciom w Tygodniu Bibliotek” (woj. małopolskie). Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie we wskazanym okresie udostępniała nieodpłatną platformę VOD 35mm.online, na której znajdują się unikalne scyfryzowane materiały filmowe oraz dźwiękowe pochodzące z archiwalnych zasobów WFDiF oraz studiów filmowych, tj.: KADR, TOR, ZEBRA, KRONIKA, SMF oraz SFR. Dostęp online do stale zwiększającej się bazy cyfrowych zasobów przyczynia się do zwiększenia dostępności do kultury i profesjonalnej wiedzy filmowej, oraz do urozmaiconych form aktywności kulturalnej, edukacyjnej i rozrywkowej w nowoczesnym wydaniu, dla wszystkich odbiorców, w tym dla osób starszych. Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie w 2023 r. realizowała projekt \"Międzypokoleniowa Limuzynka do Filharmonii\", dofinansowany z programu Kultura Dostępna. Natomiast w tym roku edycja projektu KONSONANSE, skierowana była tylko do seniorów. Muzeum Żup Krakowskich 1.cykliczny program edukacyjny „Senior w Muzeum” - spotkania dla osób 60+ na wystawach w Zamku Żupnym i w ekspozycji Muzeum na III poziomie kopalni soli. Spotkania realizowane są dla osób indywidualnych oraz grup zorganizowanych. 2.cykliczny program edukacyjny \"Wakacyjne Warsztaty Międzypokoleniowe\" - spotkania łączące seniorów i dzieci. Celem spotkań są wspólne działania dziadków z wnukami. 12 3.cykliczny program edukacyjny „Zmagania ze sztuką” - spotkania w Zamku Żupnym dla wszystkich zainteresowanych (dzieci, dorosłych, seniorów), mające na celu przybliżenie wybranych wystaw oraz pobudzenie kreatywności uczestników. 4.konkurs fotograficzny „Uchwyć piękno w szczególe - kadry Kościoła św. Klemensa”. Celem konkursu było uwiecznienie piękna detali oraz najciekawszych elementów architektonicznych i wystroju kościoła Świętego Klemensa w Wieliczce. Konkurs skierowany był do trzech kategorii wiekowych: dzieci, młodzieży i dorosłych (w tym seniorów). 5.spotkania „Towarzystwa Przyjaciół Muzeum” - Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka. Obecnie Towarzystwo liczy ponad 100 członków, dla których organizowane są comiesięczne spotkania (w przedostatnie środy miesiąca) w wielickim Zamku Żupnym oraz wycieczki integracyjne i krajoznawcze. - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Ministerstwo Sportu i Turystyki W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki zrealizowało 2 programy społeczne, które finansowane są ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej, których beneficjentami m.in. były osoby starsze (60+). 1.Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – upowszechnianie turystyki osób starszych, dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz szkolenia dla osób pracujących w turystyce z osobami ze szczególnymi potrzebami, w ramach którego zrealizowano 20 zadań według 3 kierunków działań programu tj.: „My też zwiedzamy”, „Transfer wiedzy”, „Kampania społeczna”, w tym 14 zadań dotyczyło osób starszych (60+). Kwota dofinansowania 14 zadań, których beneficjentami były osoby starsze, zrealizowanych w ramach ww. Programu to: 4 769 793,64 zł. 2.Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – renowacja oraz wytyczanie nowych szlaków turystycznych, w ramach którego zrealizowano 2 zadania na 13 kwotę 1 373 393,67 zł, co skutkowało odnowieniem ponad 3 600 km górskich szlaków turystycznych. Ponadto Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2023 r. jak co roku zrealizowało otwarty konkurs ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu części 40 budżetu państwa – Turystyka, w ramach którego również wspierało działania na rzecz aktywizacji osób starszych, w tym zwiększania aktywności. turystycznej i rekreacyjnej. W konkursie dotacyjnym wyodrębniono 6 priorytetów merytorycznych w ramach, których uprawnione podmioty mogą składać oferty o dofinansowanie realizacji zadań publicznych. Ponadto Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2023 r. jak co roku zrealizowało otwarty konkurs ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu części 40 budżetu państwa – Turystyka, w ramach którego również wspierało działania na rzecz aktywizacji osób starszych, w tym zwiększania aktywności turystycznej i rekreacyjnej. W konkursie dotacyjnym wyodrębniono 6 priorytetów merytorycznych w ramach, których uprawnione podmioty mogły składać oferty o dofinansowanie realizacji zadań publicznych. (i tu uzupełnienie jak poniżej): 4 z 6 wyodrębnionych priorytetów dotyczyły beneficjentów turystyki społecznej, w tym osób starszych. W ramach 4 priorytetów zrealizowano ogółem 21 zadań dotyczących upowszechniania turystyki społecznej, w tym 15 zadań dotyczyło osób starszych, na które przeznaczono z budżetu państwa z części 40 Turystyka kwotę dotacji: 1 675 803,82 zł. Liczba funkcjonujących w gminach rad seniorówNiwelowanie istniejących barier w funkcjonowaniu rad seniorów oraz wspieranie ich poprzez promowanie tworzenia gminnych rad seniorów przez jednostki samorządu terytorialnego Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Materiał dot. funkcjonujących rad seniorów - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności. Promowanie wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych poprzez wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Działanie ciągłe* Liczba wspartych projektów organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych 14 których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, działających w tym zakresie Społecznej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Wspieranie wolontariatu osób starszych poprzez dofinansowanie projektów organizacji pozarządowych, wpisuje się w programy dotacyjne Ministra KiDN, jak również w profilowane programy państwowych instytucji kultury, dla których organizatorem jest Minister KiDN: Narodowy Instytut Dziedzictwa – program dotacyjny Wspólnie dla dziedzictwa Narodowe Centrum Kultury – szkolenie cykliczne Wolontariat w instytucji kultury Instytut Polonika od 2019 r. program dotacyjny Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat Szereg instytucji prowadzonych i współprowadzonych przez MKiDN realizuje działania włączające osoby starsze w wolontariat, w zakresie odpowiadającym specyfice instytucji i jej oferty kulturalnej. Przykładowe instytucje, które organizowało programy wolontariatu skierowane do osób starszych: Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce Teatr Lalki „Tęcza” w Słupsku, Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie. Narodowy Instytut Wolności W ramach Korpus Solidarności – Rządowy Program Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018–2030, którego strategicznym celem jest wsparcie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego poprzez wypracowanie i wdrożenie rozwiązań ułatwiających i zachęcających do systematycznego angażowania się obywateli w wolontariat, wsparto w 2023 r. 6 projektów ukierunkowanych na promocję wolontariatu wśród osób starszych oraz wobec osób starszych. Zwiększenie dostępności placówek i instytucji kultury dla osób starszych, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Działanie ciągłe* Liczba inicjatyw mających na celu zwiększenie dostępności placówek i instytucji kultury dla osób starszych 15 dzięki: dostosowaniu rodzaju i form aktywności kulturalnych do zróżnicowanych potrzeb starszych odbiorców; upowszechnianiu pozytywnych wzorców i dobrych praktyk w tym obszarze; wspieraniu wszelkich form amatorskiej działalności artystycznej osób starszych; wykorzystaniu potencjału i bazy placówek publicznych do organizowania zajęć o charakterze kulturalnym, artystycznym, rekreacyjnym i ogólnorozwojowym. Narodowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba programów dotacyjnych Ministra KiDN ukierunkowanych na poprawę dostępności infrastruktury kultury, w tym uwzględnienie dostosowania do potrzeb osób starszych: 4 (w tym nabór z rozstrzygnięciem na 2024 r. w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0, Priorytet 2, Kierunek interwencji 2.1. „Infrastruktura bibliotek 2021-2025”). Liczba udzielonych dofinansowań w 2023 r.: 458. Liczba programów dotacyjnych, dofinansowanych w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020 ukierunkowanych na poprawę dostępności oferty instytucji kultury, w tym uwzględnienie dostosowania do potrzeb osób starszych: 1 „Kultura bez barier” (nabór w 2022 r., realizacja projektów 2022-2023). Liczba udzielonych dofinansowań: 164 (w tym projekty z cross-financing na działania infrastrukturalne). Lista programów dotacyjnych Ministra KiDN, w których w 2023 r. zostały dofinansowane projekty infrastrukturalne służące poprawie dostępności instytucji dla szerokiego grona odbiorców, w tym osób starszych: 1.Infrastruktura domów kultury (186), 2.Infrastruktura kultury (210), 3.Infrastruktura szkolnictwa artystycznego (62), 4.Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0, Priorytet 2, Kierunek interwencji 2.1. „Infrastruktura bibliotek 2021-2025” (nabór w 2023r., rozstrzygnięciem na 2024 r.). Dostosowanie rodzaju i form aktywności kulturalnych do zróżnicowanych potrzeb starszych odbiorców: W 2023 r. kontynuowano projekt „Kultura bez Barier”. 164 instytucje kultury z całej Polski otrzymały środki na realizację przedsięwzięć poprawiających dostępność oferty dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych. Łączna kwota dotacji wyniosła 25 mln zł. 16 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt „Kultura bez barier”, finansowany z PO WER. Inicjatywa była realizowana przez PFRON, MKiDN, Fundację Kultury bez Barier oraz ibkKUBIA (partnera ponadnarodowego). Efektem projektu jest „Model dostępnej kultury”, który może wykorzystany m.in. w teatrach, muzeach, domach kultury, bibliotekach. Zwiększa on dostępność oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Szczegółowy opis projektu i wypracowanego Modelu zapewniania dostępności w instytucjach kultury, znajduje się w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Projekt pn. „Projektowanie uniwersalne kultury – dostępność w instytucjach kultury” (MKiDN i PFRON) We wrześniu 2023 r. została podpisana umowa o dofinansowanie z Narodowym Centrum Kultury (NCK) na realizację projektu, który przewiduje m.in. wsparcie inwestycyjne w postaci grantów dla 80 instytucji kultury w zakresie poprawy dostępności obiektu i oferty kulturalnej. Dofinansowania w funduszach europejskich dla sektora kultury Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wdraża projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów kultury, programu Kultura finansowanego z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz rozpoczęło realizację programu VII Priorytetu Kultura, działania 7.1 Infrastruktura kultury i turystyki kulturowej programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027. W ramach wszystkich programów realizowane są projekty, których cele obejmują m.in. modernizację i rozbudowę infrastruktury kultury w oparciu o standardy dostępności, poprawę dostępności obiektów kultury, w tym zabytkowych, oraz zakup sprzętu i wyposażenia udostępniającego zasoby kultury osobom o szczególnych potrzebach, w tym seniorów. 17 Projekty realizowane w ramach POIiŚ Realizowano 144 projekty, które zostały rozliczone i zakończone na koniec 2023 r. Dla przykładu w wyniku realizacji projektu “EC1 Łódź - Miasto Kultury” zakupiono m.in. wózki inwalidzkie, schodołazy gąsienicowe, rampy najazdowe, poprawiono jednocześnie dostosowanie przestrzeni wystawowych dla osób o szczególnych potrzebach, a także przeprowadzono szkolenie z obsługi klientów z niepełnosprawnościami. Program pn. „Kultura” Realizowano 21 projektów finansowanych z EOG o łącznej wartości ponad 250 mln zł. Podejmowane inicjatywy miały charakter inwestycyjny lub zwiększały dostępność oferty kulturalnej. Dzięki nim zlikwidowane zostały bariery architektoniczne, co pozwoliło na dostosowania obiektów i instytucji kultury do potrzeb osób starszych i OzN. Konkurs pn. „KULTURA WRAŻLIWA” (PFRON) Celem inicjatywy jest promowanie i nagradzanie twórczości artystycznej tworzonej z udziałem OzN w wydarzeniach postaci: spektakl teatralny (w tym: dramatyczny, muzyczny, widowisko uliczne), spektakl taneczny (w tym: baletowy), spektakl eksperymentalny, musical, opera, balet; performance, koncert (w tym: widowiska poetycko-muzyczne), happening. Przedsięwzięcie stanowi rodzaj aktywizacji środowiska OzN, w tym seniorów i rehabilitacji społecznej poprzez teatroterapię. Liczba nowych inicjatyw mających na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ekonomicznemu i ubóstwu osób starszych Obszar III Podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ekonomicznemu i ubóstwu osób starszych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programu „Posiłek w szkole i domu\"– więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. 18 Przedstawienie rekomendacji wynikających z dokonanej analizyDokonanie analizy problematyki dotyczącej tzw. renty dożywotniej pod kątem zapewnienia ochrony osób starszych, będących stroną umów o rentę dożywotnią Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Finansów, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2019-2022 Ministerstwo Sprawiedliwości Prace legislacyjne dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, obejmującego m. in. zmiany w zakresie umowy dożywocia - - więcej informacji w załączniku 1, w rozdziale dot. MS. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Analiza zgłoszeń kierowanych do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak i prowadzony na bieżąco monitoring rynku w latach 2019-2022 nie wykazały istnienia podstaw do podjęcia działań w ramach kompetencji ustawowych Prezesa Urzędu wobec podmiotów zawierających z konsumentami umowy o dożywotnie świadczenie pieniężne (odwrócony kredyt hipoteczny, tj. tzw. „renta dożywotnia”). Warto przy tym dodać, że zgodnie z wiedzą Prezesa Urzędu na polskim rynku, pomimo szczegółowej regulacji prawnej tej kwestii, brak jest produktu, który odpowiadałby odwróconej hipotece w modelu kredytowym, czyli odwróconego kredytu hipotecznego zdefiniowanego w ustawie o odwróconym kredycie hipotecznym, natomiast oferowane produkty z zakresu modelu sprzedażowego odwróconej hipoteki opierają się na przepisach Kodeksu cywilnego. Przedstawiciele Prezesa Urzędu brali udział w pracach grupy roboczej powołanej z inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości. MS podjął się koordynacji działań dotyczących analizy zagadnienia związanego z ofertą kierowaną do konsumentów – osób starszych, przez podmioty komercyjne, polegającą na wypłacie renty dożywotniej za przeniesienie własności nieruchomości. W pracach grupy roboczej uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Finansów, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Odsetek osób starszych korzystających z usług edukacyjnych, świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej 19 Narodowego, Główny Urząd Statystyczny Edukacja formalna i nieformalna - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności oraz załączniku nr 1, w rozdziale dot. MEN Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba stałych inicjatyw edukacji przez całe życie kierowanych przez uczelnie artystyczne do osób starszych: 5. Liczba programów dotacyjnych, w którym jeden z priorytetów dotyczy uczenia się przez całe życie: 2 Stałe, systemowe działania edukacyjne adresowane do seniorów: Uniwersytet Artystyczny Trzeciego Wieku (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu), Akademia Kreatywnego Seniora (Akademia Sztuk Pięknych w Łodzi), Akademia Otwarta – dorośli do sztuki (Towarzystwo Przyjaciół ASP wraz z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie), Otwarta Akademia Muzyczna (Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu), Muzyczna Akademia Seniora (Akademia Muzyczna w Katowicach), Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie wpisuje się również w programy dotacyjne Ministra KiDN, w szczególności programy Edukacja kulturalna oraz Infrastruktura bibliotek: jedno z zadań programu Edukacja Kulturalna polega na tworzeniu i prowadzeniu kompleksowych działań z zakresu edukacji kulturalnej skierowanych do osób dorosłych, w ramach programu Infrastruktura bibliotek wśród kryteriów punktowanych znajduje się kryterium: „Po zakończeniu zadania biblioteka będzie realizowała działania służące podnoszeniu kompetencji informatycznych (cyfrowych) lokalnej społeczności, przy jednoczesnym właściwym zaplanowaniu wyposażenia dla tak definiowanej funkcji”, które to kryterium, jak pokazuje praktyka, najczęściej realizowane jest przez organizację kursów komputerowych dla seniorów. 20 Liczba osób bezrobotnych i poszukujących pracy w starszych grupach wiekowych objętych przez urzędy pracy wsparciem w zakresie aktywizacji zawodowej oraz Liczba osób starszych, które podjęły pracę w wyniku uczestnictwa w aktywizacji zawodowej Wsparcie osób bezrobotnych i poszukujących pracy w starszych grupach wiekowych w dostępie do programów aktywizacji zawodowej, oferowanych przez urzędy pracy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Wsparcie osób po 50 roku życia w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) Osoby te mogą skorzystać z doradztwa zawodowego połączonego z przygotowaniem Indywidualnego Planu Działania (IPD), pośrednictwa pracy, a także szkoleń i kursów mających na celu podniesienie kwalifikacji i kompetencji lub przekwalifikowanie. Dodatkowo osoby starsze mogą skorzystać z formy wsparcia jaką są staże oraz subsydiowane zatrudnienie a także otrzymać wsparcie finansowe na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej, w formie bezzwrotnej, połączone ze wsparciem szkoleniowym oraz pomostowym. Do końca 2023 r. wsparciem objęto łącznie 167,7 tys. osób po 54 r. ż., w tym blisko 83,4 tys. to osoby, które są bezrobotne (w tym długotrwale bezrobotne) lub bierne zawodowo, które nie uczestniczyły w kształceniu lub szkoleniu przed projektem. Wśród wyżej wskazanych, wsparciem w ramach projektów oferujących dotacje na założenie własnej działalności gospodarczej do końca 2023 r. objęto 8,74 tys. osób po 54 r. ż., w tym 4,9 tys. to osoby, które są bezrobotne (w tym długotrwale bezrobotne) lub bierne zawodowo i nie uczestniczyły w kształceniu lub szkoleniu przed projektem. Liczba wspartych podmiotów ekonomii społecznej zatrudniających osoby starsze Wsparcie podmiotów ekonomii społecznej zatrudniających osoby starsze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach priorytetu inwestycyjnego 9v wspieranie przedsiębiorczości społecznej i integracji zawodowej w przedsiębiorstwach społecznych oraz podmiotach ekonomii społecznej, a także w celu ułatwiania dostępu do 21 zatrudnienia - realizowany jest szereg działań zmierzających do wzmocnienia kondycji sektora ekonomii społecznej oraz rozwoju podmiotów ekonomii społecznej. Na poziomie krajowym wsparcie realizowane jest w ramach działania 2.9 Rozwój ekonomii społecznej w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój. Wdrażane są także działania skierowane na wzmocnienie systemu wsparcia dla podmiotów ekonomii społecznej, m.in. poprzez zapewnienie preferencyjnej oferty wsparcia zwrotnego dla podmiotów ekonomii społecznej. Projekt „Wdrożenie instrumentu pożyczkowego i poręczeniowego w ramach Krajowego Funduszu Przedsiębiorczości Społecznej” W 2023 r. kontynuowano realizację projektu. Do końca 2023 r. 1194 podmiotów ekonomii społecznej skorzystało z preferencyjnych pożyczek, co przyczyniło się do stworzenia nowych 1323 miejsc pracy. Wsparcie bezpośrednie dla podmiotów ekonomii społecznej świadczone jest w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych przez akredytowane Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej (OWES). Istnieje możliwość otrzymania wsparcia finansowego lub pomostowego na stworzenie miejsca pracy w nowym lub istniejącym przedsiębiorstwie społecznym dla osób z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym osób ubogich pracujących lub osób po ukończeniu 50. roku życia, posiadających status osoby poszukującej pracy, bez zatrudnienia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Dodatkowo, możliwe jest uzyskanie przez podmioty ekonomii społecznej wsparcia doradczego czy szkoleniowego. Do końca 2023 r., w ramach wsparcia ekonomii społecznej w RPO wsparto 23 754 podmiotów ekonomii społecznej. Stworzono także 16 453 miejsc pracy w przedsiębiorstwach społecznych. Prowadzenie działań informacyjnych skierowanych do przedsiębiorców oraz podmiotów ekonomii społecznej i solidarnej z zakresu znajomości Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Minister Cyfryzacji Działanie ciągłe* Liczba zrealizowanych działań informacyjnych skierowanych do przedsiębiorców z zakresu znajomości zasad srebrnej gospodarki oraz potrzeb i rozwiązań związanych z dostępnością stron internetowychi usług elektronicznych 22 zasad srebrnej gospodarki oraz potrzeb i rozwiązań związanych z dostępnością stron internetowych i usług elektronicznych dla osób starszych Ministerstwo Cyfryzacji Minister Cyfryzacji podejmuje działania, aby strony internetowe i aplikacje mobilne podmiotów publicznych były dostępne cyfrowo. Aby każdy, bez względu na wiedzę, wiek, niepełnosprawność lub czasowe ograniczenia, mógł na równych zasadach korzystać ze strony internetowej albo aplikacji. W dobie starzejącego się społeczeństwa liczba osób korzystających z dostępności cyfrowej będzie się zwiększać. Dostępność cyfrowa jest szansą na dotarcie do wszystkich użytkowników, nie tylko osób z niepełnosprawnościami, ale właśnie także do osób starszych. Liczba zrealizowanych działań promujących przedsiębiorczość osób starszych Prowadzenie działań na rzecz promocji przedsiębiorczości osób starszych Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach działań cyklicznych, podobnie jak w latach poprzednich, brano udział w organizacji stoisk informacyjno-promocyjnych Ministerstwa Rozwoju i Technologii podczas targów „Dostępność Plus” w dniach 6-7 czerwca 2023 r. organizowanych przez PFRON odział w Opolu oraz podczas targów „Viva Seniorzy” w dniach 29-30 września 2023 r. w Poznaniu. W trakcie rozmów bezpośrednich z przedsiębiorcami oraz przedstawicielami społeczności senioralnej był dyskutowany temat aktywności zawodowej osób starszych. Realizacja w podstawie programowej kwestii edukacji zdrowotnej oraz Liczba zrealizowanych działań mających na celu upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia Obszar IV Upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia, z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia na wszystkich szczeblach edukacji Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Zdrowia Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach prowadzonych w 2023 r. działań oraz wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym, Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło kampanię informującą Polaków o rozszerzeniu programu bezpłatne leki 75+ m.in. o osoby powyżej 65. roku życia. Kampania polegała na emisji spotów u nadawców telewizyjnych i radiowych o zasięgu ogólnopolskim oraz na stworzeniu nowej zakładki na stronie internetowej MZ oraz na stronie pacjent.gov.pl. Kampania miała na celu dotarcie do masowego odbiorcy, aby przekazać informację o możliwości korzystania z 23 bezpłatnych leków refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia dla seniorów. Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji, realizował : projekt pn. ZADBAJ O SIEBIE W NOWYM ROKU. W ramach projektu prowadzono warsztaty skierowane do osób starszych 60+, które chcą zadbać o swoje zdrowie poprzez realizację m.in. ćwiczeń usprawniających; Program Profilaktyki Osteoporozy - bezpłatne badania przesiewowe dla kobiet w wieku 50 – 70 lat; warsztaty samoopieki przeznaczone dla osób starszych;  bezpłatną rehabilitację dla osób, które przechorowały COVID i podejrzewają u siebie stan przewlekłego zmęczenia związanego z zespołem post-COVID dla osób 18 – 65 r.ż.; Program profilaktyki RZS; Program profilaktyki chorób odkleszczowych; Program profilaktyki przewlekłych bólów kręgosłupa. Ministerstwo Edukacji Narodowej Edukacja zdrowotna była i jest jednym z priorytetowych obszarów nauczania odpowiednio mocno zaznaczonym w podstawie programowej i obowiązkowo realizowanym na każdym etapie edukacyjnym. Cele kształcenia i treści nauczania z zakresu edukacji zdrowotnej są zawarte w podstawie programowej wychowania przedszkolnego oraz przedmiotach takich, jak: wychowanie fizyczne, przyroda, biologia, chemia, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie do życia w rodzinie. Wychowanie przedszkolne Do zadań przedszkola należy tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi u dzieci nawyków i zachowań prowadzących do samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo oraz przygotowanie ich do rozumienia emocji, uczuć własnych i innych ludzi oraz dbanie o zdrowie psychiczne. Dzieci poznają również podstawowe ćwiczenia kształtujące nawyk utrzymania prawidłowej postawy ciała. I etap edukacyjny (klasy I-III szkoły podstawowej) 24 Zakres edukacji zdrowotnej kładzie nacisk na kształtowanie świadomości zdrowotnej w zakresie higieny, pielęgnacji ciała, odżywiania się i trybu życia. Uczniowie m. in. :  poznają wartości odżywcze produktów żywnościowych,  dowiadują się, jakie znaczenie ma odpowiednia dieta dla utrzymania zdrowia oraz, że należy ograniczyć spożywanie posiłków o niskich wartościach odżywczych i zachować umiar w spożywaniu produktów słodzonych,  uczą się przygotowywania posiłków służących utrzymaniu zdrowia. II etap edukacyjny (klasy IV-VIII szkoły podstawowej) Uczniowie m.in. poznają:  szkodliwość używek i zbyt długiego korzystania z telefonów komórkowych, oznaczenia substancji szkodliwych dla zdrowia: drażniących, trujących, żrących i wybuchowych, zasady zdrowego stylu życia (w tym zdrowego odżywiania się), elementy układu pokarmowego i ich funkcje (rodzaje zębów, przyczyny próchnicy i zasady profilaktyki, źródła i znaczenie składników pokarmowych - białka, cukry, tłuszcze, witaminy, sole mineralne i woda - dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, ich występowanie w wybranych produktach spożywczych, miejsca trawienia i wchłaniania), skutki niedoboru niektórych witamin (A, D, K, C, B6, B12) i składników mineralnych (Mg, Fe, Ca) w organizmie oraz skutki niewłaściwej suplementacji witamin i składników mineralnych,  konieczność systematycznego spożywania owoców i warzyw,  potrzebę stosowania diety zróżnicowanej, dopasowanej do potrzeb organizmu (wiek, płeć, stan zdrowia, aktywność fizyczna itp.), indeks masy ciała oraz konsekwencje zdrowotne niewłaściwego odżywiania (otyłość, nadwaga, anoreksja, bulimia, cukrzyca),  przykłady chorób układu pokarmowego (WZW A, WZW B, WZW C, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zatrucia pokarmowe, rak jelita grubego) oraz zasady ich profilaktyki, 25 zasady higieny osobistej i czystości odzieży, prawidłową postawę ciała w różnych sytuacjach, zasady i metody hartowania organizmu, sposoby ochrony przed nadmiernym nasłonecznieniem i niską temperaturą, sposoby redukowania nadmiernego stresu i radzenia sobie z nim w sposób konstruktywny,  rolę wypoczynku, rodzaje ćwiczeń relaksacyjnych, wpływ stresu na zdrowie, podstawowe czynności resuscytacji krążeniowo-oddechowej, warunki środowiskowe i społeczne, które są korzystne dla zdrowia (ochrona środowiska przyrodniczego, wsparcie społeczne, komunikacja interpersonalna, współpraca osób, instytucji i organizacji na rzecz zdrowia), fazy psychofizycznego rozwoju człowieka w okresie prenatalnym i postnatalnym. Szkoły ponadpodstawowe (liceum ogólnokształcące, technikum) Uczniowie m.in. poznają:  związek budowy narządów z pełnioną przez nie funkcją, mechanizmy warunkujące homeostazę (termoregulacja, osmoregulacja, stałość składu płynów ustrojowych, ciśnienie krwi, rytmy dobowe), sposoby nabywania odporności swoistej (czynny i bierny), zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego (nadmierna i osłabiona odpowiedź immunologiczna), sytuacje wymagające immunosupresji (przeszczepy, alergie, choroby autoimmunologiczne),  wpływ czynników zewnętrznych na funkcjonowanie układu oddechowego (tlenek węgla, pyłowe zanieczyszczenie powietrza, dym tytoniowy, smog), znaczenie badań diagnostycznych w profilaktyce chorób układu oddechowego (RTG klatki piersiowej, spirometria, bronchoskopia),  budowę i funkcje mózgu, rdzenia kręgowego i nerwów,  rolę autonomicznego układu nerwowego w utrzymaniu homeostazy, wpływ substancji psychoaktywnych na funkcjonowanie 26 organizmu,wybrane choroby układu nerwowego (depresja, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, schizofrenia) oraz znaczenie ich wczesnej diagnostyki dla ograniczenia społecznych skutków tych chorób, wykazuje związek między stylem życia i chorobami układu krążenia (miażdżyca, zawał mięśnia sercowego, choroba wieńcowa serca, nadciśnienie tętnicze, żylaki); przedstawia znaczenie badań diagnostycznych w profilaktyce chorób krążenia; wyjaśnia wpływ odżywiania się (w tym suplementacji) i aktywności fizycznej na rozwój oraz stan kości i mięśni człowieka; zagadnienia genetyczne, zasady racjonalnego żywienia, zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia) i ich skutki zdrowotne, przyczyny (w tym uwarunkowania genetyczne) otyłości oraz sposoby jej profilaktyki, wylicza oraz interpretuje wskaźnik masy ciała (BMI) na tle indywidualnych potrzeb i norm zdrowotnych dla kategorii wiekowej; znaczenie badań diagnostycznych (gastroskopia, kolonoskopia, USG, próby wątrobowe, badania krwi i kału) w profilaktyce i leczeniu chorób układu pokarmowego, w tym raka żołądka, raka jelita grubego, zespołów złego wchłaniania, choroby Crohna. Zagadnienia dotyczące zdrowia były omawiane również na zajęciach z wychowawcą. Zgodnie bowiem z przepisami rozporządzenia w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół tematyka dotycząca istotnych problemów społecznych, w tym również problemów zdrowotnych, powinna być omawiana podczas zajęć z wychowawcą. W realizacji wskazanych powyżej problemów podczas zajęć z wychowawcą mogli wziąć udział zaproszeni specjaliści w danej dziedzinie, wolontariusze, przedstawiciele stowarzyszeń i innych organizacji, których celem statutowym jest działalność wychowawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły. 27 5 Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1608, z późn. zm.). 6 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 (Dz. U. poz. 642). Realizacja działań edukacyjnych nakierowanych na utrzymanie zdrowiaPodejmowanie działań edukacyjnych nakierowanych na utrzymanie zdrowia, zróżnicowane w zależności od wieku i stopnia sprawności Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Zdrowia Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Zadania na rzecz promocji zdrowia oraz profilaktyki zdrowotnej osób starszych realizowane są również na mocy ustawy 5 oraz rozporządzenia 6 . Realizacja Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MZ. Ministerstwo Edukacji Narodowej W ramach działań prozdrowotnych dzieci i młodzieży realizowany jest Program Szkoła i Przedszkole Promujące Zdrowie, który zawiera szerokie działania dotyczące promocji zdrowia fizycznego, psychicznego i relacji społecznych. Od ponad 30 lat Program systematycznie i planowo tworzy środowisko społeczne i fizyczne sprzyjające zdrowiu i dobremu samopoczuciu całej społeczności szkolnej, a od 2018 r. także i przedszkolnej. Ponadto realizacja programu wspiera nie tylko rozwój kompetencji dzieci i młodzieży, ale także pracowników i rodziców w zakresie dbałości o zdrowie przez całe życie. Sieć szkół i przedszkoli ukierunkowuje zainteresowane osoby na utrzymanie dobrostanu zdrowotnego. Działalność ta dopasowana jest do wieku i stopnia sprawności odbiorców. Minister Edukacji i Nauki nadzoruje system certyfikacji szkół i placówek będących w sieci szkół i przedszkoli promujących zdrowie. Upowszechnianie koncepcji szkół i przedszkoli promujących zdrowie zostało wymienione wśród zadań koordynacyjnych w Narodowym Programie Zdrowia na lata 2021—2025. Program w swoich działaniach koncentruje się na propagowaniu zdrowego stylu życia, tworzy warunki (fizyczne i społeczne) sprzyjające ochronie zdrowia oraz umożliwia aktywne uczestnictwo społeczności szkolnej w działaniach na rzecz zdrowia. Warunki oraz organizacja nauki i pracy ma na celu sprzyjać zdrowiu i dobremu samopoczuciu uczniów, nauczycieli i innych pracowników szkoły oraz współpracy z rodzicami. Realizacja programów promocji zdrowia informujących o czynnikach Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Liczba zrealizowanych programów promocji zdrowia informujących o czynnikach ryzyka zdrowotnego i zachęcających do podejmowania zachowań 28 7 nr 247 Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 2022 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pn. „Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032” sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia.ryzyka zdrowotnego i zachęcających do podejmowania zachowań sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia Ministerstwo Zdrowia Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032 Uchwała 7 stanowi odpowiedź na obecny i prognozowany wzrost zachorowań na choroby układu krążenia (ChUK) oraz wynikające z tego skutki w postaci wysokiej umieralności. Program wszedł w życie 28 grudnia 2022 r., a jego realizacja rozpoczęła się w 2023 r. Program stanowi reformę polskiej kardiologii, kardiochirurgii, chirurgii naczyniowej, angiologii, neurologii i innych dziedzin pokrewnych związanych z ChUK, skupiając działania w pięciu głównych obszarach, kluczowych dla uzyskania efektu synergii oraz poprawy wskaźników epidemiologicznych w Polsce: I. Inwestycje w kadry; II. Inwestycje w edukację, profilaktykę i styl życia; III. Inwestycje w pacjenta; IV. Inwestycje w naukę i innowacje; V. Inwestycje w system opieki kardiologicznej. W 2023 r. w Narodowym Programie Chorób Układu Krążenia nie były realizowane zadania skierowane wyłącznie do osób starszych jednak efektem rozpoczętych działań jest wydłużenie życia i poprawa stanu zdrowia całego społeczeństwa. W 2023 r.: przeprowadzono m.in. kwerendę prowadzonych obecnie programów profilaktyki pierwotnej oraz promocji zasad zdrowego stylu życia z uwzględnieniem ustawodawstwa, zaleceń krajowych, systemu opieki POZ, kardiologicznej i medycyny pracy; przygotowano Raport otwarcia, w którym zawarto m.in. propozycję zmian organizacyjnych pozwalających na przyspieszenie diagnostyki i wdrożenie adekwatnego leczenia objawowej niewydolności serca, a także przygotowane założenia wielodyscyplinarnego modelu opieki paliatywnej (OP) dla chorych w zaawansowanych stadiach choroby 29 – z ograniczonymi możliwościami leczenia przyczynowego lub objawowego; opracowano m.in.: merytoryczne założenia Kalkulatora Stanu Zdrowia (narzędzie dla pacjentów będzie dostępne przez IKP). Wyodrębniono 10 obszarów oceny stanu zdrowia sercowo-naczyniowego: wysokość ciśnienia tętniczego, stężenie cholesterolu, stężenie glukozy, otyłość, palenie tytoniu, spożycie alkoholu, dieta, aktywność fizyczna, sen i poziom stresu. Kalkulator pozwoli każdemu użytkownikowi na ocenę obszarów ryzyka ChUK oraz podpowie, które obszary wymagają interwencji, w tym pilnej interwencji, merytoryczne założenia nowej Karty 10-letniego Ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych (niezakończonych i zakończonych zgonem), poprzedzone przeprowadzeniem odległej obserwacji chorobowości i umieralności osób uczestniczących w badaniach WOBASZ I i WOBASZ II oraz przeprowadzeniem analizy czynników ryzyka ChUK w odniesieniu do odległej obserwacji. Efektem działania będzie przygotowanie narzędzi do oceny aktualnego i przyszłego stanu zdrowia w odniesieniu do chorób układu krążenia. Uzyskane za pomocą tych narzędzi informacje pozwolą również na modyfikowanie programów profilaktycznych oraz planowanie potrzeb terapeutycznych w odniesieniu do populacji Polski. Ministerstwo Zdrowia wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym, popularyzuje wiedzę o zdrowiu i zachęca do zdrowego trybu życia, kierując swój przekaz do różnych grup społecznych, w tym również do osób starszych. Od 2016 r. realizowane są działania informacyjne, edukacyjne i promocyjne na rzecz profilaktyki przeciwnowotworowej i postaw prozdrowotnych skierowanych do populacji generalnej w ramach realizacji zadania Promocja zdrowia i profilaktyka nowotworów w ramach Programu Wieloletniego na lata 2016 - 2024 Priorytetu I Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych (zwany dalej NPZChN). Od 2020 r. 30 NPZChN kontynuowany jest w ramach obszarów i działań określonych w Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020-2030. Program wskazuje konieczność zmiany nastawienia społeczeństwa m.in. do kwestii regularnego wykonywania badań profilaktycznych, które dedykowane są również osobom, które ukończyły 60. rok życia. Jednocześnie, Ministerstwo Zdrowia od 2018 r. prowadzi kampanię Planuję długie życie. Kampania poświęcona jest poszczególnym obszarom onkologicznym. W szczególności rakowi: płuca, jelita grubego, złośliwemu skóry, prostaty, piersi, szyjki macicy. W celu dotarcia do licznych i zróżnicowanych odbiorców, kampania realizowana była w 2023 r. w oparciu o telewizję, radio, prasę, internet. Działania, które obejmowały m.in. telewizję i radio prowadzone były w stacjach o zasięgu ogólnopolskim, przy wsparciu stacjami regionalnymi, tematycznymi z wykorzystaniem dwóch formatów komunikacyjnych: audycji edukacyjnych i spotów społecznych. W audycjach oraz w spotach społecznych zachęcaliśmy do wykonywania badań przesiewowych, podkreślaliśmy, że regularne badania ratują zdrowie i życie. Wśród badań przesiewowych skierowanych do osób starszych są mammografia oraz kolonoskopia. Liczba zrealizowanych działań promujących szczepienia ochronne i inne świadczenia profilaktyczne. Promowanie szczepień ochronnych i innych świadczeń profilaktycznych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W dniu 30.11.2021 r. Ministerstwo Zdrowia, w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025, zawarło z Narodowym Instytutem Zdrowia Publicznego PZH – Państwowym Instytutem Badawczym umowę na realizację zadania z zakresu zdrowia publicznego. Umowa jest wieloletnia i jej realizacja zakończy się 31.12.2025 r. W 2023 r.: prowadzono portal szczepienia.info; realizowano działania informacyjno-promocyjne w mediach społecznościowych; 31 przygotowano wkład i opracowano graficznie ”Przewodnik po szczepieniach dorosłych dla pacjenta” w formacie e-book oraz „Przewodnik na temat bezpieczeństwa szczepionek HPV dla rodziców”; prowadzono edukację personelu medycznego; prowadzono kampanię dot. szczepień HPV pod hasłem „Początek jest kluczowy”. Liczba zrealizowanych działań promujących wiedzę w obszarze możliwości wykorzystania ICT do wsparcia profilaktyki chorób i poprawy jakości życia Propagowanie wiedzy w obszarze możliwości wykorzystania ICT (aplikacje, systemy, urządzenia) do wsparcia profilaktyki chorób i poprawy jakości życia Ministerstwo Zdrowia, Minister Cyfryzacji Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Przeprowadzono kampanie dot. obszaru profilaktyki, w tym możliwości wykorzystania ICT do jej wsparcia, w obszarach dot. seniorów w tym m.in.: 1.Kampania programu Profilaktyka 40plus oraz szczepień przeciw HPV: komunikacja na portalu pacjent.gov.pl, komunikacja w mediach społecznościowych, komunikacja na konferencjach i eventach prowadzona przez CeZ, 2.Kampania dot. skierowania do sanatorium: wspólne komunikaty wystosowane do mediów w ścisłej współpracy z NFZ, komunikacja na portalu pacjent.gov.pl, komunikacja w mediach społecznościowych, komunikacja na konferencjach i eventach prowadzona przez CeZ, Działania polegające na publikacji cyklicznych artykułów na pacjent.gv.pl oraz w Internecie, a także wpisów na social media poświęconych nowej funkcjonalności w aplikacji mojeIKP oraz rozszerzeniu funkcjonalności w IKP pozwalające na rejestrację na szczepienia przeciw COVID-19, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów jako grupy, która jest szczególnie narażona na cięższy przebieg COVID-19 i dla której szczepienia stanowią ważny element profilaktyki. Wdrażanie opieki farmaceutycznej, prowadzenie analiz stosowanej farmakoterapii na rzecz redukcji leków potencjalnie niewłaściwych dla Ministerstwo Zdrowia2018-2020Liczba przeprowadzonych analiz stosowanej farmakoterapii oraz Liczba podjętych działań na rzecz poprawy przestrzegania zaleceń terapeutycznych 32 osób starszych, zgodnie z kryteriami obowiązującymi w tym zakresie Ministerstwo Zdrowia Pilotaż w zakresie przeglądów lekowych był realizowany do końca 2022 r. W 2023 r. trwała jego ewaluacja. Liczba programów prozdrowotnych uzupełnionych o specyfikę problemów zdrowotnych, charakterystycznych w grupie osób starszych Uwzględnienie specyfiki problemów zdrowotnych, charakterystycznych w grupie osób starszych, w realizowanych programach prozdrowotnych Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Narodowej Strategii Onkologicznej realizowany był Program badań w kierunku wykrywania raka płuca - w 2023 r. wykonano 16 946 badań NDTK płuc. Ponadto, zmieniono warunki realizacji w programie profilaktyki raka piersi – rozszerzono populację kwalifikującą się do przesiewowych badań mammograficznych o grupę kobiet w wieku 70-74. W 2023 r. Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji realizował następujące programy prozdrowotne, współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (oś V Progamu Operacyjnego wiedza Edukacja Rozwój): projekt pn. „Program Profilaktyki RZS Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR.05.01.00-00- 0022/17. Głównym celem projektu było pilotażowe wdrożenie Ogólnopolskiego programu polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania reumatoidalnego zapalenia stawów przy współpracy pomiędzy przychodniami POZ a specjalistami – reumatologami z Ośrodka Wczesnej Diagnostyki w zakresie prowadzenia koordynowanych badań przesiewowych nakierowanych na przeciwdziałanie i wczesne wykrycie reumatoidalnego zapalenia stawów, z uwzględnieniem osób do 65 r.ż. projekt pn. „Program Profilaktyki Osteoporozy Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR.05.01.00-00-0012/18. Głównym celem projektu było wdrożenie w ośrodkach uczestniczących w programie skoordynowanego systemu wczesnej identyfikacji kobiet w wieku 50-70 lat, zagrożonych złamaniami niskoenergetycznymi oraz chorych z już dokonanymi złamaniami i kierowanie ich 33 do właściwego Specjalistycznego Ośrodka Profilaktyki Osteoporozy. Program ma pozwolić na wczesne wykrywanie podwyższonego ryzyka osteoporozy, szczególnie u kobiet i umożliwienie leczenia choroby na wczesnym etapie, co zwiększa szanse na powodzenie leczenia i szanse utrzymania dobrego zdrowia pacjentek. Projekt pn. „Program profilaktyki przewlekłych bólów kręgosłupa Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR. 05.01.00- 00-0025/19. Głównym celem projektu było zwiększenie wczesnego wykrywania oraz prewencja przewlekłych bólów kręgosłupa wśród osób aktywnych zawodowo z terenu makroregionu centralnego (województwa: łódzkie, mazowieckie) poprzez przeprowadzenie działań edukacyjno-diagnostyczno-terapeutycznych wśród osób do 65 r.ż. Liczba utworzonej nowej infrastruktury i usług dla rozwoju aktywności prozdrowotnej ze szczególnym uwzględnieniem najstarszych grup wieku Tworzenie infrastruktury i usług dla rozwoju aktywności prozdrowotnej ze szczególnym uwzględnieniem najstarszych grup wiek Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Dostępność Plus dla zdrowia Projekt ma na celu wdrożenie działań projakościowych w systemie ochrony zdrowia polegających na dostosowaniu, wybranych w procedurze konkursowej, placówek POZ i szpitali do potrzeb grupy docelowej - pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w szczególności osób starszych oraz niepełnosprawnych, w oparciu o opracowane w projekcie Standardy Dostępności. Wdrażane rozwiązania będą przyczyniały się do poprawy dostępności placówek medycznych w obszarach: • cyfrowym, • architektonicznym, • komunikacyjnym, • organizacyjnym. Placówki medyczne biorące udział w projekcie otrzymują granty – w przypadku POZ w wysokości do 720 tys. zł, a szpitali do 2 mln zł. Okres 34 realizacji danego przedsięwzięcia wynosi do 18 miesięcy. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Efekty projektu to m.in.: zniwelowanie barier architektonicznych, cyfrowych oraz informacyjno-komunikacyjnych w placówkach ochrony zdrowia,  podjęcie działań dostosowawczych, w tym prac modernizacyjnych oraz zakupu sprzętów zapewniających funkcjonowanie placówek „przyjaznych” osobom ze szczególnymi potrzebami; podniesienie jakości usług zdrowotnych dla pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w tym aspektów komunikacyjnych i organizacyjnych, stworzenie/zoptymalizowanie systemów IT uwzględniających szczególne potrzeby pacjentów, w tym wdrożenie rozwiązań telemedycznych w POZ i szpitalach, podniesienie dojrzałości cyfrowej placówek w zakresie wsparcia pacjentów ze szczególnymi potrzebami. Obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiany jest personel POZ i szpitali na potrzeby osób z niepełnosprawnościami, w tym środowiska osób z niepełnosprawnością wzroku czy słuchu, a także seniorów. W trakcie szkoleń przekazywana była wiedza na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z tych placówek. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Aktywność prozdrowotną osób starszych wzmacniają także usługi/funkcjonalności udostępniane przez CeZ.: w ramach programu Profilaktyki 40 PLUS umożliwiono wypełnienie e- ankiety, w celu otrzymania e-skierowania i umówienia się na badania; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do 35 harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ; dodanie programu ćwiczeń 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa - \"Recepta na Ruch\". W kwestii tworzenia infrastruktury, realizowano inwestycję obejmującą „Modernizację i wyposażenie II części V piętra dla Kliniki i Polikliniki Neuroortopedii i Neurologii w budynku głównym Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher w Warszawie”. Inwestycja ma na celu modernizację pomieszczeń V piętra bloku A, gdzie zostanie przeniesiona Klinika Neuroortopedii i Neurologii. Poprzez zwiększenie powierzchni kliniki z 178,8 m2 na 513,58 m2 powstanie 7 sal chorych (w tym sala pooperacyjna i izolatka) wyposażonych w oddzielne sanitariaty. Dzięki większej liczbie łóżek (zwiększenie z 13 na 22) zwiększy się dostępność do świadczeń specjalistycznych opieki zdrowotnej, nastąpi podniesienie jakości oraz bezpieczeństwa leczonych pacjentów co w efekcie da możliwość rozszerzenia działalności kliniki. Wartość projektu wynosi 353 mln zł. Okres realizacji projektu: od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. Liczba działań podjętych w celu rozwoju telemedycyny, w tym teleopiekiRozwijanie telemedycyny, w tym teleopieki: upowszechnienie różnych form teleopieki i telekonsultacji; rozwój rozwiązań w zakresie mobile health. Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Od 2020 r. Ministerstwo Zdrowia realizuje projekt telemedyczny: „Ograniczanie społecznych nierówności w zdrowiu poprzez stosowanie rozwiązań telemedycyny i e-zdrowia”, w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021. Projekt ma przyczynić się do zmniejszenia kosztów procedur medycznych, zmniejszenia obciążeń dla pacjentów oraz zwiększenia dostępności usług medycznych. Koncentruje się na wypracowaniu modeli telemedycznych w 7 obszarach: kardiologii, geriatrii, psychiatrii, diabetologii, chorób przewlekłych, położnictwa, opieki 36 paliatywnej - które mogłyby poszerzyć katalog procedur telemedycznych objętych publicznym finansowaniem oraz zwiększyć poziom wykorzystania potencjału telemedycyny w Polsce. Do 30 listopada 2021 r. zespoły ekspertów polsko-norweskich opracowały wstępne modele telemedyczne w dziedzinach: kardiologia, geriatria, psychiatria, choroby przewlekłe, diabetologia i położnictwo. Następnie założono ich przetestowanie w projektach pilotażowych realizowanych przez szpitale ponadregionalne/instytuty w części konkursowej Programu „Zdrowie”. Osoby starsze są jedną z grup docelowych działań realizowanych w projekcie, szczególnie w obszarze geriatrii, opieki paliatywnej oraz chorób przewlekłych. Realizacja projektu potrwa do kwietnia 2024 r. W 2023 r. miała miejsce realizacja projektów pilotażowych mających na celu testowanie modeli telemedycznych opracowanych w ramach predefiniowanego projektu dotyczącego polityki w zakresie telemedycyny i e-zdrowia w ramach Programu Zdrowie finansowanego ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021 i budżetu państwa. Wśród wybranych projektów znalazły się m.in. przedsięwzięcia w obszarze geriatrii oraz chorób przewlekłych. Testowanie rozwiązań telemedycznych zostało wydłużone i potrwa do 30 stycznia 2024 r. Ponadto, pod koniec 2023 r. w ramach programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC), Ministerstwo Zdrowia złożyło wniosek o dofinansowanie projektu Portfel Aplikacji Zdrowotnych (PAZ). Partnerem MZ w jego realizacji jest CeZ. W ramach projektu przygotowane zostaną: Procedura udzielania grantów na wytwarzanie aplikacji zdrowotnych przez uczelnie medyczne.. Aplikacje wytworzone zgodnie z wymaganiami uzyskają tyt. Aplikacja Certyfikowana MZ, portal Portfel Aplikacji Zdrowotnych (PAZ) (podstrona gov.pl), na którym zostanie udostępniony katalog aplikacji certyfikowanych, zarówno wytworzonych w ramach udzielonych w przedmiotowym projekcie grantów, jak i w drodze certyfikacji aplikacji już dostępnych na rynku. Zakłada się, że aplikacje będą bezpłatne dla każdego użytkownika i dystrybuowane przez obecnie funkcjonujące sklepy (Apple, Google). Aplikacje będą weryfikowane pod kątem merytorycznym m.in. funkcjonalności aplikacji, jej użyteczność, 37 łatwość obsługi, zawartość merytoryczna, innowacyjność oraz w zakresie bezpieczeństwa informacji. Poziom zaspokojenia potrzeb osób korzystających z materiałów i sprzętu oraz świadczeń opieki zdrowotnej, wyrobów medycznych rekompensujących utraconą sprawność Ułatwienie dostępu do materiałów i sprzętu oraz świadczeń opieki zdrowotnej, wyrobów medycznych rekompensujących utraconą sprawność Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Dostępność Plus dla zdrowia Projekt miał na celu wdrożenie działań projakościowych w systemie ochrony zdrowia polegających na dostosowaniu, wybranych w procedurze konkursowej, placówek POZ i szpitali do potrzeb grupy docelowej - pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w szczególności osób starszych oraz niepełnosprawnych, w oparciu o opracowane w projekcie Standardy Dostępności. Wdrażane rozwiązania będą przyczyniały się do poprawy dostępności placówek medycznych w obszarach: cyfrowym, architektonicznym, komunikacyjnym, organizacyjnym. Placówki medyczne biorące udział w projekcie otrzymywały granty – w przypadku POZ w wysokości do 720 tys. zł, a szpitali do 2 mln zł. Okres realizacji danego przedsięwzięcia wynosił do 18 miesięcy. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Efekty projektu to m.in.: zniwelowanie barier architektonicznych, cyfrowych oraz informacyjno-komunikacyjnych w placówkach ochrony zdrowia;  podjęcie działań dostosowawczych, w tym prac modernizacyjnych oraz zakupu sprzętów zapewniających funkcjonowanie placówek „przyjaznych” osobom ze szczególnymi potrzebami; podniesienie jakości usług zdrowotnych dla pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w tym aspektów komunikacyjnych i organizacyjnych, stworzenie/zoptymalizowanie systemów IT uwzględniających szczególne potrzeby pacjentów, w tym wdrożenie rozwiązań telemedycznych w POZ i szpitalach, 38 podniesienie dojrzałości cyfrowej placówek w zakresie wsparcia pacjentów ze szczególnymi potrzebami. Obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiany jest personel POZ i szpitali na potrzeby osób z niepełnosprawnościami, w tym środowiska osób z niepełnosprawnością wzroku czy słuchu, a także seniorów. W trakcie szkoleń przekazywana była wiedza na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z tych placówek. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Wartość projektu wynosi 353 mln zł. Okres realizacji projektu: od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Tego typu interwencja była realizowana m.in. w projektach współfinansowanych z EFS w Regionalnych Programach Operacyjnych. Działania miały na celu ułatwianie dostępu do przystępnych cenowo, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej. Przykładami realizowanych działań jest np. świadczenie długoterminowej medycznej opieki domowej nad osobą potrzebującą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, w tym pielęgniarskiej opieki długoterminowej, wsparcie działalności lub tworzenia nowych miejsc opieki medycznej w formach zdeinstytucjonalizowanych oraz przygotowania i tworzenia wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego, połączonego z doradztwem w doborze sprzętu, treningami z zakresu samoobsługi wypożyczonego sprzętu oraz przygotowaniem warunków do opieki domowej. Wykorzystanie nowoczesnych technologii dla rekompensowania Ministerstwo Zdrowia2018-2020Liczba wykorzystanych nowoczesnych technologii dla rekompensowania utraconej sprawności 39 utraconej sprawności i wzmacniania samodzielności Minsterstwo Zdrowia Istotne jest dostarczenie pacjentom informacji na temat ich stanu zdrowia. W Polsce realizowane jest to za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP). W 2023 r. realizowano prace rozwojowe m.in. w zakresie Internetowego Konta Pacjenta (IKP)/aplikacji mojeIKP W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach IKP adresowane również do osób starszych: prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e-zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach mojeIKP adresowane również do osób starszych:  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów; przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa - \"Recepta na Ruch\". Liczba wspartych programów mających na celu opracowywanie oraz upowszechnianie innowacyjnych rozwiązań i technologii w obszarze zdrowia i telemedycyny Wspieranie opracowywania oraz upowszechniania innowacyjnych rozwiązań i technologii w obszarze zdrowia i telemedycyny Ministerstwo Zdrowia, Minister Cyfryzacji, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W 2023 r. realizowano prace rozwojowe art.. w zakresie Internetowego Konta Pacjenta (IKP)/aplikacji mojeIKP W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach IKP adresowane również do osób starszych: 40 8 § 6 ust. 1 pkt 10 lit. b rozporządzenia w sprawie domów pomocy społecznej prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e-zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach mojeIKP adresowane również do osób starszych:  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów, przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowia - \"Recepta na”Ruch\". Liczba osób korzystających z terapii zajęciowej Zwiększanie dostępności terapii zajęciowej i fizjoterapii Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Oddziaływanie w ramach terapii zajęciowej wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz jej aktów wykonawczych skierowane jest głównie do osób starszych, które są mieszkańcami domów pomocy społecznej. Na podstawie przepisu 8 , każdy dom pomocy społecznej jest obowiązany, w zakresie usług opiekuńczych i wspomagających do zorganizowania zajęć terapeutycznych dla mieszkańców, w tym terapii zajęciowej w pracowniach terapii. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu tworzenie warunków rozwoju kompleksowej opieki nad chorym starszym Tworzenie warunków rozwoju kompleksowej opieki nad chorym starszym, w tym: opracowanie standardów profilaktyki i opieki nad osobami starszymi, a także poprawa koordynacji opieki;  określenie zasad postępowania medycznego w różnych grupach wiekowych, ze szczególnym Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest 41 wyróżnieniem grupy osób starszych; monitorowanie efektywności opieki nad osobami starszymi. przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, uwzględniaj m.in. kwestie dotyczące koordynacji opieki oraz monitorowania jej efektywności. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym Zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym, w tym:  wdrożenie działań mających na celu monitorowanie potrzeb zdrowotnych chorego w jego środowisku zamieszkania; rozwój współpracy pracowników opieki zdrowotnej z służbami pomocy społecznej; monitorowanie stanu zdrowia chorych osób starszych po zakończonej hospitalizacji Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym jest działaniem, które może być realizowane w ramach Subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych (SMPL) w obszarach wsparcia rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych, świadczeń z zakresu opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień oraz świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej udzielanych w warunkach stacjonarnych. Podejmowane działania powinny odbywać się poprzez przekształcanie obecnych łóżek szpitalnych w miejsca opieki długoterminowej i geriatrii oraz poprzez tworzenie nowych miejsc opieki. Konieczne jest również zapewnienie wysokiej jakości świadczeń opiekuńczych i pielęgnacyjnych oraz świadczeń z zakresu geriatrii w już działających podmiotach przez ich budowę, przebudowę, modernizację oraz doposażenie w sprzęt medyczny. Obecnie trwają uzgodnienia w zakresie wyboru obszarów priorytetowych do objęcia wsparciem w ramach SMPL w bieżącym roku. Jednocześnie trwa procedura nowelizacji uchwały Rady Ministrów w zakresie Programu inwestycyjnego modernizacji podmiotów leczniczych (PIMPL) będącego dokumentem wdrożeniowym i podstawą do ogłoszenia konkursów i realizacji działań w ramach SMPL. Poziom dostępności świadczeń rehabilitacyjnych Prowadzenie działań mających na celu zwiększenie dostępności świadczeń rehabilitacyjnych Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Z danych opublikowanych w Bazie Analiz Systemowych i Wdrożeniowych, przygotowanych przez Departament Analiz i Strategii w MZ, na podstawie danych NFZ i GUS, wynika, że zwiększa się liczba pacjentów w wieku powyżej 65. r.ż. korzystających ze świadczeń rehabilitacyjnych – z 1 297 801 w 2022 r. do 1 459 662 w 2023 r. 42 Jednocześnie, w 2023 r. prowadzono analizy dotyczące zakresu koniecznych do wprowadzenia zmian w zakresie organizacji i funkcjonowania rehabilitacji leczniczej w systemie ochrony zdrowia, które wpłynęłyby na zwiększenie dostępności tychże świadczeń. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu ograniczenie hospitalizacji do niezbędnego minimum Ograniczanie hospitalizacji do niezbędnego minimum, w tym: rozwój rozwiązań alternatywnych dla hospitalizacji np. specjalistyczna opieka w miejscu zamieszkania czy terapia środowiskowa; stworzenie systemu dziennej diagnostyki, umożliwiającego wdrożenie leczenia i dalszą jego kontynuację w warunkach środowiska domowego; tworzenie rozwiązań na rzecz wzmocnienia dziennej rehabilitacji (fizjoterapia, terapia zajęciowa i terapia psychologiczna, w tym terapia zaburzeń funkcji poznawczych) Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia prowadzone są działanie mające na celu odwrócenie piramidy świadczeń opieki zdrowotnej, tj. przeniesienia ciężaru realizacji świadczeń z lecznictwa szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach podstawowej opieki zdrowotnej wprowadzono model opieki koordynowanej. W ramach tejże opieki lekarz POZ współpracuje z lekarzami specjalistami, pielęgniarką POZ i dietetykiem. Zajmuje się profilaktyką, diagnozowaniem, leczeniem i edukacją pacjenta. Wprowadzenie opieki koordynowanej pozwoliło na szybsze, skuteczniejsze diagnozowanie i leczenie chorób przewlekłych oraz ułatwienie dostępu do wybranych specjalistów. Opieka koordynowana wciąż ewoluuje i planuje się podejmowanie prac celem dalszego zwiększenia zakresu dostępnych świadczeń. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na zwiększenie dostępności świadczeń z zakresu geriatrii w systemie szpitalnym Zwiększenie dostępności świadczeń z zakresu geriatrii w systemie szpitalnym, w tym: upowszechnienie sytemu konsultacji geriatrycznych hospitalizowanych chorych osób starszych;  zwiększenie liczby geriatrów zatrudnionych w systemie Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Przez wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo- leczniczych należy rozumieć interwencje skierowane do podmiotów leczniczych udzielających świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zakresie m. in. leczenia szpitalnego – geriatria oraz świadczenia opieki geriatrycznej udzielanej poza oddziałami geriatrycznymi. W 2023 r. nie ogłaszano konkursów w zakresie wskazanego obszaru wsparcia w ramach Subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych 43 9 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 755, z 2022 r. poz. 157 i 1742 oraz z 2023 r. poz. 2152). 10 Zawartego w art. 68 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.). 11 Ministra Edukacji i Nauki z dnia 29 września 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. poz. 2152). (SMPL). Obecnie trwają uzgodnienia w zakresie wyboru obszarów priorytetowych do objęcia wsparciem w ramach SMPL w bieżącym roku. Jednocześnie trwa procedura nowelizacji uchwały Rady Ministrów w zakresie Programu inwestycyjnego modernizacji podmiotów leczniczych (PIMPL) będącego dokumentem wdrożeniowym i podstawą do ogłoszenia konkursów i realizacji działań w ramach SMPL. Odnosząc się do liczby lekarzy specjalistów geriatrii wykonujących zawód zarejestrowanych w Centralnym Rejestrze Lekarzy i Lekarzy Dentystów prowadzonym przez Naczelną Radę Lekarską wg stanu na grudzień 2023 - wynosi 565 (dla porównania w grudniu 2015 r. było 338), a lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych wynosi 29 238. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywa dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych dodatkowych 2463 lekarzy możliwych do wykorzystania w ramach planowanych rozwiązań organizacyjnych. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu zwiększenie dostępności konsultacji geriatrycznych w warunkach opieki ambulatoryjnej Zwiększenie dostępności konsultacji geriatrycznych w warunkach opieki ambulatoryjnej, w tym: utrzymanie priorytetyzacji specjalizacji z geriatrii; stworzenie sieci jednostek szkolących lekarzy geriatrów Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Kształcenie na studiach przygotowujących do wykonywania zawodu lekarza, musi uwzględniać szczególne rozwiązania przewidziane w przepisach rozporządzenia 9 , które zostało wydane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia na podstawie upoważnienia 10 . Standardy te są zbiorem reguł i wymagań w zakresie kształcenia dotyczących sposobu organizacji kształcenia, osób prowadzących to kształcenie, ogólnych i szczegółowych efektów uczenia się, a także sposobu weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się. Obecnie przeprocedowany został standard kształcenia dla lekarza i lekarza dentysty, który ma obowiązywać od roku akademickiego 2024/2025 tj. Rozporządzenie 11 . Informacje dotyczące wymagań zawartych w przedmiotowym standardzie wskazano w materiale 44 obejmującym informacje o działaniach Ministerstwa Zdrowia na rzecz osób starszych w 2023 r. Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi mogą zapewniać również pielęgniarki/pielęgniarze z kwalifikacjami specjalistycznymi, jak i pielęgniarki/pielęgniarze przygotowani na poziomie ogólnym do sprawowania opieki nad pacjentem w różnych stanach zdrowia, którzy w toku kształcenia przeddyplomowego uzyskali kompetencje do sprawowania opieki, realizując efekty kształcenia w zakresie podstaw opieki pielęgniarskiej, w zakresie opieki specjalistycznej, w tym m.in. w zakresie chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia, pielęgniarstwa opieki długoterminowej, neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, opieki paliatywnej, podstaw rehabilitacji, zgodnie ze standardem kształcenia przygotowującym do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, który określa ww. rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W 2023 r. kontynuowane były prace nad zmianą standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodów pielęgniarki i położnej. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie powołania Zespołu do spraw opracowania zmian w standardach kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, przygotował zmiany obszarów kompetencyjnych absolwentów studiów I i II stopnia kierunków pielęgniarstwo położnictwo, mające na celu upraktycznienie kształcenia tak, aby było dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy. Projekt standardów został przekazany, zgodnie z właściwością, do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, celem dalszego procedowania legislacyjnego. W zakresie fizjoterapii należy podkreślić, iż jest ona istotną częścią systemu usług opieki zdrowotnej. Fizjoterapia jest bardzo ważną częścią procesu rehabilitacyjnego. Fizjoterapeuci są członkami szerokiego interdyscyplinarnego zespołu leczniczego. Opracowanie nowego projektu standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia przygotował zmianę standardów 45 kształcenia. Wypracowane przez Zespół propozycje zmian standardów kształcenia zostały w sierpniu 2023 r. przekazane do Ministerstwa Edukacji i Nauki celem dalszego procedowania. Liczba podjętych inicjatyw mających na celu rozwój kształcenia przed dyplomowego z zakresu geriatrii na kierunkach medycznych. Rozwój kształcenia przed dyplomowego z zakresu geriatrii na kierunkach medycznych, w tym: wsparcie rozwoju akademickich ośrodków geriatrycznych w uczelniach kształcących kadrę medyczną (klinik, zakładów, katedr) oraz studenckich kół naukowych geriatrii; analiza efektów kształcenia z zakresu geriatrii na poszczególnych kierunkach medycznych w kontekście doskonalenia kształcenia przed dyplomowego w tym obszarze; wsparcie rozwoju badań naukowych w obszarze zdrowego starzenia się i chorób związanych z wiekiem starczym Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach PO WER realizowane były projekty skierowane pośrednio na osób starszych poprzez wsparcie kadry ich obsługującej. Dotyczy to m. in. następujących typów projektów, które zostały rozpoczęte w 2016 r. i zakończone w 2023 r. :  Kształcenie podyplomowe pielęgniarek i położnych w obszarach związanych z potrzebami epidemiologiczno-demograficznymi. Przedmiotem ww. konkursu było podniesienie kwalifikacji pielęgniarek i położnych z zakresu dziedzin będących najczęstszą przyczyną dezaktywizacji zawodowej z powodów zdrowotnych poprzez organizację kursów specjalistycznych i kwalifikacyjnych. Projekty w konkursie kierowały wsparcie edukacyjne m.in. w dziedzinie pielęgniarstwa geriatrycznego, rehabilitacji osób z przewlekłymi zaburzeniami psychicznymi, pielęgniarstwa onkologicznego i psychiatrycznego.  Kształcenie specjalizacyjne lekarzy w dziedzinach istotnych z punktu widzenia potrzeb epidemiologiczno-demograficznych kraju. Realizowany był projekt pozakonkursowy pn. Rozwój kształcenia specjalizacyjnego lekarzy w dziedzinach istotnych z punktu widzenia potrzeb epidemiologiczno-demograficznych kraju. Beneficjentem było Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Głównym celem projektu było zwiększenie kwalifikacji zawodowych lekarzy poprzez wsparcie procesu kształcenia specjalizacyjnego w dziedzinach istotnych z punktu widzenia epidemiologiczno-demograficznego kraju, w tym m. in. specjalizacji z geriatrii, onkologii, medycyny ratunkowej.  Kształcenie podyplomowe lekarzy realizowane w innych formach niż specjalizacje w obszarach istotnych z punktu widzenia potrzeb 46 12 ustawą z dnia 26 maja 2022 r. o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury. 13 z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. epidemiologiczno-demograficznych kraju, ze szczególnym uwzględnieniem lekarzy zatrudnionych (bez względu na formę zatrudnienia) w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach wsparcia z PO WER kształcenia podyplomowego lekarzy dofinansowane zostały kursy doskonalące, m.in. w zakresie geriatrii, onkologii, ratownictwa medycznego. Przedmiotowe wsparcie stanowiło odpowiedź na wzrost zapotrzebowania na usługi Medyczne wynikający m. in. z faktu starzenia się społeczeństwa i pojawiającej się niepełnosprawności. Liczba podjętych inicjatyw mających na celu rozwój kształcenia podyplomowego z zakresu geriatrii w zawodach medycznych Rozwój kształcenia podyplomowego z zakresu geriatrii w zawodach medycznych, w tym: stymulowanie wzrostu liczby lekarzy specjalizujących się w dziedzinie geriatrii i wzmacnianie jakości kształcenia specjalizacyjnego w tej dziedzinie; wsparcie systemu kształcenia ustawicznego personelu medycznego w zakresie opieki geriatrycznej, w tym lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), fizjoterapeutów, pielęgniarek i opiekunów medycznych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W 2023 r. przyznano 155 miejsc dla dziedziny geriatria na postępowanie rezydenckie. Jest to liczba zwiększona w porównaniu do poprzednich lat – w 2022 r. przyznano 70 miejsc. Zgodnie z obowiązującymi przepisami 12 co roku w wyniku rewaloryzacji wzrasta od 1 lipca wynagrodzenie lekarzy rezydentów odbywających specjalizację w dziedzinach priorytetowych, do których zalicza się geriatrię i choroby wewnętrzne. Od 1 lipca 2023 r. wynagrodzenie zasadnicze brutto lekarza odbywającego specjalizację w pierwszych dwóch latach zatrudnienia w trybie rezydentury z geriatrii lub chorób wewnętrznych wynosi 8 308 zł. Po dwóch latach zatrudnienia w tym trybie dla rezydentów w dziedzinie geriatrii i chorób wewnętrznych wzrasta do 9 063 zł. Wynagrodzenie dla dziedzin niepriorytetowych wynoszą analogicznie 7 552 zł, a po dwóch latach 7 779 zł. Od 1 lipca 2024 r. przewiduje się kolejny wzrost tego wynagrodzenia. Nowelizacja ustawy 13 wprowadziła rozwiązanie, dzięki któremu lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w ramach rezydentury mogą otrzymać dodatkowo wynagrodzenie zasadnicze wyższe o 600 zł miesięcznie (w dziedzinie niepriorytetowej) lub wyższe o 700 zł 47 miesięcznie (w dziedzinie priorytetowej). Aby otrzymać to wynagrodzenie lekarz musi zobowiązać się do przepracowania – w podmiocie leczniczym, finansowanym ze środków publicznych – łącznie 2 lata w ciągu kolejnych pięciu lat następujących po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego. Ponadto wprowadzono możliwość prowadzenia postępowania kwalifikacyjnego dla lekarzy i lekarzy dentystów na wolne miejsca specjalizacyjne w całym kraju, a nie jak było to możliwe wcześniej tylko w obrębie jednego województwa, przyznając możliwość wskazania w priorytetowej kolejności 15 wariantów wyborów obejmujących dziedzinę, tryb i miejsce odbywania szkolenia specjalizacyjnego. W przypadku pozostawania niewykorzystanych miejsc specjalizacyjnym w danym postępowaniu kwalifikacyjnym jest możliwość przeprowadzenia dodatkowego naboru tylko dla dziedzin priorytetowych, w tym dla geriatrii i chorób wewnętrznych. Obowiązujące przepisy umożliwiają także przystąpienie o rok wcześniej niż dotychczas do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego lekarzy, którzy ukończyli przedostatni rok szkolenia specjalizacyjnego. Kluczową rolę w kreowaniu kadry lekarzy specjalistów w dużej mierze odgrywają kierownicy podmiotów leczniczych, którzy posiadają niezależne narzędzia motywacyjne zachęcające lekarzy do podejmowania szkolenia specjalizacyjnego w danej dziedzinie medycyny zarówno w trybie rezydenckim, jak i pozarezydenckim. Również pielęgniarki mogą podnosić swoje kwalifikacje zawodowe uczestnicząc w różnych formach kształcenia podyplomowego, których celem jest uzyskanie specjalistycznej wiedzy i umiejętności do udzielania określonych świadczeń zdrowotnych lub doskonalenia posiadanych umiejętności zawodowych w określonej dziedzinie pielęgniarstwa. Jednym z tych szkoleń, które jest dofinasowane przez Ministra Zdrowia jest szkolenie specjalizacyjne. Mając na uwadze wsparcie rozwoju zawodowego absolwentów kierunków pielęgniarstwo i położnictwo w ramach kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych, Minister Zdrowia corocznie dofinansowuje szkolenia specjalizacyjne dla tych grup zawodowych, w ramach posiadanych środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. 48 14 Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie minimalnej liczby miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych, maksymalnej kwoty dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego oraz maksymalnej kwoty przeznaczonej na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. (Dz. Urz. Min. Zdrow. . poz. 129). 15 Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. poz. 1972). Zgodnie z Obwieszczeniem 14 , minimalna liczba miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych rozpoczynających specjalizację w 2023 r. wynosiła 2 525, maksymalna kwota dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego dla specjalizacji rozpoczynających się w 2023 r. wynosiła 3 950 zł, natomiast maksymalna kwota przeznaczona na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. wynosiła 10 000 000 zł. Jednocześnie w dniu 26 marca 2024 r. weszła w życie ustawa 15 , która reguluje 15 zawodów medycznych, w tym m.in. zawód opiekuna medycznego. Ustawa przewiduje możliwość uczestnictwa w kursach kwalifikacyjnych celem uzyskanie przez osobę wykonującą dany zawód medyczny dodatkowej wiedzy i umiejętności zawodowych niezbędnych do wykonywania określonych czynności zawodowych. Do kształcenia w ramach kursu kwalifikacyjnego będzie mogła przystąpić osoba uprawniona do wykonywania zawodu medycznego, która posiada co najmniej 3-letni staż pracy w zawodzie medycznym, dla którego jest prowadzony kurs kwalifikacyjny. Ponadto, w ramach projektu „Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno – demograficzne kraju” FERS planowana jest realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Liczba zrealizowanych kampanii społecznych informujących, jakie zachowania są zachowaniami przemocowymi Prowadzenie kampanii społeczno - informacyjnych, jakie zachowania są zachowaniami przemocowymi Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Pełnomocnik ds. Równego Traktowania, Ministerstwo Sprawiedliwości Działanie ciągłe* Ministerstwo Sprawiedliwości Realizacja kampanii w ramach Funduszu Sprawiedliwości – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. Obszar V Wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ruchów czy lokalnych Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych, ruchów czy lokalnych inicjatyw stojących na straży praw osób starszych 49 inicjatyw, stojących na straży praw osób starszych Narodowy Instytut Wolności W ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018–2030 PROO wsparto 1 organizację podejmującą bezpośrednio ww. zagadnienie (kwota dofinansowania: 141 000,00 zł). Liczba zrealizowanych działań edukacyjnych na temat przemocy w starości Prowadzenie działań edukacyjnych w sektorze pomocy społecznej, służbie zdrowia, służbach porządku publicznego, w placówkach, które na co dzień mają kontakt z osobami starszymi, w placówkach edukacyjnych, a także wśród samych seniorów na temat przemocy wobec osób starszych Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Informacje dla wszystkich zainteresowanych dotyczące przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w tym podejmowania działań interwencyjnych, dostępne są na stronie www.ore.edu.pl w zakładkach “Niebieskie karty w oświacie” oraz “Agresja i przemoc”. Strona została przygotowana z myślą o potrzebach dyrektorów szkół i placówek, nauczycieli, specjalistów oraz rodziców. Na stronie internetowej ORE udostępniono: informacje o czynnikach ryzyka - sprzyjających i czynnikach chroniących - zapobiegających występowaniu agresji i przemocy;  materiały dla nauczycieli, w tym scenariusze zajęć dla uczniów i rodziców, regulacje prawne dotyczące tej problematyki; listę liderów przygotowanych do prowadzenia szkoleń dla rad pedagogicznych szkół i placówek z zakresu profilaktyki agresji i przemocy oraz dodatkowe materiały edukacyjne https://www.ore.edu.pl/liderzy-profilaktyki-agresji -i-przemocy; poradnik dla pracowników oświaty na temat zjawiska przemocy w rodzinie pn. Prawne aspekty przemocy w rodzinie, z przykładowo wypełnionymi formularzami Niebieska Karta A i B oraz wzorami pism procesowych; poradnik Przemoc w rodzinie - działania pracowników oświaty zawierający kompendium wiedzy na temat zjawiska przemocy, rozpoznawania symptomów, nawiązywania kontaktu z rodzicami, udzielania wsparcia i pomocy dziecku i rodzinie. Poradnik zawiera kwestionariusze oceny ryzyka występowania przemocy w rodzinie oraz algorytmy postępowania; 50 16 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2020 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. , poz. 956). scenariusz szkolenia pn. Procedura Niebieskie Karty w oświacie. Materiał to pomoc dydaktyczna dla osób realizujących szkolenia dla pracowników oświaty. Do scenariusza dołączono publikacje: Przewodnik dla pracowników oświaty; Postępowanie w związku z wystąpieniem przemocy wobec dziecka; Poradnik trenera. Ministerstwo Sprawiedliwości Realizacja działań w ramach Funduszu Sprawiedliwości – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. W 2023 r. KSSiP w zakresie szkolenia ustawicznego podejmowała tematykę dotyczącą osób starszych w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie, poprzez następujące działania: Szkolenie pt. „Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie”, sygnatura K30/23. Jednym z omawianych zagadnień szczegółowych szkolenia były zadania kuratorów sądowych,asystentów rodziny, pracowników ośrodków pomocy społecznej i pomocy rodzinie w zakresie ochrony osób pokrzywdzonych oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach dotyczących przemocy domowej. Szkolenie było adresowane do sędziów i asesorów orzekających w wydziałach karnych i wydziałach rodzinnych i nieletnich oraz prokuratorów i asesorów prokuratury. W szkoleniu wzięło udział 46 osób. Szkolenie pt. „Kompetencje sądu cywilnego w świetle ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie - Szkolenie Nagrane”. Zagadnienia szczegółowe, które były poruszane podczas szkolenia to m. in.: Agresja i przemoc – różne sposoby definiowania i rozumienia pojęć. Formy przemocy (fizyczna, werbalna, emocjonalna, seksualna, psychiczna, zaniedbywanie). Specyfika przemocy w rodzinie (typy przemocy wewnątrzrodzinnej, fazy i cykle przemocy w rodzinie). Psychologiczne skutki przemocy. Opiniowanie psychologiczne w sprawach dotyczących przemocy w rodzinie. Uregulowania międzynarodowe dotyczące przeciwdziałania przemocy domowej oraz najważniejsze orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Izolacja sprawcy przemocy w rodzinie do 30 listopada 2022 r. i geneza zmian wprowadzonych ustawą 16 . Uprawnienia Policji i Żandarmerii wojskowej do natychmiastowego 51 usunięcia z mieszkania osoby stosującej przemoc wobec wspólnie zamieszkujących z nią członków rodziny i działania sąd związane z tą procedurą. Postępowanie o zobowiązanie osoby stosującej przemoc w rodzinie do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazanie zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Adresatami szkolenia byli: sędziowie, asesorzy i referendarze sądowi orzekający w wydziałach cywilnych oraz sędziowie i referendarze sądowi orzekający w wydziałach rodzinnych i nieletnich oraz asystenci sędziów orzekających w tych wydziałach. W szkoleniu wzięły udział 143 osoby. Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych i związków wyznaniowych świadczących poradnictwo dla osób starszych doznających przemocy w miejscu zamieszkania. Włączanie w budowanie sieci poradnictwa organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz związków wyznaniowych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Sprawiedliwości Działanie ciągłe* Ministerstwo Sprawiedliwości Program Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem na lata 2019- 2021 zaktualizowany do 2025 r. oraz Program Pomocy Postpenitencjarnej na lata 2019-2023 zaktualizowany do 2026 r.—więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. Liczba wspartych projektów społecznych, realizowanych przez organizacje pozarządowe, promujących solidarność i integrację międzypokoleniową Obszar VI Wspieranie projektów społecznych, realizowanych przez organizacje pozarządowe i podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, promujących solidarność i integrację międzypokoleniową Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Instytut Polonika od 2019 r. prowadzi program własny pod nazwą Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat. Program wspiera zaangażowanie społeczne w ochronę materialnych elementów polskiego dziedzictwa kulturowego pozostającego poza granicami kraju (dotyczy to obszaru historycznej Rzeczypospolitej w jej granicach z 1772 r.) jak i prowadzenie działań związanych z ochroną i rewaloryzacją spuścizny kulturowej powstałej na emigracji. W zadaniach realizowanych przez organizacje pozarządowe uczestniczą jako wolontariusze zarówno dorośli, młodzież, jak i osoby starsze. 52 17 Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r. poz. 571, z późn. zm.). Liczba funkcjonujących placówek skierowanych do osób starszych prowadzących działania na rzecz integracji międzypokoleniowej Tworzenie i wzmacnianie, na poziomie lokalnym, infrastruktury skierowanej do osób starszych takiej jak: placówki dziennego pobytu (domy, kluby, świetlice), prowadzące działania na rzecz integracji międzypokoleniowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Sportu i Turystyki Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stale poszerza dostępność usług w środowiskowych domach samopomocy, także w odniesieniu do osób wymagających wzmożonej opieki, poprzez rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Corocznie na ten cel przekazywane są środki rezerwy celowej budżetu państwa. Jednym z priorytetowych działań tutejszego resortu jest likwidacja tzw. „białych plam” czyli powiatów, na terenie których nie funkcjonują jeszcze tego typu jednostki. Realizacja Programu Senior+ – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art.3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych i innych instytucji działających w obszarze edukacji osób starszych. Wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, i innych instytucji działających w obszarze edukacji osób starszych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego MKiDN prowadzi konkursy dotacyjne w oparciu o ustawę o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej; nie prowadzi konkursów w oparciu o ustawę 17 . Liczba zrealizowanych inicjatyw mających na celu rozpowszechnienie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych. Obszar VII Rozpowszechnianie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Upowszechnianie informacji o możliwościach kształcenia dorosłych w systemie oświaty niezależnie od wieku dotyczy wszystkich form kształcenia ustawicznego (w szkołach dla dorosłych, branżowych szkołach II stopnia, w szkołach policealnych oraz w formach pozaszkolnych). W ramach edukacji pozaformalnej rozpowszechnianie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych prowadzone jest w 53 ramach projektu dotyczącego rozwoju Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji, który został opisany wyżej w obszarze III. MEN nie prowadzi działań rozpowszechniających informacje o możliwościach kształcenia w ramach systemu oświaty dedykowanych wybranym grupom dorosłych, w tym osobom starszym. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Realizacja akcji Weekend seniora z kulturą - – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Liczba zrealizowanych kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Prowadzenie kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania mające na celu podnoszenie kompetencji kadr medycznych, w tym sprawujących opiekę nad osobami starszymi. Szczegółowe dane dotyczące działań podejmowanych w tym zakresie zostały wskazane w zał. 1 - Informacja Ministra Zdrowia o sytuacji osób starszych za 2023 r. Liczba zrealizowanych inicjatyw mających na celu wspieranie kształcenia ustawicznego poprzez doradztwo edukacyjne Wspieranie kształcenia ustawicznego poprzez doradztwo edukacyjne Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Udostępniona została strona internetowa infozawodowe.mein.gov.pl., dostępna również jako podstrona Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, stanowiąca narzędzie informatyczne wspierające doradztwo edukacyjno- zawodowe. Strona Infozawodowe oferuje dane o kierunkach kształcenia oraz doradztwie zawodowym dla odbiorców z różnych grup wiekowych. Z myślą o osobach dorosłych, w tym osobach starszych, na stronie Infozawodowe dostępna jest wyszukiwarka kwalifikacyjnych kursów zawodowych, która docelowo połączona będzie z Systemem Informacji Oświatowej w celu bieżącej aktualizacji danych. Liczba inicjatyw upowszechniających edukację nieformalną Upowszechnianie informacji związanych z edukacją nieformalną Ministerstwo Edukacji Narodowej, Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej 54 18 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283). Materiał dot. edukacji nieformalnej - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności oraz w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MEN. OBSZARY SKIEROWANE DO NIESAMODZIELNYCH OSÓB STARSZYCH I ICH OPIEKUNÓW Uchwalenie aktu prawnego regulującego ryzyko niesamodzielności Uregulowanie prawne ryzyka niesamodzielności – uchwalenie kryteriów i stopni niesamodzielności Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia 2018-2022 Ministerstwo Zdrowia Przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia uczestniczy w pracach Zespołu do spraw opracowania propozycji rozwiązań normatywnych w zakresie zastąpienia instytucji ubezwłasnowolnienia modelem wspieranego podejmowania decyzji. Liczba opracowanych i wdrożonych standardów usług opiekuńczych świadczonych w środowisku lokalnym Opracowanie i wdrożenie standardów usług opiekuńczych, świadczonych w środowisku lokalnym Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Usługi opiekuńcze są zadaniem własnym gminy o charakterze obowiązkowym. Wojewoda, zgodnie z kompetencjami wynikającymi z art. 22 ust. 8 (nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz nad jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił standardy, a także nad zgodnością zatrudnienia pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z wymaganymi kwalifikacjami), a także art. 110 ust. 2 (Gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę) ustawy 18 sprawuje nadzór i kontrolę nad realizacją tej formy wsparcia. Liczba przyjętych rozwiązań z zakresu standaryzowanej teleopieki i telepomocy, o różnych zakresach usług, dostosowywanych do potrzeb i sprawności użytkowników, które poprawią bezpieczeństwo i jakość życia dużej liczby osób starszych. Obszar I Wdrożenie na dużą skalę standaryzowanej telemedycyny, o różnym zakresie usług, dostosowywanym do potrzeb i sprawności użytkowników, które poprawią bezpieczeństwo Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Minister Cyfryzacji 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia 55 i jakość życia dużej liczby osób starszych Centralna e-rejestracja – usługa pozwalająca na załatwienie kluczowych dla pacjenta spraw online, bez konieczności kontaktu osobistego z personelem administracyjnym i medycznym. Rozwiązanie to przyczynia się do efektywnego udzielania świadczeń zdrowotnych, poprawy ich jakości i dostępności. Rozwiązanie centralnej e-rejestracji wykorzystywane jest od 2023 r. w szczepieniach HPV oraz Programie Profilaktyka 40+. Od 15 grudnia 2023 r. rejestracja na szczepienia przeciw COVID-19 odbywa się w ramach centralnej e-rejestracji prowadzonej przez Centrum e-Zdrowia. W grudniu 2023 r. odbyło się szkolenie skierowane do punktów szczepień, dotyczące obsługi centralnej e-rejestracji w kontekście szczepień przeciw COVID-19. W 2023 r. prowadzono też prace koncepcyjne dotyczące rozszerzenia CeR o kolejne zakresy świadczeń. Centralna e-rejestracja zapewnia pacjentom możliwość prostego i szybkiego wyszukania wolnego terminu oraz umówienia się na świadczenie. Będzie to kluczowa funkcjonalność z punktu widzenia osoby starszej. Liczba wdrożonych nowych instrumentów mających na celu zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego; opieki domowej w podziale na pomoc w czynnościach domowych lub pomoc w czynnościach higieniczno-opiekuńczych; informacji o usługach i poradnictwie społecznym. Wdrożenie nowych instrumentów mających na celu zwiększenie dostępności do:  usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego; opieki domowej w podziale na pomoc w czynnościach domowych lub pomoc w czynnościach higieniczno- opiekuńczych; informacji o usługach i poradnictwie społecznym Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: Opieka 75+, Korpus wsparcia seniorów oraz Program rozwoju rodzinnych domów pomocy – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba funkcjonujących wypożyczalni sprzętu pomocniczego dla niepełnosprawnych. Wspieranie rozwoju sieci wypożyczalni sprzętu pomocniczego dla niesamodzielnych osób starszych Narodowy Fundusz Zdrowia, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 56 19 Ze wsparcia OWDA mogły korzystać podmioty publiczne, wymienione w art. 3 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działania dotyczące przygotowania i tworzenia wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego, połączonego z doradztwem w doborze sprzętu, treningami z zakresu samoobsługi wypożyczonego sprzętu oraz przygotowaniem warunków do opieki domowej były realizowane m.in. w projektach współfinansowanych z EFS w Regionalnych Programach Operacyjnych. Liczba zrealizowanych projektów mających na celu podnoszenie świadomości społecznej pomiędzy partnerami ze wszystkich sektorów w obszarze projektowania uniwersalnego Realizacja projektów oraz podnoszenie świadomości społecznej pomiędzy partnerami ze wszystkich sektorów w obszarze projektowania uniwersalnego Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Projekt pn. “Ośrodek Wsparcia Architektury Dostępnej” (OWDA) W 2023 r. kontynuowano i zakończono projekt, którego głównym celem było zwiększenie dostępności architektonicznej obiektów i ich bezpośredniego otoczenia, zarządzanych przez podmioty publiczne, dla osób ze szczególnymi potrzebami 19 . Zakres działań świadczony przez ośrodek obejmował: audyt dostępności podmiotu, przedstawienie rozwiązań, w tym metod i narzędzi zapewniania dostępności oraz doradztwo służące poprawie dostępności obiektów i przestrzeni. Budżet projektu wyniósł 7,16 mln zł (w tym w 2023 r. wydatkowano 4,6 mln zł), dzięki czemu uruchomiono dwie “ścieżki wsparcia”. Łącznie do wsparcia w projekcie zakwalifikowano 514 podmiotów publicznych. Konkurs NCBiR pn. “Projektowanie uniwersalne” W2023 r. zakończyły się wszystkie 32 projekty realizowane w ramach konkurs, w ramach których do programu wybranych kierunków studiów włączane były moduły z zakresu dostępności i projektowania uniwersalnego. W zajęciach wzięło udział łącznie 8 364 studentów i studentek. Przeszkolono także 467 pracowników kadry dydaktycznej. Projekt \"Kadra dydaktyczna dla projektowania uniwersalnego\" W ramach konkursu NCBiR zrealizowano 13 projektów szkoleniowych, których adresatami byli nauczyciele akademiccy kierunków technicznych, pedagogicznych oraz artystycznych. W projektach tych przeszkolono 887 pracowników tej kadry. 57 Konkurs NCBiR pn. “Centrum Wiedzy o Dostępności”. W 2023 r. kontynuowały działanie cztery Centra wiedzy projektowania uniwersalnego. Są to: Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki realizująca projekt w partnerstwie z Politechniką Świętokrzyską (obszar Architektura, urbanistyka i budownictwo), Uniwersytet Szczeciński (obszar: Cyfryzacja i komunikacja), Politechnika Opolska (obszar: Design i przedmioty codziennego użytku), Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego (obszar: Transport i mobilność). W wyniku ich działalności 330 pracowników kadry dydaktycznej uczelni skorzystało ze wsparcia szkoleniowo – doradczego. W ramach aktywności Centrów zainicjowano 75 nowych inicjatyw z zakresu zapewniania dostępności i projektowania uniwersalnego. Na realizację działań Centrów przeznaczono w 2023 r. kwotę w wysokości prawie 1,5 mln zł. Projekt MFiPR pn. „Akademia Dostępności” Adresatami inicjatywy byli pracownicy wykonujących zadania związane z planowaniem przestrzennym i procesem inwestycyjno-budowlanym (kadry planowania przestrzennego, w tym: pracownicy JST, służby konserwatorskie, architekci, pracownicy organów administracji architektoniczno-budowlanej, inżynierowie budownictwa, infrastruktury, drogownictwa). W 2023 r. przeszkolono 1 971 osób, a na realizację przedsięwzięcia przeznaczono kwotę 1,9 mln zł. Całkowity koszt realizacji projektu wyniósł 3,5 mln zł, a szkoleniami objęto łącznie 3 016 osób. W 2023 r. problematyka projektowania uniwersalnego była także poruszana podczas spotkań sygnatariuszy “Partnerstwa na rzecz dostępności”, stanowiącego zobowiązanie do współpracy na rzecz realizacji założeń Programu Dostępność Plus. Opracowanie programu działań skierowanych do osób starszych chorych na choroby otępienne Opracowanie programu działań skierowanych do osób starszych chorych na choroby otępienne Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2025 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia opracowywany jest program działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi i ich bliskim. Projekt dokumentu obejmuje działania kilku resortów. 58 Liczba przeprowadzonych kampanii edukacyjnych na temat chorób otępiennychProwadzenie kampanii edukacyjnych na temat chorób otępiennych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W latach 2022-2023 prowadzona była kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera której hasło przewodnie brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. W ramach kampanii zrealizowane zostały m.in. następujące działania: spoty w TV i radio, kampania w mediach społecznościowych - posty na Facebooku i Twitterze, podcasty, opublikowane na stronach online stacji radiowej RMF w zakładce podcasty oraz na stronie kampanii, debata telewizyjna oraz audycja radiowa, reklamy w krzyżówkach, badanie świadomości i wiedzy na temat zaburzeń otępiennych metodą CATI. Opracowanie jednolitych sposobów postępowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym Opracowanie i ujednolicenie sposobów postępowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym, według przyjętych wzorców, które oparte są na wynikach badań i dają możliwość uzyskania podobnych rezultatów działań w różnych placówkach pomocowych i w opiece domowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, w tym m.in. dotyczących funkcjonowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym. Liczba opracowanych standardów opieki dla osób z zespołami otępiennymi, w tym opieki domowej Obszar III Opracowanie standardów opieki dla osób z zespołami otępiennymi, w tym opieki domowej Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia opracowywany jest program działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi i ich bliskim. Projekt 59 dokumentu obejmuje działania kilku resortów. W ramach programu planuje się przygotowanie rozwiązań, które usystematyzują kwestie związane z opieką nad osobami z chorobami otępiennymi. Liczba funkcjonujących placówek opieki dziennej Rozwój różnorodnych form opieki dziennej, w tym: rozwijanie sieci placówek dziennego pobytu i promowanie tworzenia ich w obszarach, na których jeszcze nie funkcjonują; propagowanie form opieki dziennej wśród osób starszych nieaktywnych, nieuczestniczących w życiu środowiska lokalnego, w tym o charakterze opiekuńczym (łącznie z opieką wytchnieniową i w czasie oczekiwania na instytucje opieki długoterminowej),oraz wzmacniającym aktywność i samodzielność; wspieranie systemu wymiany informacji pomiędzy placówkami umożliwiającego dzielenie się dobrymi praktykami Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia prowadzone są działanie mające na celu odwrócenie piramidy świadczeń opieki zdrowotnej, tj. przeniesienia ciężaru realizacji świadczeń z lecznictwa szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz podstawowej opieki zdrowotnej. Jednocześnie w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, w tym dotyczącej opieki dziennej oraz koordynacji opieki. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” oraz „Opieka wytchnieniowa” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W Regionalnych Programach Operacyjnych ze środków EFS rozwijane były usługi opiekuńcze w społeczności lokalnej w ramach PI 9iv Ułatwianie dostępu do przystępnych cenowo, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej i usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym. Wsparcie dla usług opiekuńczych prowadziło każdorazowo do zwiększenia liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych w społeczności lokalnej oraz liczby osób objętych usługami opiekuńczymi świadczonymi w społeczności lokalnej. Zwiększanie liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych odbywało się poprzez zwiększanie liczby opiekunów 60 20 Nr 160 Rady Ministrów 20 grudnia 2016 r. (M.P. poz. 1250), zmienioną uchwałą nr 189 Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2021 r. (M.P. z 2022 r. poz. 64) świadczących usługi. Zwiększanie liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych w formach stacjonarnych odbywało się poprzez tworzenie miejsc stałego lub krótkookresowego pobytu dziennego lub stałego lub krótkookresowego pobytu całodobowego w placówkach, w których realizowane są usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej. Miejsca krótkookresowego pobytu służyły przede wszystkim poprawie dostępu do usług opiekuńczych w zastępstwie za opiekunów faktycznych w ramach opieki wytchnieniowej. Usługi opiekuńcze wspierane w PI 9iv w RPO w formie stacjonarnej opieki dziennej realizowane były m.in. przez dzienne domy pomocy oraz kluby seniora. Do końca 2023 r. wsparciem w zakresie usług asystenckich i opiekuńczych w formach zdeinstytucjonalizowanych dofinansowanych z EFS objęto prawie 142 tys. osób. Liczba funkcjonujących dziennych domów opieki medycznej Tworzenie dziennych domów opieki medycznej (DDOM) jako wsparcie medyczne (świadczenia pielęgnacyjne, opiekuńcze i rehabilitacyjne oraz kontynuacja leczenia) osób niesamodzielnych, w tym w szczególności osób starszych, w warunkach zbliżonych do domowych, w środowisku lokalnym Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach pilotażowego projektu PO WER wdrażanego w latach 2016- 2018 powstały 53 Dzienne Domy Opieki Medycznej. Kolejne placówki powstawały od 2018 r. w ramach RPO. Łącznie utworzonych zostało 163 DDOM na terenie całego kraju (*dane pozyskane z mapy dotacji UE) Liczba funkcjonujących mieszkań chronionych dla osób starszychWspieranie inicjatyw jednostek samorządu terytorialnego na rzecz tworzenia mieszkań chronionych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2021 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej W celu wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji ich zadania własnego, w ramach Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” ustanowionego uchwałą 20 w zadaniu 4.4 (przed zmianami legislacyjnymi 4.7) przewidziano wsparcie finansowe. Środki finansowe mogą zostać przeznaczone zarówno na tworzenie mieszkań (treningowych lub wspomaganych) na potrzeby m.in. osób z niepełnosprawnościami w lokalach należących do jednostek samorządu terytorialnego, jak i ewentualną budowę budynku czy zakup lokalu (z zachowaniem zasady racjonalnego wydatkowania środków publicznych). 61 21 Ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 306). Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Regionalne Programy Operacyjne Ze środków EFS rozwijane były usługi w postaci mieszkań chronionych i wspomaganych (wspomaganych i treningowych). Wsparcie dla mieszkań chronionych i mieszkań wspomaganych polegało na tworzeniu miejsc w nowo tworzonych lub istniejących mieszkaniach chronionych lub mieszkaniach wspomaganych, przeznaczonych dla osób lub rodzin zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Do końca 2023 r. usługami w postaci mieszkań chronionych i wspomaganych dofinansowanych z EFS objęto prawie 6,2 tys. osób. Ponadto zostały utworzonych ponad 1,3 tys. miejsc świadczenia usług w mieszkaniach wspomaganych i chronionych. Program Wiedza Edukacja Rozwój W ramach programu realizowanych było 6 projektów ROPS, których celem było wypracowanie modeli mieszkań wspomaganych dla: osób chorujących psychicznie po wielokrotnych pobytach w szpitalach psychiatrycznych; osób z niepełnosprawnością fizyczną; osób z całościowymi zaburzeniami rozwoju, w tym z autyzmem i zespołem Aspergera; osób z chorobami neurologicznymi, w tym z chorobą Alzheimera i chorobą Parkinsona oraz osób starszych; osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi oraz dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, w tym z zespołem Downa. W ramach każdego projektu opracowany został jeden model/standard mieszkania wspomaganego, uwzględniający specyficzne potrzeby i możliwości danej grupy osób. Ministerstwo Rozwoju i Technologii W ramach pozostającej we właściwości MRiT ustawy 21 , w 2023 r. kontynuowane było bezzwrotne finansowe wsparcie na tworzenie (modernizację) mieszkań na wynajem, w tym mieszkań komunalnych oraz mieszkań treningowych i wspomaganych. Wysokość tego wsparcia od 2021 r. wynosi nawet 80% kosztów inwestycji, co przekłada się na większe zainteresowanie beneficjentów wsparcia, w tym jednostek samorządu terytorialnego tworzeniem (modernizacją) zasobu mieszkaniowego. Jednym z założeń programu jest możliwość zamiany, w każdym czasie 62 okresu obowiązywania umowy o finansowe wsparcie , przeznaczenia sfinansowanego lokalu komunalnego, wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy, na mieszkanie treningowe lub wspomagane, jak również mieszkania treningowego lub wspomaganego na lokal komunalny. W 2023 r. w ramach programu zakwalifikowano 424 wnioski, w wyniku których powstanie łącznie 9 613 mieszkań, w tym 55 mieszkań treningowych i wspomaganych. Liczba funkcjonujących placówek opieki całodobowej oraz Liczba zrealizowanych działań mających na celu rozwój opieki całodobowej Rozwój opieki całodobowej: wypracowanie jednoznacznych i adekwatnych do potrzeb niesamodzielnej osoby starszej kryteriów ich kwalifikacji do różnych placówek opieki długoterminowej; wspieranie inicjatyw jednostek samorządu terytorialnego na rzecz tworzenia placówek całodobowej opieki dla niesamodzielnych osób starszych i samotnych; wspieranie tworzenia rodzinnych domów pomocy społecznej i innych form środowiskowej opieki całodobowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: Centra opiekuńczo-mieszkalne, Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami oraz Opieka wytchnieniowa – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Weryfikacja systemu podnoszenia kwalifikacji w zawodach opiekuńczych Zweryfikowanie dotychczasowego systemu podnoszenia kwalifikacji osób świadczących usługi opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia w 2023 r. realizowało projekty w ramach osi VII „Wsparcie REACT-EU dla obszaru zdrowia” w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014 – 2020 ukierunkowanych na szkolenia i kursy dla opiekunów medycznych. Projekty miały na celu podniesienie kompetencji zawodowych opiekunów medycznych i zakładały m.in. realizację kursów, w związku z rozszerzeniem podstawy 63 programowej zwiększającej kwalifikacje opiekunów medycznych. Wsparciem objęto 68 331 osób. W okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. w Ministerstwie Zdrowia realizowany był projekt pn. Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno-demograficzne kraju. Liderem projektu był Departament Rozwoju Kadr Medycznych Ministerstwa Zdrowia, a Partnerem projektu było Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Celem głównym projektu było podniesienie kwalifikacji opiekunów medycznych, poprzez realizację kursu kwalifikacyjnego, który umożliwił uzupełnienie wiedzy i umiejętności osób, które uzyskały kwalifikacje opiekuna medycznego przed wdrożeniem zmienionej podstawy programowej kształcenia w tym zawodzie, w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej oraz w zakresie przygotowania do pracy z pacjentem z COVID-19 oraz innymi chorobami zakaźnymi lub po przebytej chorobie zakaźnej. Głównym działaniem w projekcie była realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych, uzupełniającego wiedzę i umiejętności z zakresu wykonywanych czynności i procedur u pacjentów, w tym u pacjentów z podejrzeniem choroby zakaźnej, w tym w szczególności choroby COVID-19, w trakcie choroby oraz po jej przebyciu, dotychczas zarezerwowanych dla zawodu pielęgniarki, dotyczących m. in. wykonywania czynności z zakresu pobierania krwi żylnej i włośniczkowej oraz innych materiałów do badań laboratoryjnych, podawania leków różnymi drogami czy też opieki nad osobami z demencją. Efektem tego jest wzmocnienie systemu opieki zdrowotnej o wykwalifikowaną kadrę medyczną, przygotowaną do udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom w okresie zagrożenia zdrowotnego, w tym również w sytuacjach zagrożenia epidemicznego lub epidemii, wywołanych przez inne czynniki chorobotwórcze. W okresie realizacji projektu, tj. od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. opracowano i wdrożono Program kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych uzupełniającego w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie 64 usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Jednym z modułów ww. programu jest Moduł IV Planowanie, organizowanie i wykonywanie czynności opiekuńczych dla osoby chorej i niesamodzielnej z uwzględnieniem opieki nad osobami z demencją. Celem kształcenia w ramach tego modułu było uzupełnienie wiedzy z podstaw pielęgnacji osoby chorej z uwzględnieniem opieki nad osobami z zespołem otępiennym/demencją. Ponadto opiekun medyczny, który uczestniczył w szkoleniu będzie posiadał wiedzę i umiejętności z zakresu zasad komunikacji z osobą z zespołem otępiennym oraz jej rodziną a także wiedzę i umiejętności z zakresu pomocy osobie chorej i niesamodzielnej z zespołem otępiennym w wykonywaniu czynności życia codziennego i utrzymaniu aktywności fizycznej; 6 492 opiekunów medycznych zostało objętych wsparciem w ramach ww. projektu, 6 116 opiekunów medycznych, podniosło swoje kompetencje zawodowe poprzez ukończenie części teoretycznej oraz części praktycznej kursu. Przedmiotowy projekt był finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, Oś VII Wsparcie REACT-EU dla obszaru zdrowia, Działanie: 7.1 Wzmocnienie zasobów kadrowych systemu ochrony zdrowia. Wartość projektu wynosiła 73 000 000 zł. Liczba przeprowadzonych kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Przeprowadzenie kampanii społecznych, promujących zawody opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania mające na celu podnoszenie kompetencji kadr medycznych, w tym sprawujących opiekę nad osobami starszymi. Szczegółowe dane dotyczące działań podejmowanych w tym zakresie zostały wskazane w załączniku nr 1 - Informacja Ministra Zdrowia o sytuacji osób starszych za 2023 r. Obszar IV Wspieranie organizowania opieki krótkoterminowej nad osobami Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki 2018-2020Liczba zrealizowanych działań mających na celu wspieranie organizowania opieki krótkoterminowej nad osobami niesamodzielnymi 65 niesamodzielnymi – tzw. opieka wytchnieniowa dla opiekunów Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami”, Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba zrealizowanych działań mających na celu wsparcie opiekunów nieformalnych osób niesamodzielnych Wsparcie opiekunów nieformalnych niesamodzielnych osób starszych, w tym: upowszechnianie wiedzy na temat opieki nad niesamodzielną osobą starszą dla zwiększenia zaangażowania w opiekę opiekunów nieformalnych; tworzenie i rozwijanie form wsparcia dla opiekunów osób niesamodzielnych w tym mieszkań chronionych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” oraz :Opieka wytchnieniowa” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS.\r\n\r\nSUMMARY TO EVALUATE:\r\nTitle: Report on the Situation of Older People in Poland for 2023\r\nSummary: The document provides a comprehensive diagnosis of the demographic, economic, health, and social situation of Poles aged 60 and over. It describes challenges such as the growing demographic burden and health problems, but also shows available forms of support, activities, and actions taken by the government and local authorities to improve the quality of life of seniors. The report also includes conclusions and recommendations for further directions of senior policy.\r\nKey Points: In 2023, older people (60+) constituted 26.3% of Poland's population, and forecasts indicate an increase in this percentage to nearly 40% by 2060., Households consisting solely of seniors are mainly supported by pensions and disability benefits (81.5% of income), and their average monthly disposable income per person was PLN 3,009.69., Over 60% of older people declare long-term health problems, and 45% have a limited ability to perform daily activities, highlighting the need to develop care and health services., The report points to the necessity of strengthening actions in the field of long-term care, counteracting digital and social exclusion, and promoting healthy and active aging.\r\n\r\nEVALUATION RULES:\r\n1. Check all NUMBERS, DATES, and AMOUNTS in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n2. Check all NAMES, ORGANIZATIONS, and PLACES in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n3. Check all specific LEGAL ACTIONS. If that mechanism is not present in SOURCE -> is_valid: false.\r\n\r\nIMPORTANT: Abstract concepts (e.g. \"transparency\", \"trust\") are allowed as conclusions.\r\n\r\nOUTPUT (JSON):\r\n{\r\n  \"is_valid\": true/false,\r\n  \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\r\n}\r\n\r\nFORMATTING REQUIREMENTS:\r\n1. Respond ONLY with a raw JSON object.\r\n2. DO NOT use Markdown code blocks.\r\n3. DO NOT add any introductions or explanations before or after the JSON.\r\n4. The JSON must be valid and ready to parse.\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"is_valid\": true,\n  \"issue\": \"none\"\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-05-27T16:22:56.921Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_938/text/index.html",
      "model": "deepseek-v4-pro",
      "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 938 Warszawa, 24 grudnia 2024 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4621.24.2024 Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra do spraw Polityki Senioralnej do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. Warszawa, 2024 r. 2 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 10 grudnia 2024 r. 3 Spis treści Wprowadzenie ................................................................................................................................4 1Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce .......................................................5 1.1Sytuacja demograficzna .........................................................................................................5 1.2Sytuacja ekonomiczna i usługi społeczne...............................................................................9 1.3Sytuacja na rynku pracy .......................................................................................................18 1.4Stan zdrowia i opieka zdrowotna .........................................................................................22 1.5 Dostępne formy aktywności ................................................................................................40 1.6Równe traktowanie, przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy ........................................50 1.7Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych .......................................................................52 Wnioski i rekomendacje.................................................................................................................55 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym............................58 Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym ..........................58 Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo –Uczestnictwo – Solidarność ....................................58 Wykaz tabel i wykresów ................................................................................................................58 4 Wprowadzenie Zadania z obszaru polityki senioralnej są aktualnie realizowane przez Ministra do spraw Polityki Senioralnej, którego urząd obsługuje Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 1 . Minister ds. Polityki Senioralnej opracował kolejną edycję Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. 2 , która stanowi opis i diagnozę różnych aspektów życia seniorów 3 . Dokument powstał we współpracy z innymi resortami, instytucjami centralnymi oraz służbami społecznymi na szczeblu województw. Informacja prezentuje sytuację społeczno-ekonomiczną seniorów w Polsce, w szczególności dotyczącą sytuacji demograficznej, ekonomicznej, rodzinnej, zdrowotnej, sytuacji na rynku pracy, dostępności i poziomu usług społecznych oraz wszelkiego rodzaju aktywności podejmowanych przez osoby starsze. W uzupełnieniu do Informacji zostało dołączone opracowanie na temat stanu realizacji polityki społecznej wobec osób starszych w Polsce na szczeblu centralnym oraz na szczeblu regionalnym, a także opracowanie na temat realizacji założeń zawartych w Polityce społecznej wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – Solidarność 4 . Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Jednocześnie należy zauważyć, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. Minister do spraw Polityki Senioralnej dziękuje wszystkim osobom i Instytucjom za pomoc i współudział w przygotowaniu Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. 1 W związku z postanowieniem Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 13 grudnia 2023 r. (M.P. 1383) powołującym do składu Rady Ministrów Ministra do spraw Polityki Senioralnej oraz rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra do spraw Polityki Senioralnej (Dz. U. poz. 2709). 2 Na podstawie art. 5 ust. 1ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1705, oraz z 2024 r. poz. 834) 3 W Informacji za osoby starsze przyjęto osoby w wieku 60 lat i więcej, zgodnie z uregulowaniami ustawy z dnia 11 września 2015 r. 4 przyjętej uchwałą nr 161 Rady Ministrów z dnia 26 października 2018 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ (M.P. poz. 1169) 5 1Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce 1.1Sytuacja demograficzna W 2023 r. liczba ludności Polski wyniosła 37,6 mln, w tym blisko 9,9 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (26,3%). W stosunku do 2022 r. liczba osób w wieku senioralnym wzrosła o 96 tys. osób tj. o 1,0%. Wykres 1 Struktura ludności w 2023 r. według grup wieku (w%) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS W subpopulacji osób starszych najliczniejszą grupę (25,5%) stanowiły osoby w wieku 65—69 lat. Drugą pod względem liczebności grupę stanowiły osoby w wieku 60—64 lata, których udział zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego o 1,2 p. proc, osiągając poziom 23,7%. Mniej liczna, ale rosnąca w ostatnich latach jest grupa osób w wieku 70—74 lata. W 2023 r. w stosunku do roku poprzedniego liczba osób w tym wieku wzrosła o 2,7%, a ich udział w populacji osób starszych osiągnął poziom 21,3%. W 2023 r. w stosunku do roku poprzedniego najbardziej wzrosła liczba osób w wieku 75—79 lat (o 11,3%) i osiągnęła udział w populacji osób starszych na poziomie 13,3%. Należy zwrócić uwagę, że około 16,2% (wobec 16,3% w 2022 r.) osób starszych stanowiły osoby w wieku co najmniej 80 lat. Wykres 2 Osoby starsze w 2023 r. w podziale na grupy wieku (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 73.7 26.3 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 23.7 25.5 21.3 13.3 7.9 8.3 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej 6 W populacji osób starszych większość stanowią kobiety (kobiety 5 743,5 tys., mężczyźni 4 150,2 tys.). W 2023 r., podobnie jak rok wcześniej, stanowiły one 58,1%. Na 100 mężczyzn przypadało ich 138 (dla ludności Polski wskaźnik feminizacji wyniósł 107). Wykres 3 Osoby starsze w podziale na płeć (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Przewaga liczebna kobiet wzrasta wraz z przechodzeniem do kolejnych grup wieku, np. w grupie 60—64 lata kobiety w 2023 r. stanowiły 52,7% ogółu osób starszych, a współczynnik feminizacji wyniósł 112. Wśród osób co najmniej 85-letnich 72,1% to kobiety, a na 100 mężczyzn przypadało ich 258. Wykres 4 Współczynnik feminizacji a w 2023 r. a Liczba kobiet na 100 mężczyzn (w dniu 31 XII) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Poziom zróżnicowania międzypłciowego jest różny ze względu na miejsce zamieszkania. W 2023 r. w miastach współczynnik feminizacji w grupie osób w wieku senioralnym wyniósł 148, natomiast na wsi 123. Jedynie w najstarszej grupie wieku, tj. osób w wieku 85 lat i więcej współczynnik feminizacji na wsi jest wyższy niż w mieście i wyniósł odpowiednio 269 i 253. Rosnący wraz z wiekiem udział kobiet w populacji jest konsekwencją dłuższego przeciętnego życia kobiet oraz nadumieralności mężczyzn. W 2023 r. udział ludności w starszym wieku w miastach wyniósł 28,2% (wobec 27,9% w roku poprzednim). Na terenach wiejskich udział ten kształtował się na poziomie 23,4% (tj. o 0,4 p. proc więcej niż w 2022 r.) 58.05 41.95 KobietyMężczyźni 0 50 100 150 200 250 300 Ogółem w tym 60 lat i więcej 60-64 lata 65-69 lat 70-74 lata 75-79 lat 80-84 lata 85 lat i więcej OgółemMiastaWieś 7 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Kobiety osiągające wiek 60 lat w 2023 r. miały przed sobą blisko 5 lat więcej dalszego trwania życia niż mężczyźni. W 2023 r. mężczyzna w wieku 60 lat miał przed sobą jeszcze średnio 19,6 roku życia (w 2022 r. było to 18,7 roku), natomiast kobieta 24,4 roku życia (w roku poprzednim 23,6 roku). W 2023 r. liczba zgonów osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 1000 osób w tym wieku wyniosła 36, co oznacza spadek w stosunku do roku poprzedniego o 3,8. Umieralność wśród mężczyzn jest zdecydowanie wyższa niż wśród kobiet i proces ten nasila się wraz z wiekiem. Współczynnik zgonów wśród mężczyzn w wieku senioralnym w 2023 r. wyniósł 41,2, a wśród kobiet ukształtował się na poziomie 32,3. Obserwuje się również wyższą umieralność wśród seniorów zamieszkałych na wsi niż w mieście. Współczynnik zgonów osób starszych na wsi wyniósł 36,9, podczas gdy w mieście ukształtował się na poziomie 35,5. Wykres 6 Współczynnik zgonów a w 2023 r. a Liczba zgonów osób w danym wieku na 1000 ludności w danym wieku Źródło: Wyniki bieżących badań GUS Najczęstszą przyczyną zgonów osób starszych w 2023 r. były choroby układu krążenia, które odpowiadały za 38,9% z nich. Kolejną przyczyną były nowotwory, które odpowiadały za 23,8 % zgonów osób starszych. W 2023 r. z powodu COVID-19 odnotowano 7,2% zgonów osób starszych. 63.86 36.14 MiastoWieś 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 Ogółem w tym 60 lat i więcej 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej OgółemMężczyźniKobiety 8 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi a w 2023 r. a Liczba osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku 15—64 lata Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Spadek liczby ludności ogółem i wzrost liczby ludności w wieku senioralnym skutkuje wzrostem wskaźnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (liczby osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku od 15 do 64 lat). Dynamiczny wzrost wskaźnika obciążenia demograficznego zauważalny jest od 2011 r. Wskaźnik ten ukształtował się w 2023 r. na poziomie 30,9. Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2023 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. łódzkie i woj. świętokrzyskie (oba po 35,2%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 27,9%). Wyniki Prognozy ludności na lata 2023–2060 5) wskazują na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa. Mimo przewidywanego ubytku ludności o ponad 7 mln do 2060 r. spodziewany jest postępujący proces starzenia się ludności Polski, co oznacza wzrost odsetka osób w wieku 60 lat i więcej. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w końcu horyzontu prognozy do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS 5) GUS, Prognoza ludności na lata 2023—2060 30.9 27.9 28.5 28.7 28.9 29.6 29.8 30.6 31.1 31.4 31.9 32.4 32.6 33 33.1 35.235.2 0 5 10 15 20 25 30 35 40 Polska Małopolskie Pomorskie Wielkopolskie Podkarpackie Mazowieckie Warmińsko-mazurskie Podlaskie Kujawsko-pomorskie Lubuskie Opolskie Dolnośląskie Lubelskie Zchodniopomorskie Śląskie Łódzkie Świętokrzyskie 27.76 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 9 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS 1.2Sytuacja ekonomiczna i usługi społeczne Zgodnie z wynikami reprezentacyjnego Badania budżetów gospodarstw domowych w 2023 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi wyniósł 3 009,69 zł. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymują się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2023 r. stanowiły 81,5% ich dochodów. Dochody z pracy najemnej w przypadku tych gospodarstw stanowiły 9,7% ogółu dochodów, a dochody z pracy na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym – 2,7%. 32.45 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 37.38 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 38.35 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 10 Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 6 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Dochód rozporządzalny 7 2 793,98 2 554,56 3 009,69 2 981,52 3 013,65 MIASTO Dochód rozporządzalny 3 031,042 799,213 120,543 089,653 115,31 WIEŚ Dochód rozporządzalny 2 375,772 258,622 681,192 597,742 747,37 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi w 2023 r. wyniosły 2 076,78 zł. W 2023 r. udział przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w dochodzie rozporządzalnym w gospodarstwach domowych składających się wyłącznie z osób w wieku 60 lat i więcej ukształtował się na poziomie 69,0%. Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 8 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 720,511 546,192 076,782 306,461 986,50 MIASTO Wydatki gospodarstwa domowego 1 855,601 736,832 146,722 381,902 036,70 WIEŚ Wydatki gospodarstwa domowego 1 482,201 315,581 869,542 038,721 854,99 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych w 2023 r., GUS 6 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 7 Dochód rozporządzalny to suma bieżących dochodów gospodarstwa domowego ze wszystkich źródeł pomniejszona o zaliczki na podatek dochodowy, podatki oraz o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. 8 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 11 W gospodarstwach domowych, w skład których wchodziły tylko osoby w wieku 60 lat i więcej, udział wydatków na żywność i napoje bezalkoholowe na 1 osobę wyniósł w 2023 r. 28,5% (o 3,5 p. proc. więcej niż w gospodarstwach osób młodszych). Użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii stanowiły 23,8% ogółu wydatków gospodarstw wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej, a wydatki na zdrowie – 8,4%, odpowiednio o 4,8 i 4,4 p. proc. więcej w porównaniu z gospodarstwami osób młodszych. Poziom, dynamika i struktura dochodów oraz wydatków są istotnie zróżnicowane ze względu na miejsce zamieszkania. Sytuacja dochodowa gospodarstw domowych w miastach jest lepsza niż gospodarstw domowych na wsi. W miastach gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej miały dochody o 16,4% wyższe niż gospodarstwa na wsi. Również wydatki gospodarstw domowych wyłącznie osób starszych zamieszkujących w miastach były wyższe (o 14,8%), niż gospodarstw na wsi. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami starszymi rzadziej oceniały swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą w porównaniu z gospodarstwami bez osób starszych (42,1% wobec 61,2%), a częściej jako przeciętną (50,8% wobec 34,8%) oraz raczej złą lub złą (7,1% wobec 4,0%). Najgorzej swoją sytuację materialną oceniały osoby w wieku 60 lat i więcej mieszkające samotnie, w szczególności na wsi – 13,4% z nich oceniło swoją sytuację jako raczej złą lub złą. Tabela 3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 9 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra61,247,142,131,654,5 Przeciętna34,847,250,857,842,5 Raczej zła i zła4,05,77,110,63,0 MIASTA Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra63,147,444,333,757,7 Przeciętna33,346,949,256,540,1 Raczej zła i zła3,65,76,59,82,2 WIEŚ Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra57,246,535,324,146,3 Przeciętna38,047,855,662,548,6 Raczej zła i zła4,85,79,113,45,1 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Według danych GUS gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkają przeważnie w budynkach wielorodzinnych (60,8% w 2023 r.). W domach jednorodzinnych w analizowanym roku mieszkało 39,0% tego typu gospodarstw. Przeciętna powierzchnia użytkowa 9 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 12 mieszkania na 1 gospodarstwo domowe osób starszych wynosiła 72,4 m 2 , przy czym w miastach o 27,9 m 2 mniej niż na wsi (65,6 m 2 wobec 93,5 m 2 ). Użytkowanie mieszkań posiadających odpowiednie warunki techniczno-sanitarne zadeklarowało w 2023 r. 95,7% gospodarstw osób w wieku 60 lat lub więcej (96,8% w miastach i 92,2% na wsi). Osoby starsze w większości zadeklarowały, że ich mieszkania wyposażone były w balkon, taras lub ogródek (79,3%), że jest wystarczająco ciepłe w zimie i wystarczająco chłodne w lecie (odpowiednio 96,0% i 95,9%). Na zamieszkiwanie w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu uskarżało się 8,7% gospodarstw osób starszych, 2,7% oceniło, że zamieszkuje w rejonie o złej infrastrukturze, a 1,6% wskazało na szczególne zagrożenie przestępczością (np. przemocą, wandalizmem,itp.). Tabela 4 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 10 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny55,045,660,868,652,4 dom 1-rodzinny44,854,239,031,147,5 inny0,20,20,20,30,1 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że 26,6% mieszkań osób będących w wieku 60 lat lub więcej znajdowała się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe zamieszkujące w miastach – 30,0 % niż na wsi – 15,9%. Zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) 11 W 2023 r. zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) w Polsce było ogółem 16,3% społeczeństwa, w tym 18,0% osób w wieku 65 lat i więcej, czyli o 1,2 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. Szczególnie niekorzystnie pod tym względem sytuacja przedstawia się dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej – w 2023 r. aż 40,5% tego typu gospodarstw domowych było zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, o 5,3 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. Z kolei w przypadku gospodarstw domowych składających się z dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku co najmniej 65 lat sytuacja jest już znacznie lepsza – 13,5% w 2023 r., o 0,5 p. proc. mniej niż rok wcześniej. Dla porównania ogółem zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w Polsce w 2023 r. było 16,3%, o 0,4 p. proc. więcej niż w 2022 r. 10 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 11 dane w Eurostacie oznaczone jako dotyczące 2023 r. odnoszą się do dochodów za poprzedni rok 13 Wykres 12 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym kalkulowanym na dochodach (AROP) w Polsce w 2023 r. dla osób w wieku 65 lat i więcej wyniósł 16,5%, o 1,3 p. proc. więcej niż rok wcześniej. Dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej w 2023 r. wskaźnik ten osiągnął wartość 38,9% i było to o 6,2 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. W przypadku gospodarstw domowych składających się z dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat i więcej, było to 11,0% w 2023 r. Rok wcześniej było to 0,5 p. proc. mniej. Dla porównania, dla ogółu społeczeństwa wskaźnik ten osiągnął wartość 14,0% i było to o 0,3 p. proc. więcej niż w 2022 r. Wykres 13 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym (AROP) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS W przypadku wskaźnika pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej w Polsce ogółem wyniósł 3,0%, w tym dla osób w wieku 65 lat i więcej obserwuje się spadek wartości wskaźnika w stosunku do roku poprzedniego – w 2023 r. wskaźnik ten wyniósł 3,3%, o 0,3 p. proc. mniej niż w 2022 r. Dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej wartość wskaźnika pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej spadła o 0,5 p. proc. w stosunku do roku poprzedniego (5,5% w 2023 r.), a dla gospodarstw domowych dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku co najmniej 65 lat wskaźnik ten zmalał o 0,8 p. proc. (3,1% w 2023 r.). Z kolei dla ogółu społeczeństwa wartość wskaźnika wzrosła o 0,2 p. proc. w porównaniu do roku poprzedniego (3,0% w 2023 r.). 15,9 16,8 35,2 14,0 16,3 18,0 40,5 13,5 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 13,7 15,2 32,7 10,5 14,0 16,5 38,9 11,0 0,0 5,0 10,0 15,0 20,0 25,0 30,0 35,0 40,0 45,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 14 Wykres 14 Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS System pomocy społecznej System pomocy społecznej oferuje szereg różnorodnych form wsparcia, skierowanych do osób, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają opieki w codziennym życiu. Wsparcie dla osób starszych dotyczy szczególnie osób samotnych, w gorszej sytuacji finansowej, ale również tych, którzy z różnych przyczyn nie mogą liczyć na najbliższych. Pomoc ta może być udzielana w miejscu zamieszkania, podczas dziennego pobytu w ośrodkach wsparcia albo pobytu w placówce całodobowej. Ze sprawozdania MRiPS-03 za 2023 r. wynika, że w 2023 r. pomocą społeczną było objętych 867 967 rodzin (składających się z 1 736 550 osób), w tym 196 475 rodzin emerytów i rencistów (składających się z 282 856 osób). Analizując te dane należy zwrócić uwagę, że ponad 70% rodzin składających się z emerytów i rencistów prowadziła gospodarstwa 1-osobowe, z czego ponad 1/3 (65 713) zamieszkiwała na wsi. Najwięcej jednoosobowych gospodarstw domowych emerytów i rencistów objętych pomocą społeczną odnotowano w województwach: mazowieckim, wielkopolskim i śląskim. 1.WSPARCIE ŚRODOWISKOWE Wsparcie środowiskowe seniorów obejmuje różnego rodzaju działania i usługi mające na celu poprawę jakości życia osób starszych oraz umożliwienie im pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Ta forma pomocy nie tylko poprawia ich codzienne funkcjonowanie, ale także przyczynia się do utrzymania ich zdrowia fizycznego i psychicznego, oraz integracji społecznej. Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną oraz ,w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy doszło do nagłego pogorszenia stanu zdrowia lub gdy objęcie osób usługami opiekuńczymi wynika z konieczności zapewnienia takim osobom odpowiedniej opieki, usługi te mogą być przyznane w trybie pilnym. Rada gminy określa szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Jak wynika ze sprawozdania MRiPS-03 w 2023 r. 109 079 osób skorzystało z usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w formie usług sąsiedzkich obejmują pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Od listopada do grudnia 2023 r. (tj. możliwości 2,8 3,6 6,0 3,9 3,0 3,3 5,5 3,1 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 15 świadczenia usług opiekuńczych w tej formie), 124 osoby skorzystały z usług opiekuńczych świadczonych w formie usług sąsiedzkich. Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy doszło do nagłego pogorszenia stanu zdrowia lub gdy objęcie osób specjalistycznymi usługami opiekuńczymi wynika z konieczności zapewnienia takim osobom odpowiedniej opieki, usługi te mogą być przyznane w trybie pilnym. Rada gminy określa szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze (z wyłączeniem usług świadczonych osobom z zaburzeniami psychicznymi) oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Według sprawozdania MRiPS - 03 w 2023 r. 5 139 osób skorzystało ze specjalistycznych usług opiekuńczych. Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi — świadczenie tej formy usług osobom z zaburzeniami psychicznymi należy do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, realizowane jest ze środków budżetu państwa. W 2023 r. 14 586 osób otrzymało świadczenie w formie SUO dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia. Ośrodek wsparcia jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej dziennego pobytu. W ośrodku wsparcia mogą być prowadzone miejsca całodobowe okresowego pobytu. Ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są: środowiskowy dom samopomocy, klub samopomocy. Placówki te mogą być przeznaczone dla różnej kategorii osób, w zależności od potrzeb występujących na danym terenie. W ramach działalności ośrodków wsparcia poprzez prowadzenie treningów indywidualnych i grupowych, świadczone są różnego rodzaju usługi dostosowane do specyficznych potrzeb osób korzystających z tej formy pomocy. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r. — liczba ośrodków wsparcia wynosiła 2 654, liczba miejsc w tych jednostkach 89 598, a liczba osób korzystających 111 464, w tym 869 środowiskowych domów samopomocy z liczbą miejsc 33 730, z których skorzystało 37 256 osób. Mieszkania treningowe i wspomagane zgodnie z art. 53 ust 2 ustawy 12 są formą przygotowującą, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia lub wspierającą te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pobyt w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym przysługuje osobom pełnoletnim, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebują pomocy w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki. Zakres usług wsparcia w mieszkaniu wspomaganym obejmuje pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w życiu codziennym, jednak nie zapewnia tak szerokiego wsparcia jak jednostki świadczące całodobową opiekę (profesjonalnych usług specjalistycznych). W mieszkaniu wspomaganym świadczone są usługi, które mogą stanowić alternatywę dla pobytu w placówce o charakterze instytucjonalnym. Usługa ma charakter pobytu stałego lub okresowego. Służy osobom niesamodzielnym, w szczególności osobom starszym i osobom z niepełnosprawnościami. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r. liczba 12 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) 16 mieszkań treningowych wynosiła 833, z liczbą miejsc 2 706 i liczbą osób korzystających 2 533, a liczba mieszkań wspomaganych 1 012, z liczbą miejsc 2 477 i liczbą osób korzystających 2 278. Usługi wsparcia krótkoterminowego realizowane w domach pomocy społecznej mogą być przyznane osobie, która ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymaga doraźnej pomocy w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej, ze względu na czasowe ograniczenie możliwości zapewnienia właściwego wsparcia w miejscu zamieszkania przez osoby na co dzień sprawujące opiekę nad tą osobą. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od lat podejmuje inicjatywy wspierające samorządy w rozwoju usług środowiskowych – więcej informacji na temat realizowanych programów w załączniku nr 1, w podrozdziale dotyczącym MRPiPS. 2.INSTYTUCJONALNA POMOC CAŁODOBOWA Instytucjonalna pomoc całodobowa obejmuje całodobową opiekę i wsparcie dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej. Dzięki tej formie pomocy możliwe jest zapewnienie godnych warunków życia, w tym bezpiecznych i komfortowych warunków pobytu oraz stałego monitorowania jej stanu zdrowia psychofizycznego. Domy Pomocy Społecznej Całodobowe wsparcie w ramach systemu pomocy społecznej osobom wymagającym pomocy ze względu na wiek oferują w głównej mierze domy pomocy społecznej. Domy pomocy społecznej, jako jednostki organizacyjne szczególnie istotne w kontekście usług opieki długoterminowej, są przeznaczone dla osób wymagających całodobowej opieki ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność, niemogących samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. DPS-y zapewniają usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne, nie świadczą natomiast usług medycznych (jedynie umożliwiają i organizują mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów). Prowadzenie domów pomocy społecznej zgodnie z przepisami ustawy 13 jest zadaniem własnym gminy, powiatu, bądź samorządu województwa. Jednostki samorządu terytorialnego samodzielnie podejmują decyzję na temat sposobu prowadzenia domów — mogą prowadzić domy samodzielnie lub zlecać ich prowadzenie podmiotom uprawnionym, o jakich mowa w art. 25 ustawy 14 . Tabela 5 Domy Pomocy Społecznej w Polsce OGÓŁEM LICZBADOMY POMOCY SPOŁECZNEJ W PODZIALE NA TYPY I SPOSOBY ICH ŁĄCZENIA 15 JEDNOSTKI (o zasięgu gminnym, powiatowym, regionalnym) MIEJSCALICZBA OSÓB MIESZKAJĄCYCH W DPS-ACH OGÓŁEM z tego dla: 82180 06677 670 1) osób w podeszłym wieku875 7175 419 2) osób przewlekle somatycznie chorych13713 03512 618 3) osób przewlekle psychicznie chorych17119 28019 019 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie11510 0579 875 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 362 5032 457 6) osób niepełnosprawnych fizycznie7631624 7) osób uzależnionych od alkoholu15552 13 o pomocy społecznej. 14 o pomocy społecznej. 15 zgodnie z art. 56 i 56a ustawy o pomocy społecznej. 17 8) osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych 11910 1429 594 9) osób przewlekle somatycznie chorych oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 121 4631 412 10) osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 201 7191 535 11) osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 645 5115 452 12) inne, zgodnie z art. 56a, ust. 2 i 3 ustawy 16 529 9539 613 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rodzinne domy pomocy W obecnym stanie prawnym istnieje możliwość wsparcia całodobowego osób starszych w małych i kameralnych podmiotach, jakimi są rodzinne domy pomocy. Rodzinny dom pomocy stanowi formę usług opiekuńczych i bytowych świadczonych całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony dla nie mniej niż trzech i nie więcej niż ośmiu zamieszkujących wspólnie osób wymagających z powodu wieku lub niepełnosprawności wsparcia w tej formie. Rodzinne domy pomocy mogą stanowić alternatywę dla domów pomocy społecznej jako formę pomocy osobom w podeszłym wieku (przy czym są one placówkami mniej wyspecjalizowanymi niż domy pomocy społecznej). Jako kameralne placówki przeznaczone dla nie więcej niż ośmiu osób wpisują się one w realizowanie idei deinstytucjonalizacji usług pomocy społecznej, dlatego też w opinii MRPiPS rozwój tego typu placówek jest szczególnie pożądany. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r — liczba rodzinnych domów pomocy wynosiła 59, z liczbą miejsc 435 i liczbą osób korzystających 396. Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku, prowadzone są w ramach działalności gospodarczej 17 . Warunkiem prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku jest uzyskanie zezwolenia na prowadzenie takiej działalności. Zezwolenie wydaje wojewoda właściwy ze względu na lokalizację placówki. W celu uzyskania zezwolenia na prowadzenie tego rodzaju działalności, podmiot występujący zobowiązany jest do złożenia stosownego wniosku wraz z wymaganymi dokumentami. Przepisy ustawy określają warunki i standardy, jakie powinien spełniać podmiot występujący o wydanie zezwolenia. Standardy wskazane w art. 68 ustawy 18 określają zakres usług opiekuńczych (zapewniających udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych: pielęgnację, w tym pielęgnację w czasie choroby; opiekę higieniczną; niezbędną pomoc w załatwianiu spraw osobistych; kontakty z otoczeniem i bytowych świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana, oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku) i bytowych (zapewniających miejsce pobytu, wyżywienie, utrzymanie czystości) świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku. Zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2023 r. według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku ogółem wyniosła 723, liczba miejsc wyniosła 29 008, a liczba mieszkańców 24 658. 16 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 17 Art. 67 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej lub statutowej (art. 69 tej ustawy). 18 o pomocy społecznej. 18 1.3Sytuacja na rynku pracy Na mocy ustawy 19 osoby bezrobotne powyżej 50 r.ż. mogą na zasadach ogólnych korzystać z usług i instrumentów rynku pracy, takich m.in. jak: pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe, szkolenia, staże, skierowanie do pracy na refundowane stanowiska pracy, dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. Dodatkowo bezrobotnych powyżej 50 r.ż. uznaje się za osoby będące w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Wobec tego przysługuje im pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w programach specjalnych, które umożliwiają zastosowanie niestandardowych rozwiązań mających doprowadzić uczestników do zatrudnienia. Ustawa o promocji (...) przewiduje także szereg instrumentów, kierowanych do pracodawców, mających stanowić zachętę do zatrudniania osób w starszym wieku i wydłużania tym samym okresu aktywności zawodowej tych osób, w ramach których: pracodawca, do którego w ramach prac interwencyjnych został skierowany bezrobotny, który ukończył 50 rok życia, otrzymuje refundację wynagrodzenia i składek na ubezpieczenia społeczne za tę osobę; pracodawcy i inne jednostki organizacyjne, zatrudniające osoby które ukończyły 50 rok życia, są zwolnieni z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) przez okres 12 miesięcy; pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne zatrudniające osoby w wieku powyżej 55 lat (kobiety) i 60 lat (mężczyźni) są całkowicie zwolnieni z obowiązku odprowadzania za nich składek na FP i FGŚP; pracodawcy lub przedsiębiorcy mogą również otrzymać dofinansowanie do wynagrodzenia zatrudnionego skierowanego bezrobotnego, przez okres 12 (jeżeli bezrobotny ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat) lub 24 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 60 rok życia). Zgodnie z danymi z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności BAEL w 2023 r. 20 ludność aktywna zawodowo w wieku 60—89 lat liczyła 1443 tys. osób tj. o 1,7% mniej niż rok wcześniej. Osoby aktywne zawodowo w wieku 60—89 lat stanowiły 8,1% ogółu aktywnych zawodowo osób w wieku 15—89 lat (wobec 8,3% w roku poprzednim). Wśród aktywnych zawodowo seniorów przeważają mężczyźni, których odsetek w 2023 r. w analizowanej grupie wieku wyniósł 66,7%. W 2023 r. współczynnik aktywności zawodowej w grupie wieku 60—89 lat wyniósł 15,4%, co oznacza spadek w porównaniu do roku poprzedniego, kiedy to wynosił 15,8%. Wskaźnik zatrudnienia ukształtował się w 2023 r. na poziomie 15,2% (wobec 15,5% rok wcześniej). Liczba osób biernych zawodowo w wieku 60—89 wyniosła 7934 tys. i wzrosła o 1,2% w stosunku do roku poprzedniego. Bierni zawodowo stanowili 84,6% osób w analizowanej grupie wieku. Główną przyczyną bierności zawodowej wśród osób w wieku 60—74 lat była emerytura, którą w 2023 r. wskazało 90,6% z nich. Drugą istotną przyczyną bierności była choroba lub niepełnosprawność, wskazana przez 5,8% biernych zawodowo w wieku 60—74. 19 z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 475). 20 Od 2023 r. do uogólniania wyników BAEL na populację generalną zastosowano dane o ludności rezydującej Polski zamieszkałej w mieszkaniach, pochodzące z bilansów opracowanych na podstawie wyników NSP 2021. W związku z wprowadzonymi zmianami wyniki BAEL nie są w pełni porównywalne z poprzednimi okresami. Dane za 2022 r. zaprezentowane w niniejszej publikacji zostały opracowane zgodnie z nową podstawą uogólniania wyników, w związku z tym są porównywalne. 19 Tabela 6 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15—89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2023 r. 21 WyszczególnienieOgółemMężczyźniKobietyMiastoWieś LUDNOŚĆ w tys.30 35914 56015 79918 34212 017 w tym osoby w wieku 60—89 lat9 3773 9695 4076 0043 373 Aktywni zawodowo – razem (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem17 8099 6308 17910 8176 992 w tym osoby w wieku 60—89 lat1 443963480956487 Aktywni zawodowo – pracujący (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem17 3079 3627 94510 5206 787 w tym osoby w wieku 60—89 lat1 423947476939484 Bierni zawodowo (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem12 5504 9307 6207 5255 025 w tym osoby w wieku 60—89 lat7 9343 0064 9285 0482 885 Współczynnik aktywności zawodowej - w %. Dane średnioroczne Ogółem58,766,151,859,058,2 w tym osoby w wieku 60—89 lat15,424,38,915,914,4 Wskaźnik zatrudnienia - w %. Dane średnioroczne Ogółem57,064,350,357,456,5 w tym osoby w wieku 60—89 lat15,223,98,815,614,3 Bierni zawodowo w wieku 60-74 lat według wybranych przyczyn bierności (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem5 5522 1093 4433 4362 116 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem5 5502 1073 4433 4342 116 osoby nieposzukujące pracy - emerytura5 0301 7943 2363 1591 871 osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 32123586169152 Bezrobotni zarejestrowani w urzędach pracy (w tysiącach). Stan w końcu grudnia. Ogółem788,2373,3414,9424,0364,3 w tym osoby w wieku 60—64 lat51,651,20,429,422,1 Źródło: Badanie BAEL ; GUS dane dot. bezrobotnych zarejestrowanych—dane MRPiPS W końcu grudnia 2023 r. wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy 51,6 tys. (tj. 6,5%) były to osoby w wieku 60—64 lata. W stosunku do 2022 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 7,1%. W końcu 2023 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 211,3 tys. bezrobotnych powyżej 50 roku życia (26,8% ogółu zarejestrowanych) i w skali roku ich liczba spadła o 7,6 tys. osób, tj. o 3,5%, przy zmniejszeniu się ogólnej liczby bezrobotnych o 3,0%. Wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy w końcu 2023 r. 51,6 tys. (tj. 6,5%) stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (niemal wyłącznie mężczyźni). W stosunku do 2022 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 7,1%, a ich udział wśród ogółu bezrobotnych nieznacznie spadł (o 0,3 punktu procentowego). W 2023 r. udział w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu rozpoczęło 33,7 tys. bezrobotnych powyżej 50 roku życia i stanowili oni 13,8% wszystkich zaktywizowanych bezrobotnych. W porównaniu do 2022 r. liczba bezrobotnych powyżej 50 roku życia objętych aktywnymi formami pomocy zmniejszyła się o 7,2 tys. osób, tj. o 17,5%, przy ogólnym spadku liczby zaktywizowanych bezrobotnych o 20,9%. Najwięcej bezrobotnych pow. 50 r. ż. Rozpoczęło prace subsydiowane (17,6 tys. osób), prace społecznie użyteczne (6,8 tys.) oraz staż (6,5 tys.). Udział w programach specjalnych rozpoczęły 134 osoby bezrobotne powyżej 50 roku życia i stanowiły one 34,4% ogólnej liczby bezrobotnych, którzy rozpoczęli programy specjalne. Prawie 72% osób powyżej 50 roku życia, które ukończyły programy specjalne w 2023 r. podjęło pracę w trakcie lub do 3 miesięcy 21 Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP. 2021. Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18—59 lat, mężczyźni 18—64 lata. Dodatkowo, na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 20 po zakończeniu udziału w programie i wykonywało ją co najmniej 30 dni. W programach regionalnych w 2023 r. rozpoczęło udział 294 bezrobotnych powyżej 50 r. ż., zakończyły 304 osoby, a pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie podjęło 240 osób (78,9% osób, które zakończyły udział). Ponadto w 2023 r. w ramach prowadzonego przez urzędy pracy poradnictwa zawodowego 29,1 tys. bezrobotnych pow. 50 r. ż. skorzystało z porad indywidualnych, 4,5 tys. z porad grupowych, 0,9 tys. osób z badań testowych, a 7,4 tys. osób uczestniczyło w grupowych spotkaniach informacyjnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Wśród osób w wieku 60 lat i więcej pobierających emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) ponad 60,8% stanowiły kobiety (3 773 748), a 39,2% mężczyźni (2 433 358). Wykres 15 Łączna liczba osób, którym wypłacono emerytury przez ZUS w grudniu 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wśród osób w wieku 60 lat i więcej pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy z ZUS kobiety stanowiły 23,79% (61 533), natomiast mężczyźni 76,21% (197 149). Wykres 16 Łączna liczba osób, którym wypłacono renty z tytułu niezdolności do pracy przez ZUS w grudniu 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W okresie styczeń—grudzień 2023 r. przeciętna liczba emerytów i rencistów wyniosła ogółem 7 929 950 osób, w tym 6 192 593 emerytów, 1 184 427 rencistów z tytułu renty rodzinnej, a najmniej - 552 930 rencistów z tytułu niezdolności do pracy osób. 6260889 6207106 3773966 3773748 2486923 2433358 0 2000000 4000000 6000000 8000000 Ogółemw tym 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 530854 258682 179551 61533 351303 197149 0 100000 200000 300000 400000 500000 600000 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 21 Wykres 17 Przeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów w okresie styczeń—grudzień 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2023 r. przeciętna emerytura wynosiła 3 389,49 zł (54,3% przeciętnego wynagrodzenia 22 ), renta z tytułu niezdolności do pracy 2 622,11 zł (42% przeciętnego wynagrodzenia), natomiast renta rodzinna 2 949,33 zł (47,2% przeciętnego wynagrodzenia). Wykres 18 Wysokość przeciętnej emerytury/renty w okresie styczeń—grudzień 2023 r. (w zł) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Kompleksową obsługę ubezpieczonych rolników i członków ich rodzin, dla których działalność rolnicza stanowi jedyne, bądź podstawowe źródło utrzymania, w zakresie ubezpieczenia społecznego prowadzi Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), na podstawie ustawy 23 . Liczba osób starszych objętych ubezpieczeniem społecznym rolników na koniec 2023 r. wyniosła 93 606 osób. W tej grupie dominowali mężczyźni – 85 565 osób, natomiast ubezpieczone kobiety stanowiły 8 041 osób. Dysproporcje te należy bezpośrednio wiązać m.in. z ustawowym wiekiem przechodzenia na emeryturę rolniczą, który w przypadku kobiet wynosi 60 lat, a mężczyzn – 65 lat. Na koniec 2023 r. wśród ubezpieczonych w KRUS dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą prowadziło 5 673 osób starszych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba osób w wieku 60 lat i więcej pobierających świadczenia emerytalne z KRUS wyniosła 763 855, w tym 517 862 kobiety i 245 993 mężczyzn. Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 167 733 osób starszych, w tym 81 020 kobiety i 86 713 mężczyzn. Natomiast renty rodzinne pobierało 52 138 osób starszych. Średni wiek emeryta w 2023 r. wyniósł 74 lata, natomiast rencisty 61 lat. 22 Relacja do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pomniejszonego o obligatoryjną składkę na ubezpieczenia społeczne płaconą przez ubezpieczonego. 23 z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90). 6192593 552930 1184427 0 2000000 4000000 6000000 8000000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 3270.24 3389.49 2622.11 2949.33 0 1000 2000 3000 4000 Ogółem OgółemEmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 22 Wykres 19 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2023 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. wyniósł 23 lata w przypadku emerytury rolniczej, 15 lat w przypadku renty rolniczej (ogółem). Wykres 20 Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Liczba osób skierowanych na rehabilitację leczniczą w ramach KRUS w 2023 r. w przedziale wiekowym 56—65 lat wyniosła 6 572 osoby, natomiast powyżej 65 roku życia 53 osoby. Dodatek z tytułu ukończenia 100 lat w 2023 r. wypłacono 1 183 osobom. 1.4Stan zdrowia i opieka zdrowotna Samoocena stanu zdrowia 24 Na podstawie wyników Europejskiego Badania Warunków Życia Ludności (EU-SILC) można stwierdzić, że w 2023 r. 31,8% osób w wieku 60 lat i więcej mieszkających w Polsce oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Częściej jako „dobre” lub „bardzo dobre” określali swoje zdrowie mężczyźni (34,6%) niż kobiety (29,8%). Z kolei 20,3% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. Częściej stwierdzały tak kobiety niż mężczyźni (21,4% wobec 18,9%). 24 dane w Eurostacie oznaczone jako dotyczące 2023 r. odnoszą się do sytuacjiza poprzedni rok 74,5 61,1 65,0 54,5 74,8 61,7 65,9 52,7 73,9 60,6 64,0 55,8 0,0 20,0 40,0 60,0 80,0 emerytura rolniczarenta rolnicza ogółemrenta rolnicza stałarenta rolnicza okresowa Średni wiek emeryta/rencistyŚredni wiek kobietyŚredni wiek mężczyzny 23,2 15,0 18,5 6,3 19,0 26,5 18,3 21,3 6,2 20,3 17,2 13,6 17,0 6,3 17,3 0,0 5,0 10,0 15,0 20,0 25,0 30,0 Emerytura rolniczaRenta rolnicza ogółem Renta rolnicza stałaRenta rolnicza okresowa Renta rodzinna Średni okres ogółemOkres w podziale na kobietyOkres w podziale na mężczyzn 23 Wykres 21 Samoocena zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Wykres 22 Samoocena stanu zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Zgodnie z samooceną „dobrym” lub „bardzo dobrym” zdrowiem częściej cieszyły się osoby starsze mieszkające w miastach (33,0%) niż na wsi (29,5%), a na „zły” lub „bardzo zły” stan zdrowia wskazał podobny odsetek mieszkańców wsi (20,2%) i miast (20,4%). Jednocześnie prawie połowa wszystkich osób w wieku 60 lat i więcej nie określiła swojego zdrowia w sposób jednoznaczny, 47,9% z nich stwierdziło, że ogólnie ocenia swoje zdrowie jako „takie sobie, ani dobre ani złe”. Wykres 23 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 2,0 32,6 46,6 15,3 3,6 1.8 28,0 48.9 17.7 3.7 0 10 20 30 40 50 60 Bardzo dobrzeDobrze Tak sobie, ani dobrze, ani źle ŹleBardzo źle MężczyźniKobiety Jak ogólnie ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) 2.2 30.8 46.6 16.7 3.7 1.3 28.2 50.2 16.7 3.5 0 10 20 30 40 50 60 Bardzo dobrzeDobrze Tak sobie, ani dobrze, ani źle ŹleBardzo źle MiastoWieś Jak ogólnie ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) 60.6 39.4 64.9 35.1 0 100 TakNie MężczyźniKobiety Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) 24 Wykres 24 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS W 2023 r. prawie dwie trzecie osób w wieku 60 lat i więcej (63,2%) wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały (lub przewidywano że będą trwały) co najmniej 6 miesięcy. Częściej były to kobiety (64,9%) niż mężczyźni (60,6%). Wyższy udział osób o długotrwałych problemach zdrowotnych lub chorobach przewlekłych odnotowano w miastach (63,9%) niż na wsi (61,9%). Tabela 7 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2023 r. Czy z powodu problemów zdrowotnych miał(a) Pan/Pani ograniczoną zdolność wykonywania czynności, jakie ludzie zwykle wykonują, trwającą co najmniej ostatnie 6 miesięcy? TakNie Ogółem RazemPoważnie ograniczoną Ograniczoną, ale niezbyt poważnie Nie miałem(-am) żadnych ograniczeń Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem10045,113,631,554,9 Mężczyźni10042,512,530,057,5 Kobiety10046,914,432,553,1 Miasta10044,814,030,755,2 Wieś10045,612,932,854,4 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Poważnie ograniczona lub ograniczona, ale niezbyt poważnie zdolność do wykonywania codziennych czynności (trwająca od co najmniej 6 miesięcy) dotyczyła w 2023 r. 45,1% osób starszych. Odsetek takich wskazań był o 4,4 p. proc. wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Wyższy udział deklarujących ograniczoną zdolność do wykonywania codziennych czynności (w stopniu poważnym lub niezbyt poważnym) odnotowano wśród mieszkańców wsi (45,6%) niż miast (44,8%). Warto jednak zauważyć, że ponad połowa osób w wieku 60 lat i więcej (54,9% w 2023 r.) deklaruje brak ograniczeń w wykonywaniu czynności, jakie ludzie zwykle wykonuję. Wykres 25 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Pytanie do wykresów 25 i 26: Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy zdarzyło się, że rzeczywiście potrzebował(a) Pan/Pani leczenia lub badania, tj.: — konsultacji z lekarzem rodzinnym / pierwszego kontaktu lub specjalistą (wyłączając dentystę i ortodontę) — leczenia szpitalnego, rehabilitacji — badania w laboratorium lub pracowni diagnostycznej? 63.9 36.1 61.9 38.1 0 50 100 TakNie MiastoWieś Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) 25 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Wykres 26 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Biorąc pod uwagę 12 miesięcy poprzedzających badanie, rzeczywistą potrzebę leczenia lub badania zadeklarowało 80,5% osób starszych. Z tej grupy 8,4% osób przyznało, że nie zawsze skorzystało z leczenia lub badania, gdy była taka potrzeba. Wśród nich największa część (52,7%) jako powód podała zbyt długą kolejkę lub listę oczekujących. Tabela 8 Zaspokojenie potrzeb w zakresie leczenia lub badania w 2023 r. Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy korzystał(a) Pan/Pani z leczenia lub badania za każdym razem, gdy była taka potrzeba? NieTak Ogółem razemNie, kilka razy nie skorzystałem(- łam) Nie, jeden raz nie skorzystałem(- łam) Tak, za każdym razem Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem 1008,44,73,791,6 Mężczyźni1008,35,03,391,7 Kobiety1008,44,53,991,6 Miasta1008,04,83,292,0 Wieś1009,04,64,591,0 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Ocena stanu odżywiania osób starszych 25 W ramach tego badania przeprowadzono pomiary antropometryczne: wysokości i masy ciała oraz obwodów talii i bioder, na podstawie których dokonano oceny stanu odżywienia. Wśród badanych osób w wieku ≥65 lat u 1,3% mężczyzn i 4,3% kobiet stwierdzono niedowagę . U osób z najstarszej grupy wiekowej (≥75 lat) niedowagę zaobserwowano u 1,3% mężczyzn i 5,3% kobiet. U osób w wieku ≥65 lat nadwaga występowała u 55,3% mężczyzn i 40,1% kobiet, a otyłość u 20,3% mężczyzn i 21,7% kobiet. W przypadku osób z nadmierną masą ciała u 50% mężczyzn i 70,1% kobiet występowała otyłość brzuszna. Obwód talii wskazujący na zwiększone ryzyko powikłań metabolicznych stwierdzono u 44,1% mężczyzn i 67,5% kobiet. 25 Dane pochodzą z badania przeprowadzonego w latach 2019—2020 w ramach projektu EU Menu Lot 2 realizowanego we współpracy z EFSA dotyczącymi m.in. osób starszych (w wieku ≥65 lat). Dane przekazane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Instytut Badawczy. 82.1 17.9 78.3 21.7 0 50 100 TakNie KobietyMężczyźni 82,0 18,0 78,0 22,0 0,0 50,0 100,0 TakNie MiastoWieś 26 Opublikowane w 2021 r. wyniki kompleksowego badania stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem o akronimie POLSENIOR2 przeprowadzonego przez Gdański Uniwersytet Medyczne wykazało, że według skali MNA-SF w populacji w wieku 60 lat i więcej niedożywienie występowało u 3,2% badanych osób a stan ryzyka niedożywieniem stwierdzono u 23,6% osób. Zaobserwowano przy tym, że sytuacja była bardziej niekorzystna wśród kobiet niż mężczyzn - omawiane odsetki wynosiły odpowiednio u kobiet i mężczyzn 3,6% vs 2,6% i 25,6% vs 20,6%. Zły stan odżywienia, odwodnienie organizmu, dieta niedostosowana do chorób przewlekłych tj. cukrzyca czy choroba niedokrwienna serca jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka upadków. Ponad 75% ofiar śmiertelnych upadków w Polsce stanowią osoby powyżej 65 roku życia. Z powodu starzenia się społeczeństwa od 2006 r. można zaobserwować trwały istotny statystycznie trend wzrostowy jeśli chodzi o współczynniki umieralności z powodu upadków. Obecnie upadki stanowią najważniejszą przyczynę zgonów z powodu wszystkich wypadków w polskim społeczeństwie. Stan opieki zdrowotnej dedykowanej osobom starszym w 2023 r. Osoby starsze należą do grupy pacjentów, która ze względu na częste występowanie kilku chorób przewlekłych jednocześnie, wymaga w wielu przypadkach świadczeń opieki zdrowotnej z różnych zakresów. Niezwykle istotne jest zapewnienie tym osobom dostępu do kompleksowej i skoordynowanej opieki, która odpowiadałaby na ich potrzeby, kładąc nacisk na działania zapobiegawcze. I.ŚWIADCZENIA UDZIELANE OSOBOM STARSZYM Podstawowa opieka zdrowotna Realizacja świadczeń w ramach POZ dla osób 60+ odbywa się na zasadach ogólnych, zgodnie z wykazem świadczeń określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1427). W podstawowej opiece zdrowotnej lekarze udzielili osobom starszym ponad 63,4 mln porad, co stanowiło 35,0% ogółu porad w tym zakresie. Świadczenia udzielane osobom powyżej 60. r.ż. finansowane są w POZ na podstawie rocznej stawki kapitacyjnej, która obecnie wynosi odpowiednio, dla: lekarza POZ - 215,28 zł;  pielęgniarki POZ - 52,68 zł;  położnej POZ - 34,92 zł oraz na podstawie jednostek rozliczeniowych (porady, wizyty, świadczenia, ryczałtu). Wartości stawek kapitacyjnych oraz jednostek rozliczeniowych określone są w załączniku nr 1 do zarządzenia Nr 79/2022/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 czerwca 2022 r. w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna z późn. zm. Stawka kapitacyjna korygowana jest z zastosowaniem współczynnika, który wynosi w przypadku: lekarza POZ: 2,7 – wobec osób w wieku od 66. do 75. roku życia; 3,1 – wobec osób w wieku powyżej 75. roku życia; 3,1 – wobec podopiecznego domu pomocy społecznej, zwanego dalej \"DPS\", lub placówki socjalizacyjnej, interwencyjnej lub resocjalizacyjnej,  pielęgniarki POZ: 2,0 – wobec osób w wieku powyżej 65. roku życia. W związku z powyższym, roczna wysokość stawki kapitacyjnej wynosi odpowiednio, w przypadku: 27 1)lekarza POZ: 581,26 zł – wobec osób w wieku od 66. do 75. roku życia; 667,37 zł – wobec osób w wieku powyżej 75 roku życia; 667,37 zł - wobec podopiecznego domu pomocy społecznej lub placówki socjalizacyjnej, interwencyjnej lub resocjalizacyjnej, 2)w przypadku pielęgniarki POZ: 105,36 - wobec osób w wieku powyżej 65. roku życia. Tabela 9 Dane dotyczące liczby pacjentów w wieku 65+, którym udzielono świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w latach 2022-2023 Liczba pacjentów 65+ w podstawowej opiece zdrowotnej Rok MężczyźniKobiety 20222 470 2563 907 716 20232 562 1214 005 536 Źródło: dane z NFZ Ambulatoryjna opieka specjalistyczna Świadczenia z zakresu geriatrii realizowane są również w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). Tabela 10 Liczba i wartość porad ambulatoryjnych w zakresie geriatrii udzielonych w 2023 r. osobom po 60 r. ż. Nazwa zakresu świadczeń Liczba świadczeniodawców Liczba świadczeń Liczba pacjentów po 60 r.ż. Wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych Świadczenia AOS w zakresie geriatrii 10976 50829 2178 857 482 zł Źródło: Dane NFZ W 2023 r. umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie poradni geriatrycznej podpisało109 świadczeniodawców. Udzielono ponad 76,5 tys. porad geriatrycznych o łącznej wartości ponad 8,8 mln zł. Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia 26 w 2023 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 108,7 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. W opiece specjalistycznej lekarze udzielili osobom starszym 39,7 mln porad lekarskich, tj. 30,3% wszystkich porad specjalistycznych. Lekarze dentyści udzielili osobom starszym 5,6 mln porad stomatologicznych, co stanowiło 16,1% wszystkich udzielonych przez nich porad. Przeciętna liczba porad lekarskich udzielonych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2023 r. wyniosła 9,2 porady, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 14,6 porady. W przypadku porad stomatologicznych wskaźnik ten w grupie starszych pacjentów był nieco niższy niż dla całej populacji (0,8 w porównaniu do 0,9 dla całej populacji). Opieka geriatryczna Geriatria to specjalistyczna dziedzina medycyny, która zajmuje się zdrowiem i chorobami oraz opieką i pomocą osobom w podeszłym wieku 27 . Geriatria, poprzez działania profilaktyczne, jest w stanie zapobiegać przedwczesnej niesprawności osób starszych lub ją ograniczać, a poprzez całościową ocenę proponować najbardziej efektywne i ekonomicznie uzasadnione postępowanie w specyficznych chorobach oraz szczególnych problemach 26 Dane przekazane przez GUS. 27 Zgodnie z definicją ustaloną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), 2004 28 podeszłego wieku. Jednocześnie, nie każda osoba po 60 roku życia wymaga specjalistycznej opieki geriatrycznej. Pacjent geriatryczny 28 to osoba z typową wielochorobowością w wieku podeszłym (najczęściej mająca ponad 70 lat) lub każda osoba w wieku 80 lat i więcej ze względu na związane z wiekiem zwiększone ryzyko wystąpienia złożonych patologii w wyniku m.in. znacznego ryzyka wystąpienia powikłań i poszczególnych zespołów chorobowych i tzw. „efektu domino\", wysokiego ryzyka chronicyzacji chorób ostrych i znacznego ryzyka utraty autonomii w wyniku utraty sprawności funkcjonalnej. Narodowy Fundusz Zdrowia, w odniesieniu do umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju leczenie szpitalne, finansuje świadczenia w oparciu o rozporządzenie 29 . Opieka geriatryczna sprawowana jest m.in. na oddziałach geriatrycznych, które realizują całościową, całodobową opiekę medyczną nad chorymi w wieku starszym. W przedmiotowych oddziałach hospitalizowani są pacjenci w ostrych stanach chorobowych, z chorobami przewlekłymi bądź też w celach diagnostycznych. Finansowanie świadczeń w leczeniu szpitalnym w ramach oddziałów, odbywa się na podstawie Jednorodnych Grup Pacjentów (JGP), za całą hospitalizację, tj. od dnia przyjęcia do dnia wypisu lub zgonu chorego. System JGP polega na zakwalifikowaniu zakończonej hospitalizacji do jednej z grup, wyodrębnionych według kryterium spójności postępowania medycznego, porównywalnego stopnia zużycia zasobów, standaryzowanego czasu pobytu i innych uznanych parametrów. Tabela 11 Dane dotyczące świadczeń z zakresu geriatria – hospitalizacja za 2023 r. Nazwa zakresu świadczeń Liczba pacjentów 60+ Wartość rozliczonych świadczeń dla osób 60+ Liczba świadczeniodawców Geriatria - hospitalizacja31 412290 664 548,18 zł71 Źródło: Dane NFZ W 2023 r. na oddziałach geriatrycznych znajdowało się 1316 łóżek 30 . W ramach leczenia szpitalnego świadczeniodawca udzielający świadczeń w trybie hospitalizacji i hospitalizacji planowej (z wyjątkiem oddziałów szpitalnych o profilu pediatrycznym, neonatologicznym oraz położniczo-ginekologicznym) jest zobowiązany do opracowania i wdrożenia procedury oceny geriatrycznej pacjenta. W ramach tej oceny świadczeniodawca ma obowiązek: udokumentowania kwalifikacji do świadczenia na podstawie skali VES-13, stanowiącej załącznik nr 11a do zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne oraz leczenie szpitalne – świadczenia wysokospecjalistyczne (obecnie obowiązujące zarządzenie nr 1/2022/DSOZ z dnia 3 stycznia 2022 r. z późn. zm.); udokumentowania przeprowadzenia oceny geriatrycznej przez lekarza geriatrę lub konsultacyjny zespół geriatryczny (dotyczy świadczeniodawców realizujących świadczenia, którzy nie dysponują oddziałem geriatrycznym ani poradnią geriatryczną); prowadzenia dokumentacji dodatkowej — Karty całościowej oceny geriatrycznej, której wzór określony jest w załączniku nr 11b do ww. zarządzenia. Kartę oceny geriatrycznej dołącza się do historii choroby. 28 zgodnie z definicją ustaloną przez Sekcję Geriatryczną Europejskiego Towarzystwa Lekarskiego, 29 Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 870 z późn. zm.). 30 Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą, dane przekazane przez Centrum e-Zdrowia 29 Tabela 12 Liczba pacjentów i wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych w zakresie świadczenia: Całościowa ocena geriatryczna Nazwa produktu rozliczeniowego Rok realizacji Liczba pacjentów Wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych Całościowa ocena geriatryczna202317 1114 676 018 zł Źródło: Dane NFZ Świadczenie „Całościowa opieka geriatryczna” rozliczono w 2023 r. dla ponad 17 tys. pacjentów, a wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych wyniosła niemal 4,7 mln zł. Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o szczególnej opiece geriatrycznej W dniu 17 sierpnia 2023 r. została podpisana ustawa 31 - większość przepisów tej regulacji weszło w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Głównym celem zmian systemowych wprowadzanych ww. ustawą jest zapewnienie opieki geriatrycznej osobom starszym i sprzyjanie zdrowemu starzeniu się, zapobieganie postępowi chorób przewlekłych i wystąpieniu lub pogłębianiu się niepełnosprawności, m.in. poprzez zapewnienie działań profilaktycznych i promocji zdrowia dostosowanych do potrzeb osób starszych, w tym mających na celu zapobieganie niepełnosprawności i niesamodzielności tych osób. Jednakże, ze względu na liczne uwagi dotyczące jej zapisów oraz zgłaszane trudności związane z wdrażaniem przedmiotowego aktu, podjęto decyzję o rozpoczęciu działań zmierzających do weryfikacji ustawy w celu jej nowelizacji. Niezbędne jest m.in. przeprowadzenie dodatkowej analizy rozwiązań zaproponowanych w ustawie i harmonogramu przyjętych działań w konsultacji z ekspertami i głównymi interesariuszami całego procesu. Przedmiotowe zadanie zdecydowano się powierzyć Zespołowi do spraw organizacji profilaktyki i opieki zdrowotnej dla osób starszych, powołanemu zarządzeniem ministra właściwego do spraw zdrowia 32 . Opieka długoterminowa Opieka długoterminowa w ramach systemu ochrony zdrowia dedykowana jest osobom przewlekle chorym, których stan zdrowia nie wymaga leczenia w warunkach oddziału szpitalnego, natomiast powoduje występowanie poważnych deficytów w samoopiece i samopielęgnacji, uniemożliwiając niezależne, samodzielne funkcjonowanie. 33 Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w ramach opieki długoterminowej są udzielane w warunkach: stacjonarnych – w zakładach opiekuńczo-leczniczych (ZOL) i zakładach pielęgnacyjno- opiekuńczych (ZPO); domowych – pielęgniarska opieka długoterminowa i zespół długoterminowej opieki domowej. 34 W ramach opieki stacjonarnej w 2023 r. funkcjonowało: 466 zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych/opiekuńczo leczniczych, 59 zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie/ opiekuńczo leczniczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie. Tabela 13 Dane dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w 2023 r. Nazwa rodzaju świadczeń Liczba pacjentów 60+ Krotność rozliczonych świadczeń Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Liczba świadczeniodawców Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze 107 21124 800 8993 086 536 585,16 zł1 455 Źródło: Dane NFZ 31 o szczególnej opiece geriatrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1831, z 2024 r. poz. 834). 32 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw organizacji profilaktyki i opieki zdrowotnej dla osób starszych (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 41). 33 Wykaz i warunki realizacji świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń opieki długoterminowej zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (Dz.U. z 2024 r. poz. 253). 34 Zgodnie z § 4 ust. 1 i § 6 ww. rozporządzenia. 30 W 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano: 9,41 mln wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty (opieka domowa), 3,04 mln porad lekarskich (z czego 2,88 mln w opiece stacjonarnej i 0,16 mln w opiece domowej), 25,65 mln osobodni 35 (z czego 8,94 mln w opiece stacjonarnej i 16,71 mln w opiece domowej). Reforma D1.2 Zwiększenie efektywności, dostępności i jakości świadczeń opieki długoterminowej podmiotów leczniczych na poziomie powiatowym W latach 2022—2023 Ministerstwo Zdrowia realizowało dwa kamienie milowe (D1L oraz D2L) w ramach reformy D1.2: Zwiększenie efektywności, dostępności i jakości usług opieki długoterminowej świadczeniodawców opieki zdrowotnej na poziomie powiatowym Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Celem tej reformy jest wspieranie przekształcenia szpitali powiatowych w jednostki lub ośrodki opieki długoterminowej i geriatrycznej. 30 czerwca 2022 r. w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Zdrowia opublikowano raport pn. „Kompleksowy przegląd możliwości tworzenia w szpitalach powiatowych ośrodków opieki długoterminowej oraz oddziałów geriatrycznych w Polsce” (D1L). W dokumencie zidentyfikowano te obszary funkcjonowania placówek ochrony zdrowia, które pozwalają na przekształcenie istniejących zasobów w ośrodki opieki długoterminowej lub oddziały geriatryczne. Dokument pn. “Zakres wsparcia zmian struktury organizacyjnej szpitali powiatowych w zakresie opieki długoterminowej lub geriatrycznej na poziomie lokalnym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej” (D2L) został opublikowany w dniu 14 lipca 2023 r. Przedstawia on podstawowe informacje dotyczące sposobu wsparcia zmian struktury organizacyjnej szpitali powiatowych. W oparciu o akty prawne/dokumenty wytworzone w ramach kamienia milowego D2L, opracowany zostanie wykaz szpitali powiatowych wybranych do uzyskania dodatkowego wsparcia na utworzenie łóżek opieki długoterminowej lub geriatrycznej (kamień milowy D3L). Reforma A4.6. Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej W 2023 r. trwały prace nad opracowaniem przeglądu systemu opieki długoterminowej w Polsce. Działanie to było realizowane przez Bank Światowy we współpracy z Ministrem Zdrowia, Ministrem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, przy koordynacyjnym wsparciu Ministra Funduszu i Polityki Regionalnej, a od 2024 r. również Ministra do spraw Polityki Senioralnej. Przegląd opracowany przez Bank Światowy jest wypełnieniem kamienia milowego A69G. Raport został opublikowany na stronie Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w dniu 28 czerwca 2024 r. Reforma realizowana jest w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Sformułowane w raporcie rekomendacje mają stanowić punkt wyjścia do przeprowadzenia reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, obejmującej zmianę odpowiednich aktów prawnych wdrażających priorytety reformy opieki długoterminowej zidentyfikowane w ww. przeglądzie strategicznym (kamień milowy A70G). Opieka paliatywna i hospicyjna Opieka paliatywna i hospicyjna to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe pacjentów chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, a także łagodzenie cierpień psychicznych, 35 Liczba osobodni została wyrażona jako różnica pomiędzy datą wypisu i datą przyjęcia (z wyjątkiem sytuacji, w której wypis nastąpił w dniu przyjęcia — wtedy liczba osobodni przyjmuje wartość równą 1). Pobyt pacjenta na przepustce został uznany jako 50% osobodnia, a pobyt pacjenta w szpitalu jako 15% osobodnia. 31 duchowych i socjalnych. Świadczenia gwarantowane w opiece paliatywno-hospicyjnej przysługują świadczeniobiorcom chorującym na nieuleczalne, postępujące, ograniczające życie choroby nowotworowe i nienowotworowe 36 . Świadczenia gwarantowane w ramach opieki paliatywnej i hospicyjnej są udzielane w warunkach: stacjonarnych –w oddziałach medycyny paliatywnej/hospicjum stacjonarnym; ambulatoryjnych – w poradni medycyny paliatywnej; domowych – w ramach hospicjum domowego przez zespół medycyny paliatywnej. Zgodnie z danymi z Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą 37 , w zakresie opieki paliatywnej i hospicyjnej funkcjonowało: 151 hospicjów stacjonarnych 38 , z liczbą łóżek wynoszącą 3 574; 823 hospicjów domowych 39 ; 12 dziennych ośrodków opieki paliatywnej lub hospicyjnej 40 , z liczbą miejsc dziennych równą 126. Powyższe dane przedstawiają liczbę komórek organizacyjnych, a nie liczbę podmiotów, ponieważ jeden podmiot może mieć kilka komórek. Tabela 14 Dane dotyczące świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej za 2023 r. Nazwa rodzaju świadczeńLiczba pacjentów 60+ Krotność rozliczonych świadczeń Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Liczba świadczeniodawców Opieka paliatywna i hospicyjna 89 5977 546 437,001 343 133 000,79 zł539 Źródło: Dane NFZ Rehabilitacja Świadczenia rehabilitacyjne w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego realizowane i finansowane są w oparciu o rozporządzenie 41 . W rodzaju rehabilitacja lecznicza nie wyodrębniono świadczeń dedykowanych wyłącznie osobom w wieku powyżej 60 lat. W związku z powyższym, świadczeniobiorcy, w zależności od aktualnego stanu zdrowia, korzystają na zasadach ogólnych z rehabilitacji udzielanej w warunkach: ambulatoryjnych, domowych,  ośrodka/oddziału dziennego, stacjonarnych. Świadczeniami z zakresu rehabilitacji leczniczej mogą być objęci pacjenci z bardzo szerokim zakresem zaburzeń i dysfunkcji (ortopedycznych, reumatologicznych, neurologicznych, onkologicznych itp.). W zależności od stanu zdrowia świadczeniobiorcy, lekarz kierujący, wystawiając skierowanie, decyduje w ramach jakiego zakresu prowadzona ma być rehabilitacja. 36 Zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 262). 37 Stan na dzień 31.12.2023 r. 38 kod resortowy komórki 2184. 39 kod resortowy komórki 2180. 40 kod resortowy komórki 2182. 41 Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. 2021, poz. 265, z późn. zm.) 32 Tabela 15 Dane dotyczące świadczeń z zakresu rehabilitacji leczniczej udzielonych osobom po 60 r.ż. Nazwa rodzaju świadczeńLiczba świadczeniodawców Liczba rozliczonych świadczeń 60+ Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Rehabilitacja lecznicza2 62099 082 3714 404 500 427,88 zł Źródło: Dane NFZ Tabela 16 Najczęściej występujące rozpoznania wśród pacjentów powyżej 60 r.ż., którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej. Nazwa rozpoznania głównegoLiczba pacjentów 60+ krotność rozliczonych produktów 60+ Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa 285 94711 256 609238 897 418,25 zł Zwyrodnienia wielostawowe220 30510 214 890239 651 166,53 zł Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych /gonartroza/ 132 4676 679 058165 918 216,04 zł Zaburzenia korzeni nerwów rdzeniowych i splotów nerwowych 109 3184 314 58588 656 169,07 zł Inne spondylozy90 1682 662 099114 012 408,27 zł Inne choroby krążka międzykręgowego 87 3143 160 60866 623 745,27 zł Choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych /koksartroza/ 66 1304 752 675178 061 254,66 zł Bóle grzbietu63 3812 299 87545 956 641,75 zł Pierwotna obustronna gonartroza49 5221 514 899184 802 641,20 zł Uszkodzenia barku47 2781 823 0263 497 811,68 zł Źródło: Dane NFZ W 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu rehabilitacji, udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano: 898 tys. porad lekarskich, 3,41 mln wizyt fizjoterapeutycznych, 183 mln zabiegów fizjoterapeutycznych, 8,34 mln osobodni. Opieka psychiatryczna Realizacja świadczeń gwarantowanych psychiatrycznych, psychologicznych, psychoterapeutycznych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień odbywa się, co do zasady, na zasadach określonych przepisami rozporządzenia 42 . Osoby dorosłe, tj. powyżej 18 r.ż., mogą również skorzystać z powyższych świadczeń (z wyłączeniem leczenia uzależnień) zorganizowanych w formie pilotażowego programu w centrach zdrowia psychicznego. Rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu psychiatrii wyróżnia następujące zakresy świadczeń dedykowane grupie osób powyżej 60 r.ż.:  świadczenia stacjonarne — świadczenia psychogeriatryczne obejmujące diagnostykę i leczenie osób z zaburzeniami psychicznymi, w szczególności zaburzeniami procesów poznawczych, u osób powyżej 60 roku życia.  świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne obejmujące diagnostykę, leczenie i rehabilitację osób z zaburzeniami psychicznymi powyżej 60 roku życia. Tabela 17 Dane dotyczące świadczeń psychogeriatrycznych udzielanych osobom w wieku powyżej 60 r.ż. w 2023 r. 42 Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz.U. z 2019 r. poz. 1285) Nazwa zakresu świadczeńLiczba pacjentów w 2023 r. Wartość rozliczonych świadczeń w 2023 r. Świadczenia psychogeriatryczne 04.4712.021.025 683105 244 520,46zł Świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne 1 46618 570 109,77 zł 33 Źródło: Dane NFZ II.KADRA UDZIELAJĄCA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH OSOBOM STARSZYM Lekarze Lekarze udzielający świadczeń osobom dorosłym w głównej mierze zapewniają wsparcie rosnącej liczbie osób starszych. Osoby w starszym wieku są bardzo niejednorodną grupą, zarówno pod względem fizycznym, psychicznym, jak i społecznym. Osoby starsze charakteryzują się odmiennymi potrzebami zdrowotnymi oraz wymagają zróżnicowanych świadczeń opieki zdrowotnej. Specjalistami w sposób szczególny predysponowanymi do sprawowania opieki nad pacjentami w wieku starszym, których problemy medyczne są najbardziej skomplikowane i którzy cechują się znacznym ryzykiem powstania lub nasilenia niesprawności, są geriatrzy. Według stanu na grudzień 2023 r. liczba lekarzy specjalistów geriatrii wykonujących zawód 43 wynosiła 565 (dla porównania w grudniu 2015 r. było 338 lekarzy) oraz 19 238 lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych – dodatkowych 2 463 lekarzy. Ministerstwo Zdrowia szczegółowo przeanalizowało wymienialność lekarzy specjalistów w poszczególnych latach. Jednym z głównych problemów dotyczących kadry medycznej w Polsce jest wiek znaczącej grupy pracowników medycznych (wielu z nich jest w wieku okołoemerytalnym). Z przedstawionych poniżej danych wynika, że w przypadku lekarzy specjalistów z zakresu geriatrii, medycyny paliatywnej, czy neurologii, poziom kształcenia nie powinien spowodować znacznych problemów z zastępowalnością odchodzących lekarzy. Problem z wymienialnością pokoleniową może dotknąć natomiast dziedzinę chorób wewnętrznych. Tabela 18 Wymienialność lekarzy wybranych specjalizacji do lat 2027—2028 44 DziedzinaLiczba lekarzy, którzy prawdopodobnie zasilą rynek pracy po ukończeniu szkolenia specjalizacyjnego (C) Maksymalny rok ukończenia szkolenia specjalizacyjnego (lekarzy, którzy są w trakcie specjalizacji wg bazy SMK (stan na kwiecień 2023 r.) Liczba lekarzy, którzy osiągną wiek emerytalny do maksymalnego roku ukończenia szkolenia specjalizacyjnego. (D) Zmiana w liczbie lekarzy, którzy wejdą na rynek pracy i osiągną wiek emerytalny (co nie oznacza, że odejdą z rynku pracy) do maksymalnego roku ukończenia szkolenia specjalizacyjnego (C-D) Choroby wewnętrzne 2 45720284 928-2 471 Geriatria982028980 Medycyna paliatywna 116202710115 Neurologia674202863935 Źródło: Opracowanie Departamentu Analiz i Strategii na podstawie danych CRL, NFZ, ZUS, SMK, Ministerstwa Zdrowia Pielęgniarki Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi sprawują również pielęgniarki i pielęgniarze z kwalifikacjami specjalistycznymi oraz przygotowani na poziomie ogólnym do sprawowania opieki 43 Zarejestrowanych w Centralnym Rejestrze Lekarzy i Lekarzy Dentystów prowadzonym przez Naczelną Radę Lekarską. 44 Opracowanie DAiS na podstawie danych CRL, NFZ, ZUS, SMK, Ministerstwa Zdrowia. 04.2704.020.02 34 nad pacjentem w różnym stanie zdrowia, którzy w toku kształcenia przeddyplomowego uzyskali kompetencje do sprawowania opieki specjalistycznej, w tym m.in. w zakresie: chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia,  pielęgniarstwa opieki długoterminowej, neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, opieki paliatywnej, podstaw rehabilitacji, zgodnie ze standardem kształcenia przygotowującym do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, który określa rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Sukcesywnie zwiększa się liczba zatrudnionych w systemie opieki zdrowotnej pielęgniarek i położnych. Zgodnie z danymi z Centralnego Rejestru Pielęgniarek i Położnych w 2023 r. było 269 168 pielęgniarek i położnych aktywnych zawodowo, w tym 239 257 pielęgniarek oraz 29 911 położne. Liczba pielęgniarek mających specjalizację lub kursy specjalizacyjne, zatrudnionych według podstawowego miejsca pracy, według stanu na dzień 31.12.2023 r., wynosiła w następujących dziedzinach 45 : geriatrii – 2 583; opieki długoterminowej – 6 434; opieki paliatywnej – 3 054. Opiekunowie medyczni Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r., w placówkach ochrony zdrowia – według podstawowego miejsca zatrudnienia – pracowało 13 477 opiekunów medycznych 46 . Wykres 27 Liczba opiekunów medycznych, pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa na koniec 2023 r. Źródło: Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-88 Sprawozdanie o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą wg stanu na dzień 31.12.2023 r. (bez podmiotów podległych MSWiA oraz MS) 45 Źródło danych — sprawozdanie MZ-89 o specjalistach pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą. 46 W oparciu o sprawozdanie (MZ-88) o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą. 1293 1153 607 367 793 1258 1744 375 537 229 911 1872 241 507 953 637 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podlaskie Podkarpackie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie Opiekunowie medyczni (pracujący, dla których jednostka sprawozdawcza jest głównym miejscem pracy) 35 Wykres 28 Liczba opiekunów medycznych, którzy pracowali w opiece długoterminowej w podziale na województwa na dzień 31.12.2023 r. Źródło: Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-29A za 2022 r. Sprawozdanie o działalności podmiotu wykonującego działalność leczniczą w zakresie długoterminowej opieki zdrowotnej wg stanu na dzień 31.12.2023 r. Mając na uwadze kwestie związane z zatrudnieniem opiekunów medycznych w opiece długoterminowej, należy wskazać, iż – zgodnie z danymi Centrum e-Zdrowia – 8 527 opiekunów medycznych realizowało świadczenia w opiece długoterminowej w 2023 r., w tym 2 457 w ramach umowy cywilnoprawnej. Dane te, w przypadku osób pracujących na stanowisku opiekuna w kilku podmiotach, mogą uwzględniać te osoby kilka razy. Jednocześnie z danych uzyskanych z Systemu Informacji Oświatowej (SIO) wynika, iż w roku szkolnym 2022/2023 w semestrze jesiennym 5 231 osób ukończyło szkolę policealną oraz zdało egzamin zawodowy, uzyskując kwalifikacje zawodowe do wykonywania zawodu opiekuna medycznego. W semestrze wiosennym było to 3 146 osób. III.ROZWÓJ KADR W OCHRONIE ZDROWIA Kształcenie Lekarzy Kształcenie na studiach przygotowujących do wykonywania zawodu lekarza musi uwzględniać szczególne rozwiązania przewidziane w przepisach rozporządzenia 47 , które zostało wydane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia 48 . Standardy te są zbiorem reguł i wymagań w zakresie kształcenia, dotyczących sposobu organizacji kształcenia, osób prowadzących to kształcenie, ogólnych i szczegółowych efektów uczenia się, a także sposobu weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się. Przeprocedowany został standard kształcenia dla lekarza i lekarza dentysty, który ma obowiązywać od roku akademickiego 2024/2025 tj. rozporządzenie 49 . W nowym standardzie kształcenia dla lekarza wskazano, że: w zakresie wiedzy absolwent zna i rozumie, m.in.: procesy zachodzące podczas starzenia się organizmu i zmiany w funkcjonowaniu narządów związane ze starzeniem; 47 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 755 oraz z 2022 r. poz. 157 i 1742) 48 na podstawie upoważnienia zawartego w art. 68 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.). 49 Ministra Edukacji i Nauki z dnia 29 września 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. poz. 2152). 932 547 535 259 516 732 1117 252 483 127 487 1191 215 293 460 381 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 36  wpływ stresu oksydacyjnego na komórki i jego znaczenie w patogenezie chorób oraz w procesach zachodzących podczas starzenia się organizmu; postawy społeczne wobec choroby, niepełnosprawności i starości oraz specyficzne oddziaływanie stereotypów, uprzedzeń i dyskryminacji;  psychospołeczne konsekwencje choroby dla rodziny pacjenta (rodzina z chorym dzieckiem, w tym nastoletnim, dorosłym i osobą starszą); przebieg i objawy procesu starzenia się organizmu oraz zasady całościowej oceny geriatrycznej i opieki interdyscyplinarnej w odniesieniu do osób starszych;  odrębności w objawach klinicznych, diagnostyce i terapii najczęstszych chorób występujących u osób starszych;  zagrożenia związane z hospitalizacją osób starszych; podstawowe zasady organizacji opieki nad osobą starszą i obciążenia opiekuna osoby starszej;  specyfikę zaburzeń psychicznych i ich leczenia u dzieci, w tym nastoletnich, oraz osób starszych; w zakresie umiejętności absolwent potrafi:  zebrać wywiad z dorosłym, w tym osobą starszą, wykorzystując umiejętności dotyczące treści, procesu i percepcji komunikowania się, z uwzględnieniem perspektywy biomedycznej i perspektywy pacjenta;  przeprowadzić pełne i ukierunkowane badanie fizykalne dorosłego dostosowane do określonej sytuacji klinicznej, w tym badanie geriatryczne. W 2023 r. przyznano 155 miejsc dla dziedziny geriatria na postępowanie kwalifikacyjne. Jest to liczba zwiększona w porównaniu do poprzednich lat – dla porównania w 2022 r. przyznano 70 miejsc. Jednocześnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy 50 oraz rozporządzenia 51 co roku, w wyniku rewaloryzacji wzrasta od 1 lipca wynagrodzenie lekarzy rezydentów odbywających specjalizację w dziedzinach priorytetowych, do których zalicza się geriatrię i choroby wewnętrzne. Od 1 lipca 2023 r. wynagrodzenie zasadnicze brutto lekarza odbywającego specjalizację w pierwszych dwóch latach zatrudnienia w trybie rezydentury z geriatrii lub chorób wewnętrznych wynosiło 8 308 zł. Po dwóch latach zatrudnienia w tym trybie dla rezydentów w dziedzinie geriatrii i chorób wewnętrznych wzrasta ono do 9 063 zł. Wynagrodzenia dla lekarzy dziedzin niepriorytetowych wynoszą analogicznie 7552 zł, a po dwóch latach – 7 779 zł. Nowelizacja ustawy 52 wprowadziła rozwiązanie, dzięki któremu lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w ramach rezydentury mogą otrzymać dodatkowo wynagrodzenie zasadnicze wyższe o 600 zł miesięcznie (w dziedzinie niepriorytetowej) lub wyższe o 700 zł miesięcznie (w dziedzinie priorytetowej). Aby otrzymać to wynagrodzenie lekarz musi zobowiązać się do przepracowania – w podmiocie leczniczym, finansowanym ze środków publicznych – łącznie 2 lata w ciągu kolejnych pięciu lat następujących po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego. Ponadto wprowadzono możliwość prowadzenia postępowania kwalifikacyjnego dla lekarzy i lekarzy dentystów na wolne miejsca specjalizacyjne w całym kraju, a nie jak było to możliwe wcześniej, tylko w obrębie jednego województwa. Przyznano możliwość wskazania w priorytetowej kolejności 15 wariantów wyborów obejmujących dziedzinę, tryb i miejsce odbywania szkolenia specjalizacyjnego. W przypadku pozostawania niewykorzystanych miejsc specjalizacyjnym w danym postępowaniu kwalifikacyjnym jest możliwość przeprowadzenia dodatkowego naboru tylko dla dziedzin priorytetowych, w tym dla geriatrii i chorób wewnętrznych. 50 z dnia 26 maja 2022 r. o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. 2022 poz. 1352). 51 Ministra Zdrowia z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury (Dz. U. 2024 poz. 957). 52 z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2024 r. poz. 1287). 37 Obowiązujące przepisy umożliwiają także przystąpienie o rok wcześniej niż dotychczas do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego lekarzom, którzy ukończyli przedostatni rok szkolenia specjalizacyjnego. Należy jednak podkreślić, że kluczową rolę w kreowaniu kadry lekarzy specjalistów w dużej mierze odgrywają kierownicy podmiotów leczniczych, którzy posiadają niezależne narzędzia motywacyjne zachęcające lekarzy do podejmowania szkolenia specjalizacyjnego w danej dziedzinie medycyny zarówno w trybie rezydenckim, jak i pozarezydenckim. Zgodnie z danymi z Systemu Monitorowania Kształcenia (SMK): liczba lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie geriatria (aktywny EKS) wynosi 93; liczba lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie geriatria (papierowa karta specjalizacji) wynosi10; Powyższe dane dotyczą osób, które aktualnie odbywają specjalizację. Dodatkowo, w 2023 r. (w dwóch sesjach) opublikowano dla dziedziny geriatria 154 miejsca rezydencie i 254 pozarezydenckie. W ramach tych miejsc specjalizację rozpoczęło 26 osób. Kształcenie pielęgniarek i położnych W 2023 r. kontynuowane były prace nad zmianą standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodów pielęgniarki i położnej. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia 53 przygotował zmiany obszarów kompetencyjnych dla absolwentów studiów I i II stopnia kierunków pielęgniarstwo położnictwo, mające na celu upraktycznienie kształcenia tak, aby było dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy. Projekt standardów został przekazany, zgodnie z właściwością, do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, celem procedowania legislacyjnego. Poniższe tabele prezentują dane dotyczące liczby pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi. Liczba pielęgniarek, które rozpoczęły w 2023 r. specjalizację w dziedzinie:  pielęgniarstwo geriatryczne — 109 osób;  pielęgniarstwo opieki długoterminowej — 166 osób;  pielęgniarstwo opieki paliatywnej — 183 osoby. Tabela 19 Liczba pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Dziedzina specjalizacjiLiczba pielęgniarek, które uzyskały tytuł specjalisty w 2023 r. Liczba pielęgniarek ze specjalizacją — (stan na dzień 31.12.2023 r.) Pielęgniarstwo zachowawcze/internistyczne 2 89417 791 Pielęgniarstwo opieki długoterminowej/przewlekle chorych i niepełnosprawnych 2103 873 Pielęgniarstwo opieki paliatywnej2873 074 Pielęgniarstwo rodzinne dla pielęgniarek 8804 786 Pielęgniarstwo geriatryczne1433 251 Pielęgniarstwo chirurgiczne2 62216 396 Pielęgniarstwo diabetologiczne -432 Pielęgniarstwo kardiologiczne -2 423 53 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw opracowania zmian w standardach kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 47). 38 Pielęgniarstwo neurologiczne -514 Ogółem7 03652 540 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych Liczba pielęgniarek, które zostały zakwalifikowane w 2023 r. na kurs kwalifikacyjny w dziedzinie:  pielęgniarstwo geriatryczne - 55 osób  pielęgniarstwo opieki długoterminowej - 184 osoby  pielęgniarstwo opieki paliatywnej - 42 osoby podstawy opieki paliatywnej - 317 osób. Tabela 20 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Dziedzina kursu kwalifikacyjnego Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa w 2023 r. Liczba kadr pielęgniarskich (stan na dzień 31.12.2023 r.) Pielęgniarstwo rodzinne dla pielęgniarek 35340 507 Pielęgniarstwo opieki długoterminowej/ przewlekle chorych i niepełnosprawnych 14119 270 Pielęgniarstwo opieki paliatywnej405 317 Pielęgniarstwo zachowawcze/internistyczne 534 017 Pielęgniarstwo geriatryczne841 811 Pielęgniarstwo diabetologiczne32236 Pielęgniarstwo chirurgiczne 1014 476 Pielęgniarstwo kardiologiczne 2342 744 Pielęgniarstwo anestezjologiczne i intensywnej opieki 68625 411 Pielęgniarstwo neurologiczne274584 Pielęgniarstwo psychiatryczne2115 009 Ogółem2 209109 382 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych Tabela 21 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy specjalistyczne w wybranych zakresach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Zakres kursu specjalistycznego Liczba pielęgniarek (stan na dzień 31.12.2023 r.) Kompleksowa pielęgniarska opieka nad pacjentem z najczęstszymi schorzeniami wieku podeszłego 12 876 Podstawy opieki paliatywnej /podstawy terapii objawowej w opiece paliatywnej 7 998 Opieka geriatryczna4 065 Pielęgnowanie pacjenta dorosłego wentylowanego mechanicznie4 543 Terapia bólu przewlekłego u dorosłych4 862 Terapia bólu ostrego u dorosłych4 538 Leczenie ran dla pielęgniarek36 559 Opieka nad osobami z cukrzycą stosującymi terapię ciągłego podskórnego wlewu insuliny CPWI 185 Edukator w chorobach układu krążenia1 797 Opieka nad pacjentem w trakcie choroby Covid-19 oraz po jej przebyciu 266 Opieka nad pacjentem z chorobami układu oddechowego799 Ogółem78 488 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych 39 Dofinansowanie szkoleń specjalizacyjnych dla pielęgniarek i położnych z budżetu państwa W trosce o wysoką jakość świadczeń udzielanych w ramach opieki nad osobami starszymi i niesamodzielnymi, pielęgniarki mogą podnosić swoje kwalifikacje zawodowe uczestnicząc w różnych formach kształcenia podyplomowego, których celem jest uzyskanie specjalistycznej wiedzy i umiejętności do udzielania określonych świadczeń zdrowotnych lub doskonalenia posiadanych umiejętności zawodowych w określonej dziedzinie pielęgniarstwa. Jednym z tych szkoleń, które jest dofinasowane przez Ministra Zdrowia jest szkolenie specjalizacyjne. Mając na uwadze wsparcie rozwoju zawodowego absolwentów kierunków pielęgniarstwo i położnictwo w ramach kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych, Minister Zdrowia corocznie dofinansowuje szkolenia specjalizacyjne dla tych grup zawodowych, w ramach posiadanych środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Zgodnie z Obwieszczeniem 54 , minimalna liczba miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych rozpoczynających specjalizację w 2023 r. wynosiła 2 525, maksymalna kwota dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego wynosiła 3 950 zł, natomiast maksymalna kwota przeznaczona na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. wynosiła 10 000 000 zł. Kształcenie fizjoterapeutów Fizjoterapia stanowi niezwykle istotną część systemu usług opieki zdrowotnej oraz procesu rehabilitacyjnego. Pełni ona szczególną rolę w utrzymaniu sprawności ruchowej osób starszych. Rehabilitacja włączona na odpowiednim etapie może wpłynąć na poprawę funkcjonowania oraz wydłużenie okresu sprawności seniorów. Zabiegi z zakresu fizjoterapii w tej grupie wiekowej są również istotnie z punktu widzenia ograniczenia występowania dolegliwości bólowych, upadków oraz urazów. Fizjoterapeuci są członkami szerokiego interdyscyplinarnego zespołu leczniczego. Zarządzeniem Ministra Zdrowia 55 został powołany Zespół do spraw ewaluacji standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Zespół ekspertów przygotował zmianę standardów kształcenia do wykonywania zawodu fizjoterapeuty, które w sierpniu 2023 r. zostały przekazane do Ministerstwa Edukacji i Nauki celem dalszego procedowania. Kształcenie opiekunów medycznych Zgodnie z ustawą 56 w ramach ustawicznego rozwoju zawodowego , przewiduje się prowadzenie kursów kwalifikacyjnych, mających na celu uzyskanie przez osobę wykonującą dany zawód medyczny dodatkowej wiedzy i umiejętności zawodowych niezbędnych do wykonywania określonych czynności zawodowych. Do kształcenia w ramach kursu kwalifikacyjnego będzie mogła przystąpić osoba uprawniona do wykonywania zawodu medycznego, która posiada co najmniej 3-letni staż pracy w zawodzie medycznym, dla którego jest prowadzony kurs kwalifikacyjny. Kursy te będą realizowane przez uczelnie, które prowadzą kształcenie na studiach umożliwiających uzyskanie wykształcenia niezbędnego do wykonywania danego zawodu medycznego oraz Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (CMKP) w oparciu o program opracowany przez zespół ekspertów powołanych przez dyrektora CMKP i zatwierdzony przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Ponadto, w ramach projektu „Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno – demograficzne kraju”, dofinansowanego ze środków Programu Operacyjnego Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), planowana jest 54 z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie minimalnej liczby miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych, maksymalnej kwoty dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego oraz maksymalnej kwoty przeznaczonej na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. (Dz. Urz. Min. Zdr. z 2022 r. poz. 129), 55 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 lipca 2022 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw ewaluacji standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 80). 56 z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. poz. 1972). 40 realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych, uzupełniającego w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Umożliwi to uzupełnienie wiedzy i umiejętności osobom, które uzyskały kwalifikacje opiekuna medycznego przed wdrożeniem zmienionej podstawy programowej kształcenia w tym zawodzie – do poziomu umożliwiającego wykonywanie wybranych czynności, takich jak m.in. czynności z zakresu pobierania krwi żylnej i włośniczkowej oraz innych materiałów do badań laboratoryjnych czy podawanie leków różnymi drogami. 1.5 Dostępne formy aktywności Korzystanie z Internetu W Polsce w 2023 r. z Internetu (w ciągu ostatnich 3 miesięcy poprzedzających badanie) korzystało około 62% osób w wieku 60—74 lata, wobec 61,1% w roku poprzednim 57 . Kilka razy dziennie z Internetu korzystało 27,9% osób z tej grupy wieku, raz dziennie lub prawie codziennie—19,7%, a przynajmniej raz w tygodniu, ale nie każdego dnia—11,6%. Rzadziej niż raz w tygodniu z Internetem łączyło się 2,6% osób w wieku 60—74 lata. Jednocześnie, korzystanie z Internetu lub dostęp do Internetu nie jest równoznaczny z brakiem wykluczenia cyfrowego seniorów. Tylko posiadanie umiejętności cyfrowych przynajmniej na podstawowym poziomie jest gwarancją braku takiego wykluczenia i możliwość pełnego korzystania z zasobów i możliwości jakie oferuje Internet. Zgodnie z danymi GUS z 2023 r. natomiast jedynie 15,4% seniorów w wieku 60—74 lata posiadało minimum podstawowe kompetencje cyfrowe. Wykres 29 Częstotliwość korzystania z Internetu przez osoby w wieku 60 —74 lata w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS Kobiety częściej niż mężczyźni są użytkownikami sieci Internet. W 2023 r. 63,8% kobiet i 59,4% mężczyzn w analizowanej grupie wieku korzystało z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Wykres 30 Osoby w wieku 60 —74 lata korzystające z Internetu w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS 57 Korzystających w ogóle z Internetu było 70,7% w tej grupie wiekowej. 61.9 27.9 19.7 11.6 2.6 59.4 27.6 19 9.8 3 63.8 28.2 20.3 13 2.4 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy kilka razy dziennie raz dziennie lub prawie codziennie przynajmniej raz w tygodniu, ale nie kadego dnia rzadziej niż raz w tygodniu osoby w wieku 60-74 lataMężczyźniKobiety 71.9 63.8 3.1 5 28.1 69.2 59.4 3.2 6.7 30.8 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy od 3 miesięcy do 12 miesięcy temu ponad rok temu Osoby nigdy nie korzystające z Internetu KobietyMężczyźni 41 Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej Na podstawie wyników badania „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej” 58 można stwierdzić, że w okresie objętym badaniem (od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r.) 28,8% członków gospodarstw domowych w wieku 60 lat i więcej oceniło swoją sprawność fizyczną jako bardzo dobrą lub dobrą, w tym jako bardzo dobrą jedynie—1,4%. Odsetek osób starszych określających swoją kondycję jako złą wyniósł 18,0%, a bardzo złą—3,0%. Co drugi senior ocenił ją jako średnią. Ocena kondycji fizycznej w dużym stopniu zależy od płci. Generalnie to kobiety znacznie gorzej niż mężczyźni oceniają swoją sprawność fizyczną. W 2021 r. odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej, które oceniły swoją sprawność jako bardzo dobrą lub dobrą był blisko o 6 p. proc mniej niższy niż w przypadku mężczyzn. Kobiet określających swoją kondycję fizyczną jako złą lub bardzo złą było 21,7%, a mężczyzn z taką oceną—o 1,5 p. proc. mniej. W okresie od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r. w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej uczestniczyło 18,3% osób w wieku 60 lat i więcej. Wśród mężczyzn w tym wieku odsetek uczestników zajęć sporto- wych i rekreacji ruchowej wyniósł 19,3%, podczas gdy w grupie kobiet był nieco niższy i ukształtował się na poziomie 17,6%. Wykres 31 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie \"Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Wykres 32 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie \"Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Najpopularniejszą aktywnością sportową wśród osób w wieku 60 lat i więcej była jazda na rowerze. W 2021 r. wskazała ją połowa uczestników zajęć sportowych lub rekreacji ruchowej w tym wieku. Popularne wśród seniorów były również ogólnorozwojowe zajęcia ruchowe poprawiające kondycję fizyczną (m.in. spacery rekreacyjne, skakanie na skakance, ćwiczenia na rowerze stacjonarnym, 58 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 17.6 kobiety w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczące w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie kobiet w tym wieku Kobiety 19.3 mężczyźni w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczący w zajęciach sportowych i rekracji ruchowej odsetek mężczyzn w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie mężczyzn w tym wieku Mężczyźni 42 trenażerze), które w 2021 r. wykonywało około 40% osób starszych. Dużą popularnością w gronie osób starszych cieszył się również jogging i nordic walking, a także pływanie. Uczestnictwo osób starszych w podróżach W 2023 r. wśród mieszkańców Polski w wieku 15 lat i więcej, odsetek osób w wieku 60 lat lub więcej, które uczestniczyły w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej 1 noclegiem w celu prywatnym (wypoczynek, rekreacja i wakacje, odwiedziny u krewnych lub znajomych, zdrowotny, religijny, pielgrzymka, edukacyjny, zakupy) — wyniósł 12,1% tj. o 0,8 p. proc więcej w stosunku do roku poprzedniego. Mieszkańcy miast w wieku 60 lat lub więcej uczestniczący w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej jednym noclegiem w celu prywatnym stanowili w 2023 r. 9,5% ogółu ludności w wieku 15 lat lub więcej, a mieszkańcy wsi w wieku senioralnym – 2,5%. Aktywność edukacyjna Oferty edukacyjne dla osób starszych w ramach edukacji formalnej i innej niż formalna (pozaformalnej) Osoby starsze mogą uczestniczyć w edukacji formalnej lub innej niż formalna (pozaformalnej). Edukacja formalna obejmuje kształcenie w instytucjach systemu oświaty i systemu szkolnictwa wyższego w ramach programów prowadzących do uzyskania kwalifikacji pełnych, kwalifikacji nadawanych po ukończeniu studiów podyplomowych lub kwalifikacji w zawodzie. Edukacja pozaformalna jest organizowana instytucjonalnie, ale poza programami kształcenia w oświacie i szkolnictwie wyższym i zwykle nie prowadzi do uzyskania ww. kwalifikacji. Znaczna część ofert edukacji pozaformalnej jest organizowana poza szkołami i uczelniami. W odniesieniu do seniorów aktywnych zawodowo mogą one być organizowane w przedsiębiorstwach, instytucjach rynku pracy i rozwoju przedsiębiorczości. W odniesieniu do pozostałych seniorów organizatorami mogą być instytucje publiczne i organizacje społeczne wspierające ochronę zdrowia, kulturę, aktywność obywatelską, sport, turystykę, rozwój technologii i infrastruktury, ochronę środowiska, bezpieczeństwo publiczne, rodzinę itp. Oferty tego rodzaju mogą być również organizowane w szkołach i uczelniach, jednak poza ich oficjalnymi programami kształcenia. Ministerstwo Edukacji Narodowej odpowiada za edukację formalną. Ponadto, wspiera wybrane inicjatywy w obszarze edukacji pozaformalnej, a w ramach koordynacji polityki na rzecz uczenia się przez całe życie gromadzi informacje o tej edukacji. Informacje te pochodzą z różnych resortów, GUS i instytucji badawczych. Osoby starsze korzystające z ofert edukacji formalnej w systemie oświaty, tj. z kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne jest zdefiniowane i uregulowane w ustawie 59 . Edukacja osób starszych nie ma statusu odrębnego zadania. Osoby dorosłe, w tym także osoby starsze, mogą uczestniczyć w kształceniu ustawicznym zdefiniowanym w tej ustawie. Kształcenie ustawiczne według tej ustawy obejmuje szkoły ogólnokształcące dla dorosłych, szkoły kształcące w zawodach (szkoły policealne i branżowe szkoły II stopnia) oraz formy pozaszkolne. Formy pozaszkolne są bardziej elastycznie organizowane niż kształcenie w szkołach, dlatego mogą być bardziej atrakcyjne dla osóbstarszych. Katalog form pozaszkolnych dla dorosłych obejmuje cztery rodzaje: (1) kwalifikacyjny kurs zawodowy (KKZ); (2) kurs umiejętności zawodowych; (3) kurs kompetencji ogólnych oparty na wybranym fragmencie podstawy programowej kształcenia ogólnego; (4) inne kursy umożliwiające uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych, w których program nauczania nie odnosi się do podstawy programowej kształcenia ogólnego lub kształcenia w zawodach. Mimo że w kształceniu ustawicznym mogą uczestniczyć dorośli w każdym wieku, w tym osoby starsze, to ukierunkowanie tego kształcenia głównie na wzrost poziomu wykształcenia i nabywanie kwalifikacji 59 z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (z późn.zm.). 43 w zawodach powoduje, że tego typu edukacja cieszy się większym zainteresowaniem młodszych osób dorosłych, co dotyczy zwłaszcza szkół dla dorosłych. Kształcenie ustawiczne prowadzone w instytucjach systemu oświaty podlega monitorowaniu przez System Informacji Oświatowej (SIO). Gromadzone są w nim zanonimizowane, indywidualne dane o korzystających z kształcenia w systemie oświaty. W odniesieniu do uczestników ww. form pozaszkolnych dane te dostępne są odnośnie uczestników: kwalifikacyjnych kursów zawodowych (KKZ), kursów umiejętności zawodowych (KUZ) oraz turnusów dokształcania teoretycznego młodocianych pracowników (TDMP).W dwóch ostatnich formach nie ma uczestników w wieku 60 lat i więcej. Według danych SIO na dzień 30 września 2023 r. uczestnikami KKZ było 735 osób w wieku od 60 roku życia, z czego 360 osoby w wieku 60—64 lat oraz 375 osoby w wieku 65 lat i więcej. W 2022 r. 60 w Polsce 31,7% osób w wieku 60—69 lat deklarowało, że zdobywało wiedzę w różnych formach, podczas gdy dla ogółu osób w wieku 18 —69 lat odsetek ten ukształtował się na poziomie 54,0%. Wśród osób starszych, podobnie jak wśród ogółu osób w wieku 18—69 lat wskaźnik uczestnictwa w aktywności edukacyjnej był nieco wyższy dla kobiet niż dla mężczyzn. W 2022 r. w jakiejkolwiek formie uczenia się brało udział 32,9% kobiet i 30,2% mężczyzn w wieku 60—69 lat. Osoby starsze najczęściej deklarowały uczestnictwo w uczeniu się nieformalnym. Tabela 22 Osoby w wieku 18 —69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. W tym osoby uczestniczące Ogółem w jakiejkolwiek formie uczenia się w edukacji formalnej w edukacji pozaformalnej w edukacji formalnej lub pozaformalnej w uczeniu się nieformalnym W tym osoby nieuczestniczące w żadnej formie kształcenia Wyszczególnienie w tys. O G Ó Ł E M 24833133992288491766461198811435 w tym 60—642361800•1781797401561 65—69 lat2529749•1261277321780 Mężczyźni 1222464259632289303457045800 w tym 60—641107387•109110337721 65—69 lat1056266•25 v 26 v 256790 Kobiety 12609697413252628361262835635 w tym 60—641254413•6869404841 65—69 lat1473483•101 v 101 v 476990 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022” , GUS (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe Wśród osób w wieku 60 —69 lat ponad połowa zadeklarowała (55,7%), że potrafi posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym. Wśród kobiet znajomość przynajmniej jednego języka obcego zadeklarowało 57,2% osób w tym wieku, a wśród mężczyzn – 53,7%. Tabela 23 Osoby w wieku 18—69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. 61 W tym osoby potrafiące posługiwać się językiem obcym OgółemOsoby potrafiące posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym jednym dwoma trzema lub więcej Osoby, które nie potrafią posługiwać się żadnym językiem obcym Wyszczególnienie w tys. O G Ó Ł E M 248331791311271534612976679 w tym 60—6423611340940309911008 60 Dane pochodzą z badania GUS „Uczenie się osób dorosłych 2022”. 61 (-) Zjawisko nie wystąpiło (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe (v) Zalecana jest ostrożność w posługiwaniu się danymi, ze względu na niską precyzje wyników. 44 65—69 lat252913828953771101124 Mężczyźni 122248686551626015693413 w tym 60—64110762343615136 v 479 65—69 lat105653837513925 v 501 Kobiety 126099227575427457273266 w tym 60—64125471750415755 v 529 65—69 lat147384452123985 v 623 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022” , GUS W 2023 r. biblioteki publiczne odnotowały ponad 5 mln czytelników, z czego 17,9 % stanowiły osoby starsze (w porównaniu do 2022 r. jest to o 0,4 p. proc. więcej). Największy udział procentowy w ogólnej liczbie czytelników wykazali seniorzy z woj. zachodniopomorskiego (23,0%), woj. dolnośląskiego (20,2%). woj. śląskiego (20,1%) oraz woj. warmińsko-mazurskiego (20,1%), a najmniejszy z woj. małopolskiego (14,2%) i woj. podkarpackiego (14,8%). Wykres 33 Czytelnicy bibliotek publicznych w wieku powyżej 60 roku życia w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-03) Uniwersytety Trzeciego Wieku W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 62 udział wzięły 552 uniwersytety trzeciego wieku, wśród których najwięcej odnotowano w województwie mazowieckim (70 jednostek), kujawsko- pomorskim i śląskim (po 59 jednostek). Łączna liczba słuchaczy UTW w roku akademickim 2021/2022 wyniosła 86,6 tys., z czego 72,6 tys. tj. 83,8% to kobiety. Wykres 34 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa Źródło: Sprawozdanie z działalności Uniwersytetów Trzeciego Wieku za rok akademicki 2021/22 , GUS 62 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 17.9 20.2 19.9 16.8 19.2 19.7 14.2 16.9 17.6 14.8 16.7 18.3 20.1 17.8 20.1 16.7 23 0 5 10 15 20 25 Polska Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie w wieku powyżej 60 lat 552 52 59 12 24 31 40 70 12 9 16 37 59 16 30 49 36 0 100 200 300 400 500 600 Polska Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Swiętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 45 Osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły blisko 93% słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku. Najliczniejszą grupę uczestników UTW tworzyli seniorzy w wieku 70–79 lat (41,9%), nieco niższy udział miały osoby w grupie wieku 60–69 lat (41,0%). Prawie co dziesiąty słuchacz to osoba w wieku 80 lat i więcej. Aktywność kulturalna Osoby starsze korzystają z różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej organizowanej przez instytucje kultury, organizacje pozarządowe, w tym UTW oraz szkoły artystyczne, a także innego typu organizacje i zrzeszenia, w tym chóry, orkiestry, zespoły muzyczne. Instytucje kultury, w ramach przygotowywania swojej oferty kulturalnej, realizują projekty przygotowane z myślą o seniorach lub ogólnodostępne, w których uczestniczy liczne grono osób starszych. Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują zarówno ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, ośrodkami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2023 r. Z ogółem osoby powyżej 60 latWyszczególnienieOgółemMiastaWieś razemmiastawieś Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem250 264152 21698 04851 62629 87421 752 w tym: teatralnych23 86415 9797 8854 1582 6091 549 Muzycznych—instrumentalnych36 89519 89916 9964 1432 4351 708 wokalnych i chórów48 19031 46616 72419 51112 8806 631 folklorystycznych51 71523 10128 61417 5287 04510 483 tanecznych76 04452 74423 3003 7543 111643 Członkowie kół/klubów/sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem504 774372 057132 717162 888123 83739 051 w tym: plastycznych/ technicznych116 12282 09734 02512 0138 9453 068 tanecznych77 83059 39718 4335 7334 908825 muzycznych 45 91232 48113 4313 9302 8821 048 informatycznych4 5703 3281 2421 1001 00892 fotograficznych i filmowych5 3944 6187761 01691997 teatralnych12 0919 0183 0731 5181 076442 turystycznych i sportowo— rekreacyjnych 64 25946 56617 69318 31215 0513 261 literackich3 8842 8821 0021 7061 260446 seniora/ Uniwersytetów Trzeciego Wieku 106 80278 64228 160100 91574 10726 808 dyskusyjnych klubów filmowych7 6147 0455692 0251 756269 Absolwenci kursów organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice Ogółem73 28755 39917 8889 9167 6602 256 w tym: języków obcych14 5029 8334 6691 9901 795195 plastycznych11 2298 1513 0781 5851 115470 nauki gry na instrumentach9 9456 7713 1741609565 wiedzy praktycznej3 5782 2061 372923425498 tańca12 3069 2763 0301 1781 058120 komputerowych3 7812 9088731 8951 410485 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) Osoby starsze biorą aktywny udział w formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności 46 związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Różnice te obserwowane są szczególnie między ofertą w miastach i na wsi. Mieszkańcy wsi powyżej 60. roku życia włączają się w inne rodzaje działań kulturalnych i społecznych, niż mieszkańcy miast. Mieszkańcy miast, zwłaszcza większych, częściej angażują się w działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz w wolontariat, natomiast mieszkańcy wsi decydują się m.in. na członkostwo w kołach gospodyń wiejskich oraz w zespołach ludowych. Z danych GUS wynika, że aktywny udział osób w wieku 60 lat lub więcej odnotowano w ramach działalności różnorodnych kół zainteresowań, klubów i sekcji w instytucjach kultury. Osoby starsze liczyły 1/3 uczestników tych stałych form działalności. 47 Tabela 25 Osoby w wieku powiej 60 roku życia jako Członkowie kół/ klubów/ sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2023 r. W tym Województwa Ogółem plastycznych/ technicznych tanecznych muzycznych informatycznychfotograficznych i filmowych teatralnych turystycznych i sportowo- rekreacyjnych literackich seniora/ Uniwersytetu Trzeciego Wieku dyskusyjnych klubów filmowych RAZEM POLSKA 162 88812 0135 7333 9301 1001 0161 51818 3121 706100 9152 025 Dolnośląskie12 2692 5746432851221141781 4882575 814225 Kujawsko-pomorskie10 374308174319375115754527 319105 Lubelskie6 818329108193259853610754 95227 Lubuskie4 7443651641906760155711912 93432 Łódzkie17 3511 40742122226664931 601577 898114 Małopolskie12 12475143922086311301 5501388 136300 Mazowieckie30 9382 2711 4907941701912603 13123519 93099 Opolskie3 301204148103101699448172 07125 Podkarpackie6 031441122115248128886653 91830 Podlaskie3 47319675150655383262 462108 Pomorskie6 684404367172461261404144 76365 Śląskie19 2361 01539625857531033 8446511 75480 Świętokrzyskie3 634244103231605117264932 4300 Warmińsko-mazurskie5 006425200184511680414562 788498 Wielkopolskie14 944740450342741831471 5492779 962130 Zachodniopomorskie5 96133943328753584415883 784187 Stan w dniu 31 XII Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) 48 Aktywność społeczna i obywatelska Wolontariat W pierwszym kwartale 2022 63 r. 30,7% mieszkańców Polski w wieku 60—64 lata przynajmniej raz świadczyło wolontariat w ciągu czterech tygodni poprzedzających badanie. W grupie wieku 65—89 lat odsetek wolontariuszy wyniósł 20,3%. Osoby w wieku 60—89 lat stanowiły łącznie nieco ponad jedną czwartą wszystkich wolontariuszy działających w Polsce. Tabela 26 Osoby w wieku 15—89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) 64 Osoby świadczące wolontariat w ramach organizacji, instytucji Osoby świadczące wolontariat indywidualny w tym na rzeczsektor non-profit w tym Ogółem razem znajomych, przyjaciół, sąsiadów osób nieznajomych społeczeństwa, środowiska naturalnego, miejscowości razem razem stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne 1 kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne 2 sektor publiczny WYSZCZEGÓLNIENIE w % wszystkich osób w danej kategorii O G Ó Ł E M O G Ó Ł E M 28,426,522,05,81,95,03,41,91,51,3 w tym 60— 64 lata 30,728,724,74,92,54,53,61,61,70,6 65—89 lat20,318,615,53,01,84,03,21,22,10,6 MĘŻCZYŹNI Razem26,825,421,06,01,94,12,91,71,20,8 w tym 60— 64 lata 27,926,422,84,93,03,82,91,50,90,4 65—89 lat19,518,314,93,51,93,32,41,11,40,5 KOBIETY Razem29,927,523,05,71,85,83,92,21,71,9 w tym 60— 64 lata 33,230,826,34,92,15,04,21,62,40,8 65—89 lat20,918,915,82,61,74,53,71,22,60,7 Źródło: Badanie „Praca niezarobkowa poza gospodarstwem domowym\", GUS Zaangażowanie w wolontariat było wyższe wśród kobiet niż wśród mężczyzn. W grupie wieku 60—64 lata przewaga kobiet nad mężczyznami zaangażowanymi w wolontariat wyniosła 5,3 p. proc. (33,2% kobiet i 27,9% mężczyzn świadczyło wolontariat). Wśród osób w wieku 65—89 lat różnica była mniejsza i wyniosła 1,4 p. proc. (20,9% kobiet wobec 19,5% mężczyzn). Rady seniorów Gminne rady seniorów są podmiotami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym. Głównym celem ich działania jest integracja, wspieranie i reprezentowanie środowisk seniorów poprzez współpracę z władzami gminy, przedstawianie propozycji zadań i działań na rzecz seniorów, wydawanie opinii i formułowanie wniosków służących rozwojowi działalności samorządu terytorialnego na rzecz seniorów, zgłaszanie uwag do aktów prawa miejscowego, wspieranie wszelkich form aktywności seniorów, działania na rzecz umacniania międzypokoleniowych więzi społecznych oraz upowszechnianie wiedzy o potrzebach, prawach i możliwościach osób starszych. Członkowie gminnych rad seniorów pełnią swoje funkcje społecznie. Rada seniorów powoływana jest przez radę gminy, która nadaje jej statut określając w nim m.in. tryb wyboru jej członków i zasady działania oraz dążąc do wykorzystania potencjału działających organizacji osób starszych oraz 63 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 64 1. Stowarzyszenia (w tym: kluby sportowe, ochotnicze straże pożarne, rady rodziców, stowarzyszenia zwykłe), podobne organizacje społeczne (np. koła łowieckie, Polski Czerwony Krzyż), fundacje oraz grupy nieformalne. 2. Kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne albo placówki przez nie prowadzone. 49 podmiotów działających na rzecz osób starszych, a także zapewnienia sprawnego sposobu wyboru członków gminnej rady seniorów. Zgodnie z danymi z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że pod koniec 2023 r. w kraju funkcjonowało 460 gminnych rad seniorów 65 . Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że gminne rady seniorów występowały w ponad 18% gmin. Wykres 35 Liczba gmin, w których funkcjonowały gminne rady seniorów w podziale na województwa Źródło: dane z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Jednocześnie należy podkreślić, że w 2023 r. w wyniku nowelizacji przepisów ustawy 66 oraz ustawy 67 wprowadzono regulacje dające podstawy prawne funkcjonowania powiatowych oraz wojewódzkich rad seniorów 68 . Tym samym na dzień 31 grudnia 2023 r. funkcjonowały 23 powiatowe rady seniorów oraz 11 wojewódzkich rad seniorów. Koła gospodyń wiejskich Od wielu lat zwiększa się liczba funkcjonujących Kół Gospodyń Wiejskich. To organizacje, które skupiają mieszkanki wsi i prowadzą wiele różnorodnych działań na rzecz lokalnej społeczności. Koła gospodyń wiejskich odpowiadają między innymi za: prowadzenie działalności społeczno– wychowawczej i oświatowo – kulturalnej w środowiskach wiejskich, prowadzenie działalności na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich, wparcie rozwoju przedsiębiorczości kobiet, inicjowanie i prowadzenie działań na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi, upowszechnienie i rozwijanie form współdziałania, gospodarowania i racjonalnych metod prowadzenia gospodarstw domowych, reprezentowanie interesów środowiska kobiet wiejskich wobec organów administracji publicznej, rozwijanie kultury ludowej, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną. Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2023 r. funkcjonowało 14 116 kół gospodyń wiejskich – najwięcej w województwie mazowieckim i wielkopolskim. Łącznie w 2023 r. wydanych zostało ponad 13 tys. decyzji dot. pomocy dla KGW 69 na łączną kwotę 114 300 000,00 zł. 65 Powołanych zgodnie z art. 5c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 nr 16 poz. 95). 66 z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107). 67 z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 566.). 68 Art. 3f ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 10c ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa. 69 Na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1179). 38 20 25 12 14 37 63 25 16 24 44 41 13 34 36 18 0 10 20 30 40 50 60 70 Dolnośłąskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podlaskie Podkarpackie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 50 Wykres 36 Liczba Kół Gospodyń Wiejskich w 2023 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1.6Równe traktowanie, przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy W Polsce podstawowym dokumentem, który określa politykę rządu w zakresie równego traktowania oraz przeciwdziałania dyskryminacji jest Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r 70 . Zasada równości obywatela wobec prawa, który głosi, że wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a także świadczy o tym, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Dokumentem szczegółowo określającym przesłanki dyskryminacji oraz możliwość wszczęcia procedury w przypadku, gdy dochodzi do dyskryminacji jest ustawa 71 w zakresie równego traktowania. Określa ona również organy właściwe w sprawach przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania. Przytoczona ustawa zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. W 2023 r. funkcjonował Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022-2030, który skupia się wokół VIII Priorytetów: Polityka antydyskryminacyjna, Praca i zabezpieczanie społeczne, Edukacja, Zdrowie, Dostęp do dóbr i usług, Budowanie świadomości, Gromadzenie danych i badania, Koordynacja. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022—2030 przewiduje zadania, które będą realizowane w perspektywie wieloletniej w tym działania skierowane do osób starszych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ze względu na wiek czy budowanie świadomości w zakresie przeciwdziałania stereotypowemu wizerunkowi osób starszych lub/i krzywdzącemu albo odbiegającemu od rzeczywistości. Konkretne zadania zawarte w Krajowym Programie, które należy wyszczególnić, to między innymi:  przeciwdziałanie negatywnemu wizerunkowi osób starszych, poprzez szkolenia dla pracowników oświaty, nauczycieli, pedagogów, a także szkolenia dla pracowników instytucji publicznych w zakresie uwrażliwiania na zjawisko dyskryminacji wiekowej na rynku pracy, debata z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych instytucji zrzeszających i zajmujących się osobami starszymi oraz reprezentantów pracodawców zainteresowanych możliwościami współpracy z osobami w starszym wieku,  wdrażanie polityki zarządzania wiekiem w urzędach—wzrost liczby pracowników w wieku dojrzałym, a także zmniejszenie liczby osób w wieku produkcyjnym, 70 (Dz. U. z 1997 poz. 483, z późn. zm.), art. 32. 71 z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2024 r. poz. 1175) 591 837 1611 238 1231 1007 1969 226 984 525 496 439 864 594 1893 611 0 500 1000 1500 2000 2500 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 51  współpraca z osobami, które są lub mogą być liderami w społecznościach lokalnych, w celu budowania solidarności międzypokoleniowej przez ukazywanie roli seniorów jako przekazicieli wartości, tradycji, doświadczenia życiowego poprzez wykluczenie ze względu na wiek, organizacja giełdy pracy dla seniorów w siedzibach urzędów wojewódzkich spowodowana zbyt małą aktywnością zawodową seniorów. Dodatkowo warto też wspomnieć, że w ramach Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania 2022-2030 przewidywana jest także, realizacja kampanii edukacyjnych na stronach internetowych i w mediach społecznościowych na temat starzenia się. Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej uregulowane są w ustawie 72 oraz w Krajowym Programie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 73 . Regulacje zawarte w wymienionych aktach prawnych są tak skonstruowane, aby można się do nich odwołać w przypadku wszystkich kategorii osób doznających przemocy domowej, w tym kobiet, mężczyzn, dzieci, osób starszych czy osób niepełnosprawnych. Na podstawie przepisów ustawy 74 , pomoc w każdym indywidualnym przypadku udzielana jest w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty”. Procedura ta obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia – w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie, tj. w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie. Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje poprzez wypełnienie formularza „Niebieska Karta-A” przez przedstawiciela jednego z określonych podmiotów 75 . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie obowiązuje od 2006 r., pierwotnie do jego opracowania obligował przepis 76 , zaś od 2022 r. artykuł 77 . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie jest operacjonalizacją zadań określonych w przepisach tejże ustawy. Program zakłada podejmowanie działań w czterech głównych obszarach: zintensyfikowanie działań profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej;  zwiększenie dostępności i skuteczności ochrony oraz wsparcia osób dotkniętych przemocą domową;  zwiększenie skuteczności oddziaływań wobec osób stosujących przemoc domową;  zwiększenie poziomu kompetencji przedstawicieli instytucji i podmiotów realizujących zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej w celu podniesienia jakości i dostępności świadczonych usług. W specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie w 2022 r. 78 udzielono różnorodnych form pomocy 5 047 osobom doznającym przemocy w rodzinie, w tym: 3 285 kobietom, 477 mężczyznom oraz 1 285 dzieciom. Ponadto udzielono pomocy 337 osobom starszym – ofiarom przemocy w rodzinie, w tym: 297 kobietom i 40 mężczyznom. Z pomocy całodobowej skorzystało 1 462 osób w tym: 633 kobiety (w tym 66 niepełnosprawnych i 35 starszych), 34 mężczyzn (w tym 11 niepełnosprawnych i 4 starszych) oraz 795 dzieci (w tym 50 niepełnosprawnych). 72 z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 424, z późn. zm.). 73 Przyjętym uchwałą nr 183 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 (M.P. 2021 poz. 1204). 74 o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 75 Wymienionych w art. 9a ust. 11—11d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 76 art. 10 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w domowej. 77 art. 10 ust. 1 w ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 535). 78 Dane dostępne na dzień 24.10.2024 r. 52 1.7Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 w Polsce było prawie 5,5 mln osób niepełnosprawnych, w tym prawie 3,5 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej. W grupie starszych osób niepełnosprawnych dominowały kobiety (stanowiły 59%). Wykres 37 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. ( w tysiącach) Źródło: NSP 2021, GUS Ustawa 79 przewiduje szereg instrumentów służących wsparciu osób niepełnosprawnych, które mogą być dofinansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Powyższe przepisy dotyczą wszystkich osób, których niepełnosprawność została potwierdzona stosownym orzeczeniem. Zgodnie z ww. ustawą oraz rozporządzeniem 80 , osoba niepełnosprawna może raz w roku ubiegać się o dofinansowanie – ze środków PFRON - kosztów uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. Ponadto na podstawie wyżej wspomnianej ustawy i rozporządzenia 81 osoba niepełnosprawna może ubiegać się o dofinansowanie ze środków PFRON: zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych przepisów,  usług tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika. Ponadto, zgodnie z art. 10 ustawy 82 , do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zalicza się uczestnictwo tych osób w warsztatach terapii zajęciowej (wtz). Należy zauważyć, że warsztat terapii zajęciowej jest „wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówką stwarzającą osobom niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia” 83 . Głównym celem wtz, poza rehabilitacją społeczną, jest aktywizacja zawodowa w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne. Należy podkreślić, że dostępne dane nie pozwalają na wyodrębnienie grupy osób niepełnosprawnych starszych korzystających ze wsparcia w zakresie rehabilitacji społecznej. 79 z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.) 80 Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych (Dz. U. poz. 1694, z późn. zm.) 81 Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 926, z późn. zm.), 82 o rehabilitacji (...) 83 Art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). 5447.5 3445.4 2040.9 1404.5 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 Polska Ogółem w wieku 60 lat i więcej w tym kobietyw tym mężczyźni 53 Od 1 października 2019 r. - ustawą 84 - wprowadzono świadczenie dla osób, które ze względu na naruszenie sprawności organizmu są całkowicie zależne od wsparcia ze strony najbliższych oraz otoczenia, posiadające niski status materialny. Głównym celem tej ustawy jest zapewnienie dodatkowych środków służących zaspokajaniu potrzeb życiowych osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, w tym osób starszych, ze względu na zwiększone koszty związane z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną. Osobami uprawnionymi do tego świadczenia są osoby, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona jednym z orzeczeń o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym przez właściwe organy (ZUS, KRUS, MON, MSWiA czy Służba Więzienna), oraz spełniające kryterium dochodowe, które od 1 marca 2023 r. wynosiło 2157,80 zł brutto miesięcznie. Świadczenie uzupełniające jest wypłacane w zróżnicowanej wysokości, nie wyższej niż 500 zł miesięcznie; zróżnicowanie wysokości tego świadczenia zależy od łącznej kwoty świadczeń pobieranych przez osobę uprawnioną ze środków publicznych (tzw. formuła złotówka za złotówkę). W 2023 r. wypłacono ponad 569 tys. świadczeń 85 . Zgodnie z informacjami pozyskanymi z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitorowania i Orzekania o Niepełnosprawności za IV kwartał 2023 r. osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności w wieku 60 lat i więcej było 1 959 723 i stanowili 58,8% populacji osób zarejestrowanych w systemie jako niepełnosprawne w wieku powyżej 16 lat. Należy zaznaczyć, że osoby starsze, z uwagi na niską lub brak aktywności zawodowej oraz możliwość pobierania świadczeń społecznych stanowią niedoszacowaną grupę w przypadku określenia niepełnosprawności prawnej. Nawet w przypadku występowania ograniczeń, które klasyfikowałyby daną osobę do wystąpienia o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, często rezygnują nie widząc potencjalnych korzyści z prawnego potwierdzenia niepełnosprawności biologicznej. Tabela 27 Osoby zaliczone do stopnia niepełnosprawności prawomocnym orzeczeniem (o stopniu niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień) lub wyrokiem sądu z uwzględnieniem przyczyny niepełnosprawności w IV kwartale 2023 r. Symbol niepełnosprawności/liczba symboli niepełnosprawności Ogółem60 lat i więcej% od ogółu Upośledzenia umysłowe97 9455 1015,23% Choroby psychiczne396 120163 61841,31% Zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu293 554202 17868,87% Choroby narządu wzroku174 25088 52050,80% Upośledzenia narządu ruchu1 575 998998 61963,36% epilepsja62 95411 85318,83% Choroby układu oddechowego i krążenia1 018 071797 33778,32% Choroby układu pokarmowego135 80681 26659,84% Choroby układu moczowo-płciowego199 533129 91865,11% Choroby neurologiczne750 463464 44161,89% Całościowe zaburzenia rozwojowe24 5721330,54% Inne*404 877237 94658,77% Jedna przyczyna1 884 509996 27452,87% Dwie przyczyny1 090 664705 69164,70% Trzy przyczyny355 952257 75872,41% Razem3 331 1251 959 72358,83% Źródło: EKSMOoN, opracowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 84 z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2024 r. poz. 256, z późn. zm.). 85 przeciętna miesięczna liczba osób pobierających świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w 2023 r. wynosiła 384,8 tys. (ZUS) oraz 184,5 tys. (KRUS). 54 Najczęściej występującymi niepełnosprawnościami były choroby układu oddechowego i krążenia oraz zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu. Z kolei najrzadziej orzekanymi były całościowe zaburzenia rozwojowe oraz upośledzenia umysłowe. Sytuacja ta dotyczyła niecałych 6% osób. 55 Wnioski i rekomendacje Prognozy na przyszłość jasno pokazują, że proces starzenia się społeczeństw jest zjawiskiem globalnym i nieodwracalnym. Zmiany te nie tylko bardzo widocznie wpływają na kwestie społeczne, demograficzne, czy gospodarcze, ale także wymuszają potrzebę refleksji nad tematem starości oraz funkcjonowaniem seniorów w dzisiejszym świecie. Mając na uwadze, że polityka senioralna w Polsce powinna stwarzać warunki dla godnego i niezależnego starzenia się, działania skierowane do osób starszych powinny mieć charakter horyzontalny i obejmować różne aspekty ich życia. Po analizie zebranych danych można zauważyć, że niezbędne jest wzmocnienie działań mających na celu m.in. zwiększenie dostępu do opieki zdrowotnej – w tym opieki długoterminowej. Rosnąca liczba osób w wieku starszym skutkuje wzrostem liczby osób doświadczających różnego rodzaju ograniczeń w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Badanie EU-SILC wskazuje, że w 2023 r. ponad 60% osób w wieku 60 lat i więcej wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały co najmniej 6 miesięcy. Ponadto ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności dotyczyła ponad 45% osób starszych. Dlatego też, konieczne jest stworzenie kompleksowego systemu wsparcia i rozwijanie usług społecznych, dostosowanych do aktualnych potrzeb osób starszych. W podejmowanych działaniach należy zwrócić szczególną uwagę na usługi i wsparcie skierowane do seniorów, mieszkających na obszarach wiejskich lub o mniejszym dostępie do usług publicznych w zakresie opieki. W 2023 r. zaledwie około 32% osób w wieku 60 lat i więcej mieszkających w Polsce oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Z kolei ponad 20% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. W związku z tym, w obszarze poprawy stanu zdrowia osób starszych rekomendowane jest realizowanie programów i badań profilaktycznych w zakresie wczesnego wykrywania chorób, a także rozwijanie oferty edukacyjnej dla osób starszych na temat prowadzenia zdrowego stylu życia, w tym regularnej aktywności fizycznej. Osoby starsze są grupą społeczną, która bardzo często korzysta z opieki zdrowotnej. Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia w 2023 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 108,7 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej, w tym 63,4 mln porad w podstawowej opiece zdrowotnej, co stanowiło 35% ogółu porad. Podobnie sytuacja wyglądała w opiece specjalistycznej. Dodatkowo, w 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej, udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano 9,41 mln wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty oraz ponad 3 mln porad lekarskich. Analizując dane można również zauważyć, że pomimo systematycznego wzrostu liczby praktykujących lekarzy specjalistów geriatrów liczba ta nadal nie zabezpiecza potrzeb starzejącego się społeczeństwa. W 2023 r. było 565 lekarzy specjalistów geriatrii oraz 19 238 lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych – dodatkowych 2 463 lekarzy. W związku z powyższym, w obszarze opieki zdrowotnej kluczowa jest poprawa dostępności do świadczeń i usług zdrowotnych dostosowanych do potrzeb funkcjonalnych, środowiskowych i socjalnych osób starszych. Biorąc pod uwagę zgromadzone dane konieczne jest także dalsze przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i cyfrowemu seniorów z uwzględnieniem sytuacji ekonomicznej i społecznej. Na wzrost ryzyka wykluczenia społecznego osób starszych mają wpływ relatywnie niskie dochody z emerytur oraz trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb wynikające z rozluźnienia więzi społecznych, ze stanu zdrowia, sytuacji mieszkaniowej (przewaga jednoosobowych gospodarstw 56 domowych)—w szczególności na obszarach o ograniczonej lub utrudnionej dostępności do usług społecznych, zdrowotnych czy usługowych. Osoby starsze doświadczają ubóstwa skrajnego relatywnie rzadziej niż osoby w młodszych grupach wieku. Jednocześnie, zasięg ubóstwa skrajnego wśród osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. wyniósł 5,9 i był o 1,8 wyższy niż w roku poprzednim. Ponadto, osoby starsze, ze względu na stan zdrowia i ograniczenia związane z wiekiem narażone są na wyższe wydatki związane z leczeniem czy też dostępem do różnego rodzaju usług. Warto zauważyć, że gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymywały się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2023 r. stanowiły ponad 80% ich dochodów. Ponadto, w 2023 r. gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkały w przeważającej części w budynkach wielorodzinnych (60,8%). Ponad połowa gospodarstw domowych w Polsce, w których żyją tylko osoby w wieku 60 lat lub więcej to gospodarstwa jednoosobowe. Ponadto, ponad 70% rodzin objętych pomocą społeczną w 2023 r., składających się z emerytów i rencistów, prowadziła gospodarstwa 1-osobowe, z czego ponad 1/3 (65 713) zamieszkiwała na wsi. Mając na uwadze powyższe dane konieczne jest podjęcie działań mających na celu poprawę sytuacji życiowej osób starszych, z uwzględnieniem szczególnej sytuacji seniorów zamieszkujących na terenach wiejskich. Kluczem dobrej polityki senioralnej jest także solidarność międzypokoleniowa, która pomaga podtrzymać więzi społeczne i poczucie przynależności, a także umożliwia współpracę i wymianę doświadczeń między różnymi pokoleniami. Integracja ludzi z różnych grup wiekowych przyczynia się do ograniczenia ryzyka samotności i wykluczenia społecznego, poprawy wizerunku osób starszych w społeczeństwie oraz transferu wiedzy i doświadczeń np. poprzez wspólną pracę na rzecz środowiska lokalnego, wspólnych zainteresowań, czy wolontariat. Solidarność ta powinna opierać się na wzajemnym szacunku, zrozumieniu, wsparciu, a także odpowiedzialności. Wyzwaniem w najbliższych latach będzie stworzenie warunków do włączenia większej liczby osób starszych w aktywności społeczne, ze szczególnym uwzględnieniem lokalnego potencjału i obszarów z ograniczoną dostępnością do różnorodnej oferty zajęć, dostosowanej do potrzeb lokalnej społeczności. Jednym z czynników zapewniających godną starość jest zapewnienie jakościowego spędzania czasu na emeryturze. Osoby starsze biorą aktywny udział w różnych formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Z analizy zebranych danych wynika, że z oferty bibliotek publicznych skorzystało prawie 950 tys. osób powyżej 60 roku życia. Osoby starsze coraz chętniej angażują się także w wolontariat – w 2022 r. stanowiły one łącznie nieco ponad 1/4 wszystkich wolontariuszy. Dużą rolę odgrywa również aktywność edukacyjna i społeczna. W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 liczba słuchaczy UTW wyniosła ponad 86 tys. Pod koniec 2023 r. w kraju funkcjonowało także 460 gminnych rad seniorów oraz 14 116 kół gospodyń wiejskich. Stały rozwój nowych technologii oraz ucyfrowienie coraz większej liczby usług w życiu codziennym powodują, że priorytetowym obszarem w ramach polityki senioralnej będzie sukcesywne ograniczenie skali wykluczenia cyfrowego wśród osób starszych. Badania prowadzone przez GUS wskazują, że z roku na rok systematycznie wzrasta liczba seniorów korzystających z Internetu. W Polsce w 2023 r. z Internetu korzystało około 62% ogółu osób w wieku 60—74 lata 86 . W związku z powyższym, potrzebne 86 Wspomniana wielkość dotyczy osób, które zadeklarowały korzystanie z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy (korzystających w ogóle z Internetu było 70,7% w tej grupie wiekowej). 57 są kolejne programy edukacyjne i wspierające w zakresie nabywania oraz utrzymania umiejętności cyfrowych. Biorąc pod uwagę uwarunkowania rynku pracy, osoby w wieku poprodukcyjnym, w tym osoby, które osiągnęły wiek emerytalny, to wciąż niewykorzystywana rezerwa zasobów pracy, która może zasilać rynek pracy oraz zwiększyć dobrobyt społeczny i ekonomiczny. Dlatego kluczową kwestią jest podejmowanie działań, zmierzających w kierunku tworzenia zachęt dla pracodawców do zatrudniania starszych pracowników i zatrzymywania ich na rynku pracy tak, aby jak najdłużej mogli uczestniczyć w życiu społecznym i zawodowym. Jest to szczególnie istotne, ponieważ aktywność zawodowa osób starszych w wieku 50—64 lata pozostaje wyraźnie niższa niż wśród osób młodszych w wieku 15—64 lata. Według Eurostat w IV kwartale 2023 r. zarówno współczynnik aktywności zawodowej, jak i wskaźnik zatrudnienia, w grupie osób starszych 50—64 lata był zdecydowanie niższy, niż w grupie populacji młodszej. Oceniając sytuację osób starszych należy podkreślić, że są one grupą szczególnie narażoną na dyskryminację ze względu na wiek oraz przemoc, która może przybierać formy niewłaściwego traktowania, zabierania pieniędzy, ograniczenia swobody decyzji, zastraszania, czy pozostawienia bez opieki. Osoby starsze doświadczają przemocy od najbliższych, ale także poza rodziną, która najczęściej nakierowana jest na nieuprawnione pozyskanie ich dochodów lub oszczędności. W związku z tym, konieczne jest upowszechnianie wiedzy na temat przejawów przemocy i jej przeciwdziałania zarówno wśród opiekunów osób starszych jak i wśród samych osób starszych np. poprzez kampanie społeczne. Ponadto, niezbędne jest dalsze monitorowanie oraz podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wszelkim przejawom dyskryminacji tej grupy wiekowej w społeczeństwie. Rekomendowane jest także podejmowanie działań, zarówno na szczeblu centralnym jak i samorządowym, mających na celu prowadzenie akcji, kampanii społecznych i programów promujących pozytywny wizerunek starości oraz współpracę międzypokoleniową. Postępujące starzenie się społeczeństwa wymusza wdrażanie rozwiązań, które przeorganizują infrastrukturę i przestrzeń publiczną w środowisku lokalnym w taki sposób, aby była ona bardziej przyjazna seniorom, w tym m.in. lepiej chroniła ich przed upadkami, ułatwiała im samodzielne poruszanie się i załatwianie najpotrzebniejszych spraw, a przez to także zapobiegała ich społecznemu wykluczeniu. Proces ten powinien być realizowany między innymi poprzez likwidację istniejących barier natury informacyjnej, technicznej, architektonicznej i urbanistycznej oraz usprawnienie form i metod przekazywanych treści pisanych i mówionych, aby były zrozumiałe i czytelne dla seniorów. Zebrane dane wskazują, że w 2023 r. aż 26,6% mieszkań osób będących w wieku 60 lat lub więcej znajdowała się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe zamieszkujące w miastach niż na wsi. Warunkiem tworzenia skutecznej i wychodzącej naprzeciw wyzwaniom demograficznym polityki senioralnej jest kompleksowe spojrzenie na potrzeby osób starszych oraz współpraca międzyresortowa i samorządowa. Realizacja programów rządowych oraz przedsięwzięć podejmowanych przez jednostki samorządu terytorialnego sprawia, że osoby starsze aktywnie uczestniczą w życiu społecznym współtworząc szereg projektów zwiększających potencjał realizowanych działań na rzecz seniorów i własnego środowiska lokalnego. Rozwój polityki senioralnej w Polsce powinien stwarzać przede wszystkim warunki dla godnego i niezależnego starzenia się. Uwzględniać możliwość poprawy jakości życia na każdym jego etapie, a także wzmocnić ideę międzypokoleniowej społeczności. Dlatego projektując nowe rozwiązania na rzecz osób starszych należy dążyć, aby miały one charakter systemowy, długookresowy i stały. Realizacja nowych działań, podejmowanych na poziomie centralnym oraz regionalnym, będzie wymagać każdorazowo akceptacji Rady Ministrów i powinna odbywać się w ramach środków ujmowanych w ustawie budżetowej na dany rok. Realizacja ich nie powinna być także podstawą do wystąpień o dodatkowe środki. 58 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo –Uczestnictwo – Solidarność Wykaz tabel i wykresów Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. ........................................................................................10 Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. ........................................................................................10 Tabela 3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. .....................................................................................................11 Tabela 4 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r........................................................................................................................................12 Tabela 5 Domy Pomocy Społecznej w Polsce.....................................................................................................................16 Tabela 6 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15—89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2023 r. .................................................................................................................................................................................................19 Tabela 7 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2023 r. .........................................................................24 Tabela 8 Zaspokojenie potrzeb w zakresie leczenia lub badania w 2023 r. ...........................................................25 Tabela 9 Dane dotyczące liczby pacjentów w wieku 65+, którym udzielono świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w latach 2022-2023....................................................................................................27 Tabela 12 Liczba i wartość porad ambulatoryjnych w zakresie geriatrii udzielonych w 2023 r. osobom po 60 r. ż. ..................................................................................................................................................................................................27 Tabela 10 Dane dotyczące świadczeń z zakresu geriatria – hospitalizacja za 2023 r. .......................................28 Tabela 11 Liczba pacjentów i wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych w zakresie świadczenia: Całościowa ocena geriatryczna ................................................................................................................................................29 Tabela 13 Dane dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w 2023 r...............................................29 Tabela 14 Dane dotyczące świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej za 2023 r. .........................31 Tabela 15 Dane dotyczące świadczeń z zakresu rehabilitacji leczniczej udzielonych osobom po 60 r.ż. ..32 Tabela 16 Najczęściej występujące rozpoznania wśród pacjentów powyżej 60 r.ż., którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej. ...................................................................................................................32 Tabela 17 Dane dotyczące świadczeń psychogeriatrycznych udzielanych osobom w wieku powyżej 60 r.ż. w 2023 r. .....................................................................................................................................................................................33 Tabela 18 Wymienialność lekarzy wybranych specjalizacji do lat 2027—2028 .................................................33 Tabela 19 Liczba pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) ...............................................37 Tabela 20 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.).......................................................................................................................................................................38 Tabela 21 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy specjalistyczne w wybranych zakresach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.).......................................................................................................................................................................38 Tabela 22 Osoby w wieku 18 —69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. ........................................................................................................................................................43 Tabela 23 Osoby w wieku 18—69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. ................................43 59 Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2023 r. ...........................................................................................................................45 Tabela 25 Osoby w wieku powiej 60 roku życia jako Członkowie kół/ klubów/ sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2023 r. .....................................................................................47 Tabela 26 Osoby w wieku 15—89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) ..........................................................................................................................................................48 Tabela 27 Osoby zaliczone do stopnia niepełnosprawności prawomocnym orzeczeniem (o stopniu niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień) lub wyrokiem sądu z uwzględnieniem przyczyny niepełnosprawności w IV kwartale 2023 r.....................................................................................................53 Wykres 1 Struktura ludności w 2023 r. według grup wieku (w%) ................................................................................5 Wykres 2 Osoby starsze w 2023 r. w podziale na grupy wieku (w %) .........................................................................5 Wykres 3 Osoby starsze w podziale na płeć (w %) ..............................................................................................................6 Wykres 4 Współczynnik feminizacji a w 2023 r. ..................................................................................................................6 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %)........................7 Wykres 6 Współczynnik zgonów a w 2023 r. ........................................................................................................................7 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi a w 2023 r. .......................................8 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) .......................................................................................................................8 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) .......................................................................................................................9 Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %).....................................................................................................................9 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %).....................................................................................................................9 Wykres 12 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ...........................................................................................................................13 Wykres 13 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym (AROP) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ............................................................................................................................................................13 Wykres 14 Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ............................................................................................................................................................14 Wykres 15 Łączna liczba osób, którym wypłacono emerytury przez ZUS w grudniu 2023 r.........................20 Wykres 16 Łączna liczba osób, którym wypłacono renty z tytułu niezdolności do pracy przez ZUS w grudniu 2023 r. ................................................................................................................................................................................20 Wykres 17 Przeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów w okresie styczeń—grudzień 2023 r. .....21 Wykres 18 Wysokość przeciętnej emerytury/renty w okresie styczeń—grudzień 2023 r. (w zł) ................21 Wykres 19 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2023 r. (w latach) ..........................22 Wykres 20 Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. (w latach) .......................22 Wykres 21 Samoocena zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...........................23 Wykres 22 Samoocena stanu zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania ....................................................................................................................................................................................23 Wykres 23 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...........................................................................................................................................................23 Wykres 24 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania.......................................................................................................................24 Wykres 25 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...............................................................................................................................................................................24 Wykres 26 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania............................................................................................................................................25 Wykres 27 Liczba opiekunów medycznych, pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa na koniec 2023 r................................................................................................34 Wykres 28 Liczba opiekunów medycznych, którzy pracowali w opiece długoterminowej w podziale na województwa na dzień 31.12.2023 r. ....................................................................................................................................35 Wykres 29 Częstotliwość korzystania z Internetu przez osoby w wieku 60 —74 lata w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2023 r. (w %).............................................................................................................................................................40 Wykres 30 Osoby w wieku 60 —74 lata korzystające z Internetu w 2023 r. (w %) ............................................40 60 Wykres 31 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) ............................................................................................................................................................41 Wykres 32 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) ............................................................................................................................................................41 Wykres 33 Czytelnicy bibliotek publicznych w wieku powyżej 60 roku życia w 2023 r. (w %) .....................44 Wykres 34 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa ................................................................................................................................................................................................................44 Wykres 35 Liczba gmin, w których funkcjonowały gminne rady seniorów w podziale na województwa .49 Wykres 36 Liczba Kół Gospodyń Wiejskich w 2023 r. ...................................................................................................50 Wykres 37 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. ( w tysiącach) .............................................52 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym Spis treści 1.1Ministerstwo Cyfryzacji...........................................................................................................................................2 1.2Ministerstwo Edukacji Narodowej (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) ................................3 1.3Ministerstwo Finansów............................................................................................................................................4 1.4Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej................................................................................................4 1.5Ministerstwo Infrastruktury ..................................................................................................................................8 1.6Ministerstwo Klimatu i Środowiska .................................................................................................................11 1.7Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.....................................................................................36 1.8Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki).........40 1.9Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ....................................................................................41 1.10Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi ..........................................................................................................48 1.11Ministerstwo Rozwoju i Technologii................................................................................................................50 1.12Ministerstwo Sprawiedliwości ...........................................................................................................................52 1.13Ministerstwo Sportu i Turystyki ........................................................................................................................53 1.14Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.................................................................................62 1.15Ministerstwo Zdrowia ...........................................................................................................................................69 1.16 Zakład Ubezpieczeń Społecznych ....................................................................................................................79 1.17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ..............................................................................................82 Spis tabel i wykresów...............................................................................................................................................................83 2 1.1Ministerstwo Cyfryzacji Działania Ministra Cyfryzacji prowadzone w 2023 r. dotyczyły: przeszkolenia 602 pracowników administracji rządowej z dostępności cyfrowej. Uczestnicy podzieleni na trzy grupy szkoleniowe wzięli udział w pięciotygodniowych szkoleniach z dostępności cyfrowej. Szkolenia składały się z wykładów oraz ćwiczeń. W ramach szkoleń uczestnicy poznawali podstawy dostępności cyfrowej. Na końcu przeszli proces walidacji nabytych umiejętności. Działanie było realizowane w ramach Projektu—Szkolenia z zakresu zarządzania i koordynowania dostępności cyfrowej w projektach dla pracowników administracji rządowej. Projekt był realizowany w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa do 31 grudnia 2023 r. (wartość projektu—2 276 116,67 zł, dofinansowanie z UE—1 926 277,53 zł); przeszkolenia 3 360 pracowników podmiotów publicznych w obszarze dostępności cyfrowej. Materiały do e-learningu zostały zamieszczone na rządowym portalu szkoleniowym. Każdy uczestnik musiał przejść przez kurs wprowadzenia do dostępności cyfrowej oraz wybrać jeden z 11 zaproponowanych kursów tematycznych. Aby ukończyć szkolenia trzeba było przejść pozytywnie przez testy, z co najmniej dwóch kursów i uzyskać z nich certyfikaty. Dzięki e- learningowej formie szkolenia, są one również dostępne dla innych zainteresowanych osób w dowolnym czasie; opracowania poradnika internetowego o dostępności cyfrowej. W poradniku wyjaśniono przystępnym językiem czym jest dostępność cyfrowa i jak o nią dbać. Działania były realizowane w ramach Projektu: Dostępność cyfrowa stron jednostek samorządu terytorialnego – zasoby, szkolenia, walidatory. Projekt był realizowany w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój do 30 listopada 2023 r. (wartość projektu—4 990 823,27 zł, dofinansowanie z UE—4 206 265,84 zł); prowadzenia comiesięcznych szkoleń tematycznych z dostępności cyfrowej—zorganizowano 10 bezpłatnych szkoleń dla wszystkich zainteresowanych. W szkoleniach udział wzięło 7 364 osób; udzielania eksperckiego wsparcia pracownikom podmiotów publicznych oraz wszystkim osobom zainteresowanym tematem dostępności cyfrowej—8 spotkań, w których brało udział średnio 130 osób; prowadzenia strony internetowej, na której zamieszczane są informacje dotyczące dostępności cyfrowej;  podjęcia inicjatywy, aby pozyskać dofinansowanie z Funduszy Europejskich dla nowych projektów wspierających wdrażanie dostępności cyfrowej w podmiotach publicznych w kolejnych latach. Kampania edukacyjno-informacyjna „#Halo! Tu cyberbezpieczny Senior” W 2023 r. nadzorowany przez Ministra Cyfryzacji Państwowy Instytut Badawczy NASK, dalej „NASK- PIB”, wspólnie z Centralnym Biurem Zwalczania Cyberprzestępczości oraz Warszawskim Instytutem Bankowości uruchomiły kampanię edukacyjno-informacyjną. Kampania jest realizowana poprzez webinary, warsztaty oraz specjalne spotkania poświęcone bezpiecznemu korzystaniu z Internetu i telefonu. W ramach kampanii publikowany jest również cykl artykułów i infografik, w których wyjaśniane są najbardziej popularne rodzaje cyberprzestępstw i skuteczne sposoby zapobiegania cyfrowym zagrożeniom, w szczególności wyłudzeniom danych (m.in. z użyciem phishingu) oraz podszywania się pod zaufane podmioty (spoofingu). 3 1.2Ministerstwo Edukacji Narodowej (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz jednostki systemu oświaty określone w art. 2 ustawy 1 nie mają ustawowo przypisanych zadań dedykowanych wprost seniorom. Niemniej jednak resort edukacji oraz placówki podległe i nadzorowane przez MEN biorą udział w polityce senioralnej, w tym w działaniach na rzecz aktywności społecznej osób starszych. Działania realizowane w obszarze edukacji wpisujące się w politykę senioralną można podzielić na następujące główne rodzaje: 1. świadczenie ofert edukacyjnych dla dorosłych i gromadzenie informacji o nich: a) w ramach edukacji formalnej – w ramach kształcenia ustawicznego regulowanego w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. –Prawo oświatowe, otwartego dla wszystkich osób dorosłych, w tym dla osób w wieku 60+, jednak ze względu na zorientowanie tego kształcenia na nabywanie kwalifikacji w zawodach, uczestniczą w nim głównie młodsze osoby dorosłe, a w ostatnich latach także osoby w średnim wieku; b) w ramach edukacji innej niż formalna – prowadzonej poza programami kształcenia w oświacie i szkolnictwie wyższym, tzw. edukacji pozaformalnej, kierowanej do osób dorosłych w różnym wieku, w tym osób w wieku 60+, ze względu na prowadzenie tego typu edukacji poza oficjalnymi programami kształcenia oraz opieraniu jej na rozpoznaniu potrzeb dorosłych i ich otoczenia, tego typu edukacja otwiera się coraz bardziej na potrzeby seniorów (ze względu na starzenie się społeczeństwa kwestia aktywności seniorów staje się coraz bardziej widoczna), c) w ramach koordynacji polityki na rzecz uczenia się przez całe życie MEN gromadzi informacje o edukacji seniorów (formalnej i pozaformalnej), które pochodzą z różnych resortów, GUS, źródeł europejskich i instytucji badawczych — informacje uzyskane z Polski i UE wskazują, że osoby w wieku 60+ można aktywizować na szerszą skalę w ramach edukacji innej niż formalna (pozaformalnej), podczas gdy oferty edukacji formalnej mają mniejsze oddziaływanie na aktywność osób w tym wieku; 2. działania międzypokoleniowe obejmujące dzieci, młodzież i osoby w wieku 60+ oraz ukierunkowane na dzieci i młodzież w kontekście potrzeb osób w wieku 60+: a) współpraca przedszkoli i szkół z organizacjami senioralnymi, b) wychowanie i kształcenie w przedszkolach i szkołach związane z przygotowaniem do życia w późnym wieku i integracją międzypokoleniową, c) upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia, z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia na wszystkich szczeblach edukacji. Lokalne Ośrodki Wiedzy i Edukacji (LOWE) Ministerstwo Edukacji Narodowej rozwija inicjatywy w obszarze edukacji pozaformalnej. W odniesieniu do edukacji seniorów istotne znaczenie mają projekty realizowane w ramach konkursu pn. Zwiększenie dostępu osób dorosłych do różnych form uczenia się przez całe życie poprzez przygotowanie szkół do pełnienia roli Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE). Ośrodki te oferują edukację pozaformalną dorosłym z obszarów defaworyzowanych niezależnie od wieku (w tym także osobom starszym). Kształtują one nową misję społeczną szkół, która może być odpowiednikiem tzw. trzeciej misji szkolnictwa wyższego. Oprócz aktywizacji edukacyjnej LOWE realizują także zadanie dotyczące mobilizowania instytucji działających w różnych obszarach resortowych oraz różnych organizacji na rzecz umiejętności i uczenia się dorosłych, w tym seniorów. 1 z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2024 r. poz. 737 z późn.zm.) 4 Badanie europejskie pn. Adult Education Survey 2022 Edukacja pozaformalna może skutecznie aktywizować dorosłych. Badanie europejskie pn. Adult Education Survey 2022 wskazuje, że zdecydowana większość dorosłych w wieku 25—64 lat w UE i w Polsce uczestniczy w edukacji pozaformalnej w roku przed badaniem – odpowiednio 44% i 21,5%. W edukacji formalnej uczestniczy tylko kilka procent osób w tym wieku (6,3% w UE i 3,9% w Polsce). Ta prawidłowość potęguje się w przypadku osób starszych, które niemal wyłącznie uczestniczą w edukacji pozaformalnej. LOWE tworzone były w dwóch etapach na poziomie krajowym (2017—2019, 2020—2023). Utworzono razem 150 takich ośrodków na terenie wszystkich województw. Obecnie tworzenie LOWE przeszło do zadań polityki regionalnej. 1.3Ministerstwo Finansów Dążąc do poprawy dostępności usług internetowych w 2023 r. Ministerstwo Finansów regularnie podejmuje działania mające na celu dostosowanie treści publikowanych na stronach internetowych do potrzeb osób starszych. 18 maja 2023 r., w Światowy Dzień Wiedzy o Dostępności, w specjalnym komunikacie na stronie intranetowej MF, ponownie zwrócona została uwaga na potrzeby osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami, w tym osób starszych; W dniach 4—5 grudnia 2023 r. zorganizowane zostało szkolenie dla koordynatorów do spraw dostępności cyfrowej w resorcie finansów w zakresie: deklaracji dostępności serwisu (jakie powinna zawierać elementy oraz kiedy i jak często powinna być publikowana, aktualizowana); stosowania zasad prostego języka, dostępności dokumentów (jak poprawnie przygotować plik pdf, xlsx czy ppt oraz po co stosujemy szablony pism), dostępnych materiały audio i video; dostępności architektonicznej w deklaracji dostępności; szkoleń i konsultacji dotyczących dostępności usług; narzędzi testowych; listy kontrolnej. Kontynuowane były prace w ramach projektów e-Urząd Skarbowy i ePIT, zapewniające wiedzę ekspercką w obszarze dostępności usług i prostego języka. Celem było takie zaprojektowanie usług, aby były one dostępne dla jak najszerszej grupy użytkowników, w tym osób starszych. Dodatkowo, przygotowując usługę Twój e-PIT uwzględniliśmy potrzeby seniorów, także tych nadal pracujących. Aby ułatwić im rozliczenie w usłudze Twój e-PIT zamieściliśmy podpowiedzi, wyjaśnienia oraz przykłady, które ułatwiają dokonanie rozliczenia rocznego. W 2023 r. zostały także przygotowane, wydrukowane i udostępnione we wszystkich urzędach skarbowych broszury informacyjne dedykowane osobom starszym tj. „Poradnik dla Emerytów i Rencistów. Jak prawidłowo rozliczyć PIT” (w nakładzie 50 tys. sztuk) oraz „Ulga rehabilitacyjna” (w nakładzie 38,2 tys. sztuk). 1.4Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Rok 2023 obfitował w liczne inicjatywy służące zwiększeniu dostępności podmiotów publicznych i realizowanych przez nie usług dla osób o szczególnych potrzeb, w tym osób starszych i osób z niepełnosprawnościami (OzN). Ogłoszono szereg konkursów i podjęto realizację wielu projektów finansowanych przede wszystkim ze środków Unii Europejskiej i budżetu państwa, ukierunkowanych na poprawę zapewnienia dostępności. Szacuje się, że w ponad 500 projektach finansowanych z Funduszy Europejskich przystosowano budynki dla potrzeb OzN, a realizowane inwestycje powiększyły wolumen miejsc dostępnych dla każdego. 5 Program „Rozwój lokalny” finansowany z funduszy norweskich i Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014—2021 (EOG) W 2023 r. realizowano 29 projektów dot. rozwoju miast pod kątem poprawy dostępności infrastruktury obiektów turystycznych, instytucji kultury oraz obiektów i przestrzeni użyteczności publicznej. Sfinansowano likwidację barier przestrzennych wprowadzając odpowiednie oznakowanie, piktogramy, mapy tyflograficzne, tabliczki z oznaczeniami w piśmie Braille’a. Utworzono sensoryczne place zabaw, wdrożono lub podniesiono standardy dostępności w obiektach użyteczności publicznej i przestrzeni miejskiej, a także przeszkolono pracowników samorządowych z zakresu dostępności, obsługi OzN i języka migowego. Każde z miast biorących udział w przedsięwzięciu otrzymało 3,5 mln EURO. Projekt pn. „Dostępny samorząd – granty”, finansowany ze środków PO WER Inicjatywa, realizowana przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) wraz z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), koncentrowała się na poprawie dostępności do usług publicznych świadczonych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego (JST) dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Uzyskane wsparcie pozwoliło 861 JST na likwidację barier architektonicznych, technicznych, cyfrowych i komunikacyjnych na łączną kwotę 107,9 mln zł. Program pn. „Dostępna przestrzeń publiczna” W marcu 2023 r. PFRON uruchomił program służący poprawie dostępności OzN do przestrzeni publicznej, informacji i komunikacji, technologii, urządzeń oraz usług powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych. Pociągi PKP Intercity Mając na celu zwiększenie dostępności przewozów pasażerskich i dostosowanie ich do potrzeb różnych grup podróżnych, w tym seniorów i osób z niepełnosprawnościami, PKP Intercity w 2023 r. odebrało 12 nowych pociągów typu FLIRT. Posiadają one m.in. drzwi zewnętrzne wyposażone w windę ułatwiającą wsiadanie i wysiadanie pasażerom poruszającym się na wózkach, przestronne toalety, miejsca z przestrzenią na wózki, dostosowane, oznaczenia w piśmie Braille’a, system nagłośnieniowy z informacją głosową dotyczącą stacji. W celu poprawiania komfortu podróżowania PKP Intercity podpisało w 2023 r. kontrakty na modernizację i zakup nowoczesnego taboru o łącznej wartości ponad 1,96 mld zł. Pod koniec 2023 r. zawarto umowę na wykonanie naprawy okresowej 45 wagonów, które po zakończeniu będą wielofunkcyjnymi pojazdami typu COMBO, posiadającymi liczne udogodnienia na osób o szczególnych potrzebach takie jak np.: specjalny przedział dla dwóch osób z tej grupy pasażerów oraz dwóch opiekunów/przewodników z dwoma pełnowymiarowymi fotelami oraz dwoma miejscami na wózek, przyciskami SOS, dedykowanymi rampami i bezprogową podłogą ułatwiającą poruszanie się. PKP Intercity uruchomiło również stronę internetową dedykowaną podróżnym z niepełnosprawnościami z wyszukiwarką połączeń z ułatwieniami dla tej grupy osób. Dostępność systemu transportowego jest pierwszym krokiem na drodze w kierunku przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, w tym transportowym osób o szczególnych potrzebach, w tym osób starszych i OzN. Podejmowana są, przez władze coraz większej liczby miast, działania służące rozwojowi transportu miejskiego i jego dostosowaniu do potrzeb OzN. Przykładowo były one przedmiotem projektów m.in. w Działaniu 2.1 Zrównoważony transport miejski PO PW. W ramach 14 umów prowadzono rozwój transportu miejskiego w miastach wojewódzkich Polski Wschodniej (Białystok, Kielce, Lublin, Olsztyn i Rzeszów). Trzy z nich (Lublin, Rzeszów i Kielce) zostały zakończone i rozliczone w 2023 r. W ramach realizowanych przedsięwzięć zakupiono w sumie 320 sztuk taboru z licznymi udogodnieniami dla osób o szczególnych potrzebach w postaci np. specjalnej przestrzeni dla osób poruszających się 6 na wózkach, układu przyklęku umożliwiającego obniżenie podłogi pojazdu do wysokości przystanku, rampy wysuwanej, która ułatwia wjazd wózkiem inwalidzkim, poręczy i uchwytów w kolorze kontrastującym z otoczeniem, systemów zapowiedzi głosowych. Fundusz Dostępności (FD) Do końca 2023 r. do Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) i pośredników finansowych dysponujących środkami FD złożono 440 wniosków o udzielenie pożyczki likwidację barier architektonicznych w budynkach mieszkalnictwa wielorodzinnego i użyteczności publicznej na łączną kwotę 419,8 mln zł. W 2023 r. Bank Gospodarstwa Krajowego udzielił 115 pożyczek na kwotę 211,9 mln zł, przeznaczonych na wymianę lub modernizację wind. Ponadto dzięki wsparciu środków z FD do końca 2023 r. zakończono realizację 170 inwestycji na łączną kwotę 78 mln zł. Program Rady Nadzorczej PFRON pn. “Program wyrównywania różnic między regionami III” W 2023 r. wypłacone zostały środki finansowe w wysokości 2,49 mln zł, dotyczące wniosków obejmujących dostępność 26 wielorodzinnych budynków, zamieszkiwanych przez 97 osób z niepełnosprawnościami. Projekt pn. „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych” W 2023 r. na realizację projektu wydatkowano środki w łącznej wysokości 5,36 mln zł. Dzięki grantom udzielonym w projekcie od początku jego realizacji wprowadzono 171 usprawnień architektonicznych w budynkach wielorodzinnych, z których korzysta 872 mieszkańców. Program pn. „Wypożyczalnia technologii wspomagających dla osób z niepełnosprawnością” W 2023 r. PFRON uruchomił wsparcie obejmujące: doradztwo, wynajem, dostawę, serwis, dostosowanie oraz instruktaż obsługi oferowanych do wypożyczenia urządzeń. Dzięki niej OzN, tym osoby starsze, nie muszą podejmować decyzji zakupowych odnośnie nowego sprzętu, który jest im niezbędny w codziennym funkcjonowaniu. Projekt pn. „Dostępność Plus dla Zdrowia” W ramach inicjatywy opracowano standardy dostępności w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) i szpitalach i przyznano granty na poprawę dostępności 272 POZ oraz 78 szpitali. Otrzymane granty pozwoliły placówkom służby zdrowia m.in. na zakup sprzętu poprawiającego dostępność usług medycznych (np. mobilne USG, pętle indukcyjne), wyznaczanie miejsc parkingowych dla OzN, przebudowę budynków, w tym dostosowanie wind dla osób o szczególnych potrzebach. Realizacja przedsięwzięcia zakończyła się w 2023 r. Aplikacja mobilna „Alarm 112” MSWiA Narzędzie, wdrażane przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), pozwala osobom głuchym, niedosłyszącym i niemówiącym na przekazanie zgłoszenia alarmowego do Centrum Powiadamiania Ratunkowego bez użycia głosu i słuchu. Jest to system przeciwdziałający wykluczeniu cyfrowemu i nierównościom społecznym ze względu na niepełnosprawność. Programy dotacyjne MKiDN Wsparcie inicjatyw uwzględniających potrzeby osób starszych i osób z niepełnosprawnościami było również realizowane w programach dotacyjnych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN). Dawały one możliwość uzyskania dofinansowania na poprawę dostępności oferty kulturalnej i obiektów instytucji kultury, w tym zakup odpowiedniego sprzętu. W naborze wniosków na rok 2023 r. w programach dotacyjnych MKiDN wskazano wprost w celach priorytetowych zapewnianie dostępności do kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami. 7 Instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez MKiDN, kontynuowały w 2023 r. prace związane z udostępnianiem swojej oferty szerokiej grupie odbiorców, w tym zarówno seniorom, jak i osobom z niepełnosprawnościami. Zakres tych prac obejmował również rozwój zaplecza infrastrukturalnego oraz modernizację budynków. Projekt badawczy dla osób z niepełnosprawnością wzrokową pt. „Postępność” W maju 2023 r. ruszył projekt, którego celem jest ułatwienie dostępu do infrastruktury kultury osobom z niepełnosprawnością wzroku przy zastosowaniu pomocy dotykowych utworzonych z wydruków 3D. Przedsięwzięcie realizowane jest z programu GOSPOSTRATEG VI, a jego budżet wynosi 5,6 mln zł. Inicjatywa realizowana jest przez Fundację „Widzimy Inaczej” we współpracy z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR), Politechniką Warszawską oraz firmą ANV Production. Inicjatywy realizowane przez MSiT Działania w obszarze turystyki dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Ogłoszono kolejną edycję obejmującą m.in. „Zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym promocję i działania informacyjne dotyczące udogodnień i rozwiązań w podróżowaniu dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych\". W ramach tego priorytetu zrealizowano 4 projekty. Projekt pn. „Obszar chroniony, obszar dostępny”, finansowany ze środków PO WER W ramach inicjatywy opracowano Model parku przyrodniczego (narodowego lub krajobrazowego) z przestrzenią dostępną dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych i OzN. Zastosowano m.in. wypukłą mapę szlaku i ukształtowania terenu (Żywiecki Park Krajobrazowy), tablice z piktogramami pokazującymi ułatwienia w obiekcie dla OzN (Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy), tablice do komunikacji alternatywnej i wspomagającej (Wigierski Park Narodowy). Model został przetestowany przez 16 parków przyrodniczych w Polsce. Inkubatory dostępności W 2023 r. zakończyło swoją działalność 5 inkubatorów dostępności, które wspierały i realizowały innowacje społeczne. Opracowano 37 innowacji, wśród których znalazły się rozwiązania dedykowane osobom starszym np.: torba na zakupy z mocowaniami do wózka, innowacyjna torba na zakupy na balkonik rehabilitacyjny czy zdalna opieka domowa osób starszych z ograniczoną mobilnością, percepcją lub OzN pozostających w domu. Europejski Akt o Dostępności Kontynuowano także prace nad przeniesieniem do polskiego porządku prawnego przepisów Europejskiego Aktu o Dostępności, ang. European Accessibility Act (EAA), który zapewniania dostępność produktów i usług z wybranych branż (m.in. komunikacja elektroniczna i usługi online). Ułatwi to szczególnie osobom starszym załatwianie różnych codziennych spraw przy pomocy cyfrowych technologii. Oprócz wyżej wymienionych działań prowadzane są kampanie społeczne o charakterze informacyjno- edukacyjnym, służące z jednej strony promowaniu dostępnościowych rozwiązań, z drugiej uwrażliwianiu opinii społecznej na problemy osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Działania na rzecz osób starszych w obszarze kompetencji cyfrowych w FERS W 2023 r. rozpoczęła się realizacja działania zaplanowanego w Programie Rozwoju Kompetencji Cyfrowych pn. „Systemowe wsparcie edukacji cyfrowej dorosłych użytkowników ICT – Kluby Rozwoju Cyfrowego”, którego podmiotem wiodącym jest urząd obsługujący ministra właściwego do spraw informatyzacji. Celem tego przedsięwzięcia jest utworzenie do 2028 r. lokalnych ośrodków aktywizacji cyfrowej społeczeństwa (Klubów Rozwoju Cyfrowego) w każdej chętnej gminie w Polsce. Każdy mieszkaniec danej gminy będzie mógł skorzystać w takim Klubie z doradztwa lub szkolenia w zakresie kompetencji cyfrowych, na przykład z korzystania z usług e-administracji czy e-zdrowia. Szczególny 8 nacisk będzie położony na wspieranie osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym, czyli m.in. osób starszych. Działanie jest współfinansowane ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021—2027 (FERS). W 2023 r. rozpoczęła się realizacja pierwszego etapu—tzw. projektu wspierającego, który ma na celu udzielanie merytorycznej pomocy Klubom, które będą powstawać w kolejnych etapach. W 2024 r. planowane jest uruchomienie pierwszych 64 pilotażowych Klubów, a upowszechnianie w całym kraju rozpocznie się w 2026 r. Działanie realizuje Centrum Projektów Polska Cyfrowa. 1.5Ministerstwo Infrastruktury Akcja informacyjno – edukacyjna „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” Celem akcji „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” było uświadamianie osób powyżej 60 roku życia— kierowców, rowerzystów i pieszych, jak prawidłowo i bezpiecznie poruszać się po drodze, w jaki sposób stosować elementy odblaskowe i dlaczego są one tak ważne oraz jak sprawność psychofizyczna wpływa na zdolność korzystania z drogi. Przeprowadzenie akcji miało również na celu zbudowanie wśród seniorów poczucia współodpowiedzialności za bezpieczeństwo swoje i innych na drodze w wymiarze lokalnym i ogólnospołecznym, rozumienia zagrożeń i skali oceny ryzyka na drodze, a także uczenie właściwych postaw i zachowań zmierzających do wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń dotyczących kierowców, rowerzystów i pieszych powyżej 60 roku życia, co w konsekwencji przełoży się na zmniejszenie liczby ofiar śmiertelnych i rannych uczestników ruchu drogowego w tej grupie wiekowej. W ramach akcji przeprowadzono 50 warsztatów z zakresu bezpieczeństwa w ruchu drogowym na terenie całej Polski, na terenie 16 województw. Lokalizacje realizacji akcji zostały wytypowane i wskazane jako obszar o najwyższym wskaźniku zagrożenia utraty życia i zdrowia grupy docelowej i zostały poparte analizą policyjnych statystyk wypadków drogowych za lata 2019–2022. Założono także, że w ramach akcji zostanie przeszkolonych 1980 osób, jednak zainteresowanie akcją było tak duże, że przeszkolono 2538 osób. W ramach realizacji całego projektu zostały przygotowane treści edukacyjne dla poszczególnych grup seniorów – rowerzysta, kierowca i pieszy, w materiałach tych uwzględniono najnowsze zmiany związane z przepisami ruchu drogowego. Materiały te zostały udostępnione na dedykowanej stronie www akcji z możliwością ich pobrania przez wszystkie osoby zainteresowane tą tematyką. Partnerami akcji byli: Policja, Żandarmeria Wojskowa i Głos Seniora – partner medialny. Do akcji włączali się także lokalni partnerzy. W większości przypadków były to Urzędy Miast lub ich kluczowi przedstawiciele. W kilku lokalizacjach były to instytucje współpracujące z miastem, kluby seniora czy Uniwersytety Trzeciego Wieku. Na potrzeby akcji uruchomiony został portal pod adresem www.seniornadrodze.pl, w którym znajdują się bieżące informacje o akcji oraz bezpłatne materiały dotyczące bezpieczeństwa w ruchu drogowym, które można pobrać ze strony. Instytut Transportu Samochodowego W ramach działań prowadzonych w trybie ciągłym eksperci Instytutu Transportu Samochodowego podczas wystąpień medialnych przekazują treści dotyczące uświadamiania starszych kierowców (w zakresie bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym) oraz zachęcania do kontroli swojej sprawności poprzez udział w konsultacjach psychologicznych (w zakresie psychologii transportu). Projekt pt. „Centrum Wiedzy o dostępności do transportu i mobilności osób o szczególnych potrzebach” W ramach projektu powstało Centrum Wiedzy o Dostępności (CWoD) (obszar „Transport i mobilność”). Jednym z zagadnień projektu było przeprowadzenie, m.in. przez kadrę Instytutu Transportu Samochodowego, szkoleń dla kadry akademickiej Wojskowej Akademii Technicznej (WAT), których tematyka dotyczyła także osób starszych. Celem szczegółowym POWER było wsparcie zmian organizacyjnych i podniesienie kompetencji kadr w systemie szkolnictwa wyższego. Celem szczegółowym POWER była poprawa dostępności szkolnictwa wyższego. Dzięki wsparciu z Europejskiego Funduszu Społecznego 44 pracowników uczelni podniosło swoje kompetencje 9 dydaktyczne. Dodatkowo, powstało 1 centrum wiedzy o dostępności. Liderem projektu była Wojskowa Akademia Techniczna, a partnerami Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego i Instytut Transportu Samochodowego. Projekt pt. „Szkolenia dla pracowników sektora transportu zbiorowego w zakresie potrzeb osób o szczególnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami\" Celem projektu było wprowadzenie w transporcie publicznym zasad obsługi przyjaznych i dopasowanych do potrzeb osób o szczególnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Projekt miał na celu podniesienie kompetencji pracowników sektora transportu zbiorowego poprzez: opracowanie standardów obsługi osób o szczególnych potrzebach korzystających z transportu zbiorowego; działania szkoleniowe; opracowanie poradnika dotyczącego dostosowania kluczowych typów usług w zakresie transportu zbiorowego do potrzeb osób o szczególnych potrzebach. Liderem projektu był Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a partnerami Urząd Transportu Kolejowego i Instytut Transportu Samochodowego. Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego (CBR) w Instytucie Transportu Samochodowego nieprzerwanie od 2010 r. prowadzi badania w zakresie mobilności i bezpieczeństwa w ruchu drogowym osób starszych oraz analizy wypadków z udziałem różnych grup wiekowych, w tym osób starszych. Wyniki badań są prezentowane m.in. na stronach Polskiego Obserwatorium Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Pakiet edukacyjny pn. KIEROWCA 50+ jest przeznaczony do realizacji przez różne podmioty, w tym doszkalające kierowców, w celu wspierania seniorów w jak najdłuższym kierowaniu samochodem bez stwarzania zagrożeń w ruchu drogowym oraz pomoc im w podjęciu odpowiedzialnej decyzji o ograniczeniu lub całkowitym zaprzestaniu kierowania pojazdem. Centrum Usług Motoryzacyjnych dla Osób Niepełnosprawnych (CUM) przy Zakładzie Procesów Diagnostyczno-Obsługowych (ZDO) w Instytucie Transportu Samochodowego., od 2015 r., prowadzi badania i konsultacje dotyczące transportu indywidualnego osób o szczególnych potrzebach w tym: osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Pracownia Psychologii Transportu i Symulatorów Jazdy przy Centrum Telematyki Transportu (CTT) w Instytucie Transportu Samochodowego prowadzi profilaktyczne działania ciągłe w zakresie bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym osób starszych (także osób z niepełnosprawnością), poprzez konsultacje psychologiczne mające na celu pomoc seniorom w ocenie swoich umiejętności i zdolności psychicznych wykorzystywanych podczas jazdy, aby mogli podejmować odpowiedzialne decyzje na drodze. PKP Intercity S.A. Oferta specjalna PKP Intercity S.A. skierowana do osób starszych Co roku w ramach ofert specjalnych oferowanych przez przewoźnika realizującego połączenia międzywojewódzkie i międzynarodowe, na zlecenie Ministra Infrastruktury istnieje możliwość skorzystania z „Biletu dla Seniora”. „Bilet dla Seniora” To stała oferta dla każdego, kto ukończył 60 lat. Zniżka 30% obowiązuje na przejazdy w komunikacji krajowej pociągami PKP Intercity S.A. wszystkich kategorii w 1. i 2. klasie. W celu potwierdzenia uprawnienia do zniżki, wystarczy okazać konduktorowi dokument ze zdjęciem potwierdzający tożsamość i wiek, np. dowód osobisty. Ponadto emeryci i renciści mają prawo do skorzystania z dwóch przejazdów w ciągu roku z ulgą 37% w 2. klasie wszystkich kategorii pociągów PKP Intercity S.A. w komunikacji krajowej. Należy jednak pamiętać, że przejazd tam i z powrotem jest traktowany jako dwa oddzielne przejazdy. Prawo do zniżki przysługuje na podstawie odpowiedniego zaświadczenia 10 (wydawanego m.in. przez terenowe jednostki Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów) okazywanego wraz z dowodem osobistym lub innym dokumentem potwierdzającym tożsamość. Umowa ramowa o świadczenie usług w ramach publicznego transportu zbiorowego w zakresie międzynarodowych i międzywojewódzkich kolejowych przewozów pasażerskich Umowa ramowa o świadczenie usług w ramach publicznego transportu zbiorowego w zakresie międzynarodowych i międzywojewódzkich kolejowych przewozów pasażerskich zawarta pomiędzy Ministrem Infrastruktury jako „Zamawiającym” połączenia międzywojewódzkie, a operatorem tych połączeń, tj. spółką PKP Intercity S.A., określa ogólne wymagania jakościowe dla realizacji połączeń, w tym także istotne z punku widzenia osób starszych, np. w zakresie bezpieczeństwa i komfortu podróżowania, dystrybucji biletów, obsługi podróżnych czy informacji. Przewoźnik zapewnia:  możliwość zgłoszenia przez osoby z niepełnosprawnością lub osoby o ograniczonej sprawności ruchowej chęci zrealizowania podróży z wykorzystaniem narzędzi dostępnych dla takich osób (telefon, Internet, Centrum Obsługi Klienta w godzinach pracy tego punktu), odpowiednie miejsce w przedziale/wagonie, pomoc personelu pokładowego podczas podróży oraz podczas wsiadania i wysiadania do/z pociągu; zapewnienie podróżnym, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego i unijnego, informacji m. in. o warunkach dostępu i dostosowania pociągu dla potrzeb osób z niepełnosprawnością oraz osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Tabor Jednym z najistotniejszych elementów mających wpływ na dostęp do środków komunikacji publicznej jest odpowiednio dostosowany tabor. Do obsługi przewozów zamawianych przez Ministra Infrastruktury na wybranych trasach są wykorzystywane elektryczne zespoły trakcyjne, które posiadają bezprzedziałową klimatyzowaną przestrzeń pasażerską, system monitoringu, elektroniczny system informacji wizualnej, toalety (przystosowane dla osób z niepełnosprawnościami), automatyczne drzwi wewnętrzne i zewnętrzne. Pojazdy tego typu umożliwiają przewóz osób poruszających się na wózkach inwalidzkich (2 wyznaczone miejsca), a dostęp do pociągu ułatwiają im zamontowane windy. Ponadto każdego roku prowadzone są prace modernizacyjne wagonów, przystosowujące kolejne z nich do standardu COMBO. Posiadają one wydzieloną przestrzeń dla osób poruszających się na wózku inwalidzkim. W przedziałach przewidziano również siedzenia dla opiekunów, a miejsca dla wózków są odpowiednio zabezpieczone pasami bezpieczeństwa. Kolejne ułatwienia to automatyczne drzwi przedziałowe, bezprogowe podłogi, dostosowane i bezpieczne toalety, a także poręcze umieszczone na odpowiednich wysokościach. PKP Intercity uwzględniło w projekcie usprawnienia dla osób niewidomych, dlatego wszystkie piktogramy i przyciski posiadają oznaczenia w alfabecie Braille’a. Pojazdy COMBO zostały uhonorowane prestiżowym certyfikatem „Transport bez barier”, przyznanym przez Fundację Integracja. Główny Inspektor Transportu Drogowego Projekt edukacyjny pn. „Bezpieczeństwo w ruchu drogowym dla każdego” W ramach ww. projektu odbyły się dwa spotkania edukacyjne z seniorami. Projekt miał na celu przypomnienie o najważniejszych zasadach bezpieczeństwa ruchu drogowego, nowych przepisach, zagrożeniach w ruchu drogowym oraz wpływie kondycji psychomotorycznej kierującego pojazdem na bezpieczeństwo jazdy. W spotkaniach wzięło udział ponad 100 seniorów. 11 1.6Ministerstwo Klimatu i Środowiska Realizacja razem z PFRON projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny” w ramach Działania 4.3 Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój. Projekt został sfinansowany przez Centrum Projektów Europejskich W projekcie wypracowano ramowy model dostępnego parku narodowego i krajobrazowego jako elementu dostępności oferty turystycznej dla osób z niepełnosprawnościami i wdrożenie wybranych elementów tego modelu przez parki narodowe i krajobrazowe w Polsce. Model ten jest skierowany do wszystkich parków narodowych i krajobrazowych. Jego głównym celem jest racjonalne udostępnianie terenów, miejsc i obiektów, które są atrakcyjne pod względem turystycznym i edukacyjnym, z poszanowaniem zasad ochrony przyrody. Parki poprzez stosowanie rozwiązań prezentowanych w modelu będą lepiej dostosowane dla każdego turysty, w tym do potrzeb osób z niepełnosprawnością (osoby z problemami narządu słuchu, wzroku, ruchu, niepełnosprawnością intelektualną i chorobami psychicznymi) i o szczególnych potrzebach (osoby starsze, kobiety w ciąży, rodzice z małymi dziećmi. Model został przetestowany przez 7 parków narodowych i 9 parków krajobrazowych w Polsce, które wdrożyły elementy modelu w ramach otrzymanych grantów. Utworzenie i uruchomienie nowych stron internetowych parków narodowych (23 strony parków narodowych oraz jedna strona główna tzw. Brama główna) Nowo utworzone (w grudniu 2023 r.) strony internetowe 23 parków narodowych oraz jedna strona główna (tzw. Brama główna) spełniają wytyczne WCAG 2.1. na poziomie AA—zawierają szereg udogodnień dla osób z różnym poziomem niepełnosprawności. Wszystkie strony zostały utworzone w systemie responsywności, co umożliwia użytkowanie strony na dowolnym urządzeniu mobilnym (laptop, tablet, telefon, ipad). Wszystkie strony posiadają możliwość zwiększenia i zmniejszenia czcionki, zmiany kontrastu, włączenia i wyłączenia dźwięku, włączenia i wyłączenia ruchomych obrazów i animacji. Podejmowanie przez Państwa członkowskie odpowiednich kroków w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną podczas przygotowywania, wdrażania monitorowania, sprawozdawczości i ewaluacji programów UE (niedopuszczalność wszelkich form dyskryminacji). Aby zapewnić zgodność z Rozporządzeniem PE, w trakcie oceny merytorycznej projekty ubiegające się o dofinansowanie oceniane są między innymi kryteriami horyzontalnymi. Jednym z takich kryteriów jest zgodność projektu z zasadami równości szans, włączenia społecznego i niedyskryminacji. W kontekście osób starszych, zasada ta ma na celu zapewnienie, że osoby w każdym wieku mają równe szanse na korzystanie z korzyści wynikających z programu FEnIKS. To oznacza, że projekty nie mogą dyskryminować osób starszych i muszą uwzględniać ich specyficzne potrzeby i sytuacje. W przypadku projektów ubiegających się o współfinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014—2021 (MF EOG 2014-2021), jednym z ocenianych kryteriów była kwestia równego traktowania i niedyskryminacji, która odnosi się również do osób starszych (brak dyskryminacji ze względu na wiek). Należy również wspomnieć, że w ramach wszystkich ww. programów funduszy realizowane są projekty dotyczące adaptacji miast do zmian klimatu, polegające m.in. na realizacji działań związanych ze zmniejszeniem efektu miejskiej „wyspy ciepła”. W związku z ociepleniem klimatu mieszkańcy miast, zwłaszcza seniorzy, narażeni są na udary cieplne, zaostrzenie przewlekłych chorób układu oddechowego i krążenia, omdlenia, odwodnienie, zawały itp. Zatem realizacja ww. projektów pośrednio wpływa na polepszenie sytuacji osób starszych. 12 Oferta parków narodowych Osoby starsze mogły skorzystać z działań realizowanych przez parki narodowe. Szczegółowe informacje na temat oferty poszczególnych parków narodowych prezentuje poniższa tabela. 13 Tabela 1 Oferta Parków Narodowych Lp.Nazwa zadaniaTermin realizacji /wdrożenia Krótki opis zadania Babiogórski Park Narodowy Wystawa Stała BgPNCałoroczniePark udostępnia ekspozycję przyrodniczą i kulturową poświęconą Babiej Górze, która jest dostosowana do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu oraz osób słabowidzących. Z ekspozycji często korzystają emeryci wypoczywający w okolicach Babiej Góry. Na ekspozycję można się dostać korzystając z windy. Siłownie pod chmurkąCałorocznie przy braku pokrywy śnieżnej W „siłowniach pod chmurką” znajdują się m.in. urządzenia dające możliwość skorzystania z nich każdej z grup, zarówno osobom sprawnym, jak i mniej sprawnym bądź niesprawnym fizycznie. Przy jej lokalizacji uwzględniono takie parametry jak bliskość parkingu i dogodny podjazd do urządzeń. Jedna z siłowni znajduje się przy dyrekcji Parku, a druga na Polance Odkrywców w Zawoi Markowej. Patrole edukacyjneSezon wakacji letnichPatrole edukacyjne prowadzone przez pracowników Parku na babiogórskich szlakach. Ich celem jest pomoc w poznawaniu unikalnej przyrody Babiej Góry przez dziadków i wnuki oraz rodziców i dzieci. Działania skierowane do szerokiej grupy odbiorców. Spacerkiem z wózkiem z Krowiarek Górnym Płajem do schroniska Całorocznie przy braku pokrywy śnieżnej Spacer krajoznawczy niebieskim szlakiem. Nawierzchnia szlaku umożliwia dotarcie do schroniska na Markowych Szczawinach od polany Krowiarki osobom starszym bądź z ograniczeniami ruchowymi – poruszającym się na wózku. Szlak jest o szerokości 2,5 m, z drewnianym krawężnikiem po zewnętrznej stronie, a w miejscach stromych znajdują się dodatkowe zabezpieczenia w postaci barierek. Ogród ZmysłówW sezonie wegetacyjnym roślin Dostosowany do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu oraz słabowidzących i niewidomych z podniesionymi. Ogród z poręczami i podniesionymi rabatami umożliwiającymi poznawanie roślin z wysokości wózka. W obiekcie mapa plastyczna dostosowana do potrzeb osób słabowidzących i niewidomych. Przy ogrodzie toaleta dostosowana do potrzeb osób poruszających się na wózkach. Przystosowanie ścieżek dla osób starszych CałorocznieUmieszczenie ławek na ścieżkach edukacyjnych „Babiogórskiej parzenicy” umożliwiających odpoczynek osobom starszym. Łączymy pokoleniaCałorocznie przy braku pokrywy śnieżnej i opadów atmosferycznych Polanka odkrywców – to miejsce gdzie dzieci mogą się bawić pod opieką dorosłych. Zlokalizowana jest w pobliżu wejścia do Parku w Zawoi Markowej. Umieszczone są na niej ławki oraz tablice i urządzenia edukacyjne. Ich celem jest pomoc w poznawaniu unikalnej przyrody Babiej Góry przez dziadków i wnuki oraz rodziców i dzieci. Działanie skierowane do szerokiej grupy odbiorców. Strona www.bgpn.plCałorocznieStrona internetowa Parku przyjazna dla osób niepełnosprawnych umożliwiająca osobom starszym dostosowanie jej do ich potrzeb (m.in. powiększenie czcionki, zwiększenie kontrastu). Białowieski Park Narodowy Dostępność obiektów Parku dla osób starszych o całoroczne działanie cykliczne Bieżące naprawy i utrzymanie ławek umożliwiających osobom starszym odpoczynek podczas zwiedzania Parku Pałacowego oraz podjazdów do platform widokowych ułatwiających zwiedzanie Rezerwatu Pokazowego Żubrów. Utrzymanie sprawnej windy w Muzeum BPN, umożliwiającej poruszanie się między piętrami wystawy. Umożliwiono zwiedzanie Rezerwatu bryczką. 14 ograniczonej mobilności Użyczanie sprzętu ułatwiającego poruszanie się w obiektach turystycznych BPN Działanie całoroczneUmożliwiono nieodpłatne wypożyczenie na czas zwiedzania Muzeum BPN i Rezerwatu Pokazowego Żubrów wózków inwalidzkich i chodzików trójkołowych zakupionych w ramach projektu PFRON „Obszar chroniony, obszar dostępny” osobom mającym trudność w poruszaniu się, w tym osobom starszym. Dostępność treści informacyjnych i edukacyjnych dla osób o osłabionych wiekiem zmysłach wzroku i słuchu Działanie całoroczneMateriały audiowizualne wykorzystywane w obiektach Parku przygotowane i utrzymywane są w standardach dostępności dla osób o osłabionych wiekiem zmysłach wzroku i słuchu (możliwość zwiększenia głośności nagrań w audio–przewodnikach; kontrastowe, czytelne czcionki na tablicach informacyjnych i w ulotkach). Stosowanie pętli indukcyjnych oraz umożliwienie korzystania z usługi tłumacza PJM w czasie rzeczywistym w obiektach turystycznych Działanie całoroczneZastosowanie przenośnych pętli indukcyjnych w obiektach turystycznych i administracji Parku podnosi dostępność usług dla osób słabosłyszących, korzystających z aparatów słuchowych, natomiast usługa tłumacza online zwiększa dostępność Parku dla osób Głuchych. Wśród ww. grup znajdują się osoby 60+. Poprawa bezpieczeństwa osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych w obiektach BPN Działanie całoroczneUtrzymywanie gotowych do użycia defibrylatorów i systemów przywoławczych do toalet oraz zakupionych w 2023 r. mat, materacy i krzeseł ewakuacyjnych, zwiększających bezpieczeństwo przebywających w obszarach i obiektach Parku osób, w tym osób starszych, umożliwiając w razie potrzeby szybsze i efektywniejsze udzielenie im pierwszej pomocy oraz ich ewakuację. Warsztaty botaniczne24.06.2023Edukacja bezpośrednia. Wykład i wyjście terenowe. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. Warsztaty entomologiczne 15.07.2023Edukacja bezpośrednia Wykład i wyjście terenowe. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. Wystawa Grzybów Puszczy Białowieskiej 16—17.09.2023 Edukacja bezpośrednia Wykłady i ekspozycja grzybów zwiedzana z edukatorem. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. 15 Biebrzański Park Narodowy Budowa nowej kładki „Długa Luka” Grudzień 2023 r.Kładka wybudowana na torfowisku niskim, o wysokim poziomie wody gruntowej. Kładka ma szerokość 1,25 m i długość 390 m. Dodatkowo w przebiegu kładki wybudowano 2 mijanki o wym. 2,35 m x 7,5 m, na jednej z nich zamontowano ławkę. Na mijankach zainstalowano balustrady. Kładka kończy się pomostem widokowym o wym. 4 m x 7 m, na którym zainstalowano 3 ławki. Do budowy kładki użyto materiału kompozytowego typu Hanit. Budowa nowego budynku gospodarczego z sanitariatami wraz z wewnętrznymi i zewnętrznymi instalacjami w Osowcu-Twierdzy Czerwiec 2023 r.W ramach projektu „Opracowanie dokumentacji budowlanej i przeprowadzenie inwestycji: Rozbudowa Terenowego Ośrodka Edukacyjnego w Osowcu – Twierdzy” wybudowano nowy budynek gospodarczy z sanitariatami dostosowanymi do potrzeb osób niepełnosprawnych Edukacja przez Internet2023Strona internetowa https://bbpn.gov.pl/ jest przystosowana do potrzeb osób o szczególnych potrzebach. Edukacja bezpośrednia – wydarzenia otwarte organizowane przez Park, między innymi: „Wszechnica Biebrzańska” 2023Prelekcje o tematyce przyrodniczej, warsztaty, wycieczki terenowe. Bieszczadzki Park Narodowy Zajęcia terenowe dla seniorów z Uniwersytetu III wieku oraz eko warsztaty w Muzeum Przyrodniczym BdPN w Ustrzykach Dolnych dla Dzienny Dom \"Senior+\". Cały rokW ramach współpracy przeprowadzono zajęcia edukacyjne eko warszaty dla seniorów w Muzeum w Ustrzykach Dolnych oraz zajęcia terenowe na torfowisku Tarnawa. Liczba uczestników 63 osoby. Uzupełnianie infrastruktury edukacyjnej i turystycznej wzdłuż ścieżek przyrodniczych i szlaków. Cały rokW roku 2023 na szlakach i ścieżkach przyrodniczych wykonano i wyremontowano ponad 472 mb wysokich barier drewnianych, 190 mb dylowanek , 299 stopni zwiększając w ten sposób bezpieczeństwo poruszania się na terenach podmokłych oraz na stromych podejściach zapewniając możliwość podparcia. W roku 2023 wybudowano w o.o. Tarnawa kładkę dębową o długości 110 mb, a także wykonano remont szlaku turystycznego z przełęczy Wyżnej na Połoninę Wetlińską poprzez m.in. naprawę nawierzchni szlaku 16 turystycznego na odcinku 1700 mb. Ponadto utrzymywano bieżący dostęp do szlaków, ścieżek turystycznych oraz obiektów kulturowych i historycznych poprzez m.in. wykonanie zabiegu koszenia i odkrzaczania . Zajęcia edukacyjne w Ośrodku Edukacji Ekologicznej i Muzeum Przyrodniczym BdPN w Ustrzykach Dolnych Cały rokZ muzeum korzystają m.in. grupy rodzinne, dzieci oraz osoby starsze. Mają one możliwość w atrakcyjny sposób poznawać przyrodę Parku. Obiekt po modernizacji jest przystosowany do korzystania przez osoby starsze – winda, ławeczki na ekspozycjach, klubokawiarnia z możliwością odpoczynku i obejrzenia diaporam i filmów przyrodniczych. Z ewidencji ruchu turystycznego Muzeum wynika, że w roku 2023 ekspozycje zwiedziło blisko 3001 emerytów. W ofercie edukacyjnej Parku znajduje się również atrakcyjny program ekowarsztatów – połączenie zajęć przyrodniczych i plastycznych. W ekowarsztatach uczestniczyło ok. 30 seniorów. Udostępnienie tabliczek edukacyjnych oraz panoramy widokowej na torfowiskach Tarnawa i Wołosate Cały rokUdostępnienie torfowisk w Tarnawie poprzez nowe, interaktywne stanowiska edukacyjne, z opisami gatunków roślin i zwierząt związanych z ekosystemem torfowiska. Tabliczki zainstalowane wzdłuż kładek, pozwalają na przyjemną wędrówkę zarówno osobom starszym, jak i dzieciom, a także osobom poruszającym się na wózkach. Krótkie, przyjemne opisy wzbogacane zdjęciami i ilustracjami roślin, sprawiają, że treści są dostępne dla każdego turysty. Działania edukacyjne via strona internetowa Cały rokLiczba odwiedzin na stronie internetowej (użytkowników unikalnych: 11 4891, odsłon: 54 4033, wejścia 21 6843) Park Narodowy „Bory Tucholskie” Wykłady dla dorosłych z cyklu Czwartkowe spotkania z przyrodą 23.02—28.09. 2023 r. /od 2004 r. Są to wykłady o różnej tematyce przyrodniczej i kulturowej przeznaczone dla osób dorosłych. W 2023 roku odbyło się sześć takich wykładów. Uczestnikami byli m. in. studenci Uniwersytetów III Wieku. Dodatkowo PNBT zorganizował bezpłatny transport autokarowy z i na wykład, z którego mogli skorzystać wszyscy chętni seniorzy. Letnia Akademia Przyrodnicza 05.07—23.08. 2023 r./od 2005 r. Są to krótkie bezpłatne wyprawy piesze po terenie Parku z edukatorem. Chętnie uczestniczą w nich osoby starsze. Botaniczna ścieżka dydaktyczna całorocznie /od 2005 r. Botaniczna ścieżka dydaktyczna przeznaczona jest dla tych wszystkich, którzy pragną zapoznać się z florą regionu Borów Tucholskich, a nie mogą odbywać dłuższych wędrówek. Do tej grupy zaliczają się często osoby starsze. Ze ścieżki korzystały również osoby na wózkach inwalidzkich. Na niewielkim obszarze posadzono typowe i jednocześnie kluczowe gatunki dla flory Borów Tucholskich, stosunkowo łatwe do rozpoznawania. Na ścieżce zostały umieszczone ławki, umożliwiające osobom starszym odpoczynek. Wejście na ścieżkę było bezpłatne. Można ją było zwiedzać indywidualnie lub z edukatorem Parku. Zagroda Pokazowa Zwierząt całorocznie /od 2019 r. Zagroda Pokazowa Zwierząt przeznaczona jest dla osób w różnym wieku. W 2023 roku chętnie była odwiedzana przez osoby starsze. ZPZ dostosowana jest do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu. W Zagrodzie zobaczyć można zwierzęta należące do starych ras zwierząt gospodarskich objętych programem ochrony zasobów genetycznych: kury zielononóżki kuropatwiane, owce świniarki, bydło białogrzbiete i koniki polskie. W Zagrodzie przebywają też zwierzęta dzikie rodzimych gatunków, które odbyły leczenie w specjalistycznych ośrodkach lecz z różnych względów nie mogą zostać wypuszczone na wolność. Zwiedzanie zagrody jest bezpłatne i odbywa się z edukatorem. 17 Muzeum przyrodniczecałorocznie /od 01.2022 r. Park Narodowy „Bory Tucholskie” w 2023 roku udostępniał bezpłatnie do zwiedzania Muzeum przyrodnicze. Muzeum jest dostosowane do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. Wystawa czasowa Polskie Parki Narodowe całorocznie /od 06.2022 r. W Centrum Edukacji Przyrodniczej Parku w Chocińskim Młynie można bezpłatnie oglądać wystawę fotograficzną poświęconą wszystkim Polskim Parkom Narodowym. Wystawa jest dostosowana do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. Mini wystawa „Od bartnictwa do owczarstwa” całorocznie /od 2021 r. W Centrum Edukacji Przyrodniczej Parku w Chocińskim Młynie można bezpłatnie oglądać mini wystawę poświęconą bartnictwu i owczarstwu. Wystawa jest dostosowana do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. GRAND PRIX Borów Tucholskich w Nordic Walking 17.09.2023 r.Wędrówka z kijkami zorganizowana przez Park Narodowy „Bory Tucholskie” oraz Stowarzyszenie „Charzy...”. Trasa wycieczki prowadziła przez Park. W celu zgłębienie wartości przyrodniczych, kulturowych i historycznych Parku. Uczestnikami rajdu były osoby starsze. Biblioteka i czytelnia Parku całorocznieWszystkim tym, którzy chcą poszerzyć swoją wiedzę nt. Parku oraz innych zagadnień przyrodniczych w 2023 r. Park udostępniał swoje zbiory książkowe. Bilety ulgowe dla seniorów całorocznieEmeryci i renciści odwiedzający Park Narodowy „Bory Tucholskie” uprawnieni są do zakupu biletu ulgowego w wysokości 50% stawki za wstęp do Parku. Drawieński Park Narodowy Zachodniopomorska Karta Seniora od 2018 r.50% ulga – pobyt na miejscach biwakowania DPN wraz z noclegiem Zachodniopomorska Karta Seniora od 2021 r.50% ulga – zwiedzanie ekspozycji „Las – zobaczyć to, co zagrożone, zobaczyć to, co niewidoczne” Park Narodowy Gór Stołowych Spacer Edukacyjny „Pod Szczelińcem” Lipiec-sierpień 2023/2022 Spacer w pracownikiem PNGS, w trakcie którego uczestnicy zapoznają się z przyrodą Gór Stołowych. Trasa bez przewyższeń. Długość ok 3 km czas trwania do 2 godz. Miejsce: Karłów. Trasa dostępna dla osób ze szczególnymi potrzebami. Pokazy filmu „Góry Stołowe” i prezentacji multimedialnej „Przyroda Parku Narodowego Gór Stołowych” 2023/2005 Cały rok Pokazy organizowane w budynku Dyrekcji PNGS dla osób starszych i osób ze szczególnymi potrzebami przebywających na turnusach rehabilitacyjnych w Kudowie-Zdroju. Pokazy filmu „Góry Stołowe” dostępne są także w Centrum Szkoleniowo-Edukacyjnym PNGS w Karłowie. Ekspozycja edukacyjna w Ekocentrum PNGS 2023/2018 Cały rok Stała ekspozycja przyrodnicza o Górach Stołowych. Budynek i ekspozycja dostępna dla osób ze szczególnymi potrzebami. Dostęp do budynku: dostęp alternatywny. Kampinoski Park Narodowy Współpraca w ramach wolontariatu ze Stowarzyszeniem „Towarzystwo Stała działalność parku Prowadzenie, opieka, urządzanie Chaty Kampinoskiej w Granicy , organizowanie imprez kulturowych i folklorystycznych poświęconych tradycjom i zwyczajom („Pokaz wieńców dożynkowych”, „Poszukiwanie kwiatu paproci”, „Tańce Kampinoskie”, pogadanki, wernisaże, koncerty, warsztaty i in.) zadania ochronne Parku, program edukacji Parku 18 Kampinoskie” w Granicy Współpraca z organizacjami kombatanckimi: Stowarzyszenie Rodzina Ułanów Jazłowieckich, Środowisko „Grupa Kampinos” ŚZŻAK, Stowarzyszenie Żołnierzy Powstańczych Oddziałów Specjalnych „Jerzyki” Stała działalność parku Prowadzenie działalności edukacyjnej oraz organizacja imprez patriotyczno-religijnych Uniwersytet III WiekuStała działalność parku Prowadzenie wykładów, spotkań i wycieczek dla seniorów Wycieczki w ramach programu „Akademii Kampinoskiej” 2016—2023Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Wycieczki w ramach programu „Przyroda na horyzoncie” 2016—2023Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Współpraca z Dzienny Domem Senior+ Gminy Izabelin Stała działalność parku Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Współpraca z Klubem Senior+ Gminy Kampinos Stała działalność parku Wycieczki połączone ze zwiedzaniem Skansenu budownictwa puszczańskiego KPN w Granicy Współpraca ze Stowarzyszeniem Wychowanków SGGW w Warszawie 2021—2023Wycieczki przyrodnicza połączona ze zwiedzaniem skansenu budownictwa puszczańskiego KPN w Granicy Współpraca z Uniwersytetem III 2023Prowadzenie wykładów i pogadanek edukacyjnych 19 Wieku Narodowego Instytutu Dziedzictwa Kulturowego i Wsi Dostosowanie infrastruktury turystycznej dla osób w podeszłym wieku Stała działalność parku Modernizacja szlaków turystycznych, ścieżek dydaktycznych i in. Karkonoski Park Narodowy Wycieczki dla seniorów i ich rodzin 09.2022—06.2023 r.Cykl wycieczek, których celem było zaangażowanie seniorów z Jeleniej Góry do aktywnego trybu życia. W trakcie wycieczek seniorzy poznawali ciekawe zakątki swojego miasta i dowiedzieli się o ich historii oraz wyjątkowości przyrodniczej. Przerób - nie wyrzucaj. Warsztaty krawieckie 2022—2023Cykl warsztatów ekologicznych w duchu „zerowaste” w ramach projektu „Żyj, mieszkaj, pracuj w Jeleniej Górze” Napraw – nie wyrzucaj. Warsztaty stolarskie 2022—2023Cykl warsztatów ekologicznych w duchu „zerowaste” w ramach projektu „Żyj, mieszkaj, pracuj w Jeleniej Górze” Spotkania sąsiedzkieStyczeń 2023 r.Cykl spotkań edukacyjnych dla mieszkańców regionu, w tym dla osób starszych, organizowanych w ostatni czwartek miesiąca o godz. 17:00 w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN – Pałac Sobieszów. Prelekcje mają na celu przybliżenie KPN mieszkańcom oraz ocieplenie wizerunku parku i jego pracowników. Sobota z KPN 21.01.2023 r.Cykl spotkań (średnio raz w miesiącu) dla turystów, społeczności lokalnej i innych osób zainteresowanych w ośrodkach edukacyjnych KPN i w terenie. Tematyka dotyczyła korytarzy ekologicznych, torfowisk, flory i fauny w KPN i otulinie. Ekspozycja przyrodnicza „Klimatyczne Karkonosze” 28.04.2023 r.Udostępnienie do zwiedzania ekspozycji multimedialnej „Klimatyczne Karkonosze” wyposażonej w audioprzewodniki z audiodeskrypcją oraz tłumaczenie na polski język migowy Ekspozycja edukacyjna „Pałac Sobieszów” oraz ścieżka edukacyjna wokół pałacu 28.04.2023 r.Udostępnienie do zwiedzania ekspozycji multimedialnej „Pałac Sobieszów” wyposażonej w audioprzewodniki z audiodeskrypcją oraz tłumaczenie na polski język migowy Majówka pod Szrenicąod 2012 r.Udział mieszkańców, turystów- w tym osób starszych w edukacyjnej prezentacji plenerowej KPN – w tym udział słuchaczy UTW Rajd Sztaudyngerowski2.05.2023 r.Coroczny rajd organizowany we współpracy ze Stowarzyszeniem Puch Ostu. Wycieczka szlakiem upamiętniającym działalność na rzecz kultury ziem zachodnich polskiego poety i fraszkopisarza Jana Sztaudyngera pod kierunkiem edukatora KPN, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych. 20 Warsztaty dla Uniwersytetu Trzeciego Wieku Grębocice 9.05.2023 r.Zajęcia warsztatowe dla UTW przeprowadzone w ośrodku o tematyce przyrodniczej z nawiązaniem do historii regionu. Noc Muzeów – Sen Nocy Leśnej 13.05.2023 r.Akcja kulturalno-edukacyjna Noc Muzeów w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN – Pałac Sobieszów (darmowe zwiedzanie ekspozycji „Klimatyczne Karkonosze” i „Pałac Sobieszów” oraz warsztaty przyrodnicze). Europejski Dzień Parków Narodowych 25.05.2023 r.Spotkanie dyrektora KPN z grupą seniorów na temat przyrody Karkonoskiego Parku Narodowego. Spektakle teatralne06.2023 r.Cykl spektakli teatralnych dla lokalnej społeczności ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych organizowanych przez grupę ProjektOR. Dzień Laboranta10.06.2023 r.Coroczne wydarzenie edukacyjne dla rodzin z dziećmi, seniorów, mieszkańców regionu i turystów organizowane w ośrodku w Karpaczu dotyczące historii Laborantów, ziołolecznictwa oraz roślinności Karkonoszy. Podróże po Jeleniej Górze 17.06.2023 r.Zwiedzanie Pałacu Sobieszów z przewodnikiem w ramach cyklu organizowanym przez Karkonoską Informację Turystyczną. Cykl spacerów „Do góry nogami” w ramach #weekendu bez Śnieżki 07.2023 Cykl spacerów „Do góry nogami” w ramach #weekendu bez Śnieżki, promującego miejsca mniej uczęszczane. Celem spacerów jest zmniejszenie antropopresji na najwyższym szczycie Karkonoszy, Śnieżce. Wycieczka do Wodospadu Szklarki 07—10.2023Cykl wycieczek dydaktycznych szlakiem dostosowanym do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Spotkanie adresowane dla seniorów +60. Praktyczne zajęcia z Polskiego Języka Migowego 17—18.07.2023 r.Zajęcia praktyczne z grupami seniorów Głuchych w ramach kursu Polskiego Języka Migowego – zajęcia na ekspozycji Klimatyczne Karkonosze oraz Pałac Sobieszów oraz wycieczki terenowe. Festiwal „Klimatyczne Karkonosze” 1—2.09.2023Dwudniowa impreza edukacyjna na terenie Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego KPN – Pałac Sobieszów, której celem jest podnoszenie świadomości ekologicznej uczestników poprzez udział w spotkaniach, warsztatach, pokazach i prelekcjach fachowców z różnych dziedzin przyrodniczych. Piknik pod Chojnikiem2.09.2023 r.Edukacyjna impreza plenerowa dla rodzin z dziećmi, mieszkańców regionu i turystów, mająca na celu ocieplenie wizerunku parku i jego pracowników oraz poznanie karkonoskiej przyrody. Nocne spacery ekologiczne – rykowisko 26.09.2023 r.Zajęcia skierowane dla mieszkańców, w szczególności dla seniorów z okolic Kowar, mające na celu przybliżenie uczestnikom jesiennego świata przyrody . Nocne spacery ekologiczne – nietoperze 27.09.2023 r.Zajęcia skierowane dla mieszkańców, w szczególności dla seniorów z okolic Kowar, mające na celu przybliżenie uczestnikom jesiennego świata przyrody . 21 Jesienny spacer z Uniwersytetem Trzeciego Wieku 10.2023 r.Zajęcia terenowe adresowane do słuchaczy UTW. Spotkanie z absolwentami i nauczycielami Szkoły Rolniczej w Sobieszowie 19.10.2023 r.Spotkanie z absolwentami i nauczycielami Szkoły Rolniczej w Sobieszowie, w której obecnie mieści się nowa siedziba KPN oraz Centrum Przyrodniczo-Edukacyjne KPN – Pałac Sobieszów. Jarmark zimowy \"W Folwarku\" 2—3.12.2023 r.Dwudniowa impreza edukacyjna na terenie Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego KPN – Pałac Sobieszów, której celem jest podnoszenie świadomości ekologicznej uczestników poprzez udział w spotkaniach, warsztatach, pokazach i prelekcjach fachowców z różnych dziedzin przyrodniczych. Zajęcia edukacyjne - Pałac Sobieszów i jego funkcje 12.12.2023 r.Zajęcia edukacyjne w stałej ofercie KPN skierowane do osób dorosłych i seniorów. Porozumienie o współpracy z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej 2023Porozumienie o współpracy z zakresu edukacji dla podopiecznych Domu Dziennego Pobytu SENIOR+ w Jeleniej Górze. Kwartalnik „Karkonosze” Od 2013 r.Wydawnictwo edukacyjne KPN o Karkonoszach, z możliwością prenumeraty czasopisma. Szlak dostosowany dla osób niepełnosprawnych do Wodospadu Szklarki od 2018 r.Szlak czarny do Wodospadu Szklarki jest dostosowany do potrzeb osób z niepełno-sprawnościami oraz osób starszych. Szlak zbudowany jest z kostki granitowej płomieniowanej i wyposażony w trzypoziomową barierkę, umożliwiającą bezpieczne przejście osobom z ograniczoną ruchomością oraz poruszającym się na wózkach inwalidzkich. Magurski Park Narodowy Zniżka na bilet wstępu na ekspozycję stałą w Ośrodku Edukacyjno- Muzealnym Cały rokW 2023 r. funkcjonowała zniżka dla seniorów na bilet wstępu do Ośrodka Edukacyjno–Muzealnego MPN w Krempnej. Miała ona zachęcić osoby starsze do skorzystania z oferty edukacyjnej Parku oraz zapoznania się z wystawą przyrodniczą. Czasopismo „Magura”4 x rokKwartalnik „Magura” wydawany przez Magurski Park Narodowy dociera głównie do mieszkańców siedmiu gmin, na terenie których położony jest MPN. Jest on chętnie czytany przez seniorów, dla których papierowe wydanie jest bardziej dostępne niż cyfrowe. 22 Wykonanie multimedialnej tablicy w Ogrodzie Dydaktycznym IV kwartał 2023W 2023 roku wykonano multimedialną tablicę edukacyjną poświęconą zależnościom w świecie przyrody, która skierowana jest głównie do osób, które ze względu na swoje ograniczenia nie mogą poruszać się po terenie Parku. Ogród Dydaktyczny daje możliwość doświadczenia w części przyrody, która jest niedostępna dla osób o szczególnych potrzebach. Zakup pomocy dydaktycznych - modeli różnych gatunków zwierząt II kwartał 2023W 2023 r. zakupiono 31 sztuk plastycznych modeli różnych gatunków zwierząt występujących w MPN. Odtwarzają one dosyć dokładnie cechy zwierząt i są wykorzystywane podczas zajęć edukacyjnych również z osobami niepełnosprawnymi. Dzięki temu oferta edukacyjna dla osób o specjalnych potrzebach została rozszerzona i bardziej dostosowana do ich możliwości poznawczych. Graficzny zapis warsztatów terenowych III kwartał 2023Podczas Festiwalu Naukowego, który odbył się w wakacje, realizowane były zarówno warsztaty terenowe jak i kameralne. Aby umożliwić zapoznanie się z treścią warsztatów terenowych osobom, które z różnych względów nie mogły wziąć w nich udziału, wykonany został zapis graficzny większości z nich i udostępniony w formie infografiki, zarówno w mediach społecznościowych jak i w czasopiśmie „Magura”. Uzupełnienie infrastruktury turystycznej I półrocze 2023Wykonanie i montaż ławostołów przy deszczochronach, umożliwia dogodny odpoczynek podczas wędrówek osób starszych. Remont infrastruktury turystycznej II półrocze 2023Wymiana ław odpoczynkowych na szlakach, konserwacja infrastruktury turystycznej (barierki ochronne, poręcze przy schodach, kładki) dla zapewnienia bezpieczeństwa i komfortu poruszania się osób starszych. Zmiana szlaku żółtegoII półrocze 2023Zmiana przebiegu szlaku żółtego, przeniesienie szlaku z gruntów prywatnych na teren Parku w celu poprawy dostępności szlaku i komfortu poruszania się m.in. osób starszych. Nieznajowa – zabezpieczenie szlaku rowerowego II półrocze 2023 Wykonanie umocnienia na lewym brzegu Wisłoki. Zabezpieczenie trasy udostępnionej dla ruchu pieszego w tym osób starszych, niepełnosprawnych korzystających z wózków inwalidzkich. Narwiański Park Narodowy Bilety ulgowe Cały rokZgodnie z Zarządzeniem Dyrektora NPN emeryci i renciści odwiedzający Narwiański Park Narodowy, ekspozycję przyrodniczą w Ośrodku Edukacyjnym „Młynarzówka”, korzystający z noclegu na polu biwakowym w Kurowie uprawnieni są do biletu ulgowego. Bezpłatne udostępnienie rzeki do amatorskiego połowu ryb Cały rokOsoby, które przekroczyły 70 rok życia zgodnie z Zarządzeniem Dyrektora NPN są zwolnione z wykupienia zezwolenia na amatorski połów ryb. Współpraca z klubami seniora i Stała współpracaProwadzenie zajęć stacjonarne i terenowe na specjalne zamówienie dla słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz emerytów i rencistów. Przekazywanie materiałów promocyjnych, zaproszenie do udziały w projektach edukacyjnych i warsztatach. 23 Uniwersytetami III Wieku. Udostępnienie OEP Młynarzówka dla osób starszych Cały rokOśrodek Edukacji Przyrodniczej Młynarzówka w Kurowie jest dostosowany do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami. Wyposażony jest w windę, pętlę indukcyjną, ławki na ekspozycji pozwalające odpocząć podczas zwiedzania. W ośrodku jest czytelne kontrastowe oznakowanie. Film poprzedzający zwiedzanie jest tłumaczony na język migowy, posiada również napisy. Na terenie Ośrodka znajdują się miejsca odpoczynku wyposażone wyższe ławki dla osób z problemami z poruszaniem się. BroszuryCały rokPowstała broszura i ulotka dedykowana osobom starszym i z niepełnosprawnościami. Są napisane łatwym językiem, mają większe kontrastowe czcionki. Udostępnienie Parku dla seniorów Cały rokDla seniorów dedykowana jest ścieżka park przydworski w Kurowie. Przejście jej nie wymaga wysiłku fizycznego. Jest wyposażona w plan tyflograficzny z informacjami dźwiękowymi. W pobliżu znajduje się toaleta dostosowana do osób niepełnosprawnych. Ojcowski Park Narodowy Zakup defibrylatorów przenośnych 2023Doposażenie obiektów OPN w defibrylatory przenośne (3 szt.) – zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym osób starszych. Wyposażenie „Ścieżki Seniora” w dotykowe tablice o tematyce dziedzictwa kulturowego 2023Rozwój „Ścieżki Seniora” – między zamkiem w Ojcowie a Kaplicą „Na Wodzie”. Ścieżkę doposażono w specjalne ławki o parametrach wskazanych dla osób starszych oraz tablice dotykowe o tematyce kulturowej. Opracowanie treści na stronę internetową dot. udostępnienia Parku dla osób ze szczególnymi potrzebami 2023Treści w postaci map z polecanymi trasami dla osób o różnych potrzebach, w tym osób starszych, wraz ze wskazaniem głównych przeszkód oraz łatwy tekst ETR, które zostały umieszczone na stronie internetowej. Rozwój współpracy z lokalną organizacją „Leonardo” 2023Rozwój współpracy z lokalną organizacją „Leonardo, zajmującą się m.in. osobami starszymi z niepełnosprawnością intelektualną – warsztaty edukacyjne w OPN. Rozwój przestrzeni edukacyjno- rekreacyjnej za Centrum Edukacyjno- Muzealnym 2023Utwardzenie ścieżki i budowa platformy widokowej na stawie za Centrum Edukacyjno-Muzealnym, dostoswanej dla osób z dysfunkcją ruchu, w tym osób starszych, wyposażenie ścieżki w ławki oraz tablice dot. drzew i życia w stawie, a także tyfloplan przestrzeni dla osób słabowidzących. 24 Szkolenie z zakresu obsługi turystów z różnymi dysfunkcjami 2023Szkolenie pracowników OPN, w tym pracowników obsługi obiektów, w zakresie pracy z osobami/turystami ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych. Bilety ulgowe dla seniorów Corocznie Ulga 50% na bilety wstępu dla seniorów do Jaskini Ciemnej, Jaskini Łokietka, zamku w Ojcowie i ekspozycję przyrodniczą. Zajęcia on-line dla Uniwersytetów III weku 2023Tematyczne zajęcia edukacyjne dla seniorów realizowane przez specjalistów ds. edukacji OPN Udział w Akcji „Weekend Seniora z Kulturą” 2023Coroczna Akcja realizowana we współpracy z MKIDN – nieodpłatne udostępnienie ekspozycji przyrodniczej dla seniorów w dniach trwania akcji Pieniński Park Narodowy Zniżka dla emerytów zwiedzających Park 2023Emeryci mają prawo do ulgi w opłacie za udostępnienie Parku do zwiedzania Sieć pawilonów wystawowych dostępnych dla osób z ograniczeniami ruchowymi 2023Pawilony w Szczawnicy, Sromowcach Kątach, Sromowcach Niżnych oraz w dyrekcji parku w Krościenku n.D. nie posiadają barier architektonicznych, są tu podjazdy dla wózków inwalidzkich, w Krościenku znajduje się winda. W Krościenku n.D., w Szczawnicy i w Sromowcach Kątach znajdują się toalety dla niepełnosprawnych. Strona internetowa dostępna dla osób niewidomych i niedowidzących 2023Nowa strona internetowa parku www. piepn.gov.pl jest dostosowana do potrzeb niepełnosprawnych wzrokowo, ponadto na stronie znajdują się foldery tematyczne o Pieninach w formie plików dźwiękowych mp3. Wsparcie dla emerytowanych pracowników PPN 2023Pieniński Park Narodowy wspiera emerytowanych pracowników Parku w miarę potrzeb przyznając zapomogi finansowe. Poleski Park Narodowy Bilety ulgowe dla emerytów i seniorów. Cały rokEmeryci i renciści odwiedzający Poleski Park Narodowy wnoszą opłaty w wysokości 50% stawki za wstęp na ścieżki przyrodnicze PPN „Dąb Dominik”, „Spławy”, „Obóz Powstańczy”, „Perehod” oraz opłaty w wysokości 50% stawki za udostępnianie Ośrodka Dydaktyczno-Muzealnego PPN. Udostępnianie 3 ścieżek przyrodniczych oraz 3 ośrodków edukacyjnych przystosowanych do potrzeb osób starszych Cały rokŚcieżki przyrodnicze na terenie Poleskiego Parku Narodowego: „Żółwik”, „Dąb Dominik” oraz „Czahary” są przystosowane w całości lub na wyznaczonych odcinkach do osób poruszających się na wózkach. Ośrodki Edukacyjne tj. Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny w Starym Załuczu, Ośrodek Edukacyjny Poleskie Sioło w Wytycznie i Ośrodek Dydaktyczno-Administracyjny w Urszulinie posiadają podjazdy dla osób niepełnosprawnych bądź windy (ODA) oraz odpowiednią szerokość drzwi. Budynki są wyposażone w toalety dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. 25 (również niepełnosprawnych ruchowo). Nieodpłatne udostępniania Ośrodka Edukacyjnego „Poleskie Sioło” – tradycyjna zagroda poleska w Wytycznie oraz ścieżki przyrodniczej „Czahary”. Cały rokZarówno Ośrodek Edukacyjny „Poleskie Sioło” jak i ścieżka przyrodnicza „Czahary” są przystosowane do zwiedzania przez osoby z ograniczeniami ruchowymi, także przez osoby starsze. Nieodpłatna projekcja filmów i diaporam w Ośrodku Dydaktyczno- Administracyjnym PPN. Cały rokSala projekcyjna w ODA jest dostępna dla osób starszych. Organizacja warsztatów, prelekcji, imprez o charakterze edukacyjnym skierowanych do osób dorosłych, także seniorów. Cały rokWydarzenia miały charakter otwarty i uwzględniały możliwość uczestnictwa osób starszych. Udział w nich był bezpłatny. Współpraca z organizacjami wspierającymi osoby starsze. Cały rokProwadzenie warsztatów i zajęć terenowych dla seniorów dot. przyrody i kultury Polesia, przekazanie materiałów edukacyjnych, m.in. Klub seniora w Lublinie, Kraśnickie Stowarzyszenie „Senior na czasie”, KGW „Dominiczanki”, KGW „Swańki”, KGW Piaskowe Babeczki. Roztoczański Park Narodowy Wymiana dźwigu osobowo-towarowego w Ośrodku Edukacyjno- Muzealnym (OEM) VIIPark wymienił stary prawie 30-letni dźwig, który ze względu na konieczność obsługi wymagał zaangażowania (tylko uprawnionych) pracowników Parku. Dostosowanie obiektu pozwoliło na samodzielne zwiedzanie przez osoby korzystające z oferty edukacyjnej szczególnie przez osoby poruszające się na wózkach, osoby starsze czy rodzin z dziećmi. 26 Zakup materiałów na zajęcia edukacyjne dla dzieci. I-VIIISala przyrodnicza OEM została wyposażona w narzędzia edukacyjne pozwalające na poszerzenie oferty edukacyjnej o grupy osób ze specjalnymi potrzebami ze szczególnym uwzględnieniem osób z wadami wzroku i słuchu. Oznaczenie ścieżek kontrastowych i dotykowych w OEM IIINa dwóch poziomach budynku umieszczono plany tyflograficzne , które umożliwiają samodzielne poruszanie się po obiekcie wszystkim osobom odwiedzającym Ośrodek. Jest to najprostszy system pomagający zorientować się w nieznanej przestrzeni. Wykonanie tabliczek informacyjnych z napisami brajlowskimi IIIW Ośrodku zostały wykonane tabliczki informacyjne, umieszczone przy wejściu do poszczególnych pomieszczeń. Tabliczki ułatwią orientację w przestrzeni, zwiększą łatwość poruszania się po budynku, szczególnie osobom mniej komunikatywnym i otwartym. Wykonanie filmu z tłumaczeniem w PJM dotyczącego dostępności RPN VIIPark wykonał film z tłumaczeniem w PJM informującego o dostępności Roztoczańskiego Parku Narodowego Zakup krzesła ewakuacyjnego oraz materaca ewakuacyjnego VIIW Dyrekcji Parku zakupiono krzesło ewakuacyjne w celu zwiększenia bezpieczeństwa w ramach procedur ppoż. dla osób z niepełnosprawnościami lub ze specjalnymi potrzebami. Krzesło umożliwia ewakuację osób o ograniczonej zdolności poruszania się w sytuacjach awaryjnych po schodach. Zakup defibrylatorów i resuscytatorów VZakupiono automatyczne defibrylatory zewnętrzne oraz resuscytatory w celu doposażenia punktów pierwszej pomocy znajdujących się w miejscach gdzie odbywa się największy ruch turystyczny w sezonie letnim w tym w punktach informacji turystycznej oraz w Dyrekcji Parku. Zakup napędów elektrycznych do wózków aktywnych VIZakupiono dwa napędy elektryczne do wózkó0w aktywnych, które ułatwiają osobom na wózku dostęp do miejsc oddalonych od Zwierzyńca a dostępnych dla osób na wózkach Szkolenie w zakresie ewakuacji osób niepełnosprawnych z udziałem osoby na wózku dla pracowników OEM VIW Ośrodku Edukacyjno–Muzealnym odbyło się szkolenie w zakresie ewakuacji osób z niepełnosprawnościami. Podczas szkolenia były omawiane tematy związane z regulacjami prawnymi , zasady savoir-vivre w odniesieniu do różnego rodzaju niepełnosprawności , dobre praktyki w obsłudze osób z niepełnosprawnościami, rozwiązania architektoniczne, ćwiczenie ewakuacji w z wykorzystaniem zakupionych krzeseł. Szkolenie – kurs pierwszej pomocy BLS/AED dla pracowników parku IVPodczas 3 dni odbyły się szkolenia dla ponad 80 pracowników Parku w zakresie pierwszej pomocy BLS/AED. Kurs był realizowany w formie wykładów (pokaz, seminarium) i ćwiczeń praktycznych z zastosowaniem fantomów szkoleniowych zaopatrzonych we wskaźniki poprawności wykonywania czynności ratowniczych i podstawowego sprzętu stosowanego w ratownictwie np. środki opatrunkowe, kołnierz ortopedyczny, AED i inne. Program kursu był oparty na aktualnych wytycznych Europejskiej i Polskiej Rady Resuscytacji. 27 Wystawa stała RPN „W krainie jodły, buka i tarpana” w OEM całoroczniePark Udostępnia wystawę stałą, która jest dostosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami. Wystawa składa się z 11 dioram prezentujących 17 środowisk. Ten niepowtarzalny, multimedialny spektakl, wzbogacony odpowiednią scenografią, światłem i dźwiękiem zabiera nas w swoistą wyprawę w świat przyrody Parku i Roztocza. Wystawa czasowa „Roztocze. Natura w naturze” w OEM całoroczniePark udostępnia wystawę czasową, która jest dostosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami. Celem wystawy jest przedstawienia Roztocza jako regionu pogranicza przyrodniczo-kulturowego, ukazanie jego bioróżnorodności na pograniczu regionów geograficznych, zasięgu występowania wielu gatunków na granicy UE. Wystawy czasowe w OEM całorocznieW 2023 roku w Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym Parku zorganizowano 10 wystaw czasowych m. in. fotograficznych, plastycznych pokonkursowych, malarstwa Wystawy stałe w Izbie leśnej we Floriance IV-X,,Leśniczówka w dawnej Ordynacji Zamojskiej” - etnograficzna ekspozycja stała; czynna od 2004 r. - nowa odsłona 2021 r. ,,Narzędzia i urządzenia rolno - leśne” - etnograficzna ekspozycja stała prezentowana w stodole; czynna od 2006 r. - nowa odsłona 2021 r. z dodaniem bloku tematycznego ekspozycji przeniesionej ze strychu Izby Leśnej. ,,Florianka - bastion niepodległości” - wystawa historyczna; czynna od maja 2014 r. - nowa odsłona 2021 r. wystawa eksponowana w Spichlerzu. Aleksandra Wachniewska - malarka Roztocza\" - wystawa o życiu i twórczości artystki związanej z Roztoczem; eksponowana od 2017 r. – nowa odsłona 2021 r. wystawa Eksponowana w Spichlerzu. Wystawy czasowe w Izbie Leśnej we Floriance V-IX,,W zaroślach” - wystawa ilustracji i ceramiki autorstwa Agnieszki Wróbel, lokalnej artystki. Realizacja zadań statutowych Parku „Zostań odkrywcą Roztoczańskiego Parku Narodowego” – zabawa edukacyjna dla całej rodziny VII-VIIIAby zostać Odkrywcą RPN należało zapoznać się z informacjami na temat przyrody Parku znajdującymi się na tablicach informacyjnych przy ścieżkach poznawczych, mapach, przewodnikach i innych wydawnictwach lub na stronie internetowej RPN. Planując trasę wycieczki należało uwzględnić miejsca do których odnoszą się pytania/zadania znajdujące się w „Karcie odkrywcy RPN”. Następnie udzielić prawidłowych odpowiedzi i zebrać wszystkie pieczątki. „Dni otwarte Roztoczańskiego Parku Narodowego” VIIIDwudniowa impreza plenerowa. Impreza składała się z dwóch części. Pierwszy dzień pn. „Lubelskie spotkania z przyrodą. Roztoczańska przygoda z konikiem polskim” został zorganizowany wspólnie z Urzędem Marszałkowskim Województwa Lubelskiego w ramach projektu Lubelskie smakuj życie. Drugiego dnia miał miejsce Dzień otwarty RPN pn. „W świecie bagien i mokradeł” podczas którego poza stoiskami z wyrobami regionalnymi, stoiskami instytucji i organizacji zajmujących się ochrona przyrody, grami, zabawami i konkursami edukacyjnymi zaprezentowano m.in. „model żeremia bobrowego”, cykl spotkań „Obieżyświat” z podróżnikami, przyrodnikami i fotografami. Wieczorem zorganizowano wieczór filmowy „Pamiętajmy o „Ogrodzie” – wieczór filmowy poświęcony Tomaszowi Ogrodowczykowi (1966-2020) znanemu przyrodnikowi, reżyserowi filmów przyrodniczych, fotografowi dźwiękowcowi i scenarzyście. Zaprezentowane 28 zostaną filmy o siedliskach mokradłowych i moczarach, prezentacja filmów „Bagna są dobre” oraz „Lasy bagienne” w zabytkowym w Zwierzyńcu. Doposażenie ścieżek edukacyjnych RPN oraz Gmin w Otulinie RPN w pakiety plansz edukacyjnych wraz z punktowym doposażeniem terenu Parku w elementy małej architektury drewnianej. Cały rokPrace renowacyjne małej architektury drewnianej (wymiana plansz, remonty drewnianych stojaków) Wymiana pokryć dachowych dwóch deszczochronów Uzupełniono oznakowania turystycznych na szlakach tranzytowych PTTK oraz na ścieżkach poznawczych RPN Warsztaty z cyklu „dawne zawody”. VIIWarsztaty obejmowały podstawy wikliniarstwa. Uczestnicy wykonywali z wikliny przedmioty użytkowe w tym kosze, tacki na owoce itp. Warsztaty umiejętności „Dziki Luksus” III-XIWarsztaty dla dzieci z przedszkoli, szkół podstawowych, średnich i osób dorosłych (III-XI), spotkania kameralno - terenowe wg wybranego tematu i grupy wiekowej. Słowiński Park Narodowy Opłata ulgowaDziałanie ciągłeUlga za wstęp do Parku 50% dla emerytów i rencistów Wakacyjna oferta edukacyjna pn. „Nura w Naturę” 27.06.2023 r.– 31.08.2023 r. Na okres wakacji, specjalnie dla rodzin tj. rodziców z dziećmi i dziadków z wnukami, a także turystów indywidualnych (w tym seniorów) przygotowano warsztaty edukacyjne o przyrodzie SPN. Warsztaty odbywały się od wtorku do czwartku w trzech różnych lokalizacjach i cieszyły się dużą frekwencją. Infrastruktura turystyczna Działanie ciągłeUwzględnienie potrzeb osób starszych poprzez tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej (ponad 100 obiektów małej infrastruktury, w tym ławy, ławo-stoły, miejsca odpoczynku). Świętokrzyski Park Narodowy Zagospodarowanie terenów w celach turystyczno- rekreacyjnych, położonych na obszarze ŚPN, na przyrodniczo- kulturowej ścieżce edukacyjnej „Śladem kolejki wąskotorowej” – Od lipca 2023 r. do lipca 2024 r. W 2023 r. rozpoczęto prace mające na celu zagospodarowanie wejścia na teren parku w miejscowości Nowa Słupia. Zagospodarowanie ma na celu modernizację przedmiotowego miejsca poprzez m.in. wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego oraz urządzeń infrastruktury turystycznej typu: punkt obsługi zwiedzających, toaleta publiczna, ławki, stoły itp. Modernizacja ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych oraz osób niepełnosprawnych. 29 Budowa Punktu obsługi zwiedzających otwartego i zamkniętego oraz toalety publicznej wraz z infrastrukturą techniczną na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Zagospodarowanie miejsc na terenie parku w celach turystyczno – rekreacyjnych, położonych przy wejściach na szlaki turystyczne, Obwód Ochronny Podgórze, Jastrzębi Dół, Chełmowa Góra Luty 2023Wykonano prace mające na celu zagospodarowanie wejść na teren parku w miejscowości Podgórze – wejście na szlak niebieski, Kakonin – wejście na szlak czerwony, Serwis – wejście na szlak czarny, Pokrzywianka – wejście na szlak czarny. Zagospodarowanie polegało na wymianie urządzeń infrastruktury turystycznej typu m.in.: ławki, stoły oraz wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego. Zagospodarowanie ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych. Zagospodarowanie miejsc na terenie parku w celach turystyczno – rekreacyjnych, położonych przy wejściach na szlaki turystyczne, Obwód Ochronny Święty Krzyż Październik 2023Wykonano prace mające na celu zagospodarowanie wejścia na teren parku w miejscowości Huta Szklana – wejście na szlak czerwony oraz ścieżkę edukacyjną „Pośród szumu świętokrzyskich jodeł i buków”. Zagospodarowanie polegało na wymianie urządzeń infrastruktury turystycznej typu m.in.: ławki, stoły, schron przeciwdeszczowy oraz wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego. Zagospodarowanie ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych. Realizacja projektu „Dostępne szlaki Turystyczne” w ramach pilotażowego programu „Dostępność ponad Barierami” współfinansowanego ze środków PFRON oraz przy współpracy z Fundacją „Szansa dla Niewidomych” Wrzesień 2023 r.Zadanie obejmowało montaż elementów zapewniających dostępność obiektów i miejsc dla osób niedowidzących, słabowidzących oraz starszych, w tym: • znaczników Beacon Plus (3 szt.) - kasy przy wejściach na szlaki turystyczne oraz przy toalecie dla osób niepełnosprawnych. • znaczników Beacon standard (7 szt.) – w miejscach charakterystycznych na szlakach • planu tyflograficznego – zlokalizowanego w pobliżu źródełka Św. Franciszka • tabliczek tyflograficznych (3 szt.) – oznaczenie kas przy wejściach na szlaki turystyczne oraz toalety dla niepełnosprawnych • Mobilnej pętli indukcyjnej – umiejscowionej na ekspozycji przyrodniczej w Muzeum ŚPN na Św. Krzyżu 30 Zniżka dla emerytów i rencistów Cały 2023 r. Zgodnie z obowiązującym zarządzeniem Dyrektora ŚPN w sprawie udostępniania ŚPN emeryci i renciści mają prawo do zakupu biletu ulgowego za wstęp do Galerii widokowej na gołoborzu na Łysej Górze oraz za wstęp na ekspozycję przyrodniczą w Muzeum ŚPN na Świętym Krzyżu. Wyżej wymienione obiekty edukacyjne czynne całorocznie. Strona internetowa Cały 2023 r.Strona internetowa swietokrzyskipn.pl umożliwiająca łatwy dostęp do informacji na temat ŚPN. „Wolontariat dla Puszczy Jodłowej 2023” Cały 2023 r. W wolontariacie biorą udział osoby chętne w każdym przedziale wiekowym, w tym osoby starsze, emeryci i renciści. Tatrzański Park Narodowy Organizacja i przeprowadzenie 3 wycieczek w Tatrzańskim Parku Narodowym z przewodnikiem tatrzańskim dla seniorów III kwartał 2023 (5.08, 12.08, 19.08) Organizacja wycieczek do Tatrzańskiego Parku Narodowego, dedykowanych seniorom. Wycieczka obejmowała transport seniorów do początku szlaku, opiekę przewodnika tatrzańskiego oraz obiad w schronisku. Wykład dla Uniwersytetu III Wieku w Zakopanem IV kwartał 2023 (13.11) Prelekcja wygłoszona dla studentów Uniwersytetu III Wieku o historii turystyki tatrzańskiej Miejsce rekreacji przy CEP całoroczniePrzy Centrum Edukacji Przyrodniczej zainstalowano ławki z tekstami edukacyjnymi jako miejsce odpoczynku z możliwością dokonywania obserwacji przyrodniczych Park Narodowy „Ujście Warty” Udostępnienie Ośrodka Muzealno- Edukacyjnego w Słońsku cały rokWystawa Ośrodka Muzealno-Edukacyjnego w Słońsku jest przystosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym także dla osób starszych. Budynek jest pozbawiony barier architektonicznych, na wystawie są dostępne siedziska, treści wystawy są udostępnione dla osób niedowidzących, dostępna jest audiodeskrypcja. Opłaty ulgowe dla emerytów Cały rokUlgowe bilety wstępu do Ośrodka Muzealno-Edukacyjnego w Słońsku i na wieżę widokową w Chyrzynie; ulgowe opłaty za zajęcia edukacyjne, prelekcje, wycieczki dla grup emerytów. Budowa wiaty wraz z infrastrukturą towarzyszącą przy ścieżce przyrodniczej „Ptasim szlakiem” Październik 2023Budowa dwukondygnacyjnej wiaty z przystosowaniami do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i szczególnymi potrzebami: podjazdem na pierwszy poziom wiaty, miejscami parkingowymi i toaletą 31 Zwiększenie dostępności Parku dla osób z niepełnosprawnościami 1. Wrzesień 2023 Cały rok 1. Wykonanie podjazdów ułatwiających wjazd z dróg gruntowych na drewniane kładki na ścieżce „Olszynki” Dzierżawa/utrzymanie 3 toalet dla osób z niepełnosprawnością ruchową, które zostały zamontowane przy głównych atrakcjach turystycznych Współpraca ze Związkiem Emerytów i Rencistów w Kostrzynie nad Odrą 2. Wrzesień 2023 2. Organizacja Festynu Rodzinnego we współpracy ze Związkiem Emerytów i Rencistów w Kostrzynie nad Odrą. Przygotowanie gier i zabaw edukacyjnych. Wielkopolski Park Narodowy Udostępnianie terenu Wielkopolskiego Parku Narodowego dla turystów, w tym seniorów. 3.20233. Bieżąca naprawa uszkodzonej infrastruktury turystycznej służącej zapewnieniu bezpiecznego odpoczynku osobom starszym odwiedzającym Park (naprawy i wymiana ławostołów, ławek). Postawienie i bieżące utrzymanie toalet turystycznych dla osób niepełnosprawnych i osób starszych. 4.20234. Umożliwienie osobom starszym korzystanie z toalet odpowiednio dla nich przystosowanych, umiejscowionych przy głównych parkingach i stacjach turystycznych w Parku. Strona internetowa dostępna dla osób starszych oraz niepełnosprawnych. 5.20235. Uruchomienie nowej strony internetowej Parku wpn.gov.pl, która została przygotowana zgodnie z ustawą o dostępności cyfrowej. Nowa strona posiada ułatwienia dla osób starszych oraz niepełnosprawnych: możliwość zwiększenia kontrastu czy powiększenia tekstu. Spacery po WPN „Przyroda dostępna dla wszystkich” 6.wiosna i jesień 20236. Otwarte spacery dla zainteresowanych osób prowadzone przez pracowników Zespołu ds. Udostępniania Parku oraz Wolontariuszy WPN. Wydarzenia edukacyjne „ Kumam żaby”, „Czy taki wilk straszny” 7.Wiosna i jesień 20237. Spotkania edukacyjne o charakterze wielopokoleniowym (uwzględniające potrzeby seniorów) Spotkania, prelekcje i warsztaty dla seniorów z Domów Pobytu Stałego i Dziennego 8.Lato i jesień 20238. Spotkania odbywały się 1 raz w miesiącu w każdym z obiektów, który zaproponował chęć uczestnictwa 32 Wigierski Park Narodowy Warsztaty dla seniorów wraz z wnukami z okazji Dnia Babci i Dziadka w Muzeum Wigier w ramach projektu \"Dbam o środowisko, dbam o przyszłość 9.21.01.20239. Działanie w ramach projektu \"Dbam o środowisko, dbam o przyszłość\" – warsztaty kreatywne o proekologicznej tematyce, połączone ze zwiedzaniem wystaw Muzeum Wigier z przewodnikiem, wydarzenie nieodpłatne. Dzień Babci i Dziadka – spotkanie edukacyjne 20.01.2023 10. 10. Warsztaty przyrodniczo-kreatywne, dedykowane seniorom, połączone ze zwiedzaniem wystawy w siedzibie parku oraz wyjściem w teren na ścieżki edukacyjne. Współpraca ze Stowarzyszeniem Uniwersytet III Wieku w Suwałkach 23.10.202311. Wykład i prezentacja podczas inauguracji nowego roku akademickiego dla słuchaczy UIIIW. Projekt dofinansowany ze środków Fundacji PGE, cykliczne działania pod wspólną nazwą „Z energią łączymy pokolenia 2023” Cały rokJednym z celów projektu była integracja różnych grup wiekowych podczas wspólnego poznawania i doświadczania przyrody, w tym także seniorów. Na projekt składał się cykl wydarzeń edukacyjnych, w których uczestniczyły także osoby w wieku senioralnym: Gawędy o przyrodzie – 6 spotkań z naukowcami Treningi przyrodniczo-sportowe – 6 spotkań – zajęć przyrodniczych połączonych z treningami sportowymi na łonie natury Odetchnij lasem – cykl 7 treningów nordic walking po lasach WPN 12. Noc Sów, Poranek Dzięcioła, Świat Nietoperzy, Rykowisko nad Wigrami, Wielki Dzień Pszczół, Na grzyby inaczej Organizacja cyklu wycieczek pieszych i rowerowych pt. „Poznaj Wigierski Park Narodowy” Lipiec, sierpień 2023 W sezonie letnim zorganizowano cykl wycieczek pieszych i rowerowych z przewodnikiem pt. „Poznaj Wigierski Park Narodowy – wyprawa z przewodnikiem”. Wycieczki odbywały się w wybrane soboty i niedziele w miesiącach czerwiec – sierpień, brali w nich udział także seniorzy. Organizacja cyklu spotkań pt. „Przyrodnicze spacery literackie” Czerwiec - sierpieńOd 11 czerwca do 5 sierpnia 2023 organizowane były Literackie Spacery Przyrodnicze. Były to dość nietypowe spotkania literackie, bo odbywały się na świeżym powietrzu, w plenerze. Bohaterami spotkań byli autorzy książek o tematyce przyrodniczej i regionalnej, w spotkaniach brali udział także seniorzy. 33 Kontynuacja i zakończenie realizacji przedsięwzięcia grantowego „Wigierski Park Narodowy dostępny dla osób ze specjalnymi potrzebami”, finansowanego w ramach projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny” realizowanego przez PFRON w ramach Działania 4.3 Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014- 2020. 2022-2023 Zakończyła się realizacja projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny”, dzięki któremu Wigierski Park Narodowy stał bardziej dostępny dla osób niepełnosprawnych ruchowo i umysłowo, starszych, niedowidzących oraz rodziców z małymi dziećmi. Zauważyliśmy, że park w porównaniu do lat wcześniejszych odwiedziło więcej osób ze specjalnymi potrzebami (także starszych)/ Były to osoby które korzystały z wycieczek z przewodnikiem, trasy dostępnej dla szerokiego grona osób ze specjalnymi potrzebami, zakupionego sprzętu w postaci m.in. rowerów elektrycznych, ławeczek czy nowej toalety dla niepełnosprawnych. Projekt dofinansowany ze środków Fundacji PGE, cykliczne działania pod wspólną nazwą „Z energią łączymy pokolenia” Cały rokPrzygotowany został „Przewodnik dostępności”, w którym opisano szczegółowo udogodnienia i miejsca dostępne i przyjazne osobom ze szczególnymi potrzebami, w tym także dla osób starszych. Przewodnik dostępny pod linkiem: https://wigpn.gov.pl/osoby-z-niepelnosprawnosciami Wypożyczalnia sprzętu – rowery elektryczne cały rokWypożyczalnia sprzętu turystycznego znajduje się w budynku Dyrekcji WPN, dostępne są m.in. rowery elektryczne, dedykowane osobom starszym. Udostępnianie wystawy stałej pt. Nad Wigrami w siedzibie WPN w Krzywem Cały rokWystawa jest przystosowana dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym dla osób starszych z ograniczeniami ruchowymi, jest łatwo dostępna. Miejsca gdzie umieszczono pnie drzew oraz eksponaty zwierząt zostały wydzielone specjalnymi podestami, aby osoby niewidzące lub poruszające się na wózkach mogły bezpiecznie przemieszczać się po sali wystawienniczej. W Sali znajduje się również tablica do komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC). Osoby słabowidzące zwiedzające wystawę mogą przy użyciu własnego smartfona wysłucha c nagrań audioprzewodnika w postaci audiodeskrypcji. Plik audio odtwarza się po otworzeniu strony za pomocą kodu QR znajdującego się w sali. Udostępnianie wystawy etnograficznej pt. „Ocalić od Cały rokWystawa jest przystosowana do zwiedzania przez starsze osoby z niepełnosprawnością ruchową. Wejście znajduje się na poziomie gruntu, podjazd jest utwardzony. 34 zapomnienia” w Krzywem Udostępnianie dedykowanej trasy dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym starszych Cały rokTrasa o długości 1,6 km, którą może bezpiecznie pokonać osoba starsza, niedowidząca, poruszająca się na wózku lub z wózkiem dziecięcym. Trasa rozpoczyna się przy budynku Dyrekcji w Krzywem i prowadzi do jeziora dystroficznego Suchar II. Początkowy odcinek prowadzi drogą asfaltową do wystawy etnograficznej, oraz krótkim odcinkiem trasy gruntowej do kładek na ścieżce edukacyjnej „Las”. Następnie trasa prowadzi przez ok. 200 m kładek z tworzywa sztucznego (wysokość kładki ok. 1 m nad poziomem gruntu), a potem przez ok. 300 m drogi gruntowej do punktu widokowego nad Sucharem II. Powrót do punktu wyjścia prowadzi drogą asfaltową. Trasa została specjalnie oznakowana, w 3 punktach na trasie znajdują się punkty informacyjne z mapą tyflograficzną, oraz tablicami ze znakami do komunikacji alternatywnej. Udostępnianie wystawy stałej w Muzeum Wigier w Starym Folwarku Cały rokW Muzeum Wigier większość pomieszczeń wystawowych oraz sala projekcyjna są dostępne dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym także starszych, o niepełnosprawności ruchowej, w tym poruszających się na wózkach inwalidzkich (jedynie historyczna sala „Wiwarium” mająca poziom podłogi poniżej poziomu gruntu jest dostępna po pokonaniu 5 stopni schodowych). Parter budynku jest na poziomie gruntu, na piętro można wjechać windą. Muzeum można zwiedzać z audioprzewodnikiem lub odtworzyć plik audio ze strony internetowej na własnym smartfonie za pomocą kodu QR. Najbliższe otoczenie muzeum jest w dostępne dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Ponadto na zewnątrz, przy parkingu znajduje się stacja do ładowania wózków inwalidzkich z napędem elektrycznym. Udostępnianie wystawy „Historia i tradycje rybołówstwa nad Wigrami” w Czerwonym Folwarku. Czerwiec - wrzesieńWystawa jest przystosowana dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym starszych oraz z ograniczeniami ruchowymi. Wejście znajduje się na poziomie gruntu. Ulgowe bilety dla emerytów Stała działalność50% zniżki od ceny biletu za wstęp do Parku i zniżka za wstęp do obiektów dla emerytów Woliński Park Narodowy Udostępnianie wystawy stałej w Muzeum Przyrodniczym WPN cały rokPark prowadzi na specjalne zamówienie prelekcje tematyczne i zwiedzanie ekspozycji w CEM. Współpraca z Uniwersytetami Trzeciego Wieku w Międzyzdrojach, Dziwnowie, Kamieniu cały rokCykliczna współpraca w ramach realizacji programu „Akademia Seniora”: spacery edukacyjne, wykłady organizowane w parku oraz na spotkaniach w terenie, imprezy turystyczne kierowane dla seniorów z regionu. 35 Pomorskim, Golczewie i Świnoujściu Współpraca z Klubem Senior+ z Międzyzdrojów cały rokSpotkania z podopiecznymi, spacery przyrodnicze, tematyczne warsztaty plastyczne, organizacja wystawy, udział we wspólnych wydarzeniach. Akcja Sprzątanie Świata Polska w WPN wrzesień/październikWydarzenie ogólnodostępne z zaproszeniem członków UTW, którzy cyklicznie biorą w nim udział. W ramach wydarzenia: prelekcja, sprzątanie w terenie, konkurs wiedzy, poczęstunek wege, spotkanie integracyjne. Wycieczki terenowe dla seniorów cały rokPark prowadzi na specjalne zamówienie prelekcje i wycieczki dla zorganizowane grupy emerytów- CEM, atrakcje turystyczne parku. Dostosowanie strony internetowej cały rokDostosowanie strony internetowej dla osób starszych i z niepełnosprawnościami. Źródło: dane z Ministerstwa Klimatu i Środowiska 36 1.7Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) oraz instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez Ministra KiDN realizują szereg systemowych i cyklicznych działań nakierowanych na wsparcie aktywności osób starszych w kulturze. Działania te mają charakter promocyjny, organizacyjny, dotacyjny i kulturalno-artystyczny. Wspieranie dostępu i uczestnictwa seniorów – działania systemowe Akcja Weekend seniora z kulturą W ramach akcji seniorzy na terenie całego kraju mają możliwość skorzystania z oferty placówek kulturalnych w swojej okolicy. Instytucje kultury przygotowują dla seniorów specjalną ofertę, obejmującą zarówno wstęp na spektakle, wystawy, prelekcje, jak i udział w warsztatach, spacerach tematycznych czy zajęciach ruchowych. Inicjatywa ta, oprócz umożliwienia seniorom skorzystania z oferty kulturalnej, ma również inny wymiar. Jej nadrzędnym celem jest walka z wykluczeniem poprzez zachęcenie i włączenie osób starszych do regularnego uczestnictwa w szeroko rozumianym życiu kulturalnym. W ubiegłorocznej edycji (2023 r.) Weekendu seniora z kulturą wzięło udział ok. 40 tysięcy seniorów, którzy skorzystali z oferty prawie 500 instytucji kultury, ich oddziałów i filii. Standardy dostępności kultury MKiDN oraz instytucje kultury prowadzone i współprowadzone przez Ministra podejmują również działania promocyjno-edukacyjne, służące profesjonalizacji kadr kultury w zakresie przygotowania oferty odpowiadającej na potrzeby osób starszych. W tym celu powstały materiały zawierające wskazówki i standardy z zakresu polityki senioralnej dla sektora kultury, których stosowanie w instytucjach kultury było powszechnie promowane w 2023 r. Wykaz dokumentów: Poradnik dla sektora kultury w zakresie zapewniania dostępności, uwzględniający również dostępność dla osób starszych (przygotowany w 2021 r. we współpracy z Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej; Model zapewniania dostępności oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami (projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi priorytetowej IV. Innowacje społeczne i współpraca ponadnarodowa, Działanie 4.3 Współpraca ponadnarodowa Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020, projekt realizowany wspólnie z PFRON pn. Kultura bez barier; Poradnik ABC Muzeum dla seniorów (red. dr Beaty Nessel-Łukasik) oraz raport poświęcony przygotowaniu muzeów do odpowiedzi na oczekiwania i potrzeby osób dorosłych, w tym seniorów, pn. Dorośli w wieku produkcyjnym i seniorzy w muzeum (prof. dr hab. Piotr T. Kwiatkowski, dr Beata Nessel-Łukasik - przygotowany przez Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów. Ulgi w opłatach za wstęp do muzeów Na podstawie ustawy 2 w jednym dniu tygodnia wstęp na wystawy stałe muzeów jest nieodpłatny. Ponadto, w pozostałe dni tygodnia osobom powyżej 65 roku życia, emerytom i rencistom przysługuje ulga w opłacie za wstęp do muzeum. Programy dotacyjne Zarówno w ramach działań MKiDN jak i działalności prowadzonych przez Ministra instytucji kultury realizowane są działania mające na celu zwiększanie dostępności do szeroko rozumianego życia kulturalnego i co do zasady nie są one skoncentrowane na jednej kategorii wiekowej. Inicjatywy 2 z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385), art. 10 ust. 2. 37 podejmowane oraz zadania dofinansowywane w ramach programów dotacyjnych MKiDN kierowane są do różnych grup społecznych o utrudnionym dostępie do kultury – w tym również do seniorów (ale też do osób niedowidzących, niedosłyszących czy o ograniczonej sprawności ruchowej – często grupy te wzajemnie się przenikają). Programy dotacyjne—Programy Ministra KiDN Systemowym i stałym działaniem wspierającym realizację projektów kulturalnych i artystycznych są programy dotacyjne. W ramach Programów Ministra ważnym aspektem jest wspieranie projektów uwzględniających potrzeby osób mających ograniczony dostęp do kultury. Dofinansowane zadania są skierowane do różnych grup społecznych i wiekowych, w tym seniorów i osób ze specjalnymi potrzebami (m.in. niedowidzących, niedosłyszących i o ograniczonej sprawności ruchowej). Działania te sprzyjają tym samym integracji społecznej i międzypokoleniowej. W zakresie wspierania inicjatyw instytucji kultury oraz organizacji pozarządowych, zwiększających dostęp seniorów do kultury, szczególnie istotną rolę odgrywają następujące programy dotacyjne Ministra KiDN oraz instytucji kultury prowadzonych przez MKiDN: Kultura Dostępna (MKiDN), Edukacja kulturalna (MKiDN), Kultura ludowa i tradycyjna (MKiDN), Infrastruktura domów kultury (MKiDN), Infrastruktura kultury (MKiDN), Partnerstwo dla książki (MKiDN), program dotacyjny EtnoPolska (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Kultura.Interwencje (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Dom Kultury+ (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Ojczysty — dodaj do ulubionych (Narodowe Centrum Kultury). W programach Ministra KiDN w 2023 r. dofinansowano łącznie 2 846 projektów kierowanych do szerokiego grona odbiorców, w tym seniorów, lub adresowanych bezpośrednio do seniorów, przykładowo: Gminna Biblioteka Publiczna w Szydłowie na zadanie pn. Koncert z okazji dnia seniora—25 000 zł, Centrum Kultury i Turystyki w Iłży na zadanie pn. Seniorze poszerz swoje horyzonty kulturalne!— 21.000 zł, Fundacja Belle Epoque na zadanie pn. UWAGA: STREFA WSPOMNIEŃ. Senior jako współtwórca działań Muzeum—180 000 zł, Stowarzyszenie Rozwoju Szkół Prymus na zadanie pn. Teatr dla Seniora—29 000 zł. Inne Programy dotacyjne Realizowane są również programy dotacyjne uwzględniające zadania z zakresu dostosowania budynków instytucji kultury do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami – likwidowano bariery architektoniczne oraz instalowano systemy wspomagające dostęp do oferty kulturalnej. Działania tego rodzaju były również przedmiotem dofinansowań udzielonych za pośrednictwem następujących projektów i programów: Projekt Kultura bez barier POWER – wypracowanie Modelu zapewniania dostępnej oferty kulturalnej W latach 2021—2023 MKiDN w partnerstwie z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Fundacją Kultury Bez Barier i Kompetenzzentrum für Kulturelle Bildung im Alter und Inklusion (partner zagraniczny), realizowało projekt Kultura bez barier finansowany ze środków EFS-POWER. Projekt Kultura bez barier miał na celu poprawę dostępności oferty polskich instytucji kultury dla osób o szczególnych potrzebach, w tym seniorów i osób z niepełnosprawnościami. W ramach projektu powstał Model zapewniania dostępnej oferty kulturalnej – dokument stanowiący zbiór zaleceń, 38 narzędzi i dobrych praktyk służących poprawie dostępności ich oferty kulturalnej dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym z niepełnosprawnościami. 164 instytucje kultury z całej Polski (z ośrodków miejskich, regionalnych i obszarów wiejskich), wyłonione w konkursie grantowym, otrzymały ponad 25 mln zł na testowe wdrożenie Modelu. Model zakłada podnoszenie kompetencji kadr kultury w obszarze zapewniania dostępności oraz systemową współpracę z osobami z niepełnosprawnościami, z seniorami i organizacjami działającymi na ich rzecz. W czasie prowadzenia przedsięwzięć grantowych odbyło się kilkaset wydarzeń, podczas których udało się skorzystać z udostępnionej oferty. Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021—2025 Program, zgodnie z przyjętymi założeniami, ma tworzyć warunki dla realizacji działań proczytelniczych na poziomie społeczności lokalnych. Biblioteki publiczne dzięki otrzymanemu wsparciu mogą zakupić publikacje w formie książek, które ukazały się nie tylko drukiem, ale też na innym nośniku (książki mówione, pisane alfabetem Braille’a, książki elektroniczne) i inne. Możliwy jest również zakup usługi zdalnego dostępu do książek w formacie e-booków i/lub audiobooków i/lub synchrobooków. Zakupione przez biblioteki publiczne książki ww. wymienionych formach publikacji, poszerzają ofertę biblioteczną, w tym dla osób starszych. W ramach programu realizowane są zadania rozwijające funkcjonalności bibliotek jako instytucji działających na rzecz integracji społecznej, które mogą podejmować nowe aktywności, spędzać czas wolny, czy uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych. Działania tego Priorytetu również i w tym przypadku nie wykluczają udziału osób starszych. W 2023 r. w ramach Priorytetu 2 – Inwestycje w infrastrukturę bibliotek publicznych 2021—2025 wsparcie otrzymało – w ramach III naboru - 46 bibliotek. Dzięki dofinasowanym inwestycjom, obiekty te staną się bardziej kompatybilne z potrzebami seniorów, osób z dysfunkcjami, a także rodzin z małymi dziećmi. Programy Instytutu Książki Instytut Książki realizuje program Dyskusyjnych Klubów Książki. W ramach działającego od 2007 r. programu co miesiąc w kilkuset polskich miejscowościach we wszystkich województwach czytelnicy spotykają się, aby rozmawiać o książkach i literaturze. Program adresowany jest przede wszystkim do czytelników korzystających z bibliotek publicznych. Przyświeca mu założenie, że potrzebne są miejsca, w których można rozmawiać o wspólnie czytanych książkach, oraz że nie trzeba być krytykiem, by czerpać przyjemność z dyskutowania o literaturze. Spotkania i dyskusje o książkach mają charakter nieformalny. Kluby działają przy bibliotekach publicznych, mogą także działać przy innych instytucjach (np. bibliotekach szkolnych, domach kultury, bibliotekach parafialnych itp.) we współpracy z biblioteką publiczną. Klubowicze spotykają się w wybranym przez siebie miejscu, z wybraną przez siebie częstotliwością, jednak nie rzadziej niż raz na dwa miesiące. Do 15 grudnia 2023 r. liczba klubów wyniosła 1902—w tym 642 kluby dla dzieci i młodzieży oraz 1260 klubów dla dorosłych. Instytut Książki realizuje również program Kraszewski. Komputery dla bibliotek. Celem programu jest zapewnienie zrównoważonego dostępu do technologii teleinformatycznych i wyrównanie szans mieszkańców miejscowości w gminach o najniższych dochodach podatkowych na jednego mieszkańca, poprzez wyposażenie bibliotek w tych gminach w nowoczesny sprzęt komputerowy. W ramach programu możliwy jest zakup sprzętu komputerowego do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób niepełnosprawnych. Sprzęt dotyczy także zaspokajania potrzeb osób starszych. O dofinansowanie w ramach programu mogą ubiegać się samorządowe instytucje kultury będące samodzielnymi bibliotekami publicznymi, jak również samorządowe instytucje kultury, w skład których wchodzą biblioteki publiczne, dla których organizatorem jest gmina wiejska, gmina wiejsko-miejska lub gmina miejska. Wspieranie aktywności kulturalnej i artystycznej seniorów - działania instytucji kultury W 2023 r. instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez MKiDN obok działalności kulturalnej i artystycznej kierowanej do szerokiego grona odbiorców bez względu na wiek, 39 kontynuowały również realizację programów edukacyjnych i towarzyszących adresowanych wprost do osób dorosłych, w tym osób starszych. Instytucje kultury obok działalności kulturalnej i artystycznej kierowanej do szerokiego grona odbiorców bez względu na wiek kontynuowały również realizację programów edukacyjnych i towarzyszących adresowanych wprost do osób dorosłych, w tym osób starszych. Najczęstszymi działaniami instytucji kultury projektowanymi z myślą o seniorach były zajęcia dyskusyjne i warsztatowe, często prowadzone w cyklach wieloletnich (w tym w formie działalności kół zainteresowań), specjalne i okolicznościowe wydarzenia (koncerty, wieczory), działania popularyzatorskie oraz działania zwiększające dostępność finansową oferty. Przykładowe formy działań: Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, instytucjami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Oferta edukacyjna instytucji kultury przyjmuje formę cyklicznych spotkań (zajęć tematycznych, warsztatów, wykładów czy oprowadzania po ekspozycji) lub też formę akcyjną (dzień seniora, plenery artystyczne, senioralia). Przykładowe działania kierowane do seniorów, realizowane przez instytucje kultury prowadzone i współprowadzone przez Ministra KiDN: Narodowe Forum Muzyki im. Witolda Lutosławskiego, z siedziba we Wrocławiu, regularnie kieruje oferty specjalne do grup senioralnych. W sezonie artystycznym 2023/2024 r. do seniorów trafiło 20 ofert promocyjnych. Cena specjalna plasowała się na poziomie 60%—50% zniżki. Seniorzy, którzy dzięki propozycji tańszych biletów odwiedzili NFM, zrzeszają się w NGO (w tym Koła Gospodyń Wiejskich, Zespoły Folklorystycznych, Kluby Seniora) oraz instytucjach publicznych (centra kultury, biblioteki, ośrodki kultury i sportu); Orkiestra Symfoniczna im. Karola Namysłowskiego w Zamościu realizuje z myślą o seniorach warsztaty muzyczne i artystyczne, mające na celu edukację kulturalną i artystyczną seniorów. Warsztaty te obejmują naukę gry na instrumentach, śpiewu oraz podstawy teorii muzyki. Funkcjonują także programy edukacyjne skierowane do osób starszych, które pragną pogłębić swoją wiedzę na temat muzyki klasycznej. Programy te obejmują cykle wykładów, spotkania z muzykami oraz analizę dzieł muzycznych; Opera Nova w Bydgoszczy od wielu lat prowadzi stałą współpracę z organizacjami, klubami czy stowarzyszeniami, skupiającymi seniorów na terenie Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Dla seniorów (emerytów, rencistów) obowiązują 40—50% zniżki na bilety na spektakle z bieżącego repertuaru Opery Nova. Okazjonalnie stosowane są jeszcze większe upusty dla grup stale współpracujących z nami. Jako instytucja kultury Województwa Kujawsko-Pomorskiego Opera uczestniczyła w ogólnopolskich akcjach typu Kultura 60+, Dotknij Teatru, Weekend Seniora z Kulturą, Tańczmy (Międzynarodowy Dzień Tańca)—podczas których można było nabyć bilety w specjalnych cenach. Seniorzy stanowią blisko 30—40% widowni każdego spektaklu. Teatr Klasyki Polskiej, seniorzy stanowią jedną z najliczniejszych grup widzów, zarówno w dużych aglomeracjach miejskich jak i mniejszych miejscowościach. Jako teatr podróżujący (bez stałej siedziby) regularnie odwiedza obszary wiejskie, takie jak chociażby Radziejowice czy Ołtarzew. Grając w mniejszych miastach, istnieje duże prawdopodobieństwo, że oferta Teatru Klasyki Polskiej trafia również do seniorów; Teatr Polski we Wrocławiu współpracuje z instytucjami aktywizującymi seniorów, takimi jak WCRS, Uniwersytety III wieku, Kluby seniorów MOPS, Centra Seniora, Koła Gospodyń Wiejskich, m.in. poprzez atrakcyjne ceny. Prowadzi Warsztaty Sceny Seniora, realizowane przez aktorów Teatru Polskiego we Wrocławiu, podczas których przygotowany jest materiał artystyczny; od dwóch lat Teatr prowadzi ścisłą współpracę z Centrum Kultury w Oławie, a także Pokaz Sceny Seniora – pokaz pracy Seniorów przygotowany podczas warsztatów. 40 Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny, włączając się w działania aktywizujące i wspierające wszystkie grupy wiekowe, umożliwia seniorom dostęp do pełnego życia kulturalnego, gwarantując poprawę jakości życia. Od 2015 r. jest partnerem porozumienia w ramach projektu Razem dla seniorów. Organizuje w swojej siedzibie koncerty i wydarzenia artystyczne tj: Dni Seniora w Zespole „Śląsk” – Senior Aktywny Artystycznie, Wielki Piknik Artystyczny „Święto Śląska”, Piknik Leśno – Łowiecki „Cietrzewisko” czy Międzynarodowy Konkurs Tradycyjnego Powożenia o Trofeum „Śląska”; Muzeum Piastów Śląskich oferuje osobom starszym: ulgowe bilety wstępu do Muzeum, wykłady i warsztaty dla słuchaczy uniwersytetu trzeciego wieku, bezpłatny udział w imprezach kulturalnych, organizowanych na terenie Muzeum: koncertach, spotkaniach autorskich, spotkaniach okolicznościowych, itp., bezpłatny wynajem sal zamkowych na imprezy kulturalne organizowane przez Związek Emerytów i Rencistów, bezpłatny wstępna wystawy stałe i czasowe podczas Ogólnopolskich Dni Seniora; Narodowy Instytut Muzyki i Tańca (NIMIT). Dział Impresariatu Muzyki NIMIT od 5 lat realizuje projekt Z klasyką przez Polskę kierowany do społeczności małych miast i wsi. Do wykonania koncertów zapraszani są najwybitniejsi polscy artyści. Duża część publiczności naszych koncertów to osoby starsze, często z uniwersytetów trzeciego wieku. Od 2019 roku zorganizowane zostało już ponad 400 koncertów w ponad 280 miejscowościach. Współpraca międzysektorowa Istotnym elementem wspierania aktywności seniorów w kulturze jest współpraca instytucji kultury z organizacjami pozarządowymi zrzeszającymi seniorów, działającymi na ich rzecz oraz podmiotami sektora opieki społecznej, opieki zdrowotnej, kościołami i związkami wyznaniowymi. Najważniejszą rolę w tym współdziałaniu odgrywają Uniwersytety Trzeciego Wieku (UTW). Duża część instytucji kultury stale współdziała z UTW z danej miejscowości. Współpraca ta polega na likwidacji barier uczestnictwa (tańsze lub darmowe bilety), dostosowywaniu oferty kulturalnej do potrzeb seniorów oraz przygotowaniu ofert specjalnych dla UTW. Część instytucji kultury realizuje działania dla seniorów również we współpracy ze związkami kombatantów, klubami seniora, stowarzyszeniami oraz domami pomocy społecznej. 1.8Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) Sieć Badawcza Centrum Łukasiewicz (23 instytuty badawcze) Laboratorium Doświadczeń Sensorycznych Laboratorium Doświadczeń Sensorycznych to przede wszystkim cykl warsztatów, których głównym celem jest edukacja społeczna oraz promowanie inkluzywności w społeczeństwie. W ten sposób Sieć Badawcza Łukasiewicz chce zwiększyć świadomość uczestników na temat codziennych wyzwań, z jakimi borykają się osoby z różnymi formami niepełnosprawności w miejscach publicznych oraz naukę właściwego reagowania i wsparcia tych osób, w tym osób starszych. Laboratorium dostarcza też informacji na temat nowoczesnych rozwiązań technologicznych, które pomagają przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu. Do zajęć zapraszani są m.in. seniorzy z Klubów Seniora i Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Na uczestników warsztatów czekają quizy, zabawy, ćwiczenia i wyzwania, które pozwolą im lepiej zrozumieć codzienne wyzwania osób z niepełnosprawnościami lub osób starszych. Uczestnicy eksplorują przestrzenie z ekspozycjami, które naśladują typowe miejsca publiczne, takie jak hol dworca, urząd czy muzeum. W pomieszczeniach tych są także prezentowane innowacyjne rozwiązania technologiczne opracowane przez Sieć Badawczą Łukasiewicz – Instytut Technik Innowacyjnych EMAG, które przeciwdziałają wykluczeniu społecznemu. Wcielając się w sytuacje, które napotykają osoby z ograniczoną sprawnością w życiu codziennym, uczestnicy wykonują przydzielone im różnorodne 41 zadania, np. na stanowisku kasjera, urzędnika czy osoby z niepełnosprawnością. Dostępne są niezbędne rekwizyty, laski dla niewidomych, maski, które uczynią te doświadczenia jeszcze bardziej autentycznymi. Część praktyczna warsztatów jest poprzedzona krótką sesją szkoleniową, na której przekazywane są podstawowe umiejętności niezbędne do udziału w zadaniach. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój PO WER W 2023 r. NCBR w ramach POWER realizowało działanie pn. „Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie”. Szczegółowe informacje sprawozdawcze zostały przedstawione w załączonej tabeli. W ramach programów Ministra ustanowionych na podstawie art. 376 ustawy 3 , realizowane są następujące projekty. W ramach programu Studenckie koła naukowe tworzą innowacje: Akademia WSB - Tytuł projektu: Diagnoza potrzeb edukacyjnych i otwartości na nowoczesną dydaktykę seniorów. Nowy model edukacyjny uniwersytetów trzeciego wieku w Polsce, finansowanie: 34 200,00 zł. W ramach programu Nauka dla Społeczeństwa II: Uniwersytet Dolnośląski DSW we Wrocławiu - Tytuł projektu: Model wsparcia aktywności fizycznej seniorów oparty na nordic walking: Chodź z kijami z seniorami, finansowanie: 97 500,00 zł. W ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki II: 1.Fundacja Instytut Inicjatyw Lokalnych im. Prof. Waleriana Pańki w Katowicach—Tytuł projektu: Centrum Aktywizacji Społecznej Seniorów, finansowanie: 750 000 zł. 2. Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie—Tytuł projektu: Po co Tobie Ojczyzna? —o modelach patriotyzmu i biograficznych doświadczeniach seniorów, finansowanie 80 000 zł. 3. Wyższa Szkoła Kadr Menedżerskich w Koninie—Tytuł projektu: Bezpieczny senior- zabezpieczenie prawne i technologiczne, finansowanie 159 000 zł. 4.PAN Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja w Krakowie—Tytuł projektu: Jak zdrowo żyć? - Poradnik Seniora cz.2, finansowanie 99 790 zł. W ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki: Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Nysie—Tytuł projektu: Nyska Akademia Seniora - aktywizacja, finansowanie 199 138,50 zł. W ramach programu Doskonała nauka II: 1.Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica—Kraków—Tytuł projektu: Wirtualna jesień życia. Rozważania o roli gier cyfrowych w życiu osób starszych, finansowanie 11 770 zł. 2.Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im.prof.dr hab.med Eleonory Reicher— Warszawa - Tytuł projektu Konferencja naukowa Międzynarodowy Dzień Osób Starszych 2023, finansowanie 122 320 zł. 1.9Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Modyfikacja zasad waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych W 2023 r. nastąpiła modyfikacja obowiązujących zasad waloryzacji Od dnia 1 marca 2023 r. przeprowadzona została procentowo-kwotowa waloryzacja świadczeń, która polegała na podwyższeniu kwoty świadczenia wskaźnikiem waloryzacji wynoszącym 114,8%, jednak nie mniej niż o kwotę 250 zł. Koszt waloryzacji świadczeń w 2023 r. wyniósł ok. 44,15 mld zł. 3 z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.) 42 Wypłata dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów – tzw. 13. emerytury Ustawa 4 wprowadziła coroczną wypłatę dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego (13 emerytury) dla wszystkich świadczeniobiorców. Wysokość 13. emerytury odpowiada wysokości najniższej emerytury, obowiązującej od dnia 1 marca roku, w którym wypłacane jest dodatkowe roczne świadczenie pieniężne. W 2023 r. była to kwota 1588,44 zł (brutto). Koszt wypłaty 13. emerytury w 2023 r. to ok. 15,4 mld zł. Wypłata kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów – tzw. 14 emerytury W 2023 r. podjęta została decyzja o wprowadzeniu corocznej wypłaty kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów - tzw. 14. emerytury - przy przyjęciu zasady, że do kwoty pobieranego świadczenia podstawowego w wysokości do 2900 zł – świadczenie to jest wypłacane osobom uprawnionym w wysokości najniższej emerytury, a w przypadku świadczenia powyżej 2 900 zł stosowana jest zasada złotówka za złotówkę. Kwota tzw. 14 emerytury nie może być niższa nią 50 zł. Tym samym od 2023 r.—14. emerytura stała się kolejną, obok 13. Emerytury, coroczną formą wsparcia najbardziej potrzebujących polskich seniorów. Jednocześnie w 2023 r., decyzją Rady Ministrów, tzw. 14. emerytura została podwyższona z kwoty ustawowej wynoszącej 1588, 44 zł brutto do kwoty 2650 zł brutto (o ponad 1000 zł brutto). Oznaczało to, że 14. emeryturę, w całości bądź w części, otrzymały osoby uprawnione, których świadczenie podstawowe (suma wypłacanych świadczeń), na dzień 31 sierpnia 2023 r. nie przekroczyła kwoty 5500 zł brutto. Koszt wypłaty 14 emerytury w 2023 r. to kwota ok. 20,7 mld zł. Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające (RSU) Od marca 2019 r. wypłacane jest Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające – tzw. Program Mama 4+. Ustawa 5 ma na celu uhonorowanie i docenienie okresu wychowywania dzieci (co najmniej czworga). W przypadku osoby niemającej prawa do żadnego świadczenia, wysokość RSU odpowiada kwocie najniższej emerytury (w 2023 r. – 1 588,44 zł brutto). Gdy osoba zainteresowana pobiera już świadczenie niższe od najniższej emerytury, świadczenie rodzicielskie uzupełnia pobierane świadczenie do tej kwoty. W okresie od 1 marca 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. wydatki na rodzicielskie świadczenie uzupełniające wyniosły ok. 2,4 mld zł (ZUS i KRUS), a świadczenie to przyznano ok. 77,8 tys. osób. Program Aktywni+ Ministerstwo Rodziny od wielu lat wspiera także działalność organizacji pozarządowych m.in. fundacji, stowarzyszeń, spółdzielni socjalnych, które realizują projekty skierowane do seniorów w całej Polsce. W ramach Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021–2025 dotacje przyznawane są w ramach 4 priorytetów: 1. Aktywność społeczna, 2.Partycypacja społeczna, 3. Włączenie cyfrowe oraz 4.Przygotowanie do starości. Celem Programu Aktywni+ jest zwiększenie uczestnictwa osób starszych we wszystkich dziedzinach życia społecznego oraz wspieranie aktywności organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów. W ramach edycji 2021 i 2022 dofinansowano 630 projektów, których wartość wyniosła 76 705 000,00 zł. Z realizowanych projektów skorzystało 622 630 osób starszych. W ramach edycji 2023 Programu 4 z dnia 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz. U. z 2024 r. poz. 891). 5 z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051). 43 wydatki wyniosły 39 460 000,00 zł z tego: 38 804 000,00 zł na dotacje celowe i 656 000,00 zł na obsługę. Program Senior+ Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2015—2020 oraz 2021—2025 zakłada wsparcie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program ma na celu zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. Program skierowany jest do seniorów, osób nieaktywnych zawodowo w wieku 60 lat i więcej, i umożliwia im korzystanie z oferty na rzecz społecznej aktywności, aktywności ruchowej lub kinezyterapii, oferty edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej – w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. W ramach Programu seniorom udostępniana jest infrastruktura pozwalająca na aktywne spędzanie wolnego czasu, a także zaktywizowanie i zaangażowanie seniorów w działania samopomocowe i na rzecz środowiska lokalnego. W 2023 r. utworzono 68 6 nowych ośrodków wsparcia „Senior+”, w tym 19 Dziennych Domów „Senior+” i 49 Klubów „Senior+”. Wsparciem finansowym, w zakresie ich bieżącego funkcjonowania objęto 672 ośrodki wsparcia „Senior+”, w tym 267 Dziennych Domów „Senior+” oraz 405 Klubów „Senior+”, które utworzono w latach 2015-2022 w całej Polsce. W 2023 r. na realizację Programu wydatkowano 53,3 mln zł. Tabela 2 Liczba ośrodków wsparcia, które zostały utworzone w 2023 r. w ramach Programu Senior+ WojewództwoLiczba Dziennych Domów „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu Liczba Klubów „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu Suma ośrodków „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu dolnośląskie178 kujawsko-pomorskie527 lubelskie246 lubuskie000 łódzkie011 małopolskie437 mazowieckie268 opolskie022 podkarpackie268 podlaskie022 pomorskie066 śląskie347 świętokrzyskie022 warmińsko-mazurskie000 wielkopolskie033 zachodniopomorskie011 RAZEM194968 Źródło: dane ze Sprawozdanie z realizacji programu wieloletniego „Senior+” na lata 2021-2025 Edycja 2023 6 „Do 31 grudnia 2023 r., w ramach edycji 2023 programu utworzono 69 ośrodków wsparcia „Senior+”, w tym 19 Dziennych Domów „Senior+” oraz 50 Klubów „Senior+”, które łącznie oferowały seniorom 684 miejsca. 12 czerwca 2024 r. wpłynęło do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pismo z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w sprawie zwrotu przez Gminę Olszewo-Borki dotacji, którą gmina otrzymała w 2023 r. na utworzenie Klubu „Senior+”. 44 Ze sprawozdań wojewodów wynika, że do końca 2023 r. w Polsce utworzono 1 247 ośrodków wsparcia „Senior+”, natomiast według stanu na 31 grudnia 2023 r. funkcjonowało 1 198 tego typu ośrodków. Korpus Wsparcia Seniorów Program jest odpowiedzią na wyzwania, jakie stawiają przed Polską zachodzące procesy demograficzne oraz elementem polityki państwa w zakresie wsparcia działań na rzecz seniorów niesamodzielnych ze względu na wiek oraz stan zdrowia. W 2023 r. celem programu było wsparcie finansowe gmin w zakresie zapewnienia usługi wsparcia na rzecz seniorów w wieku 65 lat i więcej przez świadczenie usług wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy, wpisujących się we wskazane w programie obszary oraz realizację usług opiekuńczych poprzez dostęp do tzw. „opieki na odległość” mającej na celu poprawę bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych. W ramach programu realizowane były dwa Moduły działań: 1. MODUŁ I – którego celem było zapewnienie usługi wsparcia seniorom w wieku 65 lat i więcej przez świadczenie usług w zakresie określonym w programie, wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy. W realizację Modułu I należało także zaangażować wolontariuszy, w tym również działaczy środowisk młodzieżowych i obywatelskich, w zakresie codziennego świadczenia pomocy osobom potrzebującym wsparcia. 2. MODUŁ II – którego celem była poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych poprzez zwiększanie dostępu do tzw. „opieki na odległość”, a także wsparcie gmin w realizacji świadczenia usług opiekuńczych. Z analizy przekazanych przez wojewodów sprawozdań z realizacji programu w roku 2023 wynika, że w programie uczestniczyło ogółem 967 gmin. Wsparciem w ramach programu objęto 52 189 osób. Wysokość środków wydatkowanych na jego realizację w roku 2023 wyniosła 18 035 532,89 zł. Program Opieka 75+ Celem programu jest zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych którzy pozostają w rodzinie. W 2023 r. środki finansowe z programu mogły być przeznaczone na: dofinansowanie do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób, którym przedmiotowe usługi były świadczone w ramach programu i były kontynuowane w 2023 r.; dofinansowanie do usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób, którym nie były one świadczone (osoby nowe); dofinansowanie do zwiększenia liczby godzin usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej. Adresatem bezpośrednim programu były gminy do 60 tys. mieszkańców, które przystępując do jego realizacji otrzymały wsparcie finansowe na świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, w wysokości do 60% kosztów całkowitych zadania. . Z analizy przekazanych przez wojewodów sprawozdań z realizacji programu w roku 2023 wynika, że w programie uczestniczyło 612 gmin. Usługami opiekuńczymi w ramach Programu objęto 12 418 osób na kwotę prawie 37,4 mln zł. Wieloletni Rządowy Program „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2019-2023 Program zapewniał pomoc zarówno osobom starszym, niepełnosprawnym, o niskich dochodach, jak i dzieciom, które wychowywały się w rodzinach znajdujących się w trudnej sytuacji. Istotnym elementem Programu było zapewnienie dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym zjedzenia gorącego posiłku przygotowanego w stołówce szkolnej. W ramach programu realizowane były trzy moduły: 45  Moduł dla dzieci i młodzieży;  Moduł dla osób dorosłych (za realizację zadań wynikających z modułów 1 i 2 Programu odpowiadał minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego);  Moduł organizacji stołówek oraz miejsc spożywania posiłków w szkołach (za realizację zadań wynikających z modułu 3 Programu odpowiadał minister właściwy do spraw oświaty i wychowania). Program poprzez Moduł 1 i 2 zapewniał pomoc dzieciom, uczniom i młodzieży oraz obejmował pomocą osoby dorosłe, zwłaszcza osoby starsze, chore lub niepełnosprawne i samotne w formie posiłku, świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Celem Modułu 3 było wzmocnienie opiekuńczej funkcji szkoły podstawowej poprzez tworzenie warunków umożliwiających spożywanie przez uczniów posiłku w trakcie pobytu w szkole. Ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielały wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie 7 oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy: dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej, uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej lub szkoły ponadgimnazjalnej, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy 8 , w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym —w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. W 2023 r. kryteria dochodowe w ramach Programu wynosiły odpowiednio 1552 zł—dla osoby samotnie gospodarującej oraz 1200 zł— dla osoby w rodzinie. Program dofinansował posiłki dowożone osobom dorosłym (np. niewychodzącym z domu ze względu na podeszły wiek czy niepełnosprawność), które same nie były w stanie ich przygotować. Program zapewniał ponadto pozyskanie m.in. dodatkowych środków na dowóz posiłków - w ramach modułu 2 wójt (burmistrz, prezydent miasta) miał możliwość pozyskać zwiększenie dotacji do 5% środków finansowych z przeznaczeniem na dowóz posiłków w gminie, w szczególności dla osób starszych, niepełnosprawnych, Liczba osób dorosłych, które zostały objęte w 2023 r. Programem wyniosła 402 513 osób, w tym 189 022 to osoby starsze, niepełnosprawne. Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014—2020 (PO PŻ) Dodatkowym instrumentem wsparcia dla osób w trudnej sytuacji życiowej w roku 2023 była pomoc żywnościowa w formie paczek lub posiłków udostępniana w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014—2020 (PO PŻ) współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD). W 2023 r. wdrażano ostatni etap POPŻ pod nazwą „Podprogram 2021 Plus”. Pomoc była udzielana osobom, których dochód nie przekracza 220% kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, tj. w przypadku osób samotnie gospodarujących —1 707,20 zł oraz w przypadku osób w rodzinie—1 320 zł 9 , a które jednocześnie spełniają przynajmniej jedną z przesłanek wymienionych w art. 7 ustawy 10 . Średniorocznie pomoc trafia do ok. 1,3 mln 7 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283). 8 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 9 Kryteria dochodowe obowiązujące do 11.05.2023 r. Z dniem 12.05.2023 r. kryteria zostały podwyższone do 235% kryterium ustawowego i wynoszą odpowiednio 1823,60 zł dla osoby samotnie gospodarującej oraz 1410 zł dla osoby w rodzinie. 10 o pomocy społecznej 46 odbiorców, przy czym osoby starsze powyżej 65 roku życia stanowią ok. 12% wszystkich korzystających z Programu. W 2023 r. pomoc w ramach PO PŻ otrzymało 123 315 osób starszych. Program rozwoju rodzinnych domów pomocy Od 2022 r. realizowany jest Program rozwoju rodzinnych domów pomocy. Celem Programu jest poprawa dostępności do usług opiekuńczych i bytowych świadczonych w rodzinnych domach pomocy oraz rozwój tej formy wsparcia. W ramach Programu udziela się wsparcia finansowego dla gmin na podstawie art. 115 ust. 1 ustawy 11 , przy czym wysokość dotacji celowej z budżetu państwa nie może przekroczyć 80% kosztów realizacji zadania. Możliwości uzyskania wsparcia finansowego dotyczy realizacji zadania własnego gmin o charakterze obowiązkowym, określonego w art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy 12 w związku z art. 36 pkt 2 lit. l tej ustawy oraz w związku z art. 52 ust. 1 tej ustawy. W ramach realizacji Programu rozwoju rodzinnych domów pomocy—edycja 2023 wsparcie finansowe dla samorządów gminnych możliwe jest w dwóch modułach: wsparcie finansowe gmin w kosztach jakie ponoszą za pobyt osób skierowanych do rodzinnych domów pomocy (moduł I) oraz dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w sytuacji tworzenia rodzinnych domów pomocy (moduł II). MODUŁ I—wsparcie finansowe gmin w kosztach jakie ponoszą za pobyt osób skierowanych do rodzinnych domów pomocy: do 30% kosztów ponoszonych przez gminy w przypadku osób przebywających w domach, ale skierowanych do rodzinnych domów pomocy przed 2022 r., do 50% kosztów ponoszonych przez gminy w przypadku osób kierowanych do rodzinnych domów pomocy; MODUŁ IIA—dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w sytuacji kiedy gmina planuje udostępnić z własnych zasobów budynek podmiotowi uprawnionemu lub osobie fizycznej celem uruchomienia w nim rodzinnego domu pomocy na podstawie umowy zawartej z gminą; MODUŁ IIB—dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w budynkach będących własnością podmiotu uprawnionego, w których planowane jest uruchomienie rodzinnego domu pomocy na podstawie umowy zawartej z gminą. Przyznana kwota dotacji dla gmin w 2023 r. to 7 197 497 zł. Program Centra opiekuńczo-mieszkalne Program zmierza do stworzenia warunków dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, pozwalających na tworzenie i utrzymanie placówek pobytu dziennego lub całodobowego dla osób niepełnosprawnych. Centra opiekuńczo-mieszkalne są przeznaczone dla dorosłych osób z niepełnosprawnością ze znacznym lub umiarkowanych stopniem niepełnosprawności. Pierwsza edycja Programu została ogłoszona w 2019 r., kolejne edycje ogłoszono w 2021 r. oraz 2023 r. Program składa się z dwóch modułów, z czego Moduł I polega na finansowaniu budowy nowego obiektu budowlanego na nieruchomości stanowiącej własność gminy/powiatu, zakupie nieruchomości zabudowanej lub niezabudowanej obiektem w celu utworzenia Centrum lub zmianie poprzez jego przystosowanie do standardu Centrum. W ramach Modułu II pokrywane są natomiast koszty utrzymania działalności Centrum, ponoszenie niezbędnych wydatków związanych z usługą przewozową/ transportową uczestników Centrum, wynagrodzeń kadry Centrum oraz osób świadczących usługi w Centrum na rzecz uczestników Programu. W 2023 r. funkcjonowało 39 Centrów. Pobyt całodobowy jest realizowany także w ramach programów: „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” (program skierowany do organizacji pozarządowych) oraz „Opieka wytchnieniowa”—edycja 2023 (adresowany do JST). Wnioskodawcy nie podają liczby placówek pobytu całodobowego. 11 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 12 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 47 Programy „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami” (skierowany do organizacji pozarządowych), Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej” (skierowany do JST). Program asystencki ma w swojej zasadzie zapewniać możliwość skorzystania przez osoby niepełnosprawne z pomocy asystenta przy wykonywaniu codziennych czynności i funkcjonowaniu w życiu społecznym, ograniczyć skutki niepełnosprawności oraz stymulować osoby niepełnosprawne do podejmowania aktywności i umożliwiać im realizowania prawa do niezależnego życia. Ważnym aspektem programu jest także przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, umożliwienie osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu lokalnej społeczności. Program „Przedsiębiorstwo Społeczne +” na lata 2023—2025 (obecnie „Warto być PS!”) - głównym celem programu jest wspieranie przedsiębiorczości społecznej przez zapewnienie PS dostępu do wsparcia finansowego ułatwiającego tworzeniem miejsc pracy, reintegracją społeczną i zawodową osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, jak również wzmocnienie zdolności do świadczenia przez nie usług społecznych. W ramach tego instrumentu możliwe było uzyskanie dofinansowania na pokrycie kosztów reintegracji społecznej i zawodowej pracowników PS zagrożonych wykluczeniem. Na realizację programu w 2023 r. przeznaczone zostały 22 mln zł. Na finansowanie Instrumentów 1 i 2—wsparcie zatrudnienia i wsparcie bieżące w 2023 r. przeznaczono 20 mln zł ze środków Funduszu Pracy. Na finansowanie Instrumentu 3—wsparcie reintegracji w 2023 r. przeznaczono 2 mln zł z Funduszu Solidarnościowego. Program na rzecz zatrudnienia socjalnego na lata 2023—2025 to program, dzięki któremu podmioty zatrudnienia socjalnego, czyli centra i kluby integracji społecznej, mogą podnosić jakość swojej oferty na rzecz tych osób. Głównym celem programu jest: wzmacnianie uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym osób zagrożonych wykluczeniem społecznym przez rozwijanie oferty podmiotów zatrudnienia socjalnego oraz wspieranie włączenia społecznego na poziomie lokalnym. W konkursie w 2023 r. dofinansowano 30 ofert, w których wsparciem objęto ponad 443 uczestników. Program „Odporność oraz rozwój ekonomii społecznej i przedsiębiorczości społecznej” na lata 2022— 2025. W ramach programu możliwe było uzyskanie wsparcia finansowego na działania umożliwiające przeprowadzenie modernizacji w podmiotach ekonomii społecznej a także na jeden z trzech obszarów działalności PES: reintegracja osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w przedsiębiorstwach społecznych (PS) i podmiotach zatrudnienia socjalnego, budowanie potencjału przedsiębiorstw społecznych i podmiotów ekonomii społecznej do realizacji zdeinstytucjonalizowanych usług społecznych, wzmacnianie odporności i rozwój przedsiębiorstw społecznych i podmiotów ekonomii społecznej. W programie na wsparcie PES przeznaczono ponad 197 mln. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022—2030 to dokument opracowany w perspektywie wieloletniej. Celem Krajowego Programu jest podnoszenie świadomości społecznej w zakresie równego traktowania, w tym na temat przyczyn i skutków naruszenia zasady równego traktowania, przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania, a także współpracy z partnerami społecznymi, organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w zakresie równego traktowania. Program zakłada VIII Priorytetów, które dotyczą: polityki antydyskryminacyjnej, pracy i zabezpieczenia społecznego, edukacji, zdrowia, dostępu do dóbr i usług, budowania świadomości, gromadzenia danych 48 i badań oraz koordynacji. Wśród zadań zaplanowanych w Krajowym Programie są również działania na rzecz osób starszych. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój 2014 —2020 (PO WER) W 2023 r. trwała realizacja 4 z 6 projektów wyłonionych do dofinansowania w Działaniu 2.8 PO WER pn. Rozwój usług społecznych świadczonych w środowisku lokalnym, w ramach typu projektu pn. Wypracowanie standardów i przeprowadzenie pilotaży w zakresie usług mieszkalnictwa wspomaganego dla osób o specyficznych potrzebach, z uwzględnieniem możliwości finansowania tych rozwiązań - dotyczącego wsparcia procesu deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce (rozumianego jako przejście od opieki instytucjonalnej do opieki środowiskowej). Projekty realizowane były przez Regionalne Ośrodki Polityki Społecznej - obejmowały działania zgodne z ideą deinstytucjonalizacji usług, tj. zmierzające do przejścia od świadczenia usług w formach instytucjonalnych (stacjonarnych) do usług świadczonych w środowisku lokalnym. Celem konkursu było wypracowanie takich rozwiązań, które umożliwią niezależne życie osobom starszym, osobom z niepełnosprawnościami oraz osobom z zaburzeniami psychicznymi. Projekty zakładały sfinansowanie opracowanych rozwiązań, dlatego też standardy usług zostały przetestowane w mieszkaniach wspomaganych w ramach pilotażu na obszarze samorządowych jednostek organizacyjnych – 30 gmin. Po przeprowadzeniu pilotaży oraz zweryfikowaniu wynikających z nich rezultatów opracowane standardy będą rekomendowane do stosowania. 2 projekty zakończyły się w 2022 r., w 2023 r. w pozostałych 4 projektach kontynuowano realizację opracowanego standardu na rzecz deinstytucjonalizacji usług na terenie gminnych jednostek samorządu terytorialnego. W rezultacie prowadzono 36 mieszkań wspomaganych, w których mieszkały 173 osoby o specyficznych potrzebach. Jednocześnie zrealizowano zadania dotyczące opracowania rekomendacji i przeprowadzenia działań edukacyjno-szkoleniowych dla przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego i NGO w zakresie stosowania standardu. 1.10 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Działania PROW 2014—2020 W ramach płatności zrealizowano m. in. wsparcie dla nowych uczestników systemów jakości żywności na kwotę 78 205 zł; inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach NATURA 2000 na kwotę 1 864 660 zł; inwestycje mające na celu ochronę wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych na kwotę 4 164 275 zł;  modernizację gospodarstw rolnych na kwotę 63 779 200 zł; inwestycje zapobiegające zniszczeniu potencjału produkcji rolnej na kwotę 3 245 855 zł;  restrukturyzację małych gospodarstw na kwotę 85 428 000 zł; rozwój przedsiębiorczości – rozwój usług rolniczych na kwotę 24 298 435 zł;  wdrażanie lokalnych strategii rozwoju PROW 2014-2020 na kwotę 22 460 524 zł; rolnictwo ekologiczne (PROW 2014—2020) na kwotę 74 292 419 zł;  płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na kwotę 322 533 078 zł;  płatności bezpośrednie na kwotę 3 162 611 859 zł; nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników i MŚP szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę na kwotę 122 932 162,50 zł. Beneficjenci pomocy krajowej, którzy w 2023 r. mieli 60 lat i więcej skorzystali m.in. z:  dopłaty do oprocentowania kredytów preferencyjnych na kwotę 225 770 988,85 zł; 49 pomocy finansowej dla producenta świń, który w związku z obowiązującym zakazem utrzymywania w gospodarstwie świń lub ich wprowadzenia do gospodarstwa, wydanym w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń, zaprzestał produkcji świń na kwotę 2 160 464,00 zł; pomocy de minimis dla podmiotów prowadzących działalność nadzorowaną w zakresie utrzymywania pszczół na kwotę 32 093 800,00 zł; programu 2023 Locha+ na kwotę 84 800 673,84 zł; pomocy dla producenta rolnego, który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy (PSZENICA I) na kwotę 117 866 403,84 zł; pomocy dla producenta rolnego, o której mowa w §13zw rozporządzenia 13 dotycząca sprzedaży zbóż (PSZENICA II) na kwotę 425 464 573,24 zł; pomocy dla producenta rolnego, któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z zakłóceniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy na dofinansowanie w 2023r. zakupu nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez od podmiotów prowadzących działalność w zakresie obrotu nawozami lub sprzedaży nawozów (NAWOZY) na kwotę 496 924 924,87 zł. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020 Program 2021Plus Celem działania programu było przeciwdziałanie deprywacji materialnej przez udzielanie pomocy żywnościowej osobom najbardziej potrzebującym oraz zapewnianie środków towarzyszących wspierających ich włączenie społeczne. Łącznie rozdysponowano ponad 1,6 mln paczek oraz ponad 880 tys. posiłków, a pomoc żywnościową otrzymało ponad 980 tys. osób. W zakresie środków towarzyszących organizacje partnerskie przeprowadziły łącznie ponad 4 tys. działań w ramach środków towarzyszących, obejmując nimi ponad 70 tys. odbiorców końcowych, w tym osoby starsze. Jednostki Doradztwa Rolniczego 16 ODR-ów w ramach swojej działalności realizowało różne zadania na rzecz rolników i mieszkańców obszarów wiejskich. Jednostki doradztwa rolniczego w Polsce podejmowały również działania na rzecz upowszechnienia idei rolnictwa społecznego i gospodarstw opiekuńczych, których działania mogą być kierowane, m.in. do osób starszych. Informacje dla rolników i mieszkańców obszarów wiejskich zainteresowanych usługami opiekuńczymi lub przedstawicieli instytucji zainteresowanych taką działalnością przekazywane były w formie ulotek, materiałów informacyjnych zamieszczonych na stronach internetowych CDR lub ODRów, konferencji i szkoleń. Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi W 2023 r. Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi realizował dwa programy stypendialne skierowane dla twórców ludowych: Program Stypendialny „Mistrz-Uczeń” - skierowany do twórców ludowych z terenu Rzeczpospolitej Polskiej, zarówno mistrzów z wyróżniającym się dorobkiem, jak i adeptów chcących doskonalić swoje umiejętności. Celem programu jest ratowanie lokalnego dziedzictwa i tradycji oraz zapewnienie ciągłości autentycznej twórczości ludowej. Priorytety Stypendium dotyczą projektów edukacyjnych, zapewniających bezpośredni przekaz tradycyjnych umiejętności artystycznych, rzemieślniczych 13 Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 761) 50 i rękodzielniczych, dokonywanych wewnątrz wspólnoty lokalnej, ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności zagrożonych zanikiem. „Program Stypendialny dla Twórców Ludowych” - skierowany do ludowych artystów, rzemieślników i rękodzielników z terenu Rzeczpospolitej Polskiej. Jego celem jest ratowanie lokalnego dziedzictwa i tradycji poprzez wsparcie indywidualnego twórcy, dające mu swobodę pracy nad dziełem ważnym zarówno z puntu widzenia jego rozwoju, jak i z perspektywy upowszechniania wiedzy o unikatowych umiejętności i tradycji, które są istotnym elementem tożsamości lokalnej społeczności. Priorytety Stypendium dotyczą projektów twórczych, zakorzenionych we wspólnocie lokalnej twórcy ludowego, ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności i treści zagrożonych zanikiem. 1.11 Ministerstwo Rozwoju i Technologii Reforma systemu planowania przestrzennego 14 W 2023 r. weszła w życie reforma, która wprowadza nowy akt planowania przestrzennego. Jest to plan ogólny gminy, który będzie ustalał dopuszczalne rodzaje zabudowy na terenie gminy. W ramach planu gmina będzie mogła przyjąć standardy dostępności do usług społecznych, w tym terenów zieleni, ambulatorium podstawowej opieki zdrowotnej, biblioteki, domu kultury, domu pomocy społecznej, przystanku publicznego transportu zbiorowego, apteki. Zintegrowany program wsparcia społecznego budownictwa czynszowego W 2023 r. kontynuowano realizację zintegrowanego programu wsparcia społecznego budownictwa czynszowego, stanowiącego jedno z działań Narodowego Programu Mieszkaniowego, w wyniku którego powstają lokale mieszkalne na wynajem o umiarkowanym czynszu, z uwzględnieniem potrzeb osób starszych w ramach: programu preferencyjnego finansowania zwrotnego skierowanego do społecznych inicjatyw mieszkaniowych, spółdzielni mieszkaniowych i spółek gminnych realizujących mieszkania dla osób o średnich dochodach; programu bezzwrotnego dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego skierowanego do samorządów gminnych. Program popierania budownictwa mieszkaniowego W ramach programu realizowanego na podstawie przepisów ustawy 15 dofinansowywana jest budowa mieszkań na wynajem wraz z dodatkowymi powierzchniami użytkowym, służącymi zaspokajaniu potrzeb osób starszych (np. pomieszczenia ambulatoryjne/rekreacyjnie). Jednym z kryteriów punktowych w akcie wykonawczym do ww. ustawy jest: „Adresowanie nowych mieszkań do osób starszych”, w oparciu o które Bank Gospodarstwa Krajowego dokonuje oceny punktowej wniosków, w sytuacji gdy w ramach danej edycji zapotrzebowanie na finansowanie zwrotne wynikające ze złożonych przez kredytobiorców wniosków, które uzyskały pozytywną ocenę wiarygodności kredytowej, przekracza wysokość kwoty przeznaczonej na udzielenie finansowania zwrotnego w danej edycji. Natomiast w przypadku wniosków o finansowanie o równej ogólnej liczbie punktów, dzięki kryterium punktowemu: „Adresowanie nowych mieszkań do osób starszych” – premiowane mogą być przedsięwzięcia dedykowane osobom starszym. W ramach 14 i 15 edycji programu, które odbyły się w 2023 r., zakwalifikowano wnioski, w ramach których zaplanowano budowę 542 lokali mieszkalnych dla osób starszych. 14 ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1688). 15 z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 527) 51 Program bezzwrotny dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego Natomiast w ramach programu realizowanego na podstawie ustawy 16 od 2021 r. dofinansowywana jest budowa mieszkań na wynajem, w tym komunalnych, wraz z dodatkowymi powierzchniami użytkowymi, służącymi zaspokajaniu potrzeb osób starszych (np. pomieszczenia ambulatoryjne/rekreacyjnie, świetlice). W 2023 r. na utworzenie lokali mieszkalnych wraz z dodatkowymi pomieszczeniami użytkowymi zakwalifikowano 41 wniosków, w wyniku których powstać ma 187 lokali mieszkalnych dedykowanych seniorom. Ponadto w ramach reformy systemu planowania przestrzennego rozszerzono zasady konsultacji społecznych aktów planowania przestrzennego i rewitalizacji. Zapisano zasadę prowadzenia partycypacji w sposób umożliwiający aktywny udział osób ze szczególnymi potrzebami, w tym obowiązek organizacji spotkań w miejscach dostępnych architektonicznie. Ustalono obowiązek informowania w niespecjalistycznym języku. Rozszerzono krąg podmiotów, które mają prawo do składania wniosków i uwag w procesie przygotowywania aktów planowania przestrzennego m.in. o organy doradcze i konsultacyjne gminy, w tym gminne rady seniorów, rady dzielnic i osiedli. Ustanowiono także zachętę do szerszego prowadzenia działań edukacyjnych i informacyjnych. Program „Dostępność plus 2018-2025” Celem Programu jest podnoszenie jakości i zapewnienie niezależności życia osób o szczególnych potrzebach, w tym osób starszych i osób z trwałymi lub czasowymi trudnościami w zakresie mobilności lub percepcji. W 2023 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) wzięło udział w II Targach dostępności w Opolu, które odbyły się w dniach 6-7.06.2023 r. Podczas Targów przedstawiciele MRiT odpowiadali na liczne zapytania zarówno od osób prywatnych, jak i instytucji państwowych czy przedsiębiorców. Podczas rozmów uczestnicy Targów w szczególności byli zainteresowani obecnie obowiązującymi przepisami oraz zmianami, które mają nastąpić, a także opowiadali o tym, jak obecne regulacje wpływają na ich pracę oraz życie codzienne. Kolejnym wydarzeniem, w którym MRiT wzięło udział, były Międzynarodowe Targi Rehabilitacji w dniach 27-29.09.2023 r. w Nadarzynie. Targi zgromadziły prawie 100 wystawców branży produktów senioralnych i 3 200 aktywnych seniorów. Na stoisku MRiT promowało konkurs pn. „Lider dostępności priorytetowych branż” wśród przedsiębiorców, wystawców i zwiedzających. Konkurs ma na celu wybranie i nagrodzenie najlepszych produktów i usług skierowanych do osób z niepełnosprawnościami i seniorów. Nagrodzone produkty skutecznie wspierają osoby o szczególnych potrzebach w codziennym życiu, poprawiając poziom i komfort życia oraz pozwalając im na jak największą samodzielność. W 2023 r. odbyła się 3. edycja konkursu. Jego laureatami zostały następujące firmy: TERMA Sp. z.o.o. za ławkę dostępną sensorycznie, która posiada ułatwienia dla osób o różnym poziomie sprawności, w tym także dla użytkowników wózków inwalidzkich;  Sieć Badawcza Łukasiewicz - Instytut Technik Innowacyjnych EMAG za AudioMovie, aplikację na urządzenia przenośne do stosowania w kinach, telewizji oraz podczas festiwali filmowych. Udostępnia ona audiodeskrypcję (AD), czyli słowny opis obrazu, osobom z ubytkiem wzroku oraz audionapisy (AS) osobom z ubytkiem słuchu i wzroku lub cierpiącym na dysleksję; MIRAcle Robert Biegański Małgorzata Bauer Sp. J. za powiększalnik posiadający dwa ekrany i dwie kamery. Dzięki takiemu rozwiązaniu osoba słabowidząca może pracować w taki sam sposób i w niemal takim samym tempie jak osoba pełnosprawna. Rozwiązanie pozwala również uczęszczać osobie słabowidzącej do szkoły czy uczelni. 16 z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych (Dz. U z 2024 r. poz. 304) 52 Kolejną inicjatywą był udział w Targach Viva Seniorzy odbywających się w Poznaniu w dniach 29- 30.09.2023 r. Podczas Targów zgromadzono czołowe firmy, ekspertów technicznych i praktyków związanych z branżą produktów i usług senioralnych w Polsce i w całym regionie Europy Środkowo- Wschodniej. Targi odwiedziło ponad 6 000 osób. 1.12 Ministerstwo Sprawiedliwości Program „Sprawiedliwość” Projekt predefiniowany pn. „Przeciwdziałanie przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych” Głównym celem projektu była poprawa funkcjonowania systemu przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych. W ramach przetargów zrealizowano przez Ministerstwo Sprawiedliwości następujące działania: rozwój wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie, należących do grup ze specjalnymi potrzebami (efekty: 1 opracowany model profilaktyki i wsparcia dla osób starszych i osób niepełnosprawnych doznających przemocy w rodzinie), opracowanie 20 rekomendacji i zaleceń w ramach modelu profilaktyki i wsparcia dla osób starszych i osób niepełnosprawnych, zagrożonych lub doznających przemocy w rodzinie 1000 publikacji modelu wsparcia rodziny. Realizacja działań rozpoczęła się w IV kwartale 2023 r. (dwa postępowania przetargowe) i zakończyła w kwietniu 2024 r. ( zgodnie z zaplanowanym harmonogramem działań w projekcie). Ponadto, w ramach Programu Sprawiedliwość, przewidziane zostały dwa Fundusze Małych Grantów (FMG), zarządzane przez Operatora Programu i przeznaczone na wsparcie projektów, które będą miały na celu przyczynianie się do poprawy funkcjonowania systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. W ramach naboru dofinansowane zostały projekty mające na celu rozwój lokalnego systemu wsparcia dla osób starszych i osób z niepełnosprawnościami, zagrożonych lub doznających przemocy, oraz ich rodzin. Rozwiązania, opracowanie i realizowane w ramach projektów na poziomie lokalnym zostaną poddane ewaluacji, a dobre praktyki będą wykorzystane przy opracowywaniu modelu profilaktyki i wsparcia w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych i osób z niepełnosprawnościami w ramach Projektu Predefiniowanego nr 3 „Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie wobec osób starszych i niepełnosprawnych. Podmiotami uprawnionymi do składania wniosków były jednostki samorządu terytorialnego szczebla gminnego. Projekty zrealizowało 8 gmin od stycznia 2023 r. do marca 2024 r. Celem głównym projektów było stworzenie warunków sprzyjających uzyskaniu zdolności do funkcjonowania osób starszych i niepełnosprawnych w środowisku rodzinnym wolnym od przemocy, poprzez uzyskanie świadomości w zakresie psychologicznych i społecznych zachowań przemocowych przez osoby doświadczające i stosujące przemoc. Realizacja projektów pozwoliła na osiągnięcie celów Programu, poprzez nawiązanie współpracy z administracją rządową, organizacjami pozarządowymi i społecznością lokalną. Fundusz Sprawiedliwości Kampania edukacyjno-informacyjna pn.: Tworzenie, wzmacnianie i rozbudowa sieci pomocy ofiarom przestępstw, zapobieganiu przestępczości oraz pomocy postpenitencjarnej Bezpośrednimi beneficjentami kampanii byli seniorzy ze względu na spore zagrożenie przemocą psychiczną. Jednym z produktów kampanii są szkolenia, w których w 2023 r. uczestniczyło 336 seniorów w ramach 25 szkoleń. Na szkoleniach podejmowana była tematyka przemocy psychicznej, kwestie agresji słownej, ciągłe negatywne ocenianie osoby starszej, straszenie, obrażanie, szykanowanie ze względu na wiek, ograniczenia sprawności motorycznej, lekceważenie osób starszych, ich poglądów, wartości oraz potrzeb. W ramach Programu Przeciwdziałania Przyczynom Przestępczości w 2023 r. 53 na szkolenia przeznaczono kwotę 838 000,00 zł. Dodatkowo na stronie www.gov.pl w zakładce załatwiaj sprawy urzędowe, usługi dla obywatela, zasiłki i pomoc finansowa, trudna sytuacja, skorzystaj z pomocy dla pokrzywdzonych w wyniku przestępstwa znajduje się Informator dla pokrzywdzonych przestępstwem. Program Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem na lata 2019—2021, zaktualizowany do 2025 r. W ramach Programu dysponent Funduszu Sprawiedliwości udzielił w 2023 r. wsparcia 48 podmiotom w zakresie Sieci Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem oraz jednemu podmiotowi w zakresie Specjalistycznego Centrum Wsparcia na lata 2020—2025. Program Pomocy Postpenitencjarnej na lata 2019—2023, zaktualizowany do 2026 r. W ramach programu dysponent Funduszu Sprawiedliwości w 2023 r. udzielił wsparcia 31 podmiotom w zakresie Pomocy Postpenitencjarnej. W ramach tych Programów ze środków Funduszu Sprawiedliwości od wielu lat organizowana jest pomoc dla osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków oraz osób im najbliższych. Z pomocy może skorzystać każdy pokrzywdzony przestępstwem, w tym osoby starsze. Pomoc udzielana jest przez wyspecjalizowane podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych, w tym fundacje, stowarzyszenia i organizacje. Do pomocy udzielanej przez Fundusz Sprawiedliwości należy przede wszystkim pomoc prawna, psychologiczna, psychoterapeutyczna oraz materialna. Bezpłatne wsparcie udzielane ze środków Funduszu Sprawiedliwości skierowane jest do wszystkich osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków i osób im najbliższych. Wsparcie świadczone jest bez względu na wiek i rodzaj przestępstwa jakim została pokrzywdzona osoba zgłaszająca się do miejsca świadczenia pomocy. Sieć Pomocy Osobom Pokrzywdzonym W 2023 r. w ramach ogólnopolskiej Sieci Pomocy Osobom Pokrzywdzonym funkcjonowało 305 miejsc świadczenia pomocy. Linia Pomocy Pokrzywdzonym W zakres Specjalistycznego Centrum Wsparcia funkcjonuje ogólnokrajowa i całodobowa telefoniczna Linia Pomocy Pokrzywdzonym (numer telefonu: +48 222 309 900, adres email: info@numersos.pl). Dzięki infolinii w szybki i anonimowy sposób można uzyskać poradę psychologiczną i prawną oraz umówić się na spotkanie ze specjalistami w dowolnym miejscu na terenie Polski. Porady prawne i psychologiczne są udzielane drogą mailową, w przypadku gdy udzielanie porad drogą telefoniczną byłoby utrudnione bądź niemożliwe (dla osób przebywających poza granicami kraju, w tym w szczególności dla osób starszych, jak również osób z niepełnosprawnością, która może wpływać na utrudnioną komunikację telefoniczną). Prowadzenie poradnictwa odbywa się w języku polskim, ukraińskim i angielskim, a także w języku migowym z wykorzystaniem komunikatora internetowego umożliwiającego videorozmowę. Według danych za 2023 r. wynika, że udzielono pomocy 2 363 osobom pokrzywdzonym w wieku powyżej 65 roku życia, które stanowiły około 8% uprawnionych osób. W miejscach świadczenia pomocy udzielono wsparcia w następującym zakresie: 8 278 godzin pomocy prawnej, 3620 godzin pomocy psychiatrycznej, psychologicznej, psychoterapeutycznej oraz 3 620 godzin w ramach grup wsparcia. Dodatkowo udzielono pomocy materialnej w łącznej wysokości: 587 000,00 zł. 1.13 Ministerstwo Sportu i Turystyki Infrastruktura sportowa W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki kontynuowało realizację programu Sportowa Polska, który jest jednym z kluczowych projektów w zakresie wspierania rozwoju lokalnej i powszechnej infrastruktury sportowej na terenie całego kraju. Program wspiera inwestycje, które 54 w największym stopniu odpowiadają rekreacyjnym i sportowym potrzebom społeczeństwa, w tym osób starszych. Obiekty realizowane w ramach programu, to m.in. boiska, baseny, siłownie plenerowe, korty tenisowe. Powstałe obiekty mają charakter ogólnodostępny. W 2023 r. na realizację Programu przyznano ponad 530 mln zł na dofinansowanie blisko 300 zadań inwestycyjnych, co pozwoli na budowę, przebudowę lub remont ponad 480 obiektów sportowych w całej Polsce. Ministerstwo Sportu i Turystyki dodatkowo w 2023 r. promowało aktywność sportową i rekreacyjną osób starszych w zakresie: upowszechniania form sportu i rekreacji dla seniorów;  prowadziło zajęcia o charakterze sportowym i rekreacyjnym dla seniorów przez instruktorów z wykorzystaniem kadry i baz, jakie posiadają lokalne kluby sportowe, ośrodki sportu i rekreacji, baseny, hale sportowe itp. rozwoju małej infrastruktury sportowo – rekreacyjnej o charakterze wielopokoleniowym – Otwarte Strefy Aktywności – poprzez budowę ogólnodostępnych, plenerowych stref aktywności, skierowanych do różnych grup wiekowych oraz tworzenie przestrzeni aktywności sportowej, sprzyjającej międzypokoleniowej integracji społecznej. Sport Powszechny Zapewnienie warunków i oferty dla powszechnego podejmowania aktywności fizycznej na każdym etapie życia to jeden z głównych celów określonych w dokumentach strategicznych Ministerstwa. Jednym ze zdefiniowanych w tym zakresie priorytetów jest „Wspieranie działań na rzecz integracji społecznej osób starszych poprzez aktywność fizyczną”. Minister właściwy ds. kultury fizycznej wychodząc naprzeciw aktualnym wyzwaniom demograficznym związanych ze starzeniem się populacji naszego kraju, dostrzega potrzebę działań w zakresie promocji wszelkich form aktywności seniorów, od lat wzmacniając wsparcie zadań z zakresu upowszechniania aktywności fizycznej i promowania sportu, kierowanych do osób starszych. Inicjatywa wdrażania szerokich działań upowszechniania aktywności fizycznej osób starszych, pojawiła się w wyniku analizy i oceny aktualnej sytuacji stanu potrzeb i oczekiwań w sferze utrzymania odpowiedniego poziomu potencjału biologicznego człowieka, wobec wydłużającego się czasu trwania życia ludzkiego. Tabela 3 Sport Dla Wszystkich 2023 Nazwa organizacjiNazwa zadaniaKwota dotacji w zł Akademicki Związek SportowySenior Aktywny Zdrowy Sportowy65 000,00 Fundacja \"SUDETY\"Opolska Akademia Zdrowego Seniora 2.0100 000,00 Gdański Klub Sportowy 'KORSARZ Pomorska Akademia Seniora 202394 000,00 Integracyjny Klub Sportowy \"TARPAN\" Aktywny senior, zdrowy senior20 000,00 KLUBBIEGACZA SPORTINGOgólnopolski program aktywizacji osób starszych zmagających się z otyłością 2023 70 000,00 Klub Rekreacyjno-Sportowy Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej SPORTOWIEC Sprawność seniorów10 000,00 Ludowy Klub Sportowy Tworków Powiatowa Liga Szachowa dla dzieci, młodzieży, seniorów i dorosłych mieszkańców Powiatu Raciborskiego 2023 17 000,00 Mazowieckie Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Mazowiecka Sportowa Senioriada 2023 Aktywnie—Zdrowo—Sportowo Piknik sportowy dla mazowieckich seniorów 30 000,00 55 New Europe FoundationLiga Aktywnych Seniorów150 000,00 Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku w Lesznie Seniorzy w dobrej formie70 000,00 Polskie Stowarzyszenie Nordic Walking Nordic Walking Senior600 000,00 Stowarzyszenie MANKOSenior w Ruchu—IV edycja150 000,00 Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Nordic Walking,pływaniei taniec formą terapii i aktywności fizycznej dla seniorów. 40 000,00 Fundacja Akademickiego Związku Sportowego Frajdy Miejskie—pikniki sportowe/gry miejskie dla dzieci, młodzieży, dorosłych, seniorów i rodzin 150 000,00 Fundacja MultiSport\"Senior w Dobrej Formie\"50 000,00 Inneko FoundationSeniorzy z wnukami grają w golfa10 000,00 Fundacja Michała Jelińskiego ACTIVE diabet Warsztaty sportowo-edukacyjne ACTIVE diabet ACTIVE senior 70 000,00 Podbeskidzkie Towarzystwo Sportowe \"Janosik\" Aktywny senior15 000,00 Fundacja im. Wojciecha FortunyUpowszechnianie sportu wśród dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów poprzez organizację zajęć sportowych dla mieszkańców powiatu suwalskiego i sejneńskiego 100 000,00 Młodzieżowy Klub Koszykówki \"BASKET\" Gorzów Otwarte Ogólnodostępne zajęcia sportowo-rekreacyjne dla dzieci i młodzieży szkolnej oraz rodziców i seniorów. Organizacja rodzinnych festynów sportowych oraz cyklicznych turniejów koszykówki dla dzieci i młodzieży niebiorącej udziału we współzawodnictwie sportowym organizowanym przez polskie związki sportowe. 20 000,00 Uczniowski Klub Sportowy Azymut Siedliska Razem dla Ojczyzny—od przedszkola do seniora—Otwarte Zawody w biegu i marszu na orientacji z okazji 160. Rocznicy Powstania Styczniowego 6 000,00 Fundacja \"Teraz Ziębice\"Igrzyska Sportowe Seniorów – Ziębice 2023 19 000,00 Krajowe Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe Szkolenie \"Aktywny Senior LZS50 000,00 Polski Związek Lekkiej Atletyki Masters 32. Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkiej Atletyce Masters i 6. Mistrzostwa Polski Lekarzy 70 000,00 Polski Związek Atletyki Masters9. Halowe Mistrzostwa Świata w Lekkiej Atletyce Masters 700 000,00 WWL Badminton ClubAktywny Senior i Amator20 000,00 Razem2 696 000,00 Źródło: dane z Ministerstwa Sportu i Turystyki Istotnym działaniem Ministerstwa Sportu i Turystyki w omawianym zakresie jest również rekreacja ruchowa osób z niepełnosprawnościami w starszym wieku. Program Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych Wychodząc naprzeciw zmianom demograficznym oraz zmieniającym się potrzebom osób starszych, jednym z priorytetów Programu Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych w 2023 r. było włączanie społeczne starszych osób niepełnosprawnych (50+). Program umożliwiał udział starszych osób niepełnosprawnych w zajęciach i imprezach sportowych z wykorzystaniem nowoczesnej 56 infrastruktury sportowej. Ponadto organizowane były obozy sportowe dla starszych osób niepełnosprawnych, których programy przewidywały szeroki wachlarz aktywności ruchowych uwzględniających wiek i możliwości uczestników. Program umożliwiał udział starszych osób niepełnosprawnych w zajęciach i imprezach sportowych z wykorzystaniem nowoczesnej infrastruktury sportowej. Ponadto organizowane były obozy sportowe dla starszych osób niepełnosprawnych, których programy przewidywały szeroki wachlarz aktywności ruchowych uwzględniających wiek i możliwości uczestników. W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki w ramach Programu Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych wsparło udział łącznie 7 154 osób niepełnosprawnych w starszym wieku (50+) w różnych formach aktywności fizycznej, w tym: 420 zawodników w zajęciach sekcji sportowych dla osób niepełnosprawnych; 3 723 zawodników w imprezach sportowych dla osób niepełnosprawnych; 1 011 zawodników w obozach sportowych dla osób niepełnosprawnych. W 2023 r. zrealizowano następujące programy i konkursy na rzecz zapewnienia warunków do bezpiecznego i aktywnego uprawiania turystyki przez osoby starsze: I. Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa—upowszechnianie turystyki osób starszych, dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz szkolenia dla osób pracujących w turystyce z osobami ze szczególnymi potrzebami. W ramach 3 kierunków działań programu tj.: „My też zwiedzamy”, „Transfer wiedzy”, „Kampania społeczna” zrealizowano następujące szczegółowe zadania (finansowane z FRKF—Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej): Zadanie nr 1 – „My też zwiedzamy”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Zwiedzamy z Szansą – zadanie zrealizowane przez Fundację Szansa dla Niewidomych (dotacja: 181.008,30 zł). Realizacja 32 wycieczek o charakterze krajoznawczo-edukacyjnym dla osób starszych (60+), w tym ze szczególnymi potrzebami (słabowidzące). Liczba uczestników—480 osób. 2. Aktywna turystyka konna jako alternatywna forma wolnego czasu w obszarze turystyki społecznej —zadanie zrealizowane przez Fundację Bocianie Gniazdo w Runowie (dotacja: 159 660,00 zł). Realizacja 8 wyjazdów turystycznych dla ogółem 120 beneficjentów turystyki społecznej, w tym osoby starsze. 3. My też zwiedzamy z PTTK – zadanie zrealizowane przez ZG PTTK (dotacja: 400 000,00 zł). Cykl jednodniowych krajoznawczych wycieczek turystycznych dla seniorów (60+), dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami wraz z opiekunami. Łączna liczba uczestników: 2000 osób. 4. Wszyscy Równi w Sport CK – odkrywcy pięknych zakątków Ojczyzny – zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Sport CK (dotacja: 258 040,00 zł). W ramach projektu zorganizowano 4 wycieczki turystyczno-krajoznawcze dla 120 uczestników, w tym 1 wycieczka dla 30 seniorów (60 +). 5. W Polskę pod Skrzydłami Sokoła – zadanie zrealizowane przez Towarzystwo Gimnastyczne „SOKÓŁ” Gniazdo w Zakopanem (dotacja: 382 212,69 zł). Rezultatem zadania jest zorganizowanie 8 wyjazdów krajoznawczo-rekreacyjnych dla 290 uczestników. Projekt miał na celu przedstawienie alternatywnego, opartego na krajoznawstwie, sposobu spędzania czasu wolnego dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz dzieci z domów dziecka. 6. Cykl wyjazdów edukacyjno-integracyjnych dla seniorów z obszaru Lokalnej Grupy Działania Krasnystaw PLUS – zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Krasnystaw PLUS (dotacja: 241 585,83 zł). Zadanie polegało na organizacji 4 wycieczek krajoznawczych o charakterze edukacyjno-integracyjnym dla grupy łącznie 160 seniorów z obszaru Lokalnej Grupy Działania Krasnystaw PLUS—cel nadrzędny włączenie społeczne grupy seniorów, poznanie historii, 57 kultury, piękna przyrody oraz stworzenie alternatywnej formy spędzania wolnego czasu w okresie jesienno-zimowym. 7. Krajoznawcze wyjazdy dla seniorów—odkrywanie piękna Polski—zadanie zrealizowane przez Starosądecką Fundację Kultury (dotacja: 499 820,00 zł). Celem zadania było dostarczenie alternatywnego, opartego na krajoznawstwie, sposobu spędzania czasu wolnego dla osób starszych, a tym samym do tworzenia społeczeństwa przyjaznego dla seniorów i promowania aktywnego starzenia się. W ramach zadania zorganizowano 3 wyjazdy krajoznawcze dla 135 seniorów z regionu sądeckiego oraz zorganizowano 5 wyjazdów krajoznawczych na Sądecczyźnie dla 222 seniorów z innych regionów Polski, skupionych w ramach wybranych pięciu UTW spośród licznie działających na terenie Polski Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Zadanie nr 2 – „Transfer wiedzy”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Edukacja to podstawa rozwoju turystyki społecznej—zadanie zrealizowane przez Fundację Pozytywni (dotacja: 260 500,00 zł). Przeprowadzenie 10 kursów dla wychowawców kolonijnych ze specjalnym blokiem programowym poświęconym pracy dziećmi z niepełnosprawnościami, przeprowadzenie 10 kursów na animatora czasu wolnego seniora, w tym również z niepełnosprawnościami. Łącznie przeszkolono 300 osób, w tym 150 osób na animatora czasu wolnego seniora. 2. Szkolenie podnoszące kwalifikacje lokalnych kadr branży turystycznej w odniesieniu do osób ze szczególnymi potrzebami—zadanie zrealizowane przez Wrocławską Organizację Turystyczną (dotacja: 149 854,56 zł). Organizacja szkolenia dla osób będących zarządcami obiektów/instytucji/ atrakcji turystycznych i dla osób z lokalnej branży turystycznej. Łączna liczba uczestników szkoleń: 50 osób. Zadanie nr 3—„Kampania społeczna”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Carpathia Open—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska (SEKP) (dotacja: 345 500,56 zł). Celem zadania było dotarcie z precyzyjną informacją na temat turystyki społecznej zarówno bezpośrednio do jej beneficjentów, jak i do podmiotów zajmujących się turystyką oraz włączeniem społecznym. Rezultaty zadania to m.in.: —strategia CARPATHIA OPEN—dokument w wersji elektronicznej zawierający założenia oferty turystycznej dostosowanej do beneficjentów turystyki społecznej oraz rekomendacje zarówno dla jednostek samorządu terytorialnego, jak i organizacji pozarządowych oraz podmiotów sektora prywatnego i pozarządowego w zakresie dostępności turystycznej. —przewodnik w wersji elektronicznej i papierowej po miejscach związanych z CARPATHIA OPEN w formie mapy, zawierający informacje o obiektach i miejscach dostosowanych do osób ze szczególnymi potrzebami. —spot promocyjny CARPATHIA OPEN promujący region karpacki wśród beneficjentów turystyki społecznej, jak i mający na celu ich aktywizację oraz podnoszenie świadomości w zakresie aktywności turystycznej emitowany w telewizjach regionalnych. 2. Beskid Wyspowy—Beskid Dostępny—zadanie zrealizowane przez Fundację Lubelskie 4.0 (dotacja: 401 278,18 zł). Projekt polegał na wykorzystaniu istniejącego potencjału turystycznego gmin Beskidu Wyspowego, rozwinięciu go, uzupełnieniu i dostosowaniu do potrzeb turystów z wykluczeniami: osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. W ramach zadania zorganizowano warsztaty dla pracowników JST na temat: Dostosowanie oferty turystycznej Beskidu Wyspowego do potrzeb seniorów i osób z niepełnosprawnościami—łącznie 27 uczestników, warsztaty dla przedsiębiorców na temat: Dostosowanie oferty turystycznej Beskidu Wyspowego do potrzeb seniorów i osób z niepełnosprawnościami—łącznie 25 uczestników, dodatkowo nagrano 5 kursów elearningowych dot. turystyki społecznej, stworzono stronę internetową jako repozytorium wiedzy na temat Beskidu Wyspowego, w tym zamieszczono informacje o możliwościach rozwoju Beskidu Wyspowego w ramach dostępności dla turystów o szczególnych potrzebach. 58 3. Polska dla seniora—zadanie zrealizowane przez Fundację Sensora (dotacja: 500 000,00 zł). W ramach realizacji zadania przeprowadzono kampanię promującą podróżowanie i otwartość dla wszystkich Polaków, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów, a także osób z niepełnosprawnościami. Kampania \"Polska dla Seniora\" ukazała grupie wiekowej 60+ zalety płynące z aktywnego wypoczynku i zachęcała do podróży po Polsce. Na stronie www.polskadlaseniora.pl, powstała baza turystyczna (hotele, domy wczasowe i pensjonaty) przyjazna seniorom zarówno pod względem oferty, wyposażenia i dotarcia (np. bliskość dworców PKP czy PKS). 4. Kampania społeczna Seniorzy w Podróży: życie w kolorach—zadanie zrealizowane przez POT (dotacja: 499 333,52 zł). Celem zadania była aktywizacja seniorów poprzez rekomendacje atrakcyjnych turystycznie lokalizacji w Polsce oraz inspirowanie do podróżowania, a także włączenie społeczne, zwiększenie ruchu turystycznego, przedłużenie sezonu turystycznego. Kampania była prowadzona w mediach społecznościowych: pokazywanie materiałów video z wypraw turystycznych w kanałach TV, radio i w kanałach influencerów lub celebrytów. Zasięg kampanii to min. 1 mln kontaktów z reklamą. 5. Cudowna Podróż—zadanie zrealizowane przez „Projekt Tarnów” (dotacja: 491 000,00 zł). Przeprowadzenie w prasie i w mediach społecznościowych kampanii społecznej pod hasłem Cudowna Podróż mającej na celu zachęcanie młodych ludzi do organizowania podróży z seniorami, którzy z powodu obawy przed odwiedzaniem miejsc nieznanych oraz barierą związaną ze słabymi umiejętnościami informatycznymi, są często wykluczeni w sektorze usług turystycznych. W ramach zadania m.in. przygotowano 2 poradniki on-line dla seniorów (dot.: „Jak Korzystać z Aplikacji w Podróży?” „Wymarzone Miejsca na Podróż po Polsce”) oraz zorganizowano Konkurs \"Cudowna Podróż\" (około 60 zgłoszeń z opisem podróży z dziadkami). Podsumowanie: Ogółem kwota dofinansowania 14 zadań, których beneficjentami były osoby starsze, zrealizowanych w ramach ww. Programu wyniosła 4 769 793,64 zł. II. Programu rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – renowacja oraz wytyczanie nowych szlaków turystycznych, w ramach którego zrealizowano następujące zadania finansowane z FRKF— Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej: 1. Odnowienie i konserwacja sieci górskich szlaków turystycznych podstawą ich dobrego stanu technicznego i bezpiecznego uprawiania turystyki—zadanie zrealizowane przez PTTK Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK (dotacja 1 212 777,67 zł). W ramach zadania zrealizowano m.in.: a) Odnowiono znakowanie i przeprowadzono konserwację sieci górskich szlaków turystycznych (pieszych i narciarskich) o łącznej długości 3206,3 km wraz z poprawą infrastruktury szlaków, w tym: —urządzenia małej infrastruktury szlakowej—w łącznej ilości 1 288 szt. (drogowskazy, słupy, tabliczki z nazwą, mapki); - urządzenia infrastruktury turystycznej większej (ławki bez oparcia—20 szt., tablice z mapami – 2 szt.). b) Dygitalizacja cyfrowa 347 km szlaków w Karpatach i Sudetach. 2. Renowacja szlaków rowerowych w Rowerowej Krainy i tras narciarstwa biegowego w Karkonoszach i Górach Izerskich—zadanie zrealizowane przez Karkonoską Lokalną Organizację Turystyczną (dotacja: 160 616,00 zł). Rowerowa Kraina na spójny system 450 km tras rowerowych: 425 km na terenie Polski i 25 km na terenie Czech. Zadanie polegało na odnowieniu oznakowania istniejących tras rowerowych i narciarskich. Zadanie obejmowało swym zakresem potrzeby osób starszych i z niepełnosprawnościami tj.: —wykonanie 2 miejsc odpoczynku dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych, —wyznaczenie tras dla osób starszych i z niepełnosprawnościami, naniesienie ich na mapy. Podsumowanie: Ogółem kwota dofinansowania 2 zadań, które skutkowały odnowieniem ponad 3600 km górskich szlaków turystycznych, zrealizowanych w ramach ww. Programu wyniosła: 1 373 393,67 zł. III. Konkurs Ministerstwa Sportu i Turystyki na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu turystyki w 2023 r., finansowanych z części 40 budżetu państwa—Turystyka: W ramach 4 priorytetów ww. konkursu zrealizowano 15 zadań 59 dotyczących m.in. upowszechniania turystyki osób starszych: Priorytet 2—Wzmocnienie instytucjonalne i promocyjne regionów turystycznych oraz turystycznych marek terytorialnych, w szczególności rozwijanie i promocja systemów informacji turystycznej, w tym dostosowanie informacji turystycznej do potrzeb osób z niepełnosprawnościami 1. Od gotyku do przyszłości - Cyfrowy Szlak Zamków Gotyckich—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie gmin \"Polskie zamki gotyckie\" – kwota dotacji 59 000,00 zł. Rowerowy Szlak Zamków Gotyckich został przedstawiony w wersji cyfrowej mapy GPX z m.in. usługą “Bezpiecznie na szlaku” (w serwisie mapowym naniesione tzw. punkty POI z ważnymi komunikatami dla uczestników na szlaku, w tym dla osób z niepełnosprawnościami i starszych. 2. Przygotowanie audio przewodników jako nowoczesnej formy prezentacji atrakcji turystycznych Województwa Małopolskiego—zadanie zrealizowane przez Małopolską Organizację Turystyczną— kwota dotacji 151 794,00 zł. W ramach zadania przygotowano 10 ścieżek nagrań do audio przewodników w języku polskim wraz z audiodeskrypcją do atrakcyjnych turystycznie tras w Małopolsce. 3. Marka Szydłowa motorem turystycznym regionu—zadanie zrealizowane przez Lokalną Organizację Turystyczną \"Czym chata bogata\"—kwota dotacji 44 803,00 zł. Wykonano aplikację mobilną „Odkrywaj Szydłów”, dzięki której można zwiedzać Szydłów z własnym asystentem. Jest to także duże ułatwienie dla osób niedowidzących (lektor audio), niedosłyszących (wersja tekstowa) oraz angielskojęzycznych (lektor i tekst po angielsku). Ponadto przeprowadzono 5 szkoleń dla branży turystycznej z terenu LOTu, w których wzięło udział 60 osób. Dzięki szkoleniom podniesione zostały kompetencje kadry turystycznej, nawiązano nowe kontakty ze specjalistami w branży i wypracowano nowe pomysły na rozwój turystyki w regionie. Wykonano także 45 znaków turystycznych ułatwiających poruszanie się po atrakcjach turystycznych regionu. Priorytet 3—Podnoszenie jakości i kompetencji kadr zawodowych i społecznych w turystyce w zakresie poprawy świadczonych usług, w tym w szczególności przygotowanie kadr z zakresu obsługi osób z niepełnosprawnościami: 1. Bezpiecznie na szczytach—zadanie zrealizowane przez Sudeckie Stowarzyszenie Ekorozwoju Green Gate—kwota dotacji 80 000,00 zł. Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa turystyki górskiej osób niepełnosprawnych i starszych oraz podnoszących jakość obsługi turystycznej—dla 50 uczestników z 25 obiektów noclegowych z rejonu Sudetów i Pogórza Sudeckiego), wydanie broszury informacyjno— edukacyjnej dot. bezpiecznej turystyki górskiej, szczególnie dla osób starszych i niepełnosprawnych —nakład: 7 500 sztuk w wersji papierowej i cyfrowej. Priorytet 5—Innowacyjność w turystyce na rzecz rozwoju turystyki, w szczególności: Szkolenie kadr na potrzeby cyfryzacji w turystyce, w tym z zakresu tworzenia treści internetowych dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami: 1. Street View w parkach narodowych Województwa Podlaskiego—zadanie zrealizowane przez Podlaską Regionalną Organizację Turystyczną—kwota dotacji 162 611,60 zł. Stworzenie wirtualnych wycieczek po parkach narodowych w województwie podlaskim (Białowieskim, Narwiańskim, Biebrzańskim, Wigierskim), ponad 172 km, osadzonych na mapach Google, w formacie Street View, dostępnych bezpłatnie dla wszystkich użytkowników Internetu, w tym o szczególnych potrzebach. 2. Plan your stay in Warsaw—wydarzenia kulturalne w Warszawie—zadanie zrealizowane przez Warszawską Organizację Turystyczną—kwota dotacji 85 890,00 zł. Wykonanie zdigitalizowanego kalendarza wydarzeń kulturalnych wraz z wyszukiwarką w dwóch wersjach językowych, wdrożony na stronach www.odkrywajwarszawe.pl (wersja polska) oraz www.warsawcitybreak.pl (wersja angielska). W wersji polskiej zamieszczono 11 700 wydarzeń, a w wersji angielskiej 716 wydarzeń. 60 3. Cyfryzacja \"Odznaki Krajoznawczej Polski\"—zadanie zrealizowane przez Polskie Towarzystwo Turystyczno—Krajoznawcze Oddział Mazowsze—kwota dotacji 158 962,00 zł. Przygotowanie gry— aplikacji Odznaka Krajoznawcza Polski, która pełni oprócz najważniejszej funkcji gry o charakterze krajoznawczym umożliwiającej uzyskanie wirtualnej odznaki, także funkcję mobilnego przewodnika po Kanonie Krajoznawczym Polski (707 opisów atrakcji turystycznych). 4. Na Flisackim Szlaku—zadanie zrealizowane przez Fundację Alfa Fox—kwota dotacji 100 000,00 zł. Stworzenie ścieżki edukacyjnej „Na flisackim szlaku” i aplikacji mobilnej „Flisacy” z grą terenową—oba narzędzia cyfrowe dostępne dla osób z dysfunkcjami słuchu i wzroku poprzez zastosowanie tłumacza migowego i audiodeskrypcji oraz infrastruktury technologicznej tzw. beaconów rozmieszczonych w terenie przy atrakcjach i miejscach wartych zatrzymania. 5. Lubuski Szlak Wina i Miodu WIRTUALNIE i REALNIE—zadanie zrealizowane przez Lubuską Regionalną Organizację Turystyczną LOTUR—kwota dotacji 143 832,00 zł W ramach zadania powstała aplikacja internetowa PO LUBUSKIM SZLAKU WINA I MIODU dostępna na stronie www.lubuskie360.pl, której treści są dostosowane także dla osób starszych i z niepełnosprawnościami (obok opisu w formie tekstowej, nagranie audio). 6. Łódzkie360.pl—rozbudowa i rozwój nowoczesnego narzędzia promocyjnoinformacyjnego dla województwa łódzkiego—zadanie zrealizowane przez Regionalną Organizację Turystyczną Województwa Łódzkiego—kwota dotacji 140 000,00 zł. Stworzenie rozbudowanej aplikacji internetowej w celu promocji walorów turystycznych województwa łódzkiego. Aplikacja to innowacyjny projekt wirtualnych podróży z wykorzystaniem panoram 360°, pozwalający na zwiedzanie województwa łódzkiego w zaciszu własnego domu, a także inspirujący do wyruszenia na realną wycieczkę po tym niezwykłym regionie. 7. Przewodnik po kulturze: Odkrywanie dziedzictwa za pomocą audioguide'ów i videoguide'ów— zadanie zrealizowane przez Gdańską Organizację Turystyczną—kwota dotacji 80 000,00 zł. Przygotowanie audio— i video— przewodnika po najważniejszych atrakcjach Gdańska działającego w ramach Gdańskich Systemów Kartowych, składającego się z 30 filmów dotyczących atrakcji Gdańska, dostępnych w ramach aplikacji z napisami w trzech językach (polskim, angielskim oraz niemieckim). Dostosowanie aplikacji do użytkowania przez osoby ze specjalnymi potrzebami, poprzez dodanie tekstu alternatywnego w aplikacji. Priorytet 6—Zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym promocja i działania informacyjne dotyczące udogodnień i rozwiązań w podróżowaniu dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych: 1. Bezpieczni w górach—zadanie zrealizowane przez Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych —kwota dotacji 145 050,23 zł. Zakup 1 defibrylatora AED do schroniska PTTK w Karpaczu, zakup 1 elektrycznej przystawki do wózka inwalidzkiego, organizacja wypożyczalni sprzętu specjalistycznego do uprawiania turystyki przez OzN w Szklarskiej Porębie, audyt dostępności 3 górskich tras turystycznych w Sudetach Zachodnich, sporządzenie wykazu górskich tras turystycznych w Sudetach Zachodnich rekomendowanych dla OzN i seniorów, przeprowadzenie szkolenia z zakresu asystentury turystycznej osób z niepełnosprawnościami (25 uczestników), wydanie broszury informacyjnej w nakładzie 30 tys. szt., dot. m.in. asystentury turystycznej osób niepełnoprawnych. 2. Działanie na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa turystów na campingach (w tym osób z niepełnosprawnościami i osób starszych)—ocena, certyfikacja i rekomendacja campingów w ramach konkursu \"Bezpieczny camping\"—zadanie zrealizowane przez Polską Federację Campingi i Caravaningu—kwota dotacji 126 360,99 zł. W ramach zadania przeprowadzono przegląd i ocenę 240 obiektów campingowych, z uwzględnieniem spełnienia wymogów kategoryzacyjnych (stan wyposażenia i zagospodarowania campingu), a także przystosowania campingu do zapewnienia bezpiecznego pobytu różnym grupom turystów (w tym osobom starszym i z niepełnosprawnościami), zastosowanych, 61 innowacyjnych rozwiązań w tym zakresie. Sporządzenie raportu z przeprowadzonego przeglądu campingów pod tytułem „Baza campingowa w Polsce w 2023 r.” zawierającego szczegółową ocenę stanu polskiej bazy campingowej, ruchu turystycznego, procesu kategoryzacji i bezpieczeństwa na campingach w 2023 r. (przekazany m.in. do urzędów marszałkowskich, GUS, POT, klubów campingowych). Wydanie informatora pt. „Campingi w Polsce” w ilości 1.800 sztuk w trzech wersjach językowych (polska, angielska i niemiecka). Uaktualnienie informacji o campingach w Polsce na stronie internetowej PFCC. 3. Bezpieczni i rozważni w Tatrach—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie KulturalnoOświatowe im. Adolfa Hyły—kwota dotacji 49 500,00 zł. Zadanie miało na celu podniesieniu świadomości ekologicznej wszystkich turystów odwiedzających Tatrzański Park Narodowy, zwiększenie bezpieczeństwa na szlakach, ochrona przyrody Tatrzańskiego Parku Narodowego. W ramach zadania m.in wydano 50 tys. egzemplarzy broszury „ABC tatrzańskiego turysty” (bezpłatnie dystrybuowanej przez zespół Tatrzańskiego Parku Narodowego), która zawierała wskazówki jak bezpiecznie poruszać się na szlaku, jakie zasady obowiązują na terenie parku narodowego, informacje o wyjątkowości tatrzańskiej fauny i flory oraz mapę szlaków TPN. 4. Bezpieczna i dostępna turystyka senioralna w Polsce—zadanie zrealizowane przez Ogólnopolską Federację Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku—kwota dotacji 148 000,00 zł. Przeprowadzenie ogólnopolskiej kampanii edukacyjno-informacyjnej „Bezpieczna i dostępna turystyka senioralna w Polsce”, w ramach której m.in. wydano 2 broszury edukacyjno-informacyjne: „SENIOR W PODROŻY, CZYLI MAM PRAWO DO...” , „SENIOR W BIURZE PODROŻY, CZYLI UMOWA JEST JUŻ GOTOWA”—każda w nakładzie 20 000 szt. oraz w wersji cyfrowej, zorganizowano jednodniową, ogólnopolską konferencję pn. „Forum Turystyki Senioralnej”, w której wzięło udział 95 uczestników ,zorganizowano szkolenie pn. „Akademia Animatorów Bezpiecznej Turystyki Senioralnej”, w których wzięło udział łącznie 36 osób, oraz zorganizowano Punkty Informacyjno—Doradcze „Świadomy Senior —Bezpieczny Turysta”—łącznie 160 godzin efektywnych dyżurów specjalistów – doradców. Ogółem z budżetu państwa z części 40 Turystyka przeznaczono na realizację 15 zadań dot. wspierania rozwoju turystyki osób starszych w ramach ww. konkursu otwartego w 2023 r. kwotę dotacji: 1 675 803,82 zł. Podsumowując w 2023 r. dofinansowano 31 zadań w zakresie wspierania i rozwoju aktywności turystycznej osób starszych, w ramach ogłoszonych programów i konkursu dotacyjnego, na które wydatkowano łącznie z budżetu państwa—część 40 Turystyka oraz z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej: 7 818 991,13 zł Zrealizowane zadania przyniosły następujące efekty: ok. 2,8 tys. osób starszych (60+) wzięło udział w wyjazdach /obozach/wycieczkach turystycznych, ok. 240 osób zostało przeszkolonych na potrzeby osób starszych, zrealizowano 6 kampanii społecznych promujących aktywność turystyczną dla beneficjentów turystyki społecznej, w tym osób starszych, powstało 30 narzędzi cyfrowych ułatwiających dostęp do usług turystycznych dla m.in. osób starszych i ze szczególnymi potrzebami. Centralny Ośrodek Sportu Centralny Ośrodek Sportu realizuje działania na rzecz osób starszych w obszarze Il polityki społecznej wobec osób starszych do 2030 r. Podejmowane działania obejmują takie obszary jak: Bazy noclegowe i obiekty sportowe, które przystosowane są do przyjmowania osób starszych a także osób niepełnosprawnych, również plany modernizacji obiektów sportowych uwzględniają potrzeby wyżej wymienionych beneficjentów. W celu swobodnego przemieszczania się osób starszych podległych obiektach w COS—OPO w Wałczu zakupiono meleks z platforma. W COS-OPO we Władysławowie promowana jest aktywność sportowa i rekreacyjna dla seniorów ze zwróceniem uwagi na korzyści jakie przynosi sport tj; prowadzenie zajęć 62 o charakterze sportowym przez instruktorów z wykorzystaniem kadry i baz, jakie posiada ośrodek (basen, hale sportowe). COS-OPO we Władysławowie zawarło w 2024 r. umowę ze Stowarzyszeniem Trzeciego Wieku w Krokowej na korzystanie z pływalni przez seniorów, w celu ich aktywizacji i poprawy sprawności fizycznej. Ponadto korzystając z doświadczenia zawodowego, kwalifikacji dyspozycyjności zatrudniane są osoby starsze. Wszyscy pracownicy, bez względu na wiek są traktowani jednakowo. Młodsi stażem pracownicy korzystają ze wskazówek i doświadczenia zawodowego starszych pracowników. Ponadto COS—OPO w Dusznikach-Zdroju prowadzi wspólnie z lokalnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej zajęcia ruchowe, relaksacyjne i taneczne dla seniorów w obiekcie gdzie znajduje się trasa biathlonowa, odbywają się wcześniej zgłoszone zorganizowane spacery oraz wycieczki piesze grup senioralnych. COS—OPO w Szczyrku prowadzi zniżki dla seniorów na usługi komercyjne. COS—OPO w Spale prowadzone są zajęcia dla członków Powiatowego Stowarzyszenia Emerytów, Rencistów i Inwalidów w Tomaszowie Mazowieckim, Koło Emerytów, Rencistów i inwalidów w Inowłodziu w zakresie gimnastyki korekcyjnej w wodzie oraz udostępniany jest obiekt krytej pływalni. W ramach pomocy dla osób starszych emerytowani pracownicy i renciści mogą korzystać z wczasów pracowniczych po preferencyjnych stawkach. Dodatkowo w COS—OPO w Giżycku honorowana jest karta Seniora. Reasumując powyższe, to niektóre przykłady świadczące o realizacji przez Centralny Ośrodek Sportu działania na rzecz osób starszych. 1.14 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Kampania społeczna pn. „Czad i Ogień. Obudź Czujność” W 2023 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) zaangażowane było w kampanię społeczną, która promowała bezpieczne zachowania w odniesieniu do zagrożeń i sposobów zapobiegania pożarom oraz zatruciom tlenkiem węgla. Beneficjentami kampanii byli przede wszystkim seniorzy, którzy często korzystają z urządzeń grzewczych zasilanych gazem. Kampania była przeprowadzona w kilku rozgłośniach Polskiego Radia S.A., w tym również na antenie Programu Pierwszego PR. W ramach realizacji kampanii Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przekazało kilkaset czujek tlenku węgla, które były nagrodami w konkursach dotyczących bezpiecznego użytkowania urządzeń grzewczych. Realizacja zadania publicznego pn. „Prowadzenie telefonu interwencyjnego w sprawie poszukiwania osób zaginionych, przede wszystkim dzieci” Realizacja zadania ukierunkowana była m. in. na osoby starsze, których zaginięcia stanowią duży odsetek osób poszukiwanych przez najbliższych. Organizacja pozarządowa prowadziła całodobowy, ogólnopolski, bezpłatny interwencyjny telefon w sprawie osób zaginionych. „Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej im. Władysława Stasiaka na lata 2022–2024” W ramach Programu wspierane były przedsięwzięcia związane z budową, modernizacją oraz doposażeniem przejść dla pieszych oraz zapewnieniem bezpieczeństwa w miejscach szczególnie niebezpiecznych z uwzględnieniem budowy lub modernizacji systemów monitoringu miejskiego. Natomiast tzw. bezpieczne przejścia dla pieszych umożliwiają również przemieszczanie się osób starszych, ograniczając zagrożenia tej grupy niechronionych uczestników ruchu drogowego przed zagrożeniami związanymi z wypadkami komunikacyjnymi. Łączna kwota dotacji na działania związane z realizacją Programu w 2023 r. wyniosła 11 981 856,46 zł. 63 Współpraca z Ministerstwem Cyfryzacji Współpraca resortów miała na celu wdrożenie rozwiązań z zakresu ewidencji ludności dotyczących zastrzegania numeru PESEL, przewidzianych w ustawie 17 . Ww. ustawa, procedowana przez Ministra Cyfryzacji, w celu wzmożenia ochrony przed nadużyciami wynikającymi z kradzieży danych osobowych, w tym ograniczenia skali zjawiska zaciągania na skradzione dane określonego rodzaju zobowiązań finansowych i majątkowych (np. kredytów i pożyczek) wprowadziła zmiany w kilkunastu ustawach, w tym istotnie rozszerzyła zakres przedmiotowy ustawy 18 , w sposób kompleksowy regulując zagadnienia związane z zastrzeganiem i cofaniem zastrzeżenia numeru PESEL. Główne zmiany w obszarze ewidencji ludności dotyczące zastrzegania numeru PESEL, w tym uruchomienie rejestru zastrzeżeń numerów PESEL, weszły w życie w listopadzie 2023 r. Działania Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA W ramach podnoszenia poziomu aktywności społecznej wśród osób starszych w 2023 r. kontynuowane były spotkania organizowane pod hasłem „Świadomy Senior-Bezpieczny Senior”, których inauguracja odbyła się w maju 2022 r. Głównym celem tego przedsięwzięcia było efektywne wykorzystanie praktyki zawodowej emerytowanych funkcjonariuszy z różnych stowarzyszeń i związków zawodowych służb mundurowych, z którymi ZER MSWiA nawiązał współpracę. Na spotkaniach emeryci mundurowi udzielali wsparcia emerytom i rencistom cywilnym dzieląc się swoją wiedzą i doświadczeniem zawodowym. W ten sposób realizowana była aktywizacja obu środowisk – cywilnych i mundurowych. Zainicjowane w 2022 r. spotkania cieszyły się dużym zainteresowaniem ze strony seniorów, dlatego w 2023 r. odbyły się kolejne trzy, podczas których emeryci mundurowi przedstawili zasady bezpiecznego i skutecznego postępowania w przypadku wystąpienia pożaru, również w domu, omówili m.in. stosowane przez oszustów sposoby na wnuczka, Policjanta lub inne legendowania oraz wskazali jak bezpiecznie i bez większego stresu odbyć podróż krajową lub zagraniczną. W efekcie tych spotkań informacji udzielono około 120 osobom. W zakresie likwidacji barier architektonicznych w instytucjach publicznych ZER MSWiA nakleił pasy ostrzegawcze w kolorze żółtym na wyznaczonych powierzchniach szklanych, tj. drzwi wejściowe, szklane drzwi wewnętrzne oraz nakleił antypoślizgowe pasy ostrzegawcze w kolorze żółtym lub żółto- czarnym na pierwszym i ostatnim stopniu biegu klatki schodowej. W Punktach Obsługi Klienta zamontowano osłonki na krawędziach szyb znajdujących się przy stanowiskach obsługi klienta. Natomiast w zakresie poprawy komunikacji z osobami starszymi w instytucjach publicznych pracownicy Infolinii z Wydziału Obsługi Klienta uczestniczyli w szkoleniu z zakresu obsługi klienta i w ramach udzielanego wsparcia osobom starszym pomagali przy wypełnianiu druków i dokumentów. W celu osiągnięcia dostępności publicznych stron internetowych administracji publicznej kontynuowane były działania związane z poprawnym zamieszczaniem materiałów publikowanych na stronie internetowej ZER MSWiA m.in. przez wykonywanie opisów alternatywnych zdjęć, odpowiednie wyjustowanie tekstu i formatowanie nagłówków. Działania Urzędu do Spraw Cudzoziemców W odniesieniu do społeczności cudzoziemców, w tym powyżej 60 roku życia, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców realizował zadania związane z przyznawaniem cudzoziemcom ubiegającym się o ochronę międzynarodową w Polsce, a także objętym ochroną czasową, którym wydane zostało zaświadczenie o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – pomocy socjalnej i opieki medycznej, w zakresie określonym przez ustawę z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Spośród wszystkich zarejestrowanych świadczeniobiorców, cudzoziemcy w wieku 60 lat i powyżej liczyli w 2023 r. 258 osób, co stanowi 3,8% wszystkich cudzoziemców, którym pomoc socjalną i opiekę medyczną zapewnił Szef Urzędu do Spraw 17 z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. 2023 poz. 1394) 18 z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736, z późn. zm.) 64 Cudzoziemców w 2023 r. Wśród nich 204 osobom Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zapewniał świadczenia socjalne w związku z ubieganiem się o udzielenie ochrony międzynarodowej, natomiast 54 osobom pomoc socjalna zapewniana była z uwagi na wydane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców zaświadczenia o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Osoby w podeszłym wieku, zgodnie z ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są uznawane za osoby mogące wymagać szczególnego traktowania w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub w zakresie pomocy socjalnej. Zgodnie z zaleceniami wskazanymi w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobę w podeszłym wieku uznaje się za wymagającą szczególnego traktowania w zakresie pomocy socjalnej, w przypadku gdy może zachodzić potrzeba: 1) zakwaterowania w ośrodku dla cudzoziemców: a) przystosowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych, b) zapewniającym pokój jednoosobowy, c) przeznaczonym wyłącznie dla kobiet lub kobiet z dziećmi; 2) umieszczenia w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub hospicjum; 3) dostosowania diety do stanu zdrowia. W Urzędzie do Spraw Cudzoziemców została opracowana procedura postępowania z cudzoziemcami wymagającymi szczególnego traktowania w zakresie pomocy socjalnej, w której szczegółowo wskazano wszystkie etapy identyfikacji osób wymagających szczególnego traktowania, jak również formy pomocy socjalnej przewidziane dla osób, które zostały zidentyfikowane jako wymagające szczególnego traktowania (osoby z grup wrażliwych). Procedura ta ma na celu utrzymanie jakości udzielanej pomocy socjalnej na wysokim poziomie, dostosowanym do szczególnych potrzeb cudzoziemców. Każdy cudzoziemiec, który zgłasza się do ośrodka recepcyjnego przechodzi przez procedurę identyfikacji w zakresie szczególnych potrzeb podczas badań w ramach procedury filtra sanitarno- epidemiologicznego. W przypadku stwierdzenia przez psychologa, lekarza lub pielęgniarkę w trakcie badania filtrowego, że cudzoziemiec jest osobą wymagającą szczególnego traktowania, ustala się z personelem medycznym w jakim zakresie w odniesieniu do pomocy socjalnej osoba ta wymaga szczególnego traktowania. W przypadku gdy osoba wymaga specjalnej diety, istnieje możliwość uzyskania ekwiwalentu pieniężnego w zamian za wyżywienie, bądź otrzymywania posiłków lub produktów spożywczych dostosowanych do pisemnych zaleceń lekarza w zakresie diety. Opieka medyczna dla cudzoziemców obejmuje świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie w jakim przewiduje to ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej. Opiekę medyczną dla cudzoziemców ubiegających się w Polsce o udzielenie ochrony międzynarodowej koordynuje firma Petra Medica Sp. z o.o. w Warszawie, na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Urząd do Spraw Cudzoziemców a ww. wykonawcą. Opieka medyczna jest realizowana w punktach medycznych we wszystkich ośrodkach dla cudzoziemców oraz Zespole Obsługi Cudzoziemców w Warszawie przy ul. Taborowej 16. W każdym punkcie dyżury pełnią lekarz, pielęgniarka oraz psycholog, którzy świadczą podstawową opiekę medyczną, jak również kierują na badania specjalistyczne. Opieka medyczna dla cudzoziemców zamieszkujących z dala od ośrodków dla cudzoziemców jest realizowana przez placówki w miastach wojewódzkich. Zapisy i koordynacja wizyt lekarskich odbywa się poprzez infolinię operatora medycznego, gdzie cudzoziemiec uzyskuje informację o terminie i miejscu wizyty oraz sposobie realizacji recept. W zakresie aktywności edukacyjnej osoby starsze, podobnie jak inni cudzoziemcy korzystający z pomocy Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, mogą uczestniczyć w zajęciach nauki języka polskiego, która zgodnie z ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium 65 Rzeczypospolitej Polskiej, jest zapewniana przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Zajęcia w grupach dla dorosłych są prowadzone w oparciu o ujednolicony materiał dydaktyczny na poziomie A1, A2 z elementami B1 oraz B1 z elementami B2. W czasie zajęć języka polskiego cudzoziemcom są wydawane materiały do nauki języka polskiego, które uwzględniają specyficzne potrzeby komunikacyjne osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce, w tym treści religioznawcze i socjokulturowe. Nacisk jest kładziony na rozwój słuchania i mówienia oraz czytania i pisania w języku polskim. Cudzoziemcy uczestniczący w kursie byli zaopatrywani w podręczniki i materiały biurowe. Nauka języka polskiego jest prowadzona w ośrodkach dla cudzoziemców, na terenie Warszawy oraz w formie zdalnej. Dodatkowo osoby starsze mogą korzystać z kursów orientacyjnych, które są prowadzone w ośrodkach dla cudzoziemców. W trakcie kursów są przedstawiane informacje na tematy związane z pomocą socjalną oraz podstawowym funkcjonowaniem w Polsce, tj. normami, obyczajami, tradycjami, edukacją, opieką medyczną i kwestiami zatrudnienia. Kursy mają na celu wsparcie adaptacyjno-informacyjne ww. osób. Podczas kursów orientacyjnych cudzoziemcom są wydawane materiały dydaktyczne dostosowane do grupy wiekowej, które uwzględniają specyficzne potrzeby komunikacyjne i orientacyjne cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Zakres tematyczny materiałów dla dorosłych obejmuje m.in. zasady życia w ośrodku i poza ośrodkiem, kwestie dotyczące opieki medycznej, zapobiegania i leczenia chorób zakaźnych, dostęp do opieki prawnej czy kultura i historia Polski. Działania Policji Policja podejmuje szereg działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa, wśród których znajdują się m.in. działania adresowane do różnych grup odbiorców, w tym także osób starszych. Seniorzy stanowią szczególną grupę osób, do których policjanci kierują programy, akcje i inne działania profilaktyczne zmierzające do zapobieżenia ich wiktymizacji. Działania te w szczególności polegają na informowaniu o zagrożeniach występujących w najbliższym otoczeniu, zapoznawaniu ze sposobami działania sprawców przestępstw, jak również aktywizacji w życiu codziennym. W zakresie działań profilaktycznych, zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy 19 , do zadań Policji należy „inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi”. Główne kierunki policyjnych działań w zakresie zapobiegania przestępczości oraz innym zagrożeniom społecznym znalazły odzwierciedlenie w Priorytetach Komendanta Głównego Policji na lata 2021–2025, w priorytecie nr III „Podniesienie efektywności działań Policji w celu realizacji oczekiwań społecznych”. Wśród zadań służących realizacji wspomnianego priorytetu znalazło się zadanie polegające na dostosowaniu działań profilaktycznych Policji do zdiagnozowanych zagrożeń społecznych w obszarze bezpieczeństwa seniorów. Realizacja ustawowych zadań wiąże się najczęściej z opracowaniem i wdrażaniem przez właściwe jednostki organizacyjne Policji programów lub działań profilaktycznych (akcji, spotkań informacyjnych, konkursów wiedzy, audycji radiowych i telewizyjnych, komunikatów na stronach internetowych). W związku ze zmieniającymi się uwarunkowaniami społecznymi, a także zgodnie z deklarowanymi przez mieszkańców obawami przed staniem się ofiarą konkretnego przestępstwa lub zagrożenia, inicjatywy te podlegają ciągłej modyfikacji lub są zastępowane przez nowe, dostosowane do aktualnych zagrożeń społecznych. Działania profilaktyczne Policji odpowiadają na realne potrzeby społeczne, a także formułowane przez mieszkańców konkretne oczekiwania, co do rodzaju i form aktywności Policji w obszarze zapobiegania zagrożeniom bezpieczeństwa. Podstawę realizacji działań profilaktycznych stanowi również współpraca z instytucjami pozapolicyjnymi, w szczególności z władzami samorządowymi, klubami lub domami seniora, organizacjami kościelnymi, instytucjami finansowymi, placówkami służby zdrowia, uniwersytetami trzeciego wieku, stowarzyszeniami działającymi na rzecz bezpieczeństwa. W 2023 r. Policja zrealizowała 674 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych w obszarze dotyczącym 19 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2024 r. poz. 145, z późn. zm.) 66 bezpieczeństwa seniorów, w tym 20 043 spotkań, w których uczestniczyło 557 338 osób. Do seniorów adresowane są również działania z obszaru cyberzagrożeń. W obszarze tym w 2023 r. Policja zrealizowała 47 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych skierowanych do seniorów, w tym 991 spotkań, w których uczestniczyło 27 474 osoby. Kampania społeczna „#ZnamTeNumery” Celem inicjatywy było wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie seniorów oraz ich najbliższych na temat niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się nieświadomie spotkać. Założeniem kampanii było uświadomienie seniorów jak ważne jest ustalenie hasła „rodzinnego”, poznanie dzielnicowego i posiadanie do niego numeru telefonu, posiadanie listy numerów telefonów do najbliższych osób, zapamiętanie motta „sprawdzaj nie ufaj”. W ramach kampanii działania realizowane były dwutorowo. Pierwszy kanał przekazu to wątki dotyczące bezpieczeństwa seniorów, ze szczególnym uwzględnieniem oszustw na ich szkodę, poruszane w serialu „Lombard. Życie pod zastaw”, jak i social mediach serialu. Drugim kanałem komunikacyjnym jest strona internetowa Fundacji TV Puls „Pod Dębem”, a także portal policja.pl, gdzie dostępne są materiały z zakresu bezpieczeństwa seniorów. Kampania zyskała na popularności o czym świadczyć może rozrastające się grono partnerów, albowiem prócz organizatorów, tj. Telewizji Puls, Fundacji „Pod Dębem” i Komendy Głównej Policji, akcję wspierają: Poczta Polska, Polski Związek Kół Gospodyń Wiejskich, Polskie Koleje Państwowe, Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Głos Seniora, a także partnerzy merytoryczni, tj. Związek Banków Polskich oraz Fincert.pl Bankowe Centrum Bezpieczeństwa. Dodać należy, że dwa odcinki serialu „Lombard. Życie pod zastaw”, dedykowane były zagadnieniu oszustw ukierunkowanych na seniorów. Program profilaktyczny „Świadomi 60+” Celem programu było podniesienie świadomości i wiedzy seniorów w obszarze ich bezpieczeństwa. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 28 spotkań, w których wzięło udział 676 osób, w tym seniorzy. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Opolu. Program profilaktyczny „Świadomy Senior = Bezpieczny Senior” Celem działania było podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, poprzez ich edukację w zakresie zagrożeń występujących w starszym wieku oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 263 spotkania, w których wzięły udział 7 884 osoby, w tym seniorzy, ich rodziny i opiekunowie. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Białymstoku. Program profilaktyczny „Bezpieczne Życie Seniorów” Głównym celem było podniesienie świadomości seniorów w zakresie wpływu prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa. Ponadto uświadomienie konieczności zgłaszania zdarzeń z udziałem osób starszych oraz stworzenie koalicji zrzeszającej organy administracji rządowej działające na rzecz osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 791 spotkań, w których wzięło udział 21 850 seniorów. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu. Program profilaktyczny „Bezpieczny senior” Głównym celem programu było podniesienie poziomu bezpieczeństwa osób w podeszłym wieku, przez pobudzenie lokalnych społeczności do przeciwdziałania wszelkiego rodzaju zjawiskom patologicznym oraz poprawa świadomości prawno–wiktymologicznej. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 265 spotkań, w których wzięło udział 7 814 seniorów. Program organizowany był przez Komendę Wojewódzką Policji w Rzeszowie. 67 Program profilaktyczny „Cyberbank 3.0” Głównym założeniem było upowszechnienie zasad bezpiecznego korzystania z bankowości elektronicznej oraz popularyzacja wiedzy na temat inwestowania i świadomego zaciągania zobowiązań za pośrednictwem Internetu. W marcu 2024 r. odbyła się konferencja podsumowująca realizację projektu współfinansowanego ze środków Narodowego Banku Polskiego w ramach programu edukacji ekonomicznej za rok 2023. W czasie trwania przedsięwzięcia przeprowadzono 805 spotkań, w których wzięło udział 16 337 seniorów. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Kielcach. Program profilaktyczny „Bezpieczny senior” Celem programu było ograniczenie negatywnych zjawisk, tj. kradzieży, oszustw oraz innych przestępstw i wykroczeń popełnianych na szkodę osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 388 spotkań, w których wzięło udział 10 440 seniorów. Organizatorem działań była Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. Program profilaktyczny „Wzorowy senior” Celem programu było podniesienie poziomu szeroko pojętego bezpieczeństwa osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 1 036 spotkań, w których wzięły udział 33 303 osoby, w tym seniorzy. Organizatorem przedsięwzięć była Komenda Wojewódzka Policji we Wrocławiu. Audycja pod nazwą „Senior Online” Audycja, organizowana przez Komendę Wojewódzką we Wrocławiu, była transmitowana na kanale YouTube, w każdy pierwszy poniedziałek miesiąca. Celem audycji był przede wszystkim kontakt Policji i zapraszanych gości z seniorami, oraz uwrażliwianie społeczeństwa na sytuacje, w których osoby starsze stają się ofiarami przestępstw. Podczas audycji policjanci zwracali uwagę na powody wyboru seniorów jako ofiar, w szczególności oszustw oraz informowali o działaniach profilaktycznych. Policjanci z jednostek organizacyjnych Policji podległych Komendzie Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu spotykali się z mieszkańcami i omawiali zagrożenia dla seniorów. Działania informacyjno–edukacyjne „Jesteśmy świadomi – jesteśmy bezpieczni” Działania polegały na przygotowaniu, a następnie rozesłaniu materiału edukacyjnego, który dzięki współpracy z oddziałem w Krakowie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotarł do seniorów wraz z rocznym rozliczeniem PIT. Głównym celem działań było ostrzeżenie seniorów i osób samotnych przed działaniem oszustów i pochopnym przekazywaniem pieniędzy nieznajomym. Ulotka dodana do korespondencji, którą pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozesłali do odbiorców świadczeń emerytalno–rentowych, pozwoliła na dotarcie do wszystkich emerytów i rencistów małopolski. Wydrukowano i rozdystrybuowano ją w liczbie 900 000 szt. Współorganizatorami działań była Komenda Wojewódzka Policji w Krakowie i Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie. Monitorowanie obszaru związanego z działalnością domów pomocy społecznej oraz placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku działających w oparciu o zezwolenie wojewody, jak i bez takiego zezwolenia. Z pobytem podopiecznych w domach lub placówkach pomocy społecznej mają związek również ich kontrole, do których to czynności ustawodawca uprawnił tylko i wyłącznie wojewodów. Niemniej jednak w czynnościach kontrolnych tych placówek udział mogą brać również funkcjonariusze Policji. W takim przypadku wojewoda, w oparciu o art. 127a ustawy 20 , może wystąpić z wnioskiem do właściwego miejscowo komendanta Policji o pomoc, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia czynności kontrolnych. 20 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 68 Działania podjęte przez jednostki organizacyjne Policji podległe komendom wojewódzkim/Komendzie Stołecznej Policji, polegające na zidentyfikowaniu domów lub placówek pomocy społecznej mogących funkcjonować na ich terenie bez zezwolenia wojewody, nadal miały charakter wspierający urzędy wojewódzkie na terenie kraju. Polegały one m.in. na określeniu lokalizacji ich funkcjonowania, w oparciu o posiadaną wiedzę dzielnicowych, wynikającą z rozpoznania terenowo–osobowego, pogłębionego, m.in. o rozmowy z mieszkańcami sąsiadujących posesji lub pracownikami domów lub placówek społecznych. Pozyskane w ten sposób informacje porównywane były z rejestrami prowadzonymi przez właściwych miejscowo wojewodów. Następnie funkcjonariusze przekazywali pozyskane informacje właściwym do spraw pomocy społecznej wydziałom urzędów wojewódzkich, uprawnionym w imieniu wojewody, do sprawowania nadzoru i kontroli nad domami lub placówkami pomocy społecznej, celem zweryfikowania otrzymanych danych, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, wdrożenia postępowania administracyjnego zmierzającego do wyegzekwowania, zgodnej z obowiązującym stanem prawnym, formy podjętej przez dom lub placówkę pomocy społecznej działalności. Ponadto należy dodać, że podejmowane przez funkcjonariuszy Policji czynności służbowe, polegające na weryfikowaniu postępowań sprawdzających oraz przygotowawczych, w szczególności wyczerpujących znamiona przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, rodzinie i opiece oraz wolności, zmierzały do identyfikowania ewentualnych zagrożeń życia lub zdrowia, a także wolności osób przebywających w domach lub placówkach pomocy społecznej, zarówno działających w oparciu o stosowne zezwolenie, jak też działających bez takiego zezwolenia, a następnie informowania o powyższym wydziały polityki społecznej urzędów wojewódzkich, w celu zainicjowania kontroli doraźnych z udziałem lub bez udziału Policji. W 2023 r. działania Policji obrazujące wybrane ustalenia w powyższym obszarze, w ujęciu statystycznym, przedstawiają się następująco: liczba domów lub placówek pomocy społecznej działających w oparciu o zezwolenie wojewody— 1 652; liczba domów lub placówek pomocy społecznej zidentyfikowanych jako działające bez zezwolenia wojewody—98;  łącznie skontrolowano 660 domów lub placówek pomocy społecznej, w tym 590 działających w oparciu o zezwolenie wojewody oraz 70 działających bez zezwolenia, z czego 151 z udziałem Policji, a 509 bez udziału Policji;  łącznie na terenie kraju przeprowadzono 246 postępowań karnych—zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, inicjujące wszczęcie postępowania przygotowawczego, składane były zazwyczaj przez personel—87, członków rodzin osób przebywających w domach lub placówkach pomocy społecznej—35, podopiecznych—32, innych zawiadamiających—17, przedstawicieli instytucji—75. W efekcie prowadzonych postępowań przygotowawczych do sądu skierowano 47 aktów oskarżenia (ujawnieni sprawcy: podopieczni—40, personel—6, inna osoba—1, ujawnieni pokrzywdzeni: podopieczni—28, personel—13, przedstawiciel instytucji—5, inna osoba—1), przy czym 122 postępowania umorzono, a kolejne 72 postępowania były w toku, zaś 5 postępowań zawieszono. Działania Państwowej Straży Pożarnej W 2023 r. w ramach działań z zakresu prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej realizowała bądź nadzorowała realizowane przez jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej przedsięwzięcia skierowane do seniorów na terenie całego kraju. W 2023 r. zrealizowano w sumie 449 przedsięwzięć skierowanych do grupy seniorów, w których udział wzięło 23874 osób w wieku powyżej 65 roku życia. Treści edukacyjne przekazywane były w ramach spotkań w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, uniwersytetach trzeciego wieku, na zaproszenie klubów seniora, on-line, a także podczas pikników i festynów. W ramach zajęć poruszana była tematyka z zakresu m.in.: realizowanych 69 kampanii społecznych Państwowej Straży Pożarnej tj. „Czujka na straży Twojego Bezpieczeństwa” i „Stop pożarom traw”, zagrożeń związanych z powstaniem pożaru w mieszkaniu i sposobów przeciwdziałania pożarom, pierwszej pomocy, sposobów alarmowania oraz postępowania na wypadek wystąpienia zagrożenia, zasad bezpiecznego wypoczynku nad wodą, w lesie itp., zasad zachowania podczas upałów, mrozów, burz, silnych wiatrów itp., zasad bezpiecznej ewakuacji oraz bezpiecznego użytkowania instalacji elektrycznych i kominowych, instalacji gazowej i czujki tlenku węgla. Ponadto w 2023 r. Państwowa Straż Pożarna przeprowadziła w domach pomocy społecznej 536 czynności kontrolno-rozpoznawczych, o których mowa w art. 23 ustawy 21 , obejmując nimi 660 obiektów. W ramach tych czynności stwierdzono 1 483 nieprawidłowości z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Zidentyfikowano 91 domów pomocy społecznej z nieprawidłowościami dotyczącymi ewakuacji – mogącymi spowodować zagrożenie życia ludzi. W wyniku przedmiotowych czynności m.in. wydano 177 decyzji administracyjnych w sprawie usunięcia uchybień oraz 4 mandaty karne. Dodatkowo warto podkreślić, że w 2023 r. w rozporządzeniu 22 ujęte zostały zmiany dotyczące: wymogu wyposażenia budynków domów pomocy społecznej w system sygnalizacji pożarowej; stosowania w małych budynkach domów pomocy społecznej (przeznczonych dla nie więcej niż 10 mieszkańców) autonomicznych czujek dymu - alternatywne rozwiązanie do systemu sygnalizacji pożarowej. Działania Służby Ochrony Państwa W zakresie udogodnień kierowanych m.in. do osób starszych, Służba Ochrony Państwa (SOP) zapewnia dostępność swojej strony internetowej, zgodnie z ustawą 23 . SOP zapewnia również dostępność architektoniczną swojej siedziby, a także posiada wyznaczony pokój do przyjmowania interesantów zlokalizowany w budynku, w którym znajduje się Biuro Przepustek – ułatwia to dostęp do niego osobom z dysfunkcjami ruchowymi, czy też słabowidzącym i niewidomym, gdyż nie wymaga od nich wysiłku w celu przemieszczania się. 1.15 Ministerstwo Zdrowia Świadomość zachodzących zmian demograficznych i rosnącego udziału populacji osób 60+ w polskim społeczeństwie, a w związku z tym także ryzyka rosnącego obciążenia dla systemów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej w kolejnych latach, sprawia, że szczególny nacisk kładziony jest na działania z zakresu profilaktyki oraz promocji zdrowia, wdrażane na jak najwcześniejszych etapach życia. Zachodzące procesy demograficzne powodują konieczność: odpowiedniego projektowania rozwiązań diagnostyczno-leczniczych ukierunkowanych na potrzeby osób starszych,  wdrożenia odpowiednich działań profilaktycznych i działań z zakresu promocji zdrowia, aby kolejne roczniki wchodziły w wiek senioralny coraz zdrowsze oraz coraz bardziej świadome czynników determinujących ich stan zdrowia w przyszłości. I.Działania z zakresu profilaktyki i promocji zdrowia Realizacja Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 Ministerstwo Zdrowia, dostrzegając wzrastające potrzeby zdrowotne osób w starszym wieku, koncentruje się nie tylko na zapewnieniu właściwej dostępności i jakości udzielanych świadczeń medycznych, ale również podejmuje zadania ukierunkowane na profilaktykę i promocję zdrowia 21 z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 127, z późn. zm.) 22 Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. 2023 poz. 2355) 23 z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1440) 70 w społeczeństwie. Jednym z priorytetów Ministerstwa jest poprawa zdrowia Polaków i zapobieganie chorobom m.in. poprzez edukację zdrowotną i promowanie zdrowego stylu życia. Zadania na rzecz promocji zdrowia oraz profilaktyki zdrowotnej osób starszych realizowane są m.in. na mocy ustawy 24 oraz rozporządzenia 25 . Celem strategicznym Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 (NPZ) jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz ograniczenie społecznych nierówności w zdrowiu. W NPZ wydzielono Cel operacyjny 5. Wyzwania demograficzne, dedykowany wsparciu zdrowotnemu obecnych i przyszłych seniorów oraz ich opiekunów. W ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 w 2023 r. prowadzone były następujące działania na rzecz osób starszych: 1.Edukacja w zakresie zarządzania zdrowiem starzejących się pracowników oraz opracowanie i upowszechnienie instrumentów promujących zdrowie i zachowania prozdrowotne w środowisku pracy. Głównym celem zadania, realizowanego przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. Jerzego Nofera w Łodzi, jest zwiększenie motywacji i kompetencji pracodawców, menedżerów i specjalistów zarządzania zasobami ludzkimi do realizacji programów zarządzania zdrowiem starzejących się pracowników w średnich i dużych zakładach pracy. Instytut wdraża inicjatywy mające na celu przeciwdziałanie wczesnemu wykluczeniu pracowników z rynku pracy w przypadku problemów zdrowotnych związanych z wiekiem. Zakres zadania na lata 2021—2025 obejmuje:  zwiększenie kompetencji 5 000 pracodawców, ze szczególnym uwzględnieniem kadry zarządzającej i profesjonalistów zajmujących się zdrowiem w zakładach pracy, w zakresie realizacji programów prozdrowotnych ograniczających konsekwencje starzenia się personelu oraz podtrzymujących i przedłużających zdolność do pracy poprzez wyposażenie ich w odpowiednie narzędzia i materiały lub przeszkolenie w tym zakresie, podniesienie świadomości i wiedzy 10 tysięcy pracowników w zakresie budowania własnego kapitału zdrowia poprzez zapewnienie im dostępu do materiałów informacyjno-edukacyjnych dotyczących zachowań sprzyjających zdrowiu, prowadzenie Centrum Konsultacyjnego obejmującego działalność doradczą dla firm oraz kompleksowy model poradnictwa i wczesnej interwencji w przypadku związanych z wiekiem problemów zdrowotnych stanowiących przeciwwskazanie do kontynuowania pracy na dotychczasowym stanowisku/w wyuczonym zawodzie (zwiększanie wiedzy u co najmniej 1000 profesjonalistów służby medycyny pracy),  zwiększenie dostępności materiałów i rozwiązań podnoszących motywację, wiedzę i kompetencje pracodawców, profesjonalistów zajmujących się promocją zdrowia w zakładach pracy i profesjonalistów służby medycyny pracy w zakresie wzmacniania zdrowia pracowników i ograniczania konsekwencji starzenia się personelu zakładów pracy. W ramach zadania w 2023 r.: prowadzono działania promocyjne: ona stronie internetowej projektu (www.pracanazdrowie.pl) systematycznie uaktualniane były informacje o realizowanym projekcie oraz zamieszczane nowe materiały, opoprzez inne strony obserwowane przez pracodawców, pracowników oraz służbę medycyny pracy; 24 z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1608, z późn. zm.). 25 Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021—2025 (Dz. U. poz. 642). 71 oprowadzono profil projektu o nazwie „Praca na zdrowie” w serwisie Facebook; analizowano możliwości rozwijania współpracy z organizacjami pracodawców, organizacjami branżowymi, organizacjami ds. HR, sieciami pracodawców i towarzystwami zrzeszającymi specjalistów ds. BHP, służby medycyny pracy oraz naukowymi wspierającymi zdrowie pracowników; opracowano i upowszechniano narzędzie—„Kwestionariusz do badania kultury zdrowia w zakładzie pracy”. Promowano także „Kwestionariusz do subiektywnej oceny stanu zdrowia personelu firmy” i „Kwestionariusz do oceny zachowań i postaw personelu wobec zdrowia”; opracowano materiały edukacyjne dla pracodawców \"Zasady opieki profilaktycznej nad starszym pracownikiem\"; przygotowano materiały edukacyjne \"Nowe czynniki i zagrożenia zdrowia w pracy i w życiu codziennym—jak zapobiegać ich działaniu?\"; zrealizowano webinarium dla pracodawców i profesjonalistów zajmujących się zarządzaniem zdrowiem pracowników „Jak wspierać zdrowie pracowników i osiągnąć sukces organizacyjny?” (12—13.10.2023.). 2.Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych. W latach 2022—2023 prowadzona była kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera której hasło przewodnie brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. W ramach kampanii zrealizowane zostały m.in. następujące działania: spoty w TV i radio, kampania w mediach społecznościowych—posty na Facebooku i Twitterze, podcasty, opublikowane na stronach online stacji radiowej RMF w zakładce podcasty oraz na stronie kampanii, debata telewizyjna oraz audycja radiowa, reklamy w krzyżówkach, badanie świadomości i wiedzy na temat zaburzeń otępiennych metodą CATI. Realizacja programów strategicznych oraz programów polityki zdrowotnej PROFILAKTYKA NOWOTWOROWA W ramach Narodowej Strategii Onkologicznej realizowany jest m.in. „Program badań w kierunku wykrywania raka płuca”. Celem programu jest zwiększenie odsetka osób, u których wykryto raka płuca we wczesnych stadiach zaawansowania, zwiększenie odsetka wyleczeń (5-letnich przeżyć), obniżenie umieralności na raka płuca, a także obniżenie kosztów leczenia raka w skali kraju. Program polega na wykonywaniu badań niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) w populacji osób wysokiego ryzyka zachorowania na raka płuca. Kryteria włączenia: 1.osoby w wieku 55—74 lata, które: • mają konsumpcję tytoniu większą lub równą 20 paczkolatom i • rzuciły palenie na nie więcej niż 15 lat (dot. ostatniego okresu absencji); 2. osoby w wieku 50—74 lata, które: • mają konsumpcję tytoniu większą lub równą 20 paczkolatom i • rzuciły palenie na nie więcej niż 15 lat (dot. ostatniego okresu absencji) i • u których stwierdzono jeden z czynników ryzyka: 72 oz uwagi na wykonywany zawód były narażone na działanie krzemionki, berylu, niklu, chromu, kadmu, azbestu, związków arsenu, spalin silników diesla, dymu ze spalania węgla kamiennego, sadzy, oekspozycja na radon, o chorowały na raka płuca, chłoniaka, raka głowy i szyi lub raki zależne od palenia tytoniu, np. raka pęcherza moczowego, oosoby z bliskiej rodziny (krewni pierwszego stopnia) miały raka płuca, o chorują na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) lub samoistne włóknienie płuc (IPF). Realizatorzy programu to podmioty lecznicze, których miejsce udzielania świadczeń znajduje się w jednym z wymienionych województw dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, lubelskie, lubuskie, łódzkie, małopolskie, opolskie, podkarpackie, warmińsko-mazurskie, zachodniopomorskie. Łącznie w 2023 r. wykonano 16 946 badań NDTK płuc (stan na dzień 31 grudnia 2023 r.). Ponadto, działaniem skierowanym na poprawę stanu zdrowia i wykrywalności nowotworów u ogółu społeczeństwa (również osób starszych) jest wymiana i zakup sprzętu do diagnostyki i leczenia nowotworów. W 2023 r. dofinansowano sprzęt za niemal 345 mln zł, w tym: 40 mammografów dla 35 podmiotów, 7 akceleratorów dla 7 podmiotów, 3 aparatów do brachyterapii HDR dla 3 podmiotów, systemów planowania leczenia radioterapeutycznego dla 10 podmiotów,  sprzętu do diagnostyki i leczenia raka płuca dla klinik i oddziałów torakochirurgii (15 podmiotów) oraz dla klinik i oddziałów pneumonologii (15 podmiotów), 8 aparatów PET dla 8 podmiotów. W 2023 r. wprowadzono również zmiany w załączniku do rozporządzenia 26 , polegające na poszerzeniu kryterium wieku kwalifikacji do programu profilaktyki raka piersi. Rozszerzono populację kwalifikującą się do wykonywania mammografii przesiewowej o kobiety w wieku 69—74 lata. OPIEKA KOORDYNOWANA Wprowadzenie opieki koordynowanej (OK) pozwoliło na szybsze, skuteczniejsze diagnozowanie i leczenie chorób przewlekłych oraz ułatwienie dostępu do wybranych specjalistów. Opieka koordynowana wciąż ewoluuje i planuje się podejmowanie prac celem dalszego zwiększenia zakresu dostępnych świadczeń. Opieka koordynowana od momentu jej wprowadzenia jest sukcesywnie rozszerzana o nowe elementy statuujące m.in. ułatwienia dla pacjentów w dostępie do świadczeń. W dniu 1 listopada 2023 r. weszły w życie przepisy rozporządzenia 27 : poszerzono krąg osób, którym dedykowane są świadczenia z zakresu opieki koordynowanej w POZ; w przypadku świadczeń z zakresu diabetologii udostępniono możliwość przeprowadzenia diagnostyki i leczenia dla osób, u których zdiagnozowano stany przedcukrzycowe 28 ; osoby z nadczynnością tarczycy uzyskały uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki koordynowanej w POZ; wprowadzono nowe świadczenie w zakresie leczenia nefrologii tj. diagnostykę i leczenie przewlekłej choroby nerek. 26 Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 916, z późn. zm.). 27 Ministra Zdrowia z dnia 9 października 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. poz. 2226). 28 diagnozowane kodami ICD 10: R73 - Podwyższone stężenie glukozy i R73.0 – Nieprawidłowa krzywa cukrowa (test tolerancji glukozy) 73 PROGRAM PROFILAKTYKA 40 PLUS Od 1 lipca 2021 r. wprowadzono program pilotażowy „Profilaktyka 40 PLUS\" dla osób od 40 roku życia, obejmujący pakiet badań diagnostycznych zgodnych z aktualnym stanem zdrowia. Skorzystanie z badań dostępnych w ramach ww. pakietu jest możliwe po uzyskaniu e-skierowania wygenerowanego na podstawie wypełnionej ankiety za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP) lub bezpośrednio u placówce. Ankieta jest dostępna w dwóch wersjach: dla osób w wieku 40—64 lata i 65+. Program pilotażowy Profilaktyka 40 PLUS obejmuje 3 pakiety badań: pakiet badań wspólnych: pomiar ciśnienia tętniczego, pomiar masy i wysokości ciała, pomiar obwodu w pasie oraz obliczenie wskaźnika masy ciała (BMI); pakiet badań dla kobiet: morfologia krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi, pomiar stężenia cholesterolu całkowitego albo kontrolny profil lipidowy, pomiar stężenia glukozy we krwi, próby wątrobowe: AlAT, AspAT, GGTP, badanie poziomu kreatyniny we krwi, badanie ogólne moczu, badanie poziomu kwasu moczowego we krwi, pomiar krwi utajonej w kale—metodą immunochemiczną (iFOBT); pakiet badań dla mężczyzn morfologia krwi obwodowej ze wzorem odsetkowym i płytkami krwi, pomiar stężenia cholesterolu całkowitego albo kontrolny profil lipidowy, pomiar stężenia glukozy we krwi, próby wątrobowe: AlAT, AspAT, GGTP, badanie poziomu kreatyniny we krwi, badanie ogólne moczu, badanie poziomu kwasu moczowego we krwi, pomiar krwi utajonej w kale—metodą immunochemiczną (iFOBT), PSA - antygen swoisty dla stercza całkowity. Od początku realizacji programu Profilaktyka 40 PLUS, z badań skorzystało ponad 3,5 mln pacjentów. Wartość udzielonych świadczeń wyniosła: 74 Wykres 1 Wartość rozliczonych świadczeń w programie Profilaktyka 40 PLUS (w zł) Źródło: Dane NFZ Od dnia 1 lipca 2023 r. wprowadzono trzy zmiany w programie: 1.na badania można się umówić również przez IKP, 2.z badań można skorzystać po raz drugi, jeśli minęło co najmniej 12 miesięcy od pierwszych badań w ramach programu, 3.program został przedłużony do końca czerwca 2024 r. Dzięki wprowadzonym w IKP rozwiązaniom, skorzystanie z Programu jest bardzo łatwe, co istotnie wpłynęło na wysokie zainteresowanie pacjentów skorzystaniem z badań profilaktycznych, prowadząc do poprawy zdrowia społeczeństwa. Działania Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego—PZH Państwowego Instytutu Badawczego Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH—Państwowy Instytut Badawczy (NIZH—PZH PIB), w ramach umowy zawartej z Ministerstwem Zdrowia, w 2023 r. prowadził prace w zakresie opracowania wytycznych i materiałów szkoleniowych dla podmiotów publicznych, planujących szkolenia dla opiekunów nieformalnych osób starszych, które następnie będą mogły zostać wykorzystane przy prowadzeniu działań lokalnie. Ostateczny produkt z realizacji przedmiotowej umowy powinien być dostępny w 2024 r. Ponadto, NIZP PZH – PIB gromadzi w systemie ProfiBaza informacje o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego, zrealizowanych lub podjętych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) oraz instytucje centralne 29 . Do 30 września 2024 r. trwa proces sprawozdawczy za 2023 r. II.ZWIĘKSZENIE DOSTĘPU DO LEKÓW DLA OSÓB STARSZYCH Projekt Leki 65+ służy zapewnieniu osobom po ukończeniu 65 r.ż. bezpłatnego dostępu do wybranych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Od 1 września 2016 r. do 30 sierpnia 2023 r. bezpłatne leki z tzw. listy „S” mogły otrzymać wszystkie osoby, które ukończyły 75 lat, a od 30 sierpnia 2023 r. bezpłatne zaopatrzenie w leki przysługuje wszystkim osobom, które ukończyły 65 lat. Realizacja projektu Leki 75+/65+ w 2023 r.: zgodnie z planem finansowym NFZ na 2023 r. na finansowanie bezpłatnych leków (dla seniorów, dzieci i młodzieży) zaplanowano środki finansowe w wysokości 1 488 556,00 tys. zł—kwota na finansowanie projektu wzrosła o ok. 66% w porównaniu z 2022 r. (gdzie finansowanie bezpłatnych leków dotyczyło tylko seniorów 75+), w którym wynosiła 898 524,00 tys. zł. 29 zgodnie z ustawą o zdrowiu publicznym oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2016 r. 38117158 100216536 148070764 0 20000000 40000000 60000000 80000000 100000000 120000000 140000000 160000000 202120222023 75 wydatki na leki 75+/65+, wg sprawozdania NFZ, w okresie I—XII 2023 r. wyniosły ok. 1 317 125 tys. zł. na liście leków 65+ (wg tzw. listopadowego obwieszczenia refundacyjnego) na koniec 2023 r. znalazły się 3 794 produkty (o 45 % zwiększyła się liczba produktów w porównaniu z 2022 r., gdy na liście 75+ znajdowały się 2 052 produkty).  łącznie w okresie styczeń—grudzień 2023 r. seniorom zrefundowano ponad 119 mln opakowań leków. z programu w 2023 r. skorzystało ponad 6,2 mln seniorów. w każdym z miesięcy w okresie I-VIII 2023 r. skorzystało z programu średnio ponad 1,3 mln świadczeniobiorców po 75. roku życia, natomiast od IX-XII 2023 r. skorzystało z programu miesięcznie średnio ponad 3,3 mln świadczeniobiorców po 65. roku życia. III.Inicjatywy z zakresu e-zdrowia Działanie prowadzone w tym obszarze skierowane są do wszystkich pacjentów, bez względu na wiek, płeć czy stopień niepełnosprawności. Z rezultatów projektów mogą korzystać wszyscy obywatele, a korzyści są odczuwalne przez każdego użytkownika systemu ochrony zdrowia, ponieważ wdrażane rozwiązania usprawniają funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia w Polsce, organizację podmiotów wykonujących działalność leczniczą (PWDL) i podnoszą jakość świadczonych usług. Rozwój e-zdrowia umożliwia włączenie pacjentów do zarządzania własnym zdrowiem. W Polsce realizowane jest to za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP). Dzięki IKP pacjenci mogą sprawdzić informacje o: wystawionych e-receptach, e-skierowaniach,  historię swoich wizyt wizytach zaplanowanych, jak i historię przyjmowanych leków oraz ich dawkowanie. Ważną informacją dla seniorów i osób przewlekle chorych, jest to, że pacjenci dzięki IKP zyskali możliwość udostępniania bliskiej osobie lub lekarzowi informacji o stanie zdrowia i historii przepisywanych leków. Obecnie Polacy aktywowali ponad 18 mln IKP. W 2023 r. zrealizowano następujące działania, adresowane również do osób starszych: w ramach IKP: prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e—zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy;  udostępniono możliwość znalezienia listy bezpłatnych leków—od 1 września 2023 r. seniorzy powyżej 65 lat mają prawo do wielu bezpłatnych leków, a wdrożona e-usługa pozwala na łatwe i szybkie zapoznanie się z ich listą; dokonano zmiany w zakresie logowania - wdrożono możliwość zalogowania się także za pomocą aplikacji mObywatel ułatwiając tym samym korzystanie z IKP; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. w ramach mojeIKP:  udostępniono nową ścieżkę rejestracji, przez którą można zapisywać się na szczepienie przeciw COVID—19;  wdrożono skaner leków, który umożliwia zeskanowanie nazwy leku i sprawdzenie ulotki preparatu w aplikacji mojeIKP; w ramach Profilaktyki 40 PLUS umożliwiono wypełnienie e-ankiety w mojeIKP, w celu otrzymania e-skierowania i umówienia się na badania; 76  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów; przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa—\"Recepta na Ruch\".  udostępniono nową e-usługę: zamawianie e-recept na leki, których potrzebuje pacjent, do tej pory można było online poprosić lekarza o wystawienie e—recepty na IKP;  umożliwiono pacjentowi dostęp do historii swojego leczenia;  wdrożono licznik spożycia wody (interaktywne narzędzie monitorujące ilość spożytej wody oraz przypominające o codziennej konieczności picia odpowiedniej ilości płynów);  wdrożono listę bezpłatnych leków dla osób powyżej 65 lat mają prawo do wielu bezpłatnych leków;  umożliwiono dostęp do danych i kontakt do przychodni POZ, lekarza POZ, pielęgniarki POZ i położnej POZ; wprowadzono możliwość sprawdzenia terminu ważności leków w domowej apteczce,  możliwość zamówienia e-recepty na leki przyjmowane stale,  dostęp do ankiety badania jakości świadczeń medycznych (do tej pory tylko na IKP),  dostęp do bezpłatnego programu NFZ „8 tygodni do zdrowia po COVID-19\"; dokonano zmiany w zakresie logowania - wdrożono możliwość zalogowania się także za pomocą aplikacji mObywatel przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do realizacji rozporządzenia Ministra Zdrowa—\"Recepta na Ruch\". Dodatkowo, w aplikacji mojeIKP dostępna jest usługa ułatwiająca skuteczne udzielenie pierwszej pomocy, co jest niezwykle istotne w przypadku seniorów. Dzięki instrukcji w aplikacji, możliwa jest ocena przytomności, oddechu i krążenia poszkodowanego. Krok po kroku można dowiedzieć się, jak udrożnić drogi oddechowe, ułożyć kogoś w tzw. pozycji bezpiecznej, wykonać resuscytację krążeniowo- oddechową. W razie potrzeby w odpowiednim wykonaniu czynności ratowniczych pomoże plik dźwiękowy „rytmu masażu serca\". Z aplikacji można dowiedzieć się też w jaki sposób rozmawiać z dyspozytorem, o co można zapytać i jakie informacje należy mu przekazać. Aplikacja mojeIKP posiada również inne funkcjonalności istotne z punktu widzenia seniorów, m.in.:  łatwe wyszukiwanie e-recept i e-skierowań; odbieranie powiadomień o wystawionych e-receptach i e-skierowaniach, wysyłanych bezpośrednio na telefon; wykupienie leku w aptece przez pokazanie kodu QR na ekranie telefonu (bez konieczności podawania farmaceucie numeru PESEL); ustawienie przypomnienia o godzinach zażywania leków; szybkie umówienie terminu szczepienia przeciw COVID—19;  dostęp do portalu Diety NFZ; uruchomienie krokomierza lub skorzystanie z bezpłatnego planu treningów „8 tygodni do zdrowia\";  udostępnianie danych medycznych nie tylko bliskim osobom, ale i pracownikom medycznym, farmaceutom, placówkom medycznym. Osoby starsze, które nigdy nie korzystały z Internetu i nie czują takiej potrzeby, mogą upoważnić kogoś bliskiego do obsługi ich Internetowego Konta Pacjenta, a także do wykonywania określonych czynności w ich imieniu, np. realizacji e-recept i e-skierowań. W celu ułatwienia dostępu do IKP wprowadzona została możliwość potwierdzania Profili Zaufanych oraz aktywowania IKP w oddziałach wojewódzkich NFZ. Spośród kluczowych e-usług, które zwiększają dostępność do świadczeń oraz przyczyniają się do ułatwienia korzystania z usług w polskim systemie ochrony zdrowia, należy wymienić: 77 e-receptę (upowszechnienie elektronicznej recepty w skali systemowej pozwoliło na zachowanie ciągłości udzielania świadczeń zdrowotnych w czasie epidemii koronawirusa; ponadto wprowadzenie możliwości wystawienie recepty „rocznej\", czyli ważnej przez 365 dni, pozwoliło wielu pacjentom, zwłaszcza osobom starszym i przewlekle chorym, ograniczyć liczbę ryzykownych epidemiologicznie kontaktów osobistych z przychodnią w celu otrzymania e- recepty na kontynuację leczenia); e-skierowanie (wdrożenie obowiązku wystawiania e-skierowań przyczynia się do poprawy efektywności świadczeń opieki zdrowotnej, skrócenia kolejek na wybrane świadczenia, a w przyszłości stworzy szansę dla sprostania wyzwaniom stawianym przed systemem związanym m.in. ze zmianami demograficznymi); E-skierowanie może być wystawione m.in. na: ambulatoryjne świadczenia specjalistyczne, leczenie szpitalne, badania medycyny nuklearnej oraz badania tomografii komputerowej, rezonans magnetyczny, badanie endoskopowe przewodu pokarmowego, rehabilitację, leczenie w uzdrowisku lub sanatorium. Od 1 lipca 2023 r. skierowania do sanatoriów w Polsce są wystawiane już tylko w formie elektronicznej. Pacjent posiada dostęp do e-skierowanie na IKP oraz w aplikacji mojelKP, dzięki czemu ma łatwy dostęp do informacji związanych ze swoim planowanym leczeniem sanatoryjnym; e-rejestracja na szczepienia przeciw COVID—19 (usługa pozwoliła na sprawną rejestrację pacjentów na szczepienia dawkami w cyklu podstawowym oraz dodatkowym/przypominającym poprzez IKP, mojelKP a także infolinię lub bezpośrednio w kontakcie z punktem szczepień); centralna e-rejestracja - usługa pozwalająca na załatwienie kluczowych dla pacjenta spraw online, bez konieczności kontaktu osobistego z personelem administracyjnym i medycznym. Rozwiązanie centralnej e-rejestracji wykorzystywane jest od 2023 r. w szczepieniach HPV oraz Programie Profilaktyka 40+. Od 15 grudnia 2023 r. odbywa się w ten sposób również rejestracja na szczepienia przeciw COVID—19. W grudniu 2023 r. odbyło się szkolenie skierowane do punktów szczepień, dotyczące obsługi centralnej e-rejestracji w kontekście szczepień przeciw COVID—19. W 2023 r. prowadzono też prace koncepcyjne dotyczące rozszerzenia centralnej e-rejestracji o kolejne zakresy świadczeń. Działania komunikacyjne skierowane do seniorów Centrum e-Zdrowia (CeZ) realizuje nieustannie działania komunikacyjne oraz kampanie informacyjno- edukacyjne skierowane do seniorów, dotyczące m.in. e-recepty, e-skierowania, elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM) oraz Internetowego Konta Pacjenta i aplikacji mobilnej mojeIKP. Celem tych działań jest zwiększenie świadomości seniorów na temat możliwości korzystania z rozwiązań e- zdrowia. CeZ zrealizował diagnozę potrzeb seniorów w kluczowych punktach styku dotyczących zdrowia w 4 perspektywach: senior u lekarza, senior u pielęgniarki, senior u fizjoterapeuty, senior w aptece w kontekście wykorzystania usług e-zdrowia. Przeprowadzono warsztat „E-zdrowie a starzenie się społeczeństwa. Dostosowanie e-usług do potrzeb seniorów” w ramach konferencji zorganizowanej przez Centrum e-Zdrowia np. „Perspektywy e-zdrowia -nowa jakość w procesie projektowania i wdrażania e-usług”, która odbyła się 15 listopada 2023 r. W warsztacie uczestniczyli 32 osoby, w tym: lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci i farmaceuci, a także zaproszeni seniorzy. Celem warsztatów było wypracowanie dobrych praktyk i zasad w projektowaniu rozwiązań dla osób starszych w tym: barier, które uniemożliwiają lub utrudniają seniorom korzystanie z usług cyfrowych, 78  korzyści–czego seniorzy oczekują od usług cyfrowych i jakie funkcje byłyby dla nich użyteczne w codziennym dbaniu o zdrowie,  oczekiwań–co ułatwiłoby seniorom korzystanie z usług cyfrowych i co byłoby dla nich wsparciem. Kampanie informacyjno-edukacyjne skierowane do seniorów prowadzone są w mediach o zasięgu ogólnopolskim, zapewniających efektywne dotarcie do obiektywnie największej liczby osób w danej grupie docelowej. Artykuły o charakterze instruktażowym, informujące o tym jak działa e-recepta i e-skierowanie, i jak zalogować się na Internetowe Konto Pacjenta lub aktywować aplikacje mojelKP, publikowane są na portalupacjent.gov.pl, jak również w prasie codziennej ogólnopolskiej oraz w Internecie. Poza kampanią prowadzoną w mediach tradycyjnych, bardzo istotnym działaniem jest bezpośrednie dotarcie do odbiorcy, czyli do pacjenta. W związku z tym wydrukowano i dystrybuowano ulotki informacyjne dedykowane dla seniorów dotyczące Internetowego Konta Pacjenta i aplikacji mojelKP oraz e-usług. Dystrybuowane były w przychodniach i punktach obsługi pacjentów w oddziałach wojewódzkich NFZ. Obok działań marketingowych i kampanii informacyjno-edukacyjnych na bieżąco realizowane były równocześnie działania public i media relations, których efektem były liczne publikacje i materiały dziennikarskie w programach informacyjnych np. „Panorama\", „Fakty\", programy radiowe grupy Polskie Radia. IV.Dostępność Plus dla zdrowia W 2023 r. kontynuowano w Ministerstwie Zdrowia działania zapoczątkowane od 2019 r. w ramach projektu Dostępność Plus dla zdrowia. Jego realizacja wynikała z rządowego Programu Dostępność Plus, którego celem jest zapewnienie swobodnego dostępu do dóbr, usług oraz możliwości udziału w życiu społecznym i publicznym osób ze szczególnymi potrzebami. Celem projektu Dostępność Plus dla zdrowia było dostosowanie szpitali oraz placówek podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) do wymagań osób ze szczególnymi potrzebami. Udział w projekcie dał uczestniczącym w nim placówkom szansę na rozwój i stworzenie przyjaznej przestrzeni dla tych osób. Było to możliwe dzięki takim działaniom, jak m.in. budowa/wymiana wind i podjazdów, dostosowanie pomieszczeń, rejestracji i gabinetów lekarskich, stworzenie nowych miejsc postojowych, zakup nowego sprzętu i łatwiejszy dostęp do alternatywnych sposobów komunikacji pacjentów z placówkami medycznymi. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Ponadto, obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiano personel placówek medycznych na potrzeby osób z niepełnosprawnościami w tym także osób starszych i przekazano wiedzę na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami, dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z opieki zdrowotnej. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Projekt Dostępność Plus dla zdrowia niewątpliwie przyczynił się do poprawy dostępności w placówkach medycznych oraz do wzrostu świadomości w tym zakresie wśród personelu medycznego. Mając świadomość, że potrzeba poprawy dostępności jest wciąż duża, uruchomiono kolejny projekt o nazwie „Dostępność Plus dla AOS”, dedykowany dla placówek Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej, realizowany z programu operacyjnego Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). 79 V. Dodatkowe Działania Ministerstwa Zdrowia w zakresie zdrowotnej polityki senioralnej w 2023 r. Działania na rzecz osób z chorobami otępiennymi i ich bliskich Ministerstwo Zdrowia przygotowywało projekt programu działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi, w tym chorobą Alzheimera, oraz ich bliskim. W 2023 r. prowadzone były także prace nad rozwiązaniami z zakresu wczesnej diagnostyki zaburzeń otępiennych. Dokonano wyboru świadczeń, które mogłyby zostać wprowadzone w tym zakresie m.in. na poziomie POZ. W latach 2022—2023 była realizowana kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera, finansowana ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021—2025 (NPZ). Hasło przewodnie kampanii brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Szczegóły dotyczące tego zadania zostały opisane w części Realizacja narodowego programu zdrowia na lata 2021—2025. W 2023 r., także ze środków NPZ, Instytut Psychiatrii i Neurologii realizował „Program pilotażowy profilaktyki depresji i samobójstw skierowany do osób po 60. roku życia zajmujących się osobami z zaburzeniami otępiennymi”. Celami programu było m.in. podniesienie świadomości na temat zaburzeń otępiennych, zmniejszenie poczucia obciążenia opieką u opiekunów, ograniczenie ryzyka wystąpienia depresji oraz ryzyka myśli samobójczych oraz zwiększenie poczucia istnienia wsparcia społecznego. W 2023 r. przekonsultowano i zatwierdzono założenia projektu „Helpline—uruchomienie i utrzymanie bezpłatnej infolinii dla osób chorych na chorobę Alzheimera lub inne zaburzenia otępienne oraz ich rodzin i opiekunów”. Projekt w tym zakresie ma być realizowany przez Biuro Rzecznika Praw Pacjenta. Infolinia, zgodnie z założeniami, ma mieć formę bezpłatnej, poufnej i nielimitowanej usługi telefonicznej przeznaczonej dla rodzin i opiekunów osób z demencją oraz chorych na zaburzenia otępienne. 1.16 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Bezpośrednia obsługa klientów Klienci w starszym wieku w salach obsługi klientów (SOK) mogą liczyć na pomoc dostosowaną do ich potrzeb. Za zapewnienie wsparcia i pomocy osobom starszym w placówkach ZUS odpowiada opiekun sali obsługi klientów lub inny wyznaczony pracownik SOK, który towarzyszy klientowi od momentu wejścia do placówki ZUS np. przy pobraniu biletu i dotarciu do właściwego stanowiska obsługi. Od 2017 r. działa usługa doradców emerytalnych, którzy informują i udzielają wyjaśnień w zakresie świadczeń emerytalno-rentowych, w szczególności warunków nabywania uprawnień, ustalania wysokości, wypłacania świadczeń, przeliczania lub ponownego ustalania ich wysokości. Doradcy pomagają w wypełnianiu wniosków o świadczenia, informują przyszłych świadczeniobiorców o czynnikach mających wpływ na wysokość świadczenia. W tym celu wykorzystują oni kalkulator emerytalny ustalający prognozowaną wysokość świadczenia — w roku bieżącym lub w następnych latach pomagając tym samym w wyborze najbardziej optymalnego momentu przejścia na emeryturę. W 2023 r. z pomocy doradców emerytalnych w placówkach Zakładu skorzystało ok. 700 tys. klientów. We wszystkich SOK funkcjonują specjalne stanowiska komputerowe dla klientów z ograniczonymi kompetencjami cyfrowymi. Osoby te mogą skorzystać z pomocy pracowników Zakładu m.in. przy zakładaniu profilu PUE ZUS oraz wypełnianiu i przekazywaniu wniosków elektronicznych za pośrednictwem portalu PUE. SOK w ZUS są także w większości przystosowane do obsługi osób starszych wymagających pomocy przy poruszaniu się. Ponadto osoby starsze, które:  doświadczają trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się mogą—podobnie jak i inni klienci kontaktować się z Zakładem za pomocą „Formularza kontaktowego zapytania ogólnego” udostępnionego na stronie www.zus.pl oraz mailowo na adres: cot@zus.pl: 80  wymagają dodatkowej pomocy z uwagi na szczególne potrzeby, mogą zgłosić bezpośrednio w placówce ZUS lub dzwoniąc do Centrum Kontaktu Klientów ZUS (CKK), chęć skorzystania z usługi tłumacza polskiego języka migowego (PJM), systemu językowo-migowego (SJM) i sposobów komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN) podczas obsługi spraw w ZUS. Dodatkowo informacje o pomocy dla osób niesłyszących w zakresie obsługi spraw są zamieszczane w każdej placówce Zakładu, w dobrze widocznym miejscu, na tablicach informacyjnych w formie plakatu ze znakiem ucha. Treść informacji przygotowana jest prostym językiem. Coraz więcej sal jest wyposażonych w pętle indukcyjne. Od 2021 r. w Zakładzie funkcjonuje rozwiązanie dotyczące obsługi przez pracowników ZUS osób ze szczególnymi potrzebami w miejscu ich zamieszkania/pobytu. Usługa wpisuje się w rozwiązania wynikające z ustawy 30 . W sytuacji, gdy klient ze znacznym stopniem niepełnosprawności ruchowej nie jest w stanie skorzystać z dostępnych kanałów kontaktu (osobiście w placówce ZUS, przez PIJE, telefonicznie, e-wizyta), pracownicy ZUS zapewniają obsługę w miejscu jego zamieszkania/pobytu. Zgłoszenia o potrzebie zapewnienia klientowi obsługi w miejscu jego pobytu może dokonać klient, jego bliscy lub opiekunowie. 1 stycznia 2024 r. weszły w życie zmiany do ustawy 31 oraz ustawy 32 . Świadczenie wspierające jest skierowane bezpośrednio do osób z niepełnosprawnością, wśród których dużą grupę stanowią również osoby starsze. Do powyższych zmian w 2023 r. dostosowane zostały SOK poprzez: zorganizowanie stanowisk komputerowych z dostępem do portalu PUE ZUS, dostosowanie systemu kierowania ruchem klientów przez dodanie w menu biletomatu dodatkowego przycisku „Świadczenie wspierające dla osób z niepełnosprawnościami” . przygotowanie intuicyjnego kreatora wniosku o świadczenie wspierające na portalu PUE ZUS, dodanie do kafelka „Emerytury i renty krajowe” informacji o świadczeniu wspierającym w aplikacji do rezerwacji e-wizyt.  udostępnienie w ramach infolinii ZUS dedykowanego profilu tematycznego — świadczenie wspierające. Zakład organizował mobilne punkty wsparcia, zgodnie z dotychczasową praktyką wspierania klientów poza placówkami. Wydarzenia dla klientów poprzedzała kampania informacyjna w placówkach ZUS, w lokalnej prasie oraz na stronie www.zus.pl . Elektroniczna obsługa skierowana do osób starszych Mając na uwadze potrzeby osób starszych, coraz większy nacisk jest kładziony na elektroniczną formę kontaktu klientów z Zakładem, tak aby większość spraw mogły załatwić bez konieczności przychodzenia do placówek. Cały czas rozwijany jest portal PUE ZUS, który umożliwia klientom dostęp do ich danych w ZUS, złożenie wniosków, uzyskanie zaświadczenia o danych zgromadzonych w ZUS, skorzystanie z kalkulatora emerytalnego. Obecnie w ZUS trwają prace nad zmianą wizualizacji portalu i dostosowaniem go w pełni do standardów WCAG 2.1. 1 marca 2023 r. udostępniono klientom na PUE ZUS kalkulator emerytalny w części „symulacja”. Dotychczas przeprowadzenie symulacji wysokości emerytury w przypadku jej przyznania w roku kalendarzowym, w którym wykonywane są obliczenia, możliwe było tylko w kalkulatorze dostępnym u doradców emerytalnych na SOK, podczas e-wizyty oraz u konsultantów CKK. Natomiast kalkulator emerytalny dostępny na PUE dawał możliwość wyliczenia prognozowanej kwoty emerytury wyłącznie na kolejne lata. Biorąc pod uwagę liczne postulaty klientów, dotyczące możliwości samodzielnego 30 z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240, z późn. zm.). 31 z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm.). 32 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.). 81 obliczania na PUE ZUS wysokości emerytury przyznanej po raz pierwszy według nowych zasad w przypadku, gdyby była ona przyznana w roku bieżącym, rozszerzona została funkcjonalność kalkulatora emerytalnego dostępnego na PUE ZUS. Tym samym z poziomu profilu ubezpieczonego klient ma już możliwość samodzielnego wyliczenia kwoty symulacji świadczenia w roku bieżącym. W 2023 r. na portalu PUE ZUS i stronie www.zus.pl klienci dokonali samodzielnie w kalkulatorze emerytalnym ponad 3 mln obliczeń prognozowanej emerytury, a doradcy emerytalni obliczyli prognozowaną emeryturę dla 694,9 tys. klientów. Od stycznia 2023 r. dla emerytów i rencistów została udostępniona możliwość pobrania na telefon (przy użyciu bezpłatnej aplikacji mobilnej mObywatel) elektronicznej wersji legitymacji tzw. Legitymacja. W 2023 r. prowadzone były e-wizyty, tj. wideorozmowy z pracownikami ZUS, podczas których klienci mogli uzyskać informacje m.in. z zakresu emerytur i rent krajowych, międzynarodowych, zasiłków czy też potwierdzić profil PUE ZUS. Z usługi e-wizyt od 2021 r. mogą korzystać osoby niesłyszące, które mogą zarezerwować spotkanie z konsultantem ZUS w obszarze zasiłków oraz emerytur i rent krajowych w języku migowym PJM. W 2023 r. z e-wizyt w obszarze świadczeń emerytalno-rentowych skorzystało ponad 30 tys. klientów. Akcje informacyjne i promocyjne organizowane przez ZUS na rzecz osób starszych Pod hasłem „Senior manager ds. własnego bezpieczeństwa” organizowana była, w okresie od października do listopada 2023 r. wspólnie z Polskim Związkiem Emerytów, Rencistów i Inwalidów, kolejna edycja „Dnia Seniora\". Odbyło się ponad 660 wydarzeń edukacyjnych, aktywizujących i integracyjnych dla seniorów na terenie wszystkich oddziałów ZUS oraz lokalnych instytucji partnerskich, a także wydany został magazyn „ZUS dla Seniora” (nakładem 35 tys. egzemplarzy). Dokument zawierał, opracowane przez ZUS oraz partnerów akcji, artykuły dotyczące bezpieczeństwa finansowego i cyfrowego, ochrony danych osobowych, a także sposobów radzenia sobie z próbami wyłudzeń i oszustw. W magazynie „ZUS dla Seniora” poruszone zostały tematy związane z działalnością ZUS takie jak trzynastki, czternastki czy waloryzacja. Kampania „Bezpiecznie, zdrowo, bezgotówkowo” Od 2021 r. realizowana jest kampania, której celem jest promowanie wśród świadczeniobiorców ZUS wiedzy na temat korzyści z wykorzystania bezgotówkowej formy pobierania świadczeń, poprzez edukację finansową i podniesienie poziomu wiedzy z zakresu bankowości elektronicznej. Odbiorcy kampanii nabywają kompetencji cyfrowych, poszerzają znajomość zasad bezpieczeństwa w sieci oraz świadomość w zakresie zagrożeń. Wspólnie z zaprzyjaźnionymi instytucjami: Policją, urzędami miast, Państwową Inspekcją Pracy i wielu innymi działającymi lokalnie, organizowane były akcje informacyjne dla osób starszych, nie tylko ściśle z zakresu ubezpieczeń społecznych, ale także dotyczące ich bezpieczeństwa, zdrowia i pieniędzy. Kwartalnik naukowy „Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka” Na łamach kwartalnika naukowego wydawanego przez ZUS opublikowano szereg artykułów poświęconych problematyce zabezpieczenia społecznego osób starszych, ich dobrostanu, ze szczególnym uwzględnieniem skutków pandemii Covid-19, która miała wpływ na wysokość emerytur i finanse funduszy ubezpieczeń społecznych, wpływ otoczenia na decyzje dotyczące wieku przejścia na emeryturę. Opublikowano także analizy systemów zabezpieczenia społecznego dla osób starszych w różnych krajach, uwzględniając emerytury, opiekę długoterminową i świadczenia zdrowotne. Zwrócono w nich uwagę na potrzebę holistycznego podejścia do ochrony osób starszych oraz dalszych badań nad ich dobrostanem. Wskazano na trudności osób starszych w finansowaniu opieki długoterminowej przy malejących emeryturach. Zwrócono uwagę na wyzwania związane z zapewnieniem ochrony socjalnej w kontekście globalnego starzenia się populacji—potrzeba nowych rozwiązań dostosowanych do zmieniających się warunków demograficznych i ekonomicznych. 82 Ponadto, w 2023 r. dla osób starszych zorganizowano 126 wykładów na Uniwersytetach Trzeciego Wieku, w których łącznie uczestniczyło ponad 3,9 tys. słuchaczy. Na monitorach umieszczonych w SOK wyświetlane są filmy promocyjne realizowane przez ZUS w ramach kampanii dla seniorów, a także filmy i komunikaty podmiotów współpracujących z Zakładem (np. Policją, UOKiK itp.) Wyświetlane są także aktualne wysokości świadczeń oraz dodatków do emerytur i rent. Do działań promocyjnych, wydarzeń skierowanych do osób starszych wykorzystujemy również media społecznościowe. Na X i Linkedln wspieraliśmy komunikacyjnie wydarzenia takie jak np. Dzień Seniora. Na profilach ZUS publikujemy informacje merytoryczne istotne dla seniorów, np. limity w dorabianiu do emerytury czy renty, wysokości przysługujących świadczeń itp. 1.17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Prezes Urzędu informuje i edukuje seniorów m.in. poprzez stronę internetową i media społecznościowe, współpracę z mediami i instytucjami, akcje i kampanie informacyjne, webinary i podcasty oraz tematyczny portal WWW. W 2023 r. UOKiK prowadził kampanię informacyjną związaną ze zmianą przepisów konsumenckich, które m.in. zwiększyły ochronę seniorów:  wydłużenie do 30 dni terminu na odstąpienie od umowy zawartej podczas nieumówionej wizyty w domu konsumenta lub wycieczki; zakaz zawierania umów finansowych podczas pokazu lub wycieczki czy zakaz przyjmowania płatności przed upływem terminu na odstąpienie od tego typu umów;  możliwość odstąpienia od niektórych umów o świadczenie usług zdrowotnych zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość, przede wszystkim w przypadku tzw. umów obejmujących abonamenty medyczne. Kampanie i akcje informacyjne Prezesa Urzędu kierowane do seniorów nie skupiały się wyłącznie na prawach konsumentów, poruszały również zagadnienia psychologicznobehawioralne—jak wyznaczać granice i bronić swoich praw, jak chronić się przed sztuczkami marketingowymi, wywieraniem presji czy innymi praktykami nieuczciwych sprzedawców. Było to tematem webinarów „Asertywność na pokaz?” i „Badania na pokaz – czyli sztuczki nieuczciwych przedsiębiorców” oraz podcastu „Najdroższe garnki świata, czyli senior na pokazie”. Prezes UOKiK zachęcał także do międzypokoleniowej wymiany informacji na temat nieuczciwych praktyk handlowych, np. reklam środków pseudomedycznych. Ponadto, Prezes UOKiK kontynuował rozpoczętą w 2022 r. ogólnopolską kampanię informacyjną „Stracisz dane – stracisz pieniądze!”, w ramach której m.in. w TVP i Polskim Radiu emitowane były w dwa spoty (dostępne na stronie Stracisz dane, stracisz pieniądze!), ostrzegające konsumentów przed metodami działania oszustów wyłudzających dane, w tym metodami stosowanymi wobec osób starszych i często nieświadomych zagrożeń. W ramach ww. kampanii również prowadzono webinary („Na co uważać, żeby nie stracić danych i pieniędzy”). UOKiK na bieżąco publikował materiały prasowe o działaniach na rzecz walki z nieuczciwymi praktykami, których ofiarami padają często osoby starsze. Komunikował m.in. informacje o zarzutach dla spółki, oferującej bezpłatne badania, które w istocie mają charakter handlowy i podczas których konsumenci mogą zostać wprowadzeni w błąd na temat stanu swojego zdrowia. 83 Spis tabel i wykresów Tabela 1 Oferta Parków Narodowych ...................................................................................................................................13 Tabela 2 Liczba ośrodków wsparcia, które zostały utworzone w 2023 r. w ramach Programu Senior+ ...43 Tabela 3 Sport Dla Wszystkich 2023 .....................................................................................................................................54 Wykres 1 Wartość rozliczonych świadczeń w programie Profilaktyka 40 PLUS (w zł) ...................................74 Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Według stanu na 2023 r. 1 podział administracyjny Polski obejmował: 16 województw, w tym 314 powiatów, 66 miast na prawach powiatu oraz 2 477 gmin. W porównaniu do 2022 r. w grupie 2 477 gmin spadek liczby mieszkańców nastąpił w 1 877 jednostkach (75,8% gmin). W 17 gminach liczba mieszkańców nie uległa zmianie, w pozostałych 583 jednostkach wystąpił wzrost liczby mieszkańców. Wykres 1 Liczba gmin w 2023 r. Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2023 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. świętokrzyskie (29,3%) i woj. łódzkie (28,8%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 24,2%). Zjawisko to obrazuje poniższy wykres. 1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym – stan na dzień 31 grudnia 2023 r. 2477 302 1498 677 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 Gminy ogółem, w tymMiejskieWiejskieMiejsko-wiejskie 2 Wykres 2 Udział osób w wieku 60 lat i więcej w populacji poszczególnych województw (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 27,2% 26,7% 27,4% 26,8% 28,8% 24,2% 24,7% 27,9% 25,4% 26,7% 24,4% 28,0% 29,3% 26,4% 24,6% 27,9% 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubeskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 3 Spis treści 1.1Województwo dolnośląskie .....................................................................................................................................4 1.2Województwo kujawsko-pomorskie .................................................................................................................12 1.3Województwo lubelskie..........................................................................................................................................18 1.4Województwo lubuskie...........................................................................................................................................24 1.5Województwo łódzkie .............................................................................................................................................29 1.6Województwo małopolskie ...................................................................................................................................36 1.7Województwo mazowieckie .................................................................................................................................42 1.8Województwo opolskie...........................................................................................................................................46 1.9Województwo podkarpackie ................................................................................................................................51 1.10Województwo podlaskie ........................................................................................................................................55 1.11Województwo pomorskie ......................................................................................................................................62 1.12Województwo śląskie ..............................................................................................................................................68 1.13Województwo świętokrzyskie .............................................................................................................................76 1.14Województwo warmińsko-mazurskie ..............................................................................................................82 1.15Województwo wielkopolskie................................................................................................................................89 1.16Województwo zachodniopomorskie .................................................................................................................95 Spis tabel ....................................................................................................................................................................................103 4 1.1 Województwo dolnośląskie Tabela 1 Karta województwa dolnośląskiego za 2023 r. 2 WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE Liczba gmin169 Liczba powiatów26 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia19 947 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem289773728880332879271 w tym w wieku 60 lat i więcej775163777533782366 60–64 lata201063189218177765 65–69207037205650204681 70–74166646173679177604 75–797680988210102493 80–84610555816556270 85 lat i więcej625536261163553 Noworodek płci męskiej – 71,4 Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 79,5 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,5 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,331,332,4 Współczynnik zgonów13,912,511,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat1 409Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat133 Ogółem 15-89 lat1 366Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat130 Ogółem 15-89 lat940Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat624 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat60,0 2 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 5 w tym w wieku 60-89 lat17,6 Ogółem 15-89 lat58,2Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat17,2 Ogółem451 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 451 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 404 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 28 Ogółem53Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata4,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury512,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 39,1 Renty rodzinne90,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury28,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,1 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne1,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie dolnośląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2739,90 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 53,2% i 30,0%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1849,29 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,2%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 56,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,7%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 82,7 m2. 6 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2030 Dolnośląska Strategia Integracji Społecznej (DSIS) Działania na rzecz osób starszych Samorząd Województwa Dolnośląskiego kontynuował działania na rzecz seniorów. 1.W ramach funkcjonowania Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego realizowano następujące przedsięwzięcia: przedstawienie informacji o środkach przeznaczonych przez Samorząd Województwa Dolnośląskiego na realizację zadań z zakresu wsparcia osób starszych; włączenie Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego do opracowania nowego statutu Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego; ustalenie dla członków Rady Seniorów zasad zwrotu kosztów podróży na posiedzenia; wsparcie organizacyjne Rady Seniorów oraz powołanych Zespołów Zadaniowych; prowadzenie zakładki Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego na stronie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego; prowadzenie fanpage Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego na Facebook’u. Zarząd Województwa Dolnośląskiego ogłosił: 1.Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych dotyczących prowadzenia działań aktywizujących dolnośląskich seniorów w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na: prowadzeniu działań zapewniających wsparcie psychologiczne i środowiskowe seniorów, w tym wsparcie seniorów w sytuacjach kryzysowych, jako formy przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu; wzmacnianiu różnych form aktywności i kompetencji seniorów, w tym również działań mających na celu przeciwdziałanie defaworyzacji oraz działań międzypokoleniowych; działaniach edukacyjnych mających na celu wykształcenie zachowań i postaw prozdrowotnych seniorów, promocję aktywnego i zdrowego stylu życia; zdobyciu oraz podnoszeniu kompetencji cyfrowych, zwiększaniu wiedzy w zakresie bezpiecznego poruszania się i komunikacji w sieci, w tym korzystaniu z usług e-administracji. 2.Otwarty konkurs ofert z zakresu asystentury osób starszych w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na udostępnieniu usług asystenckich tj. wsparcie seniorów w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego niezbędnych do aktywnego funkcjonowania społecznego (np. wsparcie w przemieszczaniu się m.in. do lekarza, punktów usługowych i innych miejsc publicznych oraz asysta w tych miejscach, spędzanie czasu wolnego, w tym wsparcie podczas zajęć kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, turystycznych itp.) oraz opieki wytchnieniowej tj. czasowa usługa opiekuńcza nad osobą niesamodzielną, świadczone w zastępstwie za opiekuna faktycznego w związku z zaistniałym zdarzeniem losowym, potrzebą załatwienia spraw dnia codziennego lub odpoczynkiem opiekuna faktycznego, pomoc w drobnych pracach domowych. Usługi asystenta w szczególności polegały na pomocy uczestnikom zadania w aktywizacji Seniora w miejscu jego zamieszkania (np. przy wspólnej rozmowie, wspólnym czytaniu, przygotowywaniu posiłku itd.); wyjściu na spacer, powrocie oraz dojazdach w wybrane przez uczestnika zadania miejsce (np. dom, placówki kulturalne, świątynie, placówki służby zdrowia); wyjściu na zajęcia rehabilitacyjne; zakupach z aktywnym udziałem uczestnika przy ich realizacji, załatwianiu spraw urzędowych, 7 nawiązywaniu kontaktu/współpracy z różnego rodzaju instytucjami i organizacjami; korzystaniu z dóbr kultury (muzeum, teatr, kino, galerie sztuki etc.). 3.Otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego pn. „Mobilna Akademia Nestora” w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na opracowaniu koncepcji, organizacji, a także przeprowadzeniu Mobilnej Akademii Nestora w 2023 r. poprzez organizację wykładów/prelekcji z przedstawicielami świata nauki m.in. w obszarach: nauk humanistycznych (np. historia, literatura, literaturoznawstwo, historia sztuki, geografia, archeologia, kulturoznawstwo, filozofia); nauk ścisłych (np. astronomia, informatyka, fizyka, matematyka); nauk medycznych (np. profilaktyka zdrowotna, zdrowie publiczne, psychologia, kardiologia, zagadnienia medyczne chorób wieku senioralnego, w tym chorób otępiennych); nauk społecznych (np. socjologia, politologia, psychologia, prawo, etnografia, nauki o bezpieczeństwie); nauk przyrodniczych (np. ochrona środowiska, ekologia, biologia, weterynaria, dobrostan zwierząt, ogrodnictwo i ochrona roślin, żywienie człowieka); nauk ekonomicznych (np. ekonomia, finanse, bankowość, zarządzanie). Ponadto: 4.Udzielono i przekazano pomoc finansową z budżetu Województwa Dolnośląskiego 33 Jednostkom Samorządu Terytorialnego w ramach Programu Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku. Celem Programu było podnoszenie kompetencji członków rad seniorów, wymiana dobrych praktyk między radami seniorów, uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim, określenie potrzeb rad seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym, budowanie i rozwój polityki senioralnej na Dolnym Śląsku, integracja i aktywizacja osób starszych, a także zapobieganie ich wykluczaniu oraz udzielenie gminom, powiatom z terenu województwa dolnośląskiego pomocy finansowej przeznaczonej na realizację własnych zadań bieżących gmin/powiatów, będących inicjatywą rad seniorów. 5.Udzielono 41 dotacji, których celem była m.in. integracja i aktywizacja dolnośląskich seniorów, wzmacnianie ich kompetencji, wsparcie psychologiczne i informatyczne. 6.Udzielono 15 dotacji celowych z przeznaczeniem na wsparcie seniorów działających w Uniwersytetach Trzeciego Wieku przy dolnośląskich publicznych uczelniach wyższych. 7. Współorganizacja wraz z TOYOTĄ konferencji w fabryce TOYOTA pt. „Współpraca między pracownikami a pracodawcą, jako czynnik determinujący inkluzywności stanowisk pracy”. Podczas konferencji została omówiona sytuacja osób starszych na dolnośląskim rynku pracy, zarzadzanie wiekiem, jako czynnik ochrony zdrowia starszych pracowników oraz stosowane praktyki w zakładach pracy z perspektywy pracownika, a także została zaprezentowana ewolucja na rynku pracy, a także inkluzywność w opiece profilaktycznej nad pracownikami. Pracownicy TOYOTY - fabryki w Wałbrzychu zaprezentowali uczestnikom usprawnienia i udogodnienia na stanowiskach pracy. 8.W związku nowelizacją ustawy o samorządzie województwa regulującą między innymi funkcjonowanie wojewódzkich rad seniorów, Zarząd Województwa Dolnośląskiego Uchwałą nr 7308/VI/23 z dnia 9 sierpnia 2023 r. skierował do konsultacji społecznych projekt „Statutu Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego”. 9.Zorganizowano i przeprowadzono cykl forów Rad Senioralnych. Odbyły się one w czterech subregionach: jeleniogórskim, legnickim, wałbrzyskim oraz wrocławskim. Ich celem była wymiana wiedzy i doświadczeń Rad Seniorów w ramach subregionu, w zakresie prowadzonych działań na rzecz osób starszych, wymiana dobrych praktyk, integracji lokalnych Rad Seniorów, a także określenie potrzeb Rad Seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym. Wydarzenia dotyczyły zwiększenia świadomości seniora w aspekcie kreowania swojego życia oraz 8 świadomości społecznej w zakresie wiedzy dot. „zdrowego starzenia się” oraz tematyka społecznej partycypacji, jako narzędzia w dialogu z samorządem. Podczas Forum Rady Seniorów z Dolnego Śląska przedstawiły dobre praktyki, czyli jak współpracowali z lokalnymi samorządami i partnerami społecznymi, a także o współpracy międzypokoleniowej. 10. Zorganizowano i przeprowadzono III Dolnośląskie Forum Rad Seniorów, którego celem była wymiana wiedzy i doświadczeń Rad Seniorów z Dolnego Śląska w zakresie prowadzonych działań na rzecz osób starszych, wymiana dobrych praktyk, integracja dolnośląskich Rad Seniorów, czy szeroko rozumiane uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim oraz określenie potrzeb Rad Seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym. Podczas wystąpień oraz warsztatów w trakcie Forum poruszono tematykę szans i zagrożeń jakie niesie dla człowieka sztuczna inteligencja, dobrostanu osób starszych, współpracy samorządów z radami seniorów oraz motywacji do aktywnego działania seniorów. Wydarzenie odbyło się w Subregionie Wrocławskim, w którym udział wzięło ponad 240 osób. 11. Wręczono Nagrody Marszałka Województwa Dolnośląskiego im. Krystyny Lasek „Społecznik Roku”. Celem Konkursu było promowanie działań najlepszych dolnośląskich organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów, najlepszych rad seniorów działających na Dolnym Śląsku oraz osób fizycznych działających na rzecz osób starszych, a także promowanie inicjatyw społecznych, tworzenie pozytywnego wizerunku organizacji pozarządowych, rad senioralnych i osób fizycznych działających na rzecz seniorów oraz podkreślanie rangi podejmowanych przez nie działań; 12. Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej w 2023 r. kontynuował realizację Wojewódzkiego Program „NESTOR”, którego celem jest aktywizacja osób starszych oraz zwiększenie ich roli w życiu społecznym. Organizacja biletów wstępu dla Dolnośląskich Seniorów w ramach Wojewódzkiego programu „Nestor” na organizację wydarzeń kulturalnych w sezonie 2024 r. Łączna ilość biletów wynosi - 1641. Poniżej instytucje, z którymi zostały zawarte umowy to: Narodowe Forum Muzyki we Wrocławiu - 519 sztuk; Teatr Polski we Wrocławiu – 110 voucherów; Teatr Dramatyczny im. J. Szaniawskiego w Wałbrzychu – 100 voucherów; Teatr im H. Modrzejewskiej w Legnicy - 100 voucherów; Filharmonia Dolnośląska w Jeleniej Górze – 100 biletów; Dolnośląskie Centrum Filmowe we Wrocławiu – 512 biletów; Stowarzyszenie „Artyści Na Bruku” – 200 voucherów. 13. Prowadzenie na stronie internetowej DOPS bazy podmiotów i organizacji działających na rzecz seniorów w obszarach form wsparcia opiekuńczego, zdrowotnego, rehabilitacyjnego, prawnego, psychologicznego, rekreacyjnego i kulturalnego wg układu powiatowego i gminnego. 14. Przeprowadzenie cyklu 10 szkoleń specjalistycznych wraz z materiałami dydaktycznymi dla nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych (osób świadczących rodzinne usługi opiekuńcze) pt. „Jak opiekować się osobą starszą w domu? – aspekt praktyczny”. W szkoleniu wzięło udział łącznie 185 osób. Szkolenie było bardzo dobrze odbierane przez uczestników. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat Wrocławski „Poprawa bezpieczeństwa seniorów – Koperty Życia” – projekt socjalny zrealizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie we Wrocławiu we współpracy z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Mietkowie. Koperta Życia to karta informacyjna, na której zapisuje się aktualne informacje dotyczące zdrowia (grupa krwi, przebyte choroby, uczulenia, przyjmowane leki), czy kontakt do bliskiej osoby, którą 9 należy powiadomić w nagłych sytuacjach. Kopertę życia przechowuje się w lodówce, a informację o tym umieszcza się na drzwiach mieszkania. Powiat Wołowski W 2023 r. kontynuowany był 2,5 letni projekt międzypokoleniowy pt. „Rada Dialogu Międzypokoleniowego w Powiecie Wołowskim”, w ramach którego zorganizowane zostały 3 debaty społeczne: Mam głos – jak go wykorzystać, Ekologia – moda czy konieczność we współczesnym świecie oraz prawa i obowiązki obywatelskie. Do organizacji debat włączone zostały szkoły ponadpodstawowe z terenu powiatu, środowiska młodzieżowe i senioralne. Z inicjatywy rad odbyła się konferencja Open Space pt. „Potrzeby Powiatu Wołowskiego”. Zarówno młodzież, jak i seniorzy byli organizatorami Dnia Międzypokoleniowego. Gmina m. Wrocław 1. „Program promocji zdrowia psychicznego oraz wsparcia dla osób z problemami zdrowia psychicznego u osób z doświadczeniem choroby psychicznej”. Celem programu było wzmacnianie zdrowia psychicznego u osób z grup wysokiego ryzyka, przeciwdziałanie kryzysom psychicznym oraz wykluczeniu społecznemu osób z doświadczeniem choroby psychicznej, poprawa jakości życia osób z doświadczeniem choroby psychicznej, a także wsparcie dla ich rodzin i opiekunów. W programie uczestniczyło około 180 seniorów. 2. „Program wsparcia osób z zespołami otępiennymi i zaburzeniami psychogeriatrycznymi oraz ich rodzin i opiekunów”. Działaniami korekcyjno – wspierającymi objęto 475 osób po 60 roku życia, u których wystąpiły problemy psychogeriatryczne. W ramach programu prowadzone były grupy wsparcia, warsztaty, zajęcia aktywności ruchowej oraz psychoedukacyjne (indywidualne i grupowe). Ze wsparcia psychologicznego przeznaczonego dla opiekunów osób z zaburzeniami psychogeriatrycznymi skorzystało ponad 130 osób. Przeprowadzono także cykl wykładów dla seniorów pod nazwą „Kiedy zapominanie przeradza się w chorobę”, z których skorzystało 290 osób. 3. Program wsparcia rodzin/opiekunów w opiece nad osobami przewlekle i nieuleczalnie chorymi przebywającymi w środowisku domowym, którego celem było wspieranie procesu leczenia, rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia. Zapewniono 55 osobom niesamodzielnym, przewlekle i nieuleczalnie chorym opiekę pielęgnacyjną w ramach tzw. Łóżek Wytchnienia. W programie wzięło udział 115 osób. 4. Wrocławskie Centrum Seniora - w realizowanych projektach w 2023 r. wzięło udział około 15 tysięcy osób. Zorganizowano m. in.: Dni Babci i Dziadka, Dni Seniora, Akademię Rozwoju Seniora, Szkołę Liderów, Strefa 55+, Radiowy Klub Seniora, Kalejdoskop Seniora, Mistrzostwa Senioralne w nordic walking i biegach o Puchar Komendanta Miejskiego Policji pod Patronatem Honorowym Prezydenta Wrocławia, I Senioralny Festiwal Piosenki Artystycznej, Wrocławskie Filmowe Centrum Seniora, Akademię Dojrzałej Przedsiębiorczości. Kontynuowano współpracę z Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu oraz Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie w ramach projektu CITY &CO „City&Co: Older Adults Co-Creating a Sustainable Age-friendly City”. Międzynarodowy zespół badawczy (Haga, Wrocław, Kraków, Bukareszt) wraz z seniorami stworzył aplikację oraz wypracował standard, jakim powinny charakteryzować się miasta przyjazne wszystkim pokoleniom. Gmina Polkowice „Polkowicka Złota Rączka Plus” - w 2023 r. – zadanie skierowane do samotnych mieszkańców gminy Polkowice, niepracujących zawodowo i mających powyżej 65 lat lub prowadzących wspólne gospodarstwo domowe z osobą w wieku powyżej 65 r.ż., dotyczy też osób samotnych, które opiekują się osobą niepełnosprawną, zapewniło bezpłatną pomoc w drobnych pracach i usterkach domowych 102 seniorom. Wykonano 150 usług naprawczych. 10 Gmina m. Dzierżoniów Projekt „Seniorzy-Seniorom” – akcja umożliwiła bezpłatne wypożyczenie sprzętu seniorom, którzy na swoje dysfunkcje potrzebują wsparcia w postaci wyposażenia w kule, wózki, balkoniki oraz inny niezbędny sprzęt. Wypożyczalnia sprzętu do rehabilitacji była bezpłatna dla wszystkich osób po 60 roku życia. Projekt został zrealizowany przy Dziennym Domu Senior+ w Dzierżoniowie. Gmina m. Kłodzko Czasopismo „Głos Seniora”. Tematyka czasopisma dotyczy mody, zdrowia, rekreacji, miłości po 60-tce, przyrody, bezpieczeństwa, polityki senioralnej, porad zdrowotnych, kulinarnych itp. Są tam także liczne konkursy, w których udział biorą seniorzy. Miesięcznik przekazywany jest do Stowarzyszeń zrzeszających seniorów, Klubów Seniora oraz indywidualnym seniorom zgłaszającym się w celu otrzymania Karty Seniora. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Powiat Głogowski Projekt: „O godność osób starszych i niepełnosprawnych”, realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Głogowie – w ramach Programu Osłonowego „Wspieranie Jednostek Samorządu Terytorialnego w Tworzeniu Systemu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie” – edycja 2023, współfinansowanego ze środków MRiPS. Projekt był inicjatywą mającą na celu poprawę życia seniorów ale i podniesienie świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy stosowanej wobec osób starszych i niepełnosprawnych na terenie Powiatu Głogowskiego. Jednym z działań była edukacyjna kampania przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych w środkach masowego przekazu na terenie Powiatu Głogowskiego (w okresie od września do grudnia 2023 r.) w postaci: 360 odsłon spotu reklamowego w telewizji lokalnej, 40 spotów w lokalnym radio, miesięcznej emisji na telebimie w centrum miasta oraz reklamy w lokalnych gazetach. Opracowano oraz rozpowszechniono ponad 2000 plakatów i ulotek, a także 1000 sztuk poradników i kalendarzy podejmujących tematykę przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych, które zostały rozkolportowane na terenie Powiatu Głogowskiego. Gmina m. Wrocław Społeczny Instytut Trzeciej Generacji, którego celem było stworzenie przestrzeni do współpracy podmiotów sektora publicznego, prywatnego, pozarządowego na rzecz utrzymania seniorów w dobrej kondycji fizycznej i psychicznej i jak najdłużej we własnym środowisku. Było to także miejsce dla osób zainteresowanych kreowaniem polityki senioralnej, dzielenia się swoją wiedzą i doświadczeniem. Niezwykle innowacyjnym mini projektem była „Cyfrowa przestrzeń bez barier”, w którym podmioty biznesowe w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu wspierały seniorów w zakresie ich kompetencji cyfrowych. W ramach Instytutu realizowane były takie działania jak m. in.: organizacja edukacji dla osób starszych (język angielski, niemiecki, prelekcje zdrowotne, prawne), poradnictwo dla seniorów (prawne, psychologiczne, socjalne, cyfrowe), monitorowanie badań, działań, dobrych praktyk na rzecz seniorów, stworzenie przestrzeni partycypacji seniorów, stworzenie platformy wymiany wiedzy i doświadczeń (środowisko nauki i praktycy) – konferencje, spotkania, seminaria, fora, szkolenia (z udziałem naukowców, praktyków, studentów, przedstawicieli instytucji), współpraca z biznesem. Instytut wspierał także i integruje instytucje i podmioty działające na rzecz seniorów na terenie miasta. Gmina Świdnica „Świdnickie Jaskółki” - realizacja projektu została zakończona w dniu 31 marca 2022 r. Jej głównym celem było włączanie osób bezdomnych w wieku senioralnym do uczestnictwa w projekcie 11 z dofinansowaniem z UE pn. „Świdnickie Jaskółki” – pobyt w mieszkaniu wspieranym, wsparcie specjalistów, udział w treningach: zarządzanie budżetem, zarządzanie gospodarstwem domowym, higiena osobista. Od 1 kwietnia 2022 r. projekt znajduje się w okresie trwałości. Gmina m. Wałbrzych Z inicjatywy Rady Seniorów założono na oficjalnej stronie internetowej Urzędu Miejskiego w Wałbrzychu nową zakładkę pn. Aktualności seniorów, w której zamieszczane są najważniejsze informacje dotyczące wałbrzyskiego środowiska senioralnego oraz wydarzeń dedykowanych najstarszym mieszkańcom. 12 1.2 Województwo kujawsko-pomorskie Tabela 2 Karta województwa kujawsko-pomorskiego za 2023 r. 3 WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE Liczba gmin144 Liczba powiatów19 powiatów i 4 miasta na prawach powiatów Informacje o regionie Powierzchnia17 971 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 201772020068761996003 w tym w wieku 60 lat i więcej 522951527289532539 60–64 lata 140930134658128591 65–69 135239137233138236 70–74 109186111967114166 75–79 565836292870720 80–84 416624081240209 85 lat i więcej 393513969140617 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 73,3 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 78,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,93031,1 Współczynnik zgonów 141211,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 936 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 72 Ogółem 15-89 lat 900 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 71 Ogółem 15-89 lat 674 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 435 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 58,1 3 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 13 w tym w wieku 60-89 lat 14,2 Ogółem 15-89 lat 55,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14 Ogółem 314 osoby nieposzukujące pracy - razem 314 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 288 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 18 Ogółem 54,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,9 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 316,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 38,5 Renty rodzinne 65,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 52 Renty z tytułu niezdolności do pracy 12,2 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,4 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie kujawsko-pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2534,15 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 52,0% i 33,6%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1631,42 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,5% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,8%, a na zdrowie – 5,2%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 45,8% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 49,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,1%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,47. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 14 81,3 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2030 Strategia Polityki Społecznej Województwa Kujawsko- Pomorskiego do roku 2030 Regionalny plan rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2023-2024 (RPDI) Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 (RPO WK-P) Działania na rzecz osób starszych „Program zapobiegania upadkom dla seniorów w województwie kujawsko-pomorskim”. Głównym celem programu jest zmniejszenie liczby upadków i urazów wśród osób po 60 roku życia uczestniczących w programie poprzez poprawę sprawności fizycznej oraz wykształcenie nawyków systematycznych ćwiczeń fizycznych wśród uczestników programu, zwiększenie wiedzy uczestników programu dotyczącej wpływu aktywności fizycznej na zdrowie, a także zwiększenie liczby trenerów przygotowanych do pracy z osobami powyżej 60 r.ż. W 2023 r. programem zostało objętych łącznie 911 seniorów. „Kujawsko-Pomorski Program Badań Przesiewowych w Kierunku Tętniaka Aorty Brzusznej” w zakresie przeprowadzania badań przesiewowych (USG aorty brzusznej). Celem programu jest zwiększenie wczesnej wykrywalności tętniaków aorty brzusznej, zmniejszenie śmiertelności związanej z pękniętym tętniakiem aorty brzusznej oraz zwiększenie wiedzy mieszkańców regionu na temat tętniaka aorty brzusznej i czynników ryzyka. Program skierowany jest do mężczyzn w wieku 65-74 lata, palących papierosy, będących mieszkańcami województwa kujawsko-pomorskiego. W 2023 r. programem objęto 927 osób. Innowacyjny projekt „Kujawsko–Pomorska Teleopieka”. Projekt realizowany jest przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Toruniu i skierowany do osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, tj. takich, które ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność wymagają opieki lub wsparcia w związku z niemożnością samodzielnego wykonania co najmniej jednej z podstawowych czynności dnia codziennego. Poza tym, „Kujawsko–Pomorska Teleopieka” to system opiekuńczo- ratunkowy, który składa się z tzw. bransoletki życia umożliwiającej szybkie wezwanie pomocy w sytuacji zagrażającej zdrowiu lub życiu (np. upadku) oraz centrum operacyjnego, w którym odbierane są sygnały alarmowe od podopiecznych 7 dni w tygodniu 24 godziny na dobę. Gromadzone przez system dane medyczne o podopiecznych – informacje o przebytych i przewlekłych chorobach oraz przyjmowanych lekach – mogą być pomocne lekarzom i ratownikom, niosącym im pomoc w sytuacjach nagłego pogorszenia się stanu zdrowia. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Świecie W 2023 r. uruchomiono 14 mieszkań wspomaganych, dysponujących 36 miejscami w nowo wybudowanym bloku. W mieszkaniach tych świadczy się usługi bytowe, pracę socjalną oraz pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu i realizacji kontaktów społecznych, celem utrzymania lub rozwijania niezależności osoby na poziomie jej psychofizycznych możliwości. Architektura mieszkań została dostosowana do potrzeb osób starszych oraz z niepełnosprawnościami. Mieszkania zostały również wyposażone w niezbędne meble oraz sprzęty. W II połowie 2023 r. gmina otworzyła kolejny ośrodek wsparcia dla seniorów tj. Dzienny Dom Pomocy znajdujący się na parterze budynku Mieszkań Wspomaganych. Wsparcie kierowane jest do grupy około 30 osób. Jest to miejsce zapewniające mieszkańcom zarówno mieszkań wspomaganych jak i mieszkańcom gminy poczucie bezpieczeństwa, organizację czasu wolnego i możliwość rozwoju własnych 15 zainteresowań. Placówka oferuje m.in.: wyżywienie (codzienne śniadania i obiady), terapię zajęciową – zajęcia plastyczne, informatyczne, kulinarne, rękodzielnicze, gimnastykę. W ośrodkach wsparcia odbywają się różnorodne imprezy kulturalne, uroczystości oraz spotkania okolicznościowe, np. z okazji świąt. Mieszkańcy mieszkań wspomaganych oraz osoby korzystające z Dziennego Domu Pomocy mogą liczyć na pomoc wykwalifikowanej kadry (medycznej, terapeutycznej, psychologicznej). Gmina Lubicz Centrum Opiekuńczo – Mieszkalne w Gronowie w Gminie Lubiczu powstało w ramach ogłoszonego przez MRPiPS Programu „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, finansowanego z Funduszu Solidarnościowego. Oferta COM adresowana jest do mieszkańców z terenu całej gminy. Jest to pierwszy na terenie gminy obiekt dedykowany ściśle osobom niepełnosprawnym, w tym osobom z demencją i chorobą Alzheimera. Placówka dysponuje 20 miejscami dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (lub orzeczeniem równoważnym), stwarzającego im warunki do pobytu dziennego (10 miejsc) lub całodobowego (10 miejsc) oraz służącego stymulowaniu kompetencji społecznych, wpływowi na procesy uspołecznienia i nawiązywanie relacji interpersonalnych. Gmina Łabiszyn „Poranki dla Seniorów” organizowane w ramach działalności Łabiszyńskiego Domu Kultury. To działania, których głównym celem jest aktywizacja społeczna i organizacja czasu wolnego mieszkańcom Gminy Łabiszyn w jesieni życia. W 2023r. odbyły się 64 poranki. Seniorzy biorą udział w różnego rodzaju aktywnościach tematycznych (warsztaty, wyjazdy plenerowe, spotkania z ciekawymi ludźmi, nowe technologie, prezentacja swoich pasji itp.). Działania prowadzą głównie etatowi pracownicy instytucji angażując do tego niewielkie środki finansowe. Gmina Solec Kujawski Uniwersytet Trzeciego Wieku. Obecnie grupę soleckich słuchaczy tworzy ponad 150 osób. Działalność uniwersytetu to nie tylko odbywające się w cyklu dwutygodniowym wykłady. To także szeroka oferta kulturalna organizowana przez bibliotekę. Wśród działań kulturalno-towarzyskich są inicjatywy związane ze świętowaniem Dnia Babci i Dziadka, Dnia Kobiet, Dni Seniora i wiele innych okolicznościowych wydarzeń. We współpracy z Soleckim Centrum Kultury biblioteka organizuje wyjścia do kina, udział w spektaklach teatralnych, koncertach itp. Biblioteka współorganizuje także wyjazdy do instytucji kultury w Bydgoszczy np. filharmonii, opery, teatru. Seniorski Dyskusyjny Klub Książki – działając w obszarze promocji czytelnictwa biblioteka stwarza przestrzeń dla seniorów do dzielenia się swoimi odczuciami związanymi z czytanymi dziełami. Okazją do tego są comiesięczne spotkania seniorskiego Dyskusyjnego Klubu Książki. Soleccy seniorzy biorą także udział w wydarzeniach organizowanych przez bibliotekę. Są to m.in. spotkania autorskie czy ogólnopolskie akcje czytelnicze m.in. Narodowe Czytanie. Zajęcia rozwojowe – tworząc przestrzeń przyjazną użytkownikowi w ofercie biblioteki znajdują się także zajęcia dla seniorów. Obecnie realizują zajęcia „Zamyśleni”. W ich ramach seniorzy rozwiązują zagadki logiczne. Działanie to ma zapewnić rozwój funkcji poznawczych oraz ćwiczenie szarych komórek. Rajd Odjazdowy Bibliotekarz - jest to działanie kierowane do szerokiego grona odbiorców. Rokrocznie w wydarzeniu bierze także udział grupa seniorów. Rajd Odjazdowy Bibliotekarz to inicjatywa dla fanów dwóch kółek, którzy chcą aktywnie spędzić czas i wspólnie z biblioteką poznawać Solec Kujawski i okolice. W ramach tego wydarzenia nawiązana jest współpraca z Muzeum Solca im. Księcia Przemysła oraz Klubem Turystów Rowerowych Torpedo. Projekty zewnętrzne „Klik w kulturę” – w działaniach bibliotecznych poszukiwano także środków zewnętrznych. W obszarze pracy z seniorami pozyskano środki na realizację projektu Klik w kulturę. 16 W jego ramach przeszkolono w obszarze obsługi komputera grupę ponad 20 seniorów. W ramach tych zajęć tajniki pracy z komputerem poznało ponad 100 soleckich seniorów. Pogotowie książkowe. To inicjatywa polegająca na dostarczaniu książek do osób starszych, chorych, takich, które same nie mogą przyjść do biblioteki i skorzystać z naszej oferty. Tak szeroki zakres działań sprawia, że przeciwdziałamy wykluczeniu społecznemu, edukacyjnemu, kulturalnemu, cyfrowemu seniorów. Miasto Bydgoszcz Program Aktywności Lokalnej dla Miasta Bydgoszczy na lata 2018 – 2025. Założeniem programu jest podniesienie kompetencji społecznych, osobistych Seniorów, przeciwdziałanie ich marginalizacji i wykluczeniu społecznemu. Przykładowe działania środowiskowe: „Senior się dowie, gdy mu pracownik socjalny podpowie” – przedsięwzięcie ma na celu merytoryczne wyjaśnienie zawiłości, pojawiających się w tematyce spraw socjalnych, zdrowotnych. Niejednokrotnie zostaje wzbogacone obecnością przedstawicieli branży medycznej, instytucji publicznych. W Dziale Pomocy Środowiskowej Nr 6 założono ogród, prowadzono nasadzenia roślin, które pielęgnowane są przez osoby starsze. Jest to miejsce spotkań integracyjnych, budowania więzi z naturą i drugim człowiekiem, poznawania nowych osób, ale także wykonywania ćwiczeń fizycznych, zajęć plastycznych, spotkań i pogadanek między innymi z przedstawicielami służby zdrowia. Bydgoska karta seniora 60+. Program działający od 2016 r. ma na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu seniorów poprzez aktywizację życiową tej grupy. Łącznie ponad 160 podmiotów oferuje posiadaczom kart zniżki na wybrane usługi oraz produkty. Warto wspomnieć, że od 2018 r. funkcjonuje „Metropolitalna Karta Seniora 60+”, jako projekt analogiczny, realizowany przez gminy zrzeszone w Stowarzyszeniu Metropolia Bydgoszcz. Bydgoska koperta życia - zainicjowany w 2016 r. program skierowany jest głównie do samotnych osób starszych oraz przewlekle chorych. W 2023 r. wydano około 1 700 kopert życia. Osiedlowe Centra Seniora „Bydgoszcz Seniorom” - idea tego projektu jest taka, aby aktywizacja seniorów dostępna była jak najbliżej ich miejsca zamieszkania – zaplanowano stałe rozszerzanie tej sieci osiedlowych centrów. Bydgoskie Dni Seniorów - coroczne obchody z okazji Bydgoskiego Dnia Seniora odbyły się w dniach 20—21 października 2023 r. Organizatorami obchodów są: Miasto Bydgoszcz, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy, Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów oraz Bydgoska Rada Seniorów. W ramach obchodów zaplanowano konferencje i warsztaty pn.: „Senior - menadżer ds. własnego bezpieczeństwa”, a także usług elektronicznych świadczonych przez ZUS oraz zmian w przepisach ubezpieczeniowych. Seniorzy mieli również możliwość wzięcia udziału w lekcji samoobrony, kursie pierwszej pomocy, warsztatach fotograficznych Na przybyłych gości czekały również punkty konsultacyjne takie jak: indywidualne konsultacje z dietetykiem, biologiem, Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Narodowym Funduszem Zdrowia, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Bydgoską Radą Seniorów oraz Biurem Aktywności Społecznej. Obchody zakończyły się uroczystą galą, podczas której wręczono wyróżnienia, dla osób szczególnie zasłużonych w pracy na rzecz bydgoskich seniorów. W wydarzeniu wzięło udział ponad 200 seniorów. Dział senioralny w gazecie „Bydgoszcz Informuje” - dyrektywa dostępności. W comiesięcznym informatorze miejskim „Bydgoszcz Informuje” wprowadzono dział dla seniorów, a także publikowany jest każdorazowo numer telefonu informacyjnego dla seniorów, obsługiwany przez Biuro Aktywności Społecznej Urzędu Miasta Bydgoszcz. 17 Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Brześć Kujawski Kąpiele w lesie (realizowane w ramach działalności Klubu Senior+) to prozdrowotna, salutogenna praktyka łącząca z naturą, która ma na celu poprawę samopoczucia, złagodzenie stresu i zachęcenie do relaksu. U jej podstaw leżą: zasady uważności, zachęcające do otwarcia zmysłów na leśną atmosferę, powolny spacer po lesie, wdychanie leśnego powietrza i wspieranie emocjonalnego połączenia z krajobrazem. Regularne kąpiele pozytywnie oddziałują na stan zdrowia np. obniżenie ciśnienia, redukcję poziom stresu, obniżenie poziomu kortyzolu i adrenaliny, wywołanie stan odprężenia, obniżenie poziomu cukru we krwi, pobudzenie układu immunologicznego. Gmina Solec Kujawski Biblioteka Publiczna posiada bogate doświadczenie w działaniach z obszaru edukacji ekonomicznej seniorów. Brano udział w 3 edycjach projektu: O finansach... w bibliotece. W jego ramach przeszkolono grupę ponad 70 seniorów z zakresu finansów osobistych oraz bankowości z nakierowaniem na bankowość elektroniczną. Brano także udział w międzynarodowym projekcie edukacji ekonomicznej FINLIT. Placówka była jedną z wiodących bibliotek z Polski. Biblioteka pełniła także rolę instytucji wspierającej działania seniorów w ramach projektu. 18 1.3 Województwo lubelskie Tabela 3 Karta województwa lubelskiego za 2023 r. 4 WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Liczba gmin213 Liczba powiatów20 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia25 122 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 203829920246372011047 w tym w wieku 60 lat i więcej 542899546452551825 60–64 lata 140125133904129249 65–69 136484138337138355 70–74 108086111597115159 75–79 631106910375468 80–84 485964712746356 85 lat i więcej 464984638447238 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 79,5 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,9 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,431,532,6 Współczynnik zgonów 14,912,311,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 917 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 78 Ogółem 15-89 lat 880 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 76 Ogółem 15-89 lat 705 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 441 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 56,5 4 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 19 w tym w wieku 60-89 lat 15,0 Ogółem 15-89 lat 54,3 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,6 Ogółem 303 osoby nieposzukujące pracy - razem 303 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 275 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 18 Ogółem 57,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 312,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 33,4 Renty rodzinne 52,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 97 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,9 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie lubelskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2461,44 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 53,1% i 34,6%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1558,16 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 18,2%, a na zdrowie – 5,8%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 50,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 44,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,53. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 100,8 m2. 20 Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubelskiego na lata 2021-2030 Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych na lata 2021-2025 Działania na rzecz osób starszych Projekt partnerski pn. „Polityka Senioralna EFS+”. Projekt skierowany jest do seniorów, tj. osób w wieku 65 lat i więcej – w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a także do opiekunów faktycznych osób w wieku 65 lat i więcej z województwa lubelskiego. Adresatami projektu jest także kadra bezpośrednio świadcząca usługi na rzecz seniorów w społeczności lokalnej. Głównym celem projektu jest poprawa dostępu do usług społecznych i zdrowotnych dla seniorów, w szczególności dla osób w niekorzystnej sytuacji oraz dla ich opiekunów z 36 gmin z terenu województwa lubelskiego. W ramach projektu zaplanowano przede wszystkim usługi opiekuńcze świadczone w społeczności lokalnej w formach dziennych, wsparcie opiekunów nieformalnych (m.in. poradnictwo psychologiczne i gerontologiczne), a także szkolenia kadry bezpośrednio świadczącej usługi na rzecz seniorów, pomoc prawną i doradztwo w zakresie dostępności, wypożyczalnię sprzętu rehabilitacyjnego, zakup opasek życia i pakietów bezpieczeństwa. Współpraca z Wojewódzką Radą ds. Polityki Senioralnej przy Marszałku Województwa Lubelskiego, Rada cyklicznie współpracuje z Regionalnym Ośrodkiem Polityki Społecznej w Lublinie w zakresie organizacji obchodów Wojewódzkiego Dnia Rodzin – członkowie Rady pośredniczą w kontaktach z lokalnymi artystami, zgłaszają propozycje tematyki prelekcji itp. Przedstawiciele Rady zasiadają w komisji konkursowej wyłaniającej laureatów konkursów „Gmina przyjazna Seniorom” oraz „Aktywny Senior”. Rada aktywnie włączała się w proces wprowadzania na terenie województwa lubelskiego Ogólnopolskiej Karty Seniora i stale rekomenduje ją w swoim środowisku. W 2023 r. zwołano 2 posiedzenia Rady. Wspieranie organizacji pozarządowych realizujących projekty na rzecz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu osób starszych – zlecanie zadań w ramach konkursów ofert oraz w trybie pozakonkursowym. W 2023 r. dotacja w wysokości 220 588,87 zł została przekazana 17 organizacjom, które działaniami projektowymi objęły 1 442 seniorów z terenu województwa lubelskiego. Województwo Lubelskie dofinansowało m.in. poradnictwo psychoprofilaktyczne i psychologiczne, prawne, organizację wycieczek, wyjazdów, pikników integracyjnych oraz różnorodnych warsztatów tj. fotograficznych, fizjoterapeutycznych, muzycznych, plastycznych, ogrodniczych, florystycznych, teatralnych, rękodzielniczych, kulinarnych, cyfrowych, komunikacji społecznej, obsługi urządzeń komputerowych, nauki języka angielskiego, animacji kulturalnej, gimnastyki wodnej oraz wykładów w 12 Uniwersytetach Trzeciego Wieku. Realizacja Wojewódzkiego Programu na Rzecz Osób Starszych na lata 2021 – 2025, którego celem jest m.in. poprawa jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej oraz usług społecznych, rozwój aktywności społecznej, zawodowej, kulturalnej i edukacyjnej osób starszych, a także zapobieganie zjawisku przemocy i dyskryminacji wobec osób starszych. Ogólnopolska Karta Seniora dla mieszkańców województwa lubelskiego. Program przeznaczony jest dla seniorów w wieku 60 lat i więcej zamieszkałych na terenie całej Polski, którzy dzięki posiadaniu karty mogą skorzystać z promocji przygotowanych przez partnerów programu m.in. uzdrowiska, ośrodki zdrowotno-medyczne, instytucje kulturalne, sportowe, rekreacyjne. Karta Seniora wydawana jest bezpłatnie. Ogólnopolską Kartę Seniora wydano dla 8 575 seniorów z województwa lubelskiego, w tym dla 1 268 w 2023 r. Wojewódzki Dzień Rodzin 2023. W dniu 29 sierpnia 2023 r. zorganizowano „Wojewódzki Dzień Rodzin” w Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie dla seniorów, rodzin zastępczych i rodzin adopcyjnych z województwa lubelskiego. Celem wydarzenia jest promowanie wartości rodziny, integracji międzypokoleniowej, promowanie gmin na terenie których prowadzone są cenne inicjatywy na rzecz 21 osób starszych oraz podkreślenie aktywności seniorów uczestniczących w życiu społeczności lokalnej. Podczas „Wojewódzkiego Dnia Rodzin” uhonorowani zostali laureaci konkursów pt. „Gmina przyjazna Seniorom” oraz „Aktywny Senior”. Spotkanie, w którym wzięło udział ponad 500 osób, uświetniły występy taneczne i muzyczne dzieci i młodzieży, lokalnych kapel i zespołów artystycznych. Promowanie aktywności samorządów lokalnych oraz aktywności Seniorów w środowisku lokalnym poprzez organizację konkursów. Podobnie jak w latach ubiegłych w 2023 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Lublinie ogłosił 2 konkursy: „Gmina przyjazna Seniorom” i „Aktywny Senior”. Celem konkursów jest promowanie innowacyjnych, wielozakresowych działań na rzecz osób starszych przez gminy województwa lubelskiego oraz promowanie seniorów aktywnie uczestniczących w życiu społeczności lokalnej. W kategorii „Gmina przyjazna Seniorom” nagrodzono 5 gmin oraz przyznano wyróżnienia dla 3 gmin, natomiast w kategorii „Aktywny Senior” laureatami konkursu zostały 3 osoby oraz przyznano wyróżnienia dla 4 osób. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Miejska Lubartów ,,Kartka dla Seniora” – przygotowana okolicznościowa kartka z życzeniami świątecznymi dotarła do 45 samotnych osób, korzystających z usług opiekuńczych. W okresie Świąt Wielkanocnych do życzeń dołączony był słodki upominek. W trakcie „Lubartowskiego Dnia Seniora” pracownicy MOPS w Lubartowie rozdawali przygotowane dla seniorów w poprzednim roku ,,Recepty na Bezpieczeństwo” – instruktaż postępowania w przypadku próby wyłudzeń finansowych. W 2023 r. w ramach corocznej współpracy z prywatną osobą realizowano wsparcie w formie spotkania oraz paczek dla seniorów w okresie Świąt Wielkanocnych oraz w okresie Świąt Bożego Narodzenia. Kierowano osoby do PCK w celu odbioru żywności krótkoterminowej, udziału w śniadaniu Wielkanocnym i Wigilii organizowanych w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, przy współpracy z DDPS ułatwiono dostęp do badań profilaktycznych 40+, badań słuchu. Ponadto typowano osoby do udziału w Szlachetnej Paczce, informowano o Karcie Dużej Rodziny, Ogólnopolskiej Karcie Seniora. Gmina Miejska Tomaszów Lubelski „Seniorze zmieniaj swoje miasto”. Program ten miał na celu stworzenie spójnej i kompleksowej polityki na rzecz seniorów przez seniorów w obszarze aktywności społecznej, ruchowej, rozwijania umiejętności komunikacji interpersonalnej, budowania dialogu społecznego, budowania samooceny i osiągania zamierzonych celów. Podczas realizacji w/w Programu została opracowana diagnoza. Prezentacja osiągnięć - konferencja odbyła się w grudniu 2023 r. z udziałem seniorów naszego miasta oraz wolontariuszy. Zaprezentowano m.in. opracowanie dokumentów strategicznych Miasta Tomaszów Lubelski. Ponadto w ramach projektu zaplanowano i opracowano Tomaszowską Strategię Polityki Senioralnej na lata 2024-2028. Projekt był dofinansowany ze środków rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021-2025”. Spółdzielnia socjalna „Aktywni - Kreatywni”, która m.in. świadczy usługi opiekuńcze dla osób starszych, pomagając im w codziennych czynnościach, opiece higienicznej oraz dbaniu o utrzymywanie czystości w miejscu zamieszkania, robieniu zakupów. Spółdzielnia świadczy również inne usługi, np. w formie sprzątania nagrobków, wypożyczania sprzętu, sprzątanie wnętrz. Spółdzielnia jest podmiotem osób prawnych: Miasta Tomaszów Lubelski oraz Stowarzyszenia „Nowe Miasto”. „Miejsce Przyjazne Seniorom”. Celem konkursu jest promowanie działań instytucji i organizacji, które poprzez stosowanie odpowiednich rozwiązań architektonicznych oraz oferowanie odpowiednich produktów, usług i zniżek, przyczyniają się do tego, że osoby starsze traktowane są w sposób godny, czują się potrzebne oraz dowartościowane. 22 Gmina Ułęż W porozumieniu z Lubelskim Ośrodkiem Samopomocy w Lublinie Gmina Ułęż realizowała projekt pn. „Powiat Puławski Przyjazny Seniorom”, w którym uczestniczyło ponad 90 seniorów. Uczestnicy brali udział w różnorodnych zajęciach tj. trening pamięci, warsztaty z zakresu dbałości o ciało i zdrowie, kurs wizażu, warsztaty florystyczne, warsztaty kulinarne, dietetyka, warsztaty zdrowego żywienia, rękodzieło, zajęcia językowe, zajęcia komputerowe e–senior, spotkania z radcą prawnym, psychologiem, techniki relaksacyjne, zajęcia sportowe, zajęcia ruchowe, nordic walking, warsztaty taneczne, zajęcia z gimnastyką w basenie, masażach, warsztaty i wyjazdy motywacyjno-integracyjne. Seniorzy brali też udział w wyjazdach do miejscowości takich jak: Kraków – Wieliczka, Poznań – Gniezno, Wiatrakowo w okolicach Kazimierza Dolnego, oraz na basen do Nałęczowa. Projekt pn. „Usługi indywidualnego transportu door–to- door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych w Gminie Ułęż”. W ramach projektu uczestnicy korzystali z transportu samochodem specjalnie dostosowanym do potrzeb osób starszych i z różnymi niepełnosprawnościami, w asyście. Z programu skorzystało ponad 100 osób. W ramach dostępności architektonicznej wielorodzinny budynek mieszkalny dwuklatkowy został wyposażony w wideodomofon i bezkluczykowy zamek, a także światło samozapalające i automatyczne domykacze drzwi. Dodatkowo zostały oznaczone kontrastowo poręcze i schody na klatkach schodowych. Starostwo Powiatowe w Radzyniu Podlaskim W 2023 r. starostwo przeprowadziło cykl programów oferujących seniorom szkolenia i kursy zawodowe. Celem przedsięwzięcia była pomoc seniorom w zdobywaniu nowych umiejętności, zwiększeniu ich konkurencyjności na rynku pracy i przeciwdziała wykluczeniu zawodowemu ze względu na wiek. W ramach działa uwzględniono także promocję elastycznych form zatrudnienia. Gmina Miejska Hrubieszów Gimnastyka umysłu dla seniorów - zajęcia usprawniające pamięć i koncentrację, przy zastosowaniu różnych technik doskonalenia umiejętności pamięciowych (w 43 zajęciach uczestniczyło 340 osób); „Hrubieszów - dzielimy się wspomnieniami” to cykliczne, comiesięczne spotkania polegające na prezentowaniu skanów fotografii, dokumentów i nagranych wspomnień gromadzonych w ramach Cyfrowego Archiwum Tradycji Lokalnej. Uczestnicy mogli również przynosić własne stare fotografie. Spotkania są okazją do snucia wspomnień o Hrubieszowie oraz o ludziach z nim związanych, rozpoznawania znajomych twarzy na fotografiach i opowiadania własnych historii (w 7 spotkaniach uczestniczyło 94 osoby). Ławka dla seniora – montaż ławek na traktach pieszych, służących seniorom jako miejsce odpoczynku przy przemierzaniu dłuższych tras. Miasto na prawach powiatu Lublin Projekt „Razem bezpieczniej - łączymy pokolenia w mieście Lublin” w okresie czerwiec - grudzień 2023. We współpracy z Komendą Miejską Państwowej Straży Pożarnej zorganizowano 3 tury zajęć (28 września, 5 i 10 października) dla trzech 20 osobowych grup seniorów w Interaktywnym Centrum Edukacji Przeciwpożarowej. W sumie wzięło w nich udział ok. 60 seniorów. Kolejnym elementem realizacji projektu były spotkania w siedzibie Wydziału przy ul. Leszczyńskiego 23, współorganizowane przez Centrum Interwencji Kryzysowej. Adresatami byli lubelscy seniorzy, a prelegentami psycholog oraz prawnik z Centrum Interwencji Kryzysowej. Odbyły się 4 spotkania (6, 13, 20 i 27 października), wzięło w nich udział 70 osób. Program spotkań w części psychologicznej dotyczył radzenia sobie w sytuacjach przemocy fizycznej i psychicznej, dbania o swój dobrostan psychiczny, zgłaszania przemocy i korzystania z usług pomocy psychologicznej oferowanej przez CIK. W części prowadzonej przez prawnika omówiono prawa osób pokrzywdzonych przestępstwem, prawa konsumentów, warunki 23 zawierania umów kupna i odstępowania od umowy, sporządzania ważnego testamentu i różnych innych dokumentów, w tym dotyczących rozporządzania majątkiem. Podczas wszystkich powyższych spotkań uczestnikom rozdawano tzw. koperty życia, oraz opaski odblaskowe. Powiat Rycki Turniej Kół Gospodyń Wiejskich, Stowarzyszeń i Zespołów Ludowych Powiatu Ryckiego. Edycja w 2023 r. odbyła się pod nazwą „Biesiada Góralska w Rososzy”. Impreza ma formę pikniku rodzinnego, podczas którego odbywają się m.in. koncerty, konkursy (konkurs na najładniejsze stoisko KGW, konkurs na potrawę z regionalnych produktów itp.). W plebiscycie wzięło udział około 40 kół, stowarzyszeń i zespołów ludowych z regionu, których członkowie to w większości osoby 60+. Impreza ma na celu przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, ze szczególnym uwzględnieniem społeczności małych miejscowości i wsi oraz aktywizację osób 60+ do podejmowania działań w zakresie przekazywania historii i kultury młodszym pokoleniom. Działania te integrują różne grupy wiekowe oraz umożliwiają przekazywanie wartości i tradycji. Spotkania odbywają się w szkołach, przedszkolach i miejscach publicznych, takich jak biblioteki. Seniorzy dzielą się swoimi umiejętnościami i doświadczeniami, prowadząc warsztaty rękodzieła, opowiadając historie czy ucząc dzieci dawnych gier i zabaw. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Miejska Hrubieszów Usługa „Mobilny Urzędnik” – wprowadzona przez Urząd Miasta Hrubieszów, polegająca na obsłudze Klientów poza siedzibą Urzędu. Usługa skierowana jest do osób zamieszkujących na terenie Miasta Hrubieszów, które z powodu niepełnosprawności ruchowej lub z racji starszego wieku mają problemy w poruszaniu się w stopniu uniemożliwiającym im samodzielną wizytę w Urzędzie Miasta Hrubieszów. Gmina Wohyń Gmina Wohyń regularnie organizuje z myślą o mieszkańcach, przede wszystkim seniorach, bezpłatne porady i konsultacje lekarzy specjalistów z Samodzielnych Publicznych Szpitali Klinicznych Nr 1 i 4 w Lublinie, tzw. „Białe soboty/niedziele”. Gmina Jastków Założenie i prowadzenie w mediach społecznościowych lokalnej grupy pomocowej „Widzialna ręka Jastków”. Grupa skupia mieszkańców Gminy Jastków i najbliższych okolic. W grupie można zaoferować pomoc lub uzyskać wsparcie w rozwiązaniu konkretnych problemów, np. pomoc dla seniorów w uzyskaniu odpowiedniej pomocy. 24 1.4 Województwo lubuskie Tabela 4 Karta województwa lubuskiego za 2023 r. 5 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE Liczba gmin82 Liczba powiatów12 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia13 988 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 985487979976975023 w tym w wieku 60 lat i więcej 257091259139261463 60–64 lata 706036658762701 65–69 695597003370241 70–74 552425735658507 75–79 250312894133935 80–84 186831809317673 85 lat i więcej 179731812918406 Noworodek płci męskiej – 70,5 Noworodek płci męskiej – 72,6 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 79,0 Noworodek płci żeńskiej – 80,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,830,131,4 Współczynnik zgonów 1411,911 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 458 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 43 Ogółem 15-89 lat 450 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 43 Ogółem 15-89 lat 335 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 209 5 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki („.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 25 Ogółem 15-89 lat 57,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 17,0 Ogółem 15-89 lat 56,7 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 17,0 Ogółem 153 osoby nieposzukujące pracy - razem 153 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 140 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 15,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 1,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 167,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 18,5 Renty rodzinne 28,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 9,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 2,7 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 0,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie lubuskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2745,66 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,3% i 33,7%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1600,89 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,9%, a na zdrowie – 4,7%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 59,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 35,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. 26 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,29. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 81,3 m2. Dokumenty i strategie Wojewódzki Plan Transformacji województwa lubuskiego na lata 2022-2026 Wojewódzki Program na rzecz Osób Starszych Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubuskiego na lata 2021-2030 Działania na rzecz osób starszych Lubuska Karta Seniora. Karta wydawana jest przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej od 2019 r. W 2023 r. wydano 515 kart. Dane na 31 grudnia 2023 r. wykazują, że 36 podmiotów zaoferowało 36 zniżek i rabatów dla seniorów. Lubuska Społeczna Rada Seniorów. Rada jest organem konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym, działającym przy Marszałku Województwa Lubuskiego na rzecz wzmocnienia i rozwoju regionalnej polityki senioralnej. Powołanie Rady przyczynia się do zwiększenia zaangażowania starszych mieszkańców województwa w życie społeczne regionu, zapewnia seniorom wpływ na sprawy dotyczące jakości ich życia, wzmacnia więzi międzypokoleniowe, a w szerszym zakresie-podejmując różne inicjatywy, przeciwdziała wykluczeniu społecznemu osób starszych. W 2023 r odbyły się 4 posiedzenia. W lubuskich gminach funkcjonują zorganizowane lub nieformalne grupy wsparcia dla osób starszych, np.: W województwie Lubuskim funkcjonują Uniwersytety Trzeciego Wieku oraz ich filie.. Celem działalności UTW jest stworzenie możliwości zdobycia wiedzy przez osoby w podeszłym wieku, które chciałyby dalej kontynuować naukę. Seniorzy mają możliwość samokształcenia, poznawania środowiska, poszerzania wiedzy i umiejętności, wykonywania społecznie użytecznych działań, wypełnienia wolnego czasu, utrzymywania więzi towarzyskich oraz stymulacji psychicznej i fizycznej. Rady Seniorów, które są zespołami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym, współpracującymi z organami samorządu gminnego, powiatowego i wojewódzkiego w obszarze spraw lokalnych, w szczególności dotyczących planowania i realizacji polityki senioralnej. W skład rad wchodzą zwykle przedstawiciele osób starszych oraz przedstawiciele podmiotów działających na rzecz seniorów, organizacji pozarządowych oraz podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku, w szczególności przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku. Na terenie województwa lubuskiego funkcjonują: wojewódzka rada seniorów – Lubuska Rada Seniorów, 2 powiatowe rady seniorów oraz 12 gminnych rad seniorów. W województwie lubuskim prężnie funkcjonują liczne koła gospodyń wiejskich i lokalne grupy działania. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Babimost „Senior z kulturą\". Projekt miał na celu podnoszenie kompetencji artystycznych, prozdrowotnych, budowanie własnej wartości, wzrost aktywności społecznej, a także integrację społeczną dla seniorów w wieku 60+. Miasto Zielona Góra Zgrani Zielonogórzanie 50+. Jest to miejski program lojalnościowo rabatowy, którego celem jest aktywizacja osób po 50 roku życia, wspieranie lokalnych przedsiębiorców, promowanie spędzania wolnego czasu przez dziadków z wnukami. W 2023 r. w Programie uczestniczyło 219 partnerów. Od początku trwania programu skorzystało 36 051 osób. 27 Opieka wytchnieniowa (piąta edycja). Program oferował bezpłatny odpoczynek dla osób opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi oraz osobami z niepełnosprawnościami w stopniu znacznym poprzez przyznanie usługi opieki wytchnieniowej. 100% kosztów usług z budżetu p. Wsparcie w formach: opieka wytchnieniowa, pobyt dzienny w miejscu zam. osoby z niepełnosprawnością 240 godz. na jedną osobę; opieka wytchnieniowa, pobyt dzienny 240 godz. na jedną osobę; opieka wytchnieniowa pobyt całodobowy z limitem 14 dni na jedną osobę. Z programu w 2023 r. skorzystało 93 osoby. „Stop demencji” – inicjatywa skierowana do podopiecznych Zakładu Pielęgnacyjno – Opiekuńczego - Leczniczego w Zielonej Górze Celem inicjatywy było usprawnienie procesu komunikacji podopiecznych z osobami bliskimi, poprzez propagowanie ćwiczeń usprawniających procesy postrzegania, myślenia i zapamiętywania, powadzonych z udziałem doświadczonych wolontariuszy. Stare Kurowo Akcja promocyjna „Stop przemocy domowej – nie bądź obojętny, reaguj”. W ramach inicjatywy zespół interdyscyplinarny przygotował „Gminny informator dotyczący przeciwdziałania przemocy domowej” wraz z wersją do umieszczenia na stronie internetowej. Informator zawiera dane instytucji udzielających pomocy na rzecz osób doznających przemocy domowej. Babimost Biblioteka Publiczna w Babimoście organizuje spotkania seniorów w ramach \"Dyskusyjnego Klubu Książki dla Dorosłych\" 6 . Cykliczne spotkania z literatura zapewniają aktywność kulturalną. Gorzów Wielkopolski Mała Akademia Jazzu dla Seniorów. Coroczny projekt realizowany przy współpracy z Jazz Clubem pod Filarami, działającym na terenie miasta. Program obejmował realizację cyklu bezpłatnych koncertów przeznaczonych dla starszej publiczności. Koncerty były zróżnicowane tematycznie, z udziałem znanych osobistości sceny muzycznej. Zbąszynek Realizacja programu Domowe S.O.S. Program polega na usuwaniu drobnych usterek domowych, nieodpłatnym wykonywaniu drobnych prac naprawczych. Program kierowany jest do osób w wieku 70+, zwłaszcza samotnych, którzy nie potrafią poradzić sobie z wykonaniem podstawowych czynności technicznych tj. wymiana żarówki, klamki, wbicie gwoździ, etc., niewymagające specjalistycznej wiedzy oraz specjalistycznych uprawnień np. gazowych, hydraulicznych itp. W 2023 roku udzielono 17 usług. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Sulechów Dom Dziennego Pobytu Emeryta i Rencisty w Sulechowie w ramach oferty terapeutycznej prowadzi silwoterapię. Metoda ta oparta jest na kontakcie z przyrodą. Przebywanie na łonie natury, pośród zieleni i drzew z dala od ruchu ulicznego wycisza, odpręża, relaksuje poprawiając stan psychofizyczny uczestnika zajęć. W 2023 r. działania te poszerzono o wyjazdy na sulechowską tężnie. Mikroklimat wokół przedmiotowej przestrzeni wykorzystywany jest w profilaktyce i leczeniu schorzeń górnych dróg oddechowych, zapalenia zatok, rozedmy płuc, nadciśnienia tętniczego, alergii, nerwicy wegetatywnej czy 6 https://bpbabimost.naszabiblioteka.com/n,dyskusyjny-klub-ksiazki-dla-doroslych-11 28 też w przypadku ogólnego wyczerpania, a wspólny wyjazd grupowy aktywizuje oraz umacnia poczucie więzi. Gmina Trzciel Odwrócona asystentura - \"Dzieci dla seniora\" projekty z dziećmi objętymi wsparciem asystenta rodziny np. „Wysiewanie wiosennych kwiatów\", „Karma dla ptaków\", „Na tropie wielkanocnego zająca\", „Bee fun Dzień dziecka na wesoło\". 29 1.5 Województwo łódzkie Tabela 5 Karta województwa łódzkiego za 2023 r. 7 WOJEWÓDZTWO ŁÓDZKIE Liczba gmin177 Liczba powiatów21 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia18 219 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 239494623784832362519 w tym w wieku 60 lat i więcej 678487679139681458 60–64 lata 170391161166152675 65–69 173487173570172344 70–74 142051144704147490 75–79 806318982699027 80–84 561405447154079 85 lat i więcej 557875540255843 Noworodek płci męskiej – 70,6 Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 79,0 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,9 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,8 Współczynnik feminizacji 110110110 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 3334,135,2 Współczynnik zgonów 15,81412,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 140 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 97 Ogółem 15-89 lat 1 096 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 96 Ogółem 15-89 lat 813 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 552 7 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 30 Ogółem 15-89 lat 58,4 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 14,9 Ogółem 15-89 lat 56,1 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,8 Ogółem 375 osoby nieposzukujące pracy - razem 375 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 352 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 15 Ogółem 53,2 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 443,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 31,9 Renty rodzinne 73,5 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 69,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 10,1 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie łódzkim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2555,46 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 57,5% i 31,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1774,58 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,5% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,6%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 48,2% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 45,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 6,1%. 31 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,42. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 86,2 m2. Dokumenty i strategie Strategia w zakresie polityki społecznej województwa łódzkiego do 2030 Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Łódzkiego na lata 2023-2025 Działania na rzecz osób starszych W województwie łódzkim na poziomie regionalnym w roku 2023 Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi podjęło następujące działania na rzecz osób starszych ogłoszono otwarte konkursy ofert, w ramach których przyznano dotacje na realizację zadań dedykowanych seniorom: na wsparcie realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób - działania na rzecz osób starszych. Przyznano dotacje 13 organizacjom pozarządowym na łączną kwotę 260 000,00 zł. W ramach realizowanych projektów prowadzone były m.in.: warsztaty tematyczne (np. sportowe, zdrowotne, psychologiczne, manualne, plastyczne, muzyczne, kulinarne, ogrodnicze, komputerowe, nabywania kompetencji społecznych); spotkania seniorów z młodzieżą o charakterze historycznym; wyjazdy do kina, teatru i filharmonii; jednodniowe wyjazdy krajoznawcze; imprezy integracyjne i okolicznościowe. na powierzenie realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób - działania na rzecz osób starszych w ramach Budżetu Obywatelskiego Województwa Łódzkiego „ŁÓDZKIE NA PLUS”. Przyznano dotację w wysokości 32 375,00 zł na realizację zadania Ekologia i aktywność – wieruszowski Senior, w zakresie którego odbyły się m.in. warsztaty rękodzielnicze, ogrodnicze i kulinarne, spływ kajakowy, rajd rowerowy, wycieczka do arboretum, plenerowa wystawa fotograficzna, zajęcia ruchowe z Zumba-Gold i z jogi oraz piknik integracyjny. W projekcie wzięło udział 100 seniorów z terenu powiatu wieruszowskiego. na realizację zadań publicznych Województwa Łódzkiego mających na celu aktywizowanie mieszkańców regionu w ramach Wojewódzkiego Programu pn. Moce nadŁódzkie na wsparcie oddolnych inicjatyw obywatelskich zgłaszanych przez organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w ramach którego przyznano dotację w wysokości 25 000,00 zł na zadanie „Pora na aktywnego seniora!”, w ramach którego przeprowadzono warsztaty taneczne, kulinarne i dwa wyjazdy integracyjne połączone z warsztatami sztuki ludowej oraz tańca ludowego. Beneficjentami było 50 seniorów z terenu województwa łódzkiego. Zorganizowano także szkolenia dla przedstawicieli podmiotów senioralnych z terenu województwa łódzkiego, w tym: szkolenia on-line – w zakresie składania ofert, realizacji i rozliczania zadań publicznych w trybie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie dla przedstawicieli organizacji pozarządowych; szkolenie pn. ”Bezpieczny i zdrowy Senior” dla podmiotów realizujących zadania na rzecz osób starszych, w których uczestniczyło łącznie 60 przedstawicieli podmiotów i organizacji pozarządowych, grup, związków prowadzących działania na rzecz seniorów oraz przedstawiciele władz. W ramach tych szkoleń poruszone zostały kwestie bezpieczeństwa seniorów w kontekście cyberzagrożeń oraz zdrowego trybu życia, w szczególności w obszarze zdrowego odżywiania; warsztaty wizerunkowe pn. „Silver Power, bo dobry styl zawsze jest dobry”. W trakcie 32 warsztatów zaprezentowano 4 bloki tematyczne: Dobry wizerunek to Twój klucz do sukcesu; Wyróżniać się to nie grzech; Szafa Silver Power; Wizerunkowe supermoce, czyli styl wyzwalający pewność siebie. W warsztatach uczestniczyły 33 osoby. Zorganizowano następujące konferencje, w tym: „Współczesne zagrożenia i przemoc wobec osób starszych” , Seniorzy w województwie łódzkim”, „Nowe kierunki polityki społecznej województwa łódzkiego – strategie, plany, źródła finansowania”. Przegląd Twórczości Artystycznej Seniorów „Co nam w duszy gra...”,. Celem wydarzenia był rozwój pasji i prezentacja osiągnięć artystycznych osób starszych, aktywizacja i kreowanie pozytywnego wizerunku osób starszych w regionie. Do konkursu przystąpiło 10 solistów, 7 zespołów wokalnych i 7 chórów funkcjonujących przy organizacjach pozarządowych działających na rzecz osób starszych w województwie łódzkim. Gala „Senior Plus 2023” to cykliczne przedsięwzięcie w ramach Wojewódzkich Obchodów Dnia Seniora, którego głównym celem była integracja i aktywizacja seniorów, wymiana doświadczeń pomiędzy podmiotami działającymi na rzecz osób starszych oraz ukazanie potencjału osób starszych. W Gali wzięło udział 1037 osób. Realizacja programu pod nazwą „Karta seniora województwa Łódzkiego” Karta Seniora Województwa Łódzkiego. Celem programu jest m.in. promowanie aktywności społecznej i poprawa jakości życia seniorów; umożliwienie seniorom rozwoju swoich pasji i zainteresowań oraz promowanie aktywnego spędzania wolnego czasu. W 2023 r. wydano 3 016 Kart (od początku programu, tj. od 2 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2023 r. wydano 29 848 Kart). Według stanu na dzień 31.12.2023 r. w programie uczestniczyło 82 partnerów dysponujących 146 punktami usługowymi i handlowymi. Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów. W ramach tej inicjatywy osoby starsze z terenu województwa łódzkiego mogą skorzystać ze wsparcia specjalistów: psychologa, prawnika i pracownika pomocy społecznej. W 2023 r. przeprowadzono ogółem 463 rozmowy, w tym: 71 z psychologiem, 250 z prawnikiem oraz 142 z pracownikiem pomocy społecznej. Od 14 kwietnia 2023 r. województwo łódzkie ma swoją delegaturę w Obywatelskim Parlamencie Seniorów. Łódzka delegatura OPS ma 25 członków. To przedstawiciele środowisk senioralnych z całego województwa: klubów i akademii seniora, stowarzyszeń, Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów, rad senioralnych czy Uniwersytetów Trzeciego Wieku. XXIV edycja Przeglądu Twórczości Plastycznej Osób Chorych, Starszych i Niepełnosprawnych „Sztuka jak Balsam”. Projekt obejmował zorganizowanie i przeprowadzenie, wspólnie z Wojewódzką Biblioteką Publiczną im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, XXIV edycji Przeglądu Twórczości Plastycznej Osób Chorych, Starszych i Niepełnosprawnych „Sztuka jak Balsam” dla podopiecznych warsztatów terapii zajęciowej i środowiskowych domów samopomocy z terenu województwa łódzkiego. Do Przeglądu zgłoszono 281 prac. XVI Wojewódzka Olimpiada Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie. Celem działania jest wspieranie osób niepełnosprawnych w sportowych formach rehabilitacji stanowiących fundament w przygotowaniu tych osób do jak najpełniejszego uczestnictwa w różnych obszarach życia społecznego. Olimpiadę zorganizowano w dniu 29 maja 2023 r. W Olimpiadzie wzięło udział 498 niepełnosprawnych zawodników, w tym 13 poruszających się na wózkach inwalidzkich. Od 2012 r. Wojewoda Łódzki ogłaszał otwarty konkurs ofert dla organizacji pozarządowych na realizację zadania z zakresu pomocy społecznej „Wsparcie społeczne dla osób z niepełnosprawnością oraz osób w wieku emerytalnym”. Konkurs ogłaszany jest na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 1 . Celem zadania publicznego była szeroko rozumiana reintegracja oraz poprawa jakości życia osób z niepełnosprawnością i osób w wieku emerytalnym – mieszkańców województwa łódzkiego znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. 33 Konkurs skierowany był do podmiotów działających na rzecz osób z niepełnosprawnością i/lub na rzecz osób w wieku emerytalnym (na potrzeby konkursu przyjęto, że osoba w wieku emerytalnym to osoba powyżej 60 roku życia, niezależnie od jej statusu zawodowego, znajdująca się w trudnej sytuacji życiowej). W 2023 r. przyznano dotacje w łącznej wysokości 60 000 zł na realizację 8 projektów. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Łódź – Miasto na prawach powiatu Centra Zdrowego i Aktywnego Seniora CZAS. Ideą projektu, który powstał w 2018 r. jest tworzenie w miejskich przychodniach punktów, które pełnią równocześnie funkcje miejsc spotkań edukacyjnych, rekreacyjnych, kulturalnych oraz towarzyskich, jak i kawiarenek internetowych oraz świetlic. Głównym celem projektu jest edukacja zdrowotna, promowanie zdrowego i aktywnego starzenia się. Obecnie w Łodzi funkcjonuje 7 Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora. CZAS działają 5 dni w tygodniu w oparciu o ustalony harmonogram cyklicznych zajęć edukacyjnych, zdrowotnych oraz rekreacyjnych. W wybranych terminach odbywają się w nich wykłady, prelekcje, spotkania z „ciekawymi ludźmi” oraz kursy komputerowe. Z oferty Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w 2023 r. skorzystało 41 992 osób. Wsparcie oddolnych inicjatyw seniorskich. Mikrogranty dla Seniorów to projekt finansowany z budżetu Miasta Łodzi zapewniający bezzwrotne wsparcie finansowe do 5 000 zł na realizację działań dedykowanych osobom 60+, funkcjonujący w Urzędzie Miasta Łodzi od 2017 r. Projekt ma na celu udzielenie wsparcia finansowego organizacjom pozarządowym oraz grupom nieformalnym i samopomocowym działającym na terenie miasta Łodzi w zakresie edukacji osób starszych, aktywności społecznej promującej integrację wewnątrz i międzypokoleniową, aktywności sportowo-rekreacyjnej osób starszych, organizacji wydarzeń kulturalnych o charakterze integracyjnym, służących rozwojowi wolontariatu i samopomocy sąsiedzkiej oraz podnoszeniu poziomu świadomości społecznej i rozwijaniu wrażliwości na potrzeby osób starszych. To jeden z nielicznych programów, w którym o środki mogą się ubiegać poza, formalnie zarejestrowanymi organizacjami pozarządowymi, także grupy działające nieformalnie (kluby seniora, grupy sąsiedzkie, koła gospodyń wiejskich, grupy młodzieżowe, rady sołeckie, hobbyści, członkowie wspólnot mieszkańców itp.). W 2023 r. wsparcie finansowe w ramach projektu otrzymało 25 podmiotów. Powiat Poddębicki Aktywny senior to szczęśliwy człowiek. Dzięki realizacji Projektu (dofinansowanego ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego - Regionalnego Centrum Polityki Społecznej) stworzone zostały warunki do integracji osób starszych, a także odbudowania czy też zacieśnienia więzi międzyludzkich. Głównym celem zadania była poprawa jakości życia osób w wieku emerytalnym znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, szeroko pojęta reintegracja i motywacja osób starszych do większej aktywności. Projekt pozwolił uczestnikom na rozwijanie oraz realizację własnych pasji i umiejętności. W projekcie wzięła udział 55-osobowa grupa złożona z osób w wieku emerytalnym (powyżej 60 roku życia), zamieszkujących Powiat Poddębicki. Gmina – Miasto Tomaszów Mazowiecki Prelekcje z zakresu zdrowia i bezpieczeństwa seniorów – cykl prelekcji z zakresu profilaktyki zdrowia i bezpieczeństwa dla osób powyżej 60. Roku życia zamieszkujących na terenie miasta Tomaszowa Mazowieckiego. Na spotkaniach poruszono następujące tematy: „Spadek – to błogosławieństwo czy przekleństwo?”, „Zdrowe odżywianie”, „Bezpieczeństwo w domu”, „Co za dużo to niezdrowo – suplementacja”. Łącznie w prelekcjach udział wzięło 140 seniorów. Spotkanie ze specjalistami dla seniorów – cykl dwugodzinnych spotkań ze specjalistami z następujących dziedzin: kardiologia, chirurgia ogólna, podologia, fizykoterapia, psychoterapia, neurologia, choroby wewnętrzne, choroby oczu. Łącznie w 16 spotkaniach wzięło udział 320 seniorów. 34 Gmina Ujazd W 2023 r. w trybie małych zleceń z budżetu Gminy Ujazd udzielono wsparcia na realizację zadania publicznego z zakresu przeciwdziałania uzależnieniom i patologiom społecznym pn. „W zdrowym ciele, zdrowy duch czyli lato w Akademii Sportu”. Grupą docelową były osoby w wieku 60+, łącznie 50 osób. Realizacja zadania polegała na organizacji pogadanek o charakterze profilaktycznym z zakresu przeciwdziała uzależnieniom w związku ze zdrowym stylem życia oraz zajęć sportowych w Akademii Sportu w Ujeździe w postaci: nordic walking, basen, tężnie. Miasto Bełchatów Biały Tydzień dla mieszkańców Bełchatowa, inicjatywa, w ramach której przygotowane zostały prelekcje, konsultacje i porady w zakresie promowania postaw prozdrowotnych. Beneficjentami zadania byli mieszkańcy Bełchatowa, głównie osoby w wieku senioralnym. Zadanie realizował zespół wykwalifikowanych specjalistów ze szpitali klinicznych i wojewódzkich. Przez cały tydzień mieszkańcy Bełchatowa korzystali z bezpłatnych porad dermatologicznych, okulistycznych, alergologicznych, ginekologicznych, kardiologicznych i podologicznych. Swój panel mieli także psychiatra, psycholog oraz edukator zdrowia. Ponadto zainteresowani wysłuchali prelekcji o mitach i faktach żywieniowych związanych z chorobami metabolicznymi, w tym cukrzycą. Mikrogranty w ramach „Lokalnego Programu Mikrograntów Bełchatów 2023”. W ramach Programu grupy nieformalne i organizacje pozarządowe działające na rzecz seniorów z terenu Bełchatowa, mogły starać się o środki w wysokości od 2 000,00 zł do 5 000,00 zł na realizację inicjatyw skierowanych do aktywnych seniorów w wieku 60+ i promujących zdrowy styl życia, wspierających działania na rzecz przeciwdziałania uzależnieniom oraz przemocy domowej. W ramach Programu zostało zrealizowanych 8 projektów na łączną kwotę 37 000,00 zł. Gmina Tuszyn Z okazji Dnia Seniora organizowane spotkania z pracownikami ZUS - uczestnicy mogli skorzystać z porad specjalistów instytucji partnerskich oraz ekspertów ZUS, którzy odpowiadali m.in. na pytania dotyczące rent i emerytur, waloryzacji oraz innych ważnych dla seniorów kwestii. Spotkania odbywały się w siedzibie MOPS. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Łódź – Miasto na prawach powiatu Projekt \"Polska dla początkujących i zaawansowanych\". Projekt miał na celu przygotowanie seniorów do pracy z osobami z doświadczeniem uchodźczym i migranckim. Uznanie przez UNICEF projektu jako \"dobra praktyka\" angażująca osoby 60+ z Polski i osoby z doświadczeniem migranckim i uchodźczym. Rozwój wolontariatu, oraz integracja międzykulturowa, międzypokoleniowa. W projekcie udział wzięło 50 uczestników. Wdrażanie i rozwój medycznej opieki poza-instytucjonalnej. Projekt Przepis Na Opiekę - wsparcie osób niesamodzielnych z obszaru ŁOM zakładał objęcie opieką długoterminową domową 44 uczestników. Wsparcie kierowane było do osób mieszkających na terenie ŁOM (pow. m. Łódź, łódzki wschodni, zgierski, pabianicki, brzeziński), które ze względu na wiek i stopień niesamodzielności wymagają stałej opieki. Maksymalna długość wsparcia to 12 miesięcy. Zakres wsparcia dla Uczestnika zakładał: pielęgniarską opiekę długoterminową domową - 4 wizyty tygodniowo; każda wizyta po około 2 godziny (średnio 36 godz./m-c); wsparcie realizowane przez opiekunów medycznych – średnio 3 wizyty tygodniowo; każda wizyta po około 2 godziny (średnio 27 godz./ m-c); opiekę i prowadzenie dietetyka w zakresie diety osoby niesamodzielnej – średnio 1 wizyta na miesiąc, czas trwania wizyty - około 1 godziny; 35 zabiegi fizjoterapeutyczne, w tym opieka rehabilitacyjna, zapobieganie odleżynom, przykurczom –średnio 4 wizyty/ m-c/, czas trwania wizyty - około 1 godziny. Łącznie ze wsparcia skorzystały 64 osoby. Miejski Informator dla Seniorów. Miejski Informator dla Seniorów to publikacja, w której mieszkańcy miasta w wieku 60+ mogą znaleźć m.in. kompleksowe informacje na temat różnych form aktywności, wsparcia i opieki oferowanych przez Miasto Łódź oraz podległe mu jednostki. Publikacja stanowi praktyczny \"przewodnik\" po Łodzi, wskazując miejsca, w których seniorzy mogą nie tylko załatwić ważne sprawy, czy uzyskać pomoc, ale też skorzystać z ciekawych zajęć i rozwijać swoje pasje. W roku 2023 rozdysponowano 3 tys. sztuk Informatora wśród mieszkańców Łodzi. 36 1.6 Województwo małopolskie Tabela 6 Karta województwa małopolskiego za 2023 r. 8 WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE Liczba gmin182 Liczba powiatów19 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia15 184 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 343037034290143429632 w tym w wieku 60 lat i więcej 810504819510830509 60–64 lata 211823207082201557 65–69 198571200739202831 70–74 157801163396168531 75–79 95215103830112517 80–84 750197143070113 85 lat i więcej 720757303374960 Noworodek płci męskiej – 73,5 Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci męskiej – 76,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Noworodek płci żeńskiej – 83,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,4 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Kobieta w wieku 60 lat – 25,1 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,427,127,9 Współczynnik zgonów 11,910,59,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 558 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 108 Ogółem 15-89 lat 1 522 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 106 Ogółem 15-89 lat 1 148 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 677 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 57,6 8 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 37 w tym w wieku 60-89 lat 13,8 Ogółem 15-89 lat 56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 13,5 Ogółem 466 osoby nieposzukujące pracy - razem 466 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 415 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 35 Ogółem 60,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 515,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 46,7 Renty rodzinne 100,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 58,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 23,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 3,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie małopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2789,94 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 60,0% i 23,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1435,47 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,0% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,0%, a na zdrowie – 5,0%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 64,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 33,0%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,60. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 99,6 m2. 38 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” Program Srebrna Małopolska Działania na rzecz osób starszych Źródłem finansowania wielu działań poświęconych osobom starszym w Małopolsce jest nadal Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020. Dotychczasowe efekty wdrażania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 w w/w obszarach kształtują się następująco: wsparcie projektów z zakresu teleopieki - projekt „Małopolski Tele-Anioł”, skierowany do niesamodzielnych mieszkańców województwa małopolskiego. Wszystkie osoby włączone do projektu otrzymują bezpłatnie opaskę bezpieczeństwa wyposażoną w przycisk SOS i kartę SIM z możliwością połączenia głosowego z Centrum Teleopieki (24h/7dni w tygodniu). „Małopolski Tele-Anioł” jest największym projektem teleopiekuńczym w Polsce, w którym założono, że z usług teleopieki skorzysta minimum 6 300 osób niesamodzielnych, w tym 1 900 osób otrzyma dodatkowe usługi opiekuńcze lub sąsiedzkie, tj. aż 1 500 000 godzin usług sąsiedzkich oraz 230 000 godzin profesjonalnych usług opiekuńczych. Do 31 października 2023 r. z usług teleopiekuńczych w ramach projektu skorzystało 6 321 osób niesamodzielnych, z tego 2 029 osób otrzymało dodatkowe usługi sąsiedzkie lub opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania. działania wspierające opiekunów nieformalnych osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, poprzez uruchomienie centrów wsparcia opiekunów - wartość projektów objętych umowami (z naborów w 2016 r., 2017 r. i 2019 r.), według zaktualizowanych danych z poziomu wdrażania, wyniosła niemal 36,5 mln zł, z czego wartość dofinansowania UE ponad 30,6 mln zł. Wartość środków wydatkowanych łącznie do końca 2023 r.: ponad 33,6 mln zł, w tym w 2023 r.: niemal 6,2 mln zł. W wyniku realizacji dofinasowanych projektów powstało 11 centrów wsparcia opiekunów rodzinnych osób niesamodzielnych, a w 4 wsparcie przyznano na rozszerzenie zakresu działalności. Wsparciem w dofinansowanych projektach końca 2023 r. objęto 11 084 osoby (w tym 2 016 w 2023 r.). wsparcie dla tworzenia i/lub działalności placówek zapewniających dzienną opiekę i aktywizację osób starszych – dofinansowanie obejmowało wsparcie dla tworzenia i/ lub działalności placówek oferujących oddziaływania terapeutyczne i inne zapewniające utrzymanie optymalnego stanu psychofizycznego, samodzielności i aktywności uczestników i niedopuszczanie do pogłębiania się dysfunkcji, a także edukację osób niesamodzielnych i ich rodzin. Wartość projektów objętych umowami, według zaktualizowanych danych z poziomu wdrażania (z naborów w 2016 r., 2017 r. i 2019 r.) wyniosła ponad 116,9 mln zł, z czego wartość dofinansowania UE wyniosła niemal 99,4 mln zł. Do końca 2023 r. łącznie w projektach wydatkowano niemal 108,2 mln zł, w tym w 2023 r.: prawie 13,6 mln zł. Efektem realizowanych projektów było utworzenie 44 nowych placówek zapewniających dzienną opiekę i aktywizację osób niesamodzielnych w Małopolsce i rozszerzenie zakresu działalności 6 kolejnych placówek. Do końca 2023 r. w dofinansowanych projektach wsparciem objęto 3 750 małopolskich seniorów (w tym 281 w 2023 r.). dofinansowano 9 projektów (z naborów w 2017 r. i 2019 r.) łączących obie ww. usługi społeczne, czyli prowadzenie placówki opieki dziennej dla seniorów (12 nowych placówek i rozszerzenie działalności 2 miejsc) oraz prowadzenie centrum wsparcia opiekunów rodzinnych osób niesamodzielnych (10 nowych, 1 wsparte w dotychczasowej działalności). Łączna wartość tego rodzaju projektów to ponad 39,6 mln zł. Wartość środków wydatkowanych łącznie do końca 2023 r.: ponad 33,7 mln zł, w tym w 2023 r.: prawie 10,5 mln zł. Wsparciem w tego rodzaju projektach do końca 2023 r. objęto kolejnych 3 539 osób (w tym w 2023 r. – 879 osób). Dotychczasowe efekty w regionie szacuje się na 56 nowoutworzonych placówek 39 zapewniających dzienną opiekę i aktywizację starszych osób niesamodzielnych oraz 21 centrów wsparcia opiekunów rodzinnych. Małopolska Rada ds. Polityki Senioralnej – została powołana Uchwałą Zarządu Województwa Małopolskiego w 2013 r., jako pierwsza rada o zasięgu regionalnym. W 2023 r. powołano Małopolską Radę ds. Polityki Senioralnej III kadencji. Otwarte konkursy ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w zakresie wspierania funkcjonowania społecznego oraz przeciwdziałania wykluczeniu osób starszych — (realizowane od 2012 r.) adresowane do organizacji pozarządowych. W 2023 r. dofinansowano 43 oferty. Projekty najczęściej oferowały: zajęcia edukacyjne, w tym edukację w zakresie aktywności obywatelskiej, wolontariat seniorów, promocję zdrowego stylu życia – warsztaty, wykłady, rekreację i rehabilitację ruchową, naukę obsługi komputera i korzystania z Internetu, integrację międzypokoleniową. Z dofinasowanych projektów korzysta ok. 3 tys. seniorów z całej Małopolski. Całkowita wartość zadania 1,49 mln zł, nakłady poniesione w 2023 r.: 731,5 tys. zł. Otwarte konkursy ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w obszarze działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym - Zarząd Województwa Małopolskiego wykonując „Program współpracy Województwa Małopolskiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2023”, ogłosił otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych na rzecz osób w wieku emerytalnym w latach 2023-2024 pn. „Wiek seniora, a wigor juniora”. Na realizację zadań wybranych w ramach konkursu przeznaczone zostały środki finansowe do łącznej kwoty 1 400 000 zł (2023 r. - 700 000 zł, 2024 r. - 700 000 zł). W ramach konkursu zlecane zostały zadania m.in.: wspieraniu rozwoju aktywności ruchowej i fizycznej seniorów, zwiększeniu stopnia aktywności, atrakcyjności oraz poczucia bezpieczeństwa osób starszych, wzbogaceniu oferty dla osób starszych w zakresie aktywności fizycznej, promocji aktywnego trybu życia. W 2023 r. 23 organizacje realizowały zadania w ramach otwartego konkursu ofert. Konkurs „Małopolska Gościnna” - rozwój oferty turystyki społecznej w ramach konkursu wspierane są inicjatywy organizacji pozarządowych mające na celu zwiększenie udziału turystyki społecznej, w tym turystyki senioralnej w podróżach turystycznych oraz propagowanie aktywnych form spędzania czasu wolnego wśród seniorów oraz osób ze szczególnymi potrzebami. W 2023 r. dofinansowano 6 inicjatyw, na które przeznaczono z budżetu Województwa Małopolskiego łączną kwotę 100 000 zł. XVII Plebiscyt Poza Stereotypem – Seniorka i Senior Roku. Od początku konkursu Województwo Małopolskie nagrodziło 34 aktywnych Małopolan, a 77 wyróżniło. W 2023 r. wyłoniono 2 laureatów, przyznano 12 wyróżnień. Szkolenia dot. przeciwdziałania przemocy domowej, w tym wobec seniorów. W 2023 r. zrealizowano dwa 24-godzinne szkolenia pn. „Realizacja zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej —szkolenie wprowadzające” dedykowane przedstawicielom instytucji. W ramach ww. szkolenia realizowany był również blok tematyczny „Przemoc domowa wobec osób starszych i niepełnosprawnych”. Programy zdrowotne realizowane przez Departament Zdrowia, Rodziny, Równego Traktowania i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego: program polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy. Program realizowany jest od 2023 r. W ramach programu wykonywana jest ocena ryzyka wystąpienia poważnych złamań osteoporotycznych z użyciem narzędzia FRAX. Osobom, u których wyniki wskażą na ryzyko złamań dokonywany jest pomiar gęstości mineralnej kości z wykorzystaniem badania densytometrycznego DXA wraz z konsultacją lekarską. Działaniami Programu w 2023 r. objęto 1 074 osób, na jego realizację przeznaczono 201 000 zł. 40 prozdrowotne oddziaływania edukacyjne na rzecz zmniejszenia umieralności na nowotwory w Małopolsce. Okres realizacji: od 2012 r. w sposób ciągły, na wskazany program w 2023 r. wydatkowano – 155 tys. zł. W 2023 roku Programem objęto 973 uczestników. program polityki zdrowotnej pn. „Zapobieganie nadwadze i otyłości wśród mieszkańców województwa małopolskiego”. Program jest realizowany w Małopolsce od 2017 r., na wskazany program w 2023 r. wydatkowano kwotę – 400 035,03 tys. zł. W 2023 r. program ukończyło łącznie 197 osób. VI Małopolski Kongres Srebrnej Gospodarki. Coroczne wydarzenie od 2015 r. pełniące rolę forum wymiany doświadczeń i przestrzeni przyjaznej dla debaty nad tym, jakie działania powinny zostać podjęte przez samorządy, uczelnie, organizacje pozarządowe oraz biznes, żeby zacząć dynamicznie rozwijać sektor srebrnej gospodarki w Małopolsce. Wsparcie Wojewody Małopolskiego dla jednostek samorządu terytorialnego w realizacji zadań własnych z zakresu pomocy społecznej. W 2023 r. przekazano dla gmin ok. 4 mln zł. Celem wsparcia było inspirowanie do zmian ukierunkowanych na poprawę dostępności do usług pomocy społecznej, rozwój pracy socjalnej oraz jakości obsługi osób i rodzin wymagających wsparcia ośrodka pomocy społecznej. W ramach dotacji finansowane mogą być tylko określone obszary, m.in. projekty socjalne mające na celu rozwój lub wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej osób i rodzin, w tym skierowane do seniorów. W 2023 r. zaplanowano realizację projektów skierowanych do seniorów w 34 gminach np. „Radosna Druga Wiosna\"; „Seniorzy z tradycją\"”; „ Klub Pomocna Dłoń - aktywizacja i integracja osób starszych”, Seniorze zadbaj o swoje zdrowie i urodę”. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat nowosądecki zajęcia edukacyjne osób starszych z różnych dziedzin nauki np. medycyny, profilaktyki zdrowia, nauk humanistycznych, kultury i sztuki, nauk społecznych, ekonomicznych i prawnych, nauk technicznych a także nauk o ziemi; działania zmierzające do utrzymania, nawiązania, zacieśniania kontaktów osobistych między mieszkańcami regionu, a szczególnie między osobami starszymi i młodym pokoleniem; kampanie informacyjno-edukacyjną w mediach społecznościowych „Seniorzy Wirtu@lnie\" oraz warsztaty „Senior w świecie Wirtu@lnych mediów\". Powiat olkuski Pilotażowy program ,,Aktywny samorząd”, realizowany ze środków PFRON, mający na celu likwidację barier transportowych, jak i dostępi do uczestniczenia w społeczeństwie informacyjnym. Gmina Szczurowa usługa transportową ,,door-to-door'' czyli bezpłatny przewóz osób starszych w celu poprawy jakości życia osób o niskiej mobilności; zajęcia organizowane przez Lokalny Ośrodek Wiedzy i Edukacji dla seniorów m.in. warsztaty rękodzielnicze, warsztaty śpiewu, warsztaty kulinarne, warsztaty ze specjalistami, wycieczki krajoznawcze. Gmina Poronin Projekt socjalny pn. „Sam nie znaczy samotny- rozszerzenie zakresu i dostępności usług dla seniorów z Gminy Poronin\". W ramach projektu świadczona była zindywidualizowana edukacja domowa polegająca na świadczeniu usługi ćwiczeń ogólnousprawniających/rehabilitacji dla seniorów. 41 Gmina Zabierzów Udział seniorów z gminy Zabierzów w badaniach dotyczących chorób oczu - jaskry i zaćmy, możliwość zabiegu usunięcia zaćmy, dobór leków i okularów. Inicjatywa Gminnej Rady Seniorów we współpracy z krakowską Kliniką OCHO. Gmina Zielonki „Projekt Mały krok do szczęścia II\". W ramach programu z rehabilitacji, pomocy psychologicznej oraz psychoterapeutycznej skorzystało 7 osób w wieku 60+, Przykłady innowacyjnych rozwiązań Inkubator Włączenia Społecznego - projekt zrealizowany (2020-2023) ze środków POWER. Opracowano, przetestowano i zweryfikowano 60 innowacji społecznych zwiększających skuteczność włączenia społecznego, z których 9 zostało upowszechnionych w ramach projektu. Przykładami takich innowacji są: „E-rzecznik konsumenta seniora” – aplikacja mobilna przeprowadzająca przez proces składania reklamacji, „Merkury” - symulator obsługi paczkomatów, bankomatów, parkometrów i kas samoobsługowych, pozwalający w spokojny, bezstresowy sposób przećwiczyć użycie tych urządzeń; „BaWita” - tablica manipulacyjna jako dorosła zabawka terapeutyczna dla seniorów borykających się z demencją. Małopolskie standardy usług społecznych - opracowano 3 małopolskie modele usług społecznych wraz z 3 listami sprawdzającymi zgodność aplikacji z opracowanym standardem (aktualizacja) na użytek planowanych konkursów Regionalnego Programu FEM 2021-2027, w tym Model prowadzenia centrów wsparcia opiekunów nieformalnych/faktycznych w Małopolsce (Uchwała nr 2034/23 Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 24 października 2023 r.) oraz Model placówek zapewniających dzienną opiekę w Małopolsce (Uchwała nr 2034/23 Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 24 października 2023 r.). Projekt „Pracownicy – najlepsza inwestycja dla firmy” – efektywne wsparcie pracodawców we wprowadzaniu zarządzania różnorodnością, w tym: wiekiem - realizowany jest przez Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie. I etap projektu został zaplanowany na lata 2023-2025 w ramach programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021-2027. W 2023 r. objęto wsparciem doradczym 75 firm. Dla 52 z nich przeprowadzono szkolenia z zarządzania różnorodnością (w tym także wiekiem). Dla 40 firm powstały strategie zarządzania wiekiem, a ideę zarządzania różnorodnością upowszechniono u 2 784 pracodawców z Małopolski. 42 1.7 Województwo mazowieckie Tabela 7 Karta województwa mazowieckiego za 2023 r. 9 WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE Liczba gmin314 Liczba powiatów37 powiatów i 5 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia35 559 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 551279455106125510527 w tym w wieku 60 lat i więcej 134836213533211362530 60–64 lata 336266318956305007 65–69 346374347745344860 70–74 269372279156289188 75–79 154061169678186288 80–84 118055113454110991 85 lat i więcej 124234124332126196 Noworodek płci męskiej – 71,6 Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,5 Współczynnik feminizacji 109109109 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,228,929,6 Współczynnik zgonów 13,311,410,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 2 840 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 241 Ogółem 15-89 lat 2 774 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 235 Ogółem 15-89 lat 1 634 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 1 040 9 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 43 Ogółem 15-89 lat 63,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 18,8 Ogółem 15-89 lat 62,0 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 18,4 Ogółem 707 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 707 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 652 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 36 Ogółem 110,5 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 7,6 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 862,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 58,2 Renty rodzinne 134,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 122,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,3 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 6,7 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie mazowieckim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3208,99 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 58,1% i 22,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1849,11 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,5%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 57,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,8%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,4 m2. 44 Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Mazowieckiego na lata 2021–2030 Program Polityki Senioralnej Województwa Mazowieckiego na lata 2022-2026 Działania na rzecz osób starszych W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 r. Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej udzieliło 137 dotacji dla organizacji pozarządowych na łączną kwotę 4 300 000 zł na realizację zadań publicznych, w tym na zadania: „Działania na rzecz seniorów w zakresie zwiększania samodzielności i przeciwdziałania zagrożeniu marginalizacją społeczną” – 72 dotacje (w tym 17 „małych dotacji” udzielonych w trybie art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) na łączną kwotę 2 763 970 zł; „Wsparcie aktywizacji seniorów w ramach działalności kół gospodyń wiejskich” – 52 dotacje (w tym 24 „małe dotacje” udzielone w trybie art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) na łączną kwotę 500 000 zł; „Partycypacja seniorów w życiu społecznym” – 1 dotacja na kwotę 72 900 zł (diagnozowanie udziału osób starszych w życiu społecznym; „Ścieżką edukacyjną w trzeci wiek” – 1 dotacja na kwotę 300 000 zł; „Bony społeczne dla seniorów” – 1 dotacja na kwotę 300 000 zł; „Internetowa platforma informacyjno-poradnikowa dla seniorów” – 1 dotacja na kwotę 94 700 zł; „Pomoc niemedyczna w zakresie ochrony zdrowia psychicznego seniorów” – 9 dotacji na łączną kwotę 268 430 zł. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat sochaczewski Udział w ogólnopolskiej akcji Święty Mikołaj dla Seniora - mieszkańcy pisali listy do Świętego Mikołaja. Wszystkie listy, prośby zostały wysłuchane i mieszkańcy otrzymali wymarzone prezenty. Prezenty te niejednokrotnie były jedynymi prezentami otrzymanymi kiedykolwiek. Powiat Żuromiński Senioralna Rada Powiatu Żuromińskiego - udział w imprezach promujących swoją działalność tj. Dożynkach Województwa Mazowieckiego, X Międzypokoleniowej Sztafecie Turystycznej - Wędruj z Nami! Przygotowanie wniosków o dotacje m. in. do Marszałka Województwa Mazowieckiego w sprawie dofinansowania zadania pn. \"SENIORZY POWIATU ŻUROMIŃSKIEGO\" dla emerytów i inwalidów z terenu Powiatu Żuromińskiego. Gmina Legionowo Lokalna Karta Seniora w Legionowie (program zniżek i rabatów u lokalnych przedsiębiorców). Gmina Halinów Wolontariat w gminie Halinów - pomoc w sprzątaniu, pomoc w zrobieniu zakupów, rozmowa, wyście na spacer - działania pomagające w przezwyciężeniu poczucia izolacji i stagnacji; Gmina Dzierzążnia Praca socjalna ukierunkowana na osoby w wieku 60+: pomoc w kompletowaniu dokumentów w celu uzyskania emerytury z ZUS lub KRUS, pomoc w uzyskaniu prawa do świadczenia uzupełniającego oraz świadczenia wspierającego, informowanie o możliwości uzyskania żywności z Banku Żywności, pomoc w transporcie osób starszych na wizytę lekarską jak również pomoc w realizacji recept, zakupie 45 artykułów spożywczych i środków czystości, informowanie o możliwości skorzystania z pomocy w formie dodatku elektrycznego oraz skompletowaniu niezbędnych dokumentów w celu uzyskania wsparcia finansowego z programu \"Czyste powietrze\". Gmina Pruszków Pruszkowski Miesiąc Aktywnego Seniora (imprezy artystyczne, sportowe, integracyjne, w których udział wzięło łącznie 800 osób), wolontariat (19 osób). Pruszkowskie Lato Seniora (łącznie 650 osób), spotkania międzypokoleniowe (ok. 180 osób), spacery z kijkami Nordic Walking (ok. 10 osób), zajęcia artystyczne stacjonarne (ok. 20 os.) i on-line (ok. 206 obserwujących), aktywizacja on-line (łamigłówki, dyskusje, średnio 255 reagujących), brydż (12 os.), prelekcje i warsztaty (średnio 20 os. na każdych). Gmina Mszczonów Mszczonowski Uniwersytet Trzeciego Wieku (MUTW) jest sekcją edukacyjno-integracyjną dla seniorów, działającą w Mszczonowskim Ośrodku Kultury. MUTW zakłada uczestnictwo osób starszych w różnorodnych formach aktywności takich, jak cykle wykładów i prelekcji medycznych, spotkań literackich, teatralnych, zajęciach sportowo-leczniczych, itp. W ramach MUTW odbywają się m.in.: wykłady, lektorat językowy, zajęcia z promocji zdrowia i zdrowego trybu życia, zajęcia informatyczne, plastyczne, pilates, gimnastyka geriatryczna, aerobik wodny, zajęcia taneczne czy amatorski teatr. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Glinojeck Interaktywny \"Magiczny dywan - urządzenie projekcyjne” - Interaktywna mata przeznaczona do rehabilitacji osób starszych. Gmina Nasielsk Organizacja bezpłatnych szkoleń on-line dla seniorów w zakresie cyberbezpieczeństwa (jak nie dać się okraść w Internecie oraz jak zadbać o bezpieczeństwo swojego telefonu), którego celem było zwiększenie świadomości i uwrażliwienie tej grupy społecznej na zagrożenia występujące w Internecie. 46 1.8 Województwo opolskie Tabela 8 Karta województwa opolskiego za 2023 r. 10 WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Liczba gmin71 Liczba powiatów11 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia9 411 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 948583942441936725 w tym w wieku 60 lat i więcej 255713258352261655 60–64 lata 692656773066120 65–69 636156401264600 70–74 507655288554074 75–79 262152875232143 80–84 249342345222174 85 lat i więcej 209192152122544 Noworodek płci męskiej – 72,4 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 80,4 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,8 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 29,630,731,9 Współczynnik zgonów 13,812,411,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 431 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 37 10 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki (”.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 47 Ogółem 15-89 lat 419 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 37 Ogółem 15-89 lat 319 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 209 Ogółem 15-89 lat 57,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 15 Ogółem 15-89 lat 55,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 15 Ogółem 148 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 148 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 135 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 20,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 1,7 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 151 Renty z tytułu niezdolności do pracy 7,9 Renty rodzinne 30,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 16,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 2 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 0,7 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe – dane za 2023 r. W 2023 r. w województwie opolskim przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1699,17 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 27,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 18,3%, a na zdrowie – 5,0%. 48 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 34,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,39. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 94,1 m2. Dokumenty i strategie Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla województwa opolskiego na lata 2023-2025 Działania na rzecz osób starszych Od 2016 r. Samorząd Województwa Opolskiego/Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Opolu w ramach projektów partnerskich, realizowanych od kilku lat ze środków unijnych, utworzył: 9 mieszkań dla 26 osób, w tym 2 dla samotnych matek z 2 dzieci w ramach projektu Bliżej rodziny i dziecka – wsparcie rodzin przeżywających problemy opiekuńczo – wychowawcze oraz wsparcie pieczy zastępczej (RPO 2014-2020); 12 mieszkań dla 20 osób dla osób w podeszłym wiekui niepełnosprawnych w ramach projektu Nie-Sami-Dzielni – rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne (RPO 2014-2020); 3 mieszkania dla 6 osób dla osób z chorobami neurologicznymi, w tym z chorobą Alzheimera i chorobą Parkinsona w ramach projektu Niezalene Życie (PO WER 2014-2020); 54 mieszkania dla ok. 180 migrantów wojennych z Ukrainy (do późniejszego zagospodarowania dla innych grup społecznych) w ramach projektu Solidarni z Ukrainą (RPO 2014-2020. Mieszkania zostały utworzone w gminach jako mieszkania komunalne; wyjątkiem są 3 gminy: Biała, Brzeg oraz Nysa, gdzie powstały mieszkania wspomagane. Gminne Rady Seniorów Z roku na rok zwiększa się liczba gmin w których funkcjonują gminne rady seniorów. W 2023 r. w województwie opolskim funkcjonowało 25 gminnych rad senioralnych. Marszałkowski Kurier Społeczny. W ramach projektów Samorządu Województwa Opolskiego, współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, ROPS w Opolu zorganizował m. in. wsparcie dla najbardziej potrzebujących osób i rodzin, w formie dowożenia do miejsca ich zamieszkania posiłków, żywności, leków i innych artykułów pierwszej potrzeby. Usługę pomocy przeprowadzono w ramach tzw. Marszałkowskiego kuriera społecznego i akcji dostarczania posiłków dla osób niesamodzielnych (głównie starszych, z niepełnosprawnościami i chorych), w których uczestniczyły w latach 2020-2023 42 gminy woj. opolskiego (prawie 60% wszystkich gmin województwa). Usługę sfinansowano ze środków RPO WO 2014-2020 (projekt Nie–Sami–Dzielni - rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne), a łączny koszt udzielonej pomocy wyniósł 4 668 850,72 zł. Zatrudniono 121 kurierów społecznych, którzy wsparli ok. 6 000 osób. Opolska Karta Rodziny i Seniora. Celem wprowadzenia inicjatywy jest przede wszystkim chęć wspólnego działania na rzecz budowy przyjaznego klimatu dla rodzin i seniorów w regionie poprzez wprowadzenie systemu powszechnych zniżek oraz ulg zarówno w instytucjach podległych jednostkom samorządowym, jak również w podmiotach prywatnych. W inicjatywie uczestniczą niemal wszystkie gminy z terenu województwa opolskiego (68 gmin na 71). Partnerami Programu są głównie firmy prywatne oferujące posiadaczom karty atrakcyjne zniżki na usługi i produkty. Wysokość zniżki to najczęściej 10-20%. 49 Regionalny Dzień Seniora, organizowany co roku w Teatrze im. J. Kochanowskiego w Opolu dla ponad 400 osób. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Opole Centrum Informacyjno-Edukacyjne „Senior W Opolu”. Do najważniejszych zadań Centrum należy: podejmowanie działań na rzecz rozwoju i aktywizacji środowisk senioralnych, prowadzenie działalności informacyjno-edukacyjnej w zakresie integracji społecznej i dialogu międzypokoleniowego, prowadzenie poradnictwa i rzecznictwa interesów seniorów i ich rodzin, rozwój sieci wsparcia - klubów seniorów, promocja i wsparcie działań wolontariackich seniorów, realizacja badań i analiz potrzeb społecznych środowiska seniorów, a także wsparcie logistyczne Rady Seniorów Miasta Opola. Ponadto jednostka ta jest odpowiedzialna za prowadzenie strony internetowej, gdzie zamieszczane są informacje i aktualności dla seniorów, wydawanie Kart „Opolski Senior”, koordynowanie prac związanych z dodatkiem do periodyku „Nowa Trybuna Opolska – „Senior w Opolu”, koordynowanie dystrybucji „Kopert Życia”, prowadzenie Telefonu Życzliwości, realizacja usługi „Złota rączka dla seniora”, a także prowadzenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego. Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego, prowadzona przez Centrum Informacyjno-Edukacyjne „Senior w Opolu”, ma na celu zapewnienie osobom z niepełnosprawnością łatwego i darmowego dostępu do sprzętu umożliwiającego poruszanie się lub zwiększenie aktywności fizycznej (rowerki stacjonarne). Współpracuje także z 30 klubami seniora, które działają w różnych dzielnicach Miasta. Nieformalnie działające kluby seniora mogą liczyć na wsparcie finansowe Miasta.. W Centrum prowadzone są zajęcia edukacyjne i rekreacyjne (np. kursy komputerowe, językowe, warsztaty plastyczne, zajęcia taneczne i wolontariat 60+,Nordic Walking, Aqua zumba i Aqua joga dla seniora, zajęcia taneczne Senioritek oraz Golden Girls działających w ramach sekcji bachaty i zumby przy CS, tańce w kręgu, wolontariat 60+, zdrowy kręgosłup, Mistrzostwa w Kręgle dla Seniorów.). Powiat Nyski Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Nysie w 2023 r. realizowało zadania ze środków PFRON dedykowane dla osób starszych z niepełnosprawnościami na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dofinansowano działania w obszarze sportu, kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych. Wszystkie dotowane instytucje, przeznaczyły pozyskane środki na wyjazdy turystyczno-integracyjne nad morze w góry lub do większych miast. Ponadto osoby starsze z niepełnosprawnością korzystały z dofinansowań ze środków PFRON w innych zadaniach tj: likwidacji barier architektonicznych i technicznych, likwidacji barier komunikacyjnych oraz dofinansowaniu uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych. Gminy Turawa i Łubniany „Door to door” to usługa polegająca na zindywidualizowanej pomocy transportowej przeznaczonej dla osób o ograniczonej mobilności m. in. w celu zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych (np. dostępu do usług zdrowotnych). Obecnie w województwie z tej usługi korzysta ok. 400 osób (w ramach projektu PFRON „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych”). Gmina Nysa Książka na telefon - dostarczanie książki do domu seniorów, ponadto Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna w Nysie zorganizowała wypożyczalnię odtwarzaczy cyfrowej książki mówionej dla osób niewidomych i słabowidzących tzw. czytaków z dostępem do zbioru ponad 1200 cyfrowych książek mówionych oraz wypożyczanie czytników e-booków. 50 Gmina Dąbrowa Warsztaty z zielarzem - elem projektu była organizacja warsztatów, podczas których osoby starsze dowiedziały się jak zbierać i przechowywać zioła, poznały właściwości lecznicze ziół. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Kędzierzyn-Koźle „Babciu, dziadku naucz mnie” - projekt międzypokoleniowy, łączący dwa światy. Pokolenie seniorów z arsenałem dużego doświadczenia życiowego oraz pokolenie młode aktywne, kreatywne do poznawania i odkrywania nowych zadań. Gmina Kędzierzyn-Koźle Projekt „DUGNAD” - skoki spadochronowe w tandemie zostały zrealizowane dla seniorów oraz młodzieży ze Zespołu Szkół nr 1 w Kędzierzynie-Koźlu. Skoki oddało 10 seniorów (6 kobiet i 4 mężczyzn), z czego najstarszy miał 83 lata oraz 10 wolontariuszy. 51 1.9 Województwo podkarpackie Tabela 9 Karta województwa podkarpackiego za 2023 r. 11 WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE Liczba gmin160 Liczba powiatów21 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia17 845 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 208593220790982071676 w tym w wieku 60 lat i więcej 509541516608525356 60–64 lata 137306134641131972 65–69 126525128015129403 70–74 98924103052106714 75–79 560696193968450 80–84 466024398642630 85 lat i więcej 441154497546187 Noworodek płci męskiej – 72,7 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci męskiej – 76,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,6 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Noworodek płci żeńskiej – 83,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,5 Współczynnik feminizacji 104104104 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,927,828,9 Współczynnik zgonów 12,710,59,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 868 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 60 Osoby aktywne zawodowo Ogółem 15-89 lat 831 11 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 52 – pracujący (w tys.)w tym w wieku 60-89 lat 60 Ogółem 15-89 lat 749 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 439 Ogółem 15-89 lat 53,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 12,0 Ogółem 15-89 lat 51,4 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 12,0 Ogółem 306 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 306 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 275 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 15 Ogółem 67,7 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 315,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 33 Renty rodzinne61,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 41,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 11,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie podkarpackim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2280,97 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,6% i 34,5%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1320,27 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 33,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 15,4%, a na zdrowie – 4,8%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 39,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,67. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 105,2 m2. 53 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa – Podkarpackie 2030 Działania na rzecz osób starszych Badanie pt. Kapitał ludzki i społeczny w województwie podkarpackim – kierunki zmian. Badanie dotyczyło również osób starszych Celem badania była ocena stopnia rozwoju kapitału ludzkiego, społeczeństwa obywatelskiego i budowania kapitału społecznego w województwie podkarpackim, w tym analiza aktywności społecznej. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Brzozów „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych na terenie Gminy Brzozów” – z projektu korzysta 800 osób, w większości seniorzy. Mieszkańcy Gminy Brzozów mogą korzystać z tzw. taksówki społecznej w celach zdrowotnych, edukacyjnych, zawodowych oraz aktywizacji społecznej. Z kierowcą może dodatkowo przyjechać asystent, który pomaga osobie wsiąść do pojazdu, a po dotarciu do celu w wejściu do budynku. W przypadku osób poruszających się na wózkach inwalidzkich może pomóc pokonać również schody przy użyciu nowoczesnego schodołazu. W latach 2021- 2022 r. projekt był finansowany ze środków PFRON, następnie do końca 2023 r. Gmina Brzozów kontynuowała realizację projektu ze środków własnych. „Bezpiecznie we własnym domu-usługi sąsiedzkie i teleopiekuńcze”. Celem projektu było zwiększenie dostępności usług społecznych w szczególności sąsiedzkich usług opiekuńczych dla osób starszych i potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W 2023 r. wsparciem zostało objętych łącznie 53 seniorów, w tym 26 z nich zostało objętych dodatkowym wsparciem w postaci usług wykorzystujących nowoczesne technologie informacyjno-komunikacyjne tzw. opaski ratujące życie. Gmina Chmielnik „60tka dookoła świata” to projekt zrealizowany w ramach Programu Działaj Lokalnie, organizowany przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Chmielniku. Uczestniczkami projektu były 24 kobiety w wieku 60+. Projekt obejmował zajęcia kulinarne, kulturalne, muzyczne pozwalające poznać różne kraje świata. „Czas dla nas czas dla seniorek” – to cykl cotygodniowych zajęć dla kobiet w wieku 60+ organizowanych przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Chmielniku. Podczas zajęć uczestniczki korzystały m.in. z zajęć arteterapii. Gmina Tyczyn Miejsko - Gminny Ośrodek Kultury organizował różne formy aktywności, w których udział brali seniorzy m.in: Przegląd Kolędowy Chórów „Pójdźmy wszyscy do stajenki”, Obchody Rocznicy Wyzwolenia Tyczyna w ramach Akcji Burza; W ramach działalności Dyskusyjnych Klubów Książek odbywały się comiesięczne spotkania dla klubowiczów oraz spotkania z twórcami, przeprowadzone zostały konkursy: Mistrz Pięknego Czytania, Dyktando dla dorosłych. Biblioteka nawiązała współpracę ze Stowarzyszeniem Larix, dzięki czemu biblioteka dysponuje czytnikami, z których korzystają osoby starsze słabowidzące. Gmina Ropczyce Miejsko – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ropczycach zrealizował projekt socjalny SENIOR WIE – profilaktyka zagrożeń wśród osób starszych w Gminie Ropczyce. Odbyły się spotkania tematyczne dla 19 seniorów. Uczestnicy projektu wysłuchali prelekcji funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji, 54 pogadanki pn. „Bądź sprytniejszy – nie daj się oszukać”, zaznajomili się z tematyką przestępstw popełnianych na osobach starszych, w tym oszustw „na wnuczka”, „na policjanta, „na pracownika administracji”. Podczas spotkania poruszone zostały również kwestie związane z zabezpieczeniem mieszkania przed kradzieżami oraz działaniami kieszonkowców. Zaprezentowano założenia kampanii #ZnamTeNumery oraz sposoby powiadamiania służb ratowniczych, użycie numeru alarmowego 112. Spotkanie poświęcone zostało również zagrożeniom rynkowym oraz sposobom radzenia sobie z problemami konsumenckimi. Wykład pn. „Bezpiecznie podczas pokazów” przeprowadziła Powiatowy Rzecznik Konsumentów. Omówiona została tematyka: usługi telekomunikacyjne, finansowe, sprzedaż energii elektrycznej, zakupy podczas pokazów, odstąpienie od zawartej umowy kupna-sprzedaży, zasady składania reklamacji, triki stosowane podczas pokazów, nieuczciwe praktyki i oszustwa na pokazach, jakość towarów kupowanych na pokazach. Ponadto zorganizowano kolejne spotkanie , w trakcie którego pracownicy banku przekazali seniorom wiedzę na temat bezpiecznego korzystania z Internetu i elektronicznych usług bankowych. Pracownik Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej przedstawił zasady i obowiązki wynikające z użytkowania pieców i innych urządzeń grzewczych, zagrożenia powodowane przez tlenek węgla (\"czad\"). Uczestnicy zapoznani zostali z zasadami działania czujek dymu i tlenku węgla, przekazane zostały zasady bezpiecznego postępowania podczas wykrycia jego obecności. Przekazane zostały również informacje dotyczące minimalizowania ryzyka pożaru w domu. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Rudnik nad Sanem Pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej w ramach umowy o wolontariat z Caritas Diecezji Sandomierskiej pomagali mieszkańcom gminy, którzy ukończyli 60 lat w ramach programu „Na codzienne zakupy”, polegającym na przyznaniu kart o wartości 185 zł miesięcznie do wykorzystania w sieci sklepów Biedronka. Ponadto osoby, które nie były w stanie same wykonać zakupów mogły liczyć na pomoc wolontariuszy. Gmina Sędziszów Małopolski: Projekt społeczny „Sędziszowskie Pudełko Życia” - to projekt mający na celu zapewnienie osobom starszym, mieszkającym samotnie, wsparcia w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia, podczas udzielania pomocy przez służby medyczne, socjalne. Pudełka w ramach projektu są rozdawane bezpłatnie. Gmina Lesko Program „Książka na telefon”, w ramach, którego pracownicy biblioteki dostarczali książki do domu czytelników. Usługą objęte byli seniorzy mający problem z samodzielnym poruszaniem się oraz osoby niepełnosprawne. 55 1.10 Województwo podlaskie Tabela 10 Karta województwa podlaskiego za 2023 r. 12 WOJEWÓDZTWO PODLASKIE Liczba gmin118 Liczba powiatów14 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia20 187 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 114872011433551138216 w tym w wieku 60 lat i więcej 296002299630304271 60–64 lata 816967951377433 65–69 709747354375680 70–74 544185675058149 75–79 333033460937641 80–84 276112713826711 85 lat i więcej 280002807728657 Noworodek płci męskiej – 71,5 Noworodek płci męskiej – 73,7 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,6 Noworodek płci żeńskiej – 83,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Współczynnik feminizacji 105106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,329,430,6 Współczynnik zgonów 14,511,810,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 526 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 49 12 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 56 Ogółem 15-89 lat 513 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 49 Ogółem 15-89 lat 373 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 231 Ogółem 15-89 lat 58,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 17,4 Ogółem 15-89 lat 57,1 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 17,4 Ogółem 154 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 154 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 139 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 10 Ogółem 31 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 166,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 13 Renty rodzinne 24,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 55,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy 10,9 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,9 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie podlaskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2681,20 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 39,7% i 31,1%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1324,01 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 32,9% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 17,8%, a na zdrowie – 5,3%. 57 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 48,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 97,0 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 Strategia Polityki Społecznej Województwa Podlaskiego do roku 2030” Program na Rzecz Poprawy Warunków Życia Społecznego i Zawodowego Osób z Niepełnosprawnością w Województwie Podlaskim na lata 2019 – 2023 Program Pomocy Społecznej i Przeciwdziałania Wykluczeniu Społecznemu w Województwie Podlaskim na lata 2019 – 2023 Działania na rzecz osób starszych Pełnomocnik Wojewody Podlaskiego do spraw Seniorów. Do zadań pełnomocnika należy: prowadzenie spraw z zakresu rozpoznawania potrzeb osób starszych w województwie; inicjowanie i koordynowanie działań służących zaspokajaniu potrzeb osób starszych; współpraca i współdziałanie z organami samorządu terytorialnego oraz organizacjami społecznymi działającymi na rzecz seniorów; wspieranie działań w celu tworzenia warunków do solidarności, integracji międzypokoleniowej oraz integracji środowisk senioralnych na terenie województwa; opiniowanie dokumentów, w tym projektów aktów prawnych, mających wpływ na realizację zadań z zakresu polityki senioralnej. Zespół Wojewody Podlaskiego ds. monitorowania sytuacji osób starszych Zakres monitorowania sytuacji osób starszych obejmuje m. in.: dostępność i poziom usług socjalnych, w tym opiekuńczych, sytuację osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, aktywność społeczną i obywatelską, aktywność edukacyjną i kulturalną, aktywność sportową i rekreacyjną, równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, ocenę realizacji polityki senioralnej, wnioski i rekomendacje dotyczące przyszłych zadań i inicjatyw, sytuację demograficzną społeczeństwa i strukturę demograficzną według wieku populacji osób starszych, prognozy na kolejne lata oraz implikacje zmian demograficznych dla polityki państwa sytuację dochodową, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe, aktywność zawodową, sytuację dochodową, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe; sytuację rodzinną i strukturę gospodarstw domowych, stan zdrowia i jego uwarunkowania oraz jakość życia związaną ze zdrowiem, w tym dostępność do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Rady seniorów. Na dzień 31 grudnia 2023 r. na terenie województwa podlaskiego funkcjonowało 16 gminnych Rad Seniorów oraz Rada Seniorów powołana przy Marszałku Województwa Podlaskiego. W skład gminnych rad seniorów wchodziły: Miejska Rada Seniorów w Bielsku Podlaskim, Rada Seniorów Miasta Augustowa, Rada Seniorów Gminy Choroszcz, Gminna Rada Seniorów w Dobrzyniewie Dużym, Gminna Rada Seniorów w Puńsku, Gminna Rada Seniorów w Kuleszach Kościelnych, Suwalska Rada Seniorów, Miejska Rada Seniorów w Sokółce, Rada Seniorów Gminy Supraśl, Rada Seniorów Gminy Wasilków, Rada Seniorów Gminy Czarna Białostocka, Gminna Rada Seniorów w Łapach, Łomżyńska Rada Seniorów, Gminna Rada Seniorów w Dąbrowie Białostockiej, Miejska Rada Seniorów w Sejnach oraz Białostocka Rada Seniorów. 58 Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Wiżajny Organizacja warsztatów dla dzieci i młodzieży dotyczących różnych tradycji, gdzie angażowano osoby starsze, które uczyły różnego rzemiosła oraz opowiadały o tradycjach i zwyczajach młodemu pokoleniu, tj. malowanie pisanek, hafty, malowanie obrazów różną techniką, wycinanki, warsztaty kulinarne, itp. Prowadzenie zespołu ludowego „Jezioranki”, w skład którego wchodzą osoby starsze, które pamiętają teksty piosenek ludowych śpiewanych w naszym regionie, pozyskują teksty od osób starszych i regionalistów i kultywują muzykę regionu. Gminna Biblioteka w Wiżajnach od lat kontynuuje „spotkania czwartkowe”, w których uczestniczą seniorzy. Pierwsze spotkania były organizowane głównie dla seniorów. Obecnie grono powiększa się i spotykają się różne grupy wiekowe. Gmina Turośl Biblioteka Publiczna Gminy Turośl zorganizowała seniorom: „Randka w ciemno z książką”, Dzień Kobiet pod hasłem „ Babeczka dla Babeczki” - w tym dniu każda czytelniczka, która odwiedziła bibliotekę otrzymała słodką babeczkę oraz własnoręcznie robione zakładki do książek, Warsztaty dla dorosłych i seniorów, które poprowadziła autorka książek regionalnych oraz właścicielka Muzeum Kurpiowskiego w Wachu. Tematyka obejmowała zielarstwo i frywolitkę, Warsztaty, w Filii Bibliotecznej w Lemanie,– właścicielka zagrody edukacyjnej „Na patyku zakręcone”, poprowadziła warsztaty rękodzieła ludowego ,,Kwiaty na cały rok”, Biblioteka w ramach projektu zorganizowała spotkanie autorskie. Autorka zdradziła sekrety powstawania swoich bardzo dobrze przyjętych, książek: „Lekarka nazistów” i „Złodziejka listów”, kolejna edycja Narodowego Czytania - wydarzenia kulturalnego promującego czytelnictwo i klasykę polskiej literatury - przeczytany został fragment powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem”. Odczytaniu utworu w wykonaniu naszych lektorów towarzyszyła oprawa muzyczna w wykonaniu Natalii Lisickiej i Marcina Drabika. Miasto Łomża Kulturalna Integracja 60+ - projekt realizowany przez Miasto Łomża, finansowany z budżetu Województwa Podlaskiego w ramach zadania pn. „Współpraca z Podlaskimi Radami Seniorów”. Projekt obejmował zakup 600 biletów dla seniorów na koncerty łomżyńskich filharmoników, organizację trzech spotkań szkoleniowo – integracyjnych Łomżyńskiej Rady Seniorów z radami seniorów z innych miejscowości, a także wyjazd studyjny Łomżyńskiej Rady Seniorów. Komenda Wojewódzka Policji w Białymstoku Program profilaktyczny pn. „Świadomy Senior = Bezpieczny Senior”. Celem programu jest podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów poprzez ich edukację w zakresie występujących zagrożeń oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę, jak również kreowanie postaw społecznych, sprzyjających zapobieganiu ww. zagrożeniom. W ramach ww. programu, w 2023 r. na terenie garnizonu podlaskiego funkcjonariusze i pracownicy Policji zorganizowali i przeprowadzili szereg konferencji, spotkań, wykładów, szkoleń, prelekcji, warsztatów, kampanii, stoisk oraz pikników profilaktycznych dedykowanych seniorom, podczas których informowano osoby starsze w jaki sposób chronić się przed oszustwami, jakimi metodami działają oszuści, gdzie szukać pomocy w razie stania się ofiarą przestępstwa lub przemocy wobec seniorów oraz jak zapobiegać i co zrobić w razie zaginięcia osoby starszej. 59 Miasto Białystok Uniwersytet Zdrowego Seniora (UZS) - Stowarzyszenie Pro Salute - projekt prozdrowotny skierowany do mieszkańców Białegostoku w wieku 60 lat i więcej, realizowany przez Stowarzyszenie \"Pro Salute\" we współpracy z Wydziałem Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku przy wsparciu finansowym Miasta Białystok. Uczestnikami UZS było 50 seniorów. Zajęcia odbywały się 2 razy w miesiącu przez cały rok akademicki. Miasto Suwałki Program ,,Złota Rączka dla seniora”. Głównym celem projektu jest rozwój usług społecznych na rzecz osób starszych. Świadczono bezpłatne usługi tj.: wymiana żarówek, gniazdek elektrycznych, uszczelek przeciekających w kranach lub baterii, uszczelnianie przecieków za pomocą silikonu, odpowietrzenie kaloryferów, wymiana lub montaż zamków w drzwiach oraz klamek, jak również naprawa mebli i montaż elementów wyposażenia wnętrz. Naprawy wykonywane są wyłącznie w lokalu zamieszkiwanym przez osobę ubiegającą się o pomoc. Program dedykowany jest mieszkańcom Suwałk samotnie zamieszkującym w wieku powyżej 70 lat lub w wieku powyżej 60 lat z orzeczeniem, umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności bez względu na liczbę osób ze wskazaną niepełnosprawnością w gospodarstwie domowym, z zastrzeżeniem, że w gospodarstwie domowym nie ma innych dorosłych osób. W 2023 roku z usług ,,Złotej Rączki” skorzystały 186 osób, wykonano 1009 usług, przyjęto 268 zgłoszeń. Program Suwalska Karta Mieszkańca – program funkcjonuje od 2018 r. i ma na celu poprawę warunków życia mieszkańców Miasta, w tym seniorów poprzez zwolnienie lub bonifikaty w dostępie do usług publicznych w zakresie kultury, sportu, rekreacji i komunikacji miejskiej. Celem Programu jest poprawa warunków życia mieszkańców, poprzez zmniejszenie obciążeń finansowych, umacnianie poczucia tożsamości lokalnej mieszkańców czy też promocja korzystania ze środków komunikacji miejskiej. Karta seniora przyznawana jest bezterminowo. 30 podmiotów udziela ulg dla seniorów. Gmina Choroszcz Program polityki zdrowotnej „GRYPOODPORNI 65+”. W ramach programu przeprowadzono otwarty konkurs ofert, wyłaniając realizatora szczepień przeciwko grypie. Adresatami programu GRYPOODPORNI 65+ były osoby po 65 roku życia, zamieszkujące gminę Choroszcz. Do programu zostali zakwalifikowani mieszkańcy gminy Choroszcz, którzy najpóźniej w dniu szczepienia ukończyli 65 lat, wyrazili chęć uczestnictwa w programie, a ich stan zdrowia ustalony po uprzednich badaniach kwalifikujących, pozwolił na podanie szczepionki przeciwko grypie sezonowej. Łącznie zaszczepiono 277 osób. Gmina Michałowo Projekt „Centrum Wsparcia Mieszkańca” – mieszkańcy gminy otrzymali wsparcie socjalne, psychologa, terapeuty uzależnień i prawnika (w tym osoby starsze), w listopadzie 2023 r. zorganizowano skierowane do Seniorów bezpłatne warsztaty z zakresu przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych, które przeprowadziła Fundacja Projekt Starsi z Warszawy. Omówione zostały zagadnienia z powyższego zakresu, min. charakterystyka zjawiska przemocy wobec osób starszych, czynniki wystąpienia ryzyka przemocy, jak i trudności i bariery w zgłaszaniu przemocy przez Seniorów. Ponadto, w siedzibie Urzędu Miejskiego w Michałowie równolegle odbyło się szkolenie członków Zespołu Interdyscyplinarnego i grup diagnostyczno-pomocowych, w szkoleniu uczestniczyli również przedstawiciele ośrodków pomocy społecznej dwóch ościennych gmin Gródka i Zabłudowa. Spotkanie to miało na celu wzmocnienie współpracy, a także możliwość podzielenia się tzw. dobrymi praktykami w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej wobec osób starszych. 60 Gmina Krynki Projekt „Eko-świadomi Krynkowianie” - warsztaty zielarskie, gotowania z resztek, eko- fakty i mity, eko- planowanie przestrzeni. Projekt „Jak rozmawiać? Wspieranie umiejętności informacyjnych jako podstawowej kompetencji świadomego obywatelstwa w demokracji uczestniczącej”, tematyka: czy czujesz, że Krynki to twój dom, skąd się biorą plotki, kobiety i mężczyźni i ich pasje, czy pandemia zmieniła kryńskie społeczeństwo, porozmawiajmy o sztuce starzenia się, jak sobie poradzić ze stresem, czy wpływają na nas media (tv, reklamy, wiadomości), jak dbamy o nasze zdrowie, zdrowie darem natury. Miasto Siemiatycze Uniwersytet Trzeciego Wieku - placówka dydaktyczna dla osób dojrzałych. Głównym celem jej działalności jest aktywizacja i integracja poprzez działania edukacyjne, wykłady, warsztaty, kursy, grupowe wyjścia i wyjazdy - zrzesza 245 słuchaczy. W 2023 r. słuchacze UTW skorzystali z szerokiej oferty zajęć fakultatywnych, min. gimnastyka na basenie, zajęć ze śpiewu, zajęć kulinarnych, gimnastyki usprawniającej, terapii zajęciowej. Ponadto brali udział w zajęciach komputerowych i nauki języka angielskiego. Uczestniczyli w warsztatach: zielarskich „Zioła dla seniora”, rękodzieła metodą decoupage, kulinarnych i plastycznych oraz w wykładach obejmujących zagadnienia min. z historii, medycyny, prawa, psychologii, geriatrii, kultury, bezpieczeństwa, ekologii. Przy Uniwersytecie Trzeciego Wieku działa zespół wokalno-recytatorski oraz zespół kabaretowy. Gmina Łapy Centrum Aktywności Społecznej zrealizowało na rzecz osób starszych następujące działania: Zumba Gold - program sportowy skierowany do osób starszych, którzy długo nie praktykowali żadnej aktywności fizycznej lub ze względu na problemy z nadwagą, stawami czy kręgosłupem mają ograniczone możliwości treningów - ok. 25 osób w każdym miesiącu. Grupa wsparcia seniorów – Metoda poliwagalna – wsparcie seniorów w dbaniu o zdrowie i dobre samopoczucie - uczestniczyło 14 osób. Pilates - program skierowany również do osób starszych. Ćwiczenia pilates rozciągały i wzmacniały wszystkie partie mięśniowe, poprawiały krążenie krwi i zwalczały ból pleców—ok. 25 osób każdego miesiąca. Metoda Feldenkraisa - program skierowany głównie do osób starszych, jest procesem uczenia się, nabywania nowych możliwości ruchowych i poznawania świadomości własnego ciała i usprawniania funkcji organizmu – ok. 15 osób każdego miesiąca. Warsztaty - Kabaret - warsztaty teatralne z udziałem seniorów. Podczas zajęć seniorzy rozwijali w sobie kreatywność zdobyli doświadczenie w pracy nad tekstem oraz pracy w grupie, ćwiczyli techniki mowy. Warsztaty miały na celu zachęcenie do poszukiwania własnej autentyczności i nowych form ekspresji - ok. 11 osób. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Białystok W ramach Karty Aktywnego Seniora osoby, które ukończyły 60 lat i osiągały dochodów wysokości niższej od kryterium dochodowego obowiązującego przy udzielaniu świadczeń z pomocy społecznej, mogły ubiegać się o bilet specjalny seniora. W okresie od 01.01.2023 r. do 31.12.2023 r. wydano 85 zaświadczeń w celu uzyskania ww. biletu. Osoby niepełnosprawne zamieszkałe w Białymstoku w wieku 60 lat i więcej mogły ubiegać się o dofinansowanie ze środków PFRON w ramach realizacji pilotażowego programu „Aktywny samorząd\" ukierunkowanego na wyeliminowanie lub zmniejszenie barier ograniczających uczestnictwo osób 61 niepełnosprawnych w życiu społecznym i zawodowym i uzyskały pomoc w zakupie i montażu oprzyrządowania do posiadanego samochodu, pomoc w zakupie sprzętu elektronicznego i oprogramowania, pomoc w utrzymaniu sprawności technicznej posiadanego skutera lub wózka inwalidzkiego o napędzie elektrycznym, pomoc w zakupie protezy kończyny, w której zastosowano nowoczesne rozwiązania techniczne oraz pomoc w zakupie skutera inwalidzkiego o napędzie elektrycznym lub oprzyrządowania elektrycznego do wózka ręcznego. Gmina Nowogród „Teleopieka i usługi sąsiedzkie dla seniorów”. Celem projektu było uzupełnienie systemu wsparcia gmin w powiecie łomżyńskim na rzecz osób 60+ w postaci usług opiekuńczych świadczonych lokalnej społeczności w formie usług sąsiedzkich i zdalnej opieki wykorzystując opaski telemetryczne. Każdy z uczestników otrzymał dodatkową pomoc w formie: usługi teleopieki, pomocy doradcy życiowego, psychologa, fizjoterapeuty/ diabetyka/ rehabilitanta. Opiekunowie świadczyli pomoc w codziennym życiu, np. pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, karmieniu, podawaniu leków, w utrzymaniu mieszkania w czystości, w kontaktach z lekarzem itp. Gmina Mielnik Książka na telefon. Gminna Biblioteka Publiczna realizuje usługę polegającą na dostarczaniu książek do domów osób starszych, schorowanych, niepełnosprawnych. Gmina Jedwabne Projekt „Usługi indywidualnego transportu door to door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych”. Głównym celem projektu było ułatwienie integracji społeczno- zawodowej osób z potrzebami wsparcia w zakresie mobilności poprzez zapewnienie przez OPS w Jedwabnem usługi indywidualnego transportu door to door. Osoby starsze korzystały z transportu bezpłatnie, dojeżdżały na wizyty lekarskie do lekarzy specjalistów oraz były dowożone na rehabilitację. Gmina Filipów Gminna Biblioteka Publiczna w Filipowie podpisała umowę użyczenia odtwarzacza cyfrowej książki mówionej ze Stowarzyszeniem Pomocy Osobom Niepełnosprawnym ,,LARIX”, co pozwala osobom starszym z dysfunkcją wzroku korzystać z czytnika. 62 1.11 Województwo pomorskie Tabela 11Karta województwa pomorskiego za 2023 r. 13 WOJEWÓDZTWO POMORSKIE Liczba gmin123 Liczba powiatów16 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia19 547 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 235872623583072359573 w tym w wieku 60 lat i więcej 563039567746574948 60–64 lata 147779141481136363 65–69 147018147674147784 70–74 119185122853125747 75–79 590936622274890 80–84 457694481944196 85 lat i więcej 441954469745968 Noworodek płci męskiej – 72,7 Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 80,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,0 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,7 Kobieta w wieku 60 lat – 23,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,827,728,5 Współczynnik zgonów 11,910,89,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 133 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 86 Ogółem 15-89 lat 1 111 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 86 13 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 63 Ogółem 15-89 lat 737 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 443 Ogółem 15-89 lat 60,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 16,2 Ogółem 15-89 lat 59,4 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 16,2 Ogółem 305 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 305 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 279 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 16 Ogółem 42,8 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 354,8 Renty z tytułu niezdolności do pracy 29,9 Renty rodzinne 69,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 24,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2291,82 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 59,3% i 29,7%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1776,65 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 21,1%, a na zdrowie – 4,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,6% gospodarstw domowych. 64 Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 6,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,39. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 75,7 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2030, dokument „Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021-2027 Działania na rzecz osób starszych Pomorska Rada ds. Polityki Senioralnej Do zadań Pomorskiej Rady ds. Polityki Senioralnej należy: współtworzenie głównych kierunków polityki senioralnej w Województwie Pomorskim; inicjowanie, opiniowanie propozycji rozwiązań na rzecz środowiska seniorów oraz wymiany i komunikacji międzypokoleniowej Województwa Pomorskiego, w tym programów działań dotyczących osób starszych; wspieranie rozwoju, współpraca i aktywizacja środowisk działających na rzecz osób starszych w celu zwiększenia efektywności ich działań; tworzenie płaszczyzny wymiany doświadczeń i dobrych praktyk w obszarze polityki senioralnej; promowanie starzenia się w dobrym zdrowiu. W 2023 r. w województwie pomorskim liczba gminnych rad seniorów wynosiła 44 (35,77% gmin). Podobnie jak w latach ubiegłych, na dzień 31.12.2023 roku największy odsetek rad seniorów posiadają gminy miejskie (82%), natomiast najmniejszy – gminy wiejskie (20%). Uniwersytety Trzeciego Wieku Celem działalności UTW jest aktywizacja ludzi starszych, a także „wykorzystanie potencjału osób starszych, wiedzy, umiejętności i doświadczenia życiowego dla rozwoju gospodarczego i społecznego kraju”. Uczelnie są dla nich także miejscem spotkań z podobnymi do nich osobami, które muszą stawiać czoła wielu problemom w tym jednemu, głównemu – problemowi braku akceptacji ze strony młodych. W województwie pomorskim powołano 24 UTW. Program Promocja aktywnego starzenia się - Trzecia edycja programu „Trzeci wiek w zdrowiu” Program ma na celu zwiększenie wiedzy na temat behawioralnych czynników wpływających na zdrowie człowieka oraz procesu starzenia się organizmu i sposobów opóźniania jego przebiegu, zwiększenie poczucia odpowiedzialności za zdrowie własne i innych oraz zwiększenie motywacji do prowadzenia zdrowego stylu życia, utrwalanie zachowań służących zdrowiu oraz eliminowanie behawioralnych czynników ryzyka rozwoju chorób, a także zwiększenie poczucia bezpieczeństwa poprzez przyswojenie procedur i schematów postępowania w sytuacjach nagłego zagrożenia zdrowia. W 2023 r. z programu skorzystało 199 osób. Gdański Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2016-2023 Gdański Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2016-2023 (GPOZP) ma na celu tworzenie lokalnego systemu zapewniającego optymalne warunki i szanse rozwoju psychicznego mieszkańców Gdańska oraz poprawę jakości życia osób w trudnościach i kryzysach psychicznych oraz z zaburzeniami psychicznymi, ich rodzin, opiekunów i otoczenia społecznego w Gdańsku. W ramach programu realizowane były 2 projekty: 65 1.Kung Fu Senior - zajęcia aktywizujące i wspierające zdrowie psychiczne dla osób 55+. Efektem zajęć było wzmacnianie więzi społecznych, poprawa jakości komunikacji ze sobą i innymi, lepsze rozumienie odczuwanych stanów emocjonalnych i radzenie sobie z nimi, szczególnie w sytuacjach stresowych. W ramach projektu odbyło się 24 seminariów dla seniora (udział wzięło 352 beneficjentów), 45 spotkań wstępnych celem klasyfikacji do grupy warsztatowej, a także 192 spotkania grupy warsztatowej z elementami psychoedukacji i grupy wsparcia i choreoterapeutycznej (udział wzięło 76 osób–choreoterapia- 37 osób, warsztaty–39 osób). Ogólnie w 2023 r, z projektu skorzystało 397 beneficjentów. 2.Sklej się Senior! - działania motywacyjne oraz wspierające zdrowie psychiczne dla osób 60+. W ramach projektu przeprowadzono 40 warsztatów motywacyjnych z elementami psychodramy (udział wzięło 60 osób), 44 warsztaty z ceramiki użytkowej - działanie interwencyjne (udział wzięło 60 osób), a także 60 konsultacji interwencyjnych z psychoterapeutą/psychologiem (dla 16 osób. W projekcie wzięło udział 60 osób. Program Zapobiegania Niepełnosprawności Osób w Podeszłym Wieku Program realizowany jest poprzez 10 dniowe turnusy rehabilitacyjne w systemie dziennym. Program miał na celu opóźnienie skutków starzenia się, szczególnie w zakresie przywracania zdolności do samoobsługi. Każdy pacjent, poddawany był codziennemu badaniu lekarskiemu. W zależności od stanu zdrowia pacjent otrzymywał dziennie minimum dwa zabiegi fizjoterapeutyczne dziennie oraz uczestniczył w zajęciach grupowych ogólnousprawniających na tężni. W trakcie pobytu pacjent otrzymywał jeden trzydaniowy posiłek. Organizowane były spotkania z lekarzami różnych specjalności, gdzie uczestnicy mogli otrzymać odpowiedzi na nurtujące pytania dotyczące ich stanu zdrowia. W 2023 r. programem zostało objętych tylko 238 mieszkańców Sopotu, którzy ukończyli 70 rok życia. Projekt „Inkubator Sąsiedzkiej Energii na Dolnym Mieście” Gdański Samorządowy Model Systemu Teleopieki Domowej to innowacyjna i specjalistyczna metoda mająca na celu podnoszenie jakości życia osób starszych oraz zwiększenie bezpieczeństwa i komfortu osób niesamodzielnych z wykorzystaniem usługi elektronicznego całodobowego monitoringu w miejscu przebywania, zwana Teleopieką Domową. Teleopieka Domowa w 2023 r. dostarczyła beneficjentom programu system alarmowo-przywoławczy oraz usługi asystenta mieszkańca, inaczej zwanego Teleopiekunem. Każdy uczestnik był wyposażony w tzw. opaskę życia. Na tarczy opaski znajdują się 3 przyciski: do przywołania pomocy medycznej (system alarmowo-przywoławczy), do połączenia z asystentem mieszkańca (usługi asystenta mieszkańca) oraz do odbierania połączeń i pozostałej obsługi urządzenia. Bezpośrednią opieką całodobowego systemu alarmowo-przywoławczego oraz opieką teleopiekuna zostało 367 uczestników. W realizację projektu zaangażowanych było 15 organizacji pozarządowych. Program Promocji Zdrowia i Przeciwdziałania Chorobom Cywilizacyjnym Gdański Program Promocji Zdrowia i Przeciwdziałania Chorobom Cywilizacyjnym na lata 2021-2025 ma na celu wydłużenie życia w zdrowiu oraz ograniczenie skali zachorowań na choroby cywilizacyjne poprzez zmniejszenie ryzyka występowania schorzeń, poszerzenie wiedzy i umiejętności w zakresie wpływu stylu życia i warunków środowiskowych na zdrowie, w tym promocja zdrowego odżywiania i aktywności fizycznej, rozwój kompetencji zdrowotnych na wszystkich etapach życia i we wszystkich odgrywanych rolach (zdrowa matka, zdrowe dziecko, zdrowy człowiek w wieku produkcyjnym, zdrowy senior), a także podniesienie efektywności i skuteczności programu przeciwdziałania chorobom cywilizacyjnym. Akcją objęto 599 osób w wieku 65+, zamieszkujących w Gdańsku. Na stronie internetowej Starostwa Powiatowego w Sztumie: https://powiatsztumski.pl w roku 2023 ukazywały się informacje skierowane do seniorów. Wśród tematów wymienić można: zaproszenie do udziału w Konferencji „Pokolenia Razem 2023”, kampanię „Planuję długie życie”, zaproszenie 66 Pomorskiego Zrzeszenie LZS dla seniorów i przyjaciół seniorów na wydarzenia rekreacyjne w regionie, tematy prozdrowotne, przydatne także dla osób starszych. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Słupsk „Fachman dla seniora” - zadanie realizowane cyklicznie od ponad 6 lat przez organizacje pozarządowe, w ramach którego wykonywane są bezpłatnie, drobne naprawy konserwatorsko-techniczne w domach seniorów. Prowadzenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Słupsku. Seniorzy mają możliwość nieodpłatnego korzystania z łóżek specjalistycznych, wózków inwalidzkich, chodzików, balkoników, kul łokciowych oraz pachowych, nakładek na wannę i toaletę, krzeseł kąpielowych, materacy przeciwodleżynowych, koncentratorów tlenu. Miasto Rumia „Rumska Karta Seniora” – celem tego programu jest podniesienie jakości życia rumskich seniorów i zachęcenie ich do podejmowania aktywności w życiu społecznym. Rumia oferuje seniorom, oprócz zniżek jakie uwzględnia karta, zniżki na odbywające się na terenie miasta koncerty, gimnastykę dla seniorów oraz zajęcia na basenie. „Pudełko Życia” – program dedykowany seniorom powyżej 65 roku życia i osobom niepełnosprawnym. Zestaw, który jest bezpłatnie przekazywany zainteresowanym, składa się z plastikowego pudełka oznaczonego specjalnym nadrukiem, karty informacyjnej, dwóch naklejek do umieszczenia na lodówce i wewnętrznej stronie drzwi wejściowych do mieszkania. Oznaczenie pozwala służbom zlokalizować pudełko. Najważniejsze, by wypełnioną kartę informacyjną włożyć do pudełka, a pudełko do lodówki. Przejrzysty system przechowania informacji pozwala na szybsze i łatwiejsze udzielenie pomocy. Miasto Gmina Czersk Centrum Usług Społecznych realizuje wiele usług przeznaczonych dla osób starszych, w tym choćby door- to-door – przewóz osób mających ograniczony dostęp bądź będących wykluczonymi komunikacyjnie, celem np. wizyt lekarskich. Auto jest w pełni przystosowane do przewozu osób z niepełnosprawnością (poruszających się na wózku inwalidzkim). Dzięki współpracy z powiatem CUS gwarantuje także porady prawne czy obywatelskie (w tym dla osób starszych); zapewnia stałe dyżury psychologów. Gmina Pelplin W Gminie Pelplin w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na wiek powstało zadanie „Seniorze ciesz się życiem, dziel radością” gdzie odbywają się spotkania integracyjne z dziećmi i młodzieżą, wspólne wyjazdy oraz Dzień Seniora organizowany przez Gminę. Oferta rekreacyjno-sportowa dla seniorów realizowana przez Gdański Ośrodek Sportu – jednostkę miejską oferującą liczne zajęcia sportowo-rekreacyjne. Dla seniorów dedykowane były zajęcia w ramach programu „Aktywuj się!”: gimnastyka dla seniora, Zumba gold, Nordic walking, Joga, Zumba. W wielu gminach i powiatach seniorzy mają możliwość ze skorzystania z form wsparcia z zakresu prawa, edukacji i sportu: porady prawne dla seniorów, możliwość uczestniczenia w zajęciach na UTW, nauka języków obcych, zajęcia wspierające aktywność sportową, zajęcia ruchowe z rehabilitacji ogólnej, warsztaty komputerowe i przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu, wycieczki. Miasto Gdańsk Oferta rekreacyjno-sportowa dla seniorów realizowana przez Gdański Ośrodek Sportu – jednostkę miejską oferującą liczne zajęcia sportowo-rekreacyjne. Dla seniorów dedykowane były zajęcia w ramach programu „Aktywuj się!”: gimnastyka dla seniora, Zumba gold, Nordic walking, Joga, Zumba. 67 W wielu gminach i powiatach seniorzy mają możliwość ze skorzystania z form wsparcia z zakresu prawa, edukacji i sportu: porady prawne dla seniorów, możliwość uczestniczenia w zajęciach na UTW, nauka języków obcych, zajęcia wspierające aktywność sportową, zajęcia ruchowe z rehabilitacji ogólnej, warsztaty komputerowe i przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu, wycieczki. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Bytów Biblioteka Miejska w Bytowie - realizowała m.in. różnorodne projekty senioralne: Bytowski Uniwersytet Trzeciego Wieku; „Akademia Umiejętności Cyfrowych – przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu” – warsztaty kompetencji cyfrowych dla osób 50+; „Warsztaty kompetencji cyfrowych dla seniorów” – Programowanie i kodowanie – zajęcia z programowania i kodowania z wykorzystaniem robotów edukacyjnych. Gmina Żukowo Seniorzy mają do dyspozycji dyżurny numer telefonu, pomoc przy umawianiu wizyt lekarskich, realizacji recept, załatwianiu formalności urzędowych itp. Systemy teleopieki – zarówno w ramach programu rządowego „Korpus Wsparcia Seniorów”, jak i własne systemy opracowane i wdrażane w gminach. 68 1.12 Województwo śląskie Tabela 12 Karta województwa śląskiego za 2023 r. 14 WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE Liczba gmin167 Liczba powiatów17 powiatów i 19 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia12 334 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 437594743467024320130 w tym w wieku 60 lat i więcej 119352712001071209642 60–64 lata 315339302301288810 65–69 302639304167305666 70–74 239155248180256088 75–79 137319145790156954 80–84 111345109802108572 85 lat i więcej 877308986793552 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 78,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Współczynnik feminizacji 108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,831,933,1 Współczynnik zgonów 15,11311,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 2 008 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 142 Ogółem 15-89 lat 1 958 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 141 14 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 69 Ogółem 15-89 lat 1 536 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 1 001 Ogółem 15-89 lat 56,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 12,4 Ogółem 15-89 lat 55,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 12,3 Ogółem 714 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 714 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 635 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 38 Ogółem 62,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 4,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 845,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 81,2 Renty rodzinne 211,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 21,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 4,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie śląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2892,04 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,2% i 31,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1702,49 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,8%, a na zdrowie – 5,1%. 70 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,1%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 86,0 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2030” Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2020-2030 Program przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu w województwie śląskim na lata 2018-2023 Działania na rzecz osób starszych Projekt „Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora” Jest to oferta specjalnych usług, ulg oraz szczególnych uprawnień pozwalających na udostępnienie zasobów instytucji kultury, rekreacji i edukacji na terenie Województwa Śląskiego w celu dodatkowego wsparcia osób, które ukończyły 60 roku życia. Usługi realizowane w ramach Śląskiej Karty Seniora są oferowane przez partnerów projektu m. in. podmioty powiązane strukturalnie i kapitałowo z Województwem Śląskim, partnerów z sektora prywatnego i jednostek samorządu terytorialnego. Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba partnerów wynosiła 144. Z danych zgromadzonych przez ROPS wynika, że w 2023 roku z projektu skorzystało łącznie 86 434 seniorów. Największym zainteresowaniem seniorów cieszyła się oferta Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, Instytucji Filmowej SILESIA FILM w Katowicach, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Zamku Cieszyn, Teatru Rozrywki w Chorzowie, Filharmonii Śląskiej im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach, Śląskiego Ogrodu Zoologicznego w Chorzowie oraz Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej. Dokumentem legitymacyjnym umożliwiającym skorzystanie z uprawnień oferowanych w projekcie jest dowód osobisty. Program tzw. „małych grantów” dla organizacji senioralnych i działających na rzecz seniorów Program jest realizowany nieprzerwalnie od 2019 r. w celu dofinansowania w trybie art. 19a 15 działań mających na celu wsparcie środowisk seniorskich z terenu województwa śląskiego. W 2023 r. dofinansowano 38 podmiotów realizujących zadania z zakresu aktywizacji i integracji seniorów oraz wzmocnienia potencjału środowisk seniorskich z terenu województwa śląskiego na łączną kwotę 327 419,97 zł. Śląska Rada Seniorów II kadencji Rada jest organem opiniodawczym i doradczym składający się z 19 członków, przedstawicieli środowisk senioralnych, działających społecznie przy Marszałku Województwa Śląskiego w celu wzmocnienia i rozwoju regionalnej polityki senioralnej. Jej działania zmierzają do integrowania środowisk osób starszych, tworzenia płaszczyzny wymiany dobrych praktyk, informowania i wspierania środowisk seniorów oraz budowania przestrzeni społecznej przyjaznej najstarszym mieszkańcom. W 2023 r. odbyły się cztery posiedzenia Rady. Inicjatywa „Koperta Życia” Działanie stałe, którego celem jest ułatwienie ratownikom medycznym, pracownikom pomocy społecznej i innym służbom interwencyjnym dostępu do ważnych informacji medycznych mogących uratować życie osoby w podeszłym wieku. Na stronie internetowej seniorzy.slaskie.pl udostępniono wzór karty do uzupełnienia oraz naklejki, a ponadto ulotkę informacyjną i prezentację do wykorzystania 15 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 71 przez osoby/podmioty zainteresowane przedsięwzięciem. Ponadto pakiety Koperty Życia były dystrybuowane wśród seniorów podczas wydarzeń organizowanych przez Samorząd Województwa Śląskiego. Wojewódzkie Targi i Konferencja Senioralna SILVER SILESIA Wydarzenie organizowane było przez Województwo Śląskie – Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej oraz Miasto Tychy. Targi Senioralne są inicjatywą Samorządu Województwa Śląskiego, której celem jest promocja form przedsiębiorczości w srebrnej gospodarce, które kierują się zasadami etyki i uczciwości wobec seniorów, jako istotnej grupy Konsumentów. Podczas Targów zaprezentowano produkty i usługi skierowane do Seniorów, zorganizowano tzw. Miasteczko Zdrowia, gdzie możliwe było skorzystanie z oferty bezpłatnych badań lekarskich i laboratoryjnych przez uczestników Targów. Ponadto odbyła się konferencja, która była okazją do spotkania środowisk naukowych, polityków oraz profesjonalistów realizujących w praktyce politykę senioralną w środowiskach lokalnych, a także zorganizowana została strefa kulturalna z występami i pokazami twórczości artystycznej seniorów. Seminarium senioralne pn. „Miasta przyjazne starzeniu” oraz konferencja „Poczuj, żeby rozumieć” W dniu 8 września 2023 r. w Sali Sejmu Śląskiego Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach odbyło się seminarium senioralne pn. „Miasta przyjazne starzeniu”. W trakcie spotkania omówiono m. in. dostosowanie środowiska miejskiego do potrzeb srebrnego pokolenia. W wydarzeniu wzięło udział ok. 120 seniorów. W dniu 23 października 2023 roku w Muzeum Śląskim w Katowicach odbyła się I Śląska Konferencja „Poczuj, żeby zrozumieć”. Była to okazja do wymiany doświadczeń i refleksji na temat budowania mostów międzypokoleniowych. Konkurs „Ambasador Srebrnego Pokolenia Województwa Śląskiego” Zarząd Województwa Śląskiego po raz czwarty zorganizował konkurs mający na celu wyróżnienie osób starszych mogących stanowić godny do naśladowania wzór dla innych seniorów, wyróżniających się wybitną działalnością i postawą w życiu społecznym. Seniorzy zostali wyróżnieni w trzech kategoriach: Ambasador Srebrnego Pokolenia z Sercem na Dłoni, Ambasador Srebrnego Pokolenia – Mistrz dla Młodych oraz Ambasador Pracującego Srebrnego Pokolenia. Forum Jednostek Organizacyjnych Pomocy Społecznej Cykliczne wydarzenie realizowane od 2019 r. W Szczyrku zorganizowano spotkanie skierowane do dyrektorów i kierowników ośrodków pomocy społecznej oraz domów pomocy społecznej z terenu województwa śląskiego. Podczas Forum omówione zostały kwestie związane z funkcjonowaniem instytucji w obliczu zmian systemowych, w tym procesu deinstytucjonalizacji, obszarów rozwoju usług społecznych przy współpracy różnych podmiotów działających w środowisku lokalnym. Przedstawione zostały także możliwości wykorzystania środków finansowych z nowej perspektywy funduszy unijnych na zadania realizowane przez instytucje pomocy społecznej. W wydarzeniu łącznie udział wzięło ok. 120 przedstawicieli systemu pomocy społecznej. Konkurs „Śląski Prometeusz 2023” W 2023 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej zorganizował IV edycję konkursu, którego celem było uhonorowanie wybitnych pracowników systemu pomocy i integracji społecznej, jak również promocja zawodów pomocowych. Rozstrzygnięcie konkursu oraz wręczenie nagród 51 laureatom miało miejsce podczas uroczystej Gali Konkursowej w dniu 15 listopada 2023 r., w która odbyła się w Sali Koncertowej Filharmonii Śląskiej im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach. Po raz pierwszy nagrody wręczone zostały aż w 6 kategoriach, tj.: pracownik socjalny; opiekun\\pielęgniarka; terapeuta\\specjalista reintegracji; pracownik obsługi; asystent rodziny; innowator (po raz pierwszy). Podczas Gali uhonorowano również samorządy, które na co dzień organizują i realizują zadania z zakresu polityki społecznej, wręczając wyróżnienie „Samorząd z Otwartym Sercem” dla 7 gmin województwa śląskiego. 72 W 2023 r. wspierano merytorycznie stronę seniorzy.slaskie.pl oraz administrowano stronę seniorzy.rops-katowice.pl Strony zawierają m.in.: najważniejsze aktualności o wydarzeniach w regionie, poradniki dla seniorów, ofertę partnerów Śląskiej Karty Seniora, materiały składające się na pakiet Koperty Życia, informacje o Śląskiej Radzie Seniorów. Ponadto w celu poszerzenia grona odbiorców prowadzono również fanpage projektu Śląskie dla Seniora na Facebook ’u. Różnorodne działania informacyjno-promocyjne w zakresie wspierania seniorów Zrealizowano cykl audycji radiowych poświęconych polityce senioralnej oraz opublikowano materiał nt. seniorów w magazynie „Pacjent i zdrowie” oraz wykonano „Informator dla Seniorów”. Ponadto, wspólnie z innymi przedstawicielami samorządu województwa śląskiego promowano akcje i programy wojewódzkie, takie jak: „Śląskie. Zmieniamy powietrze na dobre”, „Śląskie. Dla Seniora” czy „Marszałkowski Budżet Obywatelski. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat będziński System Powiadamiania SMS - SMS dla Seniora w Czeladzi. Celem działania jest ułatwienie osobom starszym dostępu do informacji o wydarzeniach sportowych, kulturalnych, edukacyjnych itp. odbywających się na terenie Czeladzi, organizowanych bądź wspieranych przez Miasto Czeladź i adresowanych do seniorów. Liczba wysłanych wiadomości sms: 44 293. Miasto Bielsko-Biała Urząd Miejski przeprowadził 2 otwarte konkursy dla NGO na rzecz os. starszych. 11 organizacji otrzymało wsparcie w łącznej kwocie 115000 zł; 1 NGO otrzymał mały grant na aktywizację seniorów (2000 zł). Łącznie skorzystało ok. 1200 seniorów. Urząd Miejski kontynuował realizację Programu Miejsce przyjazne dla seniorów (dla mieszkańców powyżej 65 r.ż.). Uzyskana w ramach programu Karta Seniora, upoważnia do korzystania z systemu ulg, zwolnień i preferencji oferowanych przez Miasto oraz 41 Partnerów Programu. Od początku realizacji programu złożono 11679 wniosków (w tym 2578 w 2023). Wydano 11512 kart (w tym 2543 w 2023). Rozpoczęcie działalności Centrum Seniora - - skorzystało 150 osób. Realizacja przez MOPS (od 2009) Programu Giełda Wolontariatu w MOPS w Bielsku-Białej. Szerzenie idei wolontariatu w środowisku lokalnym poprzez pomoc na rzecz os. potrzebujących. Z pomocy 61 wolontariuszy skorzystało 38 osób starszych. Współpraca OWOS w MOPS z Fundacją Edukacji Pozaformalnej w Bielsku-Białej. Uczestnictwo 17 Podopiecznych OWOS w projekcie Europejska Akademia Seniora rozwój kompetencji cyfrowych, technologicznych i zdrowotnych poprzez wymianę doświadczeń i mobilność Erasmus+ (zorganizowano warsztaty edukacyjne i 3 dniowy wyjazd do Ostrawy/Czechy). Powiat cieszyński Projekt \"Eliksir Młodości\" w ramach Programu \"Aktywni+\" na lata 2021-2025. Edycja 2023. Projekt objął 60 seniorów. Oferta dla seniorów w ramach projektu była mocno urozmaicona i obejmowała: warsztaty artystyczne, fotograficzne, komputerowe, z social mediów, etnograficzne, florystyczne, wykłady fizjoterapeuty i dietetyka. Porozumienie partnerskie Gminy Strumień ze Stowarzyszeniem \"Zostań Aniołem\" działającym przy DPS w Strumieniu. Miejsce realizacji Gmina Strumień. Miasto Dąbrowa Górnicza Dąbrowski Bus dla Seniora. Seniorzy, którzy ukończyli 60. rok życia (także poruszający się na wózkach inwalidzkich), w dni robocze od 7 do 20 mogą skorzystać z przewozu do placówek służby zdrowia oraz urzędu. Przewóz należy zamawiać od 8 do 12 przynajmniej z jednodniowym wyprzedzeniem. Posiadacze Karty Seniora za dojazd we wskazane miejsce na terenie miasta zapłacą 5 zł a bez karty 7 zł. Poza 73 granicami Dąbrowy Górniczej to dodatkowo 1 zł za każdy kilometr. W 2023 r. z oferty skorzystało 1371 osób. Projekt edukacji kulturalnej seniorów pod nazwą Pałac Kultury Seniora adresowany jest do osób w wieku 60+. W ramach tego projektu seniorzy mogą uczestniczyć w: zajęciach ruchowych, lokalnych wycieczkach, zajęciach wokalnych, sekcji malarstwa i rysunku, KinoSzkoła Seniora. Od nowego sezonu oferta została natomiast wzbogacona o: spotkania autorskie z osobami związanymi z kulturą, prezentacje zasobów kultury w intrenecie, spotkania z Młodzieżową Radą Miejską, warsztaty teatralne, fotograficzne i kabaretowe, wycieczki, wyjścia w ramach wykładów studyjnych (muzeum, teatr), koncerty \"Tajniki i muzyki\", wydarzenia okolicznościowe. We wszystkich wydarzeniach zrealizowanych przez PSK w 2023 roku wzięło udział 296 uczestników. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Bielsko-Biała Usługa teleopieki objęto 400 mieszkańców miasta Bielska - Białej, którzy ukończyli 65 lat) 16 . Powiat wodzisławski W ramach projektu „W cieniu Szarloty - jak wydobyć potencjał miasta Rydułtowy\", który finansowany jest ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014-2021 Kompleksowa usługa świadczenia teleopieki wraz z zapewnieniem niezbędnego sprzętu i oprogramowania do tego celu dla 50 seniorów \"Genialny senior w bibliotece\" 17 dofinansowany z Fundacja BGK z projektu Generacja 6.0 adresowany dla 50 seniorów zrealizowano łącznie 60 h w zakresie podnoszenia kompetencji cyfrowych oraz spotkanie z policjantem na temat bezpieczeństwa w sieci osób starszych Miasto Żory Mobilny urzędnik to usługa skierowana dla osób, które z uwagi na stan zdrowia (lub niepełnosprawność) czy podeszły wiek nie mają możliwości osobistego dotarcia do urzędu i załatwienia sprawy. Te osoby mogą liczyć na pomoc urzędnika, który dotrze do ich miejsca zamieszkania na terenie Żor. Miasto Rybnik Rybnicki Telefon Seniora - Ośrodek Pomocy Społecznej w Rybniku uruchomił infolinię udzielającą informacji o wsparciu senioralnym. W 2023 r. przeprowadzono około 600 rozmów telefonicznych, podczas których udzielano informacji zarówno seniorom jak i członkom ich rodzin. Telefon prowadzony jest przez seniorów wolontariuszy. Celem jest wzmocnienie aktywności społecznej osób starszych, utrzymywanie ich w dobrej kondycji psychicznej, włączenie do życia społecznego oraz udzielanie pomocy przez seniorów innym osobom starszym i ich rodzinom. Powiat będziński Organizacja zajęć z zakresu edukacji prawnej przez nauczyciela akademickiego z Fundacji Pro Bono w ramach prowadzenia Punktu Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego. Miasto Chorzów Budowanie pozytywnych relacji międzypokoleniowych poprzez angażowanie osób starszych w życie społeczności w ramach organizowanych warsztatów z uwzględnieniem wszystkich grup wiekowych. Warsztaty prowadzi Stowarzyszenie Twórców Sztuki i Rękodzieła Artystycznego Wspomagające Misję \"Nazaret\" w Centrum Inicjatyw Społecznych w Chorzowie. Liczba uczestników: 12. 16 https://mops.bielsko.pl/strona/program-korpus-wsparcia-seniora-na-rok-2023 17 https://biblioteka.rydultowy.pl/ 74 Czerwionka-Leszczyny Zespół ds. Organizowania Społeczności Lokalnej zajmuje się społecznością seniorów, m. in. poprzez organizowanie grupy seniorów, tworzenie wspólnoty lokalnej seniorów z dzielnicy Leszczyn, realizowanie projektów socjalnych mających na celu wzmocnienie i odbudowę więzi rodzinnych oraz rozwijanie różnych zainteresowań i stymulowanie twórczego działaniach osób starszych. Grupa liczy ok. 32 osoby. W 2023 r. zrealizowano 14 projektów socjalnych. Miasto Dąbrowa Górnicza Dąbrowski Dzień Seniora ustalony Uchwałą Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej na dzień 15 czerwca. Obchodzony jest w mieście od 2016 r. Celem obchodów Dnia Seniora jest integracja środowiska osób starszych. Dąbrowski Dzień Seniora to święto zainicjowane przez Radę Seniorów Miasta Dąbrowa Górnicza. Powiat zawierciański Książka na telefon 18 - usługa prowadzona przez Bibliotekę Publiczną w Łazach. Działanie skierowane do osób starszych, chorych, niepełnosprawnych ruchowo, mających problem z dotarciem do biblioteki, a chcących skorzystać z jej zasobów. Usługa polega na telefonicznym zamówieniu wybranej pozycji czytelniczej i dostarczeniu jej do miejsca zamieszkania czytelnika przez pracownika biblioteki. W 2023r. skorzystało z tej oferty 48 osób. Miasto Katowice Program prowadzony przez Terenowy Punkt Pomocy Społecznej nr 8 \"Radość Życia - Wszystko Mogę\" przeznaczony był dla osób powyżej 50 roku życia. Celem głównym programu jest poprawa i wzmacnianie sprawności funkcjonowania i jakości życia osób starszych i niepełnosprawnych. Zapewnienie potrzeb towarzyskich i kulturalnych poprzez ich aktywizację w tworzeniu sposobów spędzania czasu wolnego. Miejsce realizacji - Miejski Dom Kultury \"Południe\" w Katowicach przy ul. Boya-Żeleńskiego 83 (liczba uczestników - 50) oraz Terenowy Punkt Pomocy Społecznej nr 9 w Miejskim Domu Kultury przy ul. Koodzieja 42 (liczba uczestników – 25). Powiat bielski Gminny Program Wspierania Aktywności i Zapobiegania Wykluczeniu Społecznemu Seniorów - edycja III 2023r. realizowany w partnerstwie ze Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym RAZEM. Program jest realizowany od 2021r. Liczba osób objętych programem w roku 2023 to 32 osoby. Zajęcia warsztatowe: kulinarne, stolarskie, ruchowe, rehabilitacyjne, turystyczno-rekreacyjne. . Miasto Bielsko-Biała Miejski Program na rzecz Osób Starszych do 2030 r. Jedno z zadań to organizacja Dni Seniora (25.09. do 04.10.23) uczestniczyło ok. 750 os. Miasto Chorzów „Program Chorzów 60+\" 19 program rabatów i zniżek dla osób w wieku od 60 roku życia. W 2023 r. wydano 318 kart. Porozumienia zawarto z 30 partnerami programu (przedsiębiorcy i podmioty publiczne). Powiat będziński Program Czeladzki Senior 60+; w ramach którego czeladzcy seniorzy mogą ubiegać się o wydanie karty uprawniającej do zniżek/rabatów u Partnerów programu: jednostki organizacyjne Miasta Czeladź, a także do towarów i usług oferowanych przez inne instytucje, organizacje pozarządowe oraz podmioty 18 https://www.biblioteka-lazy.pl/ksiazka-na-telefon/ 19 https://cimchorzow.pl/chorzow-60plus/. 75 gospodarcze zainteresowane udziałem w Programie. Liczba wydanych kart: 2169 Liczba aktywnych Partnerów: 19. System Powiadamiania SMS / dla Seniora w Czeladzi Adresaci: czeladzcy seniorzy; Cel: ułatwienie osobom starszym dostępu do informacji o wydarzeniach sportowych, kulturalnych, edukacyjnych itp. odbywających się na terenie Czeladzi, organizowanych bądź wspieranych przez Miasto Czeladź i adresowanych do Seniorów. Liczba wysłanych wiadomości sms: 44 293. Miasto Katowice Program wolontaryjny \"Słonecznik\". Adresatami programu były m.in. osoby starsze, które z powodu swojego wieku i swych ograniczeń wymagają wsparcia ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach. Główny cel pomocy w ramach programu to utrzymanie więzi społecznych i bezpieczeństwa w środowisku zamieszkania w odniesieniu do osób starszych, poszerzenie kontaktów społecznych i aktywizacja osób starszych oraz zwiększenie poczucia bezpieczeństwa. Usługi wolontariuszy realizowane były w miejscu zamieszkania osoby starszej, wymagającej pomocy i wsparcia. Do zadań wolontariuszy należało m.in.: spędzanie czasu wolnego z osobą starszą (spacery, rozmowy), pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, medycznych, pomoc w robieniu zakupów. W 2023 r. objętych pomocą wolontariusza zostało 30 osób starszych. Powiat żywiecki W ramach środków pozyskanych z Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych Aktywni + na lata 2021-2025 - edycja 2023 Gmina Łękawica wspólnie z LKS Orzeł Łękawica realizowała projekt pn. Aktywni Seniorzy 2. W ramach zadania zrealizowane zostały warsztaty na temat zdrowego stylu życia, automasażu, historyczno-kulturalne, spotkania integracyjne. Seniorzy brali udział w wyjazdach na basen na Termy Chochołowskie, zwiedzali Cieszyn, Pustynię Błędowską, Ogrodzieniec, Kopalnię Soli w Bochni, Karpacz i Wrocław. Wartość zadnia opiewała na kwotę 89 375 zł.. Z oferty projektu skorzystało ponad 100 seniorów z naszej Gminy. Zrealizowano ponad 80 godzin zajęć. 76 1.13 Województwo świętokrzyskie Tabela 13 Karta województwa świętokrzyskiego za 2023 r. 20 WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Liczba gmin102 Liczba powiatów13 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia11 709 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 118769311781641168499 w tym w wieku 60 lat i więcej 338493340123342461 60–64 lata 875318348979549 65–69 860778657286475 70–74 688117077572801 75–79 375154243647009 80–84 292372759626917 85 lat i więcej 293222925529710 Noworodek płci męskiej – 71,6 Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci męskiej – 73,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Współczynnik feminizacji 105106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 32,733,935,2 Współczynnik zgonów 15,413,412,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 524 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 46 Ogółem 15-89 lat 504 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 46 Ogółem 15-89 lat 423 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 271 20 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki („.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 77 Ogółem 15-89 lat 55,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 14,5 Ogółem 15-89 lat 53,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,5 Ogółem 187 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 187 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 171 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 33,7 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 201,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 15,5 Renty rodzinne 39,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 42,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 8,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie świętokrzyskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2418,76 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 52,4% i 34,2%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1457,42 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,0%, a na zdrowie – 6,0%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 49,6% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. 78 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,54. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 102,9 m2. Dokumenty i strategie Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Świętokrzyskiego na lata 2023-2025 Program Współpracy Samorządu Województwa Świętokrzyskiego z Organizacjami Pozarządowymi na 2023 r. Działania na rzecz osób starszych Wojewoda Świętokrzyski Senioralia – coroczna impreza plenerowa realizowana nieprzerwanie od 2017 r. w ramach promocji Programu Wieloletniego Senior+, integrująca seniorów będących uczestnikami Dziennych Domów i Klubów Senior+. W ramach imprezy uczestnicy mają możliwość uzyskania informacji w obszarze zdrowia, bezpieczeństwa, dostępności świadczeń, uprawnień emerytalno-rentowych, praw konsumenckich (stoiska informacyjne instytucji będących partnerami wydarzenia), jak również zapoznania się z twórczością artystyczną placówek Senior+. Zrzeszeni w Klubach i Domach Senior+ seniorzy prezentują swój dorobek artystyczny na scenie oraz w ramach organizowanych stoisk rękodzieła. Wydarzenie to przyciąga co roku tysiące osób. Marszałek Województwa Świętokrzyskiego „Świętokrzyskie Forum Seniora Online” - wydarzenie miało charakter regionalny, zaś jego celem była aktywizacja społeczna seniorów, zwiększenie udziału osób starszych w życiu publicznym oraz udzielenie odpowiedzi na podstawowe problemy i pytania nurtujące tę grupę społeczną. Podczas forum poruszane były najważniejsze dla seniorów tematy dotyczące zdrowia, zdrowego trybu życia i profilaktyki, czasu wolnego. Wydarzenie organizowane było w formule on-line dzięki czemu grono odbiorców było zdecydowanie większe niż w przypadku konferencji stacjonarnej. Lokalne rady seniorów W 2023 r. w województwie świętokrzyskim funkcjonowały 22 gminne rady seniorów (w 2022 r. —16 GRS), 3 powiatowe (powiaty: starachowicki, skarżyski, kielecki) oraz Świętokrzyska Rada Seniorów przy Marszałku Województwa Świętokrzyskiego. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto i Gmina Daleszyce Wsparcie psychologiczne i społeczne osób starszych i niepełnosprawnych, w tym z zaburzeniami psychicznymi oraz doskonalenie systemu pomocy osobom starszym i niepełnosprawnym, w tym z zaburzeniami psychicznymi, poczucie bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania seniorów w wieku 65 lat i powyżej wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie gminy, przez dostęp do tzw. \"opieki na odległość\". Wsparciem zostało objętych 345 osób. Miasto Skarżysko-Kamienna Skarżyski Program Seniora - aktywizacja Seniorów, poprzez stworzenie oraz rozwijanie systemu ulg, zwolnień, rabatów umożliwiających większy dostęp do ofert przygotowanych przez instytucje kultury, sportu i rekreacji, zakłady opieki zdrowotnej, punktu usługowe, handlowe i gastronomiczne. Z Programu skorzystało 570 osób. Gmina Ożarów Projekt: Deinstytucjonalizacja opieki nad osobami potrzebującymi wsparcia w codziennym funkcjonowaniu w gminie Ożarów. Fundacja Restart do lipca 2023 r. w partnerstwie z gminą Ożarów realizowała projekt 79 polegający rozwój alternatywnych form opieki nad osobami potrzebującymi wsparcia- usługi opiekuńcze w formie opieki stacjonarnej dziennej (kluby seniora) oraz usługi społecznej dla mieszkańców gminy (mieszkanie wspomagane treningowe). Realizatorem jest Ośrodek Pomocy Społecznej w Ożarowie. Liczba osób objętych wsparciem w 2023r. - 74. Gmina Starachowice Forum Rad Seniorów. CUS wraz ze Starachowicką Radą Seniorów zorganizował pierwsze w województwie świętokrzyskim Forum Rad Seniorów, w którym wzięło udział 65 przedstawicieli działających na terenie województwa m.in.: Rad Seniorów, UTW, organizacji skupiających osoby starsze i działających na ich rzecz. Wydarzenie odbyło się przy współpracy z Gminą Starachowice, Kielecko- Ostrowieckim Ośrodkiem Wsparcia Ekonomii Społecznej oraz Powiatową Spółdzielnią Socjalną \"Integracja\". Tematem spotkania była rola rad seniorów w umocowaniu prawnym struktur miasta, powiatu oraz kraju. Celem spotkania było stworzenie sieci współpracy Rad Seniorów, UTW i innych organizacji skupiających seniorów i działających na ich rzecz. Zwieńczeniem Forum było podpisanie przez delegatów Listu Intencyjnego. Badanie ankietowe wśród osób starszych dot. niedogodności, jakie bezpośrednio wpływają na pogorszenie komfortu życia seniorów. Badanie prowadzono we współpracy Starachowickiej Rady Seniorów słuchaczy UTW wśród członków klubów seniora. Starachowicki Dzień Seniora - rozpoczęto polonezem w wykonaniu kilkudziesięciu seniorów. Podczas wydarzenia rozdawane były Starachowickie Koperty Życia. Gmina Włoszczowa Działalność Uniwersytetu Trzeciego Wieku, wdrożenie Gminnej Karty Seniora, powołanie Gminnej Rady Seniorów. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej organizacja Wojewódzkiej Inauguracji Roku Akademickiego Uniwersytetów III Wieku. Uroczystość była wyrazem wdzięczności władz województwa świętokrzyskiego za działalność i wkład UTW w aktywizację, integrację oraz edukację osób starszych. W uroczystości udział wzięli przedstawiciele wszystkich UTW działających w regionie. Uczestnicy wysłuchali wykładu „Więcej nadziei. O stresie i nowych szansach na zdrowie” – prof. dr hab. n. med. Jadwigi Jośko-Ochojskiej. W wydarzeniu udział wzięło łącznie 500 osób; opracowanie „Diagnozy dostępności oraz zapotrzebowania na wybrane usługi społeczne i zdrowotne adresowane do osób starszych w województwie świętokrzyskim” przyjęty przez Zarząd Województwa Świętokrzyskiego 17 stycznia 2024 r. Celem opracowania było zbadanie sytuacji społeczno-ekonomicznej osób starszych, jak również oszacowanie zapotrzebowania na usługi społeczne i zdrowotne; organizacja II Forum Seniora. W ramach Forum świętokrzyscy seniorzy mogli skorzystać z porad: lekarzy specjalistów, przedstawicieli samorządu i organizacji, którzy przekazywali im cenne informacje i zachęcali do aktywności i zdrowego stylu życia. W 2023 r. zostały zorganizowane dwa wydarzenia: w kwietniu pod hasłem „Aktywnie przez życie” oraz listopadzie pod hasłem „Druga młodość seniora”. Przyjęta formuła Forum Seniora dostępna w trybie „ON LINE” pozwoliła, dotrzeć do jak największej liczby zainteresowanych odbiorców; organizacja wydarzenia pn. „Sieciowanie organizacji pozarządowych z terenu województwa świętokrzyskiego”. Jego celem była promocja i prezentacja działalności świętokrzyskich NGO w zakresie społecznym, kulturalnym i edukacyjnym oraz stworzenie im płaszczyzny do współpracy także w zakresie wsparcia seniorów. Przedsięwzięcie zorganizowane zostało we współpracy ROPS z Polskim Związkiem Kół Gospodyń Wiejskich; 80 organizacja II posiedzeń Świętokrzyskiej Rady Seniorów. Członkowie Rady oraz przedstawiciele organizacji senioralnych dyskutowali na temat aktywności, możliwości pozyskiwania środków finansowych zarówno dla aktywnych seniorów ale też chorych i z niepełnosprawnościami. Powiat kielecki Senioriada - organizowano II Przegląd Senioralnej Działalności Kulturalnej Powiatu Kieleckiego ZDROWIE NA LATA SENIORIADA 2023 w Rudkach. Organizatorami spotkania było Starostwo Powiatowe w Kielcach oraz Urząd Miasta i Gminy Nowa Słupia. Podczas Przeglądu Seniorzy na dedykowanych stoiskach mogli zapoznać się z ofertą: Oddziału Wojewódzkiego NFZ; Szpitala Powiatowego w Chmielniku; Powiatowego Centrum Usług Medycznych w Kielcach; Sanatorium Busko- Zdrój. Na dodatkowych stoiskach odbywały się warsztaty z fitoterapii - eko-herbatki dla seniora oraz z apitoterapii- leczenie miodem. Dodatkowo zorganizowano konkurs z nagrodami, w którym seniorzy odpowiadali na pytania z zakresu zdrowego żywienia i zdrowego trybu życia. Gmina Końskie Senioralia 2023 - występy artystyczne, namioty profilaktyczne, poradnicze, a także mammobus, gdzie wykonywane były bezpłatne badania, prezentacja regionalnych potraw przygotowanych przez koła gospodyń wiejskich. Współorganizatorami Senioraliów 2023 oprócz Urzędu Miasta i Gminy to: Rady Seniorów i Domu Kultury: Uniwersytet Trzeciego Wieku, Stowarzyszenie Amazonki, Sekcja Emerytów Związku Nauczycielstwa Polskiego, Dom Dziennego Pobytu w Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej, Związek Emerytów i Rencistów Kolorowa Jesień. Zaproszenie dedykowane było wszystkim seniorom, mieszkańcom miasta i gminy Końskie oraz gościom przyjezdnym. Gmina Bodzechów Program \"Rehabilitacja i profilaktyka w grupie wiekowej 65+ dla mieszkańców Gminy Bodzechów\" polegający na usługach pełnej rehabilitacji w warunkach ambulatoryjnych. Liczba osób korzystających w 2023r. - 101. Realizatorem działania jest Gabinet Rehabilitacji \"Reha-Med\". Gmina Łączna Projekt pn. \"Nordic Walking - sposobem na aktywność\" - zadanie publiczne w ramach działalności pożytku publicznego i wolontariatu; Integracja z dziećmi i młodzieżą \"Międzypokoleniowe turnieje sportowe\" - zadanie publiczne w ramach kultury fizycznej współfinansowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego; \"Seniorzy Razem z Kulturą\" - zadanie publiczne; Letni piknik \"Senioralny\". Gmina Skarżysko – Kamienna Program Dostępność Plus \"Norway Grants\" - rozgrywki integracyjne w BULE (BOCCIA) organizowane w ramach działań Programu Rozwój Lokalny ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014 —2021, skierowane do mieszkańców gminy Skarżysko-Kamienna, w szczególności do osób z niepełnosprawnością oraz seniorów. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Kielce Taksówka dla seniora - bezpłatna usługa transportowa przeznaczona dla mieszkańców Kielc, którzy ukończyli 70 rok życia, mają problemy z samodzielnym funkcjonowaniem ze względu na stan zdrowia, prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe lub mieszkają z osobami bliskimi, które nie są w stanie zapewnić im wystarczającego wsparcia. Przejazdy na terenie Kielc mogą odbywać się do urzędu, banku lub placówki medycznej. Przewozy odbywają się od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00—20.00. Z usługi transportowej można korzystać 1 razy w miesiącu i maksymalnie 8 razy w roku. 81 Gmina Jędrzejów, Gmina Końskie Koperta Życia - w 2023 r. w ramach ochrony zdrowia realizowana była rozpoczęta w 2017 r. Kopertę dostarczano do jędrzejowskich seniorów. Gmina Kielce spotkania z przedstawicielami Policji i Straży Miejskiej na temat pierwszej pomocy oraz bezpieczeństwa seniorów pt. \"Bezpieczny Senior\" - 191 seniorów; szkolenie pt. „Chroni Cię prawo przeprowadzone przez stowarzyszenie Fidei Defensor—35 seniorów; inicjatywa ZUS cykl spotkań o tematyce \"Bezpiecznie, zdrowo, bezgotówkowo\"—85 seniorów; udział w audycjach \"Senioradio\" Radio Kielce—30 seniorów; spotkanie z pracownikami II Urzędu Skarbowego dotyczące ulg podatkowych i nauka korzystania z różnych aplikacji cyfrowych; spotkanie z pracownikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące legitymacji Emeryta i Rencisty—łącznie 915 seniorów. Gmina Ćmielów pogadanki terapeutyczne pod nazwą \"Bezpieczne życie seniora\". Przestrzegano przed telefonicznymi wyłudzeniami metodą \"Na wnuczka\" oraz cyberprzestępczością. Partnerem był Komisariat Policji w Ćmielowie; profilaktyka dotycząca bezpieczeństwa - zatrucie gazem, tlenkiem węgla itp. Partnerem była Komenda Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej oraz OSP w Ćmielowie. Grupa docelowa seniorów 30 osób. Gmina Starachowice: Projekt pn. Kierunek Przyszłość-Starachowicki Program Rozwoju Lokalnego zorganizowano warsztaty, które zostały przeprowadzone przez przedstawicieli partnera projektu z miasta Bergen w Norwegii. Część spotkania poświęcona była prezentacji dobrych praktyk w Skandynawii - rozwiązań, które z powodzeniem i pozytywnym skutkiem wprowadzono w życie. Rozmawiano na temat likwidacji barier architektonicznych, wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami oraz działań prowadzonych w ramach polityki senioralnej i pomocy społecznej; Pilotażowe szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej wśród grupy starachowickich seniorów (liczba beneficjentów: 48 osób). Gmina Małogoszcz Regularne prelekcje prowadzone przez funkcjonariuszy Policji, Ośrodka Zdrowia oraz MGOPS skierowane do osób starszych jak również dzieci i młodzieży o tematyce tolerancji, przeciwdziałania dyskryminacji ze względu, ochrony osób starszych przed przemocą (beneficjenci: 60 seniorów). 82 1.14 Województwo warmińsko-mazurskie Tabela 14 Karta województwa warmińsko-mazurskiego za 2023 r. 21 WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE Liczba gmin116 Liczba powiatów19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia24 174 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 137469913664301357910 w tym w wieku 60 lat i więcej 349194353711359013 60–64 lata 1004399685693276 65–69 927499453496027 70–74 701177337075849 75–79 333413696142373 80–84 266332598925005 85 lat i więcej 259152600126483 Noworodek płci męskiej – 70,8 Noworodek płci męskiej – 72,5 Noworodek płci męskiej – 74,0 Noworodek płci żeńskiej – 79,4 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji 105105105 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,228,529,8 Współczynnik zgonów 13,711,810,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 597 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 45 Ogółem 15-89 lat 582 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 45 Osoby bierne zawodowo (w tys.)Ogółem 15-89 lat 484 21 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 83 w tym w wieku 60-89 lat 291 Ogółem 15-89 lat 55,2 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 13,4 Ogółem 15-89 lat 53,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 13,4 Ogółem 211 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 211 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 189 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 13 Ogółem 39,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 216 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,3 Renty rodzinne 39,4 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 27,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,6 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie warmińsko-mazurskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2428,06 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 49,6% i 33,4%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1340,05 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 31,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 21,3%, a na zdrowie – 5,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 40,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,5%. 84 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 76,9 m2. Dokumenty i strategie Warmińsko-Mazurskie 2030. Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego Strategia polityki społecznej województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2030 Program „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027 Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy na rok 2023 Działania na rzecz osób starszych Rzecznik Praw Osób Starszych Fundamentalne znaczenie dla środowisk seniorskich i ich otoczenia ma m.in. rzecznictwo interesów tej grupy społecznej. W naszym regionie w 2023 r. kontynuowane ono było m.in. poprzez działalność, jedynego dotąd w Polsce, działającego od 2010 roku w naszym województwie, Rzecznika Praw Osób Starszych. Działalność ta prowadzona jest przy wsparciu finansowym Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego oraz funduszy norweskich. Misją pracy Rzecznika jest przeświadczenie, że trzeba robić wszystko, żeby potrzeby i problemy środowiska seniorek i seniorów były słyszalne, a zagrożenia rozpoznane. Rzecznik wykorzystuje każdą okazję do spotkań, by mówić o prawach seniorów, piętnować przypadki dyskryminacji, walczyć ze stereotypami. Drugim zadaniem rzecznika, są interwencje w przypadku łamania praw seniorów. Biuro Rzecznika wraz z ekspertami, Partnerem, przedstawicielami ngo i instytucji wypracowało ważne narzędzie edukacji w postaci Ścieżki pracy z osobami uwikłanymi w przemoc, która upowszechniana jest w trakcie prowadzonych szkoleń, warsztatów i spotkań. Gminne Rady Seniorów Ponadto, lokalne interesy środowisk osób starszych w naszym regionie reprezentowały 34 gminne rady seniorów. W ramach Działania 10.7 \"Aktywne i zdrowe starzenie się\" Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2014-2020, w 2022 roku wsparciem objęto 277 aktywnych zawodowo mieszkańców województwa, ze szczególnym uwzględnieniem osób powyżej 50 r.ż. Wsparcie realizowane było poprzez objęcie ww. osób programami zdrowotnymi. Działania Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w 2023 r. na rzecz osób starszych podejmowane w ramach programu: „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027“. Społeczna Rada Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego Odbyły się cztery posiedzenia Społecznej Rady Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego II kadencji, w tym jedno posiedzenie wyjazdowe w Nidzicy, podczas którego członkowie Rady odwiedzili pierwszy w naszym regionie Oddział Geriatryczny w Szpitalu Powiatowym w Nidzicy. Obecnie rada liczy 31 członków. Głównymi priorytetami Rady są: promowanie tworzenia gminnych rad seniorów, rozwój geriatrii w regionie oraz rozwój usług społecznych i zdrowotnych dla osób starszych w środowisku lokalnym. Warmińsko-Mazurska Karta Seniora. Projekt ten spotkał się z pozytywnym odbiorem mieszkańców województwa w wieku powyżej 60 r.ż. W jego promocję aktywnie włączyły się organizacje seniorskie. Do końca 2023 r. wydanych zostało 14 233 karty. Do projektu przystąpiły 44 firmy i instytucje. Obecnie w ramach projektu zniżek seniorom udziela 35 firm, w zakresie rozpowszechniania kart z samorządem województwa współpracuje 8 samorządów gminnych i 3 powiaty. 85 Seminarium dotyczące zjawiska samobójstw w środowisku osób starszych W wydarzeniu udział wzięło około 70 osób, w tym: przedstawiciele władz samorządowych i gminnych, kierownictwo ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, powiatowych centrów pomocy rodzinie, domów pomocy społecznej oraz przedstawiciele środowisk seniorskich. Na seminarium przedstawiono statystyki policyjne w ww. zakresie oraz przybliżono zachowania samobójcze wśród osób starszych. Ponadto zaprezentowano film pt. „W tym wieku można być szczęśliwym”, po którym odbyła się dyskusja z bohaterkami filmu. Spotkanie z cyklu Emeryci mundurowi – emerytom cywilnym pn. „Świadomy senior – bezpieczny senior” W czerwcu 2023 r. w sali sesyjnej Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego odbyło się spotkanie z cyklu Emeryci mundurowi – emerytom cywilnym pn. „Świadomy senior – bezpieczny senior”, zainicjowane przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA i zorganizowane we współpracy z Samorządem Województwa oraz Społeczną Radą Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Spotkanie dotyczyło bezpieczeństwa Seniorów i było dedykowane mieszkańcom regionu, w szczególności osobom starszym. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA oraz emerytowani funkcjonariusze służb mundurowych z Warszawy, którzy przybliżyli zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa Seniorów. Raport z monitoringu wdrażania w latach 20212022 programu „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027”. Raport opracowano na podstawie informacji otrzymanych z urzędów i instytucji różnych polityk sektorowych w regionie. Ponadto został powołany Zespół ds. monitorowania ww. programu. Obchody Międzynarodowego Dnia Osób Starszych Tematem przewodnim konferencji były działania międzypokoleniowe. Gośćmi konferencji byli przedstawiciele Młodzieżowego Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego, którzy opowiedzieli o sobie oraz o swoich działaniach międzypokoleniowych podejmowanych wspólnie z seniorami z regionu. W drugiej części konferencji rozstrzygnięto konkurs na „Aktywnego Seniora/Seniorką oraz Najlepszą Inicjatywę Seniorską Warmii i Mazur”. Uczestnikami konferencji byli przedstawiciele władz lokalnych, ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, organizacji pozarządowych oraz środowiska senioralnego. Łącznie w konferencji uczestniczyło ok. 150 osób. Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy 22 na rok 2023. Zagadnienia dotyczące aktywizacji osób starszych uwzględnione zostały także w Priorytecie XIV Działalność na rzecz osób w wieku emerytalnym rocznego Programu współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy 23 na rok 2023. Prezentuje on zadania skierowane do osób w wieku emerytalnym, mieszkańców naszego regionu, które szczegółowo opisane są w innych priorytetach współpracy. Celem ogólnym realizowanych w powyższym zakresie zadań było: zwiększenie aktywnego udziału osób w wieku emerytalnym w życiu społecznym, kulturalnym oraz edukacyjnym. Osiągnięte wskaźniki dot. działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym: w zakresie rozwoju kultury fizycznej zlecono realizację 6 zadań na rzecz seniorów, m.in. w zakresie propagowania i promowania aktywności fizycznej osób starszych, organizacji wojewódzkich imprez sportowo-rekreacyjnych dla seniorów, oraz wspierania przygotowań 22 Z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 23 Z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 86 i udziału wybitnych reprezentantów województwa przygotowujących się do mistrzostw świata i Europy w zawodach typu Masters i Weterani, w których uczestniczyło łącznie 373 osoby (łączna kwota przekazanych dotacji to: 55 000 zł). w zakresie edukacji, profilaktyki i promocji zdrowia publicznego zrealizowano 5 zadań skierowanych do seniorów. Uczestniczyło w nich łącznie 330 osób (łączna kwota przekazanych dotacji to: 30 800 zł). w zakresie pomocy społecznej zlecono 5 zadań, w których uczestniczyło 330 osób (łączna kwota dotacji: 65 000 zł). w zakresie kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego zlecono 6 zadań angażujących seniorów, w których uczestniczyło łącznie 947 osób (łączna kwota przekazanych dotacji: 47 000 zł). w zakresie rozwoju sektora pozarządowego województwa warmińsko-mazurskiego zlecono 1 zadanie, w którym uczestniczyło 37 seniorów (kwota przekazanych dotacji to 8 000 zł). Łącznie zlecono 23 zadania bezpośrednio dedykowane seniorom, w których wzięło udział 2 017 osób. Kwota udzielonych dotacji to: 205 800 zł. Należy przy tym podkreślić, że seniorzy brali udział również w innych zadaniach zlecanych przez Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego kierowanych do mieszkańców regionu. Współpraca Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi w zakresie aktywizacji i przeciwdziałania marginalizacji osób starszych Wojewoda Warmińsko-Mazurski co roku udziela wsparcia dla organizacji pozarządowych w drodze otwartych konkursów ofert, na zasadach określonych w art. 25 ustawy 24 , art. 13 ustawy 25 , art. 151 ustawy 26 oraz zgodnie z corocznie ustalanym Programem Współpracy Wojewody Warmińsko- Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz uprawnionymi podmiotami, prowadzącymi działalność w zakresie pomocy społecznej. Zgodnie z przyjętym Programem Współpracy w 2023 r. w budżecie wojewody jak w latach ubiegłych zaplanowano środki w łącznej wysokości 1 200 000 zł na realizację zadań w ramach wszystkich otwartych konkursów z zakresu pomocy społecznej. Jednym z priorytetowych obszarów zadań publicznych realizowanych w ramach Programu Współpracy wojewody z organizacjami pozarządowymi jest aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych. Każdego roku ogłaszane są odrębne konkursy w tym zakresie. W 2023 r. na realizację przedmiotowego zadania konkursowego przeznaczono 250 000 zł. Zgodnie z przyjętymi kryteriami konkursów, wnioskowana dotacja zgłoszonego projektu oferty nie mogła być wyższa niż 35 000 zł. Do objęcia dofinansowaniem zakwalifikowano 9 projektów na łączną kwotę 262 615,00 zł. Z uwagi na wysokość środków przeznaczonych przez wojewodę na wykonanie zadań objętych konkursem kwoty dotacji zostały pomniejszone proporcjonalne do limitu zaplanowanego w budżecie, pokrywając ~95,20 % zakwalifikowanych kosztów zadań. Łącznie rozdysponowana kwotę 250 000,00 zł, którą organizacje wykorzystały w całości, wnosząc dodatkowy finansowy wkład własny w wysokości 31 306,36 zł oraz osobowy wyceniony na kwotę 13 725 zł. Głównymi założeniami zadań realizowanych w zakresie aktywizacji i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych było: zmniejszenie stopnia marginalizacji seniorów w sferze społecznej, integracja międzypokoleniowa, przełamywanie stereotypów dotyczących starości, 24 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 25 z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 26 z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 87 podniesienie aktywności i świadomości społecznej osób starszych, zawieranie nowych znajomości i tworzenie się przyjaźni między uczestnikami, przeciwdziałanie osamotnieniu, włączenie osób starszych w działania na rzecz środowiska lokalnego, budowanie poczucia własnej wartości, aspiracji, lepsze rozpoznawanie własnych możliwości rozwojowych przez seniorów. Przedmiotowe cele w wymiarze określonym w złożonych ofertach zostały osiągnięte poprzez m.in.: tworzenie grup samopomocowych dla osób starszych, niepełnosprawnych, organizowanie zajęcia ruchowo-aktywizujących, zajęcia rozwijające zainteresowania, warszaty kulinarne (żywieniowe i dietetyczne), rękodzielnicze, psychoedukacyjne, aktywności społecznej, z edukacji cyfrowej, spotkania i wyjazdy integracyjne, aktywizację kulturalną tj. wyjścia do kina, teatru, integracja z lokalną społecznością, międzypokoleniowa z dziećmi i młodzieżą szkolną, organizacja spotkań prelekcji, dzielenie się wiedzą i doświadczeniem poprzez organizowanie wspólnych warsztatów, zajęcia edukacyjne, dyskusje - prelekcja kosmetyczki, lekarza, dietetyka, muzyka, literatura polecana, organizację zajęć manualnych, tj. florystyka, dziewiarstwo i krawiectwo, decoupage, zajęcia mające na celu poprawienie kondycji fizycznej, poprawienie kondycji psychicznej, rozwinięcie umiejętności w zakresie rękodzieła artystycznego, udział w warsztatach kosmetycznych spowoduje wyższe poczucie przynależności. Pełnomocnik Wojewody Warmińsko-Mazurskiego ds. Seniorów w roku 2023 Pełnomocnik Wojewody Warmińsko-Mazurskiego ds. Seniorów w roku 2023 współpracował z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej, organami administracji publicznej, organizacjami pozarządowymi i instytucjami w zakresie spraw dotyczących seniorów a także reprezentował Wojewodę Warmińsko-Mazurskiego w kontaktach z instytucjami, stowarzyszeniami i organizacjami działającymi na rzecz seniorów. Do zadań Pełnomocnika należy m.in. reprezentowanie Wojewody w kontaktach z instytucjami, stowarzyszeniami i organizacjami działającymi w zakresie spraw dotyczących spraw seniorów, współpraca m.in. z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej oraz z innymi Pełnomocnikami ds. Seniorów, inicjowanie działań zmierzających do poprawy warunków życia seniorów na terenie województwa warmińsko-mazurskiego, opiniowanie i udział w opracowywaniu projektów działań mających na celu poprawę warunków życia seniorów na terenie województwa warmińskomazurskiego, spotkania z interesantami w zakresie spraw dotyczących osób starszych. Federacja Uniwersytetów Trzeciego Wieku Warmii i Mazur W minionym roku sprawozdawczym Federacja liczyła 23 członków stałych, w tym 5 członków wspierających przedstawicieli Uniwersytetów Trzeciego Wieku Warmii i Mazur skupiającej ogółem 2 363 seniorów. W ramach działalności federacji Uniwersytetu Trzeciego Wieku organizowane były zajęcia edukacyjne w postaci „Szkoły Liderów” kursy, wykłady i warsztaty. Tematyka była różnorodna: od problematyki aktualnych wydarzeń społeczno-politycznych, socjologię społeczną, informatyzacje życia czy bieżące wydarzenia społeczne. Spotkania, warsztaty oraz prelekcje cieszyły się dużym zainteresowaniem i były prowadzone przez wykwalifikowanych prelegentów. Stowarzyszenie angażuje się również w działalność społeczną. Członkowie Zarządu pełnią zaszczytne obowiązki w Wojewódzkiej Radzie organizacji pozarządowych, w Społecznej Radzie Senioralnej na różnych płaszczyznach tej organizacji. 88 Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Kętrzyn Kętrzyńskie Centrum Spotkań Seniora Centrum powstało na początku 2022 r. ze środków własnych gminy. Centrum działa w strukturach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kętrzynie. Jest to miejsce spotkań dla mieszkańców Kętrzyna powyżej 60. roku życia. Seniorzy mogą w Centrum wspólnie spędzić czas uczestnicząc m.in. w spotkaniach autorskich, tanecznych, prezentacjach kulinarnych, warsztatach, wycieczkach itp. Ponadto w Centrum znajduje się sala do ćwiczeń i rehabilitacji. Centrum dostępne jest dla mieszkańców codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8 – 16. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Barciany Program Profilaktyka 40 Plus w miejscu zamieszkania Efektem akcji było przeprowadzenie badań profilaktycznych dla 460 mieszkańców gminy Barciany, w tym bardzo wielu osób starszych. Część osób podjęła już leczenie, które nie byłoby możliwe bez wcześniejszych badań i diagnozy. W związku z akcją nastąpiła ogromna aktywizacja osób starszych. Świadczono wzajemną pomoc w dostarczaniu ankiet i wyjaśnianiu zasad programu. 89 1.15 Województwo wielkopolskie Tabela 15 Karta województwa wielkopolskiego za 2023 r. 27 WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Liczba gmin226 Liczba powiatów31 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia29 827 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem350003034935773487973 w tym w wieku 60 lat i więcej839902847483858041 60–64 lata 223682213396205897 65–69 217179219755220239 70–74 179504183213186074 75–79 93231106309121437 80–84 649556313261258 85 lat i więcej613516167863136 Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 79,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,827,728,7 Współczynnik zgonów 12,310,910,1 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 701 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 129 Ogółem 15-89 lat 1 654 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 128 Ogółem 15-89 lat 1 112 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 705 Ogółem 15-89 lat 60,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 15,5 Ogółem 15-89 lat 58,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 15,3 27 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 90 Ogółem 497 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 497 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 444 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 38 Ogółem 46,5 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,7 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 524,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy 61,4 Renty rodzinne 111,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury80,8 Renty z tytułu niezdolności do pracy 19,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne4,6 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie wielkopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł2495,02 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,4% i 28,4%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1597,97 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 23,2%, a na zdrowie – 4,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 47,0% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 47,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,50. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 90,3 m2. Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Wielkopolskiego do roku 2030 Wielkopolski Program Wspierania Osób Starszych na lata 2021-2025. 91 Działania na rzecz osób starszych Programowanie polityki Samorządu Województwa Wielkopolskiego w obszarze wsparcia osób starszych Koordynacja Wielkopolskiego Programu Wspierania Osób Starszych na lata 2021-2025 Program wypracowywano zgodnie z nowymi założeniami systemu zarządzania strategicznego w ROPS przedstawionymi w Strategii Polityki Społecznej do 2030 roku. Program jest uszczegółowieniem Strategii Polityki Społecznej do 2030 roku, jest również zgodny ze Strategią Rozwoju Województwa oraz założeniami nowej perspektywy finansowej dla FEW 2021+. W Programie zaprezentowano szereg działań, których celem jest poprawa sytuacji osób starszych i ich opiekunów. Prezentowane działania prowadzić mają przede wszystkim do wzmocnienia aktywności osób starszych, zabezpieczenia osób niesamodzielnych w codziennym funkcjonowaniu i utrzymaniu jak najdłużej w środowisku rodzinnym, oraz przeciwdziałaniu wypaleniu opiekuńczemu wśród opiekunów. Ponadto ważnym elementem są działania koordynacyjne ROPS w Poznaniu skupione przede wszystkim na wsparciu gmin i powiatów w organizacji, koordynacji i realizacji usług w obszarze wsparcia osób starszych, a także realizacji zaplanowanych działań strategicznych m.in. utworzenie Wielkopolskiego Telecentrum Opieki. Wspieranie organizacji pozarządowych w realizacji zadań w obszarze wsparcia osób starszych Organizacja otwartego konkursu ofert na realizację w formie wspierania zadań publicznych Województwa Wielkopolskiego z dziedziny pomocy społecznej w obszarze działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym w 2023 r. Zgodnie z założeniami Programu współpracy Samorządu Województwa Wielkopolskiego z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalności pożytku publicznego na rok 2023, organizacje pozarządowe miały możliwość ubiegania się o dotacje na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej. Otwarty konkurs ofert umożliwia wyłonienie innowacyjnych, modelowych lub systemowych projektów organizacji pozarządowych, których realizacja przyczyni się do rozwiązywania problemów m.in. osób starszych i ich opiekunów. Łącznie w 2023r. zrealizowano 10 projektów wspierających osoby starsze w ramach 4 zadań pn.: 1) Pobudzanie aktywności osób starszych, z uwzględnieniem integracji międzypokoleniowej – 5 projektów, 2) Realizacja działań na rzecz osób starszych wymagających wsparcia – 2 projekty, 3) Realizacja działań na rzecz przeciwdziałania wypaleniu opiekuńczemu opiekunów osób starszych – 2 projekty, 4) Wypracowanie i przetestowanie modelu wsparcia osób starszych w zakresie utrzymania samodzielności i bezpieczeństwa w ruchu drogowym na podstawie innowacji \"Senior to samodzielny i bezpieczny kierowca\" - wypracowanej w ramach projektu \"Przepis na wielkopolską innowację społeczną - usługi opiekuńcze dla osób zależnych\" – 1 projekt. Łączna kwota przyznana na realizację zadań wynosiła: 300 000,00 zł. Wspieranie współpracy między instytucjami działającymi w obszarze wsparcia osób starszych Wspieranie współpracy między instytucjami działającymi w obszarze wsparcia osób starszych, w tym teleopieki Jednym z elementów budowanego regionalnego systemu teleopieki jest sieć instytucji zaangażowanych we wdrażanie pilotażowego modelu. Celem sieci ma być podnoszenie wiedzy i kompetencji oraz wymiana doświadczeń w zakresie prowadzenia pilotażu oraz w zakresie innych zagadnień związanych ze wspieraniem osób starszych w społecznościach lokalnych. W 2023r. zorganizowano 2 spotkania sieciujące przy okazji szkoleń dla koordynatorów teleopieki oraz jedną wizytę studyjną. Ponadto zorganizowano: szkolenie dla wielkopolskich Rad Seniorów, które odbyło się w terminie 13-15 września 2023 r. W szkoleniu wzięli udział przedstawiciele z 27 rad, natomiast zaproszenie zostało wystosowane do wszystkich 41 rad, 92 szkolenie dla wielkopolskich Uniwersytetów Trzeciego Wieku, które odbyło się 19-21 czerwca 2023 r. Zaproszenie zostało wysłane do wszystkich Uniwersytetów (67), a w samym wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele 37 UTW. Wspieranie dostępu Wielkopolan/instytucji realizujących zadania na rzecz osób starszych do informacji. Pakiet seniora – to zestaw materiałów edukacyjnoinformacyjnych w formie publikacji (broszury, plakaty) oraz w formie multimedialnej (filmy, prezentacje) kierowany przede wszystkim do uniwersytetów trzeciego wieku (UTW) oraz Rad Seniorów w celu dalszego przekazywania seniorom. W 2023r. rozszerzono treści pakietu seniora o materiały: 1)„Emerytura – odpocznij od pracy, ale nie od życia” 2) „Psychoseksualność osób w wieku senioralnym”. Wybór zagadnień został dostosowany do potrzeb osób starszych, które zostały zdiagnozowane na podstawie analizy potrzeb seniorów. Kampanie informacyjne dotyczące projektów z zakresu teleopieki oraz Pakietu seniora. Materiały przekazywano przy okazji spotkań z bezpośrednimi odbiorcami usług np. podczas szkoleń z organizatorami systemu opieki seniora, dyrektorami domów pomocy społecznej, wielkopolskimi radami seniorów, uniwersytetami trzeciego wieku. Targi Viva Seniorzy – w 2023 r. Targi odwiedziło ponad 3 000 osób zwiedzających, bezpłatnie udostępniono ponad 6000 m2 powierzchni organizacjom pozarządowym, na której wystawiło się około 90 Wystawców. Na stoisku ROPS/SWW można było skorzystać z: - porad dietetyka; - kursu udzielenia pierwszej pomocy; - fotobudki, w której można było wykonać sobie pamiątkowe zdjęcie. Organizacja konkursu Viva Wielkopolski Senior W 2023r. zrealizowano kolejną edycję konkursu Viva! Wielkopolski Senior. Konkurs ma na celu uhonorowanie i wyróżnienie ponadprzeciętnych postaw wielkopolskich seniorów, którzy swoją działalnością w różnych cenionych społecznie dziedzinach, ze szczególnym uwzględnieniem działań na rzecz środowiska senioralnego, wyróżnili się na tle innych. Odbyło się już 7 edycji tego konkursu. W konkursie nagrodzonych zostało 5 seniorów, którzy otrzymali statuetkę i tytuł: \"Viva! Wielkopolski Senior - Wielkopolska Otwarta na Osoby Starsze\", nagrody, w tym nagrodę pieniężną oraz udział w indywidualnej sesji fotograficznej. Wręczenie nagród i dyplomów odbyło się podczas uroczystej gali w trakcie trwania targów Viva! Seniorzy. Projekt „Wielkopolski System Opieki Seniora na lata 2023- 2024” Projekt finansowany był ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego w latach 2023-2024, realizowany był przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu w partnerstwie z 30 gminami z województwa wielkopolskiego. Łącznie wsparciem objęto 500 osób. Realizacja i cele projektu: Świadczenie usługi teleopieki w wybranych gminach w Wielkopolsce poprzez prowadzenie całodobowego telecentrum obsługiwanego przez ratowników medycznych i monitorowanie stanu osób z terenu Wielkopolski z wykorzystaniem opasek do teleopieki. Wsparcie gmin w realizacji zadań związanych z rozwijaniem nowych form pomocy społecznej i samopomocy w ramach zidentyfikowanych potrzeb osób starszych. Utrzymanie osób starszych w ich dotychczasowym środowisku zamieszkania, poprzez wprowadzenie zdalnych usług (w ramach działań wpisujących się w proces deinstytucjonalizacji). Teleopieka jako forma profilaktyki w celu utrzymania samodzielności seniora. Teleopieka jako usługa wzmacniająca samodzielność osoby starszej w naturalnym środowisku oraz wsparcie dla opiekunów nieformalnych. Całkowity czas realizacji: 04.2023-12.2024 93 Wspieranie gmin w realizacji usług na rzecz osób starszych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii poprzez wdrożenie: - projektu z zakresu teleopieki pn. „Wielkopolski System Opieki Seniora na lata 2023-2024” finansowanego ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego. Jednym z kluczowych elementów opisanego wyżej regionalnego systemu teleopieki jest wsparcie wielkopolskich gmin w rozwoju systemu usług skierowanych do osób starszych oraz wykorzystanie potencjału lokalnych społeczności. W ramach działań przygotowujących do wdrożenia systemu teleopieki nawiązano współpracę z 30 gminami. W ramach współpracy zorganizowano 3 formy szkoleniowe dla koordynatorów SOS w gminach: „Działalność Telecentrum i funkcjonalność opasek”, wizyta studyjna, której celem było zaprezentowanie najnowszych rozwiązań dla osób starszych, w tym teleopieki, szkolenie dla organizatorów wielkopolskiego systemu opieki seniora (Trzebaw). Wspieranie gmin w realizacji usług na rzecz osób starszych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii poprzez wdrożenie: - projektu „Wielkopolskie telecentrum opieki” w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021-2027 – Działanie FEWP.06.13 Usługi społeczne i zdrowotne. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach EFS+ oraz ze środków budżetu państwa. W ramach przygotowania do wdrożenia systemu teleopieki, rozpoczęto inicjowanie działań związanych z nawiązywaniem współpracy z gminami oraz utworzeniem Centrum Społecznego. Spotkano się z przedstawicielami m.in. następujących gmin: miasto Czarnków, gmina Czarnków, Tarnowo Podgórne, Buk, Murowana Goślina, Damasławek, Opalenica, gmina Gniezno, Kórnik, Dopiewo, Luboń. Ponadto zorganizowano spotkanie online dla przedstawicieli wielkopolskich gmin nt. założeń projektu. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Poznań Cyfrowe konsultacje indywidualne Centrum Inicjatyw Senioralnych w Poznaniu prowadzi indywidualne konsultacje cyfrowe. Bezpłatne konsultacje odbywają się od poniedziałku do piątku w godz. 10.00-16.00. Spotkania indywidualne prowadzone są przez wolontariuszy lub pracowników CIS. Konsultacje dotyczą obsługi komputera, tabletu, telefonu lub smartfonu. Spotkania trwają 45 min. Poznański przewodnik cyfrowy dla seniorki i seniora Przygotowany przez zespół poznańskiego Centrum Inicjatyw Senioralnych przewodnik poświęcony jest obsłudze smartfona i jest efektem wielu spotkań z seniorkami i seniorami, które miały miejsce w siedzibie Centrum Inicjatyw Senioralnych. Przewodnik przeznaczony jest dla wszystkich tych, którzy chcą włączyć się do cyfrowego świata i odkryć korzyści, jakie daje smartfon. Przewodnik dedykowany jest przede wszystkim osobom, które rozpoczynają swoją przygodę z obsługą tego typu telefonów. Przeprowadza przez wszelkie zawiłości i jednocześnie sprawia, że świat nowych technologii staje się bardziej dostępny, co z kolei zachęca do samodzielnych poszukiwań. W przewodniku omówione zostały, krok po kroku, wszystkie etapy obsługi smartfona m.in. wykonywanie połączeń telefonicznych, zapisywanie nowej osoby do listy kontaktów, obsługa Internetu w smartfonie, odtwarzanie muzyki czy pobieranie aplikacji ze sklepu. Przewodnik liczy 150 stron, zawiera instrukcje obsługi smartfona oraz grafiki poglądowe stanowiące odsyłacz do poszczególnych funkcji. W grudniu wydrukowano 400 egzemplarzy przewodnika. 94 Przykłady innowacyjnych rozwiązań Projekt pn. „Medycyna leczy a natura uzdrawia. Utworzenie ogrodu sensorycznego dla osób zależnych w Domu Pomocy Społecznej w Pleszewie”. Infrastruktura ogrodu składać się będzie z roślin o różnych formach i typach, ścieżek ogrodowych, ścieżek sensorycznych, kaskady z oczkiem wodnym, blatów do pielęgnacji roślin, które ułatwiają kontakt z roślinami dla osób z ograniczoną sprawnością ruchową, blatów dotykowych, miejsc do spotkań towarzyskich z grillem, zagrody dla królików, kurnika z wolierą, pomieszczenia gospodarczego, karmników i budek lęgowych dla dzikich ptaków, architektury ogrodowej (altanki, ławek, huśtawki z pergolą), wydzielonego miejsca do ćwiczeń gimnastycznych. Przebywanie i praca w tak przygotowanym ogrodzie sensorycznym ma poprawić samopoczucie, zdrowie, sprawność fizyczną i psychiczną, wpłynąć na wzrost samooceny osób korzystających oraz poprawić ich relacje społeczne. Inicjatywa pn. „Stolik pamięci”. Dbając o podnoszenie standardów opieki dąży się do rozszerzania proponowanych form terapii. W ramach tych działań podjęto starania zmierzające w kierunku wzmocnienia podmiotowości osób zależnych poprzez przygotowanie innowacyjnego urządzenia. Innowacja dotyczy stworzenia stolika pamięci dla osób zależnych, starszych w Domu Pomocy Społecznej w Pleszewie. Stolik pamięci jest urządzeniem zaprojektowanym przede wszystkim po to, by poprawiać zdrowie i samopoczucie osób starszych wspierać ich aktywizację poprzez dostarczanie w przystępny i atrakcyjny sposób różnego rodzaju zasobów wiedzy i kultury. Multimedialne urządzenie z wyglądu przypomina sekretarzyk, forma mebla ma osłabiać lęk osób starszych przed nowoczesną technologią, a przez to zachęcać do korzystania z niej i przeciwdziałać wykluczeniu cyfrowemu. Prosta, łatwa obsługa stolika zachęca osoby starsze do korzystania z treści zawartych w stoliku, otwierając przed seniorami wiele możliwości jakie dają nowoczesne technologie informatyczne. Aplikacja „Stolik pamięci” została zainstalowana na dwóch komputerach. Aplikacja pozwala na oglądanie materiałów video, materiałów graficznych i odsłuchiwanie materiałów audio. Gromadzone materiały mogą być podzielone na kategorie i podkategorie np. według okresu (lata 50, 60, 70 itp.), według miejsca (miasta, województwa itp.) czy też rodzaju materiału (filmy, muzyka, zdjęcia). Poprzez prostą obsługę aplikacji „stolika pamięci” osoby starsze mogą sięgnąć do czasów swojej młodości, przypomnieć sobie minione lata i przy okazji ćwiczyć swoją pamięć. Stolik pamięci umożliwia seniorom przywoływanie zdarzeń z różnych okresów swojego życia. Przywoływanie wspomnień wpływa na poprawę funkcjonowania psychicznego, zmniejsza poczucie osamotnienia, a także przyczynia się do wzrostu poziomu motywacji poznawczej oraz tendencji do poszukiwania twórczych rozwiązań. Szeroki zakres treści umieszczonych w stoliku pamięci pozwala seniorom na stymulowanie procesów poznawczych, ćwiczenie pamięci, koncentracji, uwagi, rozwijanie nowych zainteresowań, rozszerzanie horyzontów myślowych. Korzystając ze stolika pamięci osoby starsze ćwiczyły swoją pamięć, ale jednocześnie materiały, które oglądały czy słuchały, stawały się pretekstem do kontaktu z innymi poprzez rozmowy, wymienianie się wspomnieniami. Odwoływanie się do wydarzeń z przeszłości wywołujących pozytywny nastrój przyniosło dobre efekty terapeutyczne u osób starszych. Konieczność dostosowania się do zasad pobytu w placówkach ogranicza możliwość zachowania w obecnym miejscu zamieszkania dawnych mebli, sprzętów pamiątek. Natomiast „stolik pamięci” umożliwia seniorom poprzez wspomnienia powrót do czasów młodości, przywołuje wspomnienia, wzmacnia u starszych ludzi świadomość własnej odrębności, co zwiększa ich samoocenę. Korzystanie ze „stolika pamięci” przyczynia się do poprawy zdrowia, samopoczucia oraz zwiększa aktywność osób starszych. 95 1.16 Województwo zachodniopomorskie Tabela 16 Karta województwa zachodniopomorskiego za 2023 r. 28 WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE Liczba gmin113 Liczba powiatów18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia22 907 km 2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem165002116406221631784 w tym w wieku 60 lat i więcej449209451567455644 60–64 lata120697113277106862 65–69121449121975122168 70–7496362100351102768 75–79444915077158831 80–84330723196831207 85 lat i więcej331383322533808 Noworodek płci męskiej – 71,5 Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 79,2 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,431,733 Współczynnik zgonów1412,411,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat762Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat75 Ogółem 15-89 lat745 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat74 Osoby bierne zawodowo (w tys.)Ogółem 15-89 lat567 28 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 96 w tym w wieku 60-89 lat365 Ogółem 15-89 lat57,3Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat17,0 Ogółem 15-89 lat56,0Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat16,8 Ogółem261 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 261 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 238 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 14 Ogółem39,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury288,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 23,4 Renty rodzinne50,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 3,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne0,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie zachodniopomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2800,81 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,0% i 34,5%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1619,92 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 22,3%, a na zdrowie – 4,4%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 49,2% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 45,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,2%. 97 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,27. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 76,9 m2. Dokumenty i strategie Wojewódzki Program na rzecz Seniorów na lata 2023 - 2027 Wojewódzki Program Wspierania Rodziny i Systemu Pieczy Zastępczej „Region Przyjazny Rodzinie” na lata 2021-2027 Działania na rzecz osób starszych Konferencja międzynarodowa pt. „Regionalne aspekty zmian demograficznych: wyzwania i szanse”. W ramach konferencji przedstawiono najnowsze wyniki prac badawczych w obszarze jakości życia osób starszych w Polsce i w Niemczech – realizowanych w ramach projektu badawczego Fundacji CenEA i naukowców z Technische Universitӓt w Dortmundzie. W konferencji udział wzięło 100 osób zarówno ze środowiska naukowców zajmujących się problematyką starzenia się społeczeństwa jak i osób odpowiedzialnych za regionalną politykę społeczną i przedstawicieli organizacji pozarządowych zaangażowanych w życie osób starszych. Obchody Dnia Seniora. Wydarzenie zostało połączone z obchodami Narodowego Święta Niepodległości pn. „Spotkanie Pokoleń”. Inicjatywa miała charakter upamiętnienia i podziękowania dla kombatantów, weteranów, seniorów oraz pionierów Ziemi Zachodniopomorskiej, stała się doskonałą okazją do budowania społecznych więzi, umacniania tożsamości regionalnej i kształtowania patriotyzmu. W prawie dwugodzinnym programie spotkania udział wzięło ponad 300 osób. Projekt „Region Dobrego Wsparcia”. Realizowane działania m.in. na rzecz osób starszych: Szkolenia dedykowane opiekunom osób niesamodzielnych, w tym z różnymi typami niepełnosprawności wrodzonej lub nabytej dotyczące przestrzegania zasad etycznych, zasad współżycia społecznego, dbałości o dobro osoby potrzebującej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Regionalny Punkt Doradczy, w ramach którego wsparcia udzielali opiekunom faktycznym: Specjalista ds. wsparcia opiekunów osób niesamodzielnych – poradnictwo i szkolenia w zakresie opieki i pielęgnacji osoby niesamodzielnej, rehabilitacji usprawniającej, dietetyki, wsparcie grup samopomocowych; Specjalista ds. wsparcia psychologicznego - wsparcie psychologiczne dla opiekunów osób niesamodzielnych, grup samopomocowych; Specjalista ds. projektowania uniwersalnego - wsparcie doradcze opiekunów osób niesamodzielnych oraz przygotowanie projektów dostosowania mieszkań́ w celu podniesienia komfortu, autonomii i bezpieczeństwa ON, usprawnienia dla opiekuna faktycznego, sporządzanie projektów architektonicznych; Regionalny Operator Informacji - doradztwo w zakresie obowiązującego systemu wsparcia dla osób z niepełnosprawnością, pomoc w uzyskaniu świadczeń  Sąsiedzkie usługi opiekuńcze (np. pomoc w dokonywaniu zakupów, pomoc przy gotowaniu i podawaniu posiłków, pomoc przy wykonywaniu prac porządkowych, pomoc w praniu odzieży i bielizny). Opieka wytchnieniowa Dodatkowo poza projektem „Region Dobrego Wsparcia” (październik-grudzień 2023 r.) zapewniono świadczenie usług opieki wytchnieniowej w mieszkaniu wytchnieniowym w Podgrodziu oraz Stargardzie (zapewnienie doraźnego, czasowego wsparcia zamieszkującym w województwie zachodniopomorskim członkom rodzin lub opiekunom sprawującym bezpośrednią opiekę nad swoimi podopiecznymi) – 2 dotacje z budżetu województwa 2 x 50 000 zł). 98 Projekt Mały grant W ramach procedury uproszczonej tzw. „Małego grantu” przyznano dotację 4 organizacjom pozarządowym realizującym zadania na rzecz Seniorów na łączną kwotę: 35.000,00 zł: Stowarzyszenie Emerytów i Rencistów Byłych Pracowników Grupy Azoty Zakładów Chemicznych Police S.A, zadanie: „Seniorze dbaj o zdrowie”. Zorganizowano dwa wydarzenia plenerowe związane z propagowaniem aktywności ruchowej oraz integracji wśród seniorów podczas których odbyły się dwie prelekcje: z zakresu dietetyki i zdrowego żywienia oraz z zakresu rehabilitacji (zapewniono bezpłatne konsultacje dla grupy 50 osób). W wydarzeniu udział wzięło 100 seniorów z powiatu polickiego, gryfińskiego oraz z Miasta Szczecina. Fundacja „Rewelacja” ze Szczecina, zadanie: „V Zachodniopomorskie Spotkania Artystyczne Seniorów SAS 2023 w Domu Kultury 13 Muz”. Wydarzenie coroczne związane z przeglądem twórczości artystycznej seniorów, tworzących grupy literackie, malarskie, wokalne, taneczne czy filmowe itp. skupionych w organizacjach senioralnych działających na terenie województwa zachodniopomorskiego. Udział wzięło ok. 500 osób, seniorzy z terenu Szczecina, Chojny, Gryfina, Myśliborza i Stargardu. Stowarzyszenie Policki Uniwersytet Trzeciego Wieku, zadanie: „Organizacja Jubileuszu XV-lecia Polickiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku”. Podczas organizacji jubileuszu przedstawiono multimedialną prezentację o wieloletniej działalności Stowarzyszenia, odbył się wykład nt. „Rozwój uniwersytetów trzeciego wieku w województwie zachodniopomorskim – między ideą a praktyką”. W wydarzeniu udział wzięło ok. 300 osób z powiatów polickiego, stargardzkiego i kamieńskiego. Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku w Szczecinie, zadanie: organizacja „X Zachodniopomorskiego Forum Liderów UTW pn. Region przyjazny osobom starszym”. Celem była popularyzacja działalności organizacji senioralnych, wymiana dobrych praktyk realizowanych w różnych uniwersytetach trzeciego wieku i zachęcanie, wzmacnianie roli seniorów w działalności lokalnych organizacji. Forum połączone zostało w obchodami 45-lecia działalności Stowarzyszenia UTW w Szczecinie. Udział w wydarzeniu wzięło ok. 100 osób zaproszonych ze wszystkich uniwersytetów funkcjonujących w 21 powiatach województwa zachodniopomorskiego. Program Współpracy Województwa Zachodniopomorskiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2023” oraz Wojewódzki Programu Wspierania Rodziny i Systemu Pieczy Zastępczej na lata 2021- 2027 pn. „Region Przyjazny Rodzinie”. Zarząd Województwa ogłosił otwarty konkurs ofert dotyczący realizacji zadania polegającego m.in. na wsparciu działalności na rzecz osób starszych, osób w wieku emerytalnym. Na realizację zadania przeznaczono środki z budżetu Województwa Zachodniopomorskiego w wysokości 322 632,00 zł. Dofinansowane zadania obejmowały m.in. działania promujące i rozwijające aktywność seniorów, miały również na celu przeciwdziałanie ich samotności poprzez wspólną integrację (organizacja senioraliów, wyjazdy krajoznawcze, udział w wydarzeniach kulturalnych, zajęcia tematyczne) i nabywanie nowych zainteresowań takich jak fotografia, taniec czy sztuka kulinarna. Projekty skupiały się również na promowaniu postaw prozdrowotnych wśród osób starszych, nie tylko w sferze zdrowia fizycznego, ale obejmowały również szeroko pojętą psychoedukację i rozwój kompetencji miękkich. W efekcie przeprowadzonego konkursu dofinansowano 9 podmiotów prowadzących działalność pożytku publicznego na rzecz seniorów. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Świerzno W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Świerzno z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie gminy, m. in.: 99 KGW w Kaleniu było organizatorem spotkań pn. „Danie Wspólnych Chwil z Fundacją Biedronki”, w ramach którego seniorzy mieli okazję do wspólnych spotkań, rozmów i biesiadowania. KGW ze Stuchowa, w ramach Programu Społecznik 2022-2024, realizowało projekt pn. „Sprzątamy – o środowisko i zdrowie dbamy” oraz warsztaty z nowoczesnych dekoracji potraw pn. „Stuchowo smacznie, zdrowo, kolorowo”. W ramach projektu Polskiej Fundacji Społeczeństwa Przedsiębiorczego pn. „Pozytywnie nakręcone Koła Gospodyń Wiejskich” zorganizowano szkolenie z budowania mocnego zespołu zorientowanego na wspólne cele, efektywnej i asertywnej komunikacji w zespole oraz metod generowania nowatorskich i kreatywnych pomysłów na działania lokalne. W ramach projektu Generacja 6.0. - V edycja pn. „Jaki piękny świat, gdy się ma 60 lat” seniorzy brali udział w zajęciach przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu i technologicznemu. Odbyły się warsztaty komputerowe w grupach dla osób o różnym stopniu zaawansowania i rehabilitacja grupowa. Dla uczestników zorganizowano również wyjazd do teatru, kina i muzeum. Gmina Sławoborze Projekt pt. „Aktywni seniorzy w gminie Sławoborze”. Celem projektu było podniesienie aktywności społecznej osób starszych z terenu gminy Sławoborze. W ramach projektu odbywały się spotkania z władzami gminy Sławoborze, podczas których poruszano kwestię ważnych spraw lokalnych i przedstawiano pomysły na realizację następnych projektów. Seniorzy uczestniczyli w spektaklu teatralnym „Moralność Pani Dulskiej” w Koszalinie, w piknikach i targach rolnych. Poza tym organizowano cykliczne spotkania wiosenne, świąteczne i warsztaty, na których seniorzy mogli rozwijać swoje pasje i zainteresowania. Gmina Przelewice W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Przelewice z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie Gminy, m. in.: KGW w Przywodziu brał udział w projekcie: ,,Danie Wspólnych Chwil z Fundacją Biedronki ”—w ramach którego seniorzy mieli możliwość spotkania się przy wspólnym biesiadowaniu, ,,Sposób na jesienne wieczory”- integracja osób starszych i młodszych polegająca na przekazywaniu umiejętności oraz dawnych przepisów dotyczących pieczenia chleba i słodkości (pączki, faworki itp.) oraz odbyły się warsztaty rękodzielnicze, ,,Rodzina to siła” – polegający na zorganizowaniu festynu rodzinnego dedykowanego wszystkim pokoleniom, w tym seniorom. KGW Iskra w Żukowie zorganizował warsztaty rękodzielnicze stroików i ozdób Wielkanocnych oraz Bożonarodzeniowych. Oddział Rejonowy Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów w Pyrzycach- Koło Emerytów w Przelewicach realizował projekt ,,Kultura i dziedzictwo narodowe dostępne dla seniorów”, w ramach którego zorganizowano dla seniorów wyjazd do Filharmonii, wycieczki krajoznawcze, warsztaty rękodzielnicze. Gmina Dębno W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Dębno z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie Gminy, m. in.: Uniwersytet Trzeciego Wieku prowadzony przez Stowarzyszenie Miłośników Dębna zorganizował następujące wydarzenia: kurs komputerowy dla seniorów, zajęcia taneczne, wyjazd do Edukacyjnego Parku Narodowego „Ujście Warty”, wyjazd do teatru, wyjazd do filharmonii, wyjazd do Teatru Polskiego w Szczecinie, zajęcia fitness dla seniorów, koło poetycko- recytatorskie.  Dębnowska Rada Seniorów realizowała inicjatywy pn. „Krzesełko Dla Seniora” akcja polegająca na wystawianiu przed lokalami gastronomicznymi i sklepami krzesełek dla seniorów. 100 Gmina Dębno w swoim zakresie podjęła inicjatywy w zakresie: przeprowadzenia i sfinansowania z budżetu gminy badań medycznych, z których mogły skorzystać osoby starsze. Wykonano przesiewowe badanie wad wzroku oraz badanie w kierunku raka skóry. Gmina Dębno przekazała dotacje dla Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów na działalność społeczno- kulturalną i wszelkiego rodzaju imprezy oraz wyjazdy. Gmina Karlino Miejska Rada Seniorów. Rada realizuje szereg inicjatyw na rzecz osób starszych oraz współpracuje z organami Gminy i wieloma instytucjami publicznymi z terenu gminy. Na rzecz seniorów realizowano m.in.: Projekt „Aktywni+”, w ramach którego odbył się cykl warsztatów artystycznych dla seniorów wraz z cyklem spotkań z psychologiem, psychodietetykiem, radcą prawnym. Loterię pn. „Lukrowana Gwizdka”, podczas 32 Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Organizacja „Wigilii Miejskiej”, w trakcie której seniorzy prowadzili kawiarenkę z gorącymi napojami. Ponadto seniorzy aktywnie uczestniczyli w obchodach świąt narodowych i uroczystości patriotycznych, obchodach Europejskich Dniach Dziedzictwa, Akcji Narodowego Czytania pod patronatem Pary Prezydenckiej, 20 Europejskim Festiwalu Filmowym Integracji pn. „Ty i Ja” oraz wystawie fotograficznej pn. „Takie jest życie taki jest Świat”. Gmina Borne Sulinowo, w której Zespół Interdyscyplinarny ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej prowadzi cykliczne spotkania z seniorami, których tematem jest przemoc domowa wobec osób starszych. Prelegenci szczegółowo omawiają kwestie związane z przemocą domową wobec osób starszych ze strony członków ich rodzin, wyjaśniają jak rozpoznać przemoc domową (np. zaniedbania opiekuńcze ze strony bliskich), jakie są przyczyny i skutki przemocy, gdzie szukać przemocy. “Bezpieczny Senior” - od 4 lat Ośrodek Pomocy Społecznej w Barlinku wspólnie z Zespołem Interdyscyplinarnym i Komisariatem Policji w Barlinku w ramach bezpieczeństwa seniorów organizuje w Barlineckim Ośrodku Kultury spotkanie profilaktyczne dla najstarszych mieszkańców gminy. W dniu 18 października 2023 r. podczas spotkania 61 osób zapoznało się z m.in. z aplikacją „Mapa Zagrożeń” oraz poznało sposoby reagowania, zachowania się w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia. W ramach dbałości o bezpieczeństwo seniorów w gminach odbywają się spotkania z przedstawicielami Policji, dotyczące oszustw popełnianych na szkodę seniorów, np. w Mieście Kołobrzeg. We współpracy z Krajową Radą Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego organizowane są w Mieście Wałcz warsztaty „Senior na drodze do bezpieczeństwa” - spotkanie z ekspertem bezpieczeństwa ruchu drogowego, z policjantem z Wydziału Ruchu Drogowego, bezpłatny warsztat rowerowy (w tym bezpłatne doposażenie w obowiązkowe oświetlenie), symulator bezpiecznej jazdy. W wielu gminach zapewniono wsparcie w zakresie pomocy technicznej na rzecz osób starszych. Realizacja Programu „Złota Rączka” to bezpłatna pomoc seniorom w drobnych naprawach w lokalu, który zamieszkują. W 2023 r. przykładowo w Mieście Stargard wykonano ponad 40 takich usług. Samorządy zajmują się również organizacją transportu dla osób starszych – osoby starsze mogą korzystać z usługi np. w razie potrzeby dotarcia do lekarza, np. w Gminie Miasto Stargard. Dodatkowo emeryci korzystają z 50% ulgi w zakupie biletów komunikacji miejskiej, a osoby po 70. roku życia korzystają z niej za darmo. Gmina Suchań Projekt pn.„ Wsparcie rozwoju usług społecznych w Gminie Suchań”. W ramach inicjatywy powstała wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego/pielęgnacyjnego, w której dostępne będą dla mieszkańców 101 gminy: wózki inwalidzkie, łóżka rehabilitacyjne, materace przeciwodleżynowe, kule łokciowe, krzesła toaletowe i koncentratory tlenu itp. Kontynuowano programy polityki zdrowotnej, dot. Rehabilitacji dla Seniorów Miasta Kołobrzeg na lata 2019-2023 oraz „Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Osteoporozy dla Mieszkańców Miasta Kołobrzeg na lata 2021-2023 dzięki poparciu Rady Seniorów Gminy Miasta Kołobrzeg. W ramach porozumienia o współpracy pomiędzy MOPS a Zachodniopomorską Wojewódzką Komendą OHP, młodzież z OHP w Stargardzie pomagała stargardzkim seniorom świadcząc pomoc w posprzątaniu mieszkania, wykonując drobne usługi fryzjerskie oraz towarzysząc seniorom w jego wolnym. Koło wolontariackie OHP wsparło w 2023 r. 10 osób starszych. Gmina Miasto Koszalin Lek dla seniora to program osłonowy z uproszczonym postępowaniem administracyjnym. Umożliwia szybkie, częściowe wsparcie dla osób starszych i jest alternatywą dla systemu wsparcia w postaci specjalnych zasiłków celowych. W 2023 r. udzielono wsparcia 64 seniorom na kwotę 13 338 zł. Program osłonowy w zakresie zmniejszenia wydatków mieszkańców Miasta Koszalina z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Osoby uprawnione otrzymały pomoc finansową na częściowe pokrycie opłat za gospodarowanie odpadami. W 2023 r. ze świadczenia skorzystało 761 osób na ogólną kwotę 148 248 zł. Dzień Weterana, Międzynarodowego Dnia Pokoju oraz Dnia Sybiraka W ramach aktywności społecznej Starosta Drawski w 2023 r. zorganizował dla kombatantów, sybiraków i inwalidów wojennych, kombatantów misji pokojowych oraz podopiecznych (wdów/wdowców po tych osobach) dwa spotkania, pierwsze odbyło się 31 sierpnia w sołectwie Psie Głowy. Okazją do spotkania były obchody Dnia Weterana, Międzynarodowego Dnia Pokoju oraz Dnia Sybiraka. Drugie spotkanie (opłatkowe) odbyło się 20 grudnia w bursie Powiatowego Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Drawsku Pomorskim. Na każde z tych spotkań organizacje kombatanckie mają zapewniony bezpłatny transport oraz otrzymują drobne upominki. Gmina Postomino Międzynarodowy Dzień Seniora. W ramach działań na rzecz osób w podeszłym wieku z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Seniora na terenie Gminy Postomino co roku organizuje się spotkanie dla 80-latków i więcej. Uroczystość tę obchodzono 5 października 2023 r. rozpoczynając mszą świętą w Kościele pw. św. Floriana w Postominie. Następnie zaproszeni goście wspólnie świętowali w Centrum Kultury i Sportu w Postominie. Program osłonowy „Rehabilitacja seniorów – mieszkańców Miasta Szczecinek na lata 2021-2024”. Celem programu jest zapobieganie i przeciwdziałanie negatywnym skutkom chorób przewlekłych związanych z narządem ruchu poprzez stworzenie dodatkowych możliwości korzystania z nowoczesnych metod rehabilitacji leczniczej, poprawa dostępności do usług rehabilitacyjnych, zapobieganie długotrwałej niepełnosprawności i jej skutkom oraz zwiększenie komfortu życia osób po 65 roku życia z dysfunkcją narządu ruchu, a także zachęcenie do zwiększenia aktywności fizycznej. Gminy Bobolice Projekt socjalny „Bezpieczny senior w gminie Bobolice w latach 2022 -2023”. Projekt, w ramach którego podejmowano działania profilaktyczne w celu zwiększenia świadomości seniorów w zakresie prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa, podniesienie samodzielności, zaradności i umiejętności w kwestii dbania o własne bezpieczeństwo, życie i mienie, podniesienie wiedzy i umiejętności w zakresie niebezpieczeństw płynących z nieumiejętnego rozpoznawania zagrożeń pożarowych, podniesienie poziomu poczucia bezpieczeństwa osób starszych oraz uświadomienie problemu przemocy wobec osób starszych. 102 Gmina Miasto Świnoujście „Bon Wyspiarza Seniora”. Bon, którym zostali objęci mieszkańcy Świnoujścia po 65 roku życia. Seniorzy otrzymali środki finansowe w wysokości po 300,00 zł z przeznaczeniem na cele kulturalne oraz zdrowotne, w tym zakup leków. Przyjmowanie wniosków zostało zorganizowane w sposób wygodny i bezpieczny dla seniorów (na terenie Miasta umieszczono specjalnie oznaczone pojemniki). „Program szczepień ochronnych przeciw grypie dla mieszkańców Miasta Świnoujście w wieku od 60 roku życia”. W ramach programu w 2023 r. zaszczepiono 1 731 seniorów. Gmina Kalisz Pomorski Program Polityki Zdrowotnej w zakresie rehabilitacji leczniczej mieszkańców Gminy Kalisz Pomorski w wieku 60 + na lata 2022-2026. Cykl obejmował 10 dni rehabilitacji po 4 zabiegi dla każdego uczestnika. W programie uczestniczyło 15 seniorów. Cykle rehabilitacji leczniczej mieszkańców Gminy odbywały się na terenie Przychodni Rodzinnej w Kaliszu Pomorskim. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Teleopieka i opaski życia – w województwie zachodniopomorskim wiele gmin wprowadziło różne formy teleopieki domowej, które pozwalają na szybkie udzielenie osobie potrzebującej pomocy medycznej lub wsparcia np. przez pracowników pomocy społecznej czy wolontariuszy. Rodzajem teleopieki są opaski noszone na przegubie ręki monitorujące lokalizację i funkcje życiowe seniora. Opaski wśród seniorów wprowadzono m. in. w Koszalinie, Golczewie, Nowym Warpnie, Gościnie, Chojnie. „Koperta życia” – akcja promująca wśród osób starszych, chorych i niesamodzielnych specjalną kopertę, zawierającą formularz z krótkim opisem historii choroby, listą zażywanych leków, danymi chorego oraz kontaktem do lekarza prowadzącego i najbliższych członów rodziny. Koperty wprowadzono m.in. w powiecie kołobrzeskim, Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą „Kocham Koszalin”- zgodnie z programem przygotowano system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień dla osób starszych z terenu Miasta Koszalin. Z poszczególnych usług w 2023 r. korzystało 31.717 osób. Zawarto porozumienia o przystąpieniu do Programu ze 123 podmiotami, oferującymi uczestnikom Programu różnego rodzaju benefity. Chojeńska Karta Mieszkańca stanowiąca formę karty, uprawniającą do korzystania z ulg, zniżek i uprawnień oferowanych przez Gminę Chojna i jej Partnerów. Umożliwia m.in. osobom powyżej 70 roku życia bezpłatny transport publiczny na terenie gminy Chojna. Na terenie Miasta Świnoujście, Miasta Koszalina dla osób powyżej 70 roku życia wprowadzono darmowe przejazdy autobusami Komunikacji Miejskiej. Na terenie Miasta Szczecin realizowana jest usługa „Srebrny telefon dla Seniora”, który został uruchomiony pod koniec listopada 2014 r. Czynny jest przez całą dobę, a senior, który dzwoni do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, może również uzyskać informację od przedstawicieli innych instytucji: Straży Miejskiej, Policji, Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych, Szczecińskiego Towarzystwa Budownictwa Społecznego, Biura Obsługi Interesantów Urzędu Miasta, Szczecińskiego Centrum Świadczeń. Zachodniopomorska Karta Seniora - wsparciem tym objęto osoby starsze, zamieszkałe na terenie województwa zachodniopomorskiego. Karta umożliwia korzystanie, na preferencyjnych warunkach, z katalogu ofert: kultury, edukacji, rekreacji, transportu i innych usług oferowanych przez partnerów Programu. Karta wydawana jest bezpłatnie a o jej wydanie mogą ubiegać się osoby, które ukończyły 60 lat. 103 Spis tabel Tabela 1 Karta województwa dolnośląskiego za 2023 r...................................................................................................4 Tabela 2 Karta województwa kujawsko-pomorskiego za 2023 r...............................................................................12 Tabela 3 Karta województwa lubelskiego za 2023 r. ......................................................................................................18 Tabela 4 Karta województwa lubuskiego za 2023 r. .......................................................................................................24 Tabela 5 Karta województwa łódzkiego za 2023 r. .........................................................................................................29 Tabela 6 Karta województwa małopolskiego za 2023 r.................................................................................................36 Tabela 7 Karta województwa mazowieckiego za 2023 r. ..............................................................................................42 Tabela 8 Karta województwa opolskiego za 2023 r. .......................................................................................................46 Tabela 9 Karta województwa podkarpackiego za 2023 r..............................................................................................51 Tabela 10 Karta województwa podlaskiego za 2023 r. ..................................................................................................55 Tabela 11Karta województwa pomorskiego za 2023 r. .................................................................................................62 Tabela 12 Karta województwa śląskiego za 2023 r. ........................................................................................................68 Tabela 13 Karta województwa świętokrzyskiego za 2023 r. .......................................................................................76 Tabela 14 Karta województwa warmińsko-mazurskiego za 2023 r. ........................................................................82 Tabela 15 Karta województwa wielkopolskiego za 2023 r...........................................................................................89 Tabela 16 Karta województwa zachodniopomorskiego za 2023 r. ...........................................................................95 1 Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – Solidarność Dnia 26 października 2018 r. Rada Ministrów przyjęła dokument, który powstał by określić najważniejsze kierunki polityki senioralnej w nadchodzących latach oraz uporządkować działania instytucji publicznych w Polsce. Dokument uwzględnia wdrożenie szeregu rozwiązań między innymi w zakresie bezpieczeństwa, zdrowia, przeciwdziałania samotności, aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, a także potrzeby dostosowania infrastruktury do potrzeb i możliwości osób starszych. Planowane działania zostały ujęte w 7 obszarach polityki społecznej dotyczących ogółu osób starszych oraz 4 obszarach działań skierowanych bezpośrednio do niesamodzielnych osób starszych i ich opiekunów. Efekty z realizacji działań zawartych w przedmiotowym dokumencie podlegają ocenie w ramach kolejnych edycji dokumentu pt. Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za rok ubiegły, opracowywanej przez Ministra do spraw Polityki Senioralnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W związku z powyższym, podmioty odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań zobowiązane są do zebrania oraz przedstawienia informacji w tym zakresie. Obszary uwzględniające działania wobec ogółu osób starszych: I. Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie; II.Uczestnictwo w życiu społecznym oraz wspieranie wszelkich form aktywności obywatelskiej, społecznej, kulturalnej, artystycznej, sportowej i religijnej; III. Tworzenie warunków umożliwiających wykorzystanie potencjału osób starszych jako aktywnych uczestników życia gospodarczego i rynku pracy, dostosowanych do ich możliwości psychofizycznych oraz sytuacji rodzinnej; IV. Promocja zdrowia, profilaktyka chorób, dostęp do diagnostyki, leczenia i rehabilitacji; V. Zwiększanie bezpieczeństwa fizycznego – przeciwdziałanie przemocy i zaniedbaniom wobec osób starszych; VI. Tworzenie warunków do solidarności i integracji międzypokoleniowej; VII.Działania na rzecz edukacji dla starości (kadry opiekuńcze i medyczne), do starości (całe społeczeństwo), przez starość (od najmłodszego pokolenia) oraz edukacja w starości (osoby starsze). Obszary uwzględniające działania wobec niesamodzielnych osób starszych: I.Zmniejszanie skali zależności od innych poprzez ułatwienie dostępu do usług wzmacniających samodzielność oraz dostosowanie środowiska zamieszkania do możliwości funkcjonalnych niesamodzielnych osób starszych; II.Zapewnienie optymalnego dostępu do usług zdrowotnych, rehabilitacyjnych i opiekuńczo– pielęgnacyjnych dostosowanych do potrzeb niesamodzielnych osób starszych; III. Sieć usług środowiskowych i instytucjonalnych udzielanych niesamodzielnym osobom starszym; IV. System wsparcia nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych przez instytucje publiczne. 2 1 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej. 2 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia. POLITYKA SPOŁECZNA WOBEC OSÓB STARSZYCH 2030. BEZPIECZEŃŚTWO-UCZESTNICTWO-SOLIDARNOŚĆ SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI DZIAŁAŃ W 2023 R. Obszar działań Działanie szczegółowePodmiot Koordynujący (w porozumieniu z podmiotami współpracującymi) Zaplanowany termin realizacji Efekt działań w odniesieniu do sposobu monitorowania OBSZARY SKIEROWANE DO OGÓŁU OSÓB STARSZYCH Realizacja podstawy programowej poszczególnych przedmiotów Obszar IRealizacja w podstawie programowej kwestii związanych z przygotowaniem do starości i integracją międzypokoleniową Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania odnoszące się do kwestii związanych z przygotowaniem do starości i integracji międzypokoleniowej realizowane w szkołach definiuje podstawa programowa. W 2023 r. dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym oraz uczniowie szkoły podstawowej realizowali podstawę programową określoną w rozporządzeniu 1 . Uczniowie szkół ponadpodstawowych (liceum ogólnokształcącego i technikum) realizowali podstawę programową uregulowaną w rozporządzeniu 2 . Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania dotyczące osób starszych i starości ustalone w podstawie programowej były realizowane na każdym etapie edukacyjnym. Zakres wymagań określono odpowiednio do wieku i potrzeb edukacyjno-społecznych uczniów. Przykłady zapisów jak poniżej. Przedszkole ma za zadanie kreowanie sytuacji prowadzących do poznania przez dziecko wartości i norm społecznych, których źródłem jest rodzina, grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tym osoby starsze. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole wczuwa się w emocje i uczucia osób z najbliższego otoczenia, nazywa i rozpoznaje wartości związane z umiejętnościami i zachowaniami społecznymi, np. obdarza uwagą i szacunkiem inne dzieci i osoby dorosłe, wykonuje lub rozpoznaje melodie, piosenki i pieśni potrzebne do organizacji uroczystości, np. Dnia Babci i Dnia Dziadka. 3 Kształcenie ogólne w szkole podstawowej ma na celu wprowadzenie uczniów w świat wartości, jak np. ofiarności, altruizmu oraz przygotowanie do budowania relacji społecznych sprzyjających bezpiecznemu rozwojowi ucznia (rodzina, przyjaciele), ponadto formowanie postawy szacunku dla innych osób. Na koniec I etapu edukacyjnego (klasy I-III szkoły podstawowej) uczeń m.in. wykazuje opanowanie następujących umiejętności: identyfikuje się z rodziną; respektuje normy i reguły postępowania w rodzinie; dostrzega, że granice jego wolności wyznacza godność i dobro innych osób; odkrywa, że współtworzy rodzinę i że wszystkim w rodzinie należy się szacunek. Na wyższych etapach edukacyjnych (klasy IV-VIII szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowe) zagadnienia dotyczące osób starszych, przygotowania do starości i komunikacji międzypokoleniowej są uwzględnione w różnych przedmiotach, co zapewnia kompleksowe ujęcie tej tematyki. Należą do nich: przyroda, biologia, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie fizyczne, wychowanie do życia w rodzinie, język polski, geografia, wiedza o społeczeństwie, filozofia, etyka. Umiejętności określone dla klas IV-VIII szkoły podstawowej, uczeń m.in.: opisuje dawny obraz najbliższej okolicy, np. na podstawie opowiadań rodzinnych, starych fotografii; opisuje tradycje rodzinne; opisuje, jakie znaczenie ma aktywność fizyczna dla zdrowia; motywuje innych do udziału w aktywności fizycznej, ze szczególnym uwzględnieniem osób o niższej sprawności fizycznej, np. osoby niepełnosprawne, osoby starsze; rozpoznaje wielopokoleniowy typ rodziny; wyjaśnia miejsce dziecka w rodzinie i jej rolę dla niego m.in. w fazie dojrzewania, młodości, wieku średniego i wieku późnego; wie, jak okazać szacunek rodzicom i dziadkom oraz docenić ich wkład w życie rodzinne; wyraża pamięć z okazji Dni Matki, Ojca, Babci, Dziadka; uczestniczy w podziale obowiązków; wyraża postawę szacunku i troski wobec życia i zdrowia człowieka od poczęcia do naturalnej śmierci; wyraża troskę o osoby chore i umierające; zachowuje pamięć o zmarłych; współtowarzyszy bliskim w przeżywaniu żałoby. Współpraca przedszkoli i szkół z organizacjami senioralnymi Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Liczba działań, inicjatyw zrealizowanych w partnerstwie przez szkoły i organizacje senioralne 4 3 Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 i 854). Ministerstwo Edukacji Narodowej Współpraca z organizacjami pozarządowymi, w tym senioralnymi odbywa się na podstawie art. 86 ustawy 3 . Dyrektor szkoły/ placówki wyraża zgodę na współpracę z organizacją pozarządową po uzgodnieniu warunków i po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły i rady rodziców. Na podstawie informacji kuratorów oświaty wynika, że przedszkola, szkoły i inne placówki oświatowe wypracowały modele współpracy z organizacjami senioralnymi oraz z seniorami należącymi do lokalnej społeczności. W ramach tej współpracy stworzono tradycje regularnych kontaktów i wprowadzono je do kalendarza wydarzeń przedszkoli, szkół i placówek oświatowych. Działania te zapewniają integrację międzypokoleniową oraz rozwijają u młodych ludzi empatię i szacunek dla ludzi starszych, jednocześnie wpływają na aktywizację społeczną osób starszych oraz sprawiają, że seniorzy czują się ważni, potrzebni, doceniani i szanowani. Liczba realizowanych przez podmioty publiczne otwartych konkursów ofert w obszarze rozwoju społeczeństwa obywatelskiego uwzględniających tematykę senioralną oraz wspieranie projektów międzypokoleniowych Promowanie w realizowanych przez podmioty publiczne otwartych konkursów ofert, dotyczących rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, tematyki senioralnej i wspierania projektów międzypokoleniowych Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Narodowy Instytut Wolności W 2023 r.NIW-CRSO zrealizował 11 otwartych konkursów ofert w obszarze rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, uwzględniających tematykę senioralną oraz wspieranie projektów międzypokoleniowych. Funkcjonowanie aktualnego portalu kalkulatora emerytalnego Prowadzenie portalu kalkulatora emerytalnego, pozwalającego na symulację wysokości własnej emerytury w różnych wariantach Zakład Ubezpieczeń Społecznych Działanie ciągłe* Zakład Ubezpieczeń Społecznych W 2023 r. (jak co roku) po ogłoszeniu danych przez GUS i przekazaniu założeń przez Ministerstwo Finansów zostały zaktualizowane parametry makroekonomiczne w kalkulatorach emerytalnych - emerytura na nowych zasadach, NSK i emerytura pomostowa. W 2023 r. na portalu PUE ZUS i stronie www.zus.pl klienci dokonali samodzielnie ponad 3 mln obliczeń prognozowanej emerytury w kalkulatorze emerytalnym. Doradcy emerytalni obliczyli prognozowaną emeryturę dla 694,9 tys. klientów. 5 Opracowanie projektu przepisów regulujących proces inwestycyjno – budowlany oraz system planowania i zagospodarowania przestrzennego Reforma procesu inwestycyjno – budowlanego oraz systemu planowania i zagospodarowania przestrzennego Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Rozwoju i Technologii Wejście w życie reformy systemu planowania przestrzennego – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRiT. Liczba działań podjętych przez jednostki samorządu terytorialnego w obszarze minimalizowania istniejących barier architektonicznych uniemożliwiających aktywność osobom starszym Minimalizowanie istniejących barier architektonicznych uniemożliwiających aktywność osobom starszym poprzez: dostosowywanie przestrzeni publicznej i infrastruktury do potrzeb osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności;  zwiększanie świadomości mieszkańców i inwestorów działających w przestrzeni publicznej; prowadzenie sukcesywnej oceny dostępności przestrzeni publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego;  włączanie osób starszych oraz organizacji senioralnych w procesy decyzyjne mające w celu diagnozowanie istniejących ograniczeń i ich rozwiązywanie;  likwidację barier architektonicznych w instytucjach publicznych Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Infrastruktury Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Realizacja działań w ramach Funduszu Dostępności, Programu wyrównywania różnic między regionami III” oraz projektu pn. „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MFiPR. Ministerstwo Rozwoju i Technologii Realizacja programów: Zintegrowany program wsparcia społecznego budownictwa czynszowego, Program popierania budownictwa mieszkaniowego, Program bezzwrotny dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRiT. Ministerstwo Infrastruktury Akcja informacyjno – edukacyjna „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MI. Obszar II Poszerzenie zestawu działań i instrumentów wsparcia w ramach Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2019Sformułowanie propozycji nowych działań i instrumentów dotyczących mieszkalnictwa w powiązaniu z polityką państwa wobec osób starszych 6 polityki mieszkaniowej o nowe rozwiązania uwzględniające w większym, niż obecnie zakresie specyfikę potrzeb i problemów mieszkaniowych osób starszych, zgodnie z Narodowym Programem Mieszkaniowym Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działania legislacyjne w 2019 r.: wprowadzono działania mające na celu zwiększenie możliwości zaspokojenia przez gminy potrzeb mieszkaniowych osób najbardziej potrzebujących, w tym osób starszych i niepełnosprawnych: wprowadzono przepis obligujący gminy do uregulowania w uchwałach w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy warunków, jakie musi spełniać lokal wskazywany dla osób niepełnosprawnych, z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb tych osób wynikających z rodzaju niepełnosprawności, wprowadzono możliwość rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego, z jednoczesnym zaoferowaniem lokalu zamiennego w sytuacji, gdy lokal zajmowany przez najemcę ma nieproporcjonalnie dużą powierzchnię w stosunku do liczby osób go zamieszkujących. W związku z powyższym nie przewiduje się nowych działań dotyczących zaspokajania przez gminę potrzeb mieszkaniowych osób starszych. Publikacja dokumentu wyznaczającego zasady profesjonalnej komunikacji z osobą starszą Poprawa komunikacji z osobami starszymi w instytucjach publicznych, poprzez: stosowanie tzw. prostego modelu komunikacji, w którym jasno określone jest, kto jest nadawcą, a kto odbiorcą, natomiast wiadomość przekazywana jest w sposób prosty, bezpośredni, jasny i zrozumiały; opracowanie dokumentu wyznaczającego zasady profesjonalnej komunikacji z osobą starszą Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Dokumenty zawierające standardy, wytyczne i rekomendacje dla instytucji kultury w zakresie obsługi osób po szczególnych potrzebach, osób starszych, wspierania uczestnictwa seniorów w kulturze i odpowiadania na ich potrzeby kulturalne, których stosowanie w instytucjach kultury było powszechnie promowane w 2023r.: 1.1. Poradnik dla sektora kultury w zakresie zapewniania dostępności, uwzględniający również dostępność dla osób starszych (przygotowany w 2021 r. we współpracy z Ministerstwem Funduszy i Polityki Rozwoju). 2.2. Podręcznik oraz cykliczne szkolenia Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów pn. ABC Muzeum dla seniorów (red. dr Beata Nessel-Łukasik). 7 4 Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1440). 3.3. Na beneficjentów (biblioteki) Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 nałożono obowiązki zapewnienia dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów, w zakresie:  spełnienia wymogów określonych w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, spełnienia wymogów określonych w ustawie z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych.  Dodatkowo w programie zastosowano następujące standardy preferowane: na dzień zakończenia zadania biblioteka uruchomi wyraźnie oznakowane pomieszczenie przeznaczone do aktywnej pracy z seniorami, z wyposażeniem dostosowanym do tej grupy wiekowej. MKiDN wraz z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz partnerami projektu „Kultura bez barier” (finansowanego ze środków EFS PO WER) wypracowało finalny Model zapewniania dostępności oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami. W roku 2023 instytucje kultury w ramach przedsięwzięć grantowych testowały ww. Model, realizując działania m.in. kierowane do seniorów. Szczegóły projektu - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Odsetek urzędów, których strona internetowa spełnia rekomendacje WCAG 2.0. na poziomie AA Osiągnięcie dostępności publicznych stron internetowych administracji publicznej i usług elektronicznych oraz propagowanie projektowania zorientowanego na użytkownika Minister Cyfryzacji, Główny Urząd Statystyczny 2018-2022 Ministerstwo Cyfryzacji Minister Cyfryzacji prowadzi monitoring stron internetowych i aplikacji mobilnych, w zakresie ich zgodności z ustawą 4 . 8 Podnoszenie poziomu aktywności społecznej osób starszych oraz wspierania funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze poprzez: wspieranie działań na rzecz aktywizacji osób starszych dzięki realizacji otwartych konkursów ofert skierowanych do podmiotów sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz poprzez promowanie partnerstwa międzysektorowego wobec osób starszych; wspieranie istniejących i nowopowstających organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zrzeszających osoby starsze, reprezentujących ich interesy lub działających na rzecz zwiększenia ich aktywności; promowanie wymiany dobrych praktyk działań podejmowanych na rzecz aktywności społecznej osób starszych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Nauki 2018-2020Liczba inicjatyw mających na celu podnoszenie poziomu aktywności społecznej osób starszych oraz wspieranie funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze, w tym: liczba organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, wspartych przez podmioty publiczne 9 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba programów dotacyjnych Ministra KiDN, w których udzielono dofinansowań na projekty dostępne dla szerokiego grona odbiorców, bez względu na wiek lub projekty dedykowane osobom starszym: 32. Liczba dofinansowań udzielonych w 2023 r. (organizacjom pozarządowym, instytucjom kultury i innym podmiotom) przez Ministra KiDN w programach dotacyjnych, w tym na wydarzenia artystyczne i kulturalne kierowanych do szerokiego grona odbiorców, w tym seniorów, lub adresowanych bezpośrednio do seniorów. W przypadku zadań w których wnioskodawcy wskazali seniorów jako jedną z grup docelowych, dofinansowano 2 843 projektów. Programy dotacyjne Ministra KiDN, w których w 2023 r. zostały dofinansowane wydarzenia artystyczne i kulturalne dostępne dla szerokiej publiczności, w tym seniorów, lub wydarzenia kierowane wprost do osób starszych: Badanie polskich strat wojennych, Czasopisma, Edukacja artystyczna, Edukacja kulturalna, Film, Groby i cmentarze wojenne w kraju, Infrastruktura domów kultury, Infrastruktura kultury, Infrastruktura szkolnictwa artystycznego, Kultura cyfrowa, Kultura Dostępna, Kultura ludowa i tradycyjna, Literatura, Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju, Miejsca pamięci narodowej za granicą, Muzyczny ślad, Muzyka, Narodowa Kolekcja Sztuki Współczesnej, Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą, Ochrona zabytków, Ochrona zabytków archeologicznych, Partnerstwo dla książki, Promesa dla Kultury, Promocja czytelnictwa, Promocja kultury polskiej za granicą, Sztuki wizualne, Taniec, Teatr, Wspieranie działań muzealnych, Wydarzenia artystyczne dla dzieci i młodzieży, Zamówienia kompozytorskie, Wspieranie archiwów, bibliotek i muzeów poza krajem. W przypadku zadań w których wnioskodawcy wskazali seniorów jako jedną z grup docelowych, dofinansowano 2 843 projektów, przykładowo: Gminna Biblioteka Publiczna w Szydłowie na zadanie pn.: „Koncert z okazji dnia seniora” – 25 000 zł; Centrum Kultury i Turystyki w Iłży na zadanie pn.: „Seniorze poszerz swoje horyzonty kulturalne!” – 21 000 zł; 10 Fundacja Belle Epoque na zadanie pn.: „UWAGA: STREFA WSPOMNIEŃ. Senior jako współtwórca działań Muzeum.” – 180 000 zł; Stowarzyszenie Rozwoju Szkół Prymus na zadanie pn.: „Teatr dla Seniora” – 29 000 zł. W ramach stałej oferty systemowej instytucji kultury prowadzonych lub współprowadzonych przez Ministra KiDN organizowało następujące działania adresowane do osób starszych:  wykłady, spacery tematyczne, wydarzenia artystyczne, spektakle teatralne, seanse filmowe, koncerty, spotkania i dyskusje,  działania edukacyjne i warsztaty, wspieranie amatorskiej działalności artystycznej osób starszych, prowadzenie działań informacyjno-promocyjnych nakierowanych na osoby starsze (np. adresowanie do nich mediów społecznościowych) systemy zniżek lub ulg w cenach biletów dla seniorów (osób indywidualnym, grup oraz grup zorganizowanych, np. Klubów Seniora), dostosowywanie wyposażenia i obiektów do potrzeb osób starszych (m.in. do potrzeb osób słabowidzących, słabosłyszących i o obniżonej sprawności motorycznej), dostosowanie stron www do potrzeb osób z ograniczeniami wzroku i słuchu, wsparcie organizacji pozarządowym zrzeszającym osoby starsze lub realizującym działania skierowane do osób starszych. Przykłady działań instytucji kultury prowadzonych i współprowadzonych przez Ministra KiDN: Instytut Książki – Program Dyskusyjne Kluby Książki adresowany jest przede wszystkim do czytelników korzystających z bibliotek publicznych. Spotkania i dyskusje o książkach mają charakter nieformalny. Obecnie w Polsce działa 1216 klubów dla dorosłych. Wśród Dyskusyjnych Klubów Książki dla dorosłych funkcjonują takie skierowane także wyłącznie do seniorów (np. DKK „Senior” na terenie 11 woj. śląskiego). Warto zauważyć, że DKK działają także np. przy Domach Seniora (np. na terenie woj. lubuskiego). Odnotować jednocześnie należy, że znacząca liczba klubowiczów (ogółem) to seniorzy. Stanowią oni także dominującą grupę uczestników spotkań czy wydarzeń realizowanych w ramach programu dotacyjnego dot. DKK. Seniorzy udzielają się także w konkursach na recenzje książkowe, a więc działaniach organizowanych w ramach inicjatyw podejmowanych w IK dotyczących aktywizacji klubowiczów. Wśród dodatkowych inicjatyw czy akcji podejmowanych przez DKK w całym kraju (wg sprawozdawczości beneficjentów) znalazły się między innymi: udział w obchodach Dnia Seniora (woj. lubuskie) czy akcja „Klubowicze seniorzy czytają dzieciom w Tygodniu Bibliotek” (woj. małopolskie). Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie we wskazanym okresie udostępniała nieodpłatną platformę VOD 35mm.online, na której znajdują się unikalne scyfryzowane materiały filmowe oraz dźwiękowe pochodzące z archiwalnych zasobów WFDiF oraz studiów filmowych, tj.: KADR, TOR, ZEBRA, KRONIKA, SMF oraz SFR. Dostęp online do stale zwiększającej się bazy cyfrowych zasobów przyczynia się do zwiększenia dostępności do kultury i profesjonalnej wiedzy filmowej, oraz do urozmaiconych form aktywności kulturalnej, edukacyjnej i rozrywkowej w nowoczesnym wydaniu, dla wszystkich odbiorców, w tym dla osób starszych. Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie w 2023 r. realizowała projekt \"Międzypokoleniowa Limuzynka do Filharmonii\", dofinansowany z programu Kultura Dostępna. Natomiast w tym roku edycja projektu KONSONANSE, skierowana była tylko do seniorów. Muzeum Żup Krakowskich 1.cykliczny program edukacyjny „Senior w Muzeum” - spotkania dla osób 60+ na wystawach w Zamku Żupnym i w ekspozycji Muzeum na III poziomie kopalni soli. Spotkania realizowane są dla osób indywidualnych oraz grup zorganizowanych. 2.cykliczny program edukacyjny \"Wakacyjne Warsztaty Międzypokoleniowe\" - spotkania łączące seniorów i dzieci. Celem spotkań są wspólne działania dziadków z wnukami. 12 3.cykliczny program edukacyjny „Zmagania ze sztuką” - spotkania w Zamku Żupnym dla wszystkich zainteresowanych (dzieci, dorosłych, seniorów), mające na celu przybliżenie wybranych wystaw oraz pobudzenie kreatywności uczestników. 4.konkurs fotograficzny „Uchwyć piękno w szczególe - kadry Kościoła św. Klemensa”. Celem konkursu było uwiecznienie piękna detali oraz najciekawszych elementów architektonicznych i wystroju kościoła Świętego Klemensa w Wieliczce. Konkurs skierowany był do trzech kategorii wiekowych: dzieci, młodzieży i dorosłych (w tym seniorów). 5.spotkania „Towarzystwa Przyjaciół Muzeum” - Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka. Obecnie Towarzystwo liczy ponad 100 członków, dla których organizowane są comiesięczne spotkania (w przedostatnie środy miesiąca) w wielickim Zamku Żupnym oraz wycieczki integracyjne i krajoznawcze. - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Ministerstwo Sportu i Turystyki W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki zrealizowało 2 programy społeczne, które finansowane są ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej, których beneficjentami m.in. były osoby starsze (60+). 1.Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – upowszechnianie turystyki osób starszych, dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz szkolenia dla osób pracujących w turystyce z osobami ze szczególnymi potrzebami, w ramach którego zrealizowano 20 zadań według 3 kierunków działań programu tj.: „My też zwiedzamy”, „Transfer wiedzy”, „Kampania społeczna”, w tym 14 zadań dotyczyło osób starszych (60+). Kwota dofinansowania 14 zadań, których beneficjentami były osoby starsze, zrealizowanych w ramach ww. Programu to: 4 769 793,64 zł. 2.Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – renowacja oraz wytyczanie nowych szlaków turystycznych, w ramach którego zrealizowano 2 zadania na 13 kwotę 1 373 393,67 zł, co skutkowało odnowieniem ponad 3 600 km górskich szlaków turystycznych. Ponadto Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2023 r. jak co roku zrealizowało otwarty konkurs ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu części 40 budżetu państwa – Turystyka, w ramach którego również wspierało działania na rzecz aktywizacji osób starszych, w tym zwiększania aktywności. turystycznej i rekreacyjnej. W konkursie dotacyjnym wyodrębniono 6 priorytetów merytorycznych w ramach, których uprawnione podmioty mogą składać oferty o dofinansowanie realizacji zadań publicznych. Ponadto Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2023 r. jak co roku zrealizowało otwarty konkurs ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu części 40 budżetu państwa – Turystyka, w ramach którego również wspierało działania na rzecz aktywizacji osób starszych, w tym zwiększania aktywności turystycznej i rekreacyjnej. W konkursie dotacyjnym wyodrębniono 6 priorytetów merytorycznych w ramach, których uprawnione podmioty mogły składać oferty o dofinansowanie realizacji zadań publicznych. (i tu uzupełnienie jak poniżej): 4 z 6 wyodrębnionych priorytetów dotyczyły beneficjentów turystyki społecznej, w tym osób starszych. W ramach 4 priorytetów zrealizowano ogółem 21 zadań dotyczących upowszechniania turystyki społecznej, w tym 15 zadań dotyczyło osób starszych, na które przeznaczono z budżetu państwa z części 40 Turystyka kwotę dotacji: 1 675 803,82 zł. Liczba funkcjonujących w gminach rad seniorówNiwelowanie istniejących barier w funkcjonowaniu rad seniorów oraz wspieranie ich poprzez promowanie tworzenia gminnych rad seniorów przez jednostki samorządu terytorialnego Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Materiał dot. funkcjonujących rad seniorów - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności. Promowanie wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych poprzez wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Działanie ciągłe* Liczba wspartych projektów organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych 14 których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, działających w tym zakresie Społecznej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Wspieranie wolontariatu osób starszych poprzez dofinansowanie projektów organizacji pozarządowych, wpisuje się w programy dotacyjne Ministra KiDN, jak również w profilowane programy państwowych instytucji kultury, dla których organizatorem jest Minister KiDN: Narodowy Instytut Dziedzictwa – program dotacyjny Wspólnie dla dziedzictwa Narodowe Centrum Kultury – szkolenie cykliczne Wolontariat w instytucji kultury Instytut Polonika od 2019 r. program dotacyjny Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat Szereg instytucji prowadzonych i współprowadzonych przez MKiDN realizuje działania włączające osoby starsze w wolontariat, w zakresie odpowiadającym specyfice instytucji i jej oferty kulturalnej. Przykładowe instytucje, które organizowało programy wolontariatu skierowane do osób starszych: Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce Teatr Lalki „Tęcza” w Słupsku, Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie. Narodowy Instytut Wolności W ramach Korpus Solidarności – Rządowy Program Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018–2030, którego strategicznym celem jest wsparcie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego poprzez wypracowanie i wdrożenie rozwiązań ułatwiających i zachęcających do systematycznego angażowania się obywateli w wolontariat, wsparto w 2023 r. 6 projektów ukierunkowanych na promocję wolontariatu wśród osób starszych oraz wobec osób starszych. Zwiększenie dostępności placówek i instytucji kultury dla osób starszych, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Działanie ciągłe* Liczba inicjatyw mających na celu zwiększenie dostępności placówek i instytucji kultury dla osób starszych 15 dzięki: dostosowaniu rodzaju i form aktywności kulturalnych do zróżnicowanych potrzeb starszych odbiorców; upowszechnianiu pozytywnych wzorców i dobrych praktyk w tym obszarze; wspieraniu wszelkich form amatorskiej działalności artystycznej osób starszych; wykorzystaniu potencjału i bazy placówek publicznych do organizowania zajęć o charakterze kulturalnym, artystycznym, rekreacyjnym i ogólnorozwojowym. Narodowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba programów dotacyjnych Ministra KiDN ukierunkowanych na poprawę dostępności infrastruktury kultury, w tym uwzględnienie dostosowania do potrzeb osób starszych: 4 (w tym nabór z rozstrzygnięciem na 2024 r. w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0, Priorytet 2, Kierunek interwencji 2.1. „Infrastruktura bibliotek 2021-2025”). Liczba udzielonych dofinansowań w 2023 r.: 458. Liczba programów dotacyjnych, dofinansowanych w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020 ukierunkowanych na poprawę dostępności oferty instytucji kultury, w tym uwzględnienie dostosowania do potrzeb osób starszych: 1 „Kultura bez barier” (nabór w 2022 r., realizacja projektów 2022-2023). Liczba udzielonych dofinansowań: 164 (w tym projekty z cross-financing na działania infrastrukturalne). Lista programów dotacyjnych Ministra KiDN, w których w 2023 r. zostały dofinansowane projekty infrastrukturalne służące poprawie dostępności instytucji dla szerokiego grona odbiorców, w tym osób starszych: 1.Infrastruktura domów kultury (186), 2.Infrastruktura kultury (210), 3.Infrastruktura szkolnictwa artystycznego (62), 4.Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0, Priorytet 2, Kierunek interwencji 2.1. „Infrastruktura bibliotek 2021-2025” (nabór w 2023r., rozstrzygnięciem na 2024 r.). Dostosowanie rodzaju i form aktywności kulturalnych do zróżnicowanych potrzeb starszych odbiorców: W 2023 r. kontynuowano projekt „Kultura bez Barier”. 164 instytucje kultury z całej Polski otrzymały środki na realizację przedsięwzięć poprawiających dostępność oferty dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych. Łączna kwota dotacji wyniosła 25 mln zł. 16 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt „Kultura bez barier”, finansowany z PO WER. Inicjatywa była realizowana przez PFRON, MKiDN, Fundację Kultury bez Barier oraz ibkKUBIA (partnera ponadnarodowego). Efektem projektu jest „Model dostępnej kultury”, który może wykorzystany m.in. w teatrach, muzeach, domach kultury, bibliotekach. Zwiększa on dostępność oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Szczegółowy opis projektu i wypracowanego Modelu zapewniania dostępności w instytucjach kultury, znajduje się w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Projekt pn. „Projektowanie uniwersalne kultury – dostępność w instytucjach kultury” (MKiDN i PFRON) We wrześniu 2023 r. została podpisana umowa o dofinansowanie z Narodowym Centrum Kultury (NCK) na realizację projektu, który przewiduje m.in. wsparcie inwestycyjne w postaci grantów dla 80 instytucji kultury w zakresie poprawy dostępności obiektu i oferty kulturalnej. Dofinansowania w funduszach europejskich dla sektora kultury Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wdraża projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów kultury, programu Kultura finansowanego z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz rozpoczęło realizację programu VII Priorytetu Kultura, działania 7.1 Infrastruktura kultury i turystyki kulturowej programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027. W ramach wszystkich programów realizowane są projekty, których cele obejmują m.in. modernizację i rozbudowę infrastruktury kultury w oparciu o standardy dostępności, poprawę dostępności obiektów kultury, w tym zabytkowych, oraz zakup sprzętu i wyposażenia udostępniającego zasoby kultury osobom o szczególnych potrzebach, w tym seniorów. 17 Projekty realizowane w ramach POIiŚ Realizowano 144 projekty, które zostały rozliczone i zakończone na koniec 2023 r. Dla przykładu w wyniku realizacji projektu “EC1 Łódź - Miasto Kultury” zakupiono m.in. wózki inwalidzkie, schodołazy gąsienicowe, rampy najazdowe, poprawiono jednocześnie dostosowanie przestrzeni wystawowych dla osób o szczególnych potrzebach, a także przeprowadzono szkolenie z obsługi klientów z niepełnosprawnościami. Program pn. „Kultura” Realizowano 21 projektów finansowanych z EOG o łącznej wartości ponad 250 mln zł. Podejmowane inicjatywy miały charakter inwestycyjny lub zwiększały dostępność oferty kulturalnej. Dzięki nim zlikwidowane zostały bariery architektoniczne, co pozwoliło na dostosowania obiektów i instytucji kultury do potrzeb osób starszych i OzN. Konkurs pn. „KULTURA WRAŻLIWA” (PFRON) Celem inicjatywy jest promowanie i nagradzanie twórczości artystycznej tworzonej z udziałem OzN w wydarzeniach postaci: spektakl teatralny (w tym: dramatyczny, muzyczny, widowisko uliczne), spektakl taneczny (w tym: baletowy), spektakl eksperymentalny, musical, opera, balet; performance, koncert (w tym: widowiska poetycko-muzyczne), happening. Przedsięwzięcie stanowi rodzaj aktywizacji środowiska OzN, w tym seniorów i rehabilitacji społecznej poprzez teatroterapię. Liczba nowych inicjatyw mających na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ekonomicznemu i ubóstwu osób starszych Obszar III Podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ekonomicznemu i ubóstwu osób starszych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programu „Posiłek w szkole i domu\"– więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. 18 Przedstawienie rekomendacji wynikających z dokonanej analizyDokonanie analizy problematyki dotyczącej tzw. renty dożywotniej pod kątem zapewnienia ochrony osób starszych, będących stroną umów o rentę dożywotnią Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Finansów, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2019-2022 Ministerstwo Sprawiedliwości Prace legislacyjne dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, obejmującego m. in. zmiany w zakresie umowy dożywocia - - więcej informacji w załączniku 1, w rozdziale dot. MS. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Analiza zgłoszeń kierowanych do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak i prowadzony na bieżąco monitoring rynku w latach 2019-2022 nie wykazały istnienia podstaw do podjęcia działań w ramach kompetencji ustawowych Prezesa Urzędu wobec podmiotów zawierających z konsumentami umowy o dożywotnie świadczenie pieniężne (odwrócony kredyt hipoteczny, tj. tzw. „renta dożywotnia”). Warto przy tym dodać, że zgodnie z wiedzą Prezesa Urzędu na polskim rynku, pomimo szczegółowej regulacji prawnej tej kwestii, brak jest produktu, który odpowiadałby odwróconej hipotece w modelu kredytowym, czyli odwróconego kredytu hipotecznego zdefiniowanego w ustawie o odwróconym kredycie hipotecznym, natomiast oferowane produkty z zakresu modelu sprzedażowego odwróconej hipoteki opierają się na przepisach Kodeksu cywilnego. Przedstawiciele Prezesa Urzędu brali udział w pracach grupy roboczej powołanej z inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości. MS podjął się koordynacji działań dotyczących analizy zagadnienia związanego z ofertą kierowaną do konsumentów – osób starszych, przez podmioty komercyjne, polegającą na wypłacie renty dożywotniej za przeniesienie własności nieruchomości. W pracach grupy roboczej uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Finansów, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Odsetek osób starszych korzystających z usług edukacyjnych, świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej 19 Narodowego, Główny Urząd Statystyczny Edukacja formalna i nieformalna - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności oraz załączniku nr 1, w rozdziale dot. MEN Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba stałych inicjatyw edukacji przez całe życie kierowanych przez uczelnie artystyczne do osób starszych: 5. Liczba programów dotacyjnych, w którym jeden z priorytetów dotyczy uczenia się przez całe życie: 2 Stałe, systemowe działania edukacyjne adresowane do seniorów: Uniwersytet Artystyczny Trzeciego Wieku (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu), Akademia Kreatywnego Seniora (Akademia Sztuk Pięknych w Łodzi), Akademia Otwarta – dorośli do sztuki (Towarzystwo Przyjaciół ASP wraz z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie), Otwarta Akademia Muzyczna (Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu), Muzyczna Akademia Seniora (Akademia Muzyczna w Katowicach), Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie wpisuje się również w programy dotacyjne Ministra KiDN, w szczególności programy Edukacja kulturalna oraz Infrastruktura bibliotek: jedno z zadań programu Edukacja Kulturalna polega na tworzeniu i prowadzeniu kompleksowych działań z zakresu edukacji kulturalnej skierowanych do osób dorosłych, w ramach programu Infrastruktura bibliotek wśród kryteriów punktowanych znajduje się kryterium: „Po zakończeniu zadania biblioteka będzie realizowała działania służące podnoszeniu kompetencji informatycznych (cyfrowych) lokalnej społeczności, przy jednoczesnym właściwym zaplanowaniu wyposażenia dla tak definiowanej funkcji”, które to kryterium, jak pokazuje praktyka, najczęściej realizowane jest przez organizację kursów komputerowych dla seniorów. 20 Liczba osób bezrobotnych i poszukujących pracy w starszych grupach wiekowych objętych przez urzędy pracy wsparciem w zakresie aktywizacji zawodowej oraz Liczba osób starszych, które podjęły pracę w wyniku uczestnictwa w aktywizacji zawodowej Wsparcie osób bezrobotnych i poszukujących pracy w starszych grupach wiekowych w dostępie do programów aktywizacji zawodowej, oferowanych przez urzędy pracy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Wsparcie osób po 50 roku życia w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) Osoby te mogą skorzystać z doradztwa zawodowego połączonego z przygotowaniem Indywidualnego Planu Działania (IPD), pośrednictwa pracy, a także szkoleń i kursów mających na celu podniesienie kwalifikacji i kompetencji lub przekwalifikowanie. Dodatkowo osoby starsze mogą skorzystać z formy wsparcia jaką są staże oraz subsydiowane zatrudnienie a także otrzymać wsparcie finansowe na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej, w formie bezzwrotnej, połączone ze wsparciem szkoleniowym oraz pomostowym. Do końca 2023 r. wsparciem objęto łącznie 167,7 tys. osób po 54 r. ż., w tym blisko 83,4 tys. to osoby, które są bezrobotne (w tym długotrwale bezrobotne) lub bierne zawodowo, które nie uczestniczyły w kształceniu lub szkoleniu przed projektem. Wśród wyżej wskazanych, wsparciem w ramach projektów oferujących dotacje na założenie własnej działalności gospodarczej do końca 2023 r. objęto 8,74 tys. osób po 54 r. ż., w tym 4,9 tys. to osoby, które są bezrobotne (w tym długotrwale bezrobotne) lub bierne zawodowo i nie uczestniczyły w kształceniu lub szkoleniu przed projektem. Liczba wspartych podmiotów ekonomii społecznej zatrudniających osoby starsze Wsparcie podmiotów ekonomii społecznej zatrudniających osoby starsze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach priorytetu inwestycyjnego 9v wspieranie przedsiębiorczości społecznej i integracji zawodowej w przedsiębiorstwach społecznych oraz podmiotach ekonomii społecznej, a także w celu ułatwiania dostępu do 21 zatrudnienia - realizowany jest szereg działań zmierzających do wzmocnienia kondycji sektora ekonomii społecznej oraz rozwoju podmiotów ekonomii społecznej. Na poziomie krajowym wsparcie realizowane jest w ramach działania 2.9 Rozwój ekonomii społecznej w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój. Wdrażane są także działania skierowane na wzmocnienie systemu wsparcia dla podmiotów ekonomii społecznej, m.in. poprzez zapewnienie preferencyjnej oferty wsparcia zwrotnego dla podmiotów ekonomii społecznej. Projekt „Wdrożenie instrumentu pożyczkowego i poręczeniowego w ramach Krajowego Funduszu Przedsiębiorczości Społecznej” W 2023 r. kontynuowano realizację projektu. Do końca 2023 r. 1194 podmiotów ekonomii społecznej skorzystało z preferencyjnych pożyczek, co przyczyniło się do stworzenia nowych 1323 miejsc pracy. Wsparcie bezpośrednie dla podmiotów ekonomii społecznej świadczone jest w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych przez akredytowane Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej (OWES). Istnieje możliwość otrzymania wsparcia finansowego lub pomostowego na stworzenie miejsca pracy w nowym lub istniejącym przedsiębiorstwie społecznym dla osób z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym osób ubogich pracujących lub osób po ukończeniu 50. roku życia, posiadających status osoby poszukującej pracy, bez zatrudnienia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Dodatkowo, możliwe jest uzyskanie przez podmioty ekonomii społecznej wsparcia doradczego czy szkoleniowego. Do końca 2023 r., w ramach wsparcia ekonomii społecznej w RPO wsparto 23 754 podmiotów ekonomii społecznej. Stworzono także 16 453 miejsc pracy w przedsiębiorstwach społecznych. Prowadzenie działań informacyjnych skierowanych do przedsiębiorców oraz podmiotów ekonomii społecznej i solidarnej z zakresu znajomości Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Minister Cyfryzacji Działanie ciągłe* Liczba zrealizowanych działań informacyjnych skierowanych do przedsiębiorców z zakresu znajomości zasad srebrnej gospodarki oraz potrzeb i rozwiązań związanych z dostępnością stron internetowychi usług elektronicznych 22 zasad srebrnej gospodarki oraz potrzeb i rozwiązań związanych z dostępnością stron internetowych i usług elektronicznych dla osób starszych Ministerstwo Cyfryzacji Minister Cyfryzacji podejmuje działania, aby strony internetowe i aplikacje mobilne podmiotów publicznych były dostępne cyfrowo. Aby każdy, bez względu na wiedzę, wiek, niepełnosprawność lub czasowe ograniczenia, mógł na równych zasadach korzystać ze strony internetowej albo aplikacji. W dobie starzejącego się społeczeństwa liczba osób korzystających z dostępności cyfrowej będzie się zwiększać. Dostępność cyfrowa jest szansą na dotarcie do wszystkich użytkowników, nie tylko osób z niepełnosprawnościami, ale właśnie także do osób starszych. Liczba zrealizowanych działań promujących przedsiębiorczość osób starszych Prowadzenie działań na rzecz promocji przedsiębiorczości osób starszych Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach działań cyklicznych, podobnie jak w latach poprzednich, brano udział w organizacji stoisk informacyjno-promocyjnych Ministerstwa Rozwoju i Technologii podczas targów „Dostępność Plus” w dniach 6-7 czerwca 2023 r. organizowanych przez PFRON odział w Opolu oraz podczas targów „Viva Seniorzy” w dniach 29-30 września 2023 r. w Poznaniu. W trakcie rozmów bezpośrednich z przedsiębiorcami oraz przedstawicielami społeczności senioralnej był dyskutowany temat aktywności zawodowej osób starszych. Realizacja w podstawie programowej kwestii edukacji zdrowotnej oraz Liczba zrealizowanych działań mających na celu upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia Obszar IV Upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia, z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia na wszystkich szczeblach edukacji Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Zdrowia Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach prowadzonych w 2023 r. działań oraz wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym, Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło kampanię informującą Polaków o rozszerzeniu programu bezpłatne leki 75+ m.in. o osoby powyżej 65. roku życia. Kampania polegała na emisji spotów u nadawców telewizyjnych i radiowych o zasięgu ogólnopolskim oraz na stworzeniu nowej zakładki na stronie internetowej MZ oraz na stronie pacjent.gov.pl. Kampania miała na celu dotarcie do masowego odbiorcy, aby przekazać informację o możliwości korzystania z 23 bezpłatnych leków refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia dla seniorów. Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji, realizował : projekt pn. ZADBAJ O SIEBIE W NOWYM ROKU. W ramach projektu prowadzono warsztaty skierowane do osób starszych 60+, które chcą zadbać o swoje zdrowie poprzez realizację m.in. ćwiczeń usprawniających; Program Profilaktyki Osteoporozy - bezpłatne badania przesiewowe dla kobiet w wieku 50 – 70 lat; warsztaty samoopieki przeznaczone dla osób starszych;  bezpłatną rehabilitację dla osób, które przechorowały COVID i podejrzewają u siebie stan przewlekłego zmęczenia związanego z zespołem post-COVID dla osób 18 – 65 r.ż.; Program profilaktyki RZS; Program profilaktyki chorób odkleszczowych; Program profilaktyki przewlekłych bólów kręgosłupa. Ministerstwo Edukacji Narodowej Edukacja zdrowotna była i jest jednym z priorytetowych obszarów nauczania odpowiednio mocno zaznaczonym w podstawie programowej i obowiązkowo realizowanym na każdym etapie edukacyjnym. Cele kształcenia i treści nauczania z zakresu edukacji zdrowotnej są zawarte w podstawie programowej wychowania przedszkolnego oraz przedmiotach takich, jak: wychowanie fizyczne, przyroda, biologia, chemia, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie do życia w rodzinie. Wychowanie przedszkolne Do zadań przedszkola należy tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi u dzieci nawyków i zachowań prowadzących do samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo oraz przygotowanie ich do rozumienia emocji, uczuć własnych i innych ludzi oraz dbanie o zdrowie psychiczne. Dzieci poznają również podstawowe ćwiczenia kształtujące nawyk utrzymania prawidłowej postawy ciała. I etap edukacyjny (klasy I-III szkoły podstawowej) 24 Zakres edukacji zdrowotnej kładzie nacisk na kształtowanie świadomości zdrowotnej w zakresie higieny, pielęgnacji ciała, odżywiania się i trybu życia. Uczniowie m. in. :  poznają wartości odżywcze produktów żywnościowych,  dowiadują się, jakie znaczenie ma odpowiednia dieta dla utrzymania zdrowia oraz, że należy ograniczyć spożywanie posiłków o niskich wartościach odżywczych i zachować umiar w spożywaniu produktów słodzonych,  uczą się przygotowywania posiłków służących utrzymaniu zdrowia. II etap edukacyjny (klasy IV-VIII szkoły podstawowej) Uczniowie m.in. poznają:  szkodliwość używek i zbyt długiego korzystania z telefonów komórkowych, oznaczenia substancji szkodliwych dla zdrowia: drażniących, trujących, żrących i wybuchowych, zasady zdrowego stylu życia (w tym zdrowego odżywiania się), elementy układu pokarmowego i ich funkcje (rodzaje zębów, przyczyny próchnicy i zasady profilaktyki, źródła i znaczenie składników pokarmowych - białka, cukry, tłuszcze, witaminy, sole mineralne i woda - dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, ich występowanie w wybranych produktach spożywczych, miejsca trawienia i wchłaniania), skutki niedoboru niektórych witamin (A, D, K, C, B6, B12) i składników mineralnych (Mg, Fe, Ca) w organizmie oraz skutki niewłaściwej suplementacji witamin i składników mineralnych,  konieczność systematycznego spożywania owoców i warzyw,  potrzebę stosowania diety zróżnicowanej, dopasowanej do potrzeb organizmu (wiek, płeć, stan zdrowia, aktywność fizyczna itp.), indeks masy ciała oraz konsekwencje zdrowotne niewłaściwego odżywiania (otyłość, nadwaga, anoreksja, bulimia, cukrzyca),  przykłady chorób układu pokarmowego (WZW A, WZW B, WZW C, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zatrucia pokarmowe, rak jelita grubego) oraz zasady ich profilaktyki, 25 zasady higieny osobistej i czystości odzieży, prawidłową postawę ciała w różnych sytuacjach, zasady i metody hartowania organizmu, sposoby ochrony przed nadmiernym nasłonecznieniem i niską temperaturą, sposoby redukowania nadmiernego stresu i radzenia sobie z nim w sposób konstruktywny,  rolę wypoczynku, rodzaje ćwiczeń relaksacyjnych, wpływ stresu na zdrowie, podstawowe czynności resuscytacji krążeniowo-oddechowej, warunki środowiskowe i społeczne, które są korzystne dla zdrowia (ochrona środowiska przyrodniczego, wsparcie społeczne, komunikacja interpersonalna, współpraca osób, instytucji i organizacji na rzecz zdrowia), fazy psychofizycznego rozwoju człowieka w okresie prenatalnym i postnatalnym. Szkoły ponadpodstawowe (liceum ogólnokształcące, technikum) Uczniowie m.in. poznają:  związek budowy narządów z pełnioną przez nie funkcją, mechanizmy warunkujące homeostazę (termoregulacja, osmoregulacja, stałość składu płynów ustrojowych, ciśnienie krwi, rytmy dobowe), sposoby nabywania odporności swoistej (czynny i bierny), zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego (nadmierna i osłabiona odpowiedź immunologiczna), sytuacje wymagające immunosupresji (przeszczepy, alergie, choroby autoimmunologiczne),  wpływ czynników zewnętrznych na funkcjonowanie układu oddechowego (tlenek węgla, pyłowe zanieczyszczenie powietrza, dym tytoniowy, smog), znaczenie badań diagnostycznych w profilaktyce chorób układu oddechowego (RTG klatki piersiowej, spirometria, bronchoskopia),  budowę i funkcje mózgu, rdzenia kręgowego i nerwów,  rolę autonomicznego układu nerwowego w utrzymaniu homeostazy, wpływ substancji psychoaktywnych na funkcjonowanie 26 organizmu,wybrane choroby układu nerwowego (depresja, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, schizofrenia) oraz znaczenie ich wczesnej diagnostyki dla ograniczenia społecznych skutków tych chorób, wykazuje związek między stylem życia i chorobami układu krążenia (miażdżyca, zawał mięśnia sercowego, choroba wieńcowa serca, nadciśnienie tętnicze, żylaki); przedstawia znaczenie badań diagnostycznych w profilaktyce chorób krążenia; wyjaśnia wpływ odżywiania się (w tym suplementacji) i aktywności fizycznej na rozwój oraz stan kości i mięśni człowieka; zagadnienia genetyczne, zasady racjonalnego żywienia, zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia) i ich skutki zdrowotne, przyczyny (w tym uwarunkowania genetyczne) otyłości oraz sposoby jej profilaktyki, wylicza oraz interpretuje wskaźnik masy ciała (BMI) na tle indywidualnych potrzeb i norm zdrowotnych dla kategorii wiekowej; znaczenie badań diagnostycznych (gastroskopia, kolonoskopia, USG, próby wątrobowe, badania krwi i kału) w profilaktyce i leczeniu chorób układu pokarmowego, w tym raka żołądka, raka jelita grubego, zespołów złego wchłaniania, choroby Crohna. Zagadnienia dotyczące zdrowia były omawiane również na zajęciach z wychowawcą. Zgodnie bowiem z przepisami rozporządzenia w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół tematyka dotycząca istotnych problemów społecznych, w tym również problemów zdrowotnych, powinna być omawiana podczas zajęć z wychowawcą. W realizacji wskazanych powyżej problemów podczas zajęć z wychowawcą mogli wziąć udział zaproszeni specjaliści w danej dziedzinie, wolontariusze, przedstawiciele stowarzyszeń i innych organizacji, których celem statutowym jest działalność wychowawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły. 27 5 Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1608, z późn. zm.). 6 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 (Dz. U. poz. 642). Realizacja działań edukacyjnych nakierowanych na utrzymanie zdrowiaPodejmowanie działań edukacyjnych nakierowanych na utrzymanie zdrowia, zróżnicowane w zależności od wieku i stopnia sprawności Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Zdrowia Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Zadania na rzecz promocji zdrowia oraz profilaktyki zdrowotnej osób starszych realizowane są również na mocy ustawy 5 oraz rozporządzenia 6 . Realizacja Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MZ. Ministerstwo Edukacji Narodowej W ramach działań prozdrowotnych dzieci i młodzieży realizowany jest Program Szkoła i Przedszkole Promujące Zdrowie, który zawiera szerokie działania dotyczące promocji zdrowia fizycznego, psychicznego i relacji społecznych. Od ponad 30 lat Program systematycznie i planowo tworzy środowisko społeczne i fizyczne sprzyjające zdrowiu i dobremu samopoczuciu całej społeczności szkolnej, a od 2018 r. także i przedszkolnej. Ponadto realizacja programu wspiera nie tylko rozwój kompetencji dzieci i młodzieży, ale także pracowników i rodziców w zakresie dbałości o zdrowie przez całe życie. Sieć szkół i przedszkoli ukierunkowuje zainteresowane osoby na utrzymanie dobrostanu zdrowotnego. Działalność ta dopasowana jest do wieku i stopnia sprawności odbiorców. Minister Edukacji i Nauki nadzoruje system certyfikacji szkół i placówek będących w sieci szkół i przedszkoli promujących zdrowie. Upowszechnianie koncepcji szkół i przedszkoli promujących zdrowie zostało wymienione wśród zadań koordynacyjnych w Narodowym Programie Zdrowia na lata 2021—2025. Program w swoich działaniach koncentruje się na propagowaniu zdrowego stylu życia, tworzy warunki (fizyczne i społeczne) sprzyjające ochronie zdrowia oraz umożliwia aktywne uczestnictwo społeczności szkolnej w działaniach na rzecz zdrowia. Warunki oraz organizacja nauki i pracy ma na celu sprzyjać zdrowiu i dobremu samopoczuciu uczniów, nauczycieli i innych pracowników szkoły oraz współpracy z rodzicami. Realizacja programów promocji zdrowia informujących o czynnikach Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Liczba zrealizowanych programów promocji zdrowia informujących o czynnikach ryzyka zdrowotnego i zachęcających do podejmowania zachowań 28 7 nr 247 Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 2022 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pn. „Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032” sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia.ryzyka zdrowotnego i zachęcających do podejmowania zachowań sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia Ministerstwo Zdrowia Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032 Uchwała 7 stanowi odpowiedź na obecny i prognozowany wzrost zachorowań na choroby układu krążenia (ChUK) oraz wynikające z tego skutki w postaci wysokiej umieralności. Program wszedł w życie 28 grudnia 2022 r., a jego realizacja rozpoczęła się w 2023 r. Program stanowi reformę polskiej kardiologii, kardiochirurgii, chirurgii naczyniowej, angiologii, neurologii i innych dziedzin pokrewnych związanych z ChUK, skupiając działania w pięciu głównych obszarach, kluczowych dla uzyskania efektu synergii oraz poprawy wskaźników epidemiologicznych w Polsce: I. Inwestycje w kadry; II. Inwestycje w edukację, profilaktykę i styl życia; III. Inwestycje w pacjenta; IV. Inwestycje w naukę i innowacje; V. Inwestycje w system opieki kardiologicznej. W 2023 r. w Narodowym Programie Chorób Układu Krążenia nie były realizowane zadania skierowane wyłącznie do osób starszych jednak efektem rozpoczętych działań jest wydłużenie życia i poprawa stanu zdrowia całego społeczeństwa. W 2023 r.: przeprowadzono m.in. kwerendę prowadzonych obecnie programów profilaktyki pierwotnej oraz promocji zasad zdrowego stylu życia z uwzględnieniem ustawodawstwa, zaleceń krajowych, systemu opieki POZ, kardiologicznej i medycyny pracy; przygotowano Raport otwarcia, w którym zawarto m.in. propozycję zmian organizacyjnych pozwalających na przyspieszenie diagnostyki i wdrożenie adekwatnego leczenia objawowej niewydolności serca, a także przygotowane założenia wielodyscyplinarnego modelu opieki paliatywnej (OP) dla chorych w zaawansowanych stadiach choroby 29 – z ograniczonymi możliwościami leczenia przyczynowego lub objawowego; opracowano m.in.: merytoryczne założenia Kalkulatora Stanu Zdrowia (narzędzie dla pacjentów będzie dostępne przez IKP). Wyodrębniono 10 obszarów oceny stanu zdrowia sercowo-naczyniowego: wysokość ciśnienia tętniczego, stężenie cholesterolu, stężenie glukozy, otyłość, palenie tytoniu, spożycie alkoholu, dieta, aktywność fizyczna, sen i poziom stresu. Kalkulator pozwoli każdemu użytkownikowi na ocenę obszarów ryzyka ChUK oraz podpowie, które obszary wymagają interwencji, w tym pilnej interwencji, merytoryczne założenia nowej Karty 10-letniego Ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych (niezakończonych i zakończonych zgonem), poprzedzone przeprowadzeniem odległej obserwacji chorobowości i umieralności osób uczestniczących w badaniach WOBASZ I i WOBASZ II oraz przeprowadzeniem analizy czynników ryzyka ChUK w odniesieniu do odległej obserwacji. Efektem działania będzie przygotowanie narzędzi do oceny aktualnego i przyszłego stanu zdrowia w odniesieniu do chorób układu krążenia. Uzyskane za pomocą tych narzędzi informacje pozwolą również na modyfikowanie programów profilaktycznych oraz planowanie potrzeb terapeutycznych w odniesieniu do populacji Polski. Ministerstwo Zdrowia wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym, popularyzuje wiedzę o zdrowiu i zachęca do zdrowego trybu życia, kierując swój przekaz do różnych grup społecznych, w tym również do osób starszych. Od 2016 r. realizowane są działania informacyjne, edukacyjne i promocyjne na rzecz profilaktyki przeciwnowotworowej i postaw prozdrowotnych skierowanych do populacji generalnej w ramach realizacji zadania Promocja zdrowia i profilaktyka nowotworów w ramach Programu Wieloletniego na lata 2016 - 2024 Priorytetu I Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych (zwany dalej NPZChN). Od 2020 r. 30 NPZChN kontynuowany jest w ramach obszarów i działań określonych w Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020-2030. Program wskazuje konieczność zmiany nastawienia społeczeństwa m.in. do kwestii regularnego wykonywania badań profilaktycznych, które dedykowane są również osobom, które ukończyły 60. rok życia. Jednocześnie, Ministerstwo Zdrowia od 2018 r. prowadzi kampanię Planuję długie życie. Kampania poświęcona jest poszczególnym obszarom onkologicznym. W szczególności rakowi: płuca, jelita grubego, złośliwemu skóry, prostaty, piersi, szyjki macicy. W celu dotarcia do licznych i zróżnicowanych odbiorców, kampania realizowana była w 2023 r. w oparciu o telewizję, radio, prasę, internet. Działania, które obejmowały m.in. telewizję i radio prowadzone były w stacjach o zasięgu ogólnopolskim, przy wsparciu stacjami regionalnymi, tematycznymi z wykorzystaniem dwóch formatów komunikacyjnych: audycji edukacyjnych i spotów społecznych. W audycjach oraz w spotach społecznych zachęcaliśmy do wykonywania badań przesiewowych, podkreślaliśmy, że regularne badania ratują zdrowie i życie. Wśród badań przesiewowych skierowanych do osób starszych są mammografia oraz kolonoskopia. Liczba zrealizowanych działań promujących szczepienia ochronne i inne świadczenia profilaktyczne. Promowanie szczepień ochronnych i innych świadczeń profilaktycznych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W dniu 30.11.2021 r. Ministerstwo Zdrowia, w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025, zawarło z Narodowym Instytutem Zdrowia Publicznego PZH – Państwowym Instytutem Badawczym umowę na realizację zadania z zakresu zdrowia publicznego. Umowa jest wieloletnia i jej realizacja zakończy się 31.12.2025 r. W 2023 r.: prowadzono portal szczepienia.info; realizowano działania informacyjno-promocyjne w mediach społecznościowych; 31 przygotowano wkład i opracowano graficznie ”Przewodnik po szczepieniach dorosłych dla pacjenta” w formacie e-book oraz „Przewodnik na temat bezpieczeństwa szczepionek HPV dla rodziców”; prowadzono edukację personelu medycznego; prowadzono kampanię dot. szczepień HPV pod hasłem „Początek jest kluczowy”. Liczba zrealizowanych działań promujących wiedzę w obszarze możliwości wykorzystania ICT do wsparcia profilaktyki chorób i poprawy jakości życia Propagowanie wiedzy w obszarze możliwości wykorzystania ICT (aplikacje, systemy, urządzenia) do wsparcia profilaktyki chorób i poprawy jakości życia Ministerstwo Zdrowia, Minister Cyfryzacji Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Przeprowadzono kampanie dot. obszaru profilaktyki, w tym możliwości wykorzystania ICT do jej wsparcia, w obszarach dot. seniorów w tym m.in.: 1.Kampania programu Profilaktyka 40plus oraz szczepień przeciw HPV: komunikacja na portalu pacjent.gov.pl, komunikacja w mediach społecznościowych, komunikacja na konferencjach i eventach prowadzona przez CeZ, 2.Kampania dot. skierowania do sanatorium: wspólne komunikaty wystosowane do mediów w ścisłej współpracy z NFZ, komunikacja na portalu pacjent.gov.pl, komunikacja w mediach społecznościowych, komunikacja na konferencjach i eventach prowadzona przez CeZ, Działania polegające na publikacji cyklicznych artykułów na pacjent.gv.pl oraz w Internecie, a także wpisów na social media poświęconych nowej funkcjonalności w aplikacji mojeIKP oraz rozszerzeniu funkcjonalności w IKP pozwalające na rejestrację na szczepienia przeciw COVID-19, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów jako grupy, która jest szczególnie narażona na cięższy przebieg COVID-19 i dla której szczepienia stanowią ważny element profilaktyki. Wdrażanie opieki farmaceutycznej, prowadzenie analiz stosowanej farmakoterapii na rzecz redukcji leków potencjalnie niewłaściwych dla Ministerstwo Zdrowia2018-2020Liczba przeprowadzonych analiz stosowanej farmakoterapii oraz Liczba podjętych działań na rzecz poprawy przestrzegania zaleceń terapeutycznych 32 osób starszych, zgodnie z kryteriami obowiązującymi w tym zakresie Ministerstwo Zdrowia Pilotaż w zakresie przeglądów lekowych był realizowany do końca 2022 r. W 2023 r. trwała jego ewaluacja. Liczba programów prozdrowotnych uzupełnionych o specyfikę problemów zdrowotnych, charakterystycznych w grupie osób starszych Uwzględnienie specyfiki problemów zdrowotnych, charakterystycznych w grupie osób starszych, w realizowanych programach prozdrowotnych Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Narodowej Strategii Onkologicznej realizowany był Program badań w kierunku wykrywania raka płuca - w 2023 r. wykonano 16 946 badań NDTK płuc. Ponadto, zmieniono warunki realizacji w programie profilaktyki raka piersi – rozszerzono populację kwalifikującą się do przesiewowych badań mammograficznych o grupę kobiet w wieku 70-74. W 2023 r. Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji realizował następujące programy prozdrowotne, współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (oś V Progamu Operacyjnego wiedza Edukacja Rozwój): projekt pn. „Program Profilaktyki RZS Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR.05.01.00-00- 0022/17. Głównym celem projektu było pilotażowe wdrożenie Ogólnopolskiego programu polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania reumatoidalnego zapalenia stawów przy współpracy pomiędzy przychodniami POZ a specjalistami – reumatologami z Ośrodka Wczesnej Diagnostyki w zakresie prowadzenia koordynowanych badań przesiewowych nakierowanych na przeciwdziałanie i wczesne wykrycie reumatoidalnego zapalenia stawów, z uwzględnieniem osób do 65 r.ż. projekt pn. „Program Profilaktyki Osteoporozy Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR.05.01.00-00-0012/18. Głównym celem projektu było wdrożenie w ośrodkach uczestniczących w programie skoordynowanego systemu wczesnej identyfikacji kobiet w wieku 50-70 lat, zagrożonych złamaniami niskoenergetycznymi oraz chorych z już dokonanymi złamaniami i kierowanie ich 33 do właściwego Specjalistycznego Ośrodka Profilaktyki Osteoporozy. Program ma pozwolić na wczesne wykrywanie podwyższonego ryzyka osteoporozy, szczególnie u kobiet i umożliwienie leczenia choroby na wczesnym etapie, co zwiększa szanse na powodzenie leczenia i szanse utrzymania dobrego zdrowia pacjentek. Projekt pn. „Program profilaktyki przewlekłych bólów kręgosłupa Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR. 05.01.00- 00-0025/19. Głównym celem projektu było zwiększenie wczesnego wykrywania oraz prewencja przewlekłych bólów kręgosłupa wśród osób aktywnych zawodowo z terenu makroregionu centralnego (województwa: łódzkie, mazowieckie) poprzez przeprowadzenie działań edukacyjno-diagnostyczno-terapeutycznych wśród osób do 65 r.ż. Liczba utworzonej nowej infrastruktury i usług dla rozwoju aktywności prozdrowotnej ze szczególnym uwzględnieniem najstarszych grup wieku Tworzenie infrastruktury i usług dla rozwoju aktywności prozdrowotnej ze szczególnym uwzględnieniem najstarszych grup wiek Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Dostępność Plus dla zdrowia Projekt ma na celu wdrożenie działań projakościowych w systemie ochrony zdrowia polegających na dostosowaniu, wybranych w procedurze konkursowej, placówek POZ i szpitali do potrzeb grupy docelowej - pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w szczególności osób starszych oraz niepełnosprawnych, w oparciu o opracowane w projekcie Standardy Dostępności. Wdrażane rozwiązania będą przyczyniały się do poprawy dostępności placówek medycznych w obszarach: • cyfrowym, • architektonicznym, • komunikacyjnym, • organizacyjnym. Placówki medyczne biorące udział w projekcie otrzymują granty – w przypadku POZ w wysokości do 720 tys. zł, a szpitali do 2 mln zł. Okres 34 realizacji danego przedsięwzięcia wynosi do 18 miesięcy. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Efekty projektu to m.in.: zniwelowanie barier architektonicznych, cyfrowych oraz informacyjno-komunikacyjnych w placówkach ochrony zdrowia,  podjęcie działań dostosowawczych, w tym prac modernizacyjnych oraz zakupu sprzętów zapewniających funkcjonowanie placówek „przyjaznych” osobom ze szczególnymi potrzebami; podniesienie jakości usług zdrowotnych dla pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w tym aspektów komunikacyjnych i organizacyjnych, stworzenie/zoptymalizowanie systemów IT uwzględniających szczególne potrzeby pacjentów, w tym wdrożenie rozwiązań telemedycznych w POZ i szpitalach, podniesienie dojrzałości cyfrowej placówek w zakresie wsparcia pacjentów ze szczególnymi potrzebami. Obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiany jest personel POZ i szpitali na potrzeby osób z niepełnosprawnościami, w tym środowiska osób z niepełnosprawnością wzroku czy słuchu, a także seniorów. W trakcie szkoleń przekazywana była wiedza na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z tych placówek. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Aktywność prozdrowotną osób starszych wzmacniają także usługi/funkcjonalności udostępniane przez CeZ.: w ramach programu Profilaktyki 40 PLUS umożliwiono wypełnienie e- ankiety, w celu otrzymania e-skierowania i umówienia się na badania; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do 35 harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ; dodanie programu ćwiczeń 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa - \"Recepta na Ruch\". W kwestii tworzenia infrastruktury, realizowano inwestycję obejmującą „Modernizację i wyposażenie II części V piętra dla Kliniki i Polikliniki Neuroortopedii i Neurologii w budynku głównym Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher w Warszawie”. Inwestycja ma na celu modernizację pomieszczeń V piętra bloku A, gdzie zostanie przeniesiona Klinika Neuroortopedii i Neurologii. Poprzez zwiększenie powierzchni kliniki z 178,8 m2 na 513,58 m2 powstanie 7 sal chorych (w tym sala pooperacyjna i izolatka) wyposażonych w oddzielne sanitariaty. Dzięki większej liczbie łóżek (zwiększenie z 13 na 22) zwiększy się dostępność do świadczeń specjalistycznych opieki zdrowotnej, nastąpi podniesienie jakości oraz bezpieczeństwa leczonych pacjentów co w efekcie da możliwość rozszerzenia działalności kliniki. Wartość projektu wynosi 353 mln zł. Okres realizacji projektu: od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. Liczba działań podjętych w celu rozwoju telemedycyny, w tym teleopiekiRozwijanie telemedycyny, w tym teleopieki: upowszechnienie różnych form teleopieki i telekonsultacji; rozwój rozwiązań w zakresie mobile health. Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Od 2020 r. Ministerstwo Zdrowia realizuje projekt telemedyczny: „Ograniczanie społecznych nierówności w zdrowiu poprzez stosowanie rozwiązań telemedycyny i e-zdrowia”, w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021. Projekt ma przyczynić się do zmniejszenia kosztów procedur medycznych, zmniejszenia obciążeń dla pacjentów oraz zwiększenia dostępności usług medycznych. Koncentruje się na wypracowaniu modeli telemedycznych w 7 obszarach: kardiologii, geriatrii, psychiatrii, diabetologii, chorób przewlekłych, położnictwa, opieki 36 paliatywnej - które mogłyby poszerzyć katalog procedur telemedycznych objętych publicznym finansowaniem oraz zwiększyć poziom wykorzystania potencjału telemedycyny w Polsce. Do 30 listopada 2021 r. zespoły ekspertów polsko-norweskich opracowały wstępne modele telemedyczne w dziedzinach: kardiologia, geriatria, psychiatria, choroby przewlekłe, diabetologia i położnictwo. Następnie założono ich przetestowanie w projektach pilotażowych realizowanych przez szpitale ponadregionalne/instytuty w części konkursowej Programu „Zdrowie”. Osoby starsze są jedną z grup docelowych działań realizowanych w projekcie, szczególnie w obszarze geriatrii, opieki paliatywnej oraz chorób przewlekłych. Realizacja projektu potrwa do kwietnia 2024 r. W 2023 r. miała miejsce realizacja projektów pilotażowych mających na celu testowanie modeli telemedycznych opracowanych w ramach predefiniowanego projektu dotyczącego polityki w zakresie telemedycyny i e-zdrowia w ramach Programu Zdrowie finansowanego ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021 i budżetu państwa. Wśród wybranych projektów znalazły się m.in. przedsięwzięcia w obszarze geriatrii oraz chorób przewlekłych. Testowanie rozwiązań telemedycznych zostało wydłużone i potrwa do 30 stycznia 2024 r. Ponadto, pod koniec 2023 r. w ramach programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC), Ministerstwo Zdrowia złożyło wniosek o dofinansowanie projektu Portfel Aplikacji Zdrowotnych (PAZ). Partnerem MZ w jego realizacji jest CeZ. W ramach projektu przygotowane zostaną: Procedura udzielania grantów na wytwarzanie aplikacji zdrowotnych przez uczelnie medyczne.. Aplikacje wytworzone zgodnie z wymaganiami uzyskają tyt. Aplikacja Certyfikowana MZ, portal Portfel Aplikacji Zdrowotnych (PAZ) (podstrona gov.pl), na którym zostanie udostępniony katalog aplikacji certyfikowanych, zarówno wytworzonych w ramach udzielonych w przedmiotowym projekcie grantów, jak i w drodze certyfikacji aplikacji już dostępnych na rynku. Zakłada się, że aplikacje będą bezpłatne dla każdego użytkownika i dystrybuowane przez obecnie funkcjonujące sklepy (Apple, Google). Aplikacje będą weryfikowane pod kątem merytorycznym m.in. funkcjonalności aplikacji, jej użyteczność, 37 łatwość obsługi, zawartość merytoryczna, innowacyjność oraz w zakresie bezpieczeństwa informacji. Poziom zaspokojenia potrzeb osób korzystających z materiałów i sprzętu oraz świadczeń opieki zdrowotnej, wyrobów medycznych rekompensujących utraconą sprawność Ułatwienie dostępu do materiałów i sprzętu oraz świadczeń opieki zdrowotnej, wyrobów medycznych rekompensujących utraconą sprawność Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Dostępność Plus dla zdrowia Projekt miał na celu wdrożenie działań projakościowych w systemie ochrony zdrowia polegających na dostosowaniu, wybranych w procedurze konkursowej, placówek POZ i szpitali do potrzeb grupy docelowej - pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w szczególności osób starszych oraz niepełnosprawnych, w oparciu o opracowane w projekcie Standardy Dostępności. Wdrażane rozwiązania będą przyczyniały się do poprawy dostępności placówek medycznych w obszarach: cyfrowym, architektonicznym, komunikacyjnym, organizacyjnym. Placówki medyczne biorące udział w projekcie otrzymywały granty – w przypadku POZ w wysokości do 720 tys. zł, a szpitali do 2 mln zł. Okres realizacji danego przedsięwzięcia wynosił do 18 miesięcy. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Efekty projektu to m.in.: zniwelowanie barier architektonicznych, cyfrowych oraz informacyjno-komunikacyjnych w placówkach ochrony zdrowia;  podjęcie działań dostosowawczych, w tym prac modernizacyjnych oraz zakupu sprzętów zapewniających funkcjonowanie placówek „przyjaznych” osobom ze szczególnymi potrzebami; podniesienie jakości usług zdrowotnych dla pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w tym aspektów komunikacyjnych i organizacyjnych, stworzenie/zoptymalizowanie systemów IT uwzględniających szczególne potrzeby pacjentów, w tym wdrożenie rozwiązań telemedycznych w POZ i szpitalach, 38 podniesienie dojrzałości cyfrowej placówek w zakresie wsparcia pacjentów ze szczególnymi potrzebami. Obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiany jest personel POZ i szpitali na potrzeby osób z niepełnosprawnościami, w tym środowiska osób z niepełnosprawnością wzroku czy słuchu, a także seniorów. W trakcie szkoleń przekazywana była wiedza na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z tych placówek. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Wartość projektu wynosi 353 mln zł. Okres realizacji projektu: od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Tego typu interwencja była realizowana m.in. w projektach współfinansowanych z EFS w Regionalnych Programach Operacyjnych. Działania miały na celu ułatwianie dostępu do przystępnych cenowo, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej. Przykładami realizowanych działań jest np. świadczenie długoterminowej medycznej opieki domowej nad osobą potrzebującą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, w tym pielęgniarskiej opieki długoterminowej, wsparcie działalności lub tworzenia nowych miejsc opieki medycznej w formach zdeinstytucjonalizowanych oraz przygotowania i tworzenia wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego, połączonego z doradztwem w doborze sprzętu, treningami z zakresu samoobsługi wypożyczonego sprzętu oraz przygotowaniem warunków do opieki domowej. Wykorzystanie nowoczesnych technologii dla rekompensowania Ministerstwo Zdrowia2018-2020Liczba wykorzystanych nowoczesnych technologii dla rekompensowania utraconej sprawności 39 utraconej sprawności i wzmacniania samodzielności Minsterstwo Zdrowia Istotne jest dostarczenie pacjentom informacji na temat ich stanu zdrowia. W Polsce realizowane jest to za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP). W 2023 r. realizowano prace rozwojowe m.in. w zakresie Internetowego Konta Pacjenta (IKP)/aplikacji mojeIKP W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach IKP adresowane również do osób starszych: prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e-zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach mojeIKP adresowane również do osób starszych:  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów; przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa - \"Recepta na Ruch\". Liczba wspartych programów mających na celu opracowywanie oraz upowszechnianie innowacyjnych rozwiązań i technologii w obszarze zdrowia i telemedycyny Wspieranie opracowywania oraz upowszechniania innowacyjnych rozwiązań i technologii w obszarze zdrowia i telemedycyny Ministerstwo Zdrowia, Minister Cyfryzacji, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W 2023 r. realizowano prace rozwojowe art.. w zakresie Internetowego Konta Pacjenta (IKP)/aplikacji mojeIKP W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach IKP adresowane również do osób starszych: 40 8 § 6 ust. 1 pkt 10 lit. b rozporządzenia w sprawie domów pomocy społecznej prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e-zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach mojeIKP adresowane również do osób starszych:  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów, przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowia - \"Recepta na”Ruch\". Liczba osób korzystających z terapii zajęciowej Zwiększanie dostępności terapii zajęciowej i fizjoterapii Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Oddziaływanie w ramach terapii zajęciowej wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz jej aktów wykonawczych skierowane jest głównie do osób starszych, które są mieszkańcami domów pomocy społecznej. Na podstawie przepisu 8 , każdy dom pomocy społecznej jest obowiązany, w zakresie usług opiekuńczych i wspomagających do zorganizowania zajęć terapeutycznych dla mieszkańców, w tym terapii zajęciowej w pracowniach terapii. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu tworzenie warunków rozwoju kompleksowej opieki nad chorym starszym Tworzenie warunków rozwoju kompleksowej opieki nad chorym starszym, w tym: opracowanie standardów profilaktyki i opieki nad osobami starszymi, a także poprawa koordynacji opieki;  określenie zasad postępowania medycznego w różnych grupach wiekowych, ze szczególnym Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest 41 wyróżnieniem grupy osób starszych; monitorowanie efektywności opieki nad osobami starszymi. przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, uwzględniaj m.in. kwestie dotyczące koordynacji opieki oraz monitorowania jej efektywności. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym Zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym, w tym:  wdrożenie działań mających na celu monitorowanie potrzeb zdrowotnych chorego w jego środowisku zamieszkania; rozwój współpracy pracowników opieki zdrowotnej z służbami pomocy społecznej; monitorowanie stanu zdrowia chorych osób starszych po zakończonej hospitalizacji Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym jest działaniem, które może być realizowane w ramach Subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych (SMPL) w obszarach wsparcia rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych, świadczeń z zakresu opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień oraz świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej udzielanych w warunkach stacjonarnych. Podejmowane działania powinny odbywać się poprzez przekształcanie obecnych łóżek szpitalnych w miejsca opieki długoterminowej i geriatrii oraz poprzez tworzenie nowych miejsc opieki. Konieczne jest również zapewnienie wysokiej jakości świadczeń opiekuńczych i pielęgnacyjnych oraz świadczeń z zakresu geriatrii w już działających podmiotach przez ich budowę, przebudowę, modernizację oraz doposażenie w sprzęt medyczny. Obecnie trwają uzgodnienia w zakresie wyboru obszarów priorytetowych do objęcia wsparciem w ramach SMPL w bieżącym roku. Jednocześnie trwa procedura nowelizacji uchwały Rady Ministrów w zakresie Programu inwestycyjnego modernizacji podmiotów leczniczych (PIMPL) będącego dokumentem wdrożeniowym i podstawą do ogłoszenia konkursów i realizacji działań w ramach SMPL. Poziom dostępności świadczeń rehabilitacyjnych Prowadzenie działań mających na celu zwiększenie dostępności świadczeń rehabilitacyjnych Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Z danych opublikowanych w Bazie Analiz Systemowych i Wdrożeniowych, przygotowanych przez Departament Analiz i Strategii w MZ, na podstawie danych NFZ i GUS, wynika, że zwiększa się liczba pacjentów w wieku powyżej 65. r.ż. korzystających ze świadczeń rehabilitacyjnych – z 1 297 801 w 2022 r. do 1 459 662 w 2023 r. 42 Jednocześnie, w 2023 r. prowadzono analizy dotyczące zakresu koniecznych do wprowadzenia zmian w zakresie organizacji i funkcjonowania rehabilitacji leczniczej w systemie ochrony zdrowia, które wpłynęłyby na zwiększenie dostępności tychże świadczeń. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu ograniczenie hospitalizacji do niezbędnego minimum Ograniczanie hospitalizacji do niezbędnego minimum, w tym: rozwój rozwiązań alternatywnych dla hospitalizacji np. specjalistyczna opieka w miejscu zamieszkania czy terapia środowiskowa; stworzenie systemu dziennej diagnostyki, umożliwiającego wdrożenie leczenia i dalszą jego kontynuację w warunkach środowiska domowego; tworzenie rozwiązań na rzecz wzmocnienia dziennej rehabilitacji (fizjoterapia, terapia zajęciowa i terapia psychologiczna, w tym terapia zaburzeń funkcji poznawczych) Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia prowadzone są działanie mające na celu odwrócenie piramidy świadczeń opieki zdrowotnej, tj. przeniesienia ciężaru realizacji świadczeń z lecznictwa szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach podstawowej opieki zdrowotnej wprowadzono model opieki koordynowanej. W ramach tejże opieki lekarz POZ współpracuje z lekarzami specjalistami, pielęgniarką POZ i dietetykiem. Zajmuje się profilaktyką, diagnozowaniem, leczeniem i edukacją pacjenta. Wprowadzenie opieki koordynowanej pozwoliło na szybsze, skuteczniejsze diagnozowanie i leczenie chorób przewlekłych oraz ułatwienie dostępu do wybranych specjalistów. Opieka koordynowana wciąż ewoluuje i planuje się podejmowanie prac celem dalszego zwiększenia zakresu dostępnych świadczeń. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na zwiększenie dostępności świadczeń z zakresu geriatrii w systemie szpitalnym Zwiększenie dostępności świadczeń z zakresu geriatrii w systemie szpitalnym, w tym: upowszechnienie sytemu konsultacji geriatrycznych hospitalizowanych chorych osób starszych;  zwiększenie liczby geriatrów zatrudnionych w systemie Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Przez wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo- leczniczych należy rozumieć interwencje skierowane do podmiotów leczniczych udzielających świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zakresie m. in. leczenia szpitalnego – geriatria oraz świadczenia opieki geriatrycznej udzielanej poza oddziałami geriatrycznymi. W 2023 r. nie ogłaszano konkursów w zakresie wskazanego obszaru wsparcia w ramach Subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych 43 9 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 755, z 2022 r. poz. 157 i 1742 oraz z 2023 r. poz. 2152). 10 Zawartego w art. 68 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.). 11 Ministra Edukacji i Nauki z dnia 29 września 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. poz. 2152). (SMPL). Obecnie trwają uzgodnienia w zakresie wyboru obszarów priorytetowych do objęcia wsparciem w ramach SMPL w bieżącym roku. Jednocześnie trwa procedura nowelizacji uchwały Rady Ministrów w zakresie Programu inwestycyjnego modernizacji podmiotów leczniczych (PIMPL) będącego dokumentem wdrożeniowym i podstawą do ogłoszenia konkursów i realizacji działań w ramach SMPL. Odnosząc się do liczby lekarzy specjalistów geriatrii wykonujących zawód zarejestrowanych w Centralnym Rejestrze Lekarzy i Lekarzy Dentystów prowadzonym przez Naczelną Radę Lekarską wg stanu na grudzień 2023 - wynosi 565 (dla porównania w grudniu 2015 r. było 338), a lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych wynosi 29 238. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywa dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych dodatkowych 2463 lekarzy możliwych do wykorzystania w ramach planowanych rozwiązań organizacyjnych. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu zwiększenie dostępności konsultacji geriatrycznych w warunkach opieki ambulatoryjnej Zwiększenie dostępności konsultacji geriatrycznych w warunkach opieki ambulatoryjnej, w tym: utrzymanie priorytetyzacji specjalizacji z geriatrii; stworzenie sieci jednostek szkolących lekarzy geriatrów Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Kształcenie na studiach przygotowujących do wykonywania zawodu lekarza, musi uwzględniać szczególne rozwiązania przewidziane w przepisach rozporządzenia 9 , które zostało wydane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia na podstawie upoważnienia 10 . Standardy te są zbiorem reguł i wymagań w zakresie kształcenia dotyczących sposobu organizacji kształcenia, osób prowadzących to kształcenie, ogólnych i szczegółowych efektów uczenia się, a także sposobu weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się. Obecnie przeprocedowany został standard kształcenia dla lekarza i lekarza dentysty, który ma obowiązywać od roku akademickiego 2024/2025 tj. Rozporządzenie 11 . Informacje dotyczące wymagań zawartych w przedmiotowym standardzie wskazano w materiale 44 obejmującym informacje o działaniach Ministerstwa Zdrowia na rzecz osób starszych w 2023 r. Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi mogą zapewniać również pielęgniarki/pielęgniarze z kwalifikacjami specjalistycznymi, jak i pielęgniarki/pielęgniarze przygotowani na poziomie ogólnym do sprawowania opieki nad pacjentem w różnych stanach zdrowia, którzy w toku kształcenia przeddyplomowego uzyskali kompetencje do sprawowania opieki, realizując efekty kształcenia w zakresie podstaw opieki pielęgniarskiej, w zakresie opieki specjalistycznej, w tym m.in. w zakresie chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia, pielęgniarstwa opieki długoterminowej, neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, opieki paliatywnej, podstaw rehabilitacji, zgodnie ze standardem kształcenia przygotowującym do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, który określa ww. rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W 2023 r. kontynuowane były prace nad zmianą standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodów pielęgniarki i położnej. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie powołania Zespołu do spraw opracowania zmian w standardach kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, przygotował zmiany obszarów kompetencyjnych absolwentów studiów I i II stopnia kierunków pielęgniarstwo położnictwo, mające na celu upraktycznienie kształcenia tak, aby było dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy. Projekt standardów został przekazany, zgodnie z właściwością, do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, celem dalszego procedowania legislacyjnego. W zakresie fizjoterapii należy podkreślić, iż jest ona istotną częścią systemu usług opieki zdrowotnej. Fizjoterapia jest bardzo ważną częścią procesu rehabilitacyjnego. Fizjoterapeuci są członkami szerokiego interdyscyplinarnego zespołu leczniczego. Opracowanie nowego projektu standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia przygotował zmianę standardów 45 kształcenia. Wypracowane przez Zespół propozycje zmian standardów kształcenia zostały w sierpniu 2023 r. przekazane do Ministerstwa Edukacji i Nauki celem dalszego procedowania. Liczba podjętych inicjatyw mających na celu rozwój kształcenia przed dyplomowego z zakresu geriatrii na kierunkach medycznych. Rozwój kształcenia przed dyplomowego z zakresu geriatrii na kierunkach medycznych, w tym: wsparcie rozwoju akademickich ośrodków geriatrycznych w uczelniach kształcących kadrę medyczną (klinik, zakładów, katedr) oraz studenckich kół naukowych geriatrii; analiza efektów kształcenia z zakresu geriatrii na poszczególnych kierunkach medycznych w kontekście doskonalenia kształcenia przed dyplomowego w tym obszarze; wsparcie rozwoju badań naukowych w obszarze zdrowego starzenia się i chorób związanych z wiekiem starczym Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach PO WER realizowane były projekty skierowane pośrednio na osób starszych poprzez wsparcie kadry ich obsługującej. Dotyczy to m. in. następujących typów projektów, które zostały rozpoczęte w 2016 r. i zakończone w 2023 r. :  Kształcenie podyplomowe pielęgniarek i położnych w obszarach związanych z potrzebami epidemiologiczno-demograficznymi. Przedmiotem ww. konkursu było podniesienie kwalifikacji pielęgniarek i położnych z zakresu dziedzin będących najczęstszą przyczyną dezaktywizacji zawodowej z powodów zdrowotnych poprzez organizację kursów specjalistycznych i kwalifikacyjnych. Projekty w konkursie kierowały wsparcie edukacyjne m.in. w dziedzinie pielęgniarstwa geriatrycznego, rehabilitacji osób z przewlekłymi zaburzeniami psychicznymi, pielęgniarstwa onkologicznego i psychiatrycznego.  Kształcenie specjalizacyjne lekarzy w dziedzinach istotnych z punktu widzenia potrzeb epidemiologiczno-demograficznych kraju. Realizowany był projekt pozakonkursowy pn. Rozwój kształcenia specjalizacyjnego lekarzy w dziedzinach istotnych z punktu widzenia potrzeb epidemiologiczno-demograficznych kraju. Beneficjentem było Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Głównym celem projektu było zwiększenie kwalifikacji zawodowych lekarzy poprzez wsparcie procesu kształcenia specjalizacyjnego w dziedzinach istotnych z punktu widzenia epidemiologiczno-demograficznego kraju, w tym m. in. specjalizacji z geriatrii, onkologii, medycyny ratunkowej.  Kształcenie podyplomowe lekarzy realizowane w innych formach niż specjalizacje w obszarach istotnych z punktu widzenia potrzeb 46 12 ustawą z dnia 26 maja 2022 r. o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury. 13 z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. epidemiologiczno-demograficznych kraju, ze szczególnym uwzględnieniem lekarzy zatrudnionych (bez względu na formę zatrudnienia) w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach wsparcia z PO WER kształcenia podyplomowego lekarzy dofinansowane zostały kursy doskonalące, m.in. w zakresie geriatrii, onkologii, ratownictwa medycznego. Przedmiotowe wsparcie stanowiło odpowiedź na wzrost zapotrzebowania na usługi Medyczne wynikający m. in. z faktu starzenia się społeczeństwa i pojawiającej się niepełnosprawności. Liczba podjętych inicjatyw mających na celu rozwój kształcenia podyplomowego z zakresu geriatrii w zawodach medycznych Rozwój kształcenia podyplomowego z zakresu geriatrii w zawodach medycznych, w tym: stymulowanie wzrostu liczby lekarzy specjalizujących się w dziedzinie geriatrii i wzmacnianie jakości kształcenia specjalizacyjnego w tej dziedzinie; wsparcie systemu kształcenia ustawicznego personelu medycznego w zakresie opieki geriatrycznej, w tym lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), fizjoterapeutów, pielęgniarek i opiekunów medycznych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W 2023 r. przyznano 155 miejsc dla dziedziny geriatria na postępowanie rezydenckie. Jest to liczba zwiększona w porównaniu do poprzednich lat – w 2022 r. przyznano 70 miejsc. Zgodnie z obowiązującymi przepisami 12 co roku w wyniku rewaloryzacji wzrasta od 1 lipca wynagrodzenie lekarzy rezydentów odbywających specjalizację w dziedzinach priorytetowych, do których zalicza się geriatrię i choroby wewnętrzne. Od 1 lipca 2023 r. wynagrodzenie zasadnicze brutto lekarza odbywającego specjalizację w pierwszych dwóch latach zatrudnienia w trybie rezydentury z geriatrii lub chorób wewnętrznych wynosi 8 308 zł. Po dwóch latach zatrudnienia w tym trybie dla rezydentów w dziedzinie geriatrii i chorób wewnętrznych wzrasta do 9 063 zł. Wynagrodzenie dla dziedzin niepriorytetowych wynoszą analogicznie 7 552 zł, a po dwóch latach 7 779 zł. Od 1 lipca 2024 r. przewiduje się kolejny wzrost tego wynagrodzenia. Nowelizacja ustawy 13 wprowadziła rozwiązanie, dzięki któremu lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w ramach rezydentury mogą otrzymać dodatkowo wynagrodzenie zasadnicze wyższe o 600 zł miesięcznie (w dziedzinie niepriorytetowej) lub wyższe o 700 zł 47 miesięcznie (w dziedzinie priorytetowej). Aby otrzymać to wynagrodzenie lekarz musi zobowiązać się do przepracowania – w podmiocie leczniczym, finansowanym ze środków publicznych – łącznie 2 lata w ciągu kolejnych pięciu lat następujących po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego. Ponadto wprowadzono możliwość prowadzenia postępowania kwalifikacyjnego dla lekarzy i lekarzy dentystów na wolne miejsca specjalizacyjne w całym kraju, a nie jak było to możliwe wcześniej tylko w obrębie jednego województwa, przyznając możliwość wskazania w priorytetowej kolejności 15 wariantów wyborów obejmujących dziedzinę, tryb i miejsce odbywania szkolenia specjalizacyjnego. W przypadku pozostawania niewykorzystanych miejsc specjalizacyjnym w danym postępowaniu kwalifikacyjnym jest możliwość przeprowadzenia dodatkowego naboru tylko dla dziedzin priorytetowych, w tym dla geriatrii i chorób wewnętrznych. Obowiązujące przepisy umożliwiają także przystąpienie o rok wcześniej niż dotychczas do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego lekarzy, którzy ukończyli przedostatni rok szkolenia specjalizacyjnego. Kluczową rolę w kreowaniu kadry lekarzy specjalistów w dużej mierze odgrywają kierownicy podmiotów leczniczych, którzy posiadają niezależne narzędzia motywacyjne zachęcające lekarzy do podejmowania szkolenia specjalizacyjnego w danej dziedzinie medycyny zarówno w trybie rezydenckim, jak i pozarezydenckim. Również pielęgniarki mogą podnosić swoje kwalifikacje zawodowe uczestnicząc w różnych formach kształcenia podyplomowego, których celem jest uzyskanie specjalistycznej wiedzy i umiejętności do udzielania określonych świadczeń zdrowotnych lub doskonalenia posiadanych umiejętności zawodowych w określonej dziedzinie pielęgniarstwa. Jednym z tych szkoleń, które jest dofinasowane przez Ministra Zdrowia jest szkolenie specjalizacyjne. Mając na uwadze wsparcie rozwoju zawodowego absolwentów kierunków pielęgniarstwo i położnictwo w ramach kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych, Minister Zdrowia corocznie dofinansowuje szkolenia specjalizacyjne dla tych grup zawodowych, w ramach posiadanych środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. 48 14 Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie minimalnej liczby miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych, maksymalnej kwoty dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego oraz maksymalnej kwoty przeznaczonej na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. (Dz. Urz. Min. Zdrow. . poz. 129). 15 Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. poz. 1972). Zgodnie z Obwieszczeniem 14 , minimalna liczba miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych rozpoczynających specjalizację w 2023 r. wynosiła 2 525, maksymalna kwota dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego dla specjalizacji rozpoczynających się w 2023 r. wynosiła 3 950 zł, natomiast maksymalna kwota przeznaczona na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. wynosiła 10 000 000 zł. Jednocześnie w dniu 26 marca 2024 r. weszła w życie ustawa 15 , która reguluje 15 zawodów medycznych, w tym m.in. zawód opiekuna medycznego. Ustawa przewiduje możliwość uczestnictwa w kursach kwalifikacyjnych celem uzyskanie przez osobę wykonującą dany zawód medyczny dodatkowej wiedzy i umiejętności zawodowych niezbędnych do wykonywania określonych czynności zawodowych. Do kształcenia w ramach kursu kwalifikacyjnego będzie mogła przystąpić osoba uprawniona do wykonywania zawodu medycznego, która posiada co najmniej 3-letni staż pracy w zawodzie medycznym, dla którego jest prowadzony kurs kwalifikacyjny. Ponadto, w ramach projektu „Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno – demograficzne kraju” FERS planowana jest realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Liczba zrealizowanych kampanii społecznych informujących, jakie zachowania są zachowaniami przemocowymi Prowadzenie kampanii społeczno - informacyjnych, jakie zachowania są zachowaniami przemocowymi Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Pełnomocnik ds. Równego Traktowania, Ministerstwo Sprawiedliwości Działanie ciągłe* Ministerstwo Sprawiedliwości Realizacja kampanii w ramach Funduszu Sprawiedliwości – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. Obszar V Wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ruchów czy lokalnych Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych, ruchów czy lokalnych inicjatyw stojących na straży praw osób starszych 49 inicjatyw, stojących na straży praw osób starszych Narodowy Instytut Wolności W ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018–2030 PROO wsparto 1 organizację podejmującą bezpośrednio ww. zagadnienie (kwota dofinansowania: 141 000,00 zł). Liczba zrealizowanych działań edukacyjnych na temat przemocy w starości Prowadzenie działań edukacyjnych w sektorze pomocy społecznej, służbie zdrowia, służbach porządku publicznego, w placówkach, które na co dzień mają kontakt z osobami starszymi, w placówkach edukacyjnych, a także wśród samych seniorów na temat przemocy wobec osób starszych Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Informacje dla wszystkich zainteresowanych dotyczące przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w tym podejmowania działań interwencyjnych, dostępne są na stronie www.ore.edu.pl w zakładkach “Niebieskie karty w oświacie” oraz “Agresja i przemoc”. Strona została przygotowana z myślą o potrzebach dyrektorów szkół i placówek, nauczycieli, specjalistów oraz rodziców. Na stronie internetowej ORE udostępniono: informacje o czynnikach ryzyka - sprzyjających i czynnikach chroniących - zapobiegających występowaniu agresji i przemocy;  materiały dla nauczycieli, w tym scenariusze zajęć dla uczniów i rodziców, regulacje prawne dotyczące tej problematyki; listę liderów przygotowanych do prowadzenia szkoleń dla rad pedagogicznych szkół i placówek z zakresu profilaktyki agresji i przemocy oraz dodatkowe materiały edukacyjne https://www.ore.edu.pl/liderzy-profilaktyki-agresji -i-przemocy; poradnik dla pracowników oświaty na temat zjawiska przemocy w rodzinie pn. Prawne aspekty przemocy w rodzinie, z przykładowo wypełnionymi formularzami Niebieska Karta A i B oraz wzorami pism procesowych; poradnik Przemoc w rodzinie - działania pracowników oświaty zawierający kompendium wiedzy na temat zjawiska przemocy, rozpoznawania symptomów, nawiązywania kontaktu z rodzicami, udzielania wsparcia i pomocy dziecku i rodzinie. Poradnik zawiera kwestionariusze oceny ryzyka występowania przemocy w rodzinie oraz algorytmy postępowania; 50 16 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2020 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. , poz. 956). scenariusz szkolenia pn. Procedura Niebieskie Karty w oświacie. Materiał to pomoc dydaktyczna dla osób realizujących szkolenia dla pracowników oświaty. Do scenariusza dołączono publikacje: Przewodnik dla pracowników oświaty; Postępowanie w związku z wystąpieniem przemocy wobec dziecka; Poradnik trenera. Ministerstwo Sprawiedliwości Realizacja działań w ramach Funduszu Sprawiedliwości – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. W 2023 r. KSSiP w zakresie szkolenia ustawicznego podejmowała tematykę dotyczącą osób starszych w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie, poprzez następujące działania: Szkolenie pt. „Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie”, sygnatura K30/23. Jednym z omawianych zagadnień szczegółowych szkolenia były zadania kuratorów sądowych,asystentów rodziny, pracowników ośrodków pomocy społecznej i pomocy rodzinie w zakresie ochrony osób pokrzywdzonych oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach dotyczących przemocy domowej. Szkolenie było adresowane do sędziów i asesorów orzekających w wydziałach karnych i wydziałach rodzinnych i nieletnich oraz prokuratorów i asesorów prokuratury. W szkoleniu wzięło udział 46 osób. Szkolenie pt. „Kompetencje sądu cywilnego w świetle ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie - Szkolenie Nagrane”. Zagadnienia szczegółowe, które były poruszane podczas szkolenia to m. in.: Agresja i przemoc – różne sposoby definiowania i rozumienia pojęć. Formy przemocy (fizyczna, werbalna, emocjonalna, seksualna, psychiczna, zaniedbywanie). Specyfika przemocy w rodzinie (typy przemocy wewnątrzrodzinnej, fazy i cykle przemocy w rodzinie). Psychologiczne skutki przemocy. Opiniowanie psychologiczne w sprawach dotyczących przemocy w rodzinie. Uregulowania międzynarodowe dotyczące przeciwdziałania przemocy domowej oraz najważniejsze orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Izolacja sprawcy przemocy w rodzinie do 30 listopada 2022 r. i geneza zmian wprowadzonych ustawą 16 . Uprawnienia Policji i Żandarmerii wojskowej do natychmiastowego 51 usunięcia z mieszkania osoby stosującej przemoc wobec wspólnie zamieszkujących z nią członków rodziny i działania sąd związane z tą procedurą. Postępowanie o zobowiązanie osoby stosującej przemoc w rodzinie do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazanie zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Adresatami szkolenia byli: sędziowie, asesorzy i referendarze sądowi orzekający w wydziałach cywilnych oraz sędziowie i referendarze sądowi orzekający w wydziałach rodzinnych i nieletnich oraz asystenci sędziów orzekających w tych wydziałach. W szkoleniu wzięły udział 143 osoby. Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych i związków wyznaniowych świadczących poradnictwo dla osób starszych doznających przemocy w miejscu zamieszkania. Włączanie w budowanie sieci poradnictwa organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz związków wyznaniowych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Sprawiedliwości Działanie ciągłe* Ministerstwo Sprawiedliwości Program Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem na lata 2019- 2021 zaktualizowany do 2025 r. oraz Program Pomocy Postpenitencjarnej na lata 2019-2023 zaktualizowany do 2026 r.—więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. Liczba wspartych projektów społecznych, realizowanych przez organizacje pozarządowe, promujących solidarność i integrację międzypokoleniową Obszar VI Wspieranie projektów społecznych, realizowanych przez organizacje pozarządowe i podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, promujących solidarność i integrację międzypokoleniową Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Instytut Polonika od 2019 r. prowadzi program własny pod nazwą Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat. Program wspiera zaangażowanie społeczne w ochronę materialnych elementów polskiego dziedzictwa kulturowego pozostającego poza granicami kraju (dotyczy to obszaru historycznej Rzeczypospolitej w jej granicach z 1772 r.) jak i prowadzenie działań związanych z ochroną i rewaloryzacją spuścizny kulturowej powstałej na emigracji. W zadaniach realizowanych przez organizacje pozarządowe uczestniczą jako wolontariusze zarówno dorośli, młodzież, jak i osoby starsze. 52 17 Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r. poz. 571, z późn. zm.). Liczba funkcjonujących placówek skierowanych do osób starszych prowadzących działania na rzecz integracji międzypokoleniowej Tworzenie i wzmacnianie, na poziomie lokalnym, infrastruktury skierowanej do osób starszych takiej jak: placówki dziennego pobytu (domy, kluby, świetlice), prowadzące działania na rzecz integracji międzypokoleniowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Sportu i Turystyki Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stale poszerza dostępność usług w środowiskowych domach samopomocy, także w odniesieniu do osób wymagających wzmożonej opieki, poprzez rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Corocznie na ten cel przekazywane są środki rezerwy celowej budżetu państwa. Jednym z priorytetowych działań tutejszego resortu jest likwidacja tzw. „białych plam” czyli powiatów, na terenie których nie funkcjonują jeszcze tego typu jednostki. Realizacja Programu Senior+ – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art.3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych i innych instytucji działających w obszarze edukacji osób starszych. Wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, i innych instytucji działających w obszarze edukacji osób starszych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego MKiDN prowadzi konkursy dotacyjne w oparciu o ustawę o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej; nie prowadzi konkursów w oparciu o ustawę 17 . Liczba zrealizowanych inicjatyw mających na celu rozpowszechnienie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych. Obszar VII Rozpowszechnianie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Upowszechnianie informacji o możliwościach kształcenia dorosłych w systemie oświaty niezależnie od wieku dotyczy wszystkich form kształcenia ustawicznego (w szkołach dla dorosłych, branżowych szkołach II stopnia, w szkołach policealnych oraz w formach pozaszkolnych). W ramach edukacji pozaformalnej rozpowszechnianie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych prowadzone jest w 53 ramach projektu dotyczącego rozwoju Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji, który został opisany wyżej w obszarze III. MEN nie prowadzi działań rozpowszechniających informacje o możliwościach kształcenia w ramach systemu oświaty dedykowanych wybranym grupom dorosłych, w tym osobom starszym. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Realizacja akcji Weekend seniora z kulturą - – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Liczba zrealizowanych kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Prowadzenie kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania mające na celu podnoszenie kompetencji kadr medycznych, w tym sprawujących opiekę nad osobami starszymi. Szczegółowe dane dotyczące działań podejmowanych w tym zakresie zostały wskazane w zał. 1 - Informacja Ministra Zdrowia o sytuacji osób starszych za 2023 r. Liczba zrealizowanych inicjatyw mających na celu wspieranie kształcenia ustawicznego poprzez doradztwo edukacyjne Wspieranie kształcenia ustawicznego poprzez doradztwo edukacyjne Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Udostępniona została strona internetowa infozawodowe.mein.gov.pl., dostępna również jako podstrona Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, stanowiąca narzędzie informatyczne wspierające doradztwo edukacyjno- zawodowe. Strona Infozawodowe oferuje dane o kierunkach kształcenia oraz doradztwie zawodowym dla odbiorców z różnych grup wiekowych. Z myślą o osobach dorosłych, w tym osobach starszych, na stronie Infozawodowe dostępna jest wyszukiwarka kwalifikacyjnych kursów zawodowych, która docelowo połączona będzie z Systemem Informacji Oświatowej w celu bieżącej aktualizacji danych. Liczba inicjatyw upowszechniających edukację nieformalną Upowszechnianie informacji związanych z edukacją nieformalną Ministerstwo Edukacji Narodowej, Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej 54 18 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283). Materiał dot. edukacji nieformalnej - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności oraz w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MEN. OBSZARY SKIEROWANE DO NIESAMODZIELNYCH OSÓB STARSZYCH I ICH OPIEKUNÓW Uchwalenie aktu prawnego regulującego ryzyko niesamodzielności Uregulowanie prawne ryzyka niesamodzielności – uchwalenie kryteriów i stopni niesamodzielności Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia 2018-2022 Ministerstwo Zdrowia Przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia uczestniczy w pracach Zespołu do spraw opracowania propozycji rozwiązań normatywnych w zakresie zastąpienia instytucji ubezwłasnowolnienia modelem wspieranego podejmowania decyzji. Liczba opracowanych i wdrożonych standardów usług opiekuńczych świadczonych w środowisku lokalnym Opracowanie i wdrożenie standardów usług opiekuńczych, świadczonych w środowisku lokalnym Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Usługi opiekuńcze są zadaniem własnym gminy o charakterze obowiązkowym. Wojewoda, zgodnie z kompetencjami wynikającymi z art. 22 ust. 8 (nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz nad jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił standardy, a także nad zgodnością zatrudnienia pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z wymaganymi kwalifikacjami), a także art. 110 ust. 2 (Gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę) ustawy 18 sprawuje nadzór i kontrolę nad realizacją tej formy wsparcia. Liczba przyjętych rozwiązań z zakresu standaryzowanej teleopieki i telepomocy, o różnych zakresach usług, dostosowywanych do potrzeb i sprawności użytkowników, które poprawią bezpieczeństwo i jakość życia dużej liczby osób starszych. Obszar I Wdrożenie na dużą skalę standaryzowanej telemedycyny, o różnym zakresie usług, dostosowywanym do potrzeb i sprawności użytkowników, które poprawią bezpieczeństwo Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Minister Cyfryzacji 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia 55 i jakość życia dużej liczby osób starszych Centralna e-rejestracja – usługa pozwalająca na załatwienie kluczowych dla pacjenta spraw online, bez konieczności kontaktu osobistego z personelem administracyjnym i medycznym. Rozwiązanie to przyczynia się do efektywnego udzielania świadczeń zdrowotnych, poprawy ich jakości i dostępności. Rozwiązanie centralnej e-rejestracji wykorzystywane jest od 2023 r. w szczepieniach HPV oraz Programie Profilaktyka 40+. Od 15 grudnia 2023 r. rejestracja na szczepienia przeciw COVID-19 odbywa się w ramach centralnej e-rejestracji prowadzonej przez Centrum e-Zdrowia. W grudniu 2023 r. odbyło się szkolenie skierowane do punktów szczepień, dotyczące obsługi centralnej e-rejestracji w kontekście szczepień przeciw COVID-19. W 2023 r. prowadzono też prace koncepcyjne dotyczące rozszerzenia CeR o kolejne zakresy świadczeń. Centralna e-rejestracja zapewnia pacjentom możliwość prostego i szybkiego wyszukania wolnego terminu oraz umówienia się na świadczenie. Będzie to kluczowa funkcjonalność z punktu widzenia osoby starszej. Liczba wdrożonych nowych instrumentów mających na celu zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego; opieki domowej w podziale na pomoc w czynnościach domowych lub pomoc w czynnościach higieniczno-opiekuńczych; informacji o usługach i poradnictwie społecznym. Wdrożenie nowych instrumentów mających na celu zwiększenie dostępności do:  usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego; opieki domowej w podziale na pomoc w czynnościach domowych lub pomoc w czynnościach higieniczno- opiekuńczych; informacji o usługach i poradnictwie społecznym Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: Opieka 75+, Korpus wsparcia seniorów oraz Program rozwoju rodzinnych domów pomocy – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba funkcjonujących wypożyczalni sprzętu pomocniczego dla niepełnosprawnych. Wspieranie rozwoju sieci wypożyczalni sprzętu pomocniczego dla niesamodzielnych osób starszych Narodowy Fundusz Zdrowia, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 56 19 Ze wsparcia OWDA mogły korzystać podmioty publiczne, wymienione w art. 3 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działania dotyczące przygotowania i tworzenia wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego, połączonego z doradztwem w doborze sprzętu, treningami z zakresu samoobsługi wypożyczonego sprzętu oraz przygotowaniem warunków do opieki domowej były realizowane m.in. w projektach współfinansowanych z EFS w Regionalnych Programach Operacyjnych. Liczba zrealizowanych projektów mających na celu podnoszenie świadomości społecznej pomiędzy partnerami ze wszystkich sektorów w obszarze projektowania uniwersalnego Realizacja projektów oraz podnoszenie świadomości społecznej pomiędzy partnerami ze wszystkich sektorów w obszarze projektowania uniwersalnego Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Projekt pn. “Ośrodek Wsparcia Architektury Dostępnej” (OWDA) W 2023 r. kontynuowano i zakończono projekt, którego głównym celem było zwiększenie dostępności architektonicznej obiektów i ich bezpośredniego otoczenia, zarządzanych przez podmioty publiczne, dla osób ze szczególnymi potrzebami 19 . Zakres działań świadczony przez ośrodek obejmował: audyt dostępności podmiotu, przedstawienie rozwiązań, w tym metod i narzędzi zapewniania dostępności oraz doradztwo służące poprawie dostępności obiektów i przestrzeni. Budżet projektu wyniósł 7,16 mln zł (w tym w 2023 r. wydatkowano 4,6 mln zł), dzięki czemu uruchomiono dwie “ścieżki wsparcia”. Łącznie do wsparcia w projekcie zakwalifikowano 514 podmiotów publicznych. Konkurs NCBiR pn. “Projektowanie uniwersalne” W2023 r. zakończyły się wszystkie 32 projekty realizowane w ramach konkurs, w ramach których do programu wybranych kierunków studiów włączane były moduły z zakresu dostępności i projektowania uniwersalnego. W zajęciach wzięło udział łącznie 8 364 studentów i studentek. Przeszkolono także 467 pracowników kadry dydaktycznej. Projekt \"Kadra dydaktyczna dla projektowania uniwersalnego\" W ramach konkursu NCBiR zrealizowano 13 projektów szkoleniowych, których adresatami byli nauczyciele akademiccy kierunków technicznych, pedagogicznych oraz artystycznych. W projektach tych przeszkolono 887 pracowników tej kadry. 57 Konkurs NCBiR pn. “Centrum Wiedzy o Dostępności”. W 2023 r. kontynuowały działanie cztery Centra wiedzy projektowania uniwersalnego. Są to: Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki realizująca projekt w partnerstwie z Politechniką Świętokrzyską (obszar Architektura, urbanistyka i budownictwo), Uniwersytet Szczeciński (obszar: Cyfryzacja i komunikacja), Politechnika Opolska (obszar: Design i przedmioty codziennego użytku), Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego (obszar: Transport i mobilność). W wyniku ich działalności 330 pracowników kadry dydaktycznej uczelni skorzystało ze wsparcia szkoleniowo – doradczego. W ramach aktywności Centrów zainicjowano 75 nowych inicjatyw z zakresu zapewniania dostępności i projektowania uniwersalnego. Na realizację działań Centrów przeznaczono w 2023 r. kwotę w wysokości prawie 1,5 mln zł. Projekt MFiPR pn. „Akademia Dostępności” Adresatami inicjatywy byli pracownicy wykonujących zadania związane z planowaniem przestrzennym i procesem inwestycyjno-budowlanym (kadry planowania przestrzennego, w tym: pracownicy JST, służby konserwatorskie, architekci, pracownicy organów administracji architektoniczno-budowlanej, inżynierowie budownictwa, infrastruktury, drogownictwa). W 2023 r. przeszkolono 1 971 osób, a na realizację przedsięwzięcia przeznaczono kwotę 1,9 mln zł. Całkowity koszt realizacji projektu wyniósł 3,5 mln zł, a szkoleniami objęto łącznie 3 016 osób. W 2023 r. problematyka projektowania uniwersalnego była także poruszana podczas spotkań sygnatariuszy “Partnerstwa na rzecz dostępności”, stanowiącego zobowiązanie do współpracy na rzecz realizacji założeń Programu Dostępność Plus. Opracowanie programu działań skierowanych do osób starszych chorych na choroby otępienne Opracowanie programu działań skierowanych do osób starszych chorych na choroby otępienne Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2025 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia opracowywany jest program działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi i ich bliskim. Projekt dokumentu obejmuje działania kilku resortów. 58 Liczba przeprowadzonych kampanii edukacyjnych na temat chorób otępiennychProwadzenie kampanii edukacyjnych na temat chorób otępiennych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W latach 2022-2023 prowadzona była kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera której hasło przewodnie brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. W ramach kampanii zrealizowane zostały m.in. następujące działania: spoty w TV i radio, kampania w mediach społecznościowych - posty na Facebooku i Twitterze, podcasty, opublikowane na stronach online stacji radiowej RMF w zakładce podcasty oraz na stronie kampanii, debata telewizyjna oraz audycja radiowa, reklamy w krzyżówkach, badanie świadomości i wiedzy na temat zaburzeń otępiennych metodą CATI. Opracowanie jednolitych sposobów postępowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym Opracowanie i ujednolicenie sposobów postępowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym, według przyjętych wzorców, które oparte są na wynikach badań i dają możliwość uzyskania podobnych rezultatów działań w różnych placówkach pomocowych i w opiece domowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, w tym m.in. dotyczących funkcjonowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym. Liczba opracowanych standardów opieki dla osób z zespołami otępiennymi, w tym opieki domowej Obszar III Opracowanie standardów opieki dla osób z zespołami otępiennymi, w tym opieki domowej Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia opracowywany jest program działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi i ich bliskim. Projekt 59 dokumentu obejmuje działania kilku resortów. W ramach programu planuje się przygotowanie rozwiązań, które usystematyzują kwestie związane z opieką nad osobami z chorobami otępiennymi. Liczba funkcjonujących placówek opieki dziennej Rozwój różnorodnych form opieki dziennej, w tym: rozwijanie sieci placówek dziennego pobytu i promowanie tworzenia ich w obszarach, na których jeszcze nie funkcjonują; propagowanie form opieki dziennej wśród osób starszych nieaktywnych, nieuczestniczących w życiu środowiska lokalnego, w tym o charakterze opiekuńczym (łącznie z opieką wytchnieniową i w czasie oczekiwania na instytucje opieki długoterminowej),oraz wzmacniającym aktywność i samodzielność; wspieranie systemu wymiany informacji pomiędzy placówkami umożliwiającego dzielenie się dobrymi praktykami Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia prowadzone są działanie mające na celu odwrócenie piramidy świadczeń opieki zdrowotnej, tj. przeniesienia ciężaru realizacji świadczeń z lecznictwa szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz podstawowej opieki zdrowotnej. Jednocześnie w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, w tym dotyczącej opieki dziennej oraz koordynacji opieki. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” oraz „Opieka wytchnieniowa” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W Regionalnych Programach Operacyjnych ze środków EFS rozwijane były usługi opiekuńcze w społeczności lokalnej w ramach PI 9iv Ułatwianie dostępu do przystępnych cenowo, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej i usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym. Wsparcie dla usług opiekuńczych prowadziło każdorazowo do zwiększenia liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych w społeczności lokalnej oraz liczby osób objętych usługami opiekuńczymi świadczonymi w społeczności lokalnej. Zwiększanie liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych odbywało się poprzez zwiększanie liczby opiekunów 60 20 Nr 160 Rady Ministrów 20 grudnia 2016 r. (M.P. poz. 1250), zmienioną uchwałą nr 189 Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2021 r. (M.P. z 2022 r. poz. 64) świadczących usługi. Zwiększanie liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych w formach stacjonarnych odbywało się poprzez tworzenie miejsc stałego lub krótkookresowego pobytu dziennego lub stałego lub krótkookresowego pobytu całodobowego w placówkach, w których realizowane są usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej. Miejsca krótkookresowego pobytu służyły przede wszystkim poprawie dostępu do usług opiekuńczych w zastępstwie za opiekunów faktycznych w ramach opieki wytchnieniowej. Usługi opiekuńcze wspierane w PI 9iv w RPO w formie stacjonarnej opieki dziennej realizowane były m.in. przez dzienne domy pomocy oraz kluby seniora. Do końca 2023 r. wsparciem w zakresie usług asystenckich i opiekuńczych w formach zdeinstytucjonalizowanych dofinansowanych z EFS objęto prawie 142 tys. osób. Liczba funkcjonujących dziennych domów opieki medycznej Tworzenie dziennych domów opieki medycznej (DDOM) jako wsparcie medyczne (świadczenia pielęgnacyjne, opiekuńcze i rehabilitacyjne oraz kontynuacja leczenia) osób niesamodzielnych, w tym w szczególności osób starszych, w warunkach zbliżonych do domowych, w środowisku lokalnym Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach pilotażowego projektu PO WER wdrażanego w latach 2016- 2018 powstały 53 Dzienne Domy Opieki Medycznej. Kolejne placówki powstawały od 2018 r. w ramach RPO. Łącznie utworzonych zostało 163 DDOM na terenie całego kraju (*dane pozyskane z mapy dotacji UE) Liczba funkcjonujących mieszkań chronionych dla osób starszychWspieranie inicjatyw jednostek samorządu terytorialnego na rzecz tworzenia mieszkań chronionych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2021 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej W celu wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji ich zadania własnego, w ramach Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” ustanowionego uchwałą 20 w zadaniu 4.4 (przed zmianami legislacyjnymi 4.7) przewidziano wsparcie finansowe. Środki finansowe mogą zostać przeznaczone zarówno na tworzenie mieszkań (treningowych lub wspomaganych) na potrzeby m.in. osób z niepełnosprawnościami w lokalach należących do jednostek samorządu terytorialnego, jak i ewentualną budowę budynku czy zakup lokalu (z zachowaniem zasady racjonalnego wydatkowania środków publicznych). 61 21 Ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 306). Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Regionalne Programy Operacyjne Ze środków EFS rozwijane były usługi w postaci mieszkań chronionych i wspomaganych (wspomaganych i treningowych). Wsparcie dla mieszkań chronionych i mieszkań wspomaganych polegało na tworzeniu miejsc w nowo tworzonych lub istniejących mieszkaniach chronionych lub mieszkaniach wspomaganych, przeznaczonych dla osób lub rodzin zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Do końca 2023 r. usługami w postaci mieszkań chronionych i wspomaganych dofinansowanych z EFS objęto prawie 6,2 tys. osób. Ponadto zostały utworzonych ponad 1,3 tys. miejsc świadczenia usług w mieszkaniach wspomaganych i chronionych. Program Wiedza Edukacja Rozwój W ramach programu realizowanych było 6 projektów ROPS, których celem było wypracowanie modeli mieszkań wspomaganych dla: osób chorujących psychicznie po wielokrotnych pobytach w szpitalach psychiatrycznych; osób z niepełnosprawnością fizyczną; osób z całościowymi zaburzeniami rozwoju, w tym z autyzmem i zespołem Aspergera; osób z chorobami neurologicznymi, w tym z chorobą Alzheimera i chorobą Parkinsona oraz osób starszych; osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi oraz dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, w tym z zespołem Downa. W ramach każdego projektu opracowany został jeden model/standard mieszkania wspomaganego, uwzględniający specyficzne potrzeby i możliwości danej grupy osób. Ministerstwo Rozwoju i Technologii W ramach pozostającej we właściwości MRiT ustawy 21 , w 2023 r. kontynuowane było bezzwrotne finansowe wsparcie na tworzenie (modernizację) mieszkań na wynajem, w tym mieszkań komunalnych oraz mieszkań treningowych i wspomaganych. Wysokość tego wsparcia od 2021 r. wynosi nawet 80% kosztów inwestycji, co przekłada się na większe zainteresowanie beneficjentów wsparcia, w tym jednostek samorządu terytorialnego tworzeniem (modernizacją) zasobu mieszkaniowego. Jednym z założeń programu jest możliwość zamiany, w każdym czasie 62 okresu obowiązywania umowy o finansowe wsparcie , przeznaczenia sfinansowanego lokalu komunalnego, wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy, na mieszkanie treningowe lub wspomagane, jak również mieszkania treningowego lub wspomaganego na lokal komunalny. W 2023 r. w ramach programu zakwalifikowano 424 wnioski, w wyniku których powstanie łącznie 9 613 mieszkań, w tym 55 mieszkań treningowych i wspomaganych. Liczba funkcjonujących placówek opieki całodobowej oraz Liczba zrealizowanych działań mających na celu rozwój opieki całodobowej Rozwój opieki całodobowej: wypracowanie jednoznacznych i adekwatnych do potrzeb niesamodzielnej osoby starszej kryteriów ich kwalifikacji do różnych placówek opieki długoterminowej; wspieranie inicjatyw jednostek samorządu terytorialnego na rzecz tworzenia placówek całodobowej opieki dla niesamodzielnych osób starszych i samotnych; wspieranie tworzenia rodzinnych domów pomocy społecznej i innych form środowiskowej opieki całodobowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: Centra opiekuńczo-mieszkalne, Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami oraz Opieka wytchnieniowa – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Weryfikacja systemu podnoszenia kwalifikacji w zawodach opiekuńczych Zweryfikowanie dotychczasowego systemu podnoszenia kwalifikacji osób świadczących usługi opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia w 2023 r. realizowało projekty w ramach osi VII „Wsparcie REACT-EU dla obszaru zdrowia” w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014 – 2020 ukierunkowanych na szkolenia i kursy dla opiekunów medycznych. Projekty miały na celu podniesienie kompetencji zawodowych opiekunów medycznych i zakładały m.in. realizację kursów, w związku z rozszerzeniem podstawy 63 programowej zwiększającej kwalifikacje opiekunów medycznych. Wsparciem objęto 68 331 osób. W okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. w Ministerstwie Zdrowia realizowany był projekt pn. Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno-demograficzne kraju. Liderem projektu był Departament Rozwoju Kadr Medycznych Ministerstwa Zdrowia, a Partnerem projektu było Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Celem głównym projektu było podniesienie kwalifikacji opiekunów medycznych, poprzez realizację kursu kwalifikacyjnego, który umożliwił uzupełnienie wiedzy i umiejętności osób, które uzyskały kwalifikacje opiekuna medycznego przed wdrożeniem zmienionej podstawy programowej kształcenia w tym zawodzie, w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej oraz w zakresie przygotowania do pracy z pacjentem z COVID-19 oraz innymi chorobami zakaźnymi lub po przebytej chorobie zakaźnej. Głównym działaniem w projekcie była realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych, uzupełniającego wiedzę i umiejętności z zakresu wykonywanych czynności i procedur u pacjentów, w tym u pacjentów z podejrzeniem choroby zakaźnej, w tym w szczególności choroby COVID-19, w trakcie choroby oraz po jej przebyciu, dotychczas zarezerwowanych dla zawodu pielęgniarki, dotyczących m. in. wykonywania czynności z zakresu pobierania krwi żylnej i włośniczkowej oraz innych materiałów do badań laboratoryjnych, podawania leków różnymi drogami czy też opieki nad osobami z demencją. Efektem tego jest wzmocnienie systemu opieki zdrowotnej o wykwalifikowaną kadrę medyczną, przygotowaną do udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom w okresie zagrożenia zdrowotnego, w tym również w sytuacjach zagrożenia epidemicznego lub epidemii, wywołanych przez inne czynniki chorobotwórcze. W okresie realizacji projektu, tj. od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. opracowano i wdrożono Program kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych uzupełniającego w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie 64 usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Jednym z modułów ww. programu jest Moduł IV Planowanie, organizowanie i wykonywanie czynności opiekuńczych dla osoby chorej i niesamodzielnej z uwzględnieniem opieki nad osobami z demencją. Celem kształcenia w ramach tego modułu było uzupełnienie wiedzy z podstaw pielęgnacji osoby chorej z uwzględnieniem opieki nad osobami z zespołem otępiennym/demencją. Ponadto opiekun medyczny, który uczestniczył w szkoleniu będzie posiadał wiedzę i umiejętności z zakresu zasad komunikacji z osobą z zespołem otępiennym oraz jej rodziną a także wiedzę i umiejętności z zakresu pomocy osobie chorej i niesamodzielnej z zespołem otępiennym w wykonywaniu czynności życia codziennego i utrzymaniu aktywności fizycznej; 6 492 opiekunów medycznych zostało objętych wsparciem w ramach ww. projektu, 6 116 opiekunów medycznych, podniosło swoje kompetencje zawodowe poprzez ukończenie części teoretycznej oraz części praktycznej kursu. Przedmiotowy projekt był finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, Oś VII Wsparcie REACT-EU dla obszaru zdrowia, Działanie: 7.1 Wzmocnienie zasobów kadrowych systemu ochrony zdrowia. Wartość projektu wynosiła 73 000 000 zł. Liczba przeprowadzonych kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Przeprowadzenie kampanii społecznych, promujących zawody opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania mające na celu podnoszenie kompetencji kadr medycznych, w tym sprawujących opiekę nad osobami starszymi. Szczegółowe dane dotyczące działań podejmowanych w tym zakresie zostały wskazane w załączniku nr 1 - Informacja Ministra Zdrowia o sytuacji osób starszych za 2023 r. Obszar IV Wspieranie organizowania opieki krótkoterminowej nad osobami Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki 2018-2020Liczba zrealizowanych działań mających na celu wspieranie organizowania opieki krótkoterminowej nad osobami niesamodzielnymi 65 niesamodzielnymi – tzw. opieka wytchnieniowa dla opiekunów Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami”, Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba zrealizowanych działań mających na celu wsparcie opiekunów nieformalnych osób niesamodzielnych Wsparcie opiekunów nieformalnych niesamodzielnych osób starszych, w tym: upowszechnianie wiedzy na temat opieki nad niesamodzielną osobą starszą dla zwiększenia zaangażowania w opiekę opiekunów nieformalnych; tworzenie i rozwijanie form wsparcia dla opiekunów osób niesamodzielnych w tym mieszkań chronionych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” oraz :Opieka wytchnieniowa” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS.\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n  \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n  \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n  \"pl_key_points\": [\r\n    \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n    \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n  ],\r\n  \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n  \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n  \"eng_key_points\": [\r\n    \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n    \"Second short bullet point in English...\"\r\n  ],\r\n  \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n  \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n  \"de_key_points\": [\r\n    \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n    \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n  ],\r\n  \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n  \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n  \"fr_key_points\": [\r\n    \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n    \"Deuxième court point en français...\"\r\n  ],\r\n  \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n  \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n  \"es_key_points\": [\r\n    \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n    \"Segundo punto breve en español...\"\r\n  ],\r\n  \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n  \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n  \"it_key_points\": [\r\n    \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n    \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n  ],\r\n  \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n  \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n  \"nl_key_points\": [\r\n    \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n    \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n  ],\r\n  \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n  \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n  \"pt_key_points\": [\r\n    \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n    \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n  ],\r\n  \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"pl_ai_title\": \"Raport o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 rok\",\n  \"pl_summary\": \"Dokument przedstawia kompleksową diagnozę sytuacji demograficznej, ekonomicznej, zdrowotnej i społecznej Polaków w wieku 60 lat i więcej. Opisuje wyzwania, takie jak rosnące obciążenie demograficzne i problemy zdrowotne, ale także pokazuje dostępne formy wsparcia, aktywności oraz działania rządu i samorządów na rzecz poprawy jakości życia seniorów. Raport zawiera również wnioski i rekomendacje dotyczące dalszych kierunków polityki senioralnej.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"W 2023 roku osoby starsze (60+) stanowiły 26,3% populacji Polski, a prognozy wskazują na wzrost tego odsetka do prawie 40% w 2060 roku.\",\n    \"Gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z seniorów utrzymują się głównie z emerytur i rent (81,5% dochodów), a ich przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na osobę wyniósł 3009,69 zł.\",\n    \"Ponad 60% osób starszych deklaruje długotrwałe problemy zdrowotne, a 45% ma ograniczoną zdolność do wykonywania codziennych czynności, co podkreśla potrzebę rozwoju usług opiekuńczych i zdrowotnych.\",\n    \"Raport wskazuje na konieczność wzmocnienia działań w zakresie opieki długoterminowej, przeciwdziałania wykluczeniu cyfrowemu i społecznemu oraz promocji zdrowego i aktywnego starzenia się.\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"Report on the Situation of Older People in Poland for 2023\",\n  \"eng_summary\": \"The document provides a comprehensive diagnosis of the demographic, economic, health, and social situation of Poles aged 60 and over. It describes challenges such as the growing demographic burden and health problems, but also shows available forms of support, activities, and actions taken by the government and local authorities to improve the quality of life of seniors. The report also includes conclusions and recommendations for further directions of senior policy.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"In 2023, older people (60+) constituted 26.3% of Poland's population, and forecasts indicate an increase in this percentage to nearly 40% by 2060.\",\n    \"Households consisting solely of seniors are mainly supported by pensions and disability benefits (81.5% of income), and their average monthly disposable income per person was PLN 3,009.69.\",\n    \"Over 60% of older people declare long-term health problems, and 45% have a limited ability to perform daily activities, highlighting the need to develop care and health services.\",\n    \"The report points to the necessity of strengthening actions in the field of long-term care, counteracting digital and social exclusion, and promoting healthy and active aging.\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Bericht über die Situation älterer Menschen in Polen für das Jahr 2023\",\n  \"de_summary\": \"Das Dokument bietet eine umfassende Diagnose der demografischen, wirtschaftlichen, gesundheitlichen und sozialen Situation der Polen ab 60 Jahren. Es beschreibt Herausforderungen wie die wachsende demografische Belastung und Gesundheitsprobleme, zeigt aber auch verfügbare Unterstützungsformen, Aktivitäten und Maßnahmen der Regierung und lokaler Behörden zur Verbesserung der Lebensqualität von Senioren auf. Der Bericht enthält auch Schlussfolgerungen und Empfehlungen für die weitere Ausrichtung der Seniorenpolitik.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Im Jahr 2023 machten ältere Menschen (60+) 26,3 % der polnischen Bevölkerung aus, und Prognosen deuten auf einen Anstieg dieses Anteils auf fast 40 % bis zum Jahr 2060 hin.\",\n    \"Haushalte, die ausschließlich aus Senioren bestehen, leben hauptsächlich von Renten und Pensionen (81,5 % des Einkommens), und ihr durchschnittliches monatliches verfügbares Pro-Kopf-Einkommen betrug 3.009,69 PLN.\",\n    \"Über 60 % der älteren Menschen geben langfristige Gesundheitsprobleme an, und 45 % haben eine eingeschränkte Fähigkeit, alltägliche Aktivitäten auszuführen, was die Notwendigkeit des Ausbaus von Pflege- und Gesundheitsdiensten unterstreicht.\",\n    \"Der Bericht weist auf die Notwendigkeit hin, Maßnahmen im Bereich der Langzeitpflege zu verstärken, der digitalen und sozialen Ausgrenzung entgegenzuwirken und ein gesundes und aktives Altern zu fördern.\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"Rapport sur la situation des personnes âgées en Pologne pour 2023\",\n  \"fr_summary\": \"Le document présente un diagnostic complet de la situation démographique, économique, sanitaire et sociale des Polonais âgés de 60 ans et plus. Il décrit les défis tels que la charge démographique croissante et les problèmes de santé, mais montre également les formes de soutien disponibles, les activités et les actions menées par le gouvernement et les autorités locales pour améliorer la qualité de vie des seniors. Le rapport comprend également des conclusions et des recommandations pour les orientations futures de la politique en faveur des seniors.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"En 2023, les personnes âgées (60+) représentaient 26,3 % de la population polonaise, et les prévisions indiquent une augmentation de ce pourcentage à près de 40 % d'ici 2060.\",\n    \"Les ménages composés uniquement de seniors vivent principalement de pensions et de rentes (81,5 % des revenus), et leur revenu disponible mensuel moyen par personne s'élevait à 3 009,69 PLN.\",\n    \"Plus de 60 % des personnes âgées déclarent des problèmes de santé de longue durée, et 45 % ont une capacité limitée à effectuer les activités quotidiennes, ce qui souligne la nécessité de développer les services de soins et de santé.\",\n    \"Le rapport souligne la nécessité de renforcer les actions dans le domaine des soins de longue durée, de lutter contre l'exclusion numérique et sociale et de promouvoir un vieillissement sain et actif.\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"Informe sobre la situación de las personas mayores en Polonia para 2023\",\n  \"es_summary\": \"El documento presenta un diagnóstico integral de la situación demográfica, económica, sanitaria y social de los polacos de 60 años o más. Describe desafíos como la creciente carga demográfica y los problemas de salud, pero también muestra las formas de apoyo disponibles, las actividades y las acciones emprendidas por el gobierno y las autoridades locales para mejorar la calidad de vida de las personas mayores. El informe también incluye conclusiones y recomendaciones para las futuras orientaciones de la política de mayores.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"En 2023, las personas mayores (60+) constituían el 26,3% de la población de Polonia, y las previsiones indican un aumento de este porcentaje hasta casi el 40% para 2060.\",\n    \"Los hogares compuestos únicamente por personas mayores se mantienen principalmente con pensiones y prestaciones por incapacidad (81,5% de los ingresos), y su ingreso mensual disponible promedio por persona fue de 3.009,69 PLN.\",\n    \"Más del 60% de las personas mayores declaran problemas de salud de larga duración, y el 45% tiene una capacidad limitada para realizar actividades cotidianas, lo que subraya la necesidad de desarrollar servicios de atención y salud.\",\n    \"El informe señala la necesidad de reforzar las acciones en el ámbito de la atención a largo plazo, contrarrestar la exclusión digital y social y promover un envejecimiento saludable y activo.\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"Relazione sulla situazione delle persone anziane in Polonia per il 2023\",\n  \"it_summary\": \"Il documento fornisce una diagnosi completa della situazione demografica, economica, sanitaria e sociale dei polacchi di età pari o superiore a 60 anni. Descrive sfide come il crescente carico demografico e i problemi di salute, ma mostra anche le forme di sostegno disponibili, le attività e le azioni intraprese dal governo e dalle autorità locali per migliorare la qualità della vita degli anziani. La relazione include anche conclusioni e raccomandazioni per i futuri orientamenti della politica per gli anziani.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"Nel 2023, le persone anziane (60+) costituivano il 26,3% della popolazione polacca e le previsioni indicano un aumento di questa percentuale fino a quasi il 40% entro il 2060.\",\n    \"Le famiglie composte esclusivamente da anziani sono mantenute principalmente da pensioni e rendite (81,5% del reddito), e il loro reddito disponibile medio mensile pro capite è stato di 3.009,69 PLN.\",\n    \"Oltre il 60% delle persone anziane dichiara problemi di salute a lungo termine e il 45% ha una capacità limitata di svolgere le attività quotidiane, evidenziando la necessità di sviluppare servizi di cura e sanitari.\",\n    \"La relazione sottolinea la necessità di rafforzare le azioni nel campo dell'assistenza a lungo termine, contrastare l'esclusione digitale e sociale e promuovere un invecchiamento sano e attivo.\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"Rapport over de situatie van ouderen in Polen voor 2023\",\n  \"nl_summary\": \"Het document geeft een uitgebreide diagnose van de demografische, economische, gezondheids- en sociale situatie van Polen van 60 jaar en ouder. Het beschrijft uitdagingen zoals de groeiende demografische druk en gezondheidsproblemen, maar toont ook beschikbare vormen van ondersteuning, activiteiten en acties van de overheid en lokale autoriteiten om de levenskwaliteit van senioren te verbeteren. Het rapport bevat ook conclusies en aanbevelingen voor verdere richtingen van het seniorenbeleid.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"In 2023 maakten ouderen (60+) 26,3% van de Poolse bevolking uit, en prognoses wijzen op een stijging van dit percentage tot bijna 40% in 2060.\",\n    \"Huishoudens die uitsluitend uit senioren bestaan, worden voornamelijk onderhouden met pensioenen en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen (81,5% van het inkomen), en hun gemiddelde maandelijkse besteedbare inkomen per persoon bedroeg 3.009,69 PLN.\",\n    \"Meer dan 60% van de ouderen verklaart langdurige gezondheidsproblemen te hebben, en 45% heeft een beperkt vermogen om dagelijkse activiteiten uit te voeren, wat de noodzaak benadrukt om zorg- en gezondheidsdiensten te ontwikkelen.\",\n    \"Het rapport wijst op de noodzaak om acties op het gebied van langdurige zorg te versterken, digitale en sociale uitsluiting tegen te gaan en gezond en actief ouder worden te bevorderen.\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"Relatório sobre a Situação das Pessoas Idosas na Polónia para 2023\",\n  \"pt_summary\": \"O documento apresenta um diagnóstico abrangente da situação demográfica, económica, de saúde e social dos polacos com 60 anos ou mais. Descreve desafios como o crescente fardo demográfico e os problemas de saúde, mas também mostra as formas de apoio disponíveis, as atividades e as ações do governo e das autoridades locais para melhorar a qualidade de vida dos idosos. O relatório também inclui conclusões e recomendações para futuras direções da política para idosos.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"Em 2023, as pessoas idosas (60+) constituíam 26,3% da população da Polónia, e as previsões indicam um aumento desta percentagem para quase 40% até 2060.\",\n    \"Os agregados familiares compostos exclusivamente por idosos são sustentados principalmente por pensões e reformas (81,5% do rendimento), e o seu rendimento disponível médio mensal por pessoa foi de 3.009,69 PLN.\",\n    \"Mais de 60% das pessoas idosas declaram problemas de saúde de longa duração e 45% têm uma capacidade limitada para realizar atividades diárias, o que realça a necessidade de desenvolver serviços de cuidados e de saúde.\",\n    \"O relatório aponta para a necessidade de reforçar as ações no domínio dos cuidados de longa duração, combater a exclusão digital e social e promover um envelhecimento saudável e ativo.\"\n  ],\n  \"category\": [\"Health\", \"Benefits\", \"Local Government\"]\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-05-26T16:42:34.048Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_938/text/index.html",
      "model": "gemini-flash-lite-latest",
      "prompt_sent": "\r\nROLE: Fact Checker.\r\nTASK: Compare SOURCE (the original) and SUMMARY (a summary prepared by another AI).\r\n\r\nYour goal is to detect \"FABRICATED SPECIFICS\" (Fabricated Entities) in SUMMARY.\r\n\r\nSOURCE:\r\nDruk nr 938 Warszawa, 24 grudnia 2024 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4621.24.2024 Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra do spraw Polityki Senioralnej do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. Warszawa, 2024 r. 2 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 10 grudnia 2024 r. 3 Spis treści Wprowadzenie ................................................................................................................................4 1Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce .......................................................5 1.1Sytuacja demograficzna .........................................................................................................5 1.2Sytuacja ekonomiczna i usługi społeczne...............................................................................9 1.3Sytuacja na rynku pracy .......................................................................................................18 1.4Stan zdrowia i opieka zdrowotna .........................................................................................22 1.5 Dostępne formy aktywności ................................................................................................40 1.6Równe traktowanie, przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy ........................................50 1.7Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych .......................................................................52 Wnioski i rekomendacje.................................................................................................................55 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym............................58 Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym ..........................58 Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo –Uczestnictwo – Solidarność ....................................58 Wykaz tabel i wykresów ................................................................................................................58 4 Wprowadzenie Zadania z obszaru polityki senioralnej są aktualnie realizowane przez Ministra do spraw Polityki Senioralnej, którego urząd obsługuje Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 1 . Minister ds. Polityki Senioralnej opracował kolejną edycję Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. 2 , która stanowi opis i diagnozę różnych aspektów życia seniorów 3 . Dokument powstał we współpracy z innymi resortami, instytucjami centralnymi oraz służbami społecznymi na szczeblu województw. Informacja prezentuje sytuację społeczno-ekonomiczną seniorów w Polsce, w szczególności dotyczącą sytuacji demograficznej, ekonomicznej, rodzinnej, zdrowotnej, sytuacji na rynku pracy, dostępności i poziomu usług społecznych oraz wszelkiego rodzaju aktywności podejmowanych przez osoby starsze. W uzupełnieniu do Informacji zostało dołączone opracowanie na temat stanu realizacji polityki społecznej wobec osób starszych w Polsce na szczeblu centralnym oraz na szczeblu regionalnym, a także opracowanie na temat realizacji założeń zawartych w Polityce społecznej wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – Solidarność 4 . Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Jednocześnie należy zauważyć, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. Minister do spraw Polityki Senioralnej dziękuje wszystkim osobom i Instytucjom za pomoc i współudział w przygotowaniu Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. 1 W związku z postanowieniem Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 13 grudnia 2023 r. (M.P. 1383) powołującym do składu Rady Ministrów Ministra do spraw Polityki Senioralnej oraz rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra do spraw Polityki Senioralnej (Dz. U. poz. 2709). 2 Na podstawie art. 5 ust. 1ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1705, oraz z 2024 r. poz. 834) 3 W Informacji za osoby starsze przyjęto osoby w wieku 60 lat i więcej, zgodnie z uregulowaniami ustawy z dnia 11 września 2015 r. 4 przyjętej uchwałą nr 161 Rady Ministrów z dnia 26 października 2018 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ (M.P. poz. 1169) 5 1Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce 1.1Sytuacja demograficzna W 2023 r. liczba ludności Polski wyniosła 37,6 mln, w tym blisko 9,9 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (26,3%). W stosunku do 2022 r. liczba osób w wieku senioralnym wzrosła o 96 tys. osób tj. o 1,0%. Wykres 1 Struktura ludności w 2023 r. według grup wieku (w%) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS W subpopulacji osób starszych najliczniejszą grupę (25,5%) stanowiły osoby w wieku 65—69 lat. Drugą pod względem liczebności grupę stanowiły osoby w wieku 60—64 lata, których udział zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego o 1,2 p. proc, osiągając poziom 23,7%. Mniej liczna, ale rosnąca w ostatnich latach jest grupa osób w wieku 70—74 lata. W 2023 r. w stosunku do roku poprzedniego liczba osób w tym wieku wzrosła o 2,7%, a ich udział w populacji osób starszych osiągnął poziom 21,3%. W 2023 r. w stosunku do roku poprzedniego najbardziej wzrosła liczba osób w wieku 75—79 lat (o 11,3%) i osiągnęła udział w populacji osób starszych na poziomie 13,3%. Należy zwrócić uwagę, że około 16,2% (wobec 16,3% w 2022 r.) osób starszych stanowiły osoby w wieku co najmniej 80 lat. Wykres 2 Osoby starsze w 2023 r. w podziale na grupy wieku (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 73.7 26.3 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 23.7 25.5 21.3 13.3 7.9 8.3 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej 6 W populacji osób starszych większość stanowią kobiety (kobiety 5 743,5 tys., mężczyźni 4 150,2 tys.). W 2023 r., podobnie jak rok wcześniej, stanowiły one 58,1%. Na 100 mężczyzn przypadało ich 138 (dla ludności Polski wskaźnik feminizacji wyniósł 107). Wykres 3 Osoby starsze w podziale na płeć (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Przewaga liczebna kobiet wzrasta wraz z przechodzeniem do kolejnych grup wieku, np. w grupie 60—64 lata kobiety w 2023 r. stanowiły 52,7% ogółu osób starszych, a współczynnik feminizacji wyniósł 112. Wśród osób co najmniej 85-letnich 72,1% to kobiety, a na 100 mężczyzn przypadało ich 258. Wykres 4 Współczynnik feminizacji a w 2023 r. a Liczba kobiet na 100 mężczyzn (w dniu 31 XII) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Poziom zróżnicowania międzypłciowego jest różny ze względu na miejsce zamieszkania. W 2023 r. w miastach współczynnik feminizacji w grupie osób w wieku senioralnym wyniósł 148, natomiast na wsi 123. Jedynie w najstarszej grupie wieku, tj. osób w wieku 85 lat i więcej współczynnik feminizacji na wsi jest wyższy niż w mieście i wyniósł odpowiednio 269 i 253. Rosnący wraz z wiekiem udział kobiet w populacji jest konsekwencją dłuższego przeciętnego życia kobiet oraz nadumieralności mężczyzn. W 2023 r. udział ludności w starszym wieku w miastach wyniósł 28,2% (wobec 27,9% w roku poprzednim). Na terenach wiejskich udział ten kształtował się na poziomie 23,4% (tj. o 0,4 p. proc więcej niż w 2022 r.) 58.05 41.95 KobietyMężczyźni 0 50 100 150 200 250 300 Ogółem w tym 60 lat i więcej 60-64 lata 65-69 lat 70-74 lata 75-79 lat 80-84 lata 85 lat i więcej OgółemMiastaWieś 7 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Kobiety osiągające wiek 60 lat w 2023 r. miały przed sobą blisko 5 lat więcej dalszego trwania życia niż mężczyźni. W 2023 r. mężczyzna w wieku 60 lat miał przed sobą jeszcze średnio 19,6 roku życia (w 2022 r. było to 18,7 roku), natomiast kobieta 24,4 roku życia (w roku poprzednim 23,6 roku). W 2023 r. liczba zgonów osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 1000 osób w tym wieku wyniosła 36, co oznacza spadek w stosunku do roku poprzedniego o 3,8. Umieralność wśród mężczyzn jest zdecydowanie wyższa niż wśród kobiet i proces ten nasila się wraz z wiekiem. Współczynnik zgonów wśród mężczyzn w wieku senioralnym w 2023 r. wyniósł 41,2, a wśród kobiet ukształtował się na poziomie 32,3. Obserwuje się również wyższą umieralność wśród seniorów zamieszkałych na wsi niż w mieście. Współczynnik zgonów osób starszych na wsi wyniósł 36,9, podczas gdy w mieście ukształtował się na poziomie 35,5. Wykres 6 Współczynnik zgonów a w 2023 r. a Liczba zgonów osób w danym wieku na 1000 ludności w danym wieku Źródło: Wyniki bieżących badań GUS Najczęstszą przyczyną zgonów osób starszych w 2023 r. były choroby układu krążenia, które odpowiadały za 38,9% z nich. Kolejną przyczyną były nowotwory, które odpowiadały za 23,8 % zgonów osób starszych. W 2023 r. z powodu COVID-19 odnotowano 7,2% zgonów osób starszych. 63.86 36.14 MiastoWieś 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 Ogółem w tym 60 lat i więcej 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej OgółemMężczyźniKobiety 8 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi a w 2023 r. a Liczba osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku 15—64 lata Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Spadek liczby ludności ogółem i wzrost liczby ludności w wieku senioralnym skutkuje wzrostem wskaźnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (liczby osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku od 15 do 64 lat). Dynamiczny wzrost wskaźnika obciążenia demograficznego zauważalny jest od 2011 r. Wskaźnik ten ukształtował się w 2023 r. na poziomie 30,9. Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2023 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. łódzkie i woj. świętokrzyskie (oba po 35,2%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 27,9%). Wyniki Prognozy ludności na lata 2023–2060 5) wskazują na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa. Mimo przewidywanego ubytku ludności o ponad 7 mln do 2060 r. spodziewany jest postępujący proces starzenia się ludności Polski, co oznacza wzrost odsetka osób w wieku 60 lat i więcej. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w końcu horyzontu prognozy do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS 5) GUS, Prognoza ludności na lata 2023—2060 30.9 27.9 28.5 28.7 28.9 29.6 29.8 30.6 31.1 31.4 31.9 32.4 32.6 33 33.1 35.235.2 0 5 10 15 20 25 30 35 40 Polska Małopolskie Pomorskie Wielkopolskie Podkarpackie Mazowieckie Warmińsko-mazurskie Podlaskie Kujawsko-pomorskie Lubuskie Opolskie Dolnośląskie Lubelskie Zchodniopomorskie Śląskie Łódzkie Świętokrzyskie 27.76 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 9 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS 1.2Sytuacja ekonomiczna i usługi społeczne Zgodnie z wynikami reprezentacyjnego Badania budżetów gospodarstw domowych w 2023 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi wyniósł 3 009,69 zł. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymują się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2023 r. stanowiły 81,5% ich dochodów. Dochody z pracy najemnej w przypadku tych gospodarstw stanowiły 9,7% ogółu dochodów, a dochody z pracy na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym – 2,7%. 32.45 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 37.38 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 38.35 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 10 Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 6 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Dochód rozporządzalny 7 2 793,98 2 554,56 3 009,69 2 981,52 3 013,65 MIASTO Dochód rozporządzalny 3 031,042 799,213 120,543 089,653 115,31 WIEŚ Dochód rozporządzalny 2 375,772 258,622 681,192 597,742 747,37 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi w 2023 r. wyniosły 2 076,78 zł. W 2023 r. udział przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w dochodzie rozporządzalnym w gospodarstwach domowych składających się wyłącznie z osób w wieku 60 lat i więcej ukształtował się na poziomie 69,0%. Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 8 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 720,511 546,192 076,782 306,461 986,50 MIASTO Wydatki gospodarstwa domowego 1 855,601 736,832 146,722 381,902 036,70 WIEŚ Wydatki gospodarstwa domowego 1 482,201 315,581 869,542 038,721 854,99 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych w 2023 r., GUS 6 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 7 Dochód rozporządzalny to suma bieżących dochodów gospodarstwa domowego ze wszystkich źródeł pomniejszona o zaliczki na podatek dochodowy, podatki oraz o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. 8 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 11 W gospodarstwach domowych, w skład których wchodziły tylko osoby w wieku 60 lat i więcej, udział wydatków na żywność i napoje bezalkoholowe na 1 osobę wyniósł w 2023 r. 28,5% (o 3,5 p. proc. więcej niż w gospodarstwach osób młodszych). Użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii stanowiły 23,8% ogółu wydatków gospodarstw wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej, a wydatki na zdrowie – 8,4%, odpowiednio o 4,8 i 4,4 p. proc. więcej w porównaniu z gospodarstwami osób młodszych. Poziom, dynamika i struktura dochodów oraz wydatków są istotnie zróżnicowane ze względu na miejsce zamieszkania. Sytuacja dochodowa gospodarstw domowych w miastach jest lepsza niż gospodarstw domowych na wsi. W miastach gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej miały dochody o 16,4% wyższe niż gospodarstwa na wsi. Również wydatki gospodarstw domowych wyłącznie osób starszych zamieszkujących w miastach były wyższe (o 14,8%), niż gospodarstw na wsi. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami starszymi rzadziej oceniały swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą w porównaniu z gospodarstwami bez osób starszych (42,1% wobec 61,2%), a częściej jako przeciętną (50,8% wobec 34,8%) oraz raczej złą lub złą (7,1% wobec 4,0%). Najgorzej swoją sytuację materialną oceniały osoby w wieku 60 lat i więcej mieszkające samotnie, w szczególności na wsi – 13,4% z nich oceniło swoją sytuację jako raczej złą lub złą. Tabela 3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 9 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra61,247,142,131,654,5 Przeciętna34,847,250,857,842,5 Raczej zła i zła4,05,77,110,63,0 MIASTA Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra63,147,444,333,757,7 Przeciętna33,346,949,256,540,1 Raczej zła i zła3,65,76,59,82,2 WIEŚ Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra57,246,535,324,146,3 Przeciętna38,047,855,662,548,6 Raczej zła i zła4,85,79,113,45,1 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Według danych GUS gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkają przeważnie w budynkach wielorodzinnych (60,8% w 2023 r.). W domach jednorodzinnych w analizowanym roku mieszkało 39,0% tego typu gospodarstw. Przeciętna powierzchnia użytkowa 9 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 12 mieszkania na 1 gospodarstwo domowe osób starszych wynosiła 72,4 m 2 , przy czym w miastach o 27,9 m 2 mniej niż na wsi (65,6 m 2 wobec 93,5 m 2 ). Użytkowanie mieszkań posiadających odpowiednie warunki techniczno-sanitarne zadeklarowało w 2023 r. 95,7% gospodarstw osób w wieku 60 lat lub więcej (96,8% w miastach i 92,2% na wsi). Osoby starsze w większości zadeklarowały, że ich mieszkania wyposażone były w balkon, taras lub ogródek (79,3%), że jest wystarczająco ciepłe w zimie i wystarczająco chłodne w lecie (odpowiednio 96,0% i 95,9%). Na zamieszkiwanie w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu uskarżało się 8,7% gospodarstw osób starszych, 2,7% oceniło, że zamieszkuje w rejonie o złej infrastrukturze, a 1,6% wskazało na szczególne zagrożenie przestępczością (np. przemocą, wandalizmem,itp.). Tabela 4 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 10 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny55,045,660,868,652,4 dom 1-rodzinny44,854,239,031,147,5 inny0,20,20,20,30,1 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że 26,6% mieszkań osób będących w wieku 60 lat lub więcej znajdowała się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe zamieszkujące w miastach – 30,0 % niż na wsi – 15,9%. Zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) 11 W 2023 r. zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) w Polsce było ogółem 16,3% społeczeństwa, w tym 18,0% osób w wieku 65 lat i więcej, czyli o 1,2 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. Szczególnie niekorzystnie pod tym względem sytuacja przedstawia się dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej – w 2023 r. aż 40,5% tego typu gospodarstw domowych było zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, o 5,3 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. Z kolei w przypadku gospodarstw domowych składających się z dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku co najmniej 65 lat sytuacja jest już znacznie lepsza – 13,5% w 2023 r., o 0,5 p. proc. mniej niż rok wcześniej. Dla porównania ogółem zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w Polsce w 2023 r. było 16,3%, o 0,4 p. proc. więcej niż w 2022 r. 10 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 11 dane w Eurostacie oznaczone jako dotyczące 2023 r. odnoszą się do dochodów za poprzedni rok 13 Wykres 12 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym kalkulowanym na dochodach (AROP) w Polsce w 2023 r. dla osób w wieku 65 lat i więcej wyniósł 16,5%, o 1,3 p. proc. więcej niż rok wcześniej. Dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej w 2023 r. wskaźnik ten osiągnął wartość 38,9% i było to o 6,2 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. W przypadku gospodarstw domowych składających się z dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat i więcej, było to 11,0% w 2023 r. Rok wcześniej było to 0,5 p. proc. mniej. Dla porównania, dla ogółu społeczeństwa wskaźnik ten osiągnął wartość 14,0% i było to o 0,3 p. proc. więcej niż w 2022 r. Wykres 13 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym (AROP) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS W przypadku wskaźnika pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej w Polsce ogółem wyniósł 3,0%, w tym dla osób w wieku 65 lat i więcej obserwuje się spadek wartości wskaźnika w stosunku do roku poprzedniego – w 2023 r. wskaźnik ten wyniósł 3,3%, o 0,3 p. proc. mniej niż w 2022 r. Dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej wartość wskaźnika pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej spadła o 0,5 p. proc. w stosunku do roku poprzedniego (5,5% w 2023 r.), a dla gospodarstw domowych dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku co najmniej 65 lat wskaźnik ten zmalał o 0,8 p. proc. (3,1% w 2023 r.). Z kolei dla ogółu społeczeństwa wartość wskaźnika wzrosła o 0,2 p. proc. w porównaniu do roku poprzedniego (3,0% w 2023 r.). 15,9 16,8 35,2 14,0 16,3 18,0 40,5 13,5 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 13,7 15,2 32,7 10,5 14,0 16,5 38,9 11,0 0,0 5,0 10,0 15,0 20,0 25,0 30,0 35,0 40,0 45,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 14 Wykres 14 Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS System pomocy społecznej System pomocy społecznej oferuje szereg różnorodnych form wsparcia, skierowanych do osób, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają opieki w codziennym życiu. Wsparcie dla osób starszych dotyczy szczególnie osób samotnych, w gorszej sytuacji finansowej, ale również tych, którzy z różnych przyczyn nie mogą liczyć na najbliższych. Pomoc ta może być udzielana w miejscu zamieszkania, podczas dziennego pobytu w ośrodkach wsparcia albo pobytu w placówce całodobowej. Ze sprawozdania MRiPS-03 za 2023 r. wynika, że w 2023 r. pomocą społeczną było objętych 867 967 rodzin (składających się z 1 736 550 osób), w tym 196 475 rodzin emerytów i rencistów (składających się z 282 856 osób). Analizując te dane należy zwrócić uwagę, że ponad 70% rodzin składających się z emerytów i rencistów prowadziła gospodarstwa 1-osobowe, z czego ponad 1/3 (65 713) zamieszkiwała na wsi. Najwięcej jednoosobowych gospodarstw domowych emerytów i rencistów objętych pomocą społeczną odnotowano w województwach: mazowieckim, wielkopolskim i śląskim. 1.WSPARCIE ŚRODOWISKOWE Wsparcie środowiskowe seniorów obejmuje różnego rodzaju działania i usługi mające na celu poprawę jakości życia osób starszych oraz umożliwienie im pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Ta forma pomocy nie tylko poprawia ich codzienne funkcjonowanie, ale także przyczynia się do utrzymania ich zdrowia fizycznego i psychicznego, oraz integracji społecznej. Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną oraz ,w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy doszło do nagłego pogorszenia stanu zdrowia lub gdy objęcie osób usługami opiekuńczymi wynika z konieczności zapewnienia takim osobom odpowiedniej opieki, usługi te mogą być przyznane w trybie pilnym. Rada gminy określa szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Jak wynika ze sprawozdania MRiPS-03 w 2023 r. 109 079 osób skorzystało z usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w formie usług sąsiedzkich obejmują pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Od listopada do grudnia 2023 r. (tj. możliwości 2,8 3,6 6,0 3,9 3,0 3,3 5,5 3,1 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 15 świadczenia usług opiekuńczych w tej formie), 124 osoby skorzystały z usług opiekuńczych świadczonych w formie usług sąsiedzkich. Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy doszło do nagłego pogorszenia stanu zdrowia lub gdy objęcie osób specjalistycznymi usługami opiekuńczymi wynika z konieczności zapewnienia takim osobom odpowiedniej opieki, usługi te mogą być przyznane w trybie pilnym. Rada gminy określa szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze (z wyłączeniem usług świadczonych osobom z zaburzeniami psychicznymi) oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Według sprawozdania MRiPS - 03 w 2023 r. 5 139 osób skorzystało ze specjalistycznych usług opiekuńczych. Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi — świadczenie tej formy usług osobom z zaburzeniami psychicznymi należy do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, realizowane jest ze środków budżetu państwa. W 2023 r. 14 586 osób otrzymało świadczenie w formie SUO dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia. Ośrodek wsparcia jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej dziennego pobytu. W ośrodku wsparcia mogą być prowadzone miejsca całodobowe okresowego pobytu. Ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są: środowiskowy dom samopomocy, klub samopomocy. Placówki te mogą być przeznaczone dla różnej kategorii osób, w zależności od potrzeb występujących na danym terenie. W ramach działalności ośrodków wsparcia poprzez prowadzenie treningów indywidualnych i grupowych, świadczone są różnego rodzaju usługi dostosowane do specyficznych potrzeb osób korzystających z tej formy pomocy. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r. — liczba ośrodków wsparcia wynosiła 2 654, liczba miejsc w tych jednostkach 89 598, a liczba osób korzystających 111 464, w tym 869 środowiskowych domów samopomocy z liczbą miejsc 33 730, z których skorzystało 37 256 osób. Mieszkania treningowe i wspomagane zgodnie z art. 53 ust 2 ustawy 12 są formą przygotowującą, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia lub wspierającą te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pobyt w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym przysługuje osobom pełnoletnim, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebują pomocy w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki. Zakres usług wsparcia w mieszkaniu wspomaganym obejmuje pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w życiu codziennym, jednak nie zapewnia tak szerokiego wsparcia jak jednostki świadczące całodobową opiekę (profesjonalnych usług specjalistycznych). W mieszkaniu wspomaganym świadczone są usługi, które mogą stanowić alternatywę dla pobytu w placówce o charakterze instytucjonalnym. Usługa ma charakter pobytu stałego lub okresowego. Służy osobom niesamodzielnym, w szczególności osobom starszym i osobom z niepełnosprawnościami. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r. liczba 12 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) 16 mieszkań treningowych wynosiła 833, z liczbą miejsc 2 706 i liczbą osób korzystających 2 533, a liczba mieszkań wspomaganych 1 012, z liczbą miejsc 2 477 i liczbą osób korzystających 2 278. Usługi wsparcia krótkoterminowego realizowane w domach pomocy społecznej mogą być przyznane osobie, która ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymaga doraźnej pomocy w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej, ze względu na czasowe ograniczenie możliwości zapewnienia właściwego wsparcia w miejscu zamieszkania przez osoby na co dzień sprawujące opiekę nad tą osobą. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od lat podejmuje inicjatywy wspierające samorządy w rozwoju usług środowiskowych – więcej informacji na temat realizowanych programów w załączniku nr 1, w podrozdziale dotyczącym MRPiPS. 2.INSTYTUCJONALNA POMOC CAŁODOBOWA Instytucjonalna pomoc całodobowa obejmuje całodobową opiekę i wsparcie dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej. Dzięki tej formie pomocy możliwe jest zapewnienie godnych warunków życia, w tym bezpiecznych i komfortowych warunków pobytu oraz stałego monitorowania jej stanu zdrowia psychofizycznego. Domy Pomocy Społecznej Całodobowe wsparcie w ramach systemu pomocy społecznej osobom wymagającym pomocy ze względu na wiek oferują w głównej mierze domy pomocy społecznej. Domy pomocy społecznej, jako jednostki organizacyjne szczególnie istotne w kontekście usług opieki długoterminowej, są przeznaczone dla osób wymagających całodobowej opieki ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność, niemogących samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. DPS-y zapewniają usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne, nie świadczą natomiast usług medycznych (jedynie umożliwiają i organizują mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów). Prowadzenie domów pomocy społecznej zgodnie z przepisami ustawy 13 jest zadaniem własnym gminy, powiatu, bądź samorządu województwa. Jednostki samorządu terytorialnego samodzielnie podejmują decyzję na temat sposobu prowadzenia domów — mogą prowadzić domy samodzielnie lub zlecać ich prowadzenie podmiotom uprawnionym, o jakich mowa w art. 25 ustawy 14 . Tabela 5 Domy Pomocy Społecznej w Polsce OGÓŁEM LICZBADOMY POMOCY SPOŁECZNEJ W PODZIALE NA TYPY I SPOSOBY ICH ŁĄCZENIA 15 JEDNOSTKI (o zasięgu gminnym, powiatowym, regionalnym) MIEJSCALICZBA OSÓB MIESZKAJĄCYCH W DPS-ACH OGÓŁEM z tego dla: 82180 06677 670 1) osób w podeszłym wieku875 7175 419 2) osób przewlekle somatycznie chorych13713 03512 618 3) osób przewlekle psychicznie chorych17119 28019 019 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie11510 0579 875 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 362 5032 457 6) osób niepełnosprawnych fizycznie7631624 7) osób uzależnionych od alkoholu15552 13 o pomocy społecznej. 14 o pomocy społecznej. 15 zgodnie z art. 56 i 56a ustawy o pomocy społecznej. 17 8) osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych 11910 1429 594 9) osób przewlekle somatycznie chorych oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 121 4631 412 10) osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 201 7191 535 11) osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 645 5115 452 12) inne, zgodnie z art. 56a, ust. 2 i 3 ustawy 16 529 9539 613 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rodzinne domy pomocy W obecnym stanie prawnym istnieje możliwość wsparcia całodobowego osób starszych w małych i kameralnych podmiotach, jakimi są rodzinne domy pomocy. Rodzinny dom pomocy stanowi formę usług opiekuńczych i bytowych świadczonych całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony dla nie mniej niż trzech i nie więcej niż ośmiu zamieszkujących wspólnie osób wymagających z powodu wieku lub niepełnosprawności wsparcia w tej formie. Rodzinne domy pomocy mogą stanowić alternatywę dla domów pomocy społecznej jako formę pomocy osobom w podeszłym wieku (przy czym są one placówkami mniej wyspecjalizowanymi niż domy pomocy społecznej). Jako kameralne placówki przeznaczone dla nie więcej niż ośmiu osób wpisują się one w realizowanie idei deinstytucjonalizacji usług pomocy społecznej, dlatego też w opinii MRPiPS rozwój tego typu placówek jest szczególnie pożądany. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r — liczba rodzinnych domów pomocy wynosiła 59, z liczbą miejsc 435 i liczbą osób korzystających 396. Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku, prowadzone są w ramach działalności gospodarczej 17 . Warunkiem prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku jest uzyskanie zezwolenia na prowadzenie takiej działalności. Zezwolenie wydaje wojewoda właściwy ze względu na lokalizację placówki. W celu uzyskania zezwolenia na prowadzenie tego rodzaju działalności, podmiot występujący zobowiązany jest do złożenia stosownego wniosku wraz z wymaganymi dokumentami. Przepisy ustawy określają warunki i standardy, jakie powinien spełniać podmiot występujący o wydanie zezwolenia. Standardy wskazane w art. 68 ustawy 18 określają zakres usług opiekuńczych (zapewniających udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych: pielęgnację, w tym pielęgnację w czasie choroby; opiekę higieniczną; niezbędną pomoc w załatwianiu spraw osobistych; kontakty z otoczeniem i bytowych świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana, oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku) i bytowych (zapewniających miejsce pobytu, wyżywienie, utrzymanie czystości) świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku. Zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2023 r. według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku ogółem wyniosła 723, liczba miejsc wyniosła 29 008, a liczba mieszkańców 24 658. 16 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 17 Art. 67 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej lub statutowej (art. 69 tej ustawy). 18 o pomocy społecznej. 18 1.3Sytuacja na rynku pracy Na mocy ustawy 19 osoby bezrobotne powyżej 50 r.ż. mogą na zasadach ogólnych korzystać z usług i instrumentów rynku pracy, takich m.in. jak: pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe, szkolenia, staże, skierowanie do pracy na refundowane stanowiska pracy, dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. Dodatkowo bezrobotnych powyżej 50 r.ż. uznaje się za osoby będące w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Wobec tego przysługuje im pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w programach specjalnych, które umożliwiają zastosowanie niestandardowych rozwiązań mających doprowadzić uczestników do zatrudnienia. Ustawa o promocji (...) przewiduje także szereg instrumentów, kierowanych do pracodawców, mających stanowić zachętę do zatrudniania osób w starszym wieku i wydłużania tym samym okresu aktywności zawodowej tych osób, w ramach których: pracodawca, do którego w ramach prac interwencyjnych został skierowany bezrobotny, który ukończył 50 rok życia, otrzymuje refundację wynagrodzenia i składek na ubezpieczenia społeczne za tę osobę; pracodawcy i inne jednostki organizacyjne, zatrudniające osoby które ukończyły 50 rok życia, są zwolnieni z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) przez okres 12 miesięcy; pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne zatrudniające osoby w wieku powyżej 55 lat (kobiety) i 60 lat (mężczyźni) są całkowicie zwolnieni z obowiązku odprowadzania za nich składek na FP i FGŚP; pracodawcy lub przedsiębiorcy mogą również otrzymać dofinansowanie do wynagrodzenia zatrudnionego skierowanego bezrobotnego, przez okres 12 (jeżeli bezrobotny ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat) lub 24 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 60 rok życia). Zgodnie z danymi z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności BAEL w 2023 r. 20 ludność aktywna zawodowo w wieku 60—89 lat liczyła 1443 tys. osób tj. o 1,7% mniej niż rok wcześniej. Osoby aktywne zawodowo w wieku 60—89 lat stanowiły 8,1% ogółu aktywnych zawodowo osób w wieku 15—89 lat (wobec 8,3% w roku poprzednim). Wśród aktywnych zawodowo seniorów przeważają mężczyźni, których odsetek w 2023 r. w analizowanej grupie wieku wyniósł 66,7%. W 2023 r. współczynnik aktywności zawodowej w grupie wieku 60—89 lat wyniósł 15,4%, co oznacza spadek w porównaniu do roku poprzedniego, kiedy to wynosił 15,8%. Wskaźnik zatrudnienia ukształtował się w 2023 r. na poziomie 15,2% (wobec 15,5% rok wcześniej). Liczba osób biernych zawodowo w wieku 60—89 wyniosła 7934 tys. i wzrosła o 1,2% w stosunku do roku poprzedniego. Bierni zawodowo stanowili 84,6% osób w analizowanej grupie wieku. Główną przyczyną bierności zawodowej wśród osób w wieku 60—74 lat była emerytura, którą w 2023 r. wskazało 90,6% z nich. Drugą istotną przyczyną bierności była choroba lub niepełnosprawność, wskazana przez 5,8% biernych zawodowo w wieku 60—74. 19 z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 475). 20 Od 2023 r. do uogólniania wyników BAEL na populację generalną zastosowano dane o ludności rezydującej Polski zamieszkałej w mieszkaniach, pochodzące z bilansów opracowanych na podstawie wyników NSP 2021. W związku z wprowadzonymi zmianami wyniki BAEL nie są w pełni porównywalne z poprzednimi okresami. Dane za 2022 r. zaprezentowane w niniejszej publikacji zostały opracowane zgodnie z nową podstawą uogólniania wyników, w związku z tym są porównywalne. 19 Tabela 6 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15—89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2023 r. 21 WyszczególnienieOgółemMężczyźniKobietyMiastoWieś LUDNOŚĆ w tys.30 35914 56015 79918 34212 017 w tym osoby w wieku 60—89 lat9 3773 9695 4076 0043 373 Aktywni zawodowo – razem (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem17 8099 6308 17910 8176 992 w tym osoby w wieku 60—89 lat1 443963480956487 Aktywni zawodowo – pracujący (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem17 3079 3627 94510 5206 787 w tym osoby w wieku 60—89 lat1 423947476939484 Bierni zawodowo (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem12 5504 9307 6207 5255 025 w tym osoby w wieku 60—89 lat7 9343 0064 9285 0482 885 Współczynnik aktywności zawodowej - w %. Dane średnioroczne Ogółem58,766,151,859,058,2 w tym osoby w wieku 60—89 lat15,424,38,915,914,4 Wskaźnik zatrudnienia - w %. Dane średnioroczne Ogółem57,064,350,357,456,5 w tym osoby w wieku 60—89 lat15,223,98,815,614,3 Bierni zawodowo w wieku 60-74 lat według wybranych przyczyn bierności (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem5 5522 1093 4433 4362 116 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem5 5502 1073 4433 4342 116 osoby nieposzukujące pracy - emerytura5 0301 7943 2363 1591 871 osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 32123586169152 Bezrobotni zarejestrowani w urzędach pracy (w tysiącach). Stan w końcu grudnia. Ogółem788,2373,3414,9424,0364,3 w tym osoby w wieku 60—64 lat51,651,20,429,422,1 Źródło: Badanie BAEL ; GUS dane dot. bezrobotnych zarejestrowanych—dane MRPiPS W końcu grudnia 2023 r. wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy 51,6 tys. (tj. 6,5%) były to osoby w wieku 60—64 lata. W stosunku do 2022 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 7,1%. W końcu 2023 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 211,3 tys. bezrobotnych powyżej 50 roku życia (26,8% ogółu zarejestrowanych) i w skali roku ich liczba spadła o 7,6 tys. osób, tj. o 3,5%, przy zmniejszeniu się ogólnej liczby bezrobotnych o 3,0%. Wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy w końcu 2023 r. 51,6 tys. (tj. 6,5%) stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (niemal wyłącznie mężczyźni). W stosunku do 2022 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 7,1%, a ich udział wśród ogółu bezrobotnych nieznacznie spadł (o 0,3 punktu procentowego). W 2023 r. udział w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu rozpoczęło 33,7 tys. bezrobotnych powyżej 50 roku życia i stanowili oni 13,8% wszystkich zaktywizowanych bezrobotnych. W porównaniu do 2022 r. liczba bezrobotnych powyżej 50 roku życia objętych aktywnymi formami pomocy zmniejszyła się o 7,2 tys. osób, tj. o 17,5%, przy ogólnym spadku liczby zaktywizowanych bezrobotnych o 20,9%. Najwięcej bezrobotnych pow. 50 r. ż. Rozpoczęło prace subsydiowane (17,6 tys. osób), prace społecznie użyteczne (6,8 tys.) oraz staż (6,5 tys.). Udział w programach specjalnych rozpoczęły 134 osoby bezrobotne powyżej 50 roku życia i stanowiły one 34,4% ogólnej liczby bezrobotnych, którzy rozpoczęli programy specjalne. Prawie 72% osób powyżej 50 roku życia, które ukończyły programy specjalne w 2023 r. podjęło pracę w trakcie lub do 3 miesięcy 21 Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP. 2021. Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18—59 lat, mężczyźni 18—64 lata. Dodatkowo, na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 20 po zakończeniu udziału w programie i wykonywało ją co najmniej 30 dni. W programach regionalnych w 2023 r. rozpoczęło udział 294 bezrobotnych powyżej 50 r. ż., zakończyły 304 osoby, a pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie podjęło 240 osób (78,9% osób, które zakończyły udział). Ponadto w 2023 r. w ramach prowadzonego przez urzędy pracy poradnictwa zawodowego 29,1 tys. bezrobotnych pow. 50 r. ż. skorzystało z porad indywidualnych, 4,5 tys. z porad grupowych, 0,9 tys. osób z badań testowych, a 7,4 tys. osób uczestniczyło w grupowych spotkaniach informacyjnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Wśród osób w wieku 60 lat i więcej pobierających emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) ponad 60,8% stanowiły kobiety (3 773 748), a 39,2% mężczyźni (2 433 358). Wykres 15 Łączna liczba osób, którym wypłacono emerytury przez ZUS w grudniu 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wśród osób w wieku 60 lat i więcej pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy z ZUS kobiety stanowiły 23,79% (61 533), natomiast mężczyźni 76,21% (197 149). Wykres 16 Łączna liczba osób, którym wypłacono renty z tytułu niezdolności do pracy przez ZUS w grudniu 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W okresie styczeń—grudzień 2023 r. przeciętna liczba emerytów i rencistów wyniosła ogółem 7 929 950 osób, w tym 6 192 593 emerytów, 1 184 427 rencistów z tytułu renty rodzinnej, a najmniej - 552 930 rencistów z tytułu niezdolności do pracy osób. 6260889 6207106 3773966 3773748 2486923 2433358 0 2000000 4000000 6000000 8000000 Ogółemw tym 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 530854 258682 179551 61533 351303 197149 0 100000 200000 300000 400000 500000 600000 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 21 Wykres 17 Przeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów w okresie styczeń—grudzień 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2023 r. przeciętna emerytura wynosiła 3 389,49 zł (54,3% przeciętnego wynagrodzenia 22 ), renta z tytułu niezdolności do pracy 2 622,11 zł (42% przeciętnego wynagrodzenia), natomiast renta rodzinna 2 949,33 zł (47,2% przeciętnego wynagrodzenia). Wykres 18 Wysokość przeciętnej emerytury/renty w okresie styczeń—grudzień 2023 r. (w zł) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Kompleksową obsługę ubezpieczonych rolników i członków ich rodzin, dla których działalność rolnicza stanowi jedyne, bądź podstawowe źródło utrzymania, w zakresie ubezpieczenia społecznego prowadzi Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), na podstawie ustawy 23 . Liczba osób starszych objętych ubezpieczeniem społecznym rolników na koniec 2023 r. wyniosła 93 606 osób. W tej grupie dominowali mężczyźni – 85 565 osób, natomiast ubezpieczone kobiety stanowiły 8 041 osób. Dysproporcje te należy bezpośrednio wiązać m.in. z ustawowym wiekiem przechodzenia na emeryturę rolniczą, który w przypadku kobiet wynosi 60 lat, a mężczyzn – 65 lat. Na koniec 2023 r. wśród ubezpieczonych w KRUS dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą prowadziło 5 673 osób starszych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba osób w wieku 60 lat i więcej pobierających świadczenia emerytalne z KRUS wyniosła 763 855, w tym 517 862 kobiety i 245 993 mężczyzn. Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 167 733 osób starszych, w tym 81 020 kobiety i 86 713 mężczyzn. Natomiast renty rodzinne pobierało 52 138 osób starszych. Średni wiek emeryta w 2023 r. wyniósł 74 lata, natomiast rencisty 61 lat. 22 Relacja do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pomniejszonego o obligatoryjną składkę na ubezpieczenia społeczne płaconą przez ubezpieczonego. 23 z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90). 6192593 552930 1184427 0 2000000 4000000 6000000 8000000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 3270.24 3389.49 2622.11 2949.33 0 1000 2000 3000 4000 Ogółem OgółemEmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 22 Wykres 19 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2023 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. wyniósł 23 lata w przypadku emerytury rolniczej, 15 lat w przypadku renty rolniczej (ogółem). Wykres 20 Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Liczba osób skierowanych na rehabilitację leczniczą w ramach KRUS w 2023 r. w przedziale wiekowym 56—65 lat wyniosła 6 572 osoby, natomiast powyżej 65 roku życia 53 osoby. Dodatek z tytułu ukończenia 100 lat w 2023 r. wypłacono 1 183 osobom. 1.4Stan zdrowia i opieka zdrowotna Samoocena stanu zdrowia 24 Na podstawie wyników Europejskiego Badania Warunków Życia Ludności (EU-SILC) można stwierdzić, że w 2023 r. 31,8% osób w wieku 60 lat i więcej mieszkających w Polsce oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Częściej jako „dobre” lub „bardzo dobre” określali swoje zdrowie mężczyźni (34,6%) niż kobiety (29,8%). Z kolei 20,3% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. Częściej stwierdzały tak kobiety niż mężczyźni (21,4% wobec 18,9%). 24 dane w Eurostacie oznaczone jako dotyczące 2023 r. odnoszą się do sytuacjiza poprzedni rok 74,5 61,1 65,0 54,5 74,8 61,7 65,9 52,7 73,9 60,6 64,0 55,8 0,0 20,0 40,0 60,0 80,0 emerytura rolniczarenta rolnicza ogółemrenta rolnicza stałarenta rolnicza okresowa Średni wiek emeryta/rencistyŚredni wiek kobietyŚredni wiek mężczyzny 23,2 15,0 18,5 6,3 19,0 26,5 18,3 21,3 6,2 20,3 17,2 13,6 17,0 6,3 17,3 0,0 5,0 10,0 15,0 20,0 25,0 30,0 Emerytura rolniczaRenta rolnicza ogółem Renta rolnicza stałaRenta rolnicza okresowa Renta rodzinna Średni okres ogółemOkres w podziale na kobietyOkres w podziale na mężczyzn 23 Wykres 21 Samoocena zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Wykres 22 Samoocena stanu zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Zgodnie z samooceną „dobrym” lub „bardzo dobrym” zdrowiem częściej cieszyły się osoby starsze mieszkające w miastach (33,0%) niż na wsi (29,5%), a na „zły” lub „bardzo zły” stan zdrowia wskazał podobny odsetek mieszkańców wsi (20,2%) i miast (20,4%). Jednocześnie prawie połowa wszystkich osób w wieku 60 lat i więcej nie określiła swojego zdrowia w sposób jednoznaczny, 47,9% z nich stwierdziło, że ogólnie ocenia swoje zdrowie jako „takie sobie, ani dobre ani złe”. Wykres 23 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 2,0 32,6 46,6 15,3 3,6 1.8 28,0 48.9 17.7 3.7 0 10 20 30 40 50 60 Bardzo dobrzeDobrze Tak sobie, ani dobrze, ani źle ŹleBardzo źle MężczyźniKobiety Jak ogólnie ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) 2.2 30.8 46.6 16.7 3.7 1.3 28.2 50.2 16.7 3.5 0 10 20 30 40 50 60 Bardzo dobrzeDobrze Tak sobie, ani dobrze, ani źle ŹleBardzo źle MiastoWieś Jak ogólnie ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) 60.6 39.4 64.9 35.1 0 100 TakNie MężczyźniKobiety Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) 24 Wykres 24 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS W 2023 r. prawie dwie trzecie osób w wieku 60 lat i więcej (63,2%) wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały (lub przewidywano że będą trwały) co najmniej 6 miesięcy. Częściej były to kobiety (64,9%) niż mężczyźni (60,6%). Wyższy udział osób o długotrwałych problemach zdrowotnych lub chorobach przewlekłych odnotowano w miastach (63,9%) niż na wsi (61,9%). Tabela 7 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2023 r. Czy z powodu problemów zdrowotnych miał(a) Pan/Pani ograniczoną zdolność wykonywania czynności, jakie ludzie zwykle wykonują, trwającą co najmniej ostatnie 6 miesięcy? TakNie Ogółem RazemPoważnie ograniczoną Ograniczoną, ale niezbyt poważnie Nie miałem(-am) żadnych ograniczeń Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem10045,113,631,554,9 Mężczyźni10042,512,530,057,5 Kobiety10046,914,432,553,1 Miasta10044,814,030,755,2 Wieś10045,612,932,854,4 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Poważnie ograniczona lub ograniczona, ale niezbyt poważnie zdolność do wykonywania codziennych czynności (trwająca od co najmniej 6 miesięcy) dotyczyła w 2023 r. 45,1% osób starszych. Odsetek takich wskazań był o 4,4 p. proc. wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Wyższy udział deklarujących ograniczoną zdolność do wykonywania codziennych czynności (w stopniu poważnym lub niezbyt poważnym) odnotowano wśród mieszkańców wsi (45,6%) niż miast (44,8%). Warto jednak zauważyć, że ponad połowa osób w wieku 60 lat i więcej (54,9% w 2023 r.) deklaruje brak ograniczeń w wykonywaniu czynności, jakie ludzie zwykle wykonuję. Wykres 25 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Pytanie do wykresów 25 i 26: Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy zdarzyło się, że rzeczywiście potrzebował(a) Pan/Pani leczenia lub badania, tj.: — konsultacji z lekarzem rodzinnym / pierwszego kontaktu lub specjalistą (wyłączając dentystę i ortodontę) — leczenia szpitalnego, rehabilitacji — badania w laboratorium lub pracowni diagnostycznej? 63.9 36.1 61.9 38.1 0 50 100 TakNie MiastoWieś Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) 25 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Wykres 26 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Biorąc pod uwagę 12 miesięcy poprzedzających badanie, rzeczywistą potrzebę leczenia lub badania zadeklarowało 80,5% osób starszych. Z tej grupy 8,4% osób przyznało, że nie zawsze skorzystało z leczenia lub badania, gdy była taka potrzeba. Wśród nich największa część (52,7%) jako powód podała zbyt długą kolejkę lub listę oczekujących. Tabela 8 Zaspokojenie potrzeb w zakresie leczenia lub badania w 2023 r. Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy korzystał(a) Pan/Pani z leczenia lub badania za każdym razem, gdy była taka potrzeba? NieTak Ogółem razemNie, kilka razy nie skorzystałem(- łam) Nie, jeden raz nie skorzystałem(- łam) Tak, za każdym razem Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem 1008,44,73,791,6 Mężczyźni1008,35,03,391,7 Kobiety1008,44,53,991,6 Miasta1008,04,83,292,0 Wieś1009,04,64,591,0 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Ocena stanu odżywiania osób starszych 25 W ramach tego badania przeprowadzono pomiary antropometryczne: wysokości i masy ciała oraz obwodów talii i bioder, na podstawie których dokonano oceny stanu odżywienia. Wśród badanych osób w wieku ≥65 lat u 1,3% mężczyzn i 4,3% kobiet stwierdzono niedowagę . U osób z najstarszej grupy wiekowej (≥75 lat) niedowagę zaobserwowano u 1,3% mężczyzn i 5,3% kobiet. U osób w wieku ≥65 lat nadwaga występowała u 55,3% mężczyzn i 40,1% kobiet, a otyłość u 20,3% mężczyzn i 21,7% kobiet. W przypadku osób z nadmierną masą ciała u 50% mężczyzn i 70,1% kobiet występowała otyłość brzuszna. Obwód talii wskazujący na zwiększone ryzyko powikłań metabolicznych stwierdzono u 44,1% mężczyzn i 67,5% kobiet. 25 Dane pochodzą z badania przeprowadzonego w latach 2019—2020 w ramach projektu EU Menu Lot 2 realizowanego we współpracy z EFSA dotyczącymi m.in. osób starszych (w wieku ≥65 lat). Dane przekazane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Instytut Badawczy. 82.1 17.9 78.3 21.7 0 50 100 TakNie KobietyMężczyźni 82,0 18,0 78,0 22,0 0,0 50,0 100,0 TakNie MiastoWieś 26 Opublikowane w 2021 r. wyniki kompleksowego badania stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem o akronimie POLSENIOR2 przeprowadzonego przez Gdański Uniwersytet Medyczne wykazało, że według skali MNA-SF w populacji w wieku 60 lat i więcej niedożywienie występowało u 3,2% badanych osób a stan ryzyka niedożywieniem stwierdzono u 23,6% osób. Zaobserwowano przy tym, że sytuacja była bardziej niekorzystna wśród kobiet niż mężczyzn - omawiane odsetki wynosiły odpowiednio u kobiet i mężczyzn 3,6% vs 2,6% i 25,6% vs 20,6%. Zły stan odżywienia, odwodnienie organizmu, dieta niedostosowana do chorób przewlekłych tj. cukrzyca czy choroba niedokrwienna serca jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka upadków. Ponad 75% ofiar śmiertelnych upadków w Polsce stanowią osoby powyżej 65 roku życia. Z powodu starzenia się społeczeństwa od 2006 r. można zaobserwować trwały istotny statystycznie trend wzrostowy jeśli chodzi o współczynniki umieralności z powodu upadków. Obecnie upadki stanowią najważniejszą przyczynę zgonów z powodu wszystkich wypadków w polskim społeczeństwie. Stan opieki zdrowotnej dedykowanej osobom starszym w 2023 r. Osoby starsze należą do grupy pacjentów, która ze względu na częste występowanie kilku chorób przewlekłych jednocześnie, wymaga w wielu przypadkach świadczeń opieki zdrowotnej z różnych zakresów. Niezwykle istotne jest zapewnienie tym osobom dostępu do kompleksowej i skoordynowanej opieki, która odpowiadałaby na ich potrzeby, kładąc nacisk na działania zapobiegawcze. I.ŚWIADCZENIA UDZIELANE OSOBOM STARSZYM Podstawowa opieka zdrowotna Realizacja świadczeń w ramach POZ dla osób 60+ odbywa się na zasadach ogólnych, zgodnie z wykazem świadczeń określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1427). W podstawowej opiece zdrowotnej lekarze udzielili osobom starszym ponad 63,4 mln porad, co stanowiło 35,0% ogółu porad w tym zakresie. Świadczenia udzielane osobom powyżej 60. r.ż. finansowane są w POZ na podstawie rocznej stawki kapitacyjnej, która obecnie wynosi odpowiednio, dla: lekarza POZ - 215,28 zł;  pielęgniarki POZ - 52,68 zł;  położnej POZ - 34,92 zł oraz na podstawie jednostek rozliczeniowych (porady, wizyty, świadczenia, ryczałtu). Wartości stawek kapitacyjnych oraz jednostek rozliczeniowych określone są w załączniku nr 1 do zarządzenia Nr 79/2022/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 czerwca 2022 r. w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna z późn. zm. Stawka kapitacyjna korygowana jest z zastosowaniem współczynnika, który wynosi w przypadku: lekarza POZ: 2,7 – wobec osób w wieku od 66. do 75. roku życia; 3,1 – wobec osób w wieku powyżej 75. roku życia; 3,1 – wobec podopiecznego domu pomocy społecznej, zwanego dalej \"DPS\", lub placówki socjalizacyjnej, interwencyjnej lub resocjalizacyjnej,  pielęgniarki POZ: 2,0 – wobec osób w wieku powyżej 65. roku życia. W związku z powyższym, roczna wysokość stawki kapitacyjnej wynosi odpowiednio, w przypadku: 27 1)lekarza POZ: 581,26 zł – wobec osób w wieku od 66. do 75. roku życia; 667,37 zł – wobec osób w wieku powyżej 75 roku życia; 667,37 zł - wobec podopiecznego domu pomocy społecznej lub placówki socjalizacyjnej, interwencyjnej lub resocjalizacyjnej, 2)w przypadku pielęgniarki POZ: 105,36 - wobec osób w wieku powyżej 65. roku życia. Tabela 9 Dane dotyczące liczby pacjentów w wieku 65+, którym udzielono świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w latach 2022-2023 Liczba pacjentów 65+ w podstawowej opiece zdrowotnej Rok MężczyźniKobiety 20222 470 2563 907 716 20232 562 1214 005 536 Źródło: dane z NFZ Ambulatoryjna opieka specjalistyczna Świadczenia z zakresu geriatrii realizowane są również w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). Tabela 10 Liczba i wartość porad ambulatoryjnych w zakresie geriatrii udzielonych w 2023 r. osobom po 60 r. ż. Nazwa zakresu świadczeń Liczba świadczeniodawców Liczba świadczeń Liczba pacjentów po 60 r.ż. Wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych Świadczenia AOS w zakresie geriatrii 10976 50829 2178 857 482 zł Źródło: Dane NFZ W 2023 r. umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie poradni geriatrycznej podpisało109 świadczeniodawców. Udzielono ponad 76,5 tys. porad geriatrycznych o łącznej wartości ponad 8,8 mln zł. Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia 26 w 2023 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 108,7 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. W opiece specjalistycznej lekarze udzielili osobom starszym 39,7 mln porad lekarskich, tj. 30,3% wszystkich porad specjalistycznych. Lekarze dentyści udzielili osobom starszym 5,6 mln porad stomatologicznych, co stanowiło 16,1% wszystkich udzielonych przez nich porad. Przeciętna liczba porad lekarskich udzielonych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2023 r. wyniosła 9,2 porady, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 14,6 porady. W przypadku porad stomatologicznych wskaźnik ten w grupie starszych pacjentów był nieco niższy niż dla całej populacji (0,8 w porównaniu do 0,9 dla całej populacji). Opieka geriatryczna Geriatria to specjalistyczna dziedzina medycyny, która zajmuje się zdrowiem i chorobami oraz opieką i pomocą osobom w podeszłym wieku 27 . Geriatria, poprzez działania profilaktyczne, jest w stanie zapobiegać przedwczesnej niesprawności osób starszych lub ją ograniczać, a poprzez całościową ocenę proponować najbardziej efektywne i ekonomicznie uzasadnione postępowanie w specyficznych chorobach oraz szczególnych problemach 26 Dane przekazane przez GUS. 27 Zgodnie z definicją ustaloną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), 2004 28 podeszłego wieku. Jednocześnie, nie każda osoba po 60 roku życia wymaga specjalistycznej opieki geriatrycznej. Pacjent geriatryczny 28 to osoba z typową wielochorobowością w wieku podeszłym (najczęściej mająca ponad 70 lat) lub każda osoba w wieku 80 lat i więcej ze względu na związane z wiekiem zwiększone ryzyko wystąpienia złożonych patologii w wyniku m.in. znacznego ryzyka wystąpienia powikłań i poszczególnych zespołów chorobowych i tzw. „efektu domino\", wysokiego ryzyka chronicyzacji chorób ostrych i znacznego ryzyka utraty autonomii w wyniku utraty sprawności funkcjonalnej. Narodowy Fundusz Zdrowia, w odniesieniu do umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju leczenie szpitalne, finansuje świadczenia w oparciu o rozporządzenie 29 . Opieka geriatryczna sprawowana jest m.in. na oddziałach geriatrycznych, które realizują całościową, całodobową opiekę medyczną nad chorymi w wieku starszym. W przedmiotowych oddziałach hospitalizowani są pacjenci w ostrych stanach chorobowych, z chorobami przewlekłymi bądź też w celach diagnostycznych. Finansowanie świadczeń w leczeniu szpitalnym w ramach oddziałów, odbywa się na podstawie Jednorodnych Grup Pacjentów (JGP), za całą hospitalizację, tj. od dnia przyjęcia do dnia wypisu lub zgonu chorego. System JGP polega na zakwalifikowaniu zakończonej hospitalizacji do jednej z grup, wyodrębnionych według kryterium spójności postępowania medycznego, porównywalnego stopnia zużycia zasobów, standaryzowanego czasu pobytu i innych uznanych parametrów. Tabela 11 Dane dotyczące świadczeń z zakresu geriatria – hospitalizacja za 2023 r. Nazwa zakresu świadczeń Liczba pacjentów 60+ Wartość rozliczonych świadczeń dla osób 60+ Liczba świadczeniodawców Geriatria - hospitalizacja31 412290 664 548,18 zł71 Źródło: Dane NFZ W 2023 r. na oddziałach geriatrycznych znajdowało się 1316 łóżek 30 . W ramach leczenia szpitalnego świadczeniodawca udzielający świadczeń w trybie hospitalizacji i hospitalizacji planowej (z wyjątkiem oddziałów szpitalnych o profilu pediatrycznym, neonatologicznym oraz położniczo-ginekologicznym) jest zobowiązany do opracowania i wdrożenia procedury oceny geriatrycznej pacjenta. W ramach tej oceny świadczeniodawca ma obowiązek: udokumentowania kwalifikacji do świadczenia na podstawie skali VES-13, stanowiącej załącznik nr 11a do zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne oraz leczenie szpitalne – świadczenia wysokospecjalistyczne (obecnie obowiązujące zarządzenie nr 1/2022/DSOZ z dnia 3 stycznia 2022 r. z późn. zm.); udokumentowania przeprowadzenia oceny geriatrycznej przez lekarza geriatrę lub konsultacyjny zespół geriatryczny (dotyczy świadczeniodawców realizujących świadczenia, którzy nie dysponują oddziałem geriatrycznym ani poradnią geriatryczną); prowadzenia dokumentacji dodatkowej — Karty całościowej oceny geriatrycznej, której wzór określony jest w załączniku nr 11b do ww. zarządzenia. Kartę oceny geriatrycznej dołącza się do historii choroby. 28 zgodnie z definicją ustaloną przez Sekcję Geriatryczną Europejskiego Towarzystwa Lekarskiego, 29 Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 870 z późn. zm.). 30 Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą, dane przekazane przez Centrum e-Zdrowia 29 Tabela 12 Liczba pacjentów i wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych w zakresie świadczenia: Całościowa ocena geriatryczna Nazwa produktu rozliczeniowego Rok realizacji Liczba pacjentów Wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych Całościowa ocena geriatryczna202317 1114 676 018 zł Źródło: Dane NFZ Świadczenie „Całościowa opieka geriatryczna” rozliczono w 2023 r. dla ponad 17 tys. pacjentów, a wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych wyniosła niemal 4,7 mln zł. Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o szczególnej opiece geriatrycznej W dniu 17 sierpnia 2023 r. została podpisana ustawa 31 - większość przepisów tej regulacji weszło w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Głównym celem zmian systemowych wprowadzanych ww. ustawą jest zapewnienie opieki geriatrycznej osobom starszym i sprzyjanie zdrowemu starzeniu się, zapobieganie postępowi chorób przewlekłych i wystąpieniu lub pogłębianiu się niepełnosprawności, m.in. poprzez zapewnienie działań profilaktycznych i promocji zdrowia dostosowanych do potrzeb osób starszych, w tym mających na celu zapobieganie niepełnosprawności i niesamodzielności tych osób. Jednakże, ze względu na liczne uwagi dotyczące jej zapisów oraz zgłaszane trudności związane z wdrażaniem przedmiotowego aktu, podjęto decyzję o rozpoczęciu działań zmierzających do weryfikacji ustawy w celu jej nowelizacji. Niezbędne jest m.in. przeprowadzenie dodatkowej analizy rozwiązań zaproponowanych w ustawie i harmonogramu przyjętych działań w konsultacji z ekspertami i głównymi interesariuszami całego procesu. Przedmiotowe zadanie zdecydowano się powierzyć Zespołowi do spraw organizacji profilaktyki i opieki zdrowotnej dla osób starszych, powołanemu zarządzeniem ministra właściwego do spraw zdrowia 32 . Opieka długoterminowa Opieka długoterminowa w ramach systemu ochrony zdrowia dedykowana jest osobom przewlekle chorym, których stan zdrowia nie wymaga leczenia w warunkach oddziału szpitalnego, natomiast powoduje występowanie poważnych deficytów w samoopiece i samopielęgnacji, uniemożliwiając niezależne, samodzielne funkcjonowanie. 33 Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w ramach opieki długoterminowej są udzielane w warunkach: stacjonarnych – w zakładach opiekuńczo-leczniczych (ZOL) i zakładach pielęgnacyjno- opiekuńczych (ZPO); domowych – pielęgniarska opieka długoterminowa i zespół długoterminowej opieki domowej. 34 W ramach opieki stacjonarnej w 2023 r. funkcjonowało: 466 zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych/opiekuńczo leczniczych, 59 zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie/ opiekuńczo leczniczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie. Tabela 13 Dane dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w 2023 r. Nazwa rodzaju świadczeń Liczba pacjentów 60+ Krotność rozliczonych świadczeń Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Liczba świadczeniodawców Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze 107 21124 800 8993 086 536 585,16 zł1 455 Źródło: Dane NFZ 31 o szczególnej opiece geriatrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1831, z 2024 r. poz. 834). 32 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw organizacji profilaktyki i opieki zdrowotnej dla osób starszych (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 41). 33 Wykaz i warunki realizacji świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń opieki długoterminowej zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (Dz.U. z 2024 r. poz. 253). 34 Zgodnie z § 4 ust. 1 i § 6 ww. rozporządzenia. 30 W 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano: 9,41 mln wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty (opieka domowa), 3,04 mln porad lekarskich (z czego 2,88 mln w opiece stacjonarnej i 0,16 mln w opiece domowej), 25,65 mln osobodni 35 (z czego 8,94 mln w opiece stacjonarnej i 16,71 mln w opiece domowej). Reforma D1.2 Zwiększenie efektywności, dostępności i jakości świadczeń opieki długoterminowej podmiotów leczniczych na poziomie powiatowym W latach 2022—2023 Ministerstwo Zdrowia realizowało dwa kamienie milowe (D1L oraz D2L) w ramach reformy D1.2: Zwiększenie efektywności, dostępności i jakości usług opieki długoterminowej świadczeniodawców opieki zdrowotnej na poziomie powiatowym Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Celem tej reformy jest wspieranie przekształcenia szpitali powiatowych w jednostki lub ośrodki opieki długoterminowej i geriatrycznej. 30 czerwca 2022 r. w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Zdrowia opublikowano raport pn. „Kompleksowy przegląd możliwości tworzenia w szpitalach powiatowych ośrodków opieki długoterminowej oraz oddziałów geriatrycznych w Polsce” (D1L). W dokumencie zidentyfikowano te obszary funkcjonowania placówek ochrony zdrowia, które pozwalają na przekształcenie istniejących zasobów w ośrodki opieki długoterminowej lub oddziały geriatryczne. Dokument pn. “Zakres wsparcia zmian struktury organizacyjnej szpitali powiatowych w zakresie opieki długoterminowej lub geriatrycznej na poziomie lokalnym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej” (D2L) został opublikowany w dniu 14 lipca 2023 r. Przedstawia on podstawowe informacje dotyczące sposobu wsparcia zmian struktury organizacyjnej szpitali powiatowych. W oparciu o akty prawne/dokumenty wytworzone w ramach kamienia milowego D2L, opracowany zostanie wykaz szpitali powiatowych wybranych do uzyskania dodatkowego wsparcia na utworzenie łóżek opieki długoterminowej lub geriatrycznej (kamień milowy D3L). Reforma A4.6. Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej W 2023 r. trwały prace nad opracowaniem przeglądu systemu opieki długoterminowej w Polsce. Działanie to było realizowane przez Bank Światowy we współpracy z Ministrem Zdrowia, Ministrem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, przy koordynacyjnym wsparciu Ministra Funduszu i Polityki Regionalnej, a od 2024 r. również Ministra do spraw Polityki Senioralnej. Przegląd opracowany przez Bank Światowy jest wypełnieniem kamienia milowego A69G. Raport został opublikowany na stronie Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w dniu 28 czerwca 2024 r. Reforma realizowana jest w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Sformułowane w raporcie rekomendacje mają stanowić punkt wyjścia do przeprowadzenia reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, obejmującej zmianę odpowiednich aktów prawnych wdrażających priorytety reformy opieki długoterminowej zidentyfikowane w ww. przeglądzie strategicznym (kamień milowy A70G). Opieka paliatywna i hospicyjna Opieka paliatywna i hospicyjna to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe pacjentów chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, a także łagodzenie cierpień psychicznych, 35 Liczba osobodni została wyrażona jako różnica pomiędzy datą wypisu i datą przyjęcia (z wyjątkiem sytuacji, w której wypis nastąpił w dniu przyjęcia — wtedy liczba osobodni przyjmuje wartość równą 1). Pobyt pacjenta na przepustce został uznany jako 50% osobodnia, a pobyt pacjenta w szpitalu jako 15% osobodnia. 31 duchowych i socjalnych. Świadczenia gwarantowane w opiece paliatywno-hospicyjnej przysługują świadczeniobiorcom chorującym na nieuleczalne, postępujące, ograniczające życie choroby nowotworowe i nienowotworowe 36 . Świadczenia gwarantowane w ramach opieki paliatywnej i hospicyjnej są udzielane w warunkach: stacjonarnych –w oddziałach medycyny paliatywnej/hospicjum stacjonarnym; ambulatoryjnych – w poradni medycyny paliatywnej; domowych – w ramach hospicjum domowego przez zespół medycyny paliatywnej. Zgodnie z danymi z Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą 37 , w zakresie opieki paliatywnej i hospicyjnej funkcjonowało: 151 hospicjów stacjonarnych 38 , z liczbą łóżek wynoszącą 3 574; 823 hospicjów domowych 39 ; 12 dziennych ośrodków opieki paliatywnej lub hospicyjnej 40 , z liczbą miejsc dziennych równą 126. Powyższe dane przedstawiają liczbę komórek organizacyjnych, a nie liczbę podmiotów, ponieważ jeden podmiot może mieć kilka komórek. Tabela 14 Dane dotyczące świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej za 2023 r. Nazwa rodzaju świadczeńLiczba pacjentów 60+ Krotność rozliczonych świadczeń Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Liczba świadczeniodawców Opieka paliatywna i hospicyjna 89 5977 546 437,001 343 133 000,79 zł539 Źródło: Dane NFZ Rehabilitacja Świadczenia rehabilitacyjne w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego realizowane i finansowane są w oparciu o rozporządzenie 41 . W rodzaju rehabilitacja lecznicza nie wyodrębniono świadczeń dedykowanych wyłącznie osobom w wieku powyżej 60 lat. W związku z powyższym, świadczeniobiorcy, w zależności od aktualnego stanu zdrowia, korzystają na zasadach ogólnych z rehabilitacji udzielanej w warunkach: ambulatoryjnych, domowych,  ośrodka/oddziału dziennego, stacjonarnych. Świadczeniami z zakresu rehabilitacji leczniczej mogą być objęci pacjenci z bardzo szerokim zakresem zaburzeń i dysfunkcji (ortopedycznych, reumatologicznych, neurologicznych, onkologicznych itp.). W zależności od stanu zdrowia świadczeniobiorcy, lekarz kierujący, wystawiając skierowanie, decyduje w ramach jakiego zakresu prowadzona ma być rehabilitacja. 36 Zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 262). 37 Stan na dzień 31.12.2023 r. 38 kod resortowy komórki 2184. 39 kod resortowy komórki 2180. 40 kod resortowy komórki 2182. 41 Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. 2021, poz. 265, z późn. zm.) 32 Tabela 15 Dane dotyczące świadczeń z zakresu rehabilitacji leczniczej udzielonych osobom po 60 r.ż. Nazwa rodzaju świadczeńLiczba świadczeniodawców Liczba rozliczonych świadczeń 60+ Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Rehabilitacja lecznicza2 62099 082 3714 404 500 427,88 zł Źródło: Dane NFZ Tabela 16 Najczęściej występujące rozpoznania wśród pacjentów powyżej 60 r.ż., którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej. Nazwa rozpoznania głównegoLiczba pacjentów 60+ krotność rozliczonych produktów 60+ Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa 285 94711 256 609238 897 418,25 zł Zwyrodnienia wielostawowe220 30510 214 890239 651 166,53 zł Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych /gonartroza/ 132 4676 679 058165 918 216,04 zł Zaburzenia korzeni nerwów rdzeniowych i splotów nerwowych 109 3184 314 58588 656 169,07 zł Inne spondylozy90 1682 662 099114 012 408,27 zł Inne choroby krążka międzykręgowego 87 3143 160 60866 623 745,27 zł Choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych /koksartroza/ 66 1304 752 675178 061 254,66 zł Bóle grzbietu63 3812 299 87545 956 641,75 zł Pierwotna obustronna gonartroza49 5221 514 899184 802 641,20 zł Uszkodzenia barku47 2781 823 0263 497 811,68 zł Źródło: Dane NFZ W 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu rehabilitacji, udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano: 898 tys. porad lekarskich, 3,41 mln wizyt fizjoterapeutycznych, 183 mln zabiegów fizjoterapeutycznych, 8,34 mln osobodni. Opieka psychiatryczna Realizacja świadczeń gwarantowanych psychiatrycznych, psychologicznych, psychoterapeutycznych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień odbywa się, co do zasady, na zasadach określonych przepisami rozporządzenia 42 . Osoby dorosłe, tj. powyżej 18 r.ż., mogą również skorzystać z powyższych świadczeń (z wyłączeniem leczenia uzależnień) zorganizowanych w formie pilotażowego programu w centrach zdrowia psychicznego. Rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu psychiatrii wyróżnia następujące zakresy świadczeń dedykowane grupie osób powyżej 60 r.ż.:  świadczenia stacjonarne — świadczenia psychogeriatryczne obejmujące diagnostykę i leczenie osób z zaburzeniami psychicznymi, w szczególności zaburzeniami procesów poznawczych, u osób powyżej 60 roku życia.  świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne obejmujące diagnostykę, leczenie i rehabilitację osób z zaburzeniami psychicznymi powyżej 60 roku życia. Tabela 17 Dane dotyczące świadczeń psychogeriatrycznych udzielanych osobom w wieku powyżej 60 r.ż. w 2023 r. 42 Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz.U. z 2019 r. poz. 1285) Nazwa zakresu świadczeńLiczba pacjentów w 2023 r. Wartość rozliczonych świadczeń w 2023 r. Świadczenia psychogeriatryczne 04.4712.021.025 683105 244 520,46zł Świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne 1 46618 570 109,77 zł 33 Źródło: Dane NFZ II.KADRA UDZIELAJĄCA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH OSOBOM STARSZYM Lekarze Lekarze udzielający świadczeń osobom dorosłym w głównej mierze zapewniają wsparcie rosnącej liczbie osób starszych. Osoby w starszym wieku są bardzo niejednorodną grupą, zarówno pod względem fizycznym, psychicznym, jak i społecznym. Osoby starsze charakteryzują się odmiennymi potrzebami zdrowotnymi oraz wymagają zróżnicowanych świadczeń opieki zdrowotnej. Specjalistami w sposób szczególny predysponowanymi do sprawowania opieki nad pacjentami w wieku starszym, których problemy medyczne są najbardziej skomplikowane i którzy cechują się znacznym ryzykiem powstania lub nasilenia niesprawności, są geriatrzy. Według stanu na grudzień 2023 r. liczba lekarzy specjalistów geriatrii wykonujących zawód 43 wynosiła 565 (dla porównania w grudniu 2015 r. było 338 lekarzy) oraz 19 238 lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych – dodatkowych 2 463 lekarzy. Ministerstwo Zdrowia szczegółowo przeanalizowało wymienialność lekarzy specjalistów w poszczególnych latach. Jednym z głównych problemów dotyczących kadry medycznej w Polsce jest wiek znaczącej grupy pracowników medycznych (wielu z nich jest w wieku okołoemerytalnym). Z przedstawionych poniżej danych wynika, że w przypadku lekarzy specjalistów z zakresu geriatrii, medycyny paliatywnej, czy neurologii, poziom kształcenia nie powinien spowodować znacznych problemów z zastępowalnością odchodzących lekarzy. Problem z wymienialnością pokoleniową może dotknąć natomiast dziedzinę chorób wewnętrznych. Tabela 18 Wymienialność lekarzy wybranych specjalizacji do lat 2027—2028 44 DziedzinaLiczba lekarzy, którzy prawdopodobnie zasilą rynek pracy po ukończeniu szkolenia specjalizacyjnego (C) Maksymalny rok ukończenia szkolenia specjalizacyjnego (lekarzy, którzy są w trakcie specjalizacji wg bazy SMK (stan na kwiecień 2023 r.) Liczba lekarzy, którzy osiągną wiek emerytalny do maksymalnego roku ukończenia szkolenia specjalizacyjnego. (D) Zmiana w liczbie lekarzy, którzy wejdą na rynek pracy i osiągną wiek emerytalny (co nie oznacza, że odejdą z rynku pracy) do maksymalnego roku ukończenia szkolenia specjalizacyjnego (C-D) Choroby wewnętrzne 2 45720284 928-2 471 Geriatria982028980 Medycyna paliatywna 116202710115 Neurologia674202863935 Źródło: Opracowanie Departamentu Analiz i Strategii na podstawie danych CRL, NFZ, ZUS, SMK, Ministerstwa Zdrowia Pielęgniarki Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi sprawują również pielęgniarki i pielęgniarze z kwalifikacjami specjalistycznymi oraz przygotowani na poziomie ogólnym do sprawowania opieki 43 Zarejestrowanych w Centralnym Rejestrze Lekarzy i Lekarzy Dentystów prowadzonym przez Naczelną Radę Lekarską. 44 Opracowanie DAiS na podstawie danych CRL, NFZ, ZUS, SMK, Ministerstwa Zdrowia. 04.2704.020.02 34 nad pacjentem w różnym stanie zdrowia, którzy w toku kształcenia przeddyplomowego uzyskali kompetencje do sprawowania opieki specjalistycznej, w tym m.in. w zakresie: chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia,  pielęgniarstwa opieki długoterminowej, neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, opieki paliatywnej, podstaw rehabilitacji, zgodnie ze standardem kształcenia przygotowującym do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, który określa rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Sukcesywnie zwiększa się liczba zatrudnionych w systemie opieki zdrowotnej pielęgniarek i położnych. Zgodnie z danymi z Centralnego Rejestru Pielęgniarek i Położnych w 2023 r. było 269 168 pielęgniarek i położnych aktywnych zawodowo, w tym 239 257 pielęgniarek oraz 29 911 położne. Liczba pielęgniarek mających specjalizację lub kursy specjalizacyjne, zatrudnionych według podstawowego miejsca pracy, według stanu na dzień 31.12.2023 r., wynosiła w następujących dziedzinach 45 : geriatrii – 2 583; opieki długoterminowej – 6 434; opieki paliatywnej – 3 054. Opiekunowie medyczni Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r., w placówkach ochrony zdrowia – według podstawowego miejsca zatrudnienia – pracowało 13 477 opiekunów medycznych 46 . Wykres 27 Liczba opiekunów medycznych, pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa na koniec 2023 r. Źródło: Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-88 Sprawozdanie o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą wg stanu na dzień 31.12.2023 r. (bez podmiotów podległych MSWiA oraz MS) 45 Źródło danych — sprawozdanie MZ-89 o specjalistach pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą. 46 W oparciu o sprawozdanie (MZ-88) o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą. 1293 1153 607 367 793 1258 1744 375 537 229 911 1872 241 507 953 637 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podlaskie Podkarpackie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie Opiekunowie medyczni (pracujący, dla których jednostka sprawozdawcza jest głównym miejscem pracy) 35 Wykres 28 Liczba opiekunów medycznych, którzy pracowali w opiece długoterminowej w podziale na województwa na dzień 31.12.2023 r. Źródło: Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-29A za 2022 r. Sprawozdanie o działalności podmiotu wykonującego działalność leczniczą w zakresie długoterminowej opieki zdrowotnej wg stanu na dzień 31.12.2023 r. Mając na uwadze kwestie związane z zatrudnieniem opiekunów medycznych w opiece długoterminowej, należy wskazać, iż – zgodnie z danymi Centrum e-Zdrowia – 8 527 opiekunów medycznych realizowało świadczenia w opiece długoterminowej w 2023 r., w tym 2 457 w ramach umowy cywilnoprawnej. Dane te, w przypadku osób pracujących na stanowisku opiekuna w kilku podmiotach, mogą uwzględniać te osoby kilka razy. Jednocześnie z danych uzyskanych z Systemu Informacji Oświatowej (SIO) wynika, iż w roku szkolnym 2022/2023 w semestrze jesiennym 5 231 osób ukończyło szkolę policealną oraz zdało egzamin zawodowy, uzyskując kwalifikacje zawodowe do wykonywania zawodu opiekuna medycznego. W semestrze wiosennym było to 3 146 osób. III.ROZWÓJ KADR W OCHRONIE ZDROWIA Kształcenie Lekarzy Kształcenie na studiach przygotowujących do wykonywania zawodu lekarza musi uwzględniać szczególne rozwiązania przewidziane w przepisach rozporządzenia 47 , które zostało wydane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia 48 . Standardy te są zbiorem reguł i wymagań w zakresie kształcenia, dotyczących sposobu organizacji kształcenia, osób prowadzących to kształcenie, ogólnych i szczegółowych efektów uczenia się, a także sposobu weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się. Przeprocedowany został standard kształcenia dla lekarza i lekarza dentysty, który ma obowiązywać od roku akademickiego 2024/2025 tj. rozporządzenie 49 . W nowym standardzie kształcenia dla lekarza wskazano, że: w zakresie wiedzy absolwent zna i rozumie, m.in.: procesy zachodzące podczas starzenia się organizmu i zmiany w funkcjonowaniu narządów związane ze starzeniem; 47 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 755 oraz z 2022 r. poz. 157 i 1742) 48 na podstawie upoważnienia zawartego w art. 68 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.). 49 Ministra Edukacji i Nauki z dnia 29 września 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. poz. 2152). 932 547 535 259 516 732 1117 252 483 127 487 1191 215 293 460 381 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 36  wpływ stresu oksydacyjnego na komórki i jego znaczenie w patogenezie chorób oraz w procesach zachodzących podczas starzenia się organizmu; postawy społeczne wobec choroby, niepełnosprawności i starości oraz specyficzne oddziaływanie stereotypów, uprzedzeń i dyskryminacji;  psychospołeczne konsekwencje choroby dla rodziny pacjenta (rodzina z chorym dzieckiem, w tym nastoletnim, dorosłym i osobą starszą); przebieg i objawy procesu starzenia się organizmu oraz zasady całościowej oceny geriatrycznej i opieki interdyscyplinarnej w odniesieniu do osób starszych;  odrębności w objawach klinicznych, diagnostyce i terapii najczęstszych chorób występujących u osób starszych;  zagrożenia związane z hospitalizacją osób starszych; podstawowe zasady organizacji opieki nad osobą starszą i obciążenia opiekuna osoby starszej;  specyfikę zaburzeń psychicznych i ich leczenia u dzieci, w tym nastoletnich, oraz osób starszych; w zakresie umiejętności absolwent potrafi:  zebrać wywiad z dorosłym, w tym osobą starszą, wykorzystując umiejętności dotyczące treści, procesu i percepcji komunikowania się, z uwzględnieniem perspektywy biomedycznej i perspektywy pacjenta;  przeprowadzić pełne i ukierunkowane badanie fizykalne dorosłego dostosowane do określonej sytuacji klinicznej, w tym badanie geriatryczne. W 2023 r. przyznano 155 miejsc dla dziedziny geriatria na postępowanie kwalifikacyjne. Jest to liczba zwiększona w porównaniu do poprzednich lat – dla porównania w 2022 r. przyznano 70 miejsc. Jednocześnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy 50 oraz rozporządzenia 51 co roku, w wyniku rewaloryzacji wzrasta od 1 lipca wynagrodzenie lekarzy rezydentów odbywających specjalizację w dziedzinach priorytetowych, do których zalicza się geriatrię i choroby wewnętrzne. Od 1 lipca 2023 r. wynagrodzenie zasadnicze brutto lekarza odbywającego specjalizację w pierwszych dwóch latach zatrudnienia w trybie rezydentury z geriatrii lub chorób wewnętrznych wynosiło 8 308 zł. Po dwóch latach zatrudnienia w tym trybie dla rezydentów w dziedzinie geriatrii i chorób wewnętrznych wzrasta ono do 9 063 zł. Wynagrodzenia dla lekarzy dziedzin niepriorytetowych wynoszą analogicznie 7552 zł, a po dwóch latach – 7 779 zł. Nowelizacja ustawy 52 wprowadziła rozwiązanie, dzięki któremu lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w ramach rezydentury mogą otrzymać dodatkowo wynagrodzenie zasadnicze wyższe o 600 zł miesięcznie (w dziedzinie niepriorytetowej) lub wyższe o 700 zł miesięcznie (w dziedzinie priorytetowej). Aby otrzymać to wynagrodzenie lekarz musi zobowiązać się do przepracowania – w podmiocie leczniczym, finansowanym ze środków publicznych – łącznie 2 lata w ciągu kolejnych pięciu lat następujących po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego. Ponadto wprowadzono możliwość prowadzenia postępowania kwalifikacyjnego dla lekarzy i lekarzy dentystów na wolne miejsca specjalizacyjne w całym kraju, a nie jak było to możliwe wcześniej, tylko w obrębie jednego województwa. Przyznano możliwość wskazania w priorytetowej kolejności 15 wariantów wyborów obejmujących dziedzinę, tryb i miejsce odbywania szkolenia specjalizacyjnego. W przypadku pozostawania niewykorzystanych miejsc specjalizacyjnym w danym postępowaniu kwalifikacyjnym jest możliwość przeprowadzenia dodatkowego naboru tylko dla dziedzin priorytetowych, w tym dla geriatrii i chorób wewnętrznych. 50 z dnia 26 maja 2022 r. o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. 2022 poz. 1352). 51 Ministra Zdrowia z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury (Dz. U. 2024 poz. 957). 52 z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2024 r. poz. 1287). 37 Obowiązujące przepisy umożliwiają także przystąpienie o rok wcześniej niż dotychczas do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego lekarzom, którzy ukończyli przedostatni rok szkolenia specjalizacyjnego. Należy jednak podkreślić, że kluczową rolę w kreowaniu kadry lekarzy specjalistów w dużej mierze odgrywają kierownicy podmiotów leczniczych, którzy posiadają niezależne narzędzia motywacyjne zachęcające lekarzy do podejmowania szkolenia specjalizacyjnego w danej dziedzinie medycyny zarówno w trybie rezydenckim, jak i pozarezydenckim. Zgodnie z danymi z Systemu Monitorowania Kształcenia (SMK): liczba lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie geriatria (aktywny EKS) wynosi 93; liczba lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie geriatria (papierowa karta specjalizacji) wynosi10; Powyższe dane dotyczą osób, które aktualnie odbywają specjalizację. Dodatkowo, w 2023 r. (w dwóch sesjach) opublikowano dla dziedziny geriatria 154 miejsca rezydencie i 254 pozarezydenckie. W ramach tych miejsc specjalizację rozpoczęło 26 osób. Kształcenie pielęgniarek i położnych W 2023 r. kontynuowane były prace nad zmianą standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodów pielęgniarki i położnej. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia 53 przygotował zmiany obszarów kompetencyjnych dla absolwentów studiów I i II stopnia kierunków pielęgniarstwo położnictwo, mające na celu upraktycznienie kształcenia tak, aby było dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy. Projekt standardów został przekazany, zgodnie z właściwością, do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, celem procedowania legislacyjnego. Poniższe tabele prezentują dane dotyczące liczby pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi. Liczba pielęgniarek, które rozpoczęły w 2023 r. specjalizację w dziedzinie:  pielęgniarstwo geriatryczne — 109 osób;  pielęgniarstwo opieki długoterminowej — 166 osób;  pielęgniarstwo opieki paliatywnej — 183 osoby. Tabela 19 Liczba pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Dziedzina specjalizacjiLiczba pielęgniarek, które uzyskały tytuł specjalisty w 2023 r. Liczba pielęgniarek ze specjalizacją — (stan na dzień 31.12.2023 r.) Pielęgniarstwo zachowawcze/internistyczne 2 89417 791 Pielęgniarstwo opieki długoterminowej/przewlekle chorych i niepełnosprawnych 2103 873 Pielęgniarstwo opieki paliatywnej2873 074 Pielęgniarstwo rodzinne dla pielęgniarek 8804 786 Pielęgniarstwo geriatryczne1433 251 Pielęgniarstwo chirurgiczne2 62216 396 Pielęgniarstwo diabetologiczne -432 Pielęgniarstwo kardiologiczne -2 423 53 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw opracowania zmian w standardach kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 47). 38 Pielęgniarstwo neurologiczne -514 Ogółem7 03652 540 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych Liczba pielęgniarek, które zostały zakwalifikowane w 2023 r. na kurs kwalifikacyjny w dziedzinie:  pielęgniarstwo geriatryczne - 55 osób  pielęgniarstwo opieki długoterminowej - 184 osoby  pielęgniarstwo opieki paliatywnej - 42 osoby podstawy opieki paliatywnej - 317 osób. Tabela 20 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Dziedzina kursu kwalifikacyjnego Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa w 2023 r. Liczba kadr pielęgniarskich (stan na dzień 31.12.2023 r.) Pielęgniarstwo rodzinne dla pielęgniarek 35340 507 Pielęgniarstwo opieki długoterminowej/ przewlekle chorych i niepełnosprawnych 14119 270 Pielęgniarstwo opieki paliatywnej405 317 Pielęgniarstwo zachowawcze/internistyczne 534 017 Pielęgniarstwo geriatryczne841 811 Pielęgniarstwo diabetologiczne32236 Pielęgniarstwo chirurgiczne 1014 476 Pielęgniarstwo kardiologiczne 2342 744 Pielęgniarstwo anestezjologiczne i intensywnej opieki 68625 411 Pielęgniarstwo neurologiczne274584 Pielęgniarstwo psychiatryczne2115 009 Ogółem2 209109 382 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych Tabela 21 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy specjalistyczne w wybranych zakresach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Zakres kursu specjalistycznego Liczba pielęgniarek (stan na dzień 31.12.2023 r.) Kompleksowa pielęgniarska opieka nad pacjentem z najczęstszymi schorzeniami wieku podeszłego 12 876 Podstawy opieki paliatywnej /podstawy terapii objawowej w opiece paliatywnej 7 998 Opieka geriatryczna4 065 Pielęgnowanie pacjenta dorosłego wentylowanego mechanicznie4 543 Terapia bólu przewlekłego u dorosłych4 862 Terapia bólu ostrego u dorosłych4 538 Leczenie ran dla pielęgniarek36 559 Opieka nad osobami z cukrzycą stosującymi terapię ciągłego podskórnego wlewu insuliny CPWI 185 Edukator w chorobach układu krążenia1 797 Opieka nad pacjentem w trakcie choroby Covid-19 oraz po jej przebyciu 266 Opieka nad pacjentem z chorobami układu oddechowego799 Ogółem78 488 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych 39 Dofinansowanie szkoleń specjalizacyjnych dla pielęgniarek i położnych z budżetu państwa W trosce o wysoką jakość świadczeń udzielanych w ramach opieki nad osobami starszymi i niesamodzielnymi, pielęgniarki mogą podnosić swoje kwalifikacje zawodowe uczestnicząc w różnych formach kształcenia podyplomowego, których celem jest uzyskanie specjalistycznej wiedzy i umiejętności do udzielania określonych świadczeń zdrowotnych lub doskonalenia posiadanych umiejętności zawodowych w określonej dziedzinie pielęgniarstwa. Jednym z tych szkoleń, które jest dofinasowane przez Ministra Zdrowia jest szkolenie specjalizacyjne. Mając na uwadze wsparcie rozwoju zawodowego absolwentów kierunków pielęgniarstwo i położnictwo w ramach kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych, Minister Zdrowia corocznie dofinansowuje szkolenia specjalizacyjne dla tych grup zawodowych, w ramach posiadanych środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Zgodnie z Obwieszczeniem 54 , minimalna liczba miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych rozpoczynających specjalizację w 2023 r. wynosiła 2 525, maksymalna kwota dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego wynosiła 3 950 zł, natomiast maksymalna kwota przeznaczona na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. wynosiła 10 000 000 zł. Kształcenie fizjoterapeutów Fizjoterapia stanowi niezwykle istotną część systemu usług opieki zdrowotnej oraz procesu rehabilitacyjnego. Pełni ona szczególną rolę w utrzymaniu sprawności ruchowej osób starszych. Rehabilitacja włączona na odpowiednim etapie może wpłynąć na poprawę funkcjonowania oraz wydłużenie okresu sprawności seniorów. Zabiegi z zakresu fizjoterapii w tej grupie wiekowej są również istotnie z punktu widzenia ograniczenia występowania dolegliwości bólowych, upadków oraz urazów. Fizjoterapeuci są członkami szerokiego interdyscyplinarnego zespołu leczniczego. Zarządzeniem Ministra Zdrowia 55 został powołany Zespół do spraw ewaluacji standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Zespół ekspertów przygotował zmianę standardów kształcenia do wykonywania zawodu fizjoterapeuty, które w sierpniu 2023 r. zostały przekazane do Ministerstwa Edukacji i Nauki celem dalszego procedowania. Kształcenie opiekunów medycznych Zgodnie z ustawą 56 w ramach ustawicznego rozwoju zawodowego , przewiduje się prowadzenie kursów kwalifikacyjnych, mających na celu uzyskanie przez osobę wykonującą dany zawód medyczny dodatkowej wiedzy i umiejętności zawodowych niezbędnych do wykonywania określonych czynności zawodowych. Do kształcenia w ramach kursu kwalifikacyjnego będzie mogła przystąpić osoba uprawniona do wykonywania zawodu medycznego, która posiada co najmniej 3-letni staż pracy w zawodzie medycznym, dla którego jest prowadzony kurs kwalifikacyjny. Kursy te będą realizowane przez uczelnie, które prowadzą kształcenie na studiach umożliwiających uzyskanie wykształcenia niezbędnego do wykonywania danego zawodu medycznego oraz Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (CMKP) w oparciu o program opracowany przez zespół ekspertów powołanych przez dyrektora CMKP i zatwierdzony przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Ponadto, w ramach projektu „Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno – demograficzne kraju”, dofinansowanego ze środków Programu Operacyjnego Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), planowana jest 54 z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie minimalnej liczby miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych, maksymalnej kwoty dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego oraz maksymalnej kwoty przeznaczonej na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. (Dz. Urz. Min. Zdr. z 2022 r. poz. 129), 55 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 lipca 2022 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw ewaluacji standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 80). 56 z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. poz. 1972). 40 realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych, uzupełniającego w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Umożliwi to uzupełnienie wiedzy i umiejętności osobom, które uzyskały kwalifikacje opiekuna medycznego przed wdrożeniem zmienionej podstawy programowej kształcenia w tym zawodzie – do poziomu umożliwiającego wykonywanie wybranych czynności, takich jak m.in. czynności z zakresu pobierania krwi żylnej i włośniczkowej oraz innych materiałów do badań laboratoryjnych czy podawanie leków różnymi drogami. 1.5 Dostępne formy aktywności Korzystanie z Internetu W Polsce w 2023 r. z Internetu (w ciągu ostatnich 3 miesięcy poprzedzających badanie) korzystało około 62% osób w wieku 60—74 lata, wobec 61,1% w roku poprzednim 57 . Kilka razy dziennie z Internetu korzystało 27,9% osób z tej grupy wieku, raz dziennie lub prawie codziennie—19,7%, a przynajmniej raz w tygodniu, ale nie każdego dnia—11,6%. Rzadziej niż raz w tygodniu z Internetem łączyło się 2,6% osób w wieku 60—74 lata. Jednocześnie, korzystanie z Internetu lub dostęp do Internetu nie jest równoznaczny z brakiem wykluczenia cyfrowego seniorów. Tylko posiadanie umiejętności cyfrowych przynajmniej na podstawowym poziomie jest gwarancją braku takiego wykluczenia i możliwość pełnego korzystania z zasobów i możliwości jakie oferuje Internet. Zgodnie z danymi GUS z 2023 r. natomiast jedynie 15,4% seniorów w wieku 60—74 lata posiadało minimum podstawowe kompetencje cyfrowe. Wykres 29 Częstotliwość korzystania z Internetu przez osoby w wieku 60 —74 lata w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS Kobiety częściej niż mężczyźni są użytkownikami sieci Internet. W 2023 r. 63,8% kobiet i 59,4% mężczyzn w analizowanej grupie wieku korzystało z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Wykres 30 Osoby w wieku 60 —74 lata korzystające z Internetu w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS 57 Korzystających w ogóle z Internetu było 70,7% w tej grupie wiekowej. 61.9 27.9 19.7 11.6 2.6 59.4 27.6 19 9.8 3 63.8 28.2 20.3 13 2.4 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy kilka razy dziennie raz dziennie lub prawie codziennie przynajmniej raz w tygodniu, ale nie kadego dnia rzadziej niż raz w tygodniu osoby w wieku 60-74 lataMężczyźniKobiety 71.9 63.8 3.1 5 28.1 69.2 59.4 3.2 6.7 30.8 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy od 3 miesięcy do 12 miesięcy temu ponad rok temu Osoby nigdy nie korzystające z Internetu KobietyMężczyźni 41 Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej Na podstawie wyników badania „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej” 58 można stwierdzić, że w okresie objętym badaniem (od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r.) 28,8% członków gospodarstw domowych w wieku 60 lat i więcej oceniło swoją sprawność fizyczną jako bardzo dobrą lub dobrą, w tym jako bardzo dobrą jedynie—1,4%. Odsetek osób starszych określających swoją kondycję jako złą wyniósł 18,0%, a bardzo złą—3,0%. Co drugi senior ocenił ją jako średnią. Ocena kondycji fizycznej w dużym stopniu zależy od płci. Generalnie to kobiety znacznie gorzej niż mężczyźni oceniają swoją sprawność fizyczną. W 2021 r. odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej, które oceniły swoją sprawność jako bardzo dobrą lub dobrą był blisko o 6 p. proc mniej niższy niż w przypadku mężczyzn. Kobiet określających swoją kondycję fizyczną jako złą lub bardzo złą było 21,7%, a mężczyzn z taką oceną—o 1,5 p. proc. mniej. W okresie od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r. w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej uczestniczyło 18,3% osób w wieku 60 lat i więcej. Wśród mężczyzn w tym wieku odsetek uczestników zajęć sporto- wych i rekreacji ruchowej wyniósł 19,3%, podczas gdy w grupie kobiet był nieco niższy i ukształtował się na poziomie 17,6%. Wykres 31 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie \"Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Wykres 32 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie \"Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Najpopularniejszą aktywnością sportową wśród osób w wieku 60 lat i więcej była jazda na rowerze. W 2021 r. wskazała ją połowa uczestników zajęć sportowych lub rekreacji ruchowej w tym wieku. Popularne wśród seniorów były również ogólnorozwojowe zajęcia ruchowe poprawiające kondycję fizyczną (m.in. spacery rekreacyjne, skakanie na skakance, ćwiczenia na rowerze stacjonarnym, 58 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 17.6 kobiety w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczące w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie kobiet w tym wieku Kobiety 19.3 mężczyźni w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczący w zajęciach sportowych i rekracji ruchowej odsetek mężczyzn w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie mężczyzn w tym wieku Mężczyźni 42 trenażerze), które w 2021 r. wykonywało około 40% osób starszych. Dużą popularnością w gronie osób starszych cieszył się również jogging i nordic walking, a także pływanie. Uczestnictwo osób starszych w podróżach W 2023 r. wśród mieszkańców Polski w wieku 15 lat i więcej, odsetek osób w wieku 60 lat lub więcej, które uczestniczyły w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej 1 noclegiem w celu prywatnym (wypoczynek, rekreacja i wakacje, odwiedziny u krewnych lub znajomych, zdrowotny, religijny, pielgrzymka, edukacyjny, zakupy) — wyniósł 12,1% tj. o 0,8 p. proc więcej w stosunku do roku poprzedniego. Mieszkańcy miast w wieku 60 lat lub więcej uczestniczący w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej jednym noclegiem w celu prywatnym stanowili w 2023 r. 9,5% ogółu ludności w wieku 15 lat lub więcej, a mieszkańcy wsi w wieku senioralnym – 2,5%. Aktywność edukacyjna Oferty edukacyjne dla osób starszych w ramach edukacji formalnej i innej niż formalna (pozaformalnej) Osoby starsze mogą uczestniczyć w edukacji formalnej lub innej niż formalna (pozaformalnej). Edukacja formalna obejmuje kształcenie w instytucjach systemu oświaty i systemu szkolnictwa wyższego w ramach programów prowadzących do uzyskania kwalifikacji pełnych, kwalifikacji nadawanych po ukończeniu studiów podyplomowych lub kwalifikacji w zawodzie. Edukacja pozaformalna jest organizowana instytucjonalnie, ale poza programami kształcenia w oświacie i szkolnictwie wyższym i zwykle nie prowadzi do uzyskania ww. kwalifikacji. Znaczna część ofert edukacji pozaformalnej jest organizowana poza szkołami i uczelniami. W odniesieniu do seniorów aktywnych zawodowo mogą one być organizowane w przedsiębiorstwach, instytucjach rynku pracy i rozwoju przedsiębiorczości. W odniesieniu do pozostałych seniorów organizatorami mogą być instytucje publiczne i organizacje społeczne wspierające ochronę zdrowia, kulturę, aktywność obywatelską, sport, turystykę, rozwój technologii i infrastruktury, ochronę środowiska, bezpieczeństwo publiczne, rodzinę itp. Oferty tego rodzaju mogą być również organizowane w szkołach i uczelniach, jednak poza ich oficjalnymi programami kształcenia. Ministerstwo Edukacji Narodowej odpowiada za edukację formalną. Ponadto, wspiera wybrane inicjatywy w obszarze edukacji pozaformalnej, a w ramach koordynacji polityki na rzecz uczenia się przez całe życie gromadzi informacje o tej edukacji. Informacje te pochodzą z różnych resortów, GUS i instytucji badawczych. Osoby starsze korzystające z ofert edukacji formalnej w systemie oświaty, tj. z kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne jest zdefiniowane i uregulowane w ustawie 59 . Edukacja osób starszych nie ma statusu odrębnego zadania. Osoby dorosłe, w tym także osoby starsze, mogą uczestniczyć w kształceniu ustawicznym zdefiniowanym w tej ustawie. Kształcenie ustawiczne według tej ustawy obejmuje szkoły ogólnokształcące dla dorosłych, szkoły kształcące w zawodach (szkoły policealne i branżowe szkoły II stopnia) oraz formy pozaszkolne. Formy pozaszkolne są bardziej elastycznie organizowane niż kształcenie w szkołach, dlatego mogą być bardziej atrakcyjne dla osóbstarszych. Katalog form pozaszkolnych dla dorosłych obejmuje cztery rodzaje: (1) kwalifikacyjny kurs zawodowy (KKZ); (2) kurs umiejętności zawodowych; (3) kurs kompetencji ogólnych oparty na wybranym fragmencie podstawy programowej kształcenia ogólnego; (4) inne kursy umożliwiające uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych, w których program nauczania nie odnosi się do podstawy programowej kształcenia ogólnego lub kształcenia w zawodach. Mimo że w kształceniu ustawicznym mogą uczestniczyć dorośli w każdym wieku, w tym osoby starsze, to ukierunkowanie tego kształcenia głównie na wzrost poziomu wykształcenia i nabywanie kwalifikacji 59 z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (z późn.zm.). 43 w zawodach powoduje, że tego typu edukacja cieszy się większym zainteresowaniem młodszych osób dorosłych, co dotyczy zwłaszcza szkół dla dorosłych. Kształcenie ustawiczne prowadzone w instytucjach systemu oświaty podlega monitorowaniu przez System Informacji Oświatowej (SIO). Gromadzone są w nim zanonimizowane, indywidualne dane o korzystających z kształcenia w systemie oświaty. W odniesieniu do uczestników ww. form pozaszkolnych dane te dostępne są odnośnie uczestników: kwalifikacyjnych kursów zawodowych (KKZ), kursów umiejętności zawodowych (KUZ) oraz turnusów dokształcania teoretycznego młodocianych pracowników (TDMP).W dwóch ostatnich formach nie ma uczestników w wieku 60 lat i więcej. Według danych SIO na dzień 30 września 2023 r. uczestnikami KKZ było 735 osób w wieku od 60 roku życia, z czego 360 osoby w wieku 60—64 lat oraz 375 osoby w wieku 65 lat i więcej. W 2022 r. 60 w Polsce 31,7% osób w wieku 60—69 lat deklarowało, że zdobywało wiedzę w różnych formach, podczas gdy dla ogółu osób w wieku 18 —69 lat odsetek ten ukształtował się na poziomie 54,0%. Wśród osób starszych, podobnie jak wśród ogółu osób w wieku 18—69 lat wskaźnik uczestnictwa w aktywności edukacyjnej był nieco wyższy dla kobiet niż dla mężczyzn. W 2022 r. w jakiejkolwiek formie uczenia się brało udział 32,9% kobiet i 30,2% mężczyzn w wieku 60—69 lat. Osoby starsze najczęściej deklarowały uczestnictwo w uczeniu się nieformalnym. Tabela 22 Osoby w wieku 18 —69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. W tym osoby uczestniczące Ogółem w jakiejkolwiek formie uczenia się w edukacji formalnej w edukacji pozaformalnej w edukacji formalnej lub pozaformalnej w uczeniu się nieformalnym W tym osoby nieuczestniczące w żadnej formie kształcenia Wyszczególnienie w tys. O G Ó Ł E M 24833133992288491766461198811435 w tym 60—642361800•1781797401561 65—69 lat2529749•1261277321780 Mężczyźni 1222464259632289303457045800 w tym 60—641107387•109110337721 65—69 lat1056266•25 v 26 v 256790 Kobiety 12609697413252628361262835635 w tym 60—641254413•6869404841 65—69 lat1473483•101 v 101 v 476990 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022” , GUS (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe Wśród osób w wieku 60 —69 lat ponad połowa zadeklarowała (55,7%), że potrafi posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym. Wśród kobiet znajomość przynajmniej jednego języka obcego zadeklarowało 57,2% osób w tym wieku, a wśród mężczyzn – 53,7%. Tabela 23 Osoby w wieku 18—69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. 61 W tym osoby potrafiące posługiwać się językiem obcym OgółemOsoby potrafiące posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym jednym dwoma trzema lub więcej Osoby, które nie potrafią posługiwać się żadnym językiem obcym Wyszczególnienie w tys. O G Ó Ł E M 248331791311271534612976679 w tym 60—6423611340940309911008 60 Dane pochodzą z badania GUS „Uczenie się osób dorosłych 2022”. 61 (-) Zjawisko nie wystąpiło (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe (v) Zalecana jest ostrożność w posługiwaniu się danymi, ze względu na niską precyzje wyników. 44 65—69 lat252913828953771101124 Mężczyźni 122248686551626015693413 w tym 60—64110762343615136 v 479 65—69 lat105653837513925 v 501 Kobiety 126099227575427457273266 w tym 60—64125471750415755 v 529 65—69 lat147384452123985 v 623 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022” , GUS W 2023 r. biblioteki publiczne odnotowały ponad 5 mln czytelników, z czego 17,9 % stanowiły osoby starsze (w porównaniu do 2022 r. jest to o 0,4 p. proc. więcej). Największy udział procentowy w ogólnej liczbie czytelników wykazali seniorzy z woj. zachodniopomorskiego (23,0%), woj. dolnośląskiego (20,2%). woj. śląskiego (20,1%) oraz woj. warmińsko-mazurskiego (20,1%), a najmniejszy z woj. małopolskiego (14,2%) i woj. podkarpackiego (14,8%). Wykres 33 Czytelnicy bibliotek publicznych w wieku powyżej 60 roku życia w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-03) Uniwersytety Trzeciego Wieku W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 62 udział wzięły 552 uniwersytety trzeciego wieku, wśród których najwięcej odnotowano w województwie mazowieckim (70 jednostek), kujawsko- pomorskim i śląskim (po 59 jednostek). Łączna liczba słuchaczy UTW w roku akademickim 2021/2022 wyniosła 86,6 tys., z czego 72,6 tys. tj. 83,8% to kobiety. Wykres 34 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa Źródło: Sprawozdanie z działalności Uniwersytetów Trzeciego Wieku za rok akademicki 2021/22 , GUS 62 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 17.9 20.2 19.9 16.8 19.2 19.7 14.2 16.9 17.6 14.8 16.7 18.3 20.1 17.8 20.1 16.7 23 0 5 10 15 20 25 Polska Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie w wieku powyżej 60 lat 552 52 59 12 24 31 40 70 12 9 16 37 59 16 30 49 36 0 100 200 300 400 500 600 Polska Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Swiętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 45 Osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły blisko 93% słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku. Najliczniejszą grupę uczestników UTW tworzyli seniorzy w wieku 70–79 lat (41,9%), nieco niższy udział miały osoby w grupie wieku 60–69 lat (41,0%). Prawie co dziesiąty słuchacz to osoba w wieku 80 lat i więcej. Aktywność kulturalna Osoby starsze korzystają z różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej organizowanej przez instytucje kultury, organizacje pozarządowe, w tym UTW oraz szkoły artystyczne, a także innego typu organizacje i zrzeszenia, w tym chóry, orkiestry, zespoły muzyczne. Instytucje kultury, w ramach przygotowywania swojej oferty kulturalnej, realizują projekty przygotowane z myślą o seniorach lub ogólnodostępne, w których uczestniczy liczne grono osób starszych. Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują zarówno ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, ośrodkami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2023 r. Z ogółem osoby powyżej 60 latWyszczególnienieOgółemMiastaWieś razemmiastawieś Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem250 264152 21698 04851 62629 87421 752 w tym: teatralnych23 86415 9797 8854 1582 6091 549 Muzycznych—instrumentalnych36 89519 89916 9964 1432 4351 708 wokalnych i chórów48 19031 46616 72419 51112 8806 631 folklorystycznych51 71523 10128 61417 5287 04510 483 tanecznych76 04452 74423 3003 7543 111643 Członkowie kół/klubów/sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem504 774372 057132 717162 888123 83739 051 w tym: plastycznych/ technicznych116 12282 09734 02512 0138 9453 068 tanecznych77 83059 39718 4335 7334 908825 muzycznych 45 91232 48113 4313 9302 8821 048 informatycznych4 5703 3281 2421 1001 00892 fotograficznych i filmowych5 3944 6187761 01691997 teatralnych12 0919 0183 0731 5181 076442 turystycznych i sportowo— rekreacyjnych 64 25946 56617 69318 31215 0513 261 literackich3 8842 8821 0021 7061 260446 seniora/ Uniwersytetów Trzeciego Wieku 106 80278 64228 160100 91574 10726 808 dyskusyjnych klubów filmowych7 6147 0455692 0251 756269 Absolwenci kursów organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice Ogółem73 28755 39917 8889 9167 6602 256 w tym: języków obcych14 5029 8334 6691 9901 795195 plastycznych11 2298 1513 0781 5851 115470 nauki gry na instrumentach9 9456 7713 1741609565 wiedzy praktycznej3 5782 2061 372923425498 tańca12 3069 2763 0301 1781 058120 komputerowych3 7812 9088731 8951 410485 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) Osoby starsze biorą aktywny udział w formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności 46 związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Różnice te obserwowane są szczególnie między ofertą w miastach i na wsi. Mieszkańcy wsi powyżej 60. roku życia włączają się w inne rodzaje działań kulturalnych i społecznych, niż mieszkańcy miast. Mieszkańcy miast, zwłaszcza większych, częściej angażują się w działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz w wolontariat, natomiast mieszkańcy wsi decydują się m.in. na członkostwo w kołach gospodyń wiejskich oraz w zespołach ludowych. Z danych GUS wynika, że aktywny udział osób w wieku 60 lat lub więcej odnotowano w ramach działalności różnorodnych kół zainteresowań, klubów i sekcji w instytucjach kultury. Osoby starsze liczyły 1/3 uczestników tych stałych form działalności. 47 Tabela 25 Osoby w wieku powiej 60 roku życia jako Członkowie kół/ klubów/ sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2023 r. W tym Województwa Ogółem plastycznych/ technicznych tanecznych muzycznych informatycznychfotograficznych i filmowych teatralnych turystycznych i sportowo- rekreacyjnych literackich seniora/ Uniwersytetu Trzeciego Wieku dyskusyjnych klubów filmowych RAZEM POLSKA 162 88812 0135 7333 9301 1001 0161 51818 3121 706100 9152 025 Dolnośląskie12 2692 5746432851221141781 4882575 814225 Kujawsko-pomorskie10 374308174319375115754527 319105 Lubelskie6 818329108193259853610754 95227 Lubuskie4 7443651641906760155711912 93432 Łódzkie17 3511 40742122226664931 601577 898114 Małopolskie12 12475143922086311301 5501388 136300 Mazowieckie30 9382 2711 4907941701912603 13123519 93099 Opolskie3 301204148103101699448172 07125 Podkarpackie6 031441122115248128886653 91830 Podlaskie3 47319675150655383262 462108 Pomorskie6 684404367172461261404144 76365 Śląskie19 2361 01539625857531033 8446511 75480 Świętokrzyskie3 634244103231605117264932 4300 Warmińsko-mazurskie5 006425200184511680414562 788498 Wielkopolskie14 944740450342741831471 5492779 962130 Zachodniopomorskie5 96133943328753584415883 784187 Stan w dniu 31 XII Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) 48 Aktywność społeczna i obywatelska Wolontariat W pierwszym kwartale 2022 63 r. 30,7% mieszkańców Polski w wieku 60—64 lata przynajmniej raz świadczyło wolontariat w ciągu czterech tygodni poprzedzających badanie. W grupie wieku 65—89 lat odsetek wolontariuszy wyniósł 20,3%. Osoby w wieku 60—89 lat stanowiły łącznie nieco ponad jedną czwartą wszystkich wolontariuszy działających w Polsce. Tabela 26 Osoby w wieku 15—89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) 64 Osoby świadczące wolontariat w ramach organizacji, instytucji Osoby świadczące wolontariat indywidualny w tym na rzeczsektor non-profit w tym Ogółem razem znajomych, przyjaciół, sąsiadów osób nieznajomych społeczeństwa, środowiska naturalnego, miejscowości razem razem stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne 1 kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne 2 sektor publiczny WYSZCZEGÓLNIENIE w % wszystkich osób w danej kategorii O G Ó Ł E M O G Ó Ł E M 28,426,522,05,81,95,03,41,91,51,3 w tym 60— 64 lata 30,728,724,74,92,54,53,61,61,70,6 65—89 lat20,318,615,53,01,84,03,21,22,10,6 MĘŻCZYŹNI Razem26,825,421,06,01,94,12,91,71,20,8 w tym 60— 64 lata 27,926,422,84,93,03,82,91,50,90,4 65—89 lat19,518,314,93,51,93,32,41,11,40,5 KOBIETY Razem29,927,523,05,71,85,83,92,21,71,9 w tym 60— 64 lata 33,230,826,34,92,15,04,21,62,40,8 65—89 lat20,918,915,82,61,74,53,71,22,60,7 Źródło: Badanie „Praca niezarobkowa poza gospodarstwem domowym\", GUS Zaangażowanie w wolontariat było wyższe wśród kobiet niż wśród mężczyzn. W grupie wieku 60—64 lata przewaga kobiet nad mężczyznami zaangażowanymi w wolontariat wyniosła 5,3 p. proc. (33,2% kobiet i 27,9% mężczyzn świadczyło wolontariat). Wśród osób w wieku 65—89 lat różnica była mniejsza i wyniosła 1,4 p. proc. (20,9% kobiet wobec 19,5% mężczyzn). Rady seniorów Gminne rady seniorów są podmiotami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym. Głównym celem ich działania jest integracja, wspieranie i reprezentowanie środowisk seniorów poprzez współpracę z władzami gminy, przedstawianie propozycji zadań i działań na rzecz seniorów, wydawanie opinii i formułowanie wniosków służących rozwojowi działalności samorządu terytorialnego na rzecz seniorów, zgłaszanie uwag do aktów prawa miejscowego, wspieranie wszelkich form aktywności seniorów, działania na rzecz umacniania międzypokoleniowych więzi społecznych oraz upowszechnianie wiedzy o potrzebach, prawach i możliwościach osób starszych. Członkowie gminnych rad seniorów pełnią swoje funkcje społecznie. Rada seniorów powoływana jest przez radę gminy, która nadaje jej statut określając w nim m.in. tryb wyboru jej członków i zasady działania oraz dążąc do wykorzystania potencjału działających organizacji osób starszych oraz 63 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 64 1. Stowarzyszenia (w tym: kluby sportowe, ochotnicze straże pożarne, rady rodziców, stowarzyszenia zwykłe), podobne organizacje społeczne (np. koła łowieckie, Polski Czerwony Krzyż), fundacje oraz grupy nieformalne. 2. Kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne albo placówki przez nie prowadzone. 49 podmiotów działających na rzecz osób starszych, a także zapewnienia sprawnego sposobu wyboru członków gminnej rady seniorów. Zgodnie z danymi z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że pod koniec 2023 r. w kraju funkcjonowało 460 gminnych rad seniorów 65 . Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że gminne rady seniorów występowały w ponad 18% gmin. Wykres 35 Liczba gmin, w których funkcjonowały gminne rady seniorów w podziale na województwa Źródło: dane z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Jednocześnie należy podkreślić, że w 2023 r. w wyniku nowelizacji przepisów ustawy 66 oraz ustawy 67 wprowadzono regulacje dające podstawy prawne funkcjonowania powiatowych oraz wojewódzkich rad seniorów 68 . Tym samym na dzień 31 grudnia 2023 r. funkcjonowały 23 powiatowe rady seniorów oraz 11 wojewódzkich rad seniorów. Koła gospodyń wiejskich Od wielu lat zwiększa się liczba funkcjonujących Kół Gospodyń Wiejskich. To organizacje, które skupiają mieszkanki wsi i prowadzą wiele różnorodnych działań na rzecz lokalnej społeczności. Koła gospodyń wiejskich odpowiadają między innymi za: prowadzenie działalności społeczno– wychowawczej i oświatowo – kulturalnej w środowiskach wiejskich, prowadzenie działalności na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich, wparcie rozwoju przedsiębiorczości kobiet, inicjowanie i prowadzenie działań na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi, upowszechnienie i rozwijanie form współdziałania, gospodarowania i racjonalnych metod prowadzenia gospodarstw domowych, reprezentowanie interesów środowiska kobiet wiejskich wobec organów administracji publicznej, rozwijanie kultury ludowej, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną. Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2023 r. funkcjonowało 14 116 kół gospodyń wiejskich – najwięcej w województwie mazowieckim i wielkopolskim. Łącznie w 2023 r. wydanych zostało ponad 13 tys. decyzji dot. pomocy dla KGW 69 na łączną kwotę 114 300 000,00 zł. 65 Powołanych zgodnie z art. 5c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 nr 16 poz. 95). 66 z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107). 67 z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 566.). 68 Art. 3f ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 10c ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa. 69 Na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1179). 38 20 25 12 14 37 63 25 16 24 44 41 13 34 36 18 0 10 20 30 40 50 60 70 Dolnośłąskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podlaskie Podkarpackie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 50 Wykres 36 Liczba Kół Gospodyń Wiejskich w 2023 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1.6Równe traktowanie, przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy W Polsce podstawowym dokumentem, który określa politykę rządu w zakresie równego traktowania oraz przeciwdziałania dyskryminacji jest Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r 70 . Zasada równości obywatela wobec prawa, który głosi, że wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a także świadczy o tym, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Dokumentem szczegółowo określającym przesłanki dyskryminacji oraz możliwość wszczęcia procedury w przypadku, gdy dochodzi do dyskryminacji jest ustawa 71 w zakresie równego traktowania. Określa ona również organy właściwe w sprawach przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania. Przytoczona ustawa zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. W 2023 r. funkcjonował Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022-2030, który skupia się wokół VIII Priorytetów: Polityka antydyskryminacyjna, Praca i zabezpieczanie społeczne, Edukacja, Zdrowie, Dostęp do dóbr i usług, Budowanie świadomości, Gromadzenie danych i badania, Koordynacja. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022—2030 przewiduje zadania, które będą realizowane w perspektywie wieloletniej w tym działania skierowane do osób starszych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ze względu na wiek czy budowanie świadomości w zakresie przeciwdziałania stereotypowemu wizerunkowi osób starszych lub/i krzywdzącemu albo odbiegającemu od rzeczywistości. Konkretne zadania zawarte w Krajowym Programie, które należy wyszczególnić, to między innymi:  przeciwdziałanie negatywnemu wizerunkowi osób starszych, poprzez szkolenia dla pracowników oświaty, nauczycieli, pedagogów, a także szkolenia dla pracowników instytucji publicznych w zakresie uwrażliwiania na zjawisko dyskryminacji wiekowej na rynku pracy, debata z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych instytucji zrzeszających i zajmujących się osobami starszymi oraz reprezentantów pracodawców zainteresowanych możliwościami współpracy z osobami w starszym wieku,  wdrażanie polityki zarządzania wiekiem w urzędach—wzrost liczby pracowników w wieku dojrzałym, a także zmniejszenie liczby osób w wieku produkcyjnym, 70 (Dz. U. z 1997 poz. 483, z późn. zm.), art. 32. 71 z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2024 r. poz. 1175) 591 837 1611 238 1231 1007 1969 226 984 525 496 439 864 594 1893 611 0 500 1000 1500 2000 2500 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 51  współpraca z osobami, które są lub mogą być liderami w społecznościach lokalnych, w celu budowania solidarności międzypokoleniowej przez ukazywanie roli seniorów jako przekazicieli wartości, tradycji, doświadczenia życiowego poprzez wykluczenie ze względu na wiek, organizacja giełdy pracy dla seniorów w siedzibach urzędów wojewódzkich spowodowana zbyt małą aktywnością zawodową seniorów. Dodatkowo warto też wspomnieć, że w ramach Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania 2022-2030 przewidywana jest także, realizacja kampanii edukacyjnych na stronach internetowych i w mediach społecznościowych na temat starzenia się. Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej uregulowane są w ustawie 72 oraz w Krajowym Programie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 73 . Regulacje zawarte w wymienionych aktach prawnych są tak skonstruowane, aby można się do nich odwołać w przypadku wszystkich kategorii osób doznających przemocy domowej, w tym kobiet, mężczyzn, dzieci, osób starszych czy osób niepełnosprawnych. Na podstawie przepisów ustawy 74 , pomoc w każdym indywidualnym przypadku udzielana jest w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty”. Procedura ta obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia – w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie, tj. w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie. Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje poprzez wypełnienie formularza „Niebieska Karta-A” przez przedstawiciela jednego z określonych podmiotów 75 . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie obowiązuje od 2006 r., pierwotnie do jego opracowania obligował przepis 76 , zaś od 2022 r. artykuł 77 . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie jest operacjonalizacją zadań określonych w przepisach tejże ustawy. Program zakłada podejmowanie działań w czterech głównych obszarach: zintensyfikowanie działań profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej;  zwiększenie dostępności i skuteczności ochrony oraz wsparcia osób dotkniętych przemocą domową;  zwiększenie skuteczności oddziaływań wobec osób stosujących przemoc domową;  zwiększenie poziomu kompetencji przedstawicieli instytucji i podmiotów realizujących zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej w celu podniesienia jakości i dostępności świadczonych usług. W specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie w 2022 r. 78 udzielono różnorodnych form pomocy 5 047 osobom doznającym przemocy w rodzinie, w tym: 3 285 kobietom, 477 mężczyznom oraz 1 285 dzieciom. Ponadto udzielono pomocy 337 osobom starszym – ofiarom przemocy w rodzinie, w tym: 297 kobietom i 40 mężczyznom. Z pomocy całodobowej skorzystało 1 462 osób w tym: 633 kobiety (w tym 66 niepełnosprawnych i 35 starszych), 34 mężczyzn (w tym 11 niepełnosprawnych i 4 starszych) oraz 795 dzieci (w tym 50 niepełnosprawnych). 72 z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 424, z późn. zm.). 73 Przyjętym uchwałą nr 183 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 (M.P. 2021 poz. 1204). 74 o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 75 Wymienionych w art. 9a ust. 11—11d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 76 art. 10 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w domowej. 77 art. 10 ust. 1 w ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 535). 78 Dane dostępne na dzień 24.10.2024 r. 52 1.7Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 w Polsce było prawie 5,5 mln osób niepełnosprawnych, w tym prawie 3,5 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej. W grupie starszych osób niepełnosprawnych dominowały kobiety (stanowiły 59%). Wykres 37 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. ( w tysiącach) Źródło: NSP 2021, GUS Ustawa 79 przewiduje szereg instrumentów służących wsparciu osób niepełnosprawnych, które mogą być dofinansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Powyższe przepisy dotyczą wszystkich osób, których niepełnosprawność została potwierdzona stosownym orzeczeniem. Zgodnie z ww. ustawą oraz rozporządzeniem 80 , osoba niepełnosprawna może raz w roku ubiegać się o dofinansowanie – ze środków PFRON - kosztów uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. Ponadto na podstawie wyżej wspomnianej ustawy i rozporządzenia 81 osoba niepełnosprawna może ubiegać się o dofinansowanie ze środków PFRON: zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych przepisów,  usług tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika. Ponadto, zgodnie z art. 10 ustawy 82 , do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zalicza się uczestnictwo tych osób w warsztatach terapii zajęciowej (wtz). Należy zauważyć, że warsztat terapii zajęciowej jest „wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówką stwarzającą osobom niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia” 83 . Głównym celem wtz, poza rehabilitacją społeczną, jest aktywizacja zawodowa w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne. Należy podkreślić, że dostępne dane nie pozwalają na wyodrębnienie grupy osób niepełnosprawnych starszych korzystających ze wsparcia w zakresie rehabilitacji społecznej. 79 z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.) 80 Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych (Dz. U. poz. 1694, z późn. zm.) 81 Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 926, z późn. zm.), 82 o rehabilitacji (...) 83 Art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). 5447.5 3445.4 2040.9 1404.5 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 Polska Ogółem w wieku 60 lat i więcej w tym kobietyw tym mężczyźni 53 Od 1 października 2019 r. - ustawą 84 - wprowadzono świadczenie dla osób, które ze względu na naruszenie sprawności organizmu są całkowicie zależne od wsparcia ze strony najbliższych oraz otoczenia, posiadające niski status materialny. Głównym celem tej ustawy jest zapewnienie dodatkowych środków służących zaspokajaniu potrzeb życiowych osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, w tym osób starszych, ze względu na zwiększone koszty związane z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną. Osobami uprawnionymi do tego świadczenia są osoby, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona jednym z orzeczeń o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym przez właściwe organy (ZUS, KRUS, MON, MSWiA czy Służba Więzienna), oraz spełniające kryterium dochodowe, które od 1 marca 2023 r. wynosiło 2157,80 zł brutto miesięcznie. Świadczenie uzupełniające jest wypłacane w zróżnicowanej wysokości, nie wyższej niż 500 zł miesięcznie; zróżnicowanie wysokości tego świadczenia zależy od łącznej kwoty świadczeń pobieranych przez osobę uprawnioną ze środków publicznych (tzw. formuła złotówka za złotówkę). W 2023 r. wypłacono ponad 569 tys. świadczeń 85 . Zgodnie z informacjami pozyskanymi z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitorowania i Orzekania o Niepełnosprawności za IV kwartał 2023 r. osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności w wieku 60 lat i więcej było 1 959 723 i stanowili 58,8% populacji osób zarejestrowanych w systemie jako niepełnosprawne w wieku powyżej 16 lat. Należy zaznaczyć, że osoby starsze, z uwagi na niską lub brak aktywności zawodowej oraz możliwość pobierania świadczeń społecznych stanowią niedoszacowaną grupę w przypadku określenia niepełnosprawności prawnej. Nawet w przypadku występowania ograniczeń, które klasyfikowałyby daną osobę do wystąpienia o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, często rezygnują nie widząc potencjalnych korzyści z prawnego potwierdzenia niepełnosprawności biologicznej. Tabela 27 Osoby zaliczone do stopnia niepełnosprawności prawomocnym orzeczeniem (o stopniu niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień) lub wyrokiem sądu z uwzględnieniem przyczyny niepełnosprawności w IV kwartale 2023 r. Symbol niepełnosprawności/liczba symboli niepełnosprawności Ogółem60 lat i więcej% od ogółu Upośledzenia umysłowe97 9455 1015,23% Choroby psychiczne396 120163 61841,31% Zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu293 554202 17868,87% Choroby narządu wzroku174 25088 52050,80% Upośledzenia narządu ruchu1 575 998998 61963,36% epilepsja62 95411 85318,83% Choroby układu oddechowego i krążenia1 018 071797 33778,32% Choroby układu pokarmowego135 80681 26659,84% Choroby układu moczowo-płciowego199 533129 91865,11% Choroby neurologiczne750 463464 44161,89% Całościowe zaburzenia rozwojowe24 5721330,54% Inne*404 877237 94658,77% Jedna przyczyna1 884 509996 27452,87% Dwie przyczyny1 090 664705 69164,70% Trzy przyczyny355 952257 75872,41% Razem3 331 1251 959 72358,83% Źródło: EKSMOoN, opracowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 84 z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2024 r. poz. 256, z późn. zm.). 85 przeciętna miesięczna liczba osób pobierających świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w 2023 r. wynosiła 384,8 tys. (ZUS) oraz 184,5 tys. (KRUS). 54 Najczęściej występującymi niepełnosprawnościami były choroby układu oddechowego i krążenia oraz zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu. Z kolei najrzadziej orzekanymi były całościowe zaburzenia rozwojowe oraz upośledzenia umysłowe. Sytuacja ta dotyczyła niecałych 6% osób. 55 Wnioski i rekomendacje Prognozy na przyszłość jasno pokazują, że proces starzenia się społeczeństw jest zjawiskiem globalnym i nieodwracalnym. Zmiany te nie tylko bardzo widocznie wpływają na kwestie społeczne, demograficzne, czy gospodarcze, ale także wymuszają potrzebę refleksji nad tematem starości oraz funkcjonowaniem seniorów w dzisiejszym świecie. Mając na uwadze, że polityka senioralna w Polsce powinna stwarzać warunki dla godnego i niezależnego starzenia się, działania skierowane do osób starszych powinny mieć charakter horyzontalny i obejmować różne aspekty ich życia. Po analizie zebranych danych można zauważyć, że niezbędne jest wzmocnienie działań mających na celu m.in. zwiększenie dostępu do opieki zdrowotnej – w tym opieki długoterminowej. Rosnąca liczba osób w wieku starszym skutkuje wzrostem liczby osób doświadczających różnego rodzaju ograniczeń w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Badanie EU-SILC wskazuje, że w 2023 r. ponad 60% osób w wieku 60 lat i więcej wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały co najmniej 6 miesięcy. Ponadto ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności dotyczyła ponad 45% osób starszych. Dlatego też, konieczne jest stworzenie kompleksowego systemu wsparcia i rozwijanie usług społecznych, dostosowanych do aktualnych potrzeb osób starszych. W podejmowanych działaniach należy zwrócić szczególną uwagę na usługi i wsparcie skierowane do seniorów, mieszkających na obszarach wiejskich lub o mniejszym dostępie do usług publicznych w zakresie opieki. W 2023 r. zaledwie około 32% osób w wieku 60 lat i więcej mieszkających w Polsce oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Z kolei ponad 20% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. W związku z tym, w obszarze poprawy stanu zdrowia osób starszych rekomendowane jest realizowanie programów i badań profilaktycznych w zakresie wczesnego wykrywania chorób, a także rozwijanie oferty edukacyjnej dla osób starszych na temat prowadzenia zdrowego stylu życia, w tym regularnej aktywności fizycznej. Osoby starsze są grupą społeczną, która bardzo często korzysta z opieki zdrowotnej. Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia w 2023 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 108,7 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej, w tym 63,4 mln porad w podstawowej opiece zdrowotnej, co stanowiło 35% ogółu porad. Podobnie sytuacja wyglądała w opiece specjalistycznej. Dodatkowo, w 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej, udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano 9,41 mln wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty oraz ponad 3 mln porad lekarskich. Analizując dane można również zauważyć, że pomimo systematycznego wzrostu liczby praktykujących lekarzy specjalistów geriatrów liczba ta nadal nie zabezpiecza potrzeb starzejącego się społeczeństwa. W 2023 r. było 565 lekarzy specjalistów geriatrii oraz 19 238 lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych – dodatkowych 2 463 lekarzy. W związku z powyższym, w obszarze opieki zdrowotnej kluczowa jest poprawa dostępności do świadczeń i usług zdrowotnych dostosowanych do potrzeb funkcjonalnych, środowiskowych i socjalnych osób starszych. Biorąc pod uwagę zgromadzone dane konieczne jest także dalsze przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i cyfrowemu seniorów z uwzględnieniem sytuacji ekonomicznej i społecznej. Na wzrost ryzyka wykluczenia społecznego osób starszych mają wpływ relatywnie niskie dochody z emerytur oraz trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb wynikające z rozluźnienia więzi społecznych, ze stanu zdrowia, sytuacji mieszkaniowej (przewaga jednoosobowych gospodarstw 56 domowych)—w szczególności na obszarach o ograniczonej lub utrudnionej dostępności do usług społecznych, zdrowotnych czy usługowych. Osoby starsze doświadczają ubóstwa skrajnego relatywnie rzadziej niż osoby w młodszych grupach wieku. Jednocześnie, zasięg ubóstwa skrajnego wśród osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. wyniósł 5,9 i był o 1,8 wyższy niż w roku poprzednim. Ponadto, osoby starsze, ze względu na stan zdrowia i ograniczenia związane z wiekiem narażone są na wyższe wydatki związane z leczeniem czy też dostępem do różnego rodzaju usług. Warto zauważyć, że gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymywały się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2023 r. stanowiły ponad 80% ich dochodów. Ponadto, w 2023 r. gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkały w przeważającej części w budynkach wielorodzinnych (60,8%). Ponad połowa gospodarstw domowych w Polsce, w których żyją tylko osoby w wieku 60 lat lub więcej to gospodarstwa jednoosobowe. Ponadto, ponad 70% rodzin objętych pomocą społeczną w 2023 r., składających się z emerytów i rencistów, prowadziła gospodarstwa 1-osobowe, z czego ponad 1/3 (65 713) zamieszkiwała na wsi. Mając na uwadze powyższe dane konieczne jest podjęcie działań mających na celu poprawę sytuacji życiowej osób starszych, z uwzględnieniem szczególnej sytuacji seniorów zamieszkujących na terenach wiejskich. Kluczem dobrej polityki senioralnej jest także solidarność międzypokoleniowa, która pomaga podtrzymać więzi społeczne i poczucie przynależności, a także umożliwia współpracę i wymianę doświadczeń między różnymi pokoleniami. Integracja ludzi z różnych grup wiekowych przyczynia się do ograniczenia ryzyka samotności i wykluczenia społecznego, poprawy wizerunku osób starszych w społeczeństwie oraz transferu wiedzy i doświadczeń np. poprzez wspólną pracę na rzecz środowiska lokalnego, wspólnych zainteresowań, czy wolontariat. Solidarność ta powinna opierać się na wzajemnym szacunku, zrozumieniu, wsparciu, a także odpowiedzialności. Wyzwaniem w najbliższych latach będzie stworzenie warunków do włączenia większej liczby osób starszych w aktywności społeczne, ze szczególnym uwzględnieniem lokalnego potencjału i obszarów z ograniczoną dostępnością do różnorodnej oferty zajęć, dostosowanej do potrzeb lokalnej społeczności. Jednym z czynników zapewniających godną starość jest zapewnienie jakościowego spędzania czasu na emeryturze. Osoby starsze biorą aktywny udział w różnych formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Z analizy zebranych danych wynika, że z oferty bibliotek publicznych skorzystało prawie 950 tys. osób powyżej 60 roku życia. Osoby starsze coraz chętniej angażują się także w wolontariat – w 2022 r. stanowiły one łącznie nieco ponad 1/4 wszystkich wolontariuszy. Dużą rolę odgrywa również aktywność edukacyjna i społeczna. W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 liczba słuchaczy UTW wyniosła ponad 86 tys. Pod koniec 2023 r. w kraju funkcjonowało także 460 gminnych rad seniorów oraz 14 116 kół gospodyń wiejskich. Stały rozwój nowych technologii oraz ucyfrowienie coraz większej liczby usług w życiu codziennym powodują, że priorytetowym obszarem w ramach polityki senioralnej będzie sukcesywne ograniczenie skali wykluczenia cyfrowego wśród osób starszych. Badania prowadzone przez GUS wskazują, że z roku na rok systematycznie wzrasta liczba seniorów korzystających z Internetu. W Polsce w 2023 r. z Internetu korzystało około 62% ogółu osób w wieku 60—74 lata 86 . W związku z powyższym, potrzebne 86 Wspomniana wielkość dotyczy osób, które zadeklarowały korzystanie z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy (korzystających w ogóle z Internetu było 70,7% w tej grupie wiekowej). 57 są kolejne programy edukacyjne i wspierające w zakresie nabywania oraz utrzymania umiejętności cyfrowych. Biorąc pod uwagę uwarunkowania rynku pracy, osoby w wieku poprodukcyjnym, w tym osoby, które osiągnęły wiek emerytalny, to wciąż niewykorzystywana rezerwa zasobów pracy, która może zasilać rynek pracy oraz zwiększyć dobrobyt społeczny i ekonomiczny. Dlatego kluczową kwestią jest podejmowanie działań, zmierzających w kierunku tworzenia zachęt dla pracodawców do zatrudniania starszych pracowników i zatrzymywania ich na rynku pracy tak, aby jak najdłużej mogli uczestniczyć w życiu społecznym i zawodowym. Jest to szczególnie istotne, ponieważ aktywność zawodowa osób starszych w wieku 50—64 lata pozostaje wyraźnie niższa niż wśród osób młodszych w wieku 15—64 lata. Według Eurostat w IV kwartale 2023 r. zarówno współczynnik aktywności zawodowej, jak i wskaźnik zatrudnienia, w grupie osób starszych 50—64 lata był zdecydowanie niższy, niż w grupie populacji młodszej. Oceniając sytuację osób starszych należy podkreślić, że są one grupą szczególnie narażoną na dyskryminację ze względu na wiek oraz przemoc, która może przybierać formy niewłaściwego traktowania, zabierania pieniędzy, ograniczenia swobody decyzji, zastraszania, czy pozostawienia bez opieki. Osoby starsze doświadczają przemocy od najbliższych, ale także poza rodziną, która najczęściej nakierowana jest na nieuprawnione pozyskanie ich dochodów lub oszczędności. W związku z tym, konieczne jest upowszechnianie wiedzy na temat przejawów przemocy i jej przeciwdziałania zarówno wśród opiekunów osób starszych jak i wśród samych osób starszych np. poprzez kampanie społeczne. Ponadto, niezbędne jest dalsze monitorowanie oraz podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wszelkim przejawom dyskryminacji tej grupy wiekowej w społeczeństwie. Rekomendowane jest także podejmowanie działań, zarówno na szczeblu centralnym jak i samorządowym, mających na celu prowadzenie akcji, kampanii społecznych i programów promujących pozytywny wizerunek starości oraz współpracę międzypokoleniową. Postępujące starzenie się społeczeństwa wymusza wdrażanie rozwiązań, które przeorganizują infrastrukturę i przestrzeń publiczną w środowisku lokalnym w taki sposób, aby była ona bardziej przyjazna seniorom, w tym m.in. lepiej chroniła ich przed upadkami, ułatwiała im samodzielne poruszanie się i załatwianie najpotrzebniejszych spraw, a przez to także zapobiegała ich społecznemu wykluczeniu. Proces ten powinien być realizowany między innymi poprzez likwidację istniejących barier natury informacyjnej, technicznej, architektonicznej i urbanistycznej oraz usprawnienie form i metod przekazywanych treści pisanych i mówionych, aby były zrozumiałe i czytelne dla seniorów. Zebrane dane wskazują, że w 2023 r. aż 26,6% mieszkań osób będących w wieku 60 lat lub więcej znajdowała się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe zamieszkujące w miastach niż na wsi. Warunkiem tworzenia skutecznej i wychodzącej naprzeciw wyzwaniom demograficznym polityki senioralnej jest kompleksowe spojrzenie na potrzeby osób starszych oraz współpraca międzyresortowa i samorządowa. Realizacja programów rządowych oraz przedsięwzięć podejmowanych przez jednostki samorządu terytorialnego sprawia, że osoby starsze aktywnie uczestniczą w życiu społecznym współtworząc szereg projektów zwiększających potencjał realizowanych działań na rzecz seniorów i własnego środowiska lokalnego. Rozwój polityki senioralnej w Polsce powinien stwarzać przede wszystkim warunki dla godnego i niezależnego starzenia się. Uwzględniać możliwość poprawy jakości życia na każdym jego etapie, a także wzmocnić ideę międzypokoleniowej społeczności. Dlatego projektując nowe rozwiązania na rzecz osób starszych należy dążyć, aby miały one charakter systemowy, długookresowy i stały. Realizacja nowych działań, podejmowanych na poziomie centralnym oraz regionalnym, będzie wymagać każdorazowo akceptacji Rady Ministrów i powinna odbywać się w ramach środków ujmowanych w ustawie budżetowej na dany rok. Realizacja ich nie powinna być także podstawą do wystąpień o dodatkowe środki. 58 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo –Uczestnictwo – Solidarność Wykaz tabel i wykresów Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. ........................................................................................10 Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. ........................................................................................10 Tabela 3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. .....................................................................................................11 Tabela 4 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r........................................................................................................................................12 Tabela 5 Domy Pomocy Społecznej w Polsce.....................................................................................................................16 Tabela 6 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15—89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2023 r. .................................................................................................................................................................................................19 Tabela 7 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2023 r. .........................................................................24 Tabela 8 Zaspokojenie potrzeb w zakresie leczenia lub badania w 2023 r. ...........................................................25 Tabela 9 Dane dotyczące liczby pacjentów w wieku 65+, którym udzielono świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w latach 2022-2023....................................................................................................27 Tabela 12 Liczba i wartość porad ambulatoryjnych w zakresie geriatrii udzielonych w 2023 r. osobom po 60 r. ż. ..................................................................................................................................................................................................27 Tabela 10 Dane dotyczące świadczeń z zakresu geriatria – hospitalizacja za 2023 r. .......................................28 Tabela 11 Liczba pacjentów i wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych w zakresie świadczenia: Całościowa ocena geriatryczna ................................................................................................................................................29 Tabela 13 Dane dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w 2023 r...............................................29 Tabela 14 Dane dotyczące świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej za 2023 r. .........................31 Tabela 15 Dane dotyczące świadczeń z zakresu rehabilitacji leczniczej udzielonych osobom po 60 r.ż. ..32 Tabela 16 Najczęściej występujące rozpoznania wśród pacjentów powyżej 60 r.ż., którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej. ...................................................................................................................32 Tabela 17 Dane dotyczące świadczeń psychogeriatrycznych udzielanych osobom w wieku powyżej 60 r.ż. w 2023 r. .....................................................................................................................................................................................33 Tabela 18 Wymienialność lekarzy wybranych specjalizacji do lat 2027—2028 .................................................33 Tabela 19 Liczba pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) ...............................................37 Tabela 20 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.).......................................................................................................................................................................38 Tabela 21 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy specjalistyczne w wybranych zakresach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.).......................................................................................................................................................................38 Tabela 22 Osoby w wieku 18 —69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. ........................................................................................................................................................43 Tabela 23 Osoby w wieku 18—69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. ................................43 59 Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2023 r. ...........................................................................................................................45 Tabela 25 Osoby w wieku powiej 60 roku życia jako Członkowie kół/ klubów/ sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2023 r. .....................................................................................47 Tabela 26 Osoby w wieku 15—89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) ..........................................................................................................................................................48 Tabela 27 Osoby zaliczone do stopnia niepełnosprawności prawomocnym orzeczeniem (o stopniu niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień) lub wyrokiem sądu z uwzględnieniem przyczyny niepełnosprawności w IV kwartale 2023 r.....................................................................................................53 Wykres 1 Struktura ludności w 2023 r. według grup wieku (w%) ................................................................................5 Wykres 2 Osoby starsze w 2023 r. w podziale na grupy wieku (w %) .........................................................................5 Wykres 3 Osoby starsze w podziale na płeć (w %) ..............................................................................................................6 Wykres 4 Współczynnik feminizacji a w 2023 r. ..................................................................................................................6 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %)........................7 Wykres 6 Współczynnik zgonów a w 2023 r. ........................................................................................................................7 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi a w 2023 r. .......................................8 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) .......................................................................................................................8 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) .......................................................................................................................9 Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %).....................................................................................................................9 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %).....................................................................................................................9 Wykres 12 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ...........................................................................................................................13 Wykres 13 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym (AROP) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ............................................................................................................................................................13 Wykres 14 Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ............................................................................................................................................................14 Wykres 15 Łączna liczba osób, którym wypłacono emerytury przez ZUS w grudniu 2023 r.........................20 Wykres 16 Łączna liczba osób, którym wypłacono renty z tytułu niezdolności do pracy przez ZUS w grudniu 2023 r. ................................................................................................................................................................................20 Wykres 17 Przeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów w okresie styczeń—grudzień 2023 r. .....21 Wykres 18 Wysokość przeciętnej emerytury/renty w okresie styczeń—grudzień 2023 r. (w zł) ................21 Wykres 19 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2023 r. (w latach) ..........................22 Wykres 20 Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. (w latach) .......................22 Wykres 21 Samoocena zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...........................23 Wykres 22 Samoocena stanu zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania ....................................................................................................................................................................................23 Wykres 23 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...........................................................................................................................................................23 Wykres 24 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania.......................................................................................................................24 Wykres 25 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...............................................................................................................................................................................24 Wykres 26 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania............................................................................................................................................25 Wykres 27 Liczba opiekunów medycznych, pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa na koniec 2023 r................................................................................................34 Wykres 28 Liczba opiekunów medycznych, którzy pracowali w opiece długoterminowej w podziale na województwa na dzień 31.12.2023 r. ....................................................................................................................................35 Wykres 29 Częstotliwość korzystania z Internetu przez osoby w wieku 60 —74 lata w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2023 r. (w %).............................................................................................................................................................40 Wykres 30 Osoby w wieku 60 —74 lata korzystające z Internetu w 2023 r. (w %) ............................................40 60 Wykres 31 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) ............................................................................................................................................................41 Wykres 32 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) ............................................................................................................................................................41 Wykres 33 Czytelnicy bibliotek publicznych w wieku powyżej 60 roku życia w 2023 r. (w %) .....................44 Wykres 34 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa ................................................................................................................................................................................................................44 Wykres 35 Liczba gmin, w których funkcjonowały gminne rady seniorów w podziale na województwa .49 Wykres 36 Liczba Kół Gospodyń Wiejskich w 2023 r. ...................................................................................................50 Wykres 37 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. ( w tysiącach) .............................................52 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym Spis treści 1.1Ministerstwo Cyfryzacji...........................................................................................................................................2 1.2Ministerstwo Edukacji Narodowej (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) ................................3 1.3Ministerstwo Finansów............................................................................................................................................4 1.4Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej................................................................................................4 1.5Ministerstwo Infrastruktury ..................................................................................................................................8 1.6Ministerstwo Klimatu i Środowiska .................................................................................................................11 1.7Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.....................................................................................36 1.8Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki).........40 1.9Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ....................................................................................41 1.10Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi ..........................................................................................................48 1.11Ministerstwo Rozwoju i Technologii................................................................................................................50 1.12Ministerstwo Sprawiedliwości ...........................................................................................................................52 1.13Ministerstwo Sportu i Turystyki ........................................................................................................................53 1.14Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.................................................................................62 1.15Ministerstwo Zdrowia ...........................................................................................................................................69 1.16 Zakład Ubezpieczeń Społecznych ....................................................................................................................79 1.17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ..............................................................................................82 Spis tabel i wykresów...............................................................................................................................................................83 2 1.1Ministerstwo Cyfryzacji Działania Ministra Cyfryzacji prowadzone w 2023 r. dotyczyły: przeszkolenia 602 pracowników administracji rządowej z dostępności cyfrowej. Uczestnicy podzieleni na trzy grupy szkoleniowe wzięli udział w pięciotygodniowych szkoleniach z dostępności cyfrowej. Szkolenia składały się z wykładów oraz ćwiczeń. W ramach szkoleń uczestnicy poznawali podstawy dostępności cyfrowej. Na końcu przeszli proces walidacji nabytych umiejętności. Działanie było realizowane w ramach Projektu—Szkolenia z zakresu zarządzania i koordynowania dostępności cyfrowej w projektach dla pracowników administracji rządowej. Projekt był realizowany w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa do 31 grudnia 2023 r. (wartość projektu—2 276 116,67 zł, dofinansowanie z UE—1 926 277,53 zł); przeszkolenia 3 360 pracowników podmiotów publicznych w obszarze dostępności cyfrowej. Materiały do e-learningu zostały zamieszczone na rządowym portalu szkoleniowym. Każdy uczestnik musiał przejść przez kurs wprowadzenia do dostępności cyfrowej oraz wybrać jeden z 11 zaproponowanych kursów tematycznych. Aby ukończyć szkolenia trzeba było przejść pozytywnie przez testy, z co najmniej dwóch kursów i uzyskać z nich certyfikaty. Dzięki e- learningowej formie szkolenia, są one również dostępne dla innych zainteresowanych osób w dowolnym czasie; opracowania poradnika internetowego o dostępności cyfrowej. W poradniku wyjaśniono przystępnym językiem czym jest dostępność cyfrowa i jak o nią dbać. Działania były realizowane w ramach Projektu: Dostępność cyfrowa stron jednostek samorządu terytorialnego – zasoby, szkolenia, walidatory. Projekt był realizowany w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój do 30 listopada 2023 r. (wartość projektu—4 990 823,27 zł, dofinansowanie z UE—4 206 265,84 zł); prowadzenia comiesięcznych szkoleń tematycznych z dostępności cyfrowej—zorganizowano 10 bezpłatnych szkoleń dla wszystkich zainteresowanych. W szkoleniach udział wzięło 7 364 osób; udzielania eksperckiego wsparcia pracownikom podmiotów publicznych oraz wszystkim osobom zainteresowanym tematem dostępności cyfrowej—8 spotkań, w których brało udział średnio 130 osób; prowadzenia strony internetowej, na której zamieszczane są informacje dotyczące dostępności cyfrowej;  podjęcia inicjatywy, aby pozyskać dofinansowanie z Funduszy Europejskich dla nowych projektów wspierających wdrażanie dostępności cyfrowej w podmiotach publicznych w kolejnych latach. Kampania edukacyjno-informacyjna „#Halo! Tu cyberbezpieczny Senior” W 2023 r. nadzorowany przez Ministra Cyfryzacji Państwowy Instytut Badawczy NASK, dalej „NASK- PIB”, wspólnie z Centralnym Biurem Zwalczania Cyberprzestępczości oraz Warszawskim Instytutem Bankowości uruchomiły kampanię edukacyjno-informacyjną. Kampania jest realizowana poprzez webinary, warsztaty oraz specjalne spotkania poświęcone bezpiecznemu korzystaniu z Internetu i telefonu. W ramach kampanii publikowany jest również cykl artykułów i infografik, w których wyjaśniane są najbardziej popularne rodzaje cyberprzestępstw i skuteczne sposoby zapobiegania cyfrowym zagrożeniom, w szczególności wyłudzeniom danych (m.in. z użyciem phishingu) oraz podszywania się pod zaufane podmioty (spoofingu). 3 1.2Ministerstwo Edukacji Narodowej (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz jednostki systemu oświaty określone w art. 2 ustawy 1 nie mają ustawowo przypisanych zadań dedykowanych wprost seniorom. Niemniej jednak resort edukacji oraz placówki podległe i nadzorowane przez MEN biorą udział w polityce senioralnej, w tym w działaniach na rzecz aktywności społecznej osób starszych. Działania realizowane w obszarze edukacji wpisujące się w politykę senioralną można podzielić na następujące główne rodzaje: 1. świadczenie ofert edukacyjnych dla dorosłych i gromadzenie informacji o nich: a) w ramach edukacji formalnej – w ramach kształcenia ustawicznego regulowanego w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. –Prawo oświatowe, otwartego dla wszystkich osób dorosłych, w tym dla osób w wieku 60+, jednak ze względu na zorientowanie tego kształcenia na nabywanie kwalifikacji w zawodach, uczestniczą w nim głównie młodsze osoby dorosłe, a w ostatnich latach także osoby w średnim wieku; b) w ramach edukacji innej niż formalna – prowadzonej poza programami kształcenia w oświacie i szkolnictwie wyższym, tzw. edukacji pozaformalnej, kierowanej do osób dorosłych w różnym wieku, w tym osób w wieku 60+, ze względu na prowadzenie tego typu edukacji poza oficjalnymi programami kształcenia oraz opieraniu jej na rozpoznaniu potrzeb dorosłych i ich otoczenia, tego typu edukacja otwiera się coraz bardziej na potrzeby seniorów (ze względu na starzenie się społeczeństwa kwestia aktywności seniorów staje się coraz bardziej widoczna), c) w ramach koordynacji polityki na rzecz uczenia się przez całe życie MEN gromadzi informacje o edukacji seniorów (formalnej i pozaformalnej), które pochodzą z różnych resortów, GUS, źródeł europejskich i instytucji badawczych — informacje uzyskane z Polski i UE wskazują, że osoby w wieku 60+ można aktywizować na szerszą skalę w ramach edukacji innej niż formalna (pozaformalnej), podczas gdy oferty edukacji formalnej mają mniejsze oddziaływanie na aktywność osób w tym wieku; 2. działania międzypokoleniowe obejmujące dzieci, młodzież i osoby w wieku 60+ oraz ukierunkowane na dzieci i młodzież w kontekście potrzeb osób w wieku 60+: a) współpraca przedszkoli i szkół z organizacjami senioralnymi, b) wychowanie i kształcenie w przedszkolach i szkołach związane z przygotowaniem do życia w późnym wieku i integracją międzypokoleniową, c) upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia, z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia na wszystkich szczeblach edukacji. Lokalne Ośrodki Wiedzy i Edukacji (LOWE) Ministerstwo Edukacji Narodowej rozwija inicjatywy w obszarze edukacji pozaformalnej. W odniesieniu do edukacji seniorów istotne znaczenie mają projekty realizowane w ramach konkursu pn. Zwiększenie dostępu osób dorosłych do różnych form uczenia się przez całe życie poprzez przygotowanie szkół do pełnienia roli Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE). Ośrodki te oferują edukację pozaformalną dorosłym z obszarów defaworyzowanych niezależnie od wieku (w tym także osobom starszym). Kształtują one nową misję społeczną szkół, która może być odpowiednikiem tzw. trzeciej misji szkolnictwa wyższego. Oprócz aktywizacji edukacyjnej LOWE realizują także zadanie dotyczące mobilizowania instytucji działających w różnych obszarach resortowych oraz różnych organizacji na rzecz umiejętności i uczenia się dorosłych, w tym seniorów. 1 z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2024 r. poz. 737 z późn.zm.) 4 Badanie europejskie pn. Adult Education Survey 2022 Edukacja pozaformalna może skutecznie aktywizować dorosłych. Badanie europejskie pn. Adult Education Survey 2022 wskazuje, że zdecydowana większość dorosłych w wieku 25—64 lat w UE i w Polsce uczestniczy w edukacji pozaformalnej w roku przed badaniem – odpowiednio 44% i 21,5%. W edukacji formalnej uczestniczy tylko kilka procent osób w tym wieku (6,3% w UE i 3,9% w Polsce). Ta prawidłowość potęguje się w przypadku osób starszych, które niemal wyłącznie uczestniczą w edukacji pozaformalnej. LOWE tworzone były w dwóch etapach na poziomie krajowym (2017—2019, 2020—2023). Utworzono razem 150 takich ośrodków na terenie wszystkich województw. Obecnie tworzenie LOWE przeszło do zadań polityki regionalnej. 1.3Ministerstwo Finansów Dążąc do poprawy dostępności usług internetowych w 2023 r. Ministerstwo Finansów regularnie podejmuje działania mające na celu dostosowanie treści publikowanych na stronach internetowych do potrzeb osób starszych. 18 maja 2023 r., w Światowy Dzień Wiedzy o Dostępności, w specjalnym komunikacie na stronie intranetowej MF, ponownie zwrócona została uwaga na potrzeby osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami, w tym osób starszych; W dniach 4—5 grudnia 2023 r. zorganizowane zostało szkolenie dla koordynatorów do spraw dostępności cyfrowej w resorcie finansów w zakresie: deklaracji dostępności serwisu (jakie powinna zawierać elementy oraz kiedy i jak często powinna być publikowana, aktualizowana); stosowania zasad prostego języka, dostępności dokumentów (jak poprawnie przygotować plik pdf, xlsx czy ppt oraz po co stosujemy szablony pism), dostępnych materiały audio i video; dostępności architektonicznej w deklaracji dostępności; szkoleń i konsultacji dotyczących dostępności usług; narzędzi testowych; listy kontrolnej. Kontynuowane były prace w ramach projektów e-Urząd Skarbowy i ePIT, zapewniające wiedzę ekspercką w obszarze dostępności usług i prostego języka. Celem było takie zaprojektowanie usług, aby były one dostępne dla jak najszerszej grupy użytkowników, w tym osób starszych. Dodatkowo, przygotowując usługę Twój e-PIT uwzględniliśmy potrzeby seniorów, także tych nadal pracujących. Aby ułatwić im rozliczenie w usłudze Twój e-PIT zamieściliśmy podpowiedzi, wyjaśnienia oraz przykłady, które ułatwiają dokonanie rozliczenia rocznego. W 2023 r. zostały także przygotowane, wydrukowane i udostępnione we wszystkich urzędach skarbowych broszury informacyjne dedykowane osobom starszym tj. „Poradnik dla Emerytów i Rencistów. Jak prawidłowo rozliczyć PIT” (w nakładzie 50 tys. sztuk) oraz „Ulga rehabilitacyjna” (w nakładzie 38,2 tys. sztuk). 1.4Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Rok 2023 obfitował w liczne inicjatywy służące zwiększeniu dostępności podmiotów publicznych i realizowanych przez nie usług dla osób o szczególnych potrzeb, w tym osób starszych i osób z niepełnosprawnościami (OzN). Ogłoszono szereg konkursów i podjęto realizację wielu projektów finansowanych przede wszystkim ze środków Unii Europejskiej i budżetu państwa, ukierunkowanych na poprawę zapewnienia dostępności. Szacuje się, że w ponad 500 projektach finansowanych z Funduszy Europejskich przystosowano budynki dla potrzeb OzN, a realizowane inwestycje powiększyły wolumen miejsc dostępnych dla każdego. 5 Program „Rozwój lokalny” finansowany z funduszy norweskich i Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014—2021 (EOG) W 2023 r. realizowano 29 projektów dot. rozwoju miast pod kątem poprawy dostępności infrastruktury obiektów turystycznych, instytucji kultury oraz obiektów i przestrzeni użyteczności publicznej. Sfinansowano likwidację barier przestrzennych wprowadzając odpowiednie oznakowanie, piktogramy, mapy tyflograficzne, tabliczki z oznaczeniami w piśmie Braille’a. Utworzono sensoryczne place zabaw, wdrożono lub podniesiono standardy dostępności w obiektach użyteczności publicznej i przestrzeni miejskiej, a także przeszkolono pracowników samorządowych z zakresu dostępności, obsługi OzN i języka migowego. Każde z miast biorących udział w przedsięwzięciu otrzymało 3,5 mln EURO. Projekt pn. „Dostępny samorząd – granty”, finansowany ze środków PO WER Inicjatywa, realizowana przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) wraz z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), koncentrowała się na poprawie dostępności do usług publicznych świadczonych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego (JST) dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Uzyskane wsparcie pozwoliło 861 JST na likwidację barier architektonicznych, technicznych, cyfrowych i komunikacyjnych na łączną kwotę 107,9 mln zł. Program pn. „Dostępna przestrzeń publiczna” W marcu 2023 r. PFRON uruchomił program służący poprawie dostępności OzN do przestrzeni publicznej, informacji i komunikacji, technologii, urządzeń oraz usług powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych. Pociągi PKP Intercity Mając na celu zwiększenie dostępności przewozów pasażerskich i dostosowanie ich do potrzeb różnych grup podróżnych, w tym seniorów i osób z niepełnosprawnościami, PKP Intercity w 2023 r. odebrało 12 nowych pociągów typu FLIRT. Posiadają one m.in. drzwi zewnętrzne wyposażone w windę ułatwiającą wsiadanie i wysiadanie pasażerom poruszającym się na wózkach, przestronne toalety, miejsca z przestrzenią na wózki, dostosowane, oznaczenia w piśmie Braille’a, system nagłośnieniowy z informacją głosową dotyczącą stacji. W celu poprawiania komfortu podróżowania PKP Intercity podpisało w 2023 r. kontrakty na modernizację i zakup nowoczesnego taboru o łącznej wartości ponad 1,96 mld zł. Pod koniec 2023 r. zawarto umowę na wykonanie naprawy okresowej 45 wagonów, które po zakończeniu będą wielofunkcyjnymi pojazdami typu COMBO, posiadającymi liczne udogodnienia na osób o szczególnych potrzebach takie jak np.: specjalny przedział dla dwóch osób z tej grupy pasażerów oraz dwóch opiekunów/przewodników z dwoma pełnowymiarowymi fotelami oraz dwoma miejscami na wózek, przyciskami SOS, dedykowanymi rampami i bezprogową podłogą ułatwiającą poruszanie się. PKP Intercity uruchomiło również stronę internetową dedykowaną podróżnym z niepełnosprawnościami z wyszukiwarką połączeń z ułatwieniami dla tej grupy osób. Dostępność systemu transportowego jest pierwszym krokiem na drodze w kierunku przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, w tym transportowym osób o szczególnych potrzebach, w tym osób starszych i OzN. Podejmowana są, przez władze coraz większej liczby miast, działania służące rozwojowi transportu miejskiego i jego dostosowaniu do potrzeb OzN. Przykładowo były one przedmiotem projektów m.in. w Działaniu 2.1 Zrównoważony transport miejski PO PW. W ramach 14 umów prowadzono rozwój transportu miejskiego w miastach wojewódzkich Polski Wschodniej (Białystok, Kielce, Lublin, Olsztyn i Rzeszów). Trzy z nich (Lublin, Rzeszów i Kielce) zostały zakończone i rozliczone w 2023 r. W ramach realizowanych przedsięwzięć zakupiono w sumie 320 sztuk taboru z licznymi udogodnieniami dla osób o szczególnych potrzebach w postaci np. specjalnej przestrzeni dla osób poruszających się 6 na wózkach, układu przyklęku umożliwiającego obniżenie podłogi pojazdu do wysokości przystanku, rampy wysuwanej, która ułatwia wjazd wózkiem inwalidzkim, poręczy i uchwytów w kolorze kontrastującym z otoczeniem, systemów zapowiedzi głosowych. Fundusz Dostępności (FD) Do końca 2023 r. do Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) i pośredników finansowych dysponujących środkami FD złożono 440 wniosków o udzielenie pożyczki likwidację barier architektonicznych w budynkach mieszkalnictwa wielorodzinnego i użyteczności publicznej na łączną kwotę 419,8 mln zł. W 2023 r. Bank Gospodarstwa Krajowego udzielił 115 pożyczek na kwotę 211,9 mln zł, przeznaczonych na wymianę lub modernizację wind. Ponadto dzięki wsparciu środków z FD do końca 2023 r. zakończono realizację 170 inwestycji na łączną kwotę 78 mln zł. Program Rady Nadzorczej PFRON pn. “Program wyrównywania różnic między regionami III” W 2023 r. wypłacone zostały środki finansowe w wysokości 2,49 mln zł, dotyczące wniosków obejmujących dostępność 26 wielorodzinnych budynków, zamieszkiwanych przez 97 osób z niepełnosprawnościami. Projekt pn. „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych” W 2023 r. na realizację projektu wydatkowano środki w łącznej wysokości 5,36 mln zł. Dzięki grantom udzielonym w projekcie od początku jego realizacji wprowadzono 171 usprawnień architektonicznych w budynkach wielorodzinnych, z których korzysta 872 mieszkańców. Program pn. „Wypożyczalnia technologii wspomagających dla osób z niepełnosprawnością” W 2023 r. PFRON uruchomił wsparcie obejmujące: doradztwo, wynajem, dostawę, serwis, dostosowanie oraz instruktaż obsługi oferowanych do wypożyczenia urządzeń. Dzięki niej OzN, tym osoby starsze, nie muszą podejmować decyzji zakupowych odnośnie nowego sprzętu, który jest im niezbędny w codziennym funkcjonowaniu. Projekt pn. „Dostępność Plus dla Zdrowia” W ramach inicjatywy opracowano standardy dostępności w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) i szpitalach i przyznano granty na poprawę dostępności 272 POZ oraz 78 szpitali. Otrzymane granty pozwoliły placówkom służby zdrowia m.in. na zakup sprzętu poprawiającego dostępność usług medycznych (np. mobilne USG, pętle indukcyjne), wyznaczanie miejsc parkingowych dla OzN, przebudowę budynków, w tym dostosowanie wind dla osób o szczególnych potrzebach. Realizacja przedsięwzięcia zakończyła się w 2023 r. Aplikacja mobilna „Alarm 112” MSWiA Narzędzie, wdrażane przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), pozwala osobom głuchym, niedosłyszącym i niemówiącym na przekazanie zgłoszenia alarmowego do Centrum Powiadamiania Ratunkowego bez użycia głosu i słuchu. Jest to system przeciwdziałający wykluczeniu cyfrowemu i nierównościom społecznym ze względu na niepełnosprawność. Programy dotacyjne MKiDN Wsparcie inicjatyw uwzględniających potrzeby osób starszych i osób z niepełnosprawnościami było również realizowane w programach dotacyjnych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN). Dawały one możliwość uzyskania dofinansowania na poprawę dostępności oferty kulturalnej i obiektów instytucji kultury, w tym zakup odpowiedniego sprzętu. W naborze wniosków na rok 2023 r. w programach dotacyjnych MKiDN wskazano wprost w celach priorytetowych zapewnianie dostępności do kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami. 7 Instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez MKiDN, kontynuowały w 2023 r. prace związane z udostępnianiem swojej oferty szerokiej grupie odbiorców, w tym zarówno seniorom, jak i osobom z niepełnosprawnościami. Zakres tych prac obejmował również rozwój zaplecza infrastrukturalnego oraz modernizację budynków. Projekt badawczy dla osób z niepełnosprawnością wzrokową pt. „Postępność” W maju 2023 r. ruszył projekt, którego celem jest ułatwienie dostępu do infrastruktury kultury osobom z niepełnosprawnością wzroku przy zastosowaniu pomocy dotykowych utworzonych z wydruków 3D. Przedsięwzięcie realizowane jest z programu GOSPOSTRATEG VI, a jego budżet wynosi 5,6 mln zł. Inicjatywa realizowana jest przez Fundację „Widzimy Inaczej” we współpracy z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR), Politechniką Warszawską oraz firmą ANV Production. Inicjatywy realizowane przez MSiT Działania w obszarze turystyki dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Ogłoszono kolejną edycję obejmującą m.in. „Zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym promocję i działania informacyjne dotyczące udogodnień i rozwiązań w podróżowaniu dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych\". W ramach tego priorytetu zrealizowano 4 projekty. Projekt pn. „Obszar chroniony, obszar dostępny”, finansowany ze środków PO WER W ramach inicjatywy opracowano Model parku przyrodniczego (narodowego lub krajobrazowego) z przestrzenią dostępną dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych i OzN. Zastosowano m.in. wypukłą mapę szlaku i ukształtowania terenu (Żywiecki Park Krajobrazowy), tablice z piktogramami pokazującymi ułatwienia w obiekcie dla OzN (Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy), tablice do komunikacji alternatywnej i wspomagającej (Wigierski Park Narodowy). Model został przetestowany przez 16 parków przyrodniczych w Polsce. Inkubatory dostępności W 2023 r. zakończyło swoją działalność 5 inkubatorów dostępności, które wspierały i realizowały innowacje społeczne. Opracowano 37 innowacji, wśród których znalazły się rozwiązania dedykowane osobom starszym np.: torba na zakupy z mocowaniami do wózka, innowacyjna torba na zakupy na balkonik rehabilitacyjny czy zdalna opieka domowa osób starszych z ograniczoną mobilnością, percepcją lub OzN pozostających w domu. Europejski Akt o Dostępności Kontynuowano także prace nad przeniesieniem do polskiego porządku prawnego przepisów Europejskiego Aktu o Dostępności, ang. European Accessibility Act (EAA), który zapewniania dostępność produktów i usług z wybranych branż (m.in. komunikacja elektroniczna i usługi online). Ułatwi to szczególnie osobom starszym załatwianie różnych codziennych spraw przy pomocy cyfrowych technologii. Oprócz wyżej wymienionych działań prowadzane są kampanie społeczne o charakterze informacyjno- edukacyjnym, służące z jednej strony promowaniu dostępnościowych rozwiązań, z drugiej uwrażliwianiu opinii społecznej na problemy osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Działania na rzecz osób starszych w obszarze kompetencji cyfrowych w FERS W 2023 r. rozpoczęła się realizacja działania zaplanowanego w Programie Rozwoju Kompetencji Cyfrowych pn. „Systemowe wsparcie edukacji cyfrowej dorosłych użytkowników ICT – Kluby Rozwoju Cyfrowego”, którego podmiotem wiodącym jest urząd obsługujący ministra właściwego do spraw informatyzacji. Celem tego przedsięwzięcia jest utworzenie do 2028 r. lokalnych ośrodków aktywizacji cyfrowej społeczeństwa (Klubów Rozwoju Cyfrowego) w każdej chętnej gminie w Polsce. Każdy mieszkaniec danej gminy będzie mógł skorzystać w takim Klubie z doradztwa lub szkolenia w zakresie kompetencji cyfrowych, na przykład z korzystania z usług e-administracji czy e-zdrowia. Szczególny 8 nacisk będzie położony na wspieranie osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym, czyli m.in. osób starszych. Działanie jest współfinansowane ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021—2027 (FERS). W 2023 r. rozpoczęła się realizacja pierwszego etapu—tzw. projektu wspierającego, który ma na celu udzielanie merytorycznej pomocy Klubom, które będą powstawać w kolejnych etapach. W 2024 r. planowane jest uruchomienie pierwszych 64 pilotażowych Klubów, a upowszechnianie w całym kraju rozpocznie się w 2026 r. Działanie realizuje Centrum Projektów Polska Cyfrowa. 1.5Ministerstwo Infrastruktury Akcja informacyjno – edukacyjna „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” Celem akcji „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” było uświadamianie osób powyżej 60 roku życia— kierowców, rowerzystów i pieszych, jak prawidłowo i bezpiecznie poruszać się po drodze, w jaki sposób stosować elementy odblaskowe i dlaczego są one tak ważne oraz jak sprawność psychofizyczna wpływa na zdolność korzystania z drogi. Przeprowadzenie akcji miało również na celu zbudowanie wśród seniorów poczucia współodpowiedzialności za bezpieczeństwo swoje i innych na drodze w wymiarze lokalnym i ogólnospołecznym, rozumienia zagrożeń i skali oceny ryzyka na drodze, a także uczenie właściwych postaw i zachowań zmierzających do wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń dotyczących kierowców, rowerzystów i pieszych powyżej 60 roku życia, co w konsekwencji przełoży się na zmniejszenie liczby ofiar śmiertelnych i rannych uczestników ruchu drogowego w tej grupie wiekowej. W ramach akcji przeprowadzono 50 warsztatów z zakresu bezpieczeństwa w ruchu drogowym na terenie całej Polski, na terenie 16 województw. Lokalizacje realizacji akcji zostały wytypowane i wskazane jako obszar o najwyższym wskaźniku zagrożenia utraty życia i zdrowia grupy docelowej i zostały poparte analizą policyjnych statystyk wypadków drogowych za lata 2019–2022. Założono także, że w ramach akcji zostanie przeszkolonych 1980 osób, jednak zainteresowanie akcją było tak duże, że przeszkolono 2538 osób. W ramach realizacji całego projektu zostały przygotowane treści edukacyjne dla poszczególnych grup seniorów – rowerzysta, kierowca i pieszy, w materiałach tych uwzględniono najnowsze zmiany związane z przepisami ruchu drogowego. Materiały te zostały udostępnione na dedykowanej stronie www akcji z możliwością ich pobrania przez wszystkie osoby zainteresowane tą tematyką. Partnerami akcji byli: Policja, Żandarmeria Wojskowa i Głos Seniora – partner medialny. Do akcji włączali się także lokalni partnerzy. W większości przypadków były to Urzędy Miast lub ich kluczowi przedstawiciele. W kilku lokalizacjach były to instytucje współpracujące z miastem, kluby seniora czy Uniwersytety Trzeciego Wieku. Na potrzeby akcji uruchomiony został portal pod adresem www.seniornadrodze.pl, w którym znajdują się bieżące informacje o akcji oraz bezpłatne materiały dotyczące bezpieczeństwa w ruchu drogowym, które można pobrać ze strony. Instytut Transportu Samochodowego W ramach działań prowadzonych w trybie ciągłym eksperci Instytutu Transportu Samochodowego podczas wystąpień medialnych przekazują treści dotyczące uświadamiania starszych kierowców (w zakresie bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym) oraz zachęcania do kontroli swojej sprawności poprzez udział w konsultacjach psychologicznych (w zakresie psychologii transportu). Projekt pt. „Centrum Wiedzy o dostępności do transportu i mobilności osób o szczególnych potrzebach” W ramach projektu powstało Centrum Wiedzy o Dostępności (CWoD) (obszar „Transport i mobilność”). Jednym z zagadnień projektu było przeprowadzenie, m.in. przez kadrę Instytutu Transportu Samochodowego, szkoleń dla kadry akademickiej Wojskowej Akademii Technicznej (WAT), których tematyka dotyczyła także osób starszych. Celem szczegółowym POWER było wsparcie zmian organizacyjnych i podniesienie kompetencji kadr w systemie szkolnictwa wyższego. Celem szczegółowym POWER była poprawa dostępności szkolnictwa wyższego. Dzięki wsparciu z Europejskiego Funduszu Społecznego 44 pracowników uczelni podniosło swoje kompetencje 9 dydaktyczne. Dodatkowo, powstało 1 centrum wiedzy o dostępności. Liderem projektu była Wojskowa Akademia Techniczna, a partnerami Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego i Instytut Transportu Samochodowego. Projekt pt. „Szkolenia dla pracowników sektora transportu zbiorowego w zakresie potrzeb osób o szczególnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami\" Celem projektu było wprowadzenie w transporcie publicznym zasad obsługi przyjaznych i dopasowanych do potrzeb osób o szczególnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Projekt miał na celu podniesienie kompetencji pracowników sektora transportu zbiorowego poprzez: opracowanie standardów obsługi osób o szczególnych potrzebach korzystających z transportu zbiorowego; działania szkoleniowe; opracowanie poradnika dotyczącego dostosowania kluczowych typów usług w zakresie transportu zbiorowego do potrzeb osób o szczególnych potrzebach. Liderem projektu był Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a partnerami Urząd Transportu Kolejowego i Instytut Transportu Samochodowego. Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego (CBR) w Instytucie Transportu Samochodowego nieprzerwanie od 2010 r. prowadzi badania w zakresie mobilności i bezpieczeństwa w ruchu drogowym osób starszych oraz analizy wypadków z udziałem różnych grup wiekowych, w tym osób starszych. Wyniki badań są prezentowane m.in. na stronach Polskiego Obserwatorium Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Pakiet edukacyjny pn. KIEROWCA 50+ jest przeznaczony do realizacji przez różne podmioty, w tym doszkalające kierowców, w celu wspierania seniorów w jak najdłuższym kierowaniu samochodem bez stwarzania zagrożeń w ruchu drogowym oraz pomoc im w podjęciu odpowiedzialnej decyzji o ograniczeniu lub całkowitym zaprzestaniu kierowania pojazdem. Centrum Usług Motoryzacyjnych dla Osób Niepełnosprawnych (CUM) przy Zakładzie Procesów Diagnostyczno-Obsługowych (ZDO) w Instytucie Transportu Samochodowego., od 2015 r., prowadzi badania i konsultacje dotyczące transportu indywidualnego osób o szczególnych potrzebach w tym: osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Pracownia Psychologii Transportu i Symulatorów Jazdy przy Centrum Telematyki Transportu (CTT) w Instytucie Transportu Samochodowego prowadzi profilaktyczne działania ciągłe w zakresie bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym osób starszych (także osób z niepełnosprawnością), poprzez konsultacje psychologiczne mające na celu pomoc seniorom w ocenie swoich umiejętności i zdolności psychicznych wykorzystywanych podczas jazdy, aby mogli podejmować odpowiedzialne decyzje na drodze. PKP Intercity S.A. Oferta specjalna PKP Intercity S.A. skierowana do osób starszych Co roku w ramach ofert specjalnych oferowanych przez przewoźnika realizującego połączenia międzywojewódzkie i międzynarodowe, na zlecenie Ministra Infrastruktury istnieje możliwość skorzystania z „Biletu dla Seniora”. „Bilet dla Seniora” To stała oferta dla każdego, kto ukończył 60 lat. Zniżka 30% obowiązuje na przejazdy w komunikacji krajowej pociągami PKP Intercity S.A. wszystkich kategorii w 1. i 2. klasie. W celu potwierdzenia uprawnienia do zniżki, wystarczy okazać konduktorowi dokument ze zdjęciem potwierdzający tożsamość i wiek, np. dowód osobisty. Ponadto emeryci i renciści mają prawo do skorzystania z dwóch przejazdów w ciągu roku z ulgą 37% w 2. klasie wszystkich kategorii pociągów PKP Intercity S.A. w komunikacji krajowej. Należy jednak pamiętać, że przejazd tam i z powrotem jest traktowany jako dwa oddzielne przejazdy. Prawo do zniżki przysługuje na podstawie odpowiedniego zaświadczenia 10 (wydawanego m.in. przez terenowe jednostki Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów) okazywanego wraz z dowodem osobistym lub innym dokumentem potwierdzającym tożsamość. Umowa ramowa o świadczenie usług w ramach publicznego transportu zbiorowego w zakresie międzynarodowych i międzywojewódzkich kolejowych przewozów pasażerskich Umowa ramowa o świadczenie usług w ramach publicznego transportu zbiorowego w zakresie międzynarodowych i międzywojewódzkich kolejowych przewozów pasażerskich zawarta pomiędzy Ministrem Infrastruktury jako „Zamawiającym” połączenia międzywojewódzkie, a operatorem tych połączeń, tj. spółką PKP Intercity S.A., określa ogólne wymagania jakościowe dla realizacji połączeń, w tym także istotne z punku widzenia osób starszych, np. w zakresie bezpieczeństwa i komfortu podróżowania, dystrybucji biletów, obsługi podróżnych czy informacji. Przewoźnik zapewnia:  możliwość zgłoszenia przez osoby z niepełnosprawnością lub osoby o ograniczonej sprawności ruchowej chęci zrealizowania podróży z wykorzystaniem narzędzi dostępnych dla takich osób (telefon, Internet, Centrum Obsługi Klienta w godzinach pracy tego punktu), odpowiednie miejsce w przedziale/wagonie, pomoc personelu pokładowego podczas podróży oraz podczas wsiadania i wysiadania do/z pociągu; zapewnienie podróżnym, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego i unijnego, informacji m. in. o warunkach dostępu i dostosowania pociągu dla potrzeb osób z niepełnosprawnością oraz osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Tabor Jednym z najistotniejszych elementów mających wpływ na dostęp do środków komunikacji publicznej jest odpowiednio dostosowany tabor. Do obsługi przewozów zamawianych przez Ministra Infrastruktury na wybranych trasach są wykorzystywane elektryczne zespoły trakcyjne, które posiadają bezprzedziałową klimatyzowaną przestrzeń pasażerską, system monitoringu, elektroniczny system informacji wizualnej, toalety (przystosowane dla osób z niepełnosprawnościami), automatyczne drzwi wewnętrzne i zewnętrzne. Pojazdy tego typu umożliwiają przewóz osób poruszających się na wózkach inwalidzkich (2 wyznaczone miejsca), a dostęp do pociągu ułatwiają im zamontowane windy. Ponadto każdego roku prowadzone są prace modernizacyjne wagonów, przystosowujące kolejne z nich do standardu COMBO. Posiadają one wydzieloną przestrzeń dla osób poruszających się na wózku inwalidzkim. W przedziałach przewidziano również siedzenia dla opiekunów, a miejsca dla wózków są odpowiednio zabezpieczone pasami bezpieczeństwa. Kolejne ułatwienia to automatyczne drzwi przedziałowe, bezprogowe podłogi, dostosowane i bezpieczne toalety, a także poręcze umieszczone na odpowiednich wysokościach. PKP Intercity uwzględniło w projekcie usprawnienia dla osób niewidomych, dlatego wszystkie piktogramy i przyciski posiadają oznaczenia w alfabecie Braille’a. Pojazdy COMBO zostały uhonorowane prestiżowym certyfikatem „Transport bez barier”, przyznanym przez Fundację Integracja. Główny Inspektor Transportu Drogowego Projekt edukacyjny pn. „Bezpieczeństwo w ruchu drogowym dla każdego” W ramach ww. projektu odbyły się dwa spotkania edukacyjne z seniorami. Projekt miał na celu przypomnienie o najważniejszych zasadach bezpieczeństwa ruchu drogowego, nowych przepisach, zagrożeniach w ruchu drogowym oraz wpływie kondycji psychomotorycznej kierującego pojazdem na bezpieczeństwo jazdy. W spotkaniach wzięło udział ponad 100 seniorów. 11 1.6Ministerstwo Klimatu i Środowiska Realizacja razem z PFRON projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny” w ramach Działania 4.3 Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój. Projekt został sfinansowany przez Centrum Projektów Europejskich W projekcie wypracowano ramowy model dostępnego parku narodowego i krajobrazowego jako elementu dostępności oferty turystycznej dla osób z niepełnosprawnościami i wdrożenie wybranych elementów tego modelu przez parki narodowe i krajobrazowe w Polsce. Model ten jest skierowany do wszystkich parków narodowych i krajobrazowych. Jego głównym celem jest racjonalne udostępnianie terenów, miejsc i obiektów, które są atrakcyjne pod względem turystycznym i edukacyjnym, z poszanowaniem zasad ochrony przyrody. Parki poprzez stosowanie rozwiązań prezentowanych w modelu będą lepiej dostosowane dla każdego turysty, w tym do potrzeb osób z niepełnosprawnością (osoby z problemami narządu słuchu, wzroku, ruchu, niepełnosprawnością intelektualną i chorobami psychicznymi) i o szczególnych potrzebach (osoby starsze, kobiety w ciąży, rodzice z małymi dziećmi. Model został przetestowany przez 7 parków narodowych i 9 parków krajobrazowych w Polsce, które wdrożyły elementy modelu w ramach otrzymanych grantów. Utworzenie i uruchomienie nowych stron internetowych parków narodowych (23 strony parków narodowych oraz jedna strona główna tzw. Brama główna) Nowo utworzone (w grudniu 2023 r.) strony internetowe 23 parków narodowych oraz jedna strona główna (tzw. Brama główna) spełniają wytyczne WCAG 2.1. na poziomie AA—zawierają szereg udogodnień dla osób z różnym poziomem niepełnosprawności. Wszystkie strony zostały utworzone w systemie responsywności, co umożliwia użytkowanie strony na dowolnym urządzeniu mobilnym (laptop, tablet, telefon, ipad). Wszystkie strony posiadają możliwość zwiększenia i zmniejszenia czcionki, zmiany kontrastu, włączenia i wyłączenia dźwięku, włączenia i wyłączenia ruchomych obrazów i animacji. Podejmowanie przez Państwa członkowskie odpowiednich kroków w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną podczas przygotowywania, wdrażania monitorowania, sprawozdawczości i ewaluacji programów UE (niedopuszczalność wszelkich form dyskryminacji). Aby zapewnić zgodność z Rozporządzeniem PE, w trakcie oceny merytorycznej projekty ubiegające się o dofinansowanie oceniane są między innymi kryteriami horyzontalnymi. Jednym z takich kryteriów jest zgodność projektu z zasadami równości szans, włączenia społecznego i niedyskryminacji. W kontekście osób starszych, zasada ta ma na celu zapewnienie, że osoby w każdym wieku mają równe szanse na korzystanie z korzyści wynikających z programu FEnIKS. To oznacza, że projekty nie mogą dyskryminować osób starszych i muszą uwzględniać ich specyficzne potrzeby i sytuacje. W przypadku projektów ubiegających się o współfinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014—2021 (MF EOG 2014-2021), jednym z ocenianych kryteriów była kwestia równego traktowania i niedyskryminacji, która odnosi się również do osób starszych (brak dyskryminacji ze względu na wiek). Należy również wspomnieć, że w ramach wszystkich ww. programów funduszy realizowane są projekty dotyczące adaptacji miast do zmian klimatu, polegające m.in. na realizacji działań związanych ze zmniejszeniem efektu miejskiej „wyspy ciepła”. W związku z ociepleniem klimatu mieszkańcy miast, zwłaszcza seniorzy, narażeni są na udary cieplne, zaostrzenie przewlekłych chorób układu oddechowego i krążenia, omdlenia, odwodnienie, zawały itp. Zatem realizacja ww. projektów pośrednio wpływa na polepszenie sytuacji osób starszych. 12 Oferta parków narodowych Osoby starsze mogły skorzystać z działań realizowanych przez parki narodowe. Szczegółowe informacje na temat oferty poszczególnych parków narodowych prezentuje poniższa tabela. 13 Tabela 1 Oferta Parków Narodowych Lp.Nazwa zadaniaTermin realizacji /wdrożenia Krótki opis zadania Babiogórski Park Narodowy Wystawa Stała BgPNCałoroczniePark udostępnia ekspozycję przyrodniczą i kulturową poświęconą Babiej Górze, która jest dostosowana do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu oraz osób słabowidzących. Z ekspozycji często korzystają emeryci wypoczywający w okolicach Babiej Góry. Na ekspozycję można się dostać korzystając z windy. Siłownie pod chmurkąCałorocznie przy braku pokrywy śnieżnej W „siłowniach pod chmurką” znajdują się m.in. urządzenia dające możliwość skorzystania z nich każdej z grup, zarówno osobom sprawnym, jak i mniej sprawnym bądź niesprawnym fizycznie. Przy jej lokalizacji uwzględniono takie parametry jak bliskość parkingu i dogodny podjazd do urządzeń. Jedna z siłowni znajduje się przy dyrekcji Parku, a druga na Polance Odkrywców w Zawoi Markowej. Patrole edukacyjneSezon wakacji letnichPatrole edukacyjne prowadzone przez pracowników Parku na babiogórskich szlakach. Ich celem jest pomoc w poznawaniu unikalnej przyrody Babiej Góry przez dziadków i wnuki oraz rodziców i dzieci. Działania skierowane do szerokiej grupy odbiorców. Spacerkiem z wózkiem z Krowiarek Górnym Płajem do schroniska Całorocznie przy braku pokrywy śnieżnej Spacer krajoznawczy niebieskim szlakiem. Nawierzchnia szlaku umożliwia dotarcie do schroniska na Markowych Szczawinach od polany Krowiarki osobom starszym bądź z ograniczeniami ruchowymi – poruszającym się na wózku. Szlak jest o szerokości 2,5 m, z drewnianym krawężnikiem po zewnętrznej stronie, a w miejscach stromych znajdują się dodatkowe zabezpieczenia w postaci barierek. Ogród ZmysłówW sezonie wegetacyjnym roślin Dostosowany do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu oraz słabowidzących i niewidomych z podniesionymi. Ogród z poręczami i podniesionymi rabatami umożliwiającymi poznawanie roślin z wysokości wózka. W obiekcie mapa plastyczna dostosowana do potrzeb osób słabowidzących i niewidomych. Przy ogrodzie toaleta dostosowana do potrzeb osób poruszających się na wózkach. Przystosowanie ścieżek dla osób starszych CałorocznieUmieszczenie ławek na ścieżkach edukacyjnych „Babiogórskiej parzenicy” umożliwiających odpoczynek osobom starszym. Łączymy pokoleniaCałorocznie przy braku pokrywy śnieżnej i opadów atmosferycznych Polanka odkrywców – to miejsce gdzie dzieci mogą się bawić pod opieką dorosłych. Zlokalizowana jest w pobliżu wejścia do Parku w Zawoi Markowej. Umieszczone są na niej ławki oraz tablice i urządzenia edukacyjne. Ich celem jest pomoc w poznawaniu unikalnej przyrody Babiej Góry przez dziadków i wnuki oraz rodziców i dzieci. Działanie skierowane do szerokiej grupy odbiorców. Strona www.bgpn.plCałorocznieStrona internetowa Parku przyjazna dla osób niepełnosprawnych umożliwiająca osobom starszym dostosowanie jej do ich potrzeb (m.in. powiększenie czcionki, zwiększenie kontrastu). Białowieski Park Narodowy Dostępność obiektów Parku dla osób starszych o całoroczne działanie cykliczne Bieżące naprawy i utrzymanie ławek umożliwiających osobom starszym odpoczynek podczas zwiedzania Parku Pałacowego oraz podjazdów do platform widokowych ułatwiających zwiedzanie Rezerwatu Pokazowego Żubrów. Utrzymanie sprawnej windy w Muzeum BPN, umożliwiającej poruszanie się między piętrami wystawy. Umożliwiono zwiedzanie Rezerwatu bryczką. 14 ograniczonej mobilności Użyczanie sprzętu ułatwiającego poruszanie się w obiektach turystycznych BPN Działanie całoroczneUmożliwiono nieodpłatne wypożyczenie na czas zwiedzania Muzeum BPN i Rezerwatu Pokazowego Żubrów wózków inwalidzkich i chodzików trójkołowych zakupionych w ramach projektu PFRON „Obszar chroniony, obszar dostępny” osobom mającym trudność w poruszaniu się, w tym osobom starszym. Dostępność treści informacyjnych i edukacyjnych dla osób o osłabionych wiekiem zmysłach wzroku i słuchu Działanie całoroczneMateriały audiowizualne wykorzystywane w obiektach Parku przygotowane i utrzymywane są w standardach dostępności dla osób o osłabionych wiekiem zmysłach wzroku i słuchu (możliwość zwiększenia głośności nagrań w audio–przewodnikach; kontrastowe, czytelne czcionki na tablicach informacyjnych i w ulotkach). Stosowanie pętli indukcyjnych oraz umożliwienie korzystania z usługi tłumacza PJM w czasie rzeczywistym w obiektach turystycznych Działanie całoroczneZastosowanie przenośnych pętli indukcyjnych w obiektach turystycznych i administracji Parku podnosi dostępność usług dla osób słabosłyszących, korzystających z aparatów słuchowych, natomiast usługa tłumacza online zwiększa dostępność Parku dla osób Głuchych. Wśród ww. grup znajdują się osoby 60+. Poprawa bezpieczeństwa osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych w obiektach BPN Działanie całoroczneUtrzymywanie gotowych do użycia defibrylatorów i systemów przywoławczych do toalet oraz zakupionych w 2023 r. mat, materacy i krzeseł ewakuacyjnych, zwiększających bezpieczeństwo przebywających w obszarach i obiektach Parku osób, w tym osób starszych, umożliwiając w razie potrzeby szybsze i efektywniejsze udzielenie im pierwszej pomocy oraz ich ewakuację. Warsztaty botaniczne24.06.2023Edukacja bezpośrednia. Wykład i wyjście terenowe. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. Warsztaty entomologiczne 15.07.2023Edukacja bezpośrednia Wykład i wyjście terenowe. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. Wystawa Grzybów Puszczy Białowieskiej 16—17.09.2023 Edukacja bezpośrednia Wykłady i ekspozycja grzybów zwiedzana z edukatorem. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. 15 Biebrzański Park Narodowy Budowa nowej kładki „Długa Luka” Grudzień 2023 r.Kładka wybudowana na torfowisku niskim, o wysokim poziomie wody gruntowej. Kładka ma szerokość 1,25 m i długość 390 m. Dodatkowo w przebiegu kładki wybudowano 2 mijanki o wym. 2,35 m x 7,5 m, na jednej z nich zamontowano ławkę. Na mijankach zainstalowano balustrady. Kładka kończy się pomostem widokowym o wym. 4 m x 7 m, na którym zainstalowano 3 ławki. Do budowy kładki użyto materiału kompozytowego typu Hanit. Budowa nowego budynku gospodarczego z sanitariatami wraz z wewnętrznymi i zewnętrznymi instalacjami w Osowcu-Twierdzy Czerwiec 2023 r.W ramach projektu „Opracowanie dokumentacji budowlanej i przeprowadzenie inwestycji: Rozbudowa Terenowego Ośrodka Edukacyjnego w Osowcu – Twierdzy” wybudowano nowy budynek gospodarczy z sanitariatami dostosowanymi do potrzeb osób niepełnosprawnych Edukacja przez Internet2023Strona internetowa https://bbpn.gov.pl/ jest przystosowana do potrzeb osób o szczególnych potrzebach. Edukacja bezpośrednia – wydarzenia otwarte organizowane przez Park, między innymi: „Wszechnica Biebrzańska” 2023Prelekcje o tematyce przyrodniczej, warsztaty, wycieczki terenowe. Bieszczadzki Park Narodowy Zajęcia terenowe dla seniorów z Uniwersytetu III wieku oraz eko warsztaty w Muzeum Przyrodniczym BdPN w Ustrzykach Dolnych dla Dzienny Dom \"Senior+\". Cały rokW ramach współpracy przeprowadzono zajęcia edukacyjne eko warszaty dla seniorów w Muzeum w Ustrzykach Dolnych oraz zajęcia terenowe na torfowisku Tarnawa. Liczba uczestników 63 osoby. Uzupełnianie infrastruktury edukacyjnej i turystycznej wzdłuż ścieżek przyrodniczych i szlaków. Cały rokW roku 2023 na szlakach i ścieżkach przyrodniczych wykonano i wyremontowano ponad 472 mb wysokich barier drewnianych, 190 mb dylowanek , 299 stopni zwiększając w ten sposób bezpieczeństwo poruszania się na terenach podmokłych oraz na stromych podejściach zapewniając możliwość podparcia. W roku 2023 wybudowano w o.o. Tarnawa kładkę dębową o długości 110 mb, a także wykonano remont szlaku turystycznego z przełęczy Wyżnej na Połoninę Wetlińską poprzez m.in. naprawę nawierzchni szlaku 16 turystycznego na odcinku 1700 mb. Ponadto utrzymywano bieżący dostęp do szlaków, ścieżek turystycznych oraz obiektów kulturowych i historycznych poprzez m.in. wykonanie zabiegu koszenia i odkrzaczania . Zajęcia edukacyjne w Ośrodku Edukacji Ekologicznej i Muzeum Przyrodniczym BdPN w Ustrzykach Dolnych Cały rokZ muzeum korzystają m.in. grupy rodzinne, dzieci oraz osoby starsze. Mają one możliwość w atrakcyjny sposób poznawać przyrodę Parku. Obiekt po modernizacji jest przystosowany do korzystania przez osoby starsze – winda, ławeczki na ekspozycjach, klubokawiarnia z możliwością odpoczynku i obejrzenia diaporam i filmów przyrodniczych. Z ewidencji ruchu turystycznego Muzeum wynika, że w roku 2023 ekspozycje zwiedziło blisko 3001 emerytów. W ofercie edukacyjnej Parku znajduje się również atrakcyjny program ekowarsztatów – połączenie zajęć przyrodniczych i plastycznych. W ekowarsztatach uczestniczyło ok. 30 seniorów. Udostępnienie tabliczek edukacyjnych oraz panoramy widokowej na torfowiskach Tarnawa i Wołosate Cały rokUdostępnienie torfowisk w Tarnawie poprzez nowe, interaktywne stanowiska edukacyjne, z opisami gatunków roślin i zwierząt związanych z ekosystemem torfowiska. Tabliczki zainstalowane wzdłuż kładek, pozwalają na przyjemną wędrówkę zarówno osobom starszym, jak i dzieciom, a także osobom poruszającym się na wózkach. Krótkie, przyjemne opisy wzbogacane zdjęciami i ilustracjami roślin, sprawiają, że treści są dostępne dla każdego turysty. Działania edukacyjne via strona internetowa Cały rokLiczba odwiedzin na stronie internetowej (użytkowników unikalnych: 11 4891, odsłon: 54 4033, wejścia 21 6843) Park Narodowy „Bory Tucholskie” Wykłady dla dorosłych z cyklu Czwartkowe spotkania z przyrodą 23.02—28.09. 2023 r. /od 2004 r. Są to wykłady o różnej tematyce przyrodniczej i kulturowej przeznaczone dla osób dorosłych. W 2023 roku odbyło się sześć takich wykładów. Uczestnikami byli m. in. studenci Uniwersytetów III Wieku. Dodatkowo PNBT zorganizował bezpłatny transport autokarowy z i na wykład, z którego mogli skorzystać wszyscy chętni seniorzy. Letnia Akademia Przyrodnicza 05.07—23.08. 2023 r./od 2005 r. Są to krótkie bezpłatne wyprawy piesze po terenie Parku z edukatorem. Chętnie uczestniczą w nich osoby starsze. Botaniczna ścieżka dydaktyczna całorocznie /od 2005 r. Botaniczna ścieżka dydaktyczna przeznaczona jest dla tych wszystkich, którzy pragną zapoznać się z florą regionu Borów Tucholskich, a nie mogą odbywać dłuższych wędrówek. Do tej grupy zaliczają się często osoby starsze. Ze ścieżki korzystały również osoby na wózkach inwalidzkich. Na niewielkim obszarze posadzono typowe i jednocześnie kluczowe gatunki dla flory Borów Tucholskich, stosunkowo łatwe do rozpoznawania. Na ścieżce zostały umieszczone ławki, umożliwiające osobom starszym odpoczynek. Wejście na ścieżkę było bezpłatne. Można ją było zwiedzać indywidualnie lub z edukatorem Parku. Zagroda Pokazowa Zwierząt całorocznie /od 2019 r. Zagroda Pokazowa Zwierząt przeznaczona jest dla osób w różnym wieku. W 2023 roku chętnie była odwiedzana przez osoby starsze. ZPZ dostosowana jest do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu. W Zagrodzie zobaczyć można zwierzęta należące do starych ras zwierząt gospodarskich objętych programem ochrony zasobów genetycznych: kury zielononóżki kuropatwiane, owce świniarki, bydło białogrzbiete i koniki polskie. W Zagrodzie przebywają też zwierzęta dzikie rodzimych gatunków, które odbyły leczenie w specjalistycznych ośrodkach lecz z różnych względów nie mogą zostać wypuszczone na wolność. Zwiedzanie zagrody jest bezpłatne i odbywa się z edukatorem. 17 Muzeum przyrodniczecałorocznie /od 01.2022 r. Park Narodowy „Bory Tucholskie” w 2023 roku udostępniał bezpłatnie do zwiedzania Muzeum przyrodnicze. Muzeum jest dostosowane do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. Wystawa czasowa Polskie Parki Narodowe całorocznie /od 06.2022 r. W Centrum Edukacji Przyrodniczej Parku w Chocińskim Młynie można bezpłatnie oglądać wystawę fotograficzną poświęconą wszystkim Polskim Parkom Narodowym. Wystawa jest dostosowana do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. Mini wystawa „Od bartnictwa do owczarstwa” całorocznie /od 2021 r. W Centrum Edukacji Przyrodniczej Parku w Chocińskim Młynie można bezpłatnie oglądać mini wystawę poświęconą bartnictwu i owczarstwu. Wystawa jest dostosowana do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. GRAND PRIX Borów Tucholskich w Nordic Walking 17.09.2023 r.Wędrówka z kijkami zorganizowana przez Park Narodowy „Bory Tucholskie” oraz Stowarzyszenie „Charzy...”. Trasa wycieczki prowadziła przez Park. W celu zgłębienie wartości przyrodniczych, kulturowych i historycznych Parku. Uczestnikami rajdu były osoby starsze. Biblioteka i czytelnia Parku całorocznieWszystkim tym, którzy chcą poszerzyć swoją wiedzę nt. Parku oraz innych zagadnień przyrodniczych w 2023 r. Park udostępniał swoje zbiory książkowe. Bilety ulgowe dla seniorów całorocznieEmeryci i renciści odwiedzający Park Narodowy „Bory Tucholskie” uprawnieni są do zakupu biletu ulgowego w wysokości 50% stawki za wstęp do Parku. Drawieński Park Narodowy Zachodniopomorska Karta Seniora od 2018 r.50% ulga – pobyt na miejscach biwakowania DPN wraz z noclegiem Zachodniopomorska Karta Seniora od 2021 r.50% ulga – zwiedzanie ekspozycji „Las – zobaczyć to, co zagrożone, zobaczyć to, co niewidoczne” Park Narodowy Gór Stołowych Spacer Edukacyjny „Pod Szczelińcem” Lipiec-sierpień 2023/2022 Spacer w pracownikiem PNGS, w trakcie którego uczestnicy zapoznają się z przyrodą Gór Stołowych. Trasa bez przewyższeń. Długość ok 3 km czas trwania do 2 godz. Miejsce: Karłów. Trasa dostępna dla osób ze szczególnymi potrzebami. Pokazy filmu „Góry Stołowe” i prezentacji multimedialnej „Przyroda Parku Narodowego Gór Stołowych” 2023/2005 Cały rok Pokazy organizowane w budynku Dyrekcji PNGS dla osób starszych i osób ze szczególnymi potrzebami przebywających na turnusach rehabilitacyjnych w Kudowie-Zdroju. Pokazy filmu „Góry Stołowe” dostępne są także w Centrum Szkoleniowo-Edukacyjnym PNGS w Karłowie. Ekspozycja edukacyjna w Ekocentrum PNGS 2023/2018 Cały rok Stała ekspozycja przyrodnicza o Górach Stołowych. Budynek i ekspozycja dostępna dla osób ze szczególnymi potrzebami. Dostęp do budynku: dostęp alternatywny. Kampinoski Park Narodowy Współpraca w ramach wolontariatu ze Stowarzyszeniem „Towarzystwo Stała działalność parku Prowadzenie, opieka, urządzanie Chaty Kampinoskiej w Granicy , organizowanie imprez kulturowych i folklorystycznych poświęconych tradycjom i zwyczajom („Pokaz wieńców dożynkowych”, „Poszukiwanie kwiatu paproci”, „Tańce Kampinoskie”, pogadanki, wernisaże, koncerty, warsztaty i in.) zadania ochronne Parku, program edukacji Parku 18 Kampinoskie” w Granicy Współpraca z organizacjami kombatanckimi: Stowarzyszenie Rodzina Ułanów Jazłowieckich, Środowisko „Grupa Kampinos” ŚZŻAK, Stowarzyszenie Żołnierzy Powstańczych Oddziałów Specjalnych „Jerzyki” Stała działalność parku Prowadzenie działalności edukacyjnej oraz organizacja imprez patriotyczno-religijnych Uniwersytet III WiekuStała działalność parku Prowadzenie wykładów, spotkań i wycieczek dla seniorów Wycieczki w ramach programu „Akademii Kampinoskiej” 2016—2023Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Wycieczki w ramach programu „Przyroda na horyzoncie” 2016—2023Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Współpraca z Dzienny Domem Senior+ Gminy Izabelin Stała działalność parku Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Współpraca z Klubem Senior+ Gminy Kampinos Stała działalność parku Wycieczki połączone ze zwiedzaniem Skansenu budownictwa puszczańskiego KPN w Granicy Współpraca ze Stowarzyszeniem Wychowanków SGGW w Warszawie 2021—2023Wycieczki przyrodnicza połączona ze zwiedzaniem skansenu budownictwa puszczańskiego KPN w Granicy Współpraca z Uniwersytetem III 2023Prowadzenie wykładów i pogadanek edukacyjnych 19 Wieku Narodowego Instytutu Dziedzictwa Kulturowego i Wsi Dostosowanie infrastruktury turystycznej dla osób w podeszłym wieku Stała działalność parku Modernizacja szlaków turystycznych, ścieżek dydaktycznych i in. Karkonoski Park Narodowy Wycieczki dla seniorów i ich rodzin 09.2022—06.2023 r.Cykl wycieczek, których celem było zaangażowanie seniorów z Jeleniej Góry do aktywnego trybu życia. W trakcie wycieczek seniorzy poznawali ciekawe zakątki swojego miasta i dowiedzieli się o ich historii oraz wyjątkowości przyrodniczej. Przerób - nie wyrzucaj. Warsztaty krawieckie 2022—2023Cykl warsztatów ekologicznych w duchu „zerowaste” w ramach projektu „Żyj, mieszkaj, pracuj w Jeleniej Górze” Napraw – nie wyrzucaj. Warsztaty stolarskie 2022—2023Cykl warsztatów ekologicznych w duchu „zerowaste” w ramach projektu „Żyj, mieszkaj, pracuj w Jeleniej Górze” Spotkania sąsiedzkieStyczeń 2023 r.Cykl spotkań edukacyjnych dla mieszkańców regionu, w tym dla osób starszych, organizowanych w ostatni czwartek miesiąca o godz. 17:00 w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN – Pałac Sobieszów. Prelekcje mają na celu przybliżenie KPN mieszkańcom oraz ocieplenie wizerunku parku i jego pracowników. Sobota z KPN 21.01.2023 r.Cykl spotkań (średnio raz w miesiącu) dla turystów, społeczności lokalnej i innych osób zainteresowanych w ośrodkach edukacyjnych KPN i w terenie. Tematyka dotyczyła korytarzy ekologicznych, torfowisk, flory i fauny w KPN i otulinie. Ekspozycja przyrodnicza „Klimatyczne Karkonosze” 28.04.2023 r.Udostępnienie do zwiedzania ekspozycji multimedialnej „Klimatyczne Karkonosze” wyposażonej w audioprzewodniki z audiodeskrypcją oraz tłumaczenie na polski język migowy Ekspozycja edukacyjna „Pałac Sobieszów” oraz ścieżka edukacyjna wokół pałacu 28.04.2023 r.Udostępnienie do zwiedzania ekspozycji multimedialnej „Pałac Sobieszów” wyposażonej w audioprzewodniki z audiodeskrypcją oraz tłumaczenie na polski język migowy Majówka pod Szrenicąod 2012 r.Udział mieszkańców, turystów- w tym osób starszych w edukacyjnej prezentacji plenerowej KPN – w tym udział słuchaczy UTW Rajd Sztaudyngerowski2.05.2023 r.Coroczny rajd organizowany we współpracy ze Stowarzyszeniem Puch Ostu. Wycieczka szlakiem upamiętniającym działalność na rzecz kultury ziem zachodnich polskiego poety i fraszkopisarza Jana Sztaudyngera pod kierunkiem edukatora KPN, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych. 20 Warsztaty dla Uniwersytetu Trzeciego Wieku Grębocice 9.05.2023 r.Zajęcia warsztatowe dla UTW przeprowadzone w ośrodku o tematyce przyrodniczej z nawiązaniem do historii regionu. Noc Muzeów – Sen Nocy Leśnej 13.05.2023 r.Akcja kulturalno-edukacyjna Noc Muzeów w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN – Pałac Sobieszów (darmowe zwiedzanie ekspozycji „Klimatyczne Karkonosze” i „Pałac Sobieszów” oraz warsztaty przyrodnicze). Europejski Dzień Parków Narodowych 25.05.2023 r.Spotkanie dyrektora KPN z grupą seniorów na temat przyrody Karkonoskiego Parku Narodowego. Spektakle teatralne06.2023 r.Cykl spektakli teatralnych dla lokalnej społeczności ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych organizowanych przez grupę ProjektOR. Dzień Laboranta10.06.2023 r.Coroczne wydarzenie edukacyjne dla rodzin z dziećmi, seniorów, mieszkańców regionu i turystów organizowane w ośrodku w Karpaczu dotyczące historii Laborantów, ziołolecznictwa oraz roślinności Karkonoszy. Podróże po Jeleniej Górze 17.06.2023 r.Zwiedzanie Pałacu Sobieszów z przewodnikiem w ramach cyklu organizowanym przez Karkonoską Informację Turystyczną. Cykl spacerów „Do góry nogami” w ramach #weekendu bez Śnieżki 07.2023 Cykl spacerów „Do góry nogami” w ramach #weekendu bez Śnieżki, promującego miejsca mniej uczęszczane. Celem spacerów jest zmniejszenie antropopresji na najwyższym szczycie Karkonoszy, Śnieżce. Wycieczka do Wodospadu Szklarki 07—10.2023Cykl wycieczek dydaktycznych szlakiem dostosowanym do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Spotkanie adresowane dla seniorów +60. Praktyczne zajęcia z Polskiego Języka Migowego 17—18.07.2023 r.Zajęcia praktyczne z grupami seniorów Głuchych w ramach kursu Polskiego Języka Migowego – zajęcia na ekspozycji Klimatyczne Karkonosze oraz Pałac Sobieszów oraz wycieczki terenowe. Festiwal „Klimatyczne Karkonosze” 1—2.09.2023Dwudniowa impreza edukacyjna na terenie Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego KPN – Pałac Sobieszów, której celem jest podnoszenie świadomości ekologicznej uczestników poprzez udział w spotkaniach, warsztatach, pokazach i prelekcjach fachowców z różnych dziedzin przyrodniczych. Piknik pod Chojnikiem2.09.2023 r.Edukacyjna impreza plenerowa dla rodzin z dziećmi, mieszkańców regionu i turystów, mająca na celu ocieplenie wizerunku parku i jego pracowników oraz poznanie karkonoskiej przyrody. Nocne spacery ekologiczne – rykowisko 26.09.2023 r.Zajęcia skierowane dla mieszkańców, w szczególności dla seniorów z okolic Kowar, mające na celu przybliżenie uczestnikom jesiennego świata przyrody . Nocne spacery ekologiczne – nietoperze 27.09.2023 r.Zajęcia skierowane dla mieszkańców, w szczególności dla seniorów z okolic Kowar, mające na celu przybliżenie uczestnikom jesiennego świata przyrody . 21 Jesienny spacer z Uniwersytetem Trzeciego Wieku 10.2023 r.Zajęcia terenowe adresowane do słuchaczy UTW. Spotkanie z absolwentami i nauczycielami Szkoły Rolniczej w Sobieszowie 19.10.2023 r.Spotkanie z absolwentami i nauczycielami Szkoły Rolniczej w Sobieszowie, w której obecnie mieści się nowa siedziba KPN oraz Centrum Przyrodniczo-Edukacyjne KPN – Pałac Sobieszów. Jarmark zimowy \"W Folwarku\" 2—3.12.2023 r.Dwudniowa impreza edukacyjna na terenie Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego KPN – Pałac Sobieszów, której celem jest podnoszenie świadomości ekologicznej uczestników poprzez udział w spotkaniach, warsztatach, pokazach i prelekcjach fachowców z różnych dziedzin przyrodniczych. Zajęcia edukacyjne - Pałac Sobieszów i jego funkcje 12.12.2023 r.Zajęcia edukacyjne w stałej ofercie KPN skierowane do osób dorosłych i seniorów. Porozumienie o współpracy z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej 2023Porozumienie o współpracy z zakresu edukacji dla podopiecznych Domu Dziennego Pobytu SENIOR+ w Jeleniej Górze. Kwartalnik „Karkonosze” Od 2013 r.Wydawnictwo edukacyjne KPN o Karkonoszach, z możliwością prenumeraty czasopisma. Szlak dostosowany dla osób niepełnosprawnych do Wodospadu Szklarki od 2018 r.Szlak czarny do Wodospadu Szklarki jest dostosowany do potrzeb osób z niepełno-sprawnościami oraz osób starszych. Szlak zbudowany jest z kostki granitowej płomieniowanej i wyposażony w trzypoziomową barierkę, umożliwiającą bezpieczne przejście osobom z ograniczoną ruchomością oraz poruszającym się na wózkach inwalidzkich. Magurski Park Narodowy Zniżka na bilet wstępu na ekspozycję stałą w Ośrodku Edukacyjno- Muzealnym Cały rokW 2023 r. funkcjonowała zniżka dla seniorów na bilet wstępu do Ośrodka Edukacyjno–Muzealnego MPN w Krempnej. Miała ona zachęcić osoby starsze do skorzystania z oferty edukacyjnej Parku oraz zapoznania się z wystawą przyrodniczą. Czasopismo „Magura”4 x rokKwartalnik „Magura” wydawany przez Magurski Park Narodowy dociera głównie do mieszkańców siedmiu gmin, na terenie których położony jest MPN. Jest on chętnie czytany przez seniorów, dla których papierowe wydanie jest bardziej dostępne niż cyfrowe. 22 Wykonanie multimedialnej tablicy w Ogrodzie Dydaktycznym IV kwartał 2023W 2023 roku wykonano multimedialną tablicę edukacyjną poświęconą zależnościom w świecie przyrody, która skierowana jest głównie do osób, które ze względu na swoje ograniczenia nie mogą poruszać się po terenie Parku. Ogród Dydaktyczny daje możliwość doświadczenia w części przyrody, która jest niedostępna dla osób o szczególnych potrzebach. Zakup pomocy dydaktycznych - modeli różnych gatunków zwierząt II kwartał 2023W 2023 r. zakupiono 31 sztuk plastycznych modeli różnych gatunków zwierząt występujących w MPN. Odtwarzają one dosyć dokładnie cechy zwierząt i są wykorzystywane podczas zajęć edukacyjnych również z osobami niepełnosprawnymi. Dzięki temu oferta edukacyjna dla osób o specjalnych potrzebach została rozszerzona i bardziej dostosowana do ich możliwości poznawczych. Graficzny zapis warsztatów terenowych III kwartał 2023Podczas Festiwalu Naukowego, który odbył się w wakacje, realizowane były zarówno warsztaty terenowe jak i kameralne. Aby umożliwić zapoznanie się z treścią warsztatów terenowych osobom, które z różnych względów nie mogły wziąć w nich udziału, wykonany został zapis graficzny większości z nich i udostępniony w formie infografiki, zarówno w mediach społecznościowych jak i w czasopiśmie „Magura”. Uzupełnienie infrastruktury turystycznej I półrocze 2023Wykonanie i montaż ławostołów przy deszczochronach, umożliwia dogodny odpoczynek podczas wędrówek osób starszych. Remont infrastruktury turystycznej II półrocze 2023Wymiana ław odpoczynkowych na szlakach, konserwacja infrastruktury turystycznej (barierki ochronne, poręcze przy schodach, kładki) dla zapewnienia bezpieczeństwa i komfortu poruszania się osób starszych. Zmiana szlaku żółtegoII półrocze 2023Zmiana przebiegu szlaku żółtego, przeniesienie szlaku z gruntów prywatnych na teren Parku w celu poprawy dostępności szlaku i komfortu poruszania się m.in. osób starszych. Nieznajowa – zabezpieczenie szlaku rowerowego II półrocze 2023 Wykonanie umocnienia na lewym brzegu Wisłoki. Zabezpieczenie trasy udostępnionej dla ruchu pieszego w tym osób starszych, niepełnosprawnych korzystających z wózków inwalidzkich. Narwiański Park Narodowy Bilety ulgowe Cały rokZgodnie z Zarządzeniem Dyrektora NPN emeryci i renciści odwiedzający Narwiański Park Narodowy, ekspozycję przyrodniczą w Ośrodku Edukacyjnym „Młynarzówka”, korzystający z noclegu na polu biwakowym w Kurowie uprawnieni są do biletu ulgowego. Bezpłatne udostępnienie rzeki do amatorskiego połowu ryb Cały rokOsoby, które przekroczyły 70 rok życia zgodnie z Zarządzeniem Dyrektora NPN są zwolnione z wykupienia zezwolenia na amatorski połów ryb. Współpraca z klubami seniora i Stała współpracaProwadzenie zajęć stacjonarne i terenowe na specjalne zamówienie dla słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz emerytów i rencistów. Przekazywanie materiałów promocyjnych, zaproszenie do udziały w projektach edukacyjnych i warsztatach. 23 Uniwersytetami III Wieku. Udostępnienie OEP Młynarzówka dla osób starszych Cały rokOśrodek Edukacji Przyrodniczej Młynarzówka w Kurowie jest dostosowany do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami. Wyposażony jest w windę, pętlę indukcyjną, ławki na ekspozycji pozwalające odpocząć podczas zwiedzania. W ośrodku jest czytelne kontrastowe oznakowanie. Film poprzedzający zwiedzanie jest tłumaczony na język migowy, posiada również napisy. Na terenie Ośrodka znajdują się miejsca odpoczynku wyposażone wyższe ławki dla osób z problemami z poruszaniem się. BroszuryCały rokPowstała broszura i ulotka dedykowana osobom starszym i z niepełnosprawnościami. Są napisane łatwym językiem, mają większe kontrastowe czcionki. Udostępnienie Parku dla seniorów Cały rokDla seniorów dedykowana jest ścieżka park przydworski w Kurowie. Przejście jej nie wymaga wysiłku fizycznego. Jest wyposażona w plan tyflograficzny z informacjami dźwiękowymi. W pobliżu znajduje się toaleta dostosowana do osób niepełnosprawnych. Ojcowski Park Narodowy Zakup defibrylatorów przenośnych 2023Doposażenie obiektów OPN w defibrylatory przenośne (3 szt.) – zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym osób starszych. Wyposażenie „Ścieżki Seniora” w dotykowe tablice o tematyce dziedzictwa kulturowego 2023Rozwój „Ścieżki Seniora” – między zamkiem w Ojcowie a Kaplicą „Na Wodzie”. Ścieżkę doposażono w specjalne ławki o parametrach wskazanych dla osób starszych oraz tablice dotykowe o tematyce kulturowej. Opracowanie treści na stronę internetową dot. udostępnienia Parku dla osób ze szczególnymi potrzebami 2023Treści w postaci map z polecanymi trasami dla osób o różnych potrzebach, w tym osób starszych, wraz ze wskazaniem głównych przeszkód oraz łatwy tekst ETR, które zostały umieszczone na stronie internetowej. Rozwój współpracy z lokalną organizacją „Leonardo” 2023Rozwój współpracy z lokalną organizacją „Leonardo, zajmującą się m.in. osobami starszymi z niepełnosprawnością intelektualną – warsztaty edukacyjne w OPN. Rozwój przestrzeni edukacyjno- rekreacyjnej za Centrum Edukacyjno- Muzealnym 2023Utwardzenie ścieżki i budowa platformy widokowej na stawie za Centrum Edukacyjno-Muzealnym, dostoswanej dla osób z dysfunkcją ruchu, w tym osób starszych, wyposażenie ścieżki w ławki oraz tablice dot. drzew i życia w stawie, a także tyfloplan przestrzeni dla osób słabowidzących. 24 Szkolenie z zakresu obsługi turystów z różnymi dysfunkcjami 2023Szkolenie pracowników OPN, w tym pracowników obsługi obiektów, w zakresie pracy z osobami/turystami ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych. Bilety ulgowe dla seniorów Corocznie Ulga 50% na bilety wstępu dla seniorów do Jaskini Ciemnej, Jaskini Łokietka, zamku w Ojcowie i ekspozycję przyrodniczą. Zajęcia on-line dla Uniwersytetów III weku 2023Tematyczne zajęcia edukacyjne dla seniorów realizowane przez specjalistów ds. edukacji OPN Udział w Akcji „Weekend Seniora z Kulturą” 2023Coroczna Akcja realizowana we współpracy z MKIDN – nieodpłatne udostępnienie ekspozycji przyrodniczej dla seniorów w dniach trwania akcji Pieniński Park Narodowy Zniżka dla emerytów zwiedzających Park 2023Emeryci mają prawo do ulgi w opłacie za udostępnienie Parku do zwiedzania Sieć pawilonów wystawowych dostępnych dla osób z ograniczeniami ruchowymi 2023Pawilony w Szczawnicy, Sromowcach Kątach, Sromowcach Niżnych oraz w dyrekcji parku w Krościenku n.D. nie posiadają barier architektonicznych, są tu podjazdy dla wózków inwalidzkich, w Krościenku znajduje się winda. W Krościenku n.D., w Szczawnicy i w Sromowcach Kątach znajdują się toalety dla niepełnosprawnych. Strona internetowa dostępna dla osób niewidomych i niedowidzących 2023Nowa strona internetowa parku www. piepn.gov.pl jest dostosowana do potrzeb niepełnosprawnych wzrokowo, ponadto na stronie znajdują się foldery tematyczne o Pieninach w formie plików dźwiękowych mp3. Wsparcie dla emerytowanych pracowników PPN 2023Pieniński Park Narodowy wspiera emerytowanych pracowników Parku w miarę potrzeb przyznając zapomogi finansowe. Poleski Park Narodowy Bilety ulgowe dla emerytów i seniorów. Cały rokEmeryci i renciści odwiedzający Poleski Park Narodowy wnoszą opłaty w wysokości 50% stawki za wstęp na ścieżki przyrodnicze PPN „Dąb Dominik”, „Spławy”, „Obóz Powstańczy”, „Perehod” oraz opłaty w wysokości 50% stawki za udostępnianie Ośrodka Dydaktyczno-Muzealnego PPN. Udostępnianie 3 ścieżek przyrodniczych oraz 3 ośrodków edukacyjnych przystosowanych do potrzeb osób starszych Cały rokŚcieżki przyrodnicze na terenie Poleskiego Parku Narodowego: „Żółwik”, „Dąb Dominik” oraz „Czahary” są przystosowane w całości lub na wyznaczonych odcinkach do osób poruszających się na wózkach. Ośrodki Edukacyjne tj. Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny w Starym Załuczu, Ośrodek Edukacyjny Poleskie Sioło w Wytycznie i Ośrodek Dydaktyczno-Administracyjny w Urszulinie posiadają podjazdy dla osób niepełnosprawnych bądź windy (ODA) oraz odpowiednią szerokość drzwi. Budynki są wyposażone w toalety dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. 25 (również niepełnosprawnych ruchowo). Nieodpłatne udostępniania Ośrodka Edukacyjnego „Poleskie Sioło” – tradycyjna zagroda poleska w Wytycznie oraz ścieżki przyrodniczej „Czahary”. Cały rokZarówno Ośrodek Edukacyjny „Poleskie Sioło” jak i ścieżka przyrodnicza „Czahary” są przystosowane do zwiedzania przez osoby z ograniczeniami ruchowymi, także przez osoby starsze. Nieodpłatna projekcja filmów i diaporam w Ośrodku Dydaktyczno- Administracyjnym PPN. Cały rokSala projekcyjna w ODA jest dostępna dla osób starszych. Organizacja warsztatów, prelekcji, imprez o charakterze edukacyjnym skierowanych do osób dorosłych, także seniorów. Cały rokWydarzenia miały charakter otwarty i uwzględniały możliwość uczestnictwa osób starszych. Udział w nich był bezpłatny. Współpraca z organizacjami wspierającymi osoby starsze. Cały rokProwadzenie warsztatów i zajęć terenowych dla seniorów dot. przyrody i kultury Polesia, przekazanie materiałów edukacyjnych, m.in. Klub seniora w Lublinie, Kraśnickie Stowarzyszenie „Senior na czasie”, KGW „Dominiczanki”, KGW „Swańki”, KGW Piaskowe Babeczki. Roztoczański Park Narodowy Wymiana dźwigu osobowo-towarowego w Ośrodku Edukacyjno- Muzealnym (OEM) VIIPark wymienił stary prawie 30-letni dźwig, który ze względu na konieczność obsługi wymagał zaangażowania (tylko uprawnionych) pracowników Parku. Dostosowanie obiektu pozwoliło na samodzielne zwiedzanie przez osoby korzystające z oferty edukacyjnej szczególnie przez osoby poruszające się na wózkach, osoby starsze czy rodzin z dziećmi. 26 Zakup materiałów na zajęcia edukacyjne dla dzieci. I-VIIISala przyrodnicza OEM została wyposażona w narzędzia edukacyjne pozwalające na poszerzenie oferty edukacyjnej o grupy osób ze specjalnymi potrzebami ze szczególnym uwzględnieniem osób z wadami wzroku i słuchu. Oznaczenie ścieżek kontrastowych i dotykowych w OEM IIINa dwóch poziomach budynku umieszczono plany tyflograficzne , które umożliwiają samodzielne poruszanie się po obiekcie wszystkim osobom odwiedzającym Ośrodek. Jest to najprostszy system pomagający zorientować się w nieznanej przestrzeni. Wykonanie tabliczek informacyjnych z napisami brajlowskimi IIIW Ośrodku zostały wykonane tabliczki informacyjne, umieszczone przy wejściu do poszczególnych pomieszczeń. Tabliczki ułatwią orientację w przestrzeni, zwiększą łatwość poruszania się po budynku, szczególnie osobom mniej komunikatywnym i otwartym. Wykonanie filmu z tłumaczeniem w PJM dotyczącego dostępności RPN VIIPark wykonał film z tłumaczeniem w PJM informującego o dostępności Roztoczańskiego Parku Narodowego Zakup krzesła ewakuacyjnego oraz materaca ewakuacyjnego VIIW Dyrekcji Parku zakupiono krzesło ewakuacyjne w celu zwiększenia bezpieczeństwa w ramach procedur ppoż. dla osób z niepełnosprawnościami lub ze specjalnymi potrzebami. Krzesło umożliwia ewakuację osób o ograniczonej zdolności poruszania się w sytuacjach awaryjnych po schodach. Zakup defibrylatorów i resuscytatorów VZakupiono automatyczne defibrylatory zewnętrzne oraz resuscytatory w celu doposażenia punktów pierwszej pomocy znajdujących się w miejscach gdzie odbywa się największy ruch turystyczny w sezonie letnim w tym w punktach informacji turystycznej oraz w Dyrekcji Parku. Zakup napędów elektrycznych do wózków aktywnych VIZakupiono dwa napędy elektryczne do wózkó0w aktywnych, które ułatwiają osobom na wózku dostęp do miejsc oddalonych od Zwierzyńca a dostępnych dla osób na wózkach Szkolenie w zakresie ewakuacji osób niepełnosprawnych z udziałem osoby na wózku dla pracowników OEM VIW Ośrodku Edukacyjno–Muzealnym odbyło się szkolenie w zakresie ewakuacji osób z niepełnosprawnościami. Podczas szkolenia były omawiane tematy związane z regulacjami prawnymi , zasady savoir-vivre w odniesieniu do różnego rodzaju niepełnosprawności , dobre praktyki w obsłudze osób z niepełnosprawnościami, rozwiązania architektoniczne, ćwiczenie ewakuacji w z wykorzystaniem zakupionych krzeseł. Szkolenie – kurs pierwszej pomocy BLS/AED dla pracowników parku IVPodczas 3 dni odbyły się szkolenia dla ponad 80 pracowników Parku w zakresie pierwszej pomocy BLS/AED. Kurs był realizowany w formie wykładów (pokaz, seminarium) i ćwiczeń praktycznych z zastosowaniem fantomów szkoleniowych zaopatrzonych we wskaźniki poprawności wykonywania czynności ratowniczych i podstawowego sprzętu stosowanego w ratownictwie np. środki opatrunkowe, kołnierz ortopedyczny, AED i inne. Program kursu był oparty na aktualnych wytycznych Europejskiej i Polskiej Rady Resuscytacji. 27 Wystawa stała RPN „W krainie jodły, buka i tarpana” w OEM całoroczniePark Udostępnia wystawę stałą, która jest dostosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami. Wystawa składa się z 11 dioram prezentujących 17 środowisk. Ten niepowtarzalny, multimedialny spektakl, wzbogacony odpowiednią scenografią, światłem i dźwiękiem zabiera nas w swoistą wyprawę w świat przyrody Parku i Roztocza. Wystawa czasowa „Roztocze. Natura w naturze” w OEM całoroczniePark udostępnia wystawę czasową, która jest dostosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami. Celem wystawy jest przedstawienia Roztocza jako regionu pogranicza przyrodniczo-kulturowego, ukazanie jego bioróżnorodności na pograniczu regionów geograficznych, zasięgu występowania wielu gatunków na granicy UE. Wystawy czasowe w OEM całorocznieW 2023 roku w Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym Parku zorganizowano 10 wystaw czasowych m. in. fotograficznych, plastycznych pokonkursowych, malarstwa Wystawy stałe w Izbie leśnej we Floriance IV-X,,Leśniczówka w dawnej Ordynacji Zamojskiej” - etnograficzna ekspozycja stała; czynna od 2004 r. - nowa odsłona 2021 r. ,,Narzędzia i urządzenia rolno - leśne” - etnograficzna ekspozycja stała prezentowana w stodole; czynna od 2006 r. - nowa odsłona 2021 r. z dodaniem bloku tematycznego ekspozycji przeniesionej ze strychu Izby Leśnej. ,,Florianka - bastion niepodległości” - wystawa historyczna; czynna od maja 2014 r. - nowa odsłona 2021 r. wystawa eksponowana w Spichlerzu. Aleksandra Wachniewska - malarka Roztocza\" - wystawa o życiu i twórczości artystki związanej z Roztoczem; eksponowana od 2017 r. – nowa odsłona 2021 r. wystawa Eksponowana w Spichlerzu. Wystawy czasowe w Izbie Leśnej we Floriance V-IX,,W zaroślach” - wystawa ilustracji i ceramiki autorstwa Agnieszki Wróbel, lokalnej artystki. Realizacja zadań statutowych Parku „Zostań odkrywcą Roztoczańskiego Parku Narodowego” – zabawa edukacyjna dla całej rodziny VII-VIIIAby zostać Odkrywcą RPN należało zapoznać się z informacjami na temat przyrody Parku znajdującymi się na tablicach informacyjnych przy ścieżkach poznawczych, mapach, przewodnikach i innych wydawnictwach lub na stronie internetowej RPN. Planując trasę wycieczki należało uwzględnić miejsca do których odnoszą się pytania/zadania znajdujące się w „Karcie odkrywcy RPN”. Następnie udzielić prawidłowych odpowiedzi i zebrać wszystkie pieczątki. „Dni otwarte Roztoczańskiego Parku Narodowego” VIIIDwudniowa impreza plenerowa. Impreza składała się z dwóch części. Pierwszy dzień pn. „Lubelskie spotkania z przyrodą. Roztoczańska przygoda z konikiem polskim” został zorganizowany wspólnie z Urzędem Marszałkowskim Województwa Lubelskiego w ramach projektu Lubelskie smakuj życie. Drugiego dnia miał miejsce Dzień otwarty RPN pn. „W świecie bagien i mokradeł” podczas którego poza stoiskami z wyrobami regionalnymi, stoiskami instytucji i organizacji zajmujących się ochrona przyrody, grami, zabawami i konkursami edukacyjnymi zaprezentowano m.in. „model żeremia bobrowego”, cykl spotkań „Obieżyświat” z podróżnikami, przyrodnikami i fotografami. Wieczorem zorganizowano wieczór filmowy „Pamiętajmy o „Ogrodzie” – wieczór filmowy poświęcony Tomaszowi Ogrodowczykowi (1966-2020) znanemu przyrodnikowi, reżyserowi filmów przyrodniczych, fotografowi dźwiękowcowi i scenarzyście. Zaprezentowane 28 zostaną filmy o siedliskach mokradłowych i moczarach, prezentacja filmów „Bagna są dobre” oraz „Lasy bagienne” w zabytkowym w Zwierzyńcu. Doposażenie ścieżek edukacyjnych RPN oraz Gmin w Otulinie RPN w pakiety plansz edukacyjnych wraz z punktowym doposażeniem terenu Parku w elementy małej architektury drewnianej. Cały rokPrace renowacyjne małej architektury drewnianej (wymiana plansz, remonty drewnianych stojaków) Wymiana pokryć dachowych dwóch deszczochronów Uzupełniono oznakowania turystycznych na szlakach tranzytowych PTTK oraz na ścieżkach poznawczych RPN Warsztaty z cyklu „dawne zawody”. VIIWarsztaty obejmowały podstawy wikliniarstwa. Uczestnicy wykonywali z wikliny przedmioty użytkowe w tym kosze, tacki na owoce itp. Warsztaty umiejętności „Dziki Luksus” III-XIWarsztaty dla dzieci z przedszkoli, szkół podstawowych, średnich i osób dorosłych (III-XI), spotkania kameralno - terenowe wg wybranego tematu i grupy wiekowej. Słowiński Park Narodowy Opłata ulgowaDziałanie ciągłeUlga za wstęp do Parku 50% dla emerytów i rencistów Wakacyjna oferta edukacyjna pn. „Nura w Naturę” 27.06.2023 r.– 31.08.2023 r. Na okres wakacji, specjalnie dla rodzin tj. rodziców z dziećmi i dziadków z wnukami, a także turystów indywidualnych (w tym seniorów) przygotowano warsztaty edukacyjne o przyrodzie SPN. Warsztaty odbywały się od wtorku do czwartku w trzech różnych lokalizacjach i cieszyły się dużą frekwencją. Infrastruktura turystyczna Działanie ciągłeUwzględnienie potrzeb osób starszych poprzez tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej (ponad 100 obiektów małej infrastruktury, w tym ławy, ławo-stoły, miejsca odpoczynku). Świętokrzyski Park Narodowy Zagospodarowanie terenów w celach turystyczno- rekreacyjnych, położonych na obszarze ŚPN, na przyrodniczo- kulturowej ścieżce edukacyjnej „Śladem kolejki wąskotorowej” – Od lipca 2023 r. do lipca 2024 r. W 2023 r. rozpoczęto prace mające na celu zagospodarowanie wejścia na teren parku w miejscowości Nowa Słupia. Zagospodarowanie ma na celu modernizację przedmiotowego miejsca poprzez m.in. wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego oraz urządzeń infrastruktury turystycznej typu: punkt obsługi zwiedzających, toaleta publiczna, ławki, stoły itp. Modernizacja ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych oraz osób niepełnosprawnych. 29 Budowa Punktu obsługi zwiedzających otwartego i zamkniętego oraz toalety publicznej wraz z infrastrukturą techniczną na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Zagospodarowanie miejsc na terenie parku w celach turystyczno – rekreacyjnych, położonych przy wejściach na szlaki turystyczne, Obwód Ochronny Podgórze, Jastrzębi Dół, Chełmowa Góra Luty 2023Wykonano prace mające na celu zagospodarowanie wejść na teren parku w miejscowości Podgórze – wejście na szlak niebieski, Kakonin – wejście na szlak czerwony, Serwis – wejście na szlak czarny, Pokrzywianka – wejście na szlak czarny. Zagospodarowanie polegało na wymianie urządzeń infrastruktury turystycznej typu m.in.: ławki, stoły oraz wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego. Zagospodarowanie ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych. Zagospodarowanie miejsc na terenie parku w celach turystyczno – rekreacyjnych, położonych przy wejściach na szlaki turystyczne, Obwód Ochronny Święty Krzyż Październik 2023Wykonano prace mające na celu zagospodarowanie wejścia na teren parku w miejscowości Huta Szklana – wejście na szlak czerwony oraz ścieżkę edukacyjną „Pośród szumu świętokrzyskich jodeł i buków”. Zagospodarowanie polegało na wymianie urządzeń infrastruktury turystycznej typu m.in.: ławki, stoły, schron przeciwdeszczowy oraz wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego. Zagospodarowanie ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych. Realizacja projektu „Dostępne szlaki Turystyczne” w ramach pilotażowego programu „Dostępność ponad Barierami” współfinansowanego ze środków PFRON oraz przy współpracy z Fundacją „Szansa dla Niewidomych” Wrzesień 2023 r.Zadanie obejmowało montaż elementów zapewniających dostępność obiektów i miejsc dla osób niedowidzących, słabowidzących oraz starszych, w tym: • znaczników Beacon Plus (3 szt.) - kasy przy wejściach na szlaki turystyczne oraz przy toalecie dla osób niepełnosprawnych. • znaczników Beacon standard (7 szt.) – w miejscach charakterystycznych na szlakach • planu tyflograficznego – zlokalizowanego w pobliżu źródełka Św. Franciszka • tabliczek tyflograficznych (3 szt.) – oznaczenie kas przy wejściach na szlaki turystyczne oraz toalety dla niepełnosprawnych • Mobilnej pętli indukcyjnej – umiejscowionej na ekspozycji przyrodniczej w Muzeum ŚPN na Św. Krzyżu 30 Zniżka dla emerytów i rencistów Cały 2023 r. Zgodnie z obowiązującym zarządzeniem Dyrektora ŚPN w sprawie udostępniania ŚPN emeryci i renciści mają prawo do zakupu biletu ulgowego za wstęp do Galerii widokowej na gołoborzu na Łysej Górze oraz za wstęp na ekspozycję przyrodniczą w Muzeum ŚPN na Świętym Krzyżu. Wyżej wymienione obiekty edukacyjne czynne całorocznie. Strona internetowa Cały 2023 r.Strona internetowa swietokrzyskipn.pl umożliwiająca łatwy dostęp do informacji na temat ŚPN. „Wolontariat dla Puszczy Jodłowej 2023” Cały 2023 r. W wolontariacie biorą udział osoby chętne w każdym przedziale wiekowym, w tym osoby starsze, emeryci i renciści. Tatrzański Park Narodowy Organizacja i przeprowadzenie 3 wycieczek w Tatrzańskim Parku Narodowym z przewodnikiem tatrzańskim dla seniorów III kwartał 2023 (5.08, 12.08, 19.08) Organizacja wycieczek do Tatrzańskiego Parku Narodowego, dedykowanych seniorom. Wycieczka obejmowała transport seniorów do początku szlaku, opiekę przewodnika tatrzańskiego oraz obiad w schronisku. Wykład dla Uniwersytetu III Wieku w Zakopanem IV kwartał 2023 (13.11) Prelekcja wygłoszona dla studentów Uniwersytetu III Wieku o historii turystyki tatrzańskiej Miejsce rekreacji przy CEP całoroczniePrzy Centrum Edukacji Przyrodniczej zainstalowano ławki z tekstami edukacyjnymi jako miejsce odpoczynku z możliwością dokonywania obserwacji przyrodniczych Park Narodowy „Ujście Warty” Udostępnienie Ośrodka Muzealno- Edukacyjnego w Słońsku cały rokWystawa Ośrodka Muzealno-Edukacyjnego w Słońsku jest przystosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym także dla osób starszych. Budynek jest pozbawiony barier architektonicznych, na wystawie są dostępne siedziska, treści wystawy są udostępnione dla osób niedowidzących, dostępna jest audiodeskrypcja. Opłaty ulgowe dla emerytów Cały rokUlgowe bilety wstępu do Ośrodka Muzealno-Edukacyjnego w Słońsku i na wieżę widokową w Chyrzynie; ulgowe opłaty za zajęcia edukacyjne, prelekcje, wycieczki dla grup emerytów. Budowa wiaty wraz z infrastrukturą towarzyszącą przy ścieżce przyrodniczej „Ptasim szlakiem” Październik 2023Budowa dwukondygnacyjnej wiaty z przystosowaniami do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i szczególnymi potrzebami: podjazdem na pierwszy poziom wiaty, miejscami parkingowymi i toaletą 31 Zwiększenie dostępności Parku dla osób z niepełnosprawnościami 1. Wrzesień 2023 Cały rok 1. Wykonanie podjazdów ułatwiających wjazd z dróg gruntowych na drewniane kładki na ścieżce „Olszynki” Dzierżawa/utrzymanie 3 toalet dla osób z niepełnosprawnością ruchową, które zostały zamontowane przy głównych atrakcjach turystycznych Współpraca ze Związkiem Emerytów i Rencistów w Kostrzynie nad Odrą 2. Wrzesień 2023 2. Organizacja Festynu Rodzinnego we współpracy ze Związkiem Emerytów i Rencistów w Kostrzynie nad Odrą. Przygotowanie gier i zabaw edukacyjnych. Wielkopolski Park Narodowy Udostępnianie terenu Wielkopolskiego Parku Narodowego dla turystów, w tym seniorów. 3.20233. Bieżąca naprawa uszkodzonej infrastruktury turystycznej służącej zapewnieniu bezpiecznego odpoczynku osobom starszym odwiedzającym Park (naprawy i wymiana ławostołów, ławek). Postawienie i bieżące utrzymanie toalet turystycznych dla osób niepełnosprawnych i osób starszych. 4.20234. Umożliwienie osobom starszym korzystanie z toalet odpowiednio dla nich przystosowanych, umiejscowionych przy głównych parkingach i stacjach turystycznych w Parku. Strona internetowa dostępna dla osób starszych oraz niepełnosprawnych. 5.20235. Uruchomienie nowej strony internetowej Parku wpn.gov.pl, która została przygotowana zgodnie z ustawą o dostępności cyfrowej. Nowa strona posiada ułatwienia dla osób starszych oraz niepełnosprawnych: możliwość zwiększenia kontrastu czy powiększenia tekstu. Spacery po WPN „Przyroda dostępna dla wszystkich” 6.wiosna i jesień 20236. Otwarte spacery dla zainteresowanych osób prowadzone przez pracowników Zespołu ds. Udostępniania Parku oraz Wolontariuszy WPN. Wydarzenia edukacyjne „ Kumam żaby”, „Czy taki wilk straszny” 7.Wiosna i jesień 20237. Spotkania edukacyjne o charakterze wielopokoleniowym (uwzględniające potrzeby seniorów) Spotkania, prelekcje i warsztaty dla seniorów z Domów Pobytu Stałego i Dziennego 8.Lato i jesień 20238. Spotkania odbywały się 1 raz w miesiącu w każdym z obiektów, który zaproponował chęć uczestnictwa 32 Wigierski Park Narodowy Warsztaty dla seniorów wraz z wnukami z okazji Dnia Babci i Dziadka w Muzeum Wigier w ramach projektu \"Dbam o środowisko, dbam o przyszłość 9.21.01.20239. Działanie w ramach projektu \"Dbam o środowisko, dbam o przyszłość\" – warsztaty kreatywne o proekologicznej tematyce, połączone ze zwiedzaniem wystaw Muzeum Wigier z przewodnikiem, wydarzenie nieodpłatne. Dzień Babci i Dziadka – spotkanie edukacyjne 20.01.2023 10. 10. Warsztaty przyrodniczo-kreatywne, dedykowane seniorom, połączone ze zwiedzaniem wystawy w siedzibie parku oraz wyjściem w teren na ścieżki edukacyjne. Współpraca ze Stowarzyszeniem Uniwersytet III Wieku w Suwałkach 23.10.202311. Wykład i prezentacja podczas inauguracji nowego roku akademickiego dla słuchaczy UIIIW. Projekt dofinansowany ze środków Fundacji PGE, cykliczne działania pod wspólną nazwą „Z energią łączymy pokolenia 2023” Cały rokJednym z celów projektu była integracja różnych grup wiekowych podczas wspólnego poznawania i doświadczania przyrody, w tym także seniorów. Na projekt składał się cykl wydarzeń edukacyjnych, w których uczestniczyły także osoby w wieku senioralnym: Gawędy o przyrodzie – 6 spotkań z naukowcami Treningi przyrodniczo-sportowe – 6 spotkań – zajęć przyrodniczych połączonych z treningami sportowymi na łonie natury Odetchnij lasem – cykl 7 treningów nordic walking po lasach WPN 12. Noc Sów, Poranek Dzięcioła, Świat Nietoperzy, Rykowisko nad Wigrami, Wielki Dzień Pszczół, Na grzyby inaczej Organizacja cyklu wycieczek pieszych i rowerowych pt. „Poznaj Wigierski Park Narodowy” Lipiec, sierpień 2023 W sezonie letnim zorganizowano cykl wycieczek pieszych i rowerowych z przewodnikiem pt. „Poznaj Wigierski Park Narodowy – wyprawa z przewodnikiem”. Wycieczki odbywały się w wybrane soboty i niedziele w miesiącach czerwiec – sierpień, brali w nich udział także seniorzy. Organizacja cyklu spotkań pt. „Przyrodnicze spacery literackie” Czerwiec - sierpieńOd 11 czerwca do 5 sierpnia 2023 organizowane były Literackie Spacery Przyrodnicze. Były to dość nietypowe spotkania literackie, bo odbywały się na świeżym powietrzu, w plenerze. Bohaterami spotkań byli autorzy książek o tematyce przyrodniczej i regionalnej, w spotkaniach brali udział także seniorzy. 33 Kontynuacja i zakończenie realizacji przedsięwzięcia grantowego „Wigierski Park Narodowy dostępny dla osób ze specjalnymi potrzebami”, finansowanego w ramach projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny” realizowanego przez PFRON w ramach Działania 4.3 Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014- 2020. 2022-2023 Zakończyła się realizacja projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny”, dzięki któremu Wigierski Park Narodowy stał bardziej dostępny dla osób niepełnosprawnych ruchowo i umysłowo, starszych, niedowidzących oraz rodziców z małymi dziećmi. Zauważyliśmy, że park w porównaniu do lat wcześniejszych odwiedziło więcej osób ze specjalnymi potrzebami (także starszych)/ Były to osoby które korzystały z wycieczek z przewodnikiem, trasy dostępnej dla szerokiego grona osób ze specjalnymi potrzebami, zakupionego sprzętu w postaci m.in. rowerów elektrycznych, ławeczek czy nowej toalety dla niepełnosprawnych. Projekt dofinansowany ze środków Fundacji PGE, cykliczne działania pod wspólną nazwą „Z energią łączymy pokolenia” Cały rokPrzygotowany został „Przewodnik dostępności”, w którym opisano szczegółowo udogodnienia i miejsca dostępne i przyjazne osobom ze szczególnymi potrzebami, w tym także dla osób starszych. Przewodnik dostępny pod linkiem: https://wigpn.gov.pl/osoby-z-niepelnosprawnosciami Wypożyczalnia sprzętu – rowery elektryczne cały rokWypożyczalnia sprzętu turystycznego znajduje się w budynku Dyrekcji WPN, dostępne są m.in. rowery elektryczne, dedykowane osobom starszym. Udostępnianie wystawy stałej pt. Nad Wigrami w siedzibie WPN w Krzywem Cały rokWystawa jest przystosowana dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym dla osób starszych z ograniczeniami ruchowymi, jest łatwo dostępna. Miejsca gdzie umieszczono pnie drzew oraz eksponaty zwierząt zostały wydzielone specjalnymi podestami, aby osoby niewidzące lub poruszające się na wózkach mogły bezpiecznie przemieszczać się po sali wystawienniczej. W Sali znajduje się również tablica do komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC). Osoby słabowidzące zwiedzające wystawę mogą przy użyciu własnego smartfona wysłucha c nagrań audioprzewodnika w postaci audiodeskrypcji. Plik audio odtwarza się po otworzeniu strony za pomocą kodu QR znajdującego się w sali. Udostępnianie wystawy etnograficznej pt. „Ocalić od Cały rokWystawa jest przystosowana do zwiedzania przez starsze osoby z niepełnosprawnością ruchową. Wejście znajduje się na poziomie gruntu, podjazd jest utwardzony. 34 zapomnienia” w Krzywem Udostępnianie dedykowanej trasy dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym starszych Cały rokTrasa o długości 1,6 km, którą może bezpiecznie pokonać osoba starsza, niedowidząca, poruszająca się na wózku lub z wózkiem dziecięcym. Trasa rozpoczyna się przy budynku Dyrekcji w Krzywem i prowadzi do jeziora dystroficznego Suchar II. Początkowy odcinek prowadzi drogą asfaltową do wystawy etnograficznej, oraz krótkim odcinkiem trasy gruntowej do kładek na ścieżce edukacyjnej „Las”. Następnie trasa prowadzi przez ok. 200 m kładek z tworzywa sztucznego (wysokość kładki ok. 1 m nad poziomem gruntu), a potem przez ok. 300 m drogi gruntowej do punktu widokowego nad Sucharem II. Powrót do punktu wyjścia prowadzi drogą asfaltową. Trasa została specjalnie oznakowana, w 3 punktach na trasie znajdują się punkty informacyjne z mapą tyflograficzną, oraz tablicami ze znakami do komunikacji alternatywnej. Udostępnianie wystawy stałej w Muzeum Wigier w Starym Folwarku Cały rokW Muzeum Wigier większość pomieszczeń wystawowych oraz sala projekcyjna są dostępne dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym także starszych, o niepełnosprawności ruchowej, w tym poruszających się na wózkach inwalidzkich (jedynie historyczna sala „Wiwarium” mająca poziom podłogi poniżej poziomu gruntu jest dostępna po pokonaniu 5 stopni schodowych). Parter budynku jest na poziomie gruntu, na piętro można wjechać windą. Muzeum można zwiedzać z audioprzewodnikiem lub odtworzyć plik audio ze strony internetowej na własnym smartfonie za pomocą kodu QR. Najbliższe otoczenie muzeum jest w dostępne dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Ponadto na zewnątrz, przy parkingu znajduje się stacja do ładowania wózków inwalidzkich z napędem elektrycznym. Udostępnianie wystawy „Historia i tradycje rybołówstwa nad Wigrami” w Czerwonym Folwarku. Czerwiec - wrzesieńWystawa jest przystosowana dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym starszych oraz z ograniczeniami ruchowymi. Wejście znajduje się na poziomie gruntu. Ulgowe bilety dla emerytów Stała działalność50% zniżki od ceny biletu za wstęp do Parku i zniżka za wstęp do obiektów dla emerytów Woliński Park Narodowy Udostępnianie wystawy stałej w Muzeum Przyrodniczym WPN cały rokPark prowadzi na specjalne zamówienie prelekcje tematyczne i zwiedzanie ekspozycji w CEM. Współpraca z Uniwersytetami Trzeciego Wieku w Międzyzdrojach, Dziwnowie, Kamieniu cały rokCykliczna współpraca w ramach realizacji programu „Akademia Seniora”: spacery edukacyjne, wykłady organizowane w parku oraz na spotkaniach w terenie, imprezy turystyczne kierowane dla seniorów z regionu. 35 Pomorskim, Golczewie i Świnoujściu Współpraca z Klubem Senior+ z Międzyzdrojów cały rokSpotkania z podopiecznymi, spacery przyrodnicze, tematyczne warsztaty plastyczne, organizacja wystawy, udział we wspólnych wydarzeniach. Akcja Sprzątanie Świata Polska w WPN wrzesień/październikWydarzenie ogólnodostępne z zaproszeniem członków UTW, którzy cyklicznie biorą w nim udział. W ramach wydarzenia: prelekcja, sprzątanie w terenie, konkurs wiedzy, poczęstunek wege, spotkanie integracyjne. Wycieczki terenowe dla seniorów cały rokPark prowadzi na specjalne zamówienie prelekcje i wycieczki dla zorganizowane grupy emerytów- CEM, atrakcje turystyczne parku. Dostosowanie strony internetowej cały rokDostosowanie strony internetowej dla osób starszych i z niepełnosprawnościami. Źródło: dane z Ministerstwa Klimatu i Środowiska 36 1.7Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) oraz instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez Ministra KiDN realizują szereg systemowych i cyklicznych działań nakierowanych na wsparcie aktywności osób starszych w kulturze. Działania te mają charakter promocyjny, organizacyjny, dotacyjny i kulturalno-artystyczny. Wspieranie dostępu i uczestnictwa seniorów – działania systemowe Akcja Weekend seniora z kulturą W ramach akcji seniorzy na terenie całego kraju mają możliwość skorzystania z oferty placówek kulturalnych w swojej okolicy. Instytucje kultury przygotowują dla seniorów specjalną ofertę, obejmującą zarówno wstęp na spektakle, wystawy, prelekcje, jak i udział w warsztatach, spacerach tematycznych czy zajęciach ruchowych. Inicjatywa ta, oprócz umożliwienia seniorom skorzystania z oferty kulturalnej, ma również inny wymiar. Jej nadrzędnym celem jest walka z wykluczeniem poprzez zachęcenie i włączenie osób starszych do regularnego uczestnictwa w szeroko rozumianym życiu kulturalnym. W ubiegłorocznej edycji (2023 r.) Weekendu seniora z kulturą wzięło udział ok. 40 tysięcy seniorów, którzy skorzystali z oferty prawie 500 instytucji kultury, ich oddziałów i filii. Standardy dostępności kultury MKiDN oraz instytucje kultury prowadzone i współprowadzone przez Ministra podejmują również działania promocyjno-edukacyjne, służące profesjonalizacji kadr kultury w zakresie przygotowania oferty odpowiadającej na potrzeby osób starszych. W tym celu powstały materiały zawierające wskazówki i standardy z zakresu polityki senioralnej dla sektora kultury, których stosowanie w instytucjach kultury było powszechnie promowane w 2023 r. Wykaz dokumentów: Poradnik dla sektora kultury w zakresie zapewniania dostępności, uwzględniający również dostępność dla osób starszych (przygotowany w 2021 r. we współpracy z Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej; Model zapewniania dostępności oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami (projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi priorytetowej IV. Innowacje społeczne i współpraca ponadnarodowa, Działanie 4.3 Współpraca ponadnarodowa Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020, projekt realizowany wspólnie z PFRON pn. Kultura bez barier; Poradnik ABC Muzeum dla seniorów (red. dr Beaty Nessel-Łukasik) oraz raport poświęcony przygotowaniu muzeów do odpowiedzi na oczekiwania i potrzeby osób dorosłych, w tym seniorów, pn. Dorośli w wieku produkcyjnym i seniorzy w muzeum (prof. dr hab. Piotr T. Kwiatkowski, dr Beata Nessel-Łukasik - przygotowany przez Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów. Ulgi w opłatach za wstęp do muzeów Na podstawie ustawy 2 w jednym dniu tygodnia wstęp na wystawy stałe muzeów jest nieodpłatny. Ponadto, w pozostałe dni tygodnia osobom powyżej 65 roku życia, emerytom i rencistom przysługuje ulga w opłacie za wstęp do muzeum. Programy dotacyjne Zarówno w ramach działań MKiDN jak i działalności prowadzonych przez Ministra instytucji kultury realizowane są działania mające na celu zwiększanie dostępności do szeroko rozumianego życia kulturalnego i co do zasady nie są one skoncentrowane na jednej kategorii wiekowej. Inicjatywy 2 z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385), art. 10 ust. 2. 37 podejmowane oraz zadania dofinansowywane w ramach programów dotacyjnych MKiDN kierowane są do różnych grup społecznych o utrudnionym dostępie do kultury – w tym również do seniorów (ale też do osób niedowidzących, niedosłyszących czy o ograniczonej sprawności ruchowej – często grupy te wzajemnie się przenikają). Programy dotacyjne—Programy Ministra KiDN Systemowym i stałym działaniem wspierającym realizację projektów kulturalnych i artystycznych są programy dotacyjne. W ramach Programów Ministra ważnym aspektem jest wspieranie projektów uwzględniających potrzeby osób mających ograniczony dostęp do kultury. Dofinansowane zadania są skierowane do różnych grup społecznych i wiekowych, w tym seniorów i osób ze specjalnymi potrzebami (m.in. niedowidzących, niedosłyszących i o ograniczonej sprawności ruchowej). Działania te sprzyjają tym samym integracji społecznej i międzypokoleniowej. W zakresie wspierania inicjatyw instytucji kultury oraz organizacji pozarządowych, zwiększających dostęp seniorów do kultury, szczególnie istotną rolę odgrywają następujące programy dotacyjne Ministra KiDN oraz instytucji kultury prowadzonych przez MKiDN: Kultura Dostępna (MKiDN), Edukacja kulturalna (MKiDN), Kultura ludowa i tradycyjna (MKiDN), Infrastruktura domów kultury (MKiDN), Infrastruktura kultury (MKiDN), Partnerstwo dla książki (MKiDN), program dotacyjny EtnoPolska (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Kultura.Interwencje (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Dom Kultury+ (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Ojczysty — dodaj do ulubionych (Narodowe Centrum Kultury). W programach Ministra KiDN w 2023 r. dofinansowano łącznie 2 846 projektów kierowanych do szerokiego grona odbiorców, w tym seniorów, lub adresowanych bezpośrednio do seniorów, przykładowo: Gminna Biblioteka Publiczna w Szydłowie na zadanie pn. Koncert z okazji dnia seniora—25 000 zł, Centrum Kultury i Turystyki w Iłży na zadanie pn. Seniorze poszerz swoje horyzonty kulturalne!— 21.000 zł, Fundacja Belle Epoque na zadanie pn. UWAGA: STREFA WSPOMNIEŃ. Senior jako współtwórca działań Muzeum—180 000 zł, Stowarzyszenie Rozwoju Szkół Prymus na zadanie pn. Teatr dla Seniora—29 000 zł. Inne Programy dotacyjne Realizowane są również programy dotacyjne uwzględniające zadania z zakresu dostosowania budynków instytucji kultury do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami – likwidowano bariery architektoniczne oraz instalowano systemy wspomagające dostęp do oferty kulturalnej. Działania tego rodzaju były również przedmiotem dofinansowań udzielonych za pośrednictwem następujących projektów i programów: Projekt Kultura bez barier POWER – wypracowanie Modelu zapewniania dostępnej oferty kulturalnej W latach 2021—2023 MKiDN w partnerstwie z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Fundacją Kultury Bez Barier i Kompetenzzentrum für Kulturelle Bildung im Alter und Inklusion (partner zagraniczny), realizowało projekt Kultura bez barier finansowany ze środków EFS-POWER. Projekt Kultura bez barier miał na celu poprawę dostępności oferty polskich instytucji kultury dla osób o szczególnych potrzebach, w tym seniorów i osób z niepełnosprawnościami. W ramach projektu powstał Model zapewniania dostępnej oferty kulturalnej – dokument stanowiący zbiór zaleceń, 38 narzędzi i dobrych praktyk służących poprawie dostępności ich oferty kulturalnej dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym z niepełnosprawnościami. 164 instytucje kultury z całej Polski (z ośrodków miejskich, regionalnych i obszarów wiejskich), wyłonione w konkursie grantowym, otrzymały ponad 25 mln zł na testowe wdrożenie Modelu. Model zakłada podnoszenie kompetencji kadr kultury w obszarze zapewniania dostępności oraz systemową współpracę z osobami z niepełnosprawnościami, z seniorami i organizacjami działającymi na ich rzecz. W czasie prowadzenia przedsięwzięć grantowych odbyło się kilkaset wydarzeń, podczas których udało się skorzystać z udostępnionej oferty. Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021—2025 Program, zgodnie z przyjętymi założeniami, ma tworzyć warunki dla realizacji działań proczytelniczych na poziomie społeczności lokalnych. Biblioteki publiczne dzięki otrzymanemu wsparciu mogą zakupić publikacje w formie książek, które ukazały się nie tylko drukiem, ale też na innym nośniku (książki mówione, pisane alfabetem Braille’a, książki elektroniczne) i inne. Możliwy jest również zakup usługi zdalnego dostępu do książek w formacie e-booków i/lub audiobooków i/lub synchrobooków. Zakupione przez biblioteki publiczne książki ww. wymienionych formach publikacji, poszerzają ofertę biblioteczną, w tym dla osób starszych. W ramach programu realizowane są zadania rozwijające funkcjonalności bibliotek jako instytucji działających na rzecz integracji społecznej, które mogą podejmować nowe aktywności, spędzać czas wolny, czy uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych. Działania tego Priorytetu również i w tym przypadku nie wykluczają udziału osób starszych. W 2023 r. w ramach Priorytetu 2 – Inwestycje w infrastrukturę bibliotek publicznych 2021—2025 wsparcie otrzymało – w ramach III naboru - 46 bibliotek. Dzięki dofinasowanym inwestycjom, obiekty te staną się bardziej kompatybilne z potrzebami seniorów, osób z dysfunkcjami, a także rodzin z małymi dziećmi. Programy Instytutu Książki Instytut Książki realizuje program Dyskusyjnych Klubów Książki. W ramach działającego od 2007 r. programu co miesiąc w kilkuset polskich miejscowościach we wszystkich województwach czytelnicy spotykają się, aby rozmawiać o książkach i literaturze. Program adresowany jest przede wszystkim do czytelników korzystających z bibliotek publicznych. Przyświeca mu założenie, że potrzebne są miejsca, w których można rozmawiać o wspólnie czytanych książkach, oraz że nie trzeba być krytykiem, by czerpać przyjemność z dyskutowania o literaturze. Spotkania i dyskusje o książkach mają charakter nieformalny. Kluby działają przy bibliotekach publicznych, mogą także działać przy innych instytucjach (np. bibliotekach szkolnych, domach kultury, bibliotekach parafialnych itp.) we współpracy z biblioteką publiczną. Klubowicze spotykają się w wybranym przez siebie miejscu, z wybraną przez siebie częstotliwością, jednak nie rzadziej niż raz na dwa miesiące. Do 15 grudnia 2023 r. liczba klubów wyniosła 1902—w tym 642 kluby dla dzieci i młodzieży oraz 1260 klubów dla dorosłych. Instytut Książki realizuje również program Kraszewski. Komputery dla bibliotek. Celem programu jest zapewnienie zrównoważonego dostępu do technologii teleinformatycznych i wyrównanie szans mieszkańców miejscowości w gminach o najniższych dochodach podatkowych na jednego mieszkańca, poprzez wyposażenie bibliotek w tych gminach w nowoczesny sprzęt komputerowy. W ramach programu możliwy jest zakup sprzętu komputerowego do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób niepełnosprawnych. Sprzęt dotyczy także zaspokajania potrzeb osób starszych. O dofinansowanie w ramach programu mogą ubiegać się samorządowe instytucje kultury będące samodzielnymi bibliotekami publicznymi, jak również samorządowe instytucje kultury, w skład których wchodzą biblioteki publiczne, dla których organizatorem jest gmina wiejska, gmina wiejsko-miejska lub gmina miejska. Wspieranie aktywności kulturalnej i artystycznej seniorów - działania instytucji kultury W 2023 r. instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez MKiDN obok działalności kulturalnej i artystycznej kierowanej do szerokiego grona odbiorców bez względu na wiek, 39 kontynuowały również realizację programów edukacyjnych i towarzyszących adresowanych wprost do osób dorosłych, w tym osób starszych. Instytucje kultury obok działalności kulturalnej i artystycznej kierowanej do szerokiego grona odbiorców bez względu na wiek kontynuowały również realizację programów edukacyjnych i towarzyszących adresowanych wprost do osób dorosłych, w tym osób starszych. Najczęstszymi działaniami instytucji kultury projektowanymi z myślą o seniorach były zajęcia dyskusyjne i warsztatowe, często prowadzone w cyklach wieloletnich (w tym w formie działalności kół zainteresowań), specjalne i okolicznościowe wydarzenia (koncerty, wieczory), działania popularyzatorskie oraz działania zwiększające dostępność finansową oferty. Przykładowe formy działań: Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, instytucjami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Oferta edukacyjna instytucji kultury przyjmuje formę cyklicznych spotkań (zajęć tematycznych, warsztatów, wykładów czy oprowadzania po ekspozycji) lub też formę akcyjną (dzień seniora, plenery artystyczne, senioralia). Przykładowe działania kierowane do seniorów, realizowane przez instytucje kultury prowadzone i współprowadzone przez Ministra KiDN: Narodowe Forum Muzyki im. Witolda Lutosławskiego, z siedziba we Wrocławiu, regularnie kieruje oferty specjalne do grup senioralnych. W sezonie artystycznym 2023/2024 r. do seniorów trafiło 20 ofert promocyjnych. Cena specjalna plasowała się na poziomie 60%—50% zniżki. Seniorzy, którzy dzięki propozycji tańszych biletów odwiedzili NFM, zrzeszają się w NGO (w tym Koła Gospodyń Wiejskich, Zespoły Folklorystycznych, Kluby Seniora) oraz instytucjach publicznych (centra kultury, biblioteki, ośrodki kultury i sportu); Orkiestra Symfoniczna im. Karola Namysłowskiego w Zamościu realizuje z myślą o seniorach warsztaty muzyczne i artystyczne, mające na celu edukację kulturalną i artystyczną seniorów. Warsztaty te obejmują naukę gry na instrumentach, śpiewu oraz podstawy teorii muzyki. Funkcjonują także programy edukacyjne skierowane do osób starszych, które pragną pogłębić swoją wiedzę na temat muzyki klasycznej. Programy te obejmują cykle wykładów, spotkania z muzykami oraz analizę dzieł muzycznych; Opera Nova w Bydgoszczy od wielu lat prowadzi stałą współpracę z organizacjami, klubami czy stowarzyszeniami, skupiającymi seniorów na terenie Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Dla seniorów (emerytów, rencistów) obowiązują 40—50% zniżki na bilety na spektakle z bieżącego repertuaru Opery Nova. Okazjonalnie stosowane są jeszcze większe upusty dla grup stale współpracujących z nami. Jako instytucja kultury Województwa Kujawsko-Pomorskiego Opera uczestniczyła w ogólnopolskich akcjach typu Kultura 60+, Dotknij Teatru, Weekend Seniora z Kulturą, Tańczmy (Międzynarodowy Dzień Tańca)—podczas których można było nabyć bilety w specjalnych cenach. Seniorzy stanowią blisko 30—40% widowni każdego spektaklu. Teatr Klasyki Polskiej, seniorzy stanowią jedną z najliczniejszych grup widzów, zarówno w dużych aglomeracjach miejskich jak i mniejszych miejscowościach. Jako teatr podróżujący (bez stałej siedziby) regularnie odwiedza obszary wiejskie, takie jak chociażby Radziejowice czy Ołtarzew. Grając w mniejszych miastach, istnieje duże prawdopodobieństwo, że oferta Teatru Klasyki Polskiej trafia również do seniorów; Teatr Polski we Wrocławiu współpracuje z instytucjami aktywizującymi seniorów, takimi jak WCRS, Uniwersytety III wieku, Kluby seniorów MOPS, Centra Seniora, Koła Gospodyń Wiejskich, m.in. poprzez atrakcyjne ceny. Prowadzi Warsztaty Sceny Seniora, realizowane przez aktorów Teatru Polskiego we Wrocławiu, podczas których przygotowany jest materiał artystyczny; od dwóch lat Teatr prowadzi ścisłą współpracę z Centrum Kultury w Oławie, a także Pokaz Sceny Seniora – pokaz pracy Seniorów przygotowany podczas warsztatów. 40 Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny, włączając się w działania aktywizujące i wspierające wszystkie grupy wiekowe, umożliwia seniorom dostęp do pełnego życia kulturalnego, gwarantując poprawę jakości życia. Od 2015 r. jest partnerem porozumienia w ramach projektu Razem dla seniorów. Organizuje w swojej siedzibie koncerty i wydarzenia artystyczne tj: Dni Seniora w Zespole „Śląsk” – Senior Aktywny Artystycznie, Wielki Piknik Artystyczny „Święto Śląska”, Piknik Leśno – Łowiecki „Cietrzewisko” czy Międzynarodowy Konkurs Tradycyjnego Powożenia o Trofeum „Śląska”; Muzeum Piastów Śląskich oferuje osobom starszym: ulgowe bilety wstępu do Muzeum, wykłady i warsztaty dla słuchaczy uniwersytetu trzeciego wieku, bezpłatny udział w imprezach kulturalnych, organizowanych na terenie Muzeum: koncertach, spotkaniach autorskich, spotkaniach okolicznościowych, itp., bezpłatny wynajem sal zamkowych na imprezy kulturalne organizowane przez Związek Emerytów i Rencistów, bezpłatny wstępna wystawy stałe i czasowe podczas Ogólnopolskich Dni Seniora; Narodowy Instytut Muzyki i Tańca (NIMIT). Dział Impresariatu Muzyki NIMIT od 5 lat realizuje projekt Z klasyką przez Polskę kierowany do społeczności małych miast i wsi. Do wykonania koncertów zapraszani są najwybitniejsi polscy artyści. Duża część publiczności naszych koncertów to osoby starsze, często z uniwersytetów trzeciego wieku. Od 2019 roku zorganizowane zostało już ponad 400 koncertów w ponad 280 miejscowościach. Współpraca międzysektorowa Istotnym elementem wspierania aktywności seniorów w kulturze jest współpraca instytucji kultury z organizacjami pozarządowymi zrzeszającymi seniorów, działającymi na ich rzecz oraz podmiotami sektora opieki społecznej, opieki zdrowotnej, kościołami i związkami wyznaniowymi. Najważniejszą rolę w tym współdziałaniu odgrywają Uniwersytety Trzeciego Wieku (UTW). Duża część instytucji kultury stale współdziała z UTW z danej miejscowości. Współpraca ta polega na likwidacji barier uczestnictwa (tańsze lub darmowe bilety), dostosowywaniu oferty kulturalnej do potrzeb seniorów oraz przygotowaniu ofert specjalnych dla UTW. Część instytucji kultury realizuje działania dla seniorów również we współpracy ze związkami kombatantów, klubami seniora, stowarzyszeniami oraz domami pomocy społecznej. 1.8Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) Sieć Badawcza Centrum Łukasiewicz (23 instytuty badawcze) Laboratorium Doświadczeń Sensorycznych Laboratorium Doświadczeń Sensorycznych to przede wszystkim cykl warsztatów, których głównym celem jest edukacja społeczna oraz promowanie inkluzywności w społeczeństwie. W ten sposób Sieć Badawcza Łukasiewicz chce zwiększyć świadomość uczestników na temat codziennych wyzwań, z jakimi borykają się osoby z różnymi formami niepełnosprawności w miejscach publicznych oraz naukę właściwego reagowania i wsparcia tych osób, w tym osób starszych. Laboratorium dostarcza też informacji na temat nowoczesnych rozwiązań technologicznych, które pomagają przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu. Do zajęć zapraszani są m.in. seniorzy z Klubów Seniora i Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Na uczestników warsztatów czekają quizy, zabawy, ćwiczenia i wyzwania, które pozwolą im lepiej zrozumieć codzienne wyzwania osób z niepełnosprawnościami lub osób starszych. Uczestnicy eksplorują przestrzenie z ekspozycjami, które naśladują typowe miejsca publiczne, takie jak hol dworca, urząd czy muzeum. W pomieszczeniach tych są także prezentowane innowacyjne rozwiązania technologiczne opracowane przez Sieć Badawczą Łukasiewicz – Instytut Technik Innowacyjnych EMAG, które przeciwdziałają wykluczeniu społecznemu. Wcielając się w sytuacje, które napotykają osoby z ograniczoną sprawnością w życiu codziennym, uczestnicy wykonują przydzielone im różnorodne 41 zadania, np. na stanowisku kasjera, urzędnika czy osoby z niepełnosprawnością. Dostępne są niezbędne rekwizyty, laski dla niewidomych, maski, które uczynią te doświadczenia jeszcze bardziej autentycznymi. Część praktyczna warsztatów jest poprzedzona krótką sesją szkoleniową, na której przekazywane są podstawowe umiejętności niezbędne do udziału w zadaniach. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój PO WER W 2023 r. NCBR w ramach POWER realizowało działanie pn. „Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie”. Szczegółowe informacje sprawozdawcze zostały przedstawione w załączonej tabeli. W ramach programów Ministra ustanowionych na podstawie art. 376 ustawy 3 , realizowane są następujące projekty. W ramach programu Studenckie koła naukowe tworzą innowacje: Akademia WSB - Tytuł projektu: Diagnoza potrzeb edukacyjnych i otwartości na nowoczesną dydaktykę seniorów. Nowy model edukacyjny uniwersytetów trzeciego wieku w Polsce, finansowanie: 34 200,00 zł. W ramach programu Nauka dla Społeczeństwa II: Uniwersytet Dolnośląski DSW we Wrocławiu - Tytuł projektu: Model wsparcia aktywności fizycznej seniorów oparty na nordic walking: Chodź z kijami z seniorami, finansowanie: 97 500,00 zł. W ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki II: 1.Fundacja Instytut Inicjatyw Lokalnych im. Prof. Waleriana Pańki w Katowicach—Tytuł projektu: Centrum Aktywizacji Społecznej Seniorów, finansowanie: 750 000 zł. 2. Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie—Tytuł projektu: Po co Tobie Ojczyzna? —o modelach patriotyzmu i biograficznych doświadczeniach seniorów, finansowanie 80 000 zł. 3. Wyższa Szkoła Kadr Menedżerskich w Koninie—Tytuł projektu: Bezpieczny senior- zabezpieczenie prawne i technologiczne, finansowanie 159 000 zł. 4.PAN Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja w Krakowie—Tytuł projektu: Jak zdrowo żyć? - Poradnik Seniora cz.2, finansowanie 99 790 zł. W ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki: Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Nysie—Tytuł projektu: Nyska Akademia Seniora - aktywizacja, finansowanie 199 138,50 zł. W ramach programu Doskonała nauka II: 1.Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica—Kraków—Tytuł projektu: Wirtualna jesień życia. Rozważania o roli gier cyfrowych w życiu osób starszych, finansowanie 11 770 zł. 2.Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im.prof.dr hab.med Eleonory Reicher— Warszawa - Tytuł projektu Konferencja naukowa Międzynarodowy Dzień Osób Starszych 2023, finansowanie 122 320 zł. 1.9Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Modyfikacja zasad waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych W 2023 r. nastąpiła modyfikacja obowiązujących zasad waloryzacji Od dnia 1 marca 2023 r. przeprowadzona została procentowo-kwotowa waloryzacja świadczeń, która polegała na podwyższeniu kwoty świadczenia wskaźnikiem waloryzacji wynoszącym 114,8%, jednak nie mniej niż o kwotę 250 zł. Koszt waloryzacji świadczeń w 2023 r. wyniósł ok. 44,15 mld zł. 3 z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.) 42 Wypłata dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów – tzw. 13. emerytury Ustawa 4 wprowadziła coroczną wypłatę dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego (13 emerytury) dla wszystkich świadczeniobiorców. Wysokość 13. emerytury odpowiada wysokości najniższej emerytury, obowiązującej od dnia 1 marca roku, w którym wypłacane jest dodatkowe roczne świadczenie pieniężne. W 2023 r. była to kwota 1588,44 zł (brutto). Koszt wypłaty 13. emerytury w 2023 r. to ok. 15,4 mld zł. Wypłata kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów – tzw. 14 emerytury W 2023 r. podjęta została decyzja o wprowadzeniu corocznej wypłaty kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów - tzw. 14. emerytury - przy przyjęciu zasady, że do kwoty pobieranego świadczenia podstawowego w wysokości do 2900 zł – świadczenie to jest wypłacane osobom uprawnionym w wysokości najniższej emerytury, a w przypadku świadczenia powyżej 2 900 zł stosowana jest zasada złotówka za złotówkę. Kwota tzw. 14 emerytury nie może być niższa nią 50 zł. Tym samym od 2023 r.—14. emerytura stała się kolejną, obok 13. Emerytury, coroczną formą wsparcia najbardziej potrzebujących polskich seniorów. Jednocześnie w 2023 r., decyzją Rady Ministrów, tzw. 14. emerytura została podwyższona z kwoty ustawowej wynoszącej 1588, 44 zł brutto do kwoty 2650 zł brutto (o ponad 1000 zł brutto). Oznaczało to, że 14. emeryturę, w całości bądź w części, otrzymały osoby uprawnione, których świadczenie podstawowe (suma wypłacanych świadczeń), na dzień 31 sierpnia 2023 r. nie przekroczyła kwoty 5500 zł brutto. Koszt wypłaty 14 emerytury w 2023 r. to kwota ok. 20,7 mld zł. Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające (RSU) Od marca 2019 r. wypłacane jest Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające – tzw. Program Mama 4+. Ustawa 5 ma na celu uhonorowanie i docenienie okresu wychowywania dzieci (co najmniej czworga). W przypadku osoby niemającej prawa do żadnego świadczenia, wysokość RSU odpowiada kwocie najniższej emerytury (w 2023 r. – 1 588,44 zł brutto). Gdy osoba zainteresowana pobiera już świadczenie niższe od najniższej emerytury, świadczenie rodzicielskie uzupełnia pobierane świadczenie do tej kwoty. W okresie od 1 marca 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. wydatki na rodzicielskie świadczenie uzupełniające wyniosły ok. 2,4 mld zł (ZUS i KRUS), a świadczenie to przyznano ok. 77,8 tys. osób. Program Aktywni+ Ministerstwo Rodziny od wielu lat wspiera także działalność organizacji pozarządowych m.in. fundacji, stowarzyszeń, spółdzielni socjalnych, które realizują projekty skierowane do seniorów w całej Polsce. W ramach Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021–2025 dotacje przyznawane są w ramach 4 priorytetów: 1. Aktywność społeczna, 2.Partycypacja społeczna, 3. Włączenie cyfrowe oraz 4.Przygotowanie do starości. Celem Programu Aktywni+ jest zwiększenie uczestnictwa osób starszych we wszystkich dziedzinach życia społecznego oraz wspieranie aktywności organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów. W ramach edycji 2021 i 2022 dofinansowano 630 projektów, których wartość wyniosła 76 705 000,00 zł. Z realizowanych projektów skorzystało 622 630 osób starszych. W ramach edycji 2023 Programu 4 z dnia 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz. U. z 2024 r. poz. 891). 5 z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051). 43 wydatki wyniosły 39 460 000,00 zł z tego: 38 804 000,00 zł na dotacje celowe i 656 000,00 zł na obsługę. Program Senior+ Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2015—2020 oraz 2021—2025 zakłada wsparcie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program ma na celu zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. Program skierowany jest do seniorów, osób nieaktywnych zawodowo w wieku 60 lat i więcej, i umożliwia im korzystanie z oferty na rzecz społecznej aktywności, aktywności ruchowej lub kinezyterapii, oferty edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej – w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. W ramach Programu seniorom udostępniana jest infrastruktura pozwalająca na aktywne spędzanie wolnego czasu, a także zaktywizowanie i zaangażowanie seniorów w działania samopomocowe i na rzecz środowiska lokalnego. W 2023 r. utworzono 68 6 nowych ośrodków wsparcia „Senior+”, w tym 19 Dziennych Domów „Senior+” i 49 Klubów „Senior+”. Wsparciem finansowym, w zakresie ich bieżącego funkcjonowania objęto 672 ośrodki wsparcia „Senior+”, w tym 267 Dziennych Domów „Senior+” oraz 405 Klubów „Senior+”, które utworzono w latach 2015-2022 w całej Polsce. W 2023 r. na realizację Programu wydatkowano 53,3 mln zł. Tabela 2 Liczba ośrodków wsparcia, które zostały utworzone w 2023 r. w ramach Programu Senior+ WojewództwoLiczba Dziennych Domów „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu Liczba Klubów „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu Suma ośrodków „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu dolnośląskie178 kujawsko-pomorskie527 lubelskie246 lubuskie000 łódzkie011 małopolskie437 mazowieckie268 opolskie022 podkarpackie268 podlaskie022 pomorskie066 śląskie347 świętokrzyskie022 warmińsko-mazurskie000 wielkopolskie033 zachodniopomorskie011 RAZEM194968 Źródło: dane ze Sprawozdanie z realizacji programu wieloletniego „Senior+” na lata 2021-2025 Edycja 2023 6 „Do 31 grudnia 2023 r., w ramach edycji 2023 programu utworzono 69 ośrodków wsparcia „Senior+”, w tym 19 Dziennych Domów „Senior+” oraz 50 Klubów „Senior+”, które łącznie oferowały seniorom 684 miejsca. 12 czerwca 2024 r. wpłynęło do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pismo z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w sprawie zwrotu przez Gminę Olszewo-Borki dotacji, którą gmina otrzymała w 2023 r. na utworzenie Klubu „Senior+”. 44 Ze sprawozdań wojewodów wynika, że do końca 2023 r. w Polsce utworzono 1 247 ośrodków wsparcia „Senior+”, natomiast według stanu na 31 grudnia 2023 r. funkcjonowało 1 198 tego typu ośrodków. Korpus Wsparcia Seniorów Program jest odpowiedzią na wyzwania, jakie stawiają przed Polską zachodzące procesy demograficzne oraz elementem polityki państwa w zakresie wsparcia działań na rzecz seniorów niesamodzielnych ze względu na wiek oraz stan zdrowia. W 2023 r. celem programu było wsparcie finansowe gmin w zakresie zapewnienia usługi wsparcia na rzecz seniorów w wieku 65 lat i więcej przez świadczenie usług wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy, wpisujących się we wskazane w programie obszary oraz realizację usług opiekuńczych poprzez dostęp do tzw. „opieki na odległość” mającej na celu poprawę bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych. W ramach programu realizowane były dwa Moduły działań: 1. MODUŁ I – którego celem było zapewnienie usługi wsparcia seniorom w wieku 65 lat i więcej przez świadczenie usług w zakresie określonym w programie, wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy. W realizację Modułu I należało także zaangażować wolontariuszy, w tym również działaczy środowisk młodzieżowych i obywatelskich, w zakresie codziennego świadczenia pomocy osobom potrzebującym wsparcia. 2. MODUŁ II – którego celem była poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych poprzez zwiększanie dostępu do tzw. „opieki na odległość”, a także wsparcie gmin w realizacji świadczenia usług opiekuńczych. Z analizy przekazanych przez wojewodów sprawozdań z realizacji programu w roku 2023 wynika, że w programie uczestniczyło ogółem 967 gmin. Wsparciem w ramach programu objęto 52 189 osób. Wysokość środków wydatkowanych na jego realizację w roku 2023 wyniosła 18 035 532,89 zł. Program Opieka 75+ Celem programu jest zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych którzy pozostają w rodzinie. W 2023 r. środki finansowe z programu mogły być przeznaczone na: dofinansowanie do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób, którym przedmiotowe usługi były świadczone w ramach programu i były kontynuowane w 2023 r.; dofinansowanie do usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób, którym nie były one świadczone (osoby nowe); dofinansowanie do zwiększenia liczby godzin usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej. Adresatem bezpośrednim programu były gminy do 60 tys. mieszkańców, które przystępując do jego realizacji otrzymały wsparcie finansowe na świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, w wysokości do 60% kosztów całkowitych zadania. . Z analizy przekazanych przez wojewodów sprawozdań z realizacji programu w roku 2023 wynika, że w programie uczestniczyło 612 gmin. Usługami opiekuńczymi w ramach Programu objęto 12 418 osób na kwotę prawie 37,4 mln zł. Wieloletni Rządowy Program „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2019-2023 Program zapewniał pomoc zarówno osobom starszym, niepełnosprawnym, o niskich dochodach, jak i dzieciom, które wychowywały się w rodzinach znajdujących się w trudnej sytuacji. Istotnym elementem Programu było zapewnienie dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym zjedzenia gorącego posiłku przygotowanego w stołówce szkolnej. W ramach programu realizowane były trzy moduły: 45  Moduł dla dzieci i młodzieży;  Moduł dla osób dorosłych (za realizację zadań wynikających z modułów 1 i 2 Programu odpowiadał minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego);  Moduł organizacji stołówek oraz miejsc spożywania posiłków w szkołach (za realizację zadań wynikających z modułu 3 Programu odpowiadał minister właściwy do spraw oświaty i wychowania). Program poprzez Moduł 1 i 2 zapewniał pomoc dzieciom, uczniom i młodzieży oraz obejmował pomocą osoby dorosłe, zwłaszcza osoby starsze, chore lub niepełnosprawne i samotne w formie posiłku, świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Celem Modułu 3 było wzmocnienie opiekuńczej funkcji szkoły podstawowej poprzez tworzenie warunków umożliwiających spożywanie przez uczniów posiłku w trakcie pobytu w szkole. Ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielały wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie 7 oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy: dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej, uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej lub szkoły ponadgimnazjalnej, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy 8 , w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym —w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. W 2023 r. kryteria dochodowe w ramach Programu wynosiły odpowiednio 1552 zł—dla osoby samotnie gospodarującej oraz 1200 zł— dla osoby w rodzinie. Program dofinansował posiłki dowożone osobom dorosłym (np. niewychodzącym z domu ze względu na podeszły wiek czy niepełnosprawność), które same nie były w stanie ich przygotować. Program zapewniał ponadto pozyskanie m.in. dodatkowych środków na dowóz posiłków - w ramach modułu 2 wójt (burmistrz, prezydent miasta) miał możliwość pozyskać zwiększenie dotacji do 5% środków finansowych z przeznaczeniem na dowóz posiłków w gminie, w szczególności dla osób starszych, niepełnosprawnych, Liczba osób dorosłych, które zostały objęte w 2023 r. Programem wyniosła 402 513 osób, w tym 189 022 to osoby starsze, niepełnosprawne. Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014—2020 (PO PŻ) Dodatkowym instrumentem wsparcia dla osób w trudnej sytuacji życiowej w roku 2023 była pomoc żywnościowa w formie paczek lub posiłków udostępniana w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014—2020 (PO PŻ) współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD). W 2023 r. wdrażano ostatni etap POPŻ pod nazwą „Podprogram 2021 Plus”. Pomoc była udzielana osobom, których dochód nie przekracza 220% kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, tj. w przypadku osób samotnie gospodarujących —1 707,20 zł oraz w przypadku osób w rodzinie—1 320 zł 9 , a które jednocześnie spełniają przynajmniej jedną z przesłanek wymienionych w art. 7 ustawy 10 . Średniorocznie pomoc trafia do ok. 1,3 mln 7 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283). 8 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 9 Kryteria dochodowe obowiązujące do 11.05.2023 r. Z dniem 12.05.2023 r. kryteria zostały podwyższone do 235% kryterium ustawowego i wynoszą odpowiednio 1823,60 zł dla osoby samotnie gospodarującej oraz 1410 zł dla osoby w rodzinie. 10 o pomocy społecznej 46 odbiorców, przy czym osoby starsze powyżej 65 roku życia stanowią ok. 12% wszystkich korzystających z Programu. W 2023 r. pomoc w ramach PO PŻ otrzymało 123 315 osób starszych. Program rozwoju rodzinnych domów pomocy Od 2022 r. realizowany jest Program rozwoju rodzinnych domów pomocy. Celem Programu jest poprawa dostępności do usług opiekuńczych i bytowych świadczonych w rodzinnych domach pomocy oraz rozwój tej formy wsparcia. W ramach Programu udziela się wsparcia finansowego dla gmin na podstawie art. 115 ust. 1 ustawy 11 , przy czym wysokość dotacji celowej z budżetu państwa nie może przekroczyć 80% kosztów realizacji zadania. Możliwości uzyskania wsparcia finansowego dotyczy realizacji zadania własnego gmin o charakterze obowiązkowym, określonego w art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy 12 w związku z art. 36 pkt 2 lit. l tej ustawy oraz w związku z art. 52 ust. 1 tej ustawy. W ramach realizacji Programu rozwoju rodzinnych domów pomocy—edycja 2023 wsparcie finansowe dla samorządów gminnych możliwe jest w dwóch modułach: wsparcie finansowe gmin w kosztach jakie ponoszą za pobyt osób skierowanych do rodzinnych domów pomocy (moduł I) oraz dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w sytuacji tworzenia rodzinnych domów pomocy (moduł II). MODUŁ I—wsparcie finansowe gmin w kosztach jakie ponoszą za pobyt osób skierowanych do rodzinnych domów pomocy: do 30% kosztów ponoszonych przez gminy w przypadku osób przebywających w domach, ale skierowanych do rodzinnych domów pomocy przed 2022 r., do 50% kosztów ponoszonych przez gminy w przypadku osób kierowanych do rodzinnych domów pomocy; MODUŁ IIA—dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w sytuacji kiedy gmina planuje udostępnić z własnych zasobów budynek podmiotowi uprawnionemu lub osobie fizycznej celem uruchomienia w nim rodzinnego domu pomocy na podstawie umowy zawartej z gminą; MODUŁ IIB—dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w budynkach będących własnością podmiotu uprawnionego, w których planowane jest uruchomienie rodzinnego domu pomocy na podstawie umowy zawartej z gminą. Przyznana kwota dotacji dla gmin w 2023 r. to 7 197 497 zł. Program Centra opiekuńczo-mieszkalne Program zmierza do stworzenia warunków dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, pozwalających na tworzenie i utrzymanie placówek pobytu dziennego lub całodobowego dla osób niepełnosprawnych. Centra opiekuńczo-mieszkalne są przeznaczone dla dorosłych osób z niepełnosprawnością ze znacznym lub umiarkowanych stopniem niepełnosprawności. Pierwsza edycja Programu została ogłoszona w 2019 r., kolejne edycje ogłoszono w 2021 r. oraz 2023 r. Program składa się z dwóch modułów, z czego Moduł I polega na finansowaniu budowy nowego obiektu budowlanego na nieruchomości stanowiącej własność gminy/powiatu, zakupie nieruchomości zabudowanej lub niezabudowanej obiektem w celu utworzenia Centrum lub zmianie poprzez jego przystosowanie do standardu Centrum. W ramach Modułu II pokrywane są natomiast koszty utrzymania działalności Centrum, ponoszenie niezbędnych wydatków związanych z usługą przewozową/ transportową uczestników Centrum, wynagrodzeń kadry Centrum oraz osób świadczących usługi w Centrum na rzecz uczestników Programu. W 2023 r. funkcjonowało 39 Centrów. Pobyt całodobowy jest realizowany także w ramach programów: „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” (program skierowany do organizacji pozarządowych) oraz „Opieka wytchnieniowa”—edycja 2023 (adresowany do JST). Wnioskodawcy nie podają liczby placówek pobytu całodobowego. 11 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 12 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 47 Programy „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami” (skierowany do organizacji pozarządowych), Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej” (skierowany do JST). Program asystencki ma w swojej zasadzie zapewniać możliwość skorzystania przez osoby niepełnosprawne z pomocy asystenta przy wykonywaniu codziennych czynności i funkcjonowaniu w życiu społecznym, ograniczyć skutki niepełnosprawności oraz stymulować osoby niepełnosprawne do podejmowania aktywności i umożliwiać im realizowania prawa do niezależnego życia. Ważnym aspektem programu jest także przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, umożliwienie osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu lokalnej społeczności. Program „Przedsiębiorstwo Społeczne +” na lata 2023—2025 (obecnie „Warto być PS!”) - głównym celem programu jest wspieranie przedsiębiorczości społecznej przez zapewnienie PS dostępu do wsparcia finansowego ułatwiającego tworzeniem miejsc pracy, reintegracją społeczną i zawodową osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, jak również wzmocnienie zdolności do świadczenia przez nie usług społecznych. W ramach tego instrumentu możliwe było uzyskanie dofinansowania na pokrycie kosztów reintegracji społecznej i zawodowej pracowników PS zagrożonych wykluczeniem. Na realizację programu w 2023 r. przeznaczone zostały 22 mln zł. Na finansowanie Instrumentów 1 i 2—wsparcie zatrudnienia i wsparcie bieżące w 2023 r. przeznaczono 20 mln zł ze środków Funduszu Pracy. Na finansowanie Instrumentu 3—wsparcie reintegracji w 2023 r. przeznaczono 2 mln zł z Funduszu Solidarnościowego. Program na rzecz zatrudnienia socjalnego na lata 2023—2025 to program, dzięki któremu podmioty zatrudnienia socjalnego, czyli centra i kluby integracji społecznej, mogą podnosić jakość swojej oferty na rzecz tych osób. Głównym celem programu jest: wzmacnianie uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym osób zagrożonych wykluczeniem społecznym przez rozwijanie oferty podmiotów zatrudnienia socjalnego oraz wspieranie włączenia społecznego na poziomie lokalnym. W konkursie w 2023 r. dofinansowano 30 ofert, w których wsparciem objęto ponad 443 uczestników. Program „Odporność oraz rozwój ekonomii społecznej i przedsiębiorczości społecznej” na lata 2022— 2025. W ramach programu możliwe było uzyskanie wsparcia finansowego na działania umożliwiające przeprowadzenie modernizacji w podmiotach ekonomii społecznej a także na jeden z trzech obszarów działalności PES: reintegracja osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w przedsiębiorstwach społecznych (PS) i podmiotach zatrudnienia socjalnego, budowanie potencjału przedsiębiorstw społecznych i podmiotów ekonomii społecznej do realizacji zdeinstytucjonalizowanych usług społecznych, wzmacnianie odporności i rozwój przedsiębiorstw społecznych i podmiotów ekonomii społecznej. W programie na wsparcie PES przeznaczono ponad 197 mln. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022—2030 to dokument opracowany w perspektywie wieloletniej. Celem Krajowego Programu jest podnoszenie świadomości społecznej w zakresie równego traktowania, w tym na temat przyczyn i skutków naruszenia zasady równego traktowania, przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania, a także współpracy z partnerami społecznymi, organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w zakresie równego traktowania. Program zakłada VIII Priorytetów, które dotyczą: polityki antydyskryminacyjnej, pracy i zabezpieczenia społecznego, edukacji, zdrowia, dostępu do dóbr i usług, budowania świadomości, gromadzenia danych 48 i badań oraz koordynacji. Wśród zadań zaplanowanych w Krajowym Programie są również działania na rzecz osób starszych. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój 2014 —2020 (PO WER) W 2023 r. trwała realizacja 4 z 6 projektów wyłonionych do dofinansowania w Działaniu 2.8 PO WER pn. Rozwój usług społecznych świadczonych w środowisku lokalnym, w ramach typu projektu pn. Wypracowanie standardów i przeprowadzenie pilotaży w zakresie usług mieszkalnictwa wspomaganego dla osób o specyficznych potrzebach, z uwzględnieniem możliwości finansowania tych rozwiązań - dotyczącego wsparcia procesu deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce (rozumianego jako przejście od opieki instytucjonalnej do opieki środowiskowej). Projekty realizowane były przez Regionalne Ośrodki Polityki Społecznej - obejmowały działania zgodne z ideą deinstytucjonalizacji usług, tj. zmierzające do przejścia od świadczenia usług w formach instytucjonalnych (stacjonarnych) do usług świadczonych w środowisku lokalnym. Celem konkursu było wypracowanie takich rozwiązań, które umożliwią niezależne życie osobom starszym, osobom z niepełnosprawnościami oraz osobom z zaburzeniami psychicznymi. Projekty zakładały sfinansowanie opracowanych rozwiązań, dlatego też standardy usług zostały przetestowane w mieszkaniach wspomaganych w ramach pilotażu na obszarze samorządowych jednostek organizacyjnych – 30 gmin. Po przeprowadzeniu pilotaży oraz zweryfikowaniu wynikających z nich rezultatów opracowane standardy będą rekomendowane do stosowania. 2 projekty zakończyły się w 2022 r., w 2023 r. w pozostałych 4 projektach kontynuowano realizację opracowanego standardu na rzecz deinstytucjonalizacji usług na terenie gminnych jednostek samorządu terytorialnego. W rezultacie prowadzono 36 mieszkań wspomaganych, w których mieszkały 173 osoby o specyficznych potrzebach. Jednocześnie zrealizowano zadania dotyczące opracowania rekomendacji i przeprowadzenia działań edukacyjno-szkoleniowych dla przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego i NGO w zakresie stosowania standardu. 1.10 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Działania PROW 2014—2020 W ramach płatności zrealizowano m. in. wsparcie dla nowych uczestników systemów jakości żywności na kwotę 78 205 zł; inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach NATURA 2000 na kwotę 1 864 660 zł; inwestycje mające na celu ochronę wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych na kwotę 4 164 275 zł;  modernizację gospodarstw rolnych na kwotę 63 779 200 zł; inwestycje zapobiegające zniszczeniu potencjału produkcji rolnej na kwotę 3 245 855 zł;  restrukturyzację małych gospodarstw na kwotę 85 428 000 zł; rozwój przedsiębiorczości – rozwój usług rolniczych na kwotę 24 298 435 zł;  wdrażanie lokalnych strategii rozwoju PROW 2014-2020 na kwotę 22 460 524 zł; rolnictwo ekologiczne (PROW 2014—2020) na kwotę 74 292 419 zł;  płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na kwotę 322 533 078 zł;  płatności bezpośrednie na kwotę 3 162 611 859 zł; nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników i MŚP szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę na kwotę 122 932 162,50 zł. Beneficjenci pomocy krajowej, którzy w 2023 r. mieli 60 lat i więcej skorzystali m.in. z:  dopłaty do oprocentowania kredytów preferencyjnych na kwotę 225 770 988,85 zł; 49 pomocy finansowej dla producenta świń, który w związku z obowiązującym zakazem utrzymywania w gospodarstwie świń lub ich wprowadzenia do gospodarstwa, wydanym w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń, zaprzestał produkcji świń na kwotę 2 160 464,00 zł; pomocy de minimis dla podmiotów prowadzących działalność nadzorowaną w zakresie utrzymywania pszczół na kwotę 32 093 800,00 zł; programu 2023 Locha+ na kwotę 84 800 673,84 zł; pomocy dla producenta rolnego, który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy (PSZENICA I) na kwotę 117 866 403,84 zł; pomocy dla producenta rolnego, o której mowa w §13zw rozporządzenia 13 dotycząca sprzedaży zbóż (PSZENICA II) na kwotę 425 464 573,24 zł; pomocy dla producenta rolnego, któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z zakłóceniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy na dofinansowanie w 2023r. zakupu nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez od podmiotów prowadzących działalność w zakresie obrotu nawozami lub sprzedaży nawozów (NAWOZY) na kwotę 496 924 924,87 zł. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020 Program 2021Plus Celem działania programu było przeciwdziałanie deprywacji materialnej przez udzielanie pomocy żywnościowej osobom najbardziej potrzebującym oraz zapewnianie środków towarzyszących wspierających ich włączenie społeczne. Łącznie rozdysponowano ponad 1,6 mln paczek oraz ponad 880 tys. posiłków, a pomoc żywnościową otrzymało ponad 980 tys. osób. W zakresie środków towarzyszących organizacje partnerskie przeprowadziły łącznie ponad 4 tys. działań w ramach środków towarzyszących, obejmując nimi ponad 70 tys. odbiorców końcowych, w tym osoby starsze. Jednostki Doradztwa Rolniczego 16 ODR-ów w ramach swojej działalności realizowało różne zadania na rzecz rolników i mieszkańców obszarów wiejskich. Jednostki doradztwa rolniczego w Polsce podejmowały również działania na rzecz upowszechnienia idei rolnictwa społecznego i gospodarstw opiekuńczych, których działania mogą być kierowane, m.in. do osób starszych. Informacje dla rolników i mieszkańców obszarów wiejskich zainteresowanych usługami opiekuńczymi lub przedstawicieli instytucji zainteresowanych taką działalnością przekazywane były w formie ulotek, materiałów informacyjnych zamieszczonych na stronach internetowych CDR lub ODRów, konferencji i szkoleń. Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi W 2023 r. Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi realizował dwa programy stypendialne skierowane dla twórców ludowych: Program Stypendialny „Mistrz-Uczeń” - skierowany do twórców ludowych z terenu Rzeczpospolitej Polskiej, zarówno mistrzów z wyróżniającym się dorobkiem, jak i adeptów chcących doskonalić swoje umiejętności. Celem programu jest ratowanie lokalnego dziedzictwa i tradycji oraz zapewnienie ciągłości autentycznej twórczości ludowej. Priorytety Stypendium dotyczą projektów edukacyjnych, zapewniających bezpośredni przekaz tradycyjnych umiejętności artystycznych, rzemieślniczych 13 Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 761) 50 i rękodzielniczych, dokonywanych wewnątrz wspólnoty lokalnej, ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności zagrożonych zanikiem. „Program Stypendialny dla Twórców Ludowych” - skierowany do ludowych artystów, rzemieślników i rękodzielników z terenu Rzeczpospolitej Polskiej. Jego celem jest ratowanie lokalnego dziedzictwa i tradycji poprzez wsparcie indywidualnego twórcy, dające mu swobodę pracy nad dziełem ważnym zarówno z puntu widzenia jego rozwoju, jak i z perspektywy upowszechniania wiedzy o unikatowych umiejętności i tradycji, które są istotnym elementem tożsamości lokalnej społeczności. Priorytety Stypendium dotyczą projektów twórczych, zakorzenionych we wspólnocie lokalnej twórcy ludowego, ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności i treści zagrożonych zanikiem. 1.11 Ministerstwo Rozwoju i Technologii Reforma systemu planowania przestrzennego 14 W 2023 r. weszła w życie reforma, która wprowadza nowy akt planowania przestrzennego. Jest to plan ogólny gminy, który będzie ustalał dopuszczalne rodzaje zabudowy na terenie gminy. W ramach planu gmina będzie mogła przyjąć standardy dostępności do usług społecznych, w tym terenów zieleni, ambulatorium podstawowej opieki zdrowotnej, biblioteki, domu kultury, domu pomocy społecznej, przystanku publicznego transportu zbiorowego, apteki. Zintegrowany program wsparcia społecznego budownictwa czynszowego W 2023 r. kontynuowano realizację zintegrowanego programu wsparcia społecznego budownictwa czynszowego, stanowiącego jedno z działań Narodowego Programu Mieszkaniowego, w wyniku którego powstają lokale mieszkalne na wynajem o umiarkowanym czynszu, z uwzględnieniem potrzeb osób starszych w ramach: programu preferencyjnego finansowania zwrotnego skierowanego do społecznych inicjatyw mieszkaniowych, spółdzielni mieszkaniowych i spółek gminnych realizujących mieszkania dla osób o średnich dochodach; programu bezzwrotnego dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego skierowanego do samorządów gminnych. Program popierania budownictwa mieszkaniowego W ramach programu realizowanego na podstawie przepisów ustawy 15 dofinansowywana jest budowa mieszkań na wynajem wraz z dodatkowymi powierzchniami użytkowym, służącymi zaspokajaniu potrzeb osób starszych (np. pomieszczenia ambulatoryjne/rekreacyjnie). Jednym z kryteriów punktowych w akcie wykonawczym do ww. ustawy jest: „Adresowanie nowych mieszkań do osób starszych”, w oparciu o które Bank Gospodarstwa Krajowego dokonuje oceny punktowej wniosków, w sytuacji gdy w ramach danej edycji zapotrzebowanie na finansowanie zwrotne wynikające ze złożonych przez kredytobiorców wniosków, które uzyskały pozytywną ocenę wiarygodności kredytowej, przekracza wysokość kwoty przeznaczonej na udzielenie finansowania zwrotnego w danej edycji. Natomiast w przypadku wniosków o finansowanie o równej ogólnej liczbie punktów, dzięki kryterium punktowemu: „Adresowanie nowych mieszkań do osób starszych” – premiowane mogą być przedsięwzięcia dedykowane osobom starszym. W ramach 14 i 15 edycji programu, które odbyły się w 2023 r., zakwalifikowano wnioski, w ramach których zaplanowano budowę 542 lokali mieszkalnych dla osób starszych. 14 ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1688). 15 z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 527) 51 Program bezzwrotny dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego Natomiast w ramach programu realizowanego na podstawie ustawy 16 od 2021 r. dofinansowywana jest budowa mieszkań na wynajem, w tym komunalnych, wraz z dodatkowymi powierzchniami użytkowymi, służącymi zaspokajaniu potrzeb osób starszych (np. pomieszczenia ambulatoryjne/rekreacyjnie, świetlice). W 2023 r. na utworzenie lokali mieszkalnych wraz z dodatkowymi pomieszczeniami użytkowymi zakwalifikowano 41 wniosków, w wyniku których powstać ma 187 lokali mieszkalnych dedykowanych seniorom. Ponadto w ramach reformy systemu planowania przestrzennego rozszerzono zasady konsultacji społecznych aktów planowania przestrzennego i rewitalizacji. Zapisano zasadę prowadzenia partycypacji w sposób umożliwiający aktywny udział osób ze szczególnymi potrzebami, w tym obowiązek organizacji spotkań w miejscach dostępnych architektonicznie. Ustalono obowiązek informowania w niespecjalistycznym języku. Rozszerzono krąg podmiotów, które mają prawo do składania wniosków i uwag w procesie przygotowywania aktów planowania przestrzennego m.in. o organy doradcze i konsultacyjne gminy, w tym gminne rady seniorów, rady dzielnic i osiedli. Ustanowiono także zachętę do szerszego prowadzenia działań edukacyjnych i informacyjnych. Program „Dostępność plus 2018-2025” Celem Programu jest podnoszenie jakości i zapewnienie niezależności życia osób o szczególnych potrzebach, w tym osób starszych i osób z trwałymi lub czasowymi trudnościami w zakresie mobilności lub percepcji. W 2023 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) wzięło udział w II Targach dostępności w Opolu, które odbyły się w dniach 6-7.06.2023 r. Podczas Targów przedstawiciele MRiT odpowiadali na liczne zapytania zarówno od osób prywatnych, jak i instytucji państwowych czy przedsiębiorców. Podczas rozmów uczestnicy Targów w szczególności byli zainteresowani obecnie obowiązującymi przepisami oraz zmianami, które mają nastąpić, a także opowiadali o tym, jak obecne regulacje wpływają na ich pracę oraz życie codzienne. Kolejnym wydarzeniem, w którym MRiT wzięło udział, były Międzynarodowe Targi Rehabilitacji w dniach 27-29.09.2023 r. w Nadarzynie. Targi zgromadziły prawie 100 wystawców branży produktów senioralnych i 3 200 aktywnych seniorów. Na stoisku MRiT promowało konkurs pn. „Lider dostępności priorytetowych branż” wśród przedsiębiorców, wystawców i zwiedzających. Konkurs ma na celu wybranie i nagrodzenie najlepszych produktów i usług skierowanych do osób z niepełnosprawnościami i seniorów. Nagrodzone produkty skutecznie wspierają osoby o szczególnych potrzebach w codziennym życiu, poprawiając poziom i komfort życia oraz pozwalając im na jak największą samodzielność. W 2023 r. odbyła się 3. edycja konkursu. Jego laureatami zostały następujące firmy: TERMA Sp. z.o.o. za ławkę dostępną sensorycznie, która posiada ułatwienia dla osób o różnym poziomie sprawności, w tym także dla użytkowników wózków inwalidzkich;  Sieć Badawcza Łukasiewicz - Instytut Technik Innowacyjnych EMAG za AudioMovie, aplikację na urządzenia przenośne do stosowania w kinach, telewizji oraz podczas festiwali filmowych. Udostępnia ona audiodeskrypcję (AD), czyli słowny opis obrazu, osobom z ubytkiem wzroku oraz audionapisy (AS) osobom z ubytkiem słuchu i wzroku lub cierpiącym na dysleksję; MIRAcle Robert Biegański Małgorzata Bauer Sp. J. za powiększalnik posiadający dwa ekrany i dwie kamery. Dzięki takiemu rozwiązaniu osoba słabowidząca może pracować w taki sam sposób i w niemal takim samym tempie jak osoba pełnosprawna. Rozwiązanie pozwala również uczęszczać osobie słabowidzącej do szkoły czy uczelni. 16 z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych (Dz. U z 2024 r. poz. 304) 52 Kolejną inicjatywą był udział w Targach Viva Seniorzy odbywających się w Poznaniu w dniach 29- 30.09.2023 r. Podczas Targów zgromadzono czołowe firmy, ekspertów technicznych i praktyków związanych z branżą produktów i usług senioralnych w Polsce i w całym regionie Europy Środkowo- Wschodniej. Targi odwiedziło ponad 6 000 osób. 1.12 Ministerstwo Sprawiedliwości Program „Sprawiedliwość” Projekt predefiniowany pn. „Przeciwdziałanie przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych” Głównym celem projektu była poprawa funkcjonowania systemu przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych. W ramach przetargów zrealizowano przez Ministerstwo Sprawiedliwości następujące działania: rozwój wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie, należących do grup ze specjalnymi potrzebami (efekty: 1 opracowany model profilaktyki i wsparcia dla osób starszych i osób niepełnosprawnych doznających przemocy w rodzinie), opracowanie 20 rekomendacji i zaleceń w ramach modelu profilaktyki i wsparcia dla osób starszych i osób niepełnosprawnych, zagrożonych lub doznających przemocy w rodzinie 1000 publikacji modelu wsparcia rodziny. Realizacja działań rozpoczęła się w IV kwartale 2023 r. (dwa postępowania przetargowe) i zakończyła w kwietniu 2024 r. ( zgodnie z zaplanowanym harmonogramem działań w projekcie). Ponadto, w ramach Programu Sprawiedliwość, przewidziane zostały dwa Fundusze Małych Grantów (FMG), zarządzane przez Operatora Programu i przeznaczone na wsparcie projektów, które będą miały na celu przyczynianie się do poprawy funkcjonowania systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. W ramach naboru dofinansowane zostały projekty mające na celu rozwój lokalnego systemu wsparcia dla osób starszych i osób z niepełnosprawnościami, zagrożonych lub doznających przemocy, oraz ich rodzin. Rozwiązania, opracowanie i realizowane w ramach projektów na poziomie lokalnym zostaną poddane ewaluacji, a dobre praktyki będą wykorzystane przy opracowywaniu modelu profilaktyki i wsparcia w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych i osób z niepełnosprawnościami w ramach Projektu Predefiniowanego nr 3 „Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie wobec osób starszych i niepełnosprawnych. Podmiotami uprawnionymi do składania wniosków były jednostki samorządu terytorialnego szczebla gminnego. Projekty zrealizowało 8 gmin od stycznia 2023 r. do marca 2024 r. Celem głównym projektów było stworzenie warunków sprzyjających uzyskaniu zdolności do funkcjonowania osób starszych i niepełnosprawnych w środowisku rodzinnym wolnym od przemocy, poprzez uzyskanie świadomości w zakresie psychologicznych i społecznych zachowań przemocowych przez osoby doświadczające i stosujące przemoc. Realizacja projektów pozwoliła na osiągnięcie celów Programu, poprzez nawiązanie współpracy z administracją rządową, organizacjami pozarządowymi i społecznością lokalną. Fundusz Sprawiedliwości Kampania edukacyjno-informacyjna pn.: Tworzenie, wzmacnianie i rozbudowa sieci pomocy ofiarom przestępstw, zapobieganiu przestępczości oraz pomocy postpenitencjarnej Bezpośrednimi beneficjentami kampanii byli seniorzy ze względu na spore zagrożenie przemocą psychiczną. Jednym z produktów kampanii są szkolenia, w których w 2023 r. uczestniczyło 336 seniorów w ramach 25 szkoleń. Na szkoleniach podejmowana była tematyka przemocy psychicznej, kwestie agresji słownej, ciągłe negatywne ocenianie osoby starszej, straszenie, obrażanie, szykanowanie ze względu na wiek, ograniczenia sprawności motorycznej, lekceważenie osób starszych, ich poglądów, wartości oraz potrzeb. W ramach Programu Przeciwdziałania Przyczynom Przestępczości w 2023 r. 53 na szkolenia przeznaczono kwotę 838 000,00 zł. Dodatkowo na stronie www.gov.pl w zakładce załatwiaj sprawy urzędowe, usługi dla obywatela, zasiłki i pomoc finansowa, trudna sytuacja, skorzystaj z pomocy dla pokrzywdzonych w wyniku przestępstwa znajduje się Informator dla pokrzywdzonych przestępstwem. Program Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem na lata 2019—2021, zaktualizowany do 2025 r. W ramach Programu dysponent Funduszu Sprawiedliwości udzielił w 2023 r. wsparcia 48 podmiotom w zakresie Sieci Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem oraz jednemu podmiotowi w zakresie Specjalistycznego Centrum Wsparcia na lata 2020—2025. Program Pomocy Postpenitencjarnej na lata 2019—2023, zaktualizowany do 2026 r. W ramach programu dysponent Funduszu Sprawiedliwości w 2023 r. udzielił wsparcia 31 podmiotom w zakresie Pomocy Postpenitencjarnej. W ramach tych Programów ze środków Funduszu Sprawiedliwości od wielu lat organizowana jest pomoc dla osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków oraz osób im najbliższych. Z pomocy może skorzystać każdy pokrzywdzony przestępstwem, w tym osoby starsze. Pomoc udzielana jest przez wyspecjalizowane podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych, w tym fundacje, stowarzyszenia i organizacje. Do pomocy udzielanej przez Fundusz Sprawiedliwości należy przede wszystkim pomoc prawna, psychologiczna, psychoterapeutyczna oraz materialna. Bezpłatne wsparcie udzielane ze środków Funduszu Sprawiedliwości skierowane jest do wszystkich osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków i osób im najbliższych. Wsparcie świadczone jest bez względu na wiek i rodzaj przestępstwa jakim została pokrzywdzona osoba zgłaszająca się do miejsca świadczenia pomocy. Sieć Pomocy Osobom Pokrzywdzonym W 2023 r. w ramach ogólnopolskiej Sieci Pomocy Osobom Pokrzywdzonym funkcjonowało 305 miejsc świadczenia pomocy. Linia Pomocy Pokrzywdzonym W zakres Specjalistycznego Centrum Wsparcia funkcjonuje ogólnokrajowa i całodobowa telefoniczna Linia Pomocy Pokrzywdzonym (numer telefonu: +48 222 309 900, adres email: info@numersos.pl). Dzięki infolinii w szybki i anonimowy sposób można uzyskać poradę psychologiczną i prawną oraz umówić się na spotkanie ze specjalistami w dowolnym miejscu na terenie Polski. Porady prawne i psychologiczne są udzielane drogą mailową, w przypadku gdy udzielanie porad drogą telefoniczną byłoby utrudnione bądź niemożliwe (dla osób przebywających poza granicami kraju, w tym w szczególności dla osób starszych, jak również osób z niepełnosprawnością, która może wpływać na utrudnioną komunikację telefoniczną). Prowadzenie poradnictwa odbywa się w języku polskim, ukraińskim i angielskim, a także w języku migowym z wykorzystaniem komunikatora internetowego umożliwiającego videorozmowę. Według danych za 2023 r. wynika, że udzielono pomocy 2 363 osobom pokrzywdzonym w wieku powyżej 65 roku życia, które stanowiły około 8% uprawnionych osób. W miejscach świadczenia pomocy udzielono wsparcia w następującym zakresie: 8 278 godzin pomocy prawnej, 3620 godzin pomocy psychiatrycznej, psychologicznej, psychoterapeutycznej oraz 3 620 godzin w ramach grup wsparcia. Dodatkowo udzielono pomocy materialnej w łącznej wysokości: 587 000,00 zł. 1.13 Ministerstwo Sportu i Turystyki Infrastruktura sportowa W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki kontynuowało realizację programu Sportowa Polska, który jest jednym z kluczowych projektów w zakresie wspierania rozwoju lokalnej i powszechnej infrastruktury sportowej na terenie całego kraju. Program wspiera inwestycje, które 54 w największym stopniu odpowiadają rekreacyjnym i sportowym potrzebom społeczeństwa, w tym osób starszych. Obiekty realizowane w ramach programu, to m.in. boiska, baseny, siłownie plenerowe, korty tenisowe. Powstałe obiekty mają charakter ogólnodostępny. W 2023 r. na realizację Programu przyznano ponad 530 mln zł na dofinansowanie blisko 300 zadań inwestycyjnych, co pozwoli na budowę, przebudowę lub remont ponad 480 obiektów sportowych w całej Polsce. Ministerstwo Sportu i Turystyki dodatkowo w 2023 r. promowało aktywność sportową i rekreacyjną osób starszych w zakresie: upowszechniania form sportu i rekreacji dla seniorów;  prowadziło zajęcia o charakterze sportowym i rekreacyjnym dla seniorów przez instruktorów z wykorzystaniem kadry i baz, jakie posiadają lokalne kluby sportowe, ośrodki sportu i rekreacji, baseny, hale sportowe itp. rozwoju małej infrastruktury sportowo – rekreacyjnej o charakterze wielopokoleniowym – Otwarte Strefy Aktywności – poprzez budowę ogólnodostępnych, plenerowych stref aktywności, skierowanych do różnych grup wiekowych oraz tworzenie przestrzeni aktywności sportowej, sprzyjającej międzypokoleniowej integracji społecznej. Sport Powszechny Zapewnienie warunków i oferty dla powszechnego podejmowania aktywności fizycznej na każdym etapie życia to jeden z głównych celów określonych w dokumentach strategicznych Ministerstwa. Jednym ze zdefiniowanych w tym zakresie priorytetów jest „Wspieranie działań na rzecz integracji społecznej osób starszych poprzez aktywność fizyczną”. Minister właściwy ds. kultury fizycznej wychodząc naprzeciw aktualnym wyzwaniom demograficznym związanych ze starzeniem się populacji naszego kraju, dostrzega potrzebę działań w zakresie promocji wszelkich form aktywności seniorów, od lat wzmacniając wsparcie zadań z zakresu upowszechniania aktywności fizycznej i promowania sportu, kierowanych do osób starszych. Inicjatywa wdrażania szerokich działań upowszechniania aktywności fizycznej osób starszych, pojawiła się w wyniku analizy i oceny aktualnej sytuacji stanu potrzeb i oczekiwań w sferze utrzymania odpowiedniego poziomu potencjału biologicznego człowieka, wobec wydłużającego się czasu trwania życia ludzkiego. Tabela 3 Sport Dla Wszystkich 2023 Nazwa organizacjiNazwa zadaniaKwota dotacji w zł Akademicki Związek SportowySenior Aktywny Zdrowy Sportowy65 000,00 Fundacja \"SUDETY\"Opolska Akademia Zdrowego Seniora 2.0100 000,00 Gdański Klub Sportowy 'KORSARZ Pomorska Akademia Seniora 202394 000,00 Integracyjny Klub Sportowy \"TARPAN\" Aktywny senior, zdrowy senior20 000,00 KLUBBIEGACZA SPORTINGOgólnopolski program aktywizacji osób starszych zmagających się z otyłością 2023 70 000,00 Klub Rekreacyjno-Sportowy Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej SPORTOWIEC Sprawność seniorów10 000,00 Ludowy Klub Sportowy Tworków Powiatowa Liga Szachowa dla dzieci, młodzieży, seniorów i dorosłych mieszkańców Powiatu Raciborskiego 2023 17 000,00 Mazowieckie Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Mazowiecka Sportowa Senioriada 2023 Aktywnie—Zdrowo—Sportowo Piknik sportowy dla mazowieckich seniorów 30 000,00 55 New Europe FoundationLiga Aktywnych Seniorów150 000,00 Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku w Lesznie Seniorzy w dobrej formie70 000,00 Polskie Stowarzyszenie Nordic Walking Nordic Walking Senior600 000,00 Stowarzyszenie MANKOSenior w Ruchu—IV edycja150 000,00 Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Nordic Walking,pływaniei taniec formą terapii i aktywności fizycznej dla seniorów. 40 000,00 Fundacja Akademickiego Związku Sportowego Frajdy Miejskie—pikniki sportowe/gry miejskie dla dzieci, młodzieży, dorosłych, seniorów i rodzin 150 000,00 Fundacja MultiSport\"Senior w Dobrej Formie\"50 000,00 Inneko FoundationSeniorzy z wnukami grają w golfa10 000,00 Fundacja Michała Jelińskiego ACTIVE diabet Warsztaty sportowo-edukacyjne ACTIVE diabet ACTIVE senior 70 000,00 Podbeskidzkie Towarzystwo Sportowe \"Janosik\" Aktywny senior15 000,00 Fundacja im. Wojciecha FortunyUpowszechnianie sportu wśród dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów poprzez organizację zajęć sportowych dla mieszkańców powiatu suwalskiego i sejneńskiego 100 000,00 Młodzieżowy Klub Koszykówki \"BASKET\" Gorzów Otwarte Ogólnodostępne zajęcia sportowo-rekreacyjne dla dzieci i młodzieży szkolnej oraz rodziców i seniorów. Organizacja rodzinnych festynów sportowych oraz cyklicznych turniejów koszykówki dla dzieci i młodzieży niebiorącej udziału we współzawodnictwie sportowym organizowanym przez polskie związki sportowe. 20 000,00 Uczniowski Klub Sportowy Azymut Siedliska Razem dla Ojczyzny—od przedszkola do seniora—Otwarte Zawody w biegu i marszu na orientacji z okazji 160. Rocznicy Powstania Styczniowego 6 000,00 Fundacja \"Teraz Ziębice\"Igrzyska Sportowe Seniorów – Ziębice 2023 19 000,00 Krajowe Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe Szkolenie \"Aktywny Senior LZS50 000,00 Polski Związek Lekkiej Atletyki Masters 32. Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkiej Atletyce Masters i 6. Mistrzostwa Polski Lekarzy 70 000,00 Polski Związek Atletyki Masters9. Halowe Mistrzostwa Świata w Lekkiej Atletyce Masters 700 000,00 WWL Badminton ClubAktywny Senior i Amator20 000,00 Razem2 696 000,00 Źródło: dane z Ministerstwa Sportu i Turystyki Istotnym działaniem Ministerstwa Sportu i Turystyki w omawianym zakresie jest również rekreacja ruchowa osób z niepełnosprawnościami w starszym wieku. Program Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych Wychodząc naprzeciw zmianom demograficznym oraz zmieniającym się potrzebom osób starszych, jednym z priorytetów Programu Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych w 2023 r. było włączanie społeczne starszych osób niepełnosprawnych (50+). Program umożliwiał udział starszych osób niepełnosprawnych w zajęciach i imprezach sportowych z wykorzystaniem nowoczesnej 56 infrastruktury sportowej. Ponadto organizowane były obozy sportowe dla starszych osób niepełnosprawnych, których programy przewidywały szeroki wachlarz aktywności ruchowych uwzględniających wiek i możliwości uczestników. Program umożliwiał udział starszych osób niepełnosprawnych w zajęciach i imprezach sportowych z wykorzystaniem nowoczesnej infrastruktury sportowej. Ponadto organizowane były obozy sportowe dla starszych osób niepełnosprawnych, których programy przewidywały szeroki wachlarz aktywności ruchowych uwzględniających wiek i możliwości uczestników. W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki w ramach Programu Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych wsparło udział łącznie 7 154 osób niepełnosprawnych w starszym wieku (50+) w różnych formach aktywności fizycznej, w tym: 420 zawodników w zajęciach sekcji sportowych dla osób niepełnosprawnych; 3 723 zawodników w imprezach sportowych dla osób niepełnosprawnych; 1 011 zawodników w obozach sportowych dla osób niepełnosprawnych. W 2023 r. zrealizowano następujące programy i konkursy na rzecz zapewnienia warunków do bezpiecznego i aktywnego uprawiania turystyki przez osoby starsze: I. Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa—upowszechnianie turystyki osób starszych, dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz szkolenia dla osób pracujących w turystyce z osobami ze szczególnymi potrzebami. W ramach 3 kierunków działań programu tj.: „My też zwiedzamy”, „Transfer wiedzy”, „Kampania społeczna” zrealizowano następujące szczegółowe zadania (finansowane z FRKF—Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej): Zadanie nr 1 – „My też zwiedzamy”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Zwiedzamy z Szansą – zadanie zrealizowane przez Fundację Szansa dla Niewidomych (dotacja: 181.008,30 zł). Realizacja 32 wycieczek o charakterze krajoznawczo-edukacyjnym dla osób starszych (60+), w tym ze szczególnymi potrzebami (słabowidzące). Liczba uczestników—480 osób. 2. Aktywna turystyka konna jako alternatywna forma wolnego czasu w obszarze turystyki społecznej —zadanie zrealizowane przez Fundację Bocianie Gniazdo w Runowie (dotacja: 159 660,00 zł). Realizacja 8 wyjazdów turystycznych dla ogółem 120 beneficjentów turystyki społecznej, w tym osoby starsze. 3. My też zwiedzamy z PTTK – zadanie zrealizowane przez ZG PTTK (dotacja: 400 000,00 zł). Cykl jednodniowych krajoznawczych wycieczek turystycznych dla seniorów (60+), dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami wraz z opiekunami. Łączna liczba uczestników: 2000 osób. 4. Wszyscy Równi w Sport CK – odkrywcy pięknych zakątków Ojczyzny – zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Sport CK (dotacja: 258 040,00 zł). W ramach projektu zorganizowano 4 wycieczki turystyczno-krajoznawcze dla 120 uczestników, w tym 1 wycieczka dla 30 seniorów (60 +). 5. W Polskę pod Skrzydłami Sokoła – zadanie zrealizowane przez Towarzystwo Gimnastyczne „SOKÓŁ” Gniazdo w Zakopanem (dotacja: 382 212,69 zł). Rezultatem zadania jest zorganizowanie 8 wyjazdów krajoznawczo-rekreacyjnych dla 290 uczestników. Projekt miał na celu przedstawienie alternatywnego, opartego na krajoznawstwie, sposobu spędzania czasu wolnego dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz dzieci z domów dziecka. 6. Cykl wyjazdów edukacyjno-integracyjnych dla seniorów z obszaru Lokalnej Grupy Działania Krasnystaw PLUS – zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Krasnystaw PLUS (dotacja: 241 585,83 zł). Zadanie polegało na organizacji 4 wycieczek krajoznawczych o charakterze edukacyjno-integracyjnym dla grupy łącznie 160 seniorów z obszaru Lokalnej Grupy Działania Krasnystaw PLUS—cel nadrzędny włączenie społeczne grupy seniorów, poznanie historii, 57 kultury, piękna przyrody oraz stworzenie alternatywnej formy spędzania wolnego czasu w okresie jesienno-zimowym. 7. Krajoznawcze wyjazdy dla seniorów—odkrywanie piękna Polski—zadanie zrealizowane przez Starosądecką Fundację Kultury (dotacja: 499 820,00 zł). Celem zadania było dostarczenie alternatywnego, opartego na krajoznawstwie, sposobu spędzania czasu wolnego dla osób starszych, a tym samym do tworzenia społeczeństwa przyjaznego dla seniorów i promowania aktywnego starzenia się. W ramach zadania zorganizowano 3 wyjazdy krajoznawcze dla 135 seniorów z regionu sądeckiego oraz zorganizowano 5 wyjazdów krajoznawczych na Sądecczyźnie dla 222 seniorów z innych regionów Polski, skupionych w ramach wybranych pięciu UTW spośród licznie działających na terenie Polski Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Zadanie nr 2 – „Transfer wiedzy”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Edukacja to podstawa rozwoju turystyki społecznej—zadanie zrealizowane przez Fundację Pozytywni (dotacja: 260 500,00 zł). Przeprowadzenie 10 kursów dla wychowawców kolonijnych ze specjalnym blokiem programowym poświęconym pracy dziećmi z niepełnosprawnościami, przeprowadzenie 10 kursów na animatora czasu wolnego seniora, w tym również z niepełnosprawnościami. Łącznie przeszkolono 300 osób, w tym 150 osób na animatora czasu wolnego seniora. 2. Szkolenie podnoszące kwalifikacje lokalnych kadr branży turystycznej w odniesieniu do osób ze szczególnymi potrzebami—zadanie zrealizowane przez Wrocławską Organizację Turystyczną (dotacja: 149 854,56 zł). Organizacja szkolenia dla osób będących zarządcami obiektów/instytucji/ atrakcji turystycznych i dla osób z lokalnej branży turystycznej. Łączna liczba uczestników szkoleń: 50 osób. Zadanie nr 3—„Kampania społeczna”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Carpathia Open—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska (SEKP) (dotacja: 345 500,56 zł). Celem zadania było dotarcie z precyzyjną informacją na temat turystyki społecznej zarówno bezpośrednio do jej beneficjentów, jak i do podmiotów zajmujących się turystyką oraz włączeniem społecznym. Rezultaty zadania to m.in.: —strategia CARPATHIA OPEN—dokument w wersji elektronicznej zawierający założenia oferty turystycznej dostosowanej do beneficjentów turystyki społecznej oraz rekomendacje zarówno dla jednostek samorządu terytorialnego, jak i organizacji pozarządowych oraz podmiotów sektora prywatnego i pozarządowego w zakresie dostępności turystycznej. —przewodnik w wersji elektronicznej i papierowej po miejscach związanych z CARPATHIA OPEN w formie mapy, zawierający informacje o obiektach i miejscach dostosowanych do osób ze szczególnymi potrzebami. —spot promocyjny CARPATHIA OPEN promujący region karpacki wśród beneficjentów turystyki społecznej, jak i mający na celu ich aktywizację oraz podnoszenie świadomości w zakresie aktywności turystycznej emitowany w telewizjach regionalnych. 2. Beskid Wyspowy—Beskid Dostępny—zadanie zrealizowane przez Fundację Lubelskie 4.0 (dotacja: 401 278,18 zł). Projekt polegał na wykorzystaniu istniejącego potencjału turystycznego gmin Beskidu Wyspowego, rozwinięciu go, uzupełnieniu i dostosowaniu do potrzeb turystów z wykluczeniami: osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. W ramach zadania zorganizowano warsztaty dla pracowników JST na temat: Dostosowanie oferty turystycznej Beskidu Wyspowego do potrzeb seniorów i osób z niepełnosprawnościami—łącznie 27 uczestników, warsztaty dla przedsiębiorców na temat: Dostosowanie oferty turystycznej Beskidu Wyspowego do potrzeb seniorów i osób z niepełnosprawnościami—łącznie 25 uczestników, dodatkowo nagrano 5 kursów elearningowych dot. turystyki społecznej, stworzono stronę internetową jako repozytorium wiedzy na temat Beskidu Wyspowego, w tym zamieszczono informacje o możliwościach rozwoju Beskidu Wyspowego w ramach dostępności dla turystów o szczególnych potrzebach. 58 3. Polska dla seniora—zadanie zrealizowane przez Fundację Sensora (dotacja: 500 000,00 zł). W ramach realizacji zadania przeprowadzono kampanię promującą podróżowanie i otwartość dla wszystkich Polaków, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów, a także osób z niepełnosprawnościami. Kampania \"Polska dla Seniora\" ukazała grupie wiekowej 60+ zalety płynące z aktywnego wypoczynku i zachęcała do podróży po Polsce. Na stronie www.polskadlaseniora.pl, powstała baza turystyczna (hotele, domy wczasowe i pensjonaty) przyjazna seniorom zarówno pod względem oferty, wyposażenia i dotarcia (np. bliskość dworców PKP czy PKS). 4. Kampania społeczna Seniorzy w Podróży: życie w kolorach—zadanie zrealizowane przez POT (dotacja: 499 333,52 zł). Celem zadania była aktywizacja seniorów poprzez rekomendacje atrakcyjnych turystycznie lokalizacji w Polsce oraz inspirowanie do podróżowania, a także włączenie społeczne, zwiększenie ruchu turystycznego, przedłużenie sezonu turystycznego. Kampania była prowadzona w mediach społecznościowych: pokazywanie materiałów video z wypraw turystycznych w kanałach TV, radio i w kanałach influencerów lub celebrytów. Zasięg kampanii to min. 1 mln kontaktów z reklamą. 5. Cudowna Podróż—zadanie zrealizowane przez „Projekt Tarnów” (dotacja: 491 000,00 zł). Przeprowadzenie w prasie i w mediach społecznościowych kampanii społecznej pod hasłem Cudowna Podróż mającej na celu zachęcanie młodych ludzi do organizowania podróży z seniorami, którzy z powodu obawy przed odwiedzaniem miejsc nieznanych oraz barierą związaną ze słabymi umiejętnościami informatycznymi, są często wykluczeni w sektorze usług turystycznych. W ramach zadania m.in. przygotowano 2 poradniki on-line dla seniorów (dot.: „Jak Korzystać z Aplikacji w Podróży?” „Wymarzone Miejsca na Podróż po Polsce”) oraz zorganizowano Konkurs \"Cudowna Podróż\" (około 60 zgłoszeń z opisem podróży z dziadkami). Podsumowanie: Ogółem kwota dofinansowania 14 zadań, których beneficjentami były osoby starsze, zrealizowanych w ramach ww. Programu wyniosła 4 769 793,64 zł. II. Programu rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – renowacja oraz wytyczanie nowych szlaków turystycznych, w ramach którego zrealizowano następujące zadania finansowane z FRKF— Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej: 1. Odnowienie i konserwacja sieci górskich szlaków turystycznych podstawą ich dobrego stanu technicznego i bezpiecznego uprawiania turystyki—zadanie zrealizowane przez PTTK Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK (dotacja 1 212 777,67 zł). W ramach zadania zrealizowano m.in.: a) Odnowiono znakowanie i przeprowadzono konserwację sieci górskich szlaków turystycznych (pieszych i narciarskich) o łącznej długości 3206,3 km wraz z poprawą infrastruktury szlaków, w tym: —urządzenia małej infrastruktury szlakowej—w łącznej ilości 1 288 szt. (drogowskazy, słupy, tabliczki z nazwą, mapki); - urządzenia infrastruktury turystycznej większej (ławki bez oparcia—20 szt., tablice z mapami – 2 szt.). b) Dygitalizacja cyfrowa 347 km szlaków w Karpatach i Sudetach. 2. Renowacja szlaków rowerowych w Rowerowej Krainy i tras narciarstwa biegowego w Karkonoszach i Górach Izerskich—zadanie zrealizowane przez Karkonoską Lokalną Organizację Turystyczną (dotacja: 160 616,00 zł). Rowerowa Kraina na spójny system 450 km tras rowerowych: 425 km na terenie Polski i 25 km na terenie Czech. Zadanie polegało na odnowieniu oznakowania istniejących tras rowerowych i narciarskich. Zadanie obejmowało swym zakresem potrzeby osób starszych i z niepełnosprawnościami tj.: —wykonanie 2 miejsc odpoczynku dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych, —wyznaczenie tras dla osób starszych i z niepełnosprawnościami, naniesienie ich na mapy. Podsumowanie: Ogółem kwota dofinansowania 2 zadań, które skutkowały odnowieniem ponad 3600 km górskich szlaków turystycznych, zrealizowanych w ramach ww. Programu wyniosła: 1 373 393,67 zł. III. Konkurs Ministerstwa Sportu i Turystyki na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu turystyki w 2023 r., finansowanych z części 40 budżetu państwa—Turystyka: W ramach 4 priorytetów ww. konkursu zrealizowano 15 zadań 59 dotyczących m.in. upowszechniania turystyki osób starszych: Priorytet 2—Wzmocnienie instytucjonalne i promocyjne regionów turystycznych oraz turystycznych marek terytorialnych, w szczególności rozwijanie i promocja systemów informacji turystycznej, w tym dostosowanie informacji turystycznej do potrzeb osób z niepełnosprawnościami 1. Od gotyku do przyszłości - Cyfrowy Szlak Zamków Gotyckich—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie gmin \"Polskie zamki gotyckie\" – kwota dotacji 59 000,00 zł. Rowerowy Szlak Zamków Gotyckich został przedstawiony w wersji cyfrowej mapy GPX z m.in. usługą “Bezpiecznie na szlaku” (w serwisie mapowym naniesione tzw. punkty POI z ważnymi komunikatami dla uczestników na szlaku, w tym dla osób z niepełnosprawnościami i starszych. 2. Przygotowanie audio przewodników jako nowoczesnej formy prezentacji atrakcji turystycznych Województwa Małopolskiego—zadanie zrealizowane przez Małopolską Organizację Turystyczną— kwota dotacji 151 794,00 zł. W ramach zadania przygotowano 10 ścieżek nagrań do audio przewodników w języku polskim wraz z audiodeskrypcją do atrakcyjnych turystycznie tras w Małopolsce. 3. Marka Szydłowa motorem turystycznym regionu—zadanie zrealizowane przez Lokalną Organizację Turystyczną \"Czym chata bogata\"—kwota dotacji 44 803,00 zł. Wykonano aplikację mobilną „Odkrywaj Szydłów”, dzięki której można zwiedzać Szydłów z własnym asystentem. Jest to także duże ułatwienie dla osób niedowidzących (lektor audio), niedosłyszących (wersja tekstowa) oraz angielskojęzycznych (lektor i tekst po angielsku). Ponadto przeprowadzono 5 szkoleń dla branży turystycznej z terenu LOTu, w których wzięło udział 60 osób. Dzięki szkoleniom podniesione zostały kompetencje kadry turystycznej, nawiązano nowe kontakty ze specjalistami w branży i wypracowano nowe pomysły na rozwój turystyki w regionie. Wykonano także 45 znaków turystycznych ułatwiających poruszanie się po atrakcjach turystycznych regionu. Priorytet 3—Podnoszenie jakości i kompetencji kadr zawodowych i społecznych w turystyce w zakresie poprawy świadczonych usług, w tym w szczególności przygotowanie kadr z zakresu obsługi osób z niepełnosprawnościami: 1. Bezpiecznie na szczytach—zadanie zrealizowane przez Sudeckie Stowarzyszenie Ekorozwoju Green Gate—kwota dotacji 80 000,00 zł. Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa turystyki górskiej osób niepełnosprawnych i starszych oraz podnoszących jakość obsługi turystycznej—dla 50 uczestników z 25 obiektów noclegowych z rejonu Sudetów i Pogórza Sudeckiego), wydanie broszury informacyjno— edukacyjnej dot. bezpiecznej turystyki górskiej, szczególnie dla osób starszych i niepełnosprawnych —nakład: 7 500 sztuk w wersji papierowej i cyfrowej. Priorytet 5—Innowacyjność w turystyce na rzecz rozwoju turystyki, w szczególności: Szkolenie kadr na potrzeby cyfryzacji w turystyce, w tym z zakresu tworzenia treści internetowych dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami: 1. Street View w parkach narodowych Województwa Podlaskiego—zadanie zrealizowane przez Podlaską Regionalną Organizację Turystyczną—kwota dotacji 162 611,60 zł. Stworzenie wirtualnych wycieczek po parkach narodowych w województwie podlaskim (Białowieskim, Narwiańskim, Biebrzańskim, Wigierskim), ponad 172 km, osadzonych na mapach Google, w formacie Street View, dostępnych bezpłatnie dla wszystkich użytkowników Internetu, w tym o szczególnych potrzebach. 2. Plan your stay in Warsaw—wydarzenia kulturalne w Warszawie—zadanie zrealizowane przez Warszawską Organizację Turystyczną—kwota dotacji 85 890,00 zł. Wykonanie zdigitalizowanego kalendarza wydarzeń kulturalnych wraz z wyszukiwarką w dwóch wersjach językowych, wdrożony na stronach www.odkrywajwarszawe.pl (wersja polska) oraz www.warsawcitybreak.pl (wersja angielska). W wersji polskiej zamieszczono 11 700 wydarzeń, a w wersji angielskiej 716 wydarzeń. 60 3. Cyfryzacja \"Odznaki Krajoznawczej Polski\"—zadanie zrealizowane przez Polskie Towarzystwo Turystyczno—Krajoznawcze Oddział Mazowsze—kwota dotacji 158 962,00 zł. Przygotowanie gry— aplikacji Odznaka Krajoznawcza Polski, która pełni oprócz najważniejszej funkcji gry o charakterze krajoznawczym umożliwiającej uzyskanie wirtualnej odznaki, także funkcję mobilnego przewodnika po Kanonie Krajoznawczym Polski (707 opisów atrakcji turystycznych). 4. Na Flisackim Szlaku—zadanie zrealizowane przez Fundację Alfa Fox—kwota dotacji 100 000,00 zł. Stworzenie ścieżki edukacyjnej „Na flisackim szlaku” i aplikacji mobilnej „Flisacy” z grą terenową—oba narzędzia cyfrowe dostępne dla osób z dysfunkcjami słuchu i wzroku poprzez zastosowanie tłumacza migowego i audiodeskrypcji oraz infrastruktury technologicznej tzw. beaconów rozmieszczonych w terenie przy atrakcjach i miejscach wartych zatrzymania. 5. Lubuski Szlak Wina i Miodu WIRTUALNIE i REALNIE—zadanie zrealizowane przez Lubuską Regionalną Organizację Turystyczną LOTUR—kwota dotacji 143 832,00 zł W ramach zadania powstała aplikacja internetowa PO LUBUSKIM SZLAKU WINA I MIODU dostępna na stronie www.lubuskie360.pl, której treści są dostosowane także dla osób starszych i z niepełnosprawnościami (obok opisu w formie tekstowej, nagranie audio). 6. Łódzkie360.pl—rozbudowa i rozwój nowoczesnego narzędzia promocyjnoinformacyjnego dla województwa łódzkiego—zadanie zrealizowane przez Regionalną Organizację Turystyczną Województwa Łódzkiego—kwota dotacji 140 000,00 zł. Stworzenie rozbudowanej aplikacji internetowej w celu promocji walorów turystycznych województwa łódzkiego. Aplikacja to innowacyjny projekt wirtualnych podróży z wykorzystaniem panoram 360°, pozwalający na zwiedzanie województwa łódzkiego w zaciszu własnego domu, a także inspirujący do wyruszenia na realną wycieczkę po tym niezwykłym regionie. 7. Przewodnik po kulturze: Odkrywanie dziedzictwa za pomocą audioguide'ów i videoguide'ów— zadanie zrealizowane przez Gdańską Organizację Turystyczną—kwota dotacji 80 000,00 zł. Przygotowanie audio— i video— przewodnika po najważniejszych atrakcjach Gdańska działającego w ramach Gdańskich Systemów Kartowych, składającego się z 30 filmów dotyczących atrakcji Gdańska, dostępnych w ramach aplikacji z napisami w trzech językach (polskim, angielskim oraz niemieckim). Dostosowanie aplikacji do użytkowania przez osoby ze specjalnymi potrzebami, poprzez dodanie tekstu alternatywnego w aplikacji. Priorytet 6—Zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym promocja i działania informacyjne dotyczące udogodnień i rozwiązań w podróżowaniu dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych: 1. Bezpieczni w górach—zadanie zrealizowane przez Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych —kwota dotacji 145 050,23 zł. Zakup 1 defibrylatora AED do schroniska PTTK w Karpaczu, zakup 1 elektrycznej przystawki do wózka inwalidzkiego, organizacja wypożyczalni sprzętu specjalistycznego do uprawiania turystyki przez OzN w Szklarskiej Porębie, audyt dostępności 3 górskich tras turystycznych w Sudetach Zachodnich, sporządzenie wykazu górskich tras turystycznych w Sudetach Zachodnich rekomendowanych dla OzN i seniorów, przeprowadzenie szkolenia z zakresu asystentury turystycznej osób z niepełnosprawnościami (25 uczestników), wydanie broszury informacyjnej w nakładzie 30 tys. szt., dot. m.in. asystentury turystycznej osób niepełnoprawnych. 2. Działanie na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa turystów na campingach (w tym osób z niepełnosprawnościami i osób starszych)—ocena, certyfikacja i rekomendacja campingów w ramach konkursu \"Bezpieczny camping\"—zadanie zrealizowane przez Polską Federację Campingi i Caravaningu—kwota dotacji 126 360,99 zł. W ramach zadania przeprowadzono przegląd i ocenę 240 obiektów campingowych, z uwzględnieniem spełnienia wymogów kategoryzacyjnych (stan wyposażenia i zagospodarowania campingu), a także przystosowania campingu do zapewnienia bezpiecznego pobytu różnym grupom turystów (w tym osobom starszym i z niepełnosprawnościami), zastosowanych, 61 innowacyjnych rozwiązań w tym zakresie. Sporządzenie raportu z przeprowadzonego przeglądu campingów pod tytułem „Baza campingowa w Polsce w 2023 r.” zawierającego szczegółową ocenę stanu polskiej bazy campingowej, ruchu turystycznego, procesu kategoryzacji i bezpieczeństwa na campingach w 2023 r. (przekazany m.in. do urzędów marszałkowskich, GUS, POT, klubów campingowych). Wydanie informatora pt. „Campingi w Polsce” w ilości 1.800 sztuk w trzech wersjach językowych (polska, angielska i niemiecka). Uaktualnienie informacji o campingach w Polsce na stronie internetowej PFCC. 3. Bezpieczni i rozważni w Tatrach—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie KulturalnoOświatowe im. Adolfa Hyły—kwota dotacji 49 500,00 zł. Zadanie miało na celu podniesieniu świadomości ekologicznej wszystkich turystów odwiedzających Tatrzański Park Narodowy, zwiększenie bezpieczeństwa na szlakach, ochrona przyrody Tatrzańskiego Parku Narodowego. W ramach zadania m.in wydano 50 tys. egzemplarzy broszury „ABC tatrzańskiego turysty” (bezpłatnie dystrybuowanej przez zespół Tatrzańskiego Parku Narodowego), która zawierała wskazówki jak bezpiecznie poruszać się na szlaku, jakie zasady obowiązują na terenie parku narodowego, informacje o wyjątkowości tatrzańskiej fauny i flory oraz mapę szlaków TPN. 4. Bezpieczna i dostępna turystyka senioralna w Polsce—zadanie zrealizowane przez Ogólnopolską Federację Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku—kwota dotacji 148 000,00 zł. Przeprowadzenie ogólnopolskiej kampanii edukacyjno-informacyjnej „Bezpieczna i dostępna turystyka senioralna w Polsce”, w ramach której m.in. wydano 2 broszury edukacyjno-informacyjne: „SENIOR W PODROŻY, CZYLI MAM PRAWO DO...” , „SENIOR W BIURZE PODROŻY, CZYLI UMOWA JEST JUŻ GOTOWA”—każda w nakładzie 20 000 szt. oraz w wersji cyfrowej, zorganizowano jednodniową, ogólnopolską konferencję pn. „Forum Turystyki Senioralnej”, w której wzięło udział 95 uczestników ,zorganizowano szkolenie pn. „Akademia Animatorów Bezpiecznej Turystyki Senioralnej”, w których wzięło udział łącznie 36 osób, oraz zorganizowano Punkty Informacyjno—Doradcze „Świadomy Senior —Bezpieczny Turysta”—łącznie 160 godzin efektywnych dyżurów specjalistów – doradców. Ogółem z budżetu państwa z części 40 Turystyka przeznaczono na realizację 15 zadań dot. wspierania rozwoju turystyki osób starszych w ramach ww. konkursu otwartego w 2023 r. kwotę dotacji: 1 675 803,82 zł. Podsumowując w 2023 r. dofinansowano 31 zadań w zakresie wspierania i rozwoju aktywności turystycznej osób starszych, w ramach ogłoszonych programów i konkursu dotacyjnego, na które wydatkowano łącznie z budżetu państwa—część 40 Turystyka oraz z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej: 7 818 991,13 zł Zrealizowane zadania przyniosły następujące efekty: ok. 2,8 tys. osób starszych (60+) wzięło udział w wyjazdach /obozach/wycieczkach turystycznych, ok. 240 osób zostało przeszkolonych na potrzeby osób starszych, zrealizowano 6 kampanii społecznych promujących aktywność turystyczną dla beneficjentów turystyki społecznej, w tym osób starszych, powstało 30 narzędzi cyfrowych ułatwiających dostęp do usług turystycznych dla m.in. osób starszych i ze szczególnymi potrzebami. Centralny Ośrodek Sportu Centralny Ośrodek Sportu realizuje działania na rzecz osób starszych w obszarze Il polityki społecznej wobec osób starszych do 2030 r. Podejmowane działania obejmują takie obszary jak: Bazy noclegowe i obiekty sportowe, które przystosowane są do przyjmowania osób starszych a także osób niepełnosprawnych, również plany modernizacji obiektów sportowych uwzględniają potrzeby wyżej wymienionych beneficjentów. W celu swobodnego przemieszczania się osób starszych podległych obiektach w COS—OPO w Wałczu zakupiono meleks z platforma. W COS-OPO we Władysławowie promowana jest aktywność sportowa i rekreacyjna dla seniorów ze zwróceniem uwagi na korzyści jakie przynosi sport tj; prowadzenie zajęć 62 o charakterze sportowym przez instruktorów z wykorzystaniem kadry i baz, jakie posiada ośrodek (basen, hale sportowe). COS-OPO we Władysławowie zawarło w 2024 r. umowę ze Stowarzyszeniem Trzeciego Wieku w Krokowej na korzystanie z pływalni przez seniorów, w celu ich aktywizacji i poprawy sprawności fizycznej. Ponadto korzystając z doświadczenia zawodowego, kwalifikacji dyspozycyjności zatrudniane są osoby starsze. Wszyscy pracownicy, bez względu na wiek są traktowani jednakowo. Młodsi stażem pracownicy korzystają ze wskazówek i doświadczenia zawodowego starszych pracowników. Ponadto COS—OPO w Dusznikach-Zdroju prowadzi wspólnie z lokalnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej zajęcia ruchowe, relaksacyjne i taneczne dla seniorów w obiekcie gdzie znajduje się trasa biathlonowa, odbywają się wcześniej zgłoszone zorganizowane spacery oraz wycieczki piesze grup senioralnych. COS—OPO w Szczyrku prowadzi zniżki dla seniorów na usługi komercyjne. COS—OPO w Spale prowadzone są zajęcia dla członków Powiatowego Stowarzyszenia Emerytów, Rencistów i Inwalidów w Tomaszowie Mazowieckim, Koło Emerytów, Rencistów i inwalidów w Inowłodziu w zakresie gimnastyki korekcyjnej w wodzie oraz udostępniany jest obiekt krytej pływalni. W ramach pomocy dla osób starszych emerytowani pracownicy i renciści mogą korzystać z wczasów pracowniczych po preferencyjnych stawkach. Dodatkowo w COS—OPO w Giżycku honorowana jest karta Seniora. Reasumując powyższe, to niektóre przykłady świadczące o realizacji przez Centralny Ośrodek Sportu działania na rzecz osób starszych. 1.14 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Kampania społeczna pn. „Czad i Ogień. Obudź Czujność” W 2023 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) zaangażowane było w kampanię społeczną, która promowała bezpieczne zachowania w odniesieniu do zagrożeń i sposobów zapobiegania pożarom oraz zatruciom tlenkiem węgla. Beneficjentami kampanii byli przede wszystkim seniorzy, którzy często korzystają z urządzeń grzewczych zasilanych gazem. Kampania była przeprowadzona w kilku rozgłośniach Polskiego Radia S.A., w tym również na antenie Programu Pierwszego PR. W ramach realizacji kampanii Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przekazało kilkaset czujek tlenku węgla, które były nagrodami w konkursach dotyczących bezpiecznego użytkowania urządzeń grzewczych. Realizacja zadania publicznego pn. „Prowadzenie telefonu interwencyjnego w sprawie poszukiwania osób zaginionych, przede wszystkim dzieci” Realizacja zadania ukierunkowana była m. in. na osoby starsze, których zaginięcia stanowią duży odsetek osób poszukiwanych przez najbliższych. Organizacja pozarządowa prowadziła całodobowy, ogólnopolski, bezpłatny interwencyjny telefon w sprawie osób zaginionych. „Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej im. Władysława Stasiaka na lata 2022–2024” W ramach Programu wspierane były przedsięwzięcia związane z budową, modernizacją oraz doposażeniem przejść dla pieszych oraz zapewnieniem bezpieczeństwa w miejscach szczególnie niebezpiecznych z uwzględnieniem budowy lub modernizacji systemów monitoringu miejskiego. Natomiast tzw. bezpieczne przejścia dla pieszych umożliwiają również przemieszczanie się osób starszych, ograniczając zagrożenia tej grupy niechronionych uczestników ruchu drogowego przed zagrożeniami związanymi z wypadkami komunikacyjnymi. Łączna kwota dotacji na działania związane z realizacją Programu w 2023 r. wyniosła 11 981 856,46 zł. 63 Współpraca z Ministerstwem Cyfryzacji Współpraca resortów miała na celu wdrożenie rozwiązań z zakresu ewidencji ludności dotyczących zastrzegania numeru PESEL, przewidzianych w ustawie 17 . Ww. ustawa, procedowana przez Ministra Cyfryzacji, w celu wzmożenia ochrony przed nadużyciami wynikającymi z kradzieży danych osobowych, w tym ograniczenia skali zjawiska zaciągania na skradzione dane określonego rodzaju zobowiązań finansowych i majątkowych (np. kredytów i pożyczek) wprowadziła zmiany w kilkunastu ustawach, w tym istotnie rozszerzyła zakres przedmiotowy ustawy 18 , w sposób kompleksowy regulując zagadnienia związane z zastrzeganiem i cofaniem zastrzeżenia numeru PESEL. Główne zmiany w obszarze ewidencji ludności dotyczące zastrzegania numeru PESEL, w tym uruchomienie rejestru zastrzeżeń numerów PESEL, weszły w życie w listopadzie 2023 r. Działania Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA W ramach podnoszenia poziomu aktywności społecznej wśród osób starszych w 2023 r. kontynuowane były spotkania organizowane pod hasłem „Świadomy Senior-Bezpieczny Senior”, których inauguracja odbyła się w maju 2022 r. Głównym celem tego przedsięwzięcia było efektywne wykorzystanie praktyki zawodowej emerytowanych funkcjonariuszy z różnych stowarzyszeń i związków zawodowych służb mundurowych, z którymi ZER MSWiA nawiązał współpracę. Na spotkaniach emeryci mundurowi udzielali wsparcia emerytom i rencistom cywilnym dzieląc się swoją wiedzą i doświadczeniem zawodowym. W ten sposób realizowana była aktywizacja obu środowisk – cywilnych i mundurowych. Zainicjowane w 2022 r. spotkania cieszyły się dużym zainteresowaniem ze strony seniorów, dlatego w 2023 r. odbyły się kolejne trzy, podczas których emeryci mundurowi przedstawili zasady bezpiecznego i skutecznego postępowania w przypadku wystąpienia pożaru, również w domu, omówili m.in. stosowane przez oszustów sposoby na wnuczka, Policjanta lub inne legendowania oraz wskazali jak bezpiecznie i bez większego stresu odbyć podróż krajową lub zagraniczną. W efekcie tych spotkań informacji udzielono około 120 osobom. W zakresie likwidacji barier architektonicznych w instytucjach publicznych ZER MSWiA nakleił pasy ostrzegawcze w kolorze żółtym na wyznaczonych powierzchniach szklanych, tj. drzwi wejściowe, szklane drzwi wewnętrzne oraz nakleił antypoślizgowe pasy ostrzegawcze w kolorze żółtym lub żółto- czarnym na pierwszym i ostatnim stopniu biegu klatki schodowej. W Punktach Obsługi Klienta zamontowano osłonki na krawędziach szyb znajdujących się przy stanowiskach obsługi klienta. Natomiast w zakresie poprawy komunikacji z osobami starszymi w instytucjach publicznych pracownicy Infolinii z Wydziału Obsługi Klienta uczestniczyli w szkoleniu z zakresu obsługi klienta i w ramach udzielanego wsparcia osobom starszym pomagali przy wypełnianiu druków i dokumentów. W celu osiągnięcia dostępności publicznych stron internetowych administracji publicznej kontynuowane były działania związane z poprawnym zamieszczaniem materiałów publikowanych na stronie internetowej ZER MSWiA m.in. przez wykonywanie opisów alternatywnych zdjęć, odpowiednie wyjustowanie tekstu i formatowanie nagłówków. Działania Urzędu do Spraw Cudzoziemców W odniesieniu do społeczności cudzoziemców, w tym powyżej 60 roku życia, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców realizował zadania związane z przyznawaniem cudzoziemcom ubiegającym się o ochronę międzynarodową w Polsce, a także objętym ochroną czasową, którym wydane zostało zaświadczenie o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – pomocy socjalnej i opieki medycznej, w zakresie określonym przez ustawę z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Spośród wszystkich zarejestrowanych świadczeniobiorców, cudzoziemcy w wieku 60 lat i powyżej liczyli w 2023 r. 258 osób, co stanowi 3,8% wszystkich cudzoziemców, którym pomoc socjalną i opiekę medyczną zapewnił Szef Urzędu do Spraw 17 z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. 2023 poz. 1394) 18 z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736, z późn. zm.) 64 Cudzoziemców w 2023 r. Wśród nich 204 osobom Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zapewniał świadczenia socjalne w związku z ubieganiem się o udzielenie ochrony międzynarodowej, natomiast 54 osobom pomoc socjalna zapewniana była z uwagi na wydane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców zaświadczenia o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Osoby w podeszłym wieku, zgodnie z ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są uznawane za osoby mogące wymagać szczególnego traktowania w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub w zakresie pomocy socjalnej. Zgodnie z zaleceniami wskazanymi w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobę w podeszłym wieku uznaje się za wymagającą szczególnego traktowania w zakresie pomocy socjalnej, w przypadku gdy może zachodzić potrzeba: 1) zakwaterowania w ośrodku dla cudzoziemców: a) przystosowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych, b) zapewniającym pokój jednoosobowy, c) przeznaczonym wyłącznie dla kobiet lub kobiet z dziećmi; 2) umieszczenia w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub hospicjum; 3) dostosowania diety do stanu zdrowia. W Urzędzie do Spraw Cudzoziemców została opracowana procedura postępowania z cudzoziemcami wymagającymi szczególnego traktowania w zakresie pomocy socjalnej, w której szczegółowo wskazano wszystkie etapy identyfikacji osób wymagających szczególnego traktowania, jak również formy pomocy socjalnej przewidziane dla osób, które zostały zidentyfikowane jako wymagające szczególnego traktowania (osoby z grup wrażliwych). Procedura ta ma na celu utrzymanie jakości udzielanej pomocy socjalnej na wysokim poziomie, dostosowanym do szczególnych potrzeb cudzoziemców. Każdy cudzoziemiec, który zgłasza się do ośrodka recepcyjnego przechodzi przez procedurę identyfikacji w zakresie szczególnych potrzeb podczas badań w ramach procedury filtra sanitarno- epidemiologicznego. W przypadku stwierdzenia przez psychologa, lekarza lub pielęgniarkę w trakcie badania filtrowego, że cudzoziemiec jest osobą wymagającą szczególnego traktowania, ustala się z personelem medycznym w jakim zakresie w odniesieniu do pomocy socjalnej osoba ta wymaga szczególnego traktowania. W przypadku gdy osoba wymaga specjalnej diety, istnieje możliwość uzyskania ekwiwalentu pieniężnego w zamian za wyżywienie, bądź otrzymywania posiłków lub produktów spożywczych dostosowanych do pisemnych zaleceń lekarza w zakresie diety. Opieka medyczna dla cudzoziemców obejmuje świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie w jakim przewiduje to ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej. Opiekę medyczną dla cudzoziemców ubiegających się w Polsce o udzielenie ochrony międzynarodowej koordynuje firma Petra Medica Sp. z o.o. w Warszawie, na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Urząd do Spraw Cudzoziemców a ww. wykonawcą. Opieka medyczna jest realizowana w punktach medycznych we wszystkich ośrodkach dla cudzoziemców oraz Zespole Obsługi Cudzoziemców w Warszawie przy ul. Taborowej 16. W każdym punkcie dyżury pełnią lekarz, pielęgniarka oraz psycholog, którzy świadczą podstawową opiekę medyczną, jak również kierują na badania specjalistyczne. Opieka medyczna dla cudzoziemców zamieszkujących z dala od ośrodków dla cudzoziemców jest realizowana przez placówki w miastach wojewódzkich. Zapisy i koordynacja wizyt lekarskich odbywa się poprzez infolinię operatora medycznego, gdzie cudzoziemiec uzyskuje informację o terminie i miejscu wizyty oraz sposobie realizacji recept. W zakresie aktywności edukacyjnej osoby starsze, podobnie jak inni cudzoziemcy korzystający z pomocy Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, mogą uczestniczyć w zajęciach nauki języka polskiego, która zgodnie z ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium 65 Rzeczypospolitej Polskiej, jest zapewniana przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Zajęcia w grupach dla dorosłych są prowadzone w oparciu o ujednolicony materiał dydaktyczny na poziomie A1, A2 z elementami B1 oraz B1 z elementami B2. W czasie zajęć języka polskiego cudzoziemcom są wydawane materiały do nauki języka polskiego, które uwzględniają specyficzne potrzeby komunikacyjne osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce, w tym treści religioznawcze i socjokulturowe. Nacisk jest kładziony na rozwój słuchania i mówienia oraz czytania i pisania w języku polskim. Cudzoziemcy uczestniczący w kursie byli zaopatrywani w podręczniki i materiały biurowe. Nauka języka polskiego jest prowadzona w ośrodkach dla cudzoziemców, na terenie Warszawy oraz w formie zdalnej. Dodatkowo osoby starsze mogą korzystać z kursów orientacyjnych, które są prowadzone w ośrodkach dla cudzoziemców. W trakcie kursów są przedstawiane informacje na tematy związane z pomocą socjalną oraz podstawowym funkcjonowaniem w Polsce, tj. normami, obyczajami, tradycjami, edukacją, opieką medyczną i kwestiami zatrudnienia. Kursy mają na celu wsparcie adaptacyjno-informacyjne ww. osób. Podczas kursów orientacyjnych cudzoziemcom są wydawane materiały dydaktyczne dostosowane do grupy wiekowej, które uwzględniają specyficzne potrzeby komunikacyjne i orientacyjne cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Zakres tematyczny materiałów dla dorosłych obejmuje m.in. zasady życia w ośrodku i poza ośrodkiem, kwestie dotyczące opieki medycznej, zapobiegania i leczenia chorób zakaźnych, dostęp do opieki prawnej czy kultura i historia Polski. Działania Policji Policja podejmuje szereg działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa, wśród których znajdują się m.in. działania adresowane do różnych grup odbiorców, w tym także osób starszych. Seniorzy stanowią szczególną grupę osób, do których policjanci kierują programy, akcje i inne działania profilaktyczne zmierzające do zapobieżenia ich wiktymizacji. Działania te w szczególności polegają na informowaniu o zagrożeniach występujących w najbliższym otoczeniu, zapoznawaniu ze sposobami działania sprawców przestępstw, jak również aktywizacji w życiu codziennym. W zakresie działań profilaktycznych, zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy 19 , do zadań Policji należy „inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi”. Główne kierunki policyjnych działań w zakresie zapobiegania przestępczości oraz innym zagrożeniom społecznym znalazły odzwierciedlenie w Priorytetach Komendanta Głównego Policji na lata 2021–2025, w priorytecie nr III „Podniesienie efektywności działań Policji w celu realizacji oczekiwań społecznych”. Wśród zadań służących realizacji wspomnianego priorytetu znalazło się zadanie polegające na dostosowaniu działań profilaktycznych Policji do zdiagnozowanych zagrożeń społecznych w obszarze bezpieczeństwa seniorów. Realizacja ustawowych zadań wiąże się najczęściej z opracowaniem i wdrażaniem przez właściwe jednostki organizacyjne Policji programów lub działań profilaktycznych (akcji, spotkań informacyjnych, konkursów wiedzy, audycji radiowych i telewizyjnych, komunikatów na stronach internetowych). W związku ze zmieniającymi się uwarunkowaniami społecznymi, a także zgodnie z deklarowanymi przez mieszkańców obawami przed staniem się ofiarą konkretnego przestępstwa lub zagrożenia, inicjatywy te podlegają ciągłej modyfikacji lub są zastępowane przez nowe, dostosowane do aktualnych zagrożeń społecznych. Działania profilaktyczne Policji odpowiadają na realne potrzeby społeczne, a także formułowane przez mieszkańców konkretne oczekiwania, co do rodzaju i form aktywności Policji w obszarze zapobiegania zagrożeniom bezpieczeństwa. Podstawę realizacji działań profilaktycznych stanowi również współpraca z instytucjami pozapolicyjnymi, w szczególności z władzami samorządowymi, klubami lub domami seniora, organizacjami kościelnymi, instytucjami finansowymi, placówkami służby zdrowia, uniwersytetami trzeciego wieku, stowarzyszeniami działającymi na rzecz bezpieczeństwa. W 2023 r. Policja zrealizowała 674 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych w obszarze dotyczącym 19 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2024 r. poz. 145, z późn. zm.) 66 bezpieczeństwa seniorów, w tym 20 043 spotkań, w których uczestniczyło 557 338 osób. Do seniorów adresowane są również działania z obszaru cyberzagrożeń. W obszarze tym w 2023 r. Policja zrealizowała 47 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych skierowanych do seniorów, w tym 991 spotkań, w których uczestniczyło 27 474 osoby. Kampania społeczna „#ZnamTeNumery” Celem inicjatywy było wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie seniorów oraz ich najbliższych na temat niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się nieświadomie spotkać. Założeniem kampanii było uświadomienie seniorów jak ważne jest ustalenie hasła „rodzinnego”, poznanie dzielnicowego i posiadanie do niego numeru telefonu, posiadanie listy numerów telefonów do najbliższych osób, zapamiętanie motta „sprawdzaj nie ufaj”. W ramach kampanii działania realizowane były dwutorowo. Pierwszy kanał przekazu to wątki dotyczące bezpieczeństwa seniorów, ze szczególnym uwzględnieniem oszustw na ich szkodę, poruszane w serialu „Lombard. Życie pod zastaw”, jak i social mediach serialu. Drugim kanałem komunikacyjnym jest strona internetowa Fundacji TV Puls „Pod Dębem”, a także portal policja.pl, gdzie dostępne są materiały z zakresu bezpieczeństwa seniorów. Kampania zyskała na popularności o czym świadczyć może rozrastające się grono partnerów, albowiem prócz organizatorów, tj. Telewizji Puls, Fundacji „Pod Dębem” i Komendy Głównej Policji, akcję wspierają: Poczta Polska, Polski Związek Kół Gospodyń Wiejskich, Polskie Koleje Państwowe, Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Głos Seniora, a także partnerzy merytoryczni, tj. Związek Banków Polskich oraz Fincert.pl Bankowe Centrum Bezpieczeństwa. Dodać należy, że dwa odcinki serialu „Lombard. Życie pod zastaw”, dedykowane były zagadnieniu oszustw ukierunkowanych na seniorów. Program profilaktyczny „Świadomi 60+” Celem programu było podniesienie świadomości i wiedzy seniorów w obszarze ich bezpieczeństwa. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 28 spotkań, w których wzięło udział 676 osób, w tym seniorzy. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Opolu. Program profilaktyczny „Świadomy Senior = Bezpieczny Senior” Celem działania było podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, poprzez ich edukację w zakresie zagrożeń występujących w starszym wieku oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 263 spotkania, w których wzięły udział 7 884 osoby, w tym seniorzy, ich rodziny i opiekunowie. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Białymstoku. Program profilaktyczny „Bezpieczne Życie Seniorów” Głównym celem było podniesienie świadomości seniorów w zakresie wpływu prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa. Ponadto uświadomienie konieczności zgłaszania zdarzeń z udziałem osób starszych oraz stworzenie koalicji zrzeszającej organy administracji rządowej działające na rzecz osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 791 spotkań, w których wzięło udział 21 850 seniorów. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu. Program profilaktyczny „Bezpieczny senior” Głównym celem programu było podniesienie poziomu bezpieczeństwa osób w podeszłym wieku, przez pobudzenie lokalnych społeczności do przeciwdziałania wszelkiego rodzaju zjawiskom patologicznym oraz poprawa świadomości prawno–wiktymologicznej. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 265 spotkań, w których wzięło udział 7 814 seniorów. Program organizowany był przez Komendę Wojewódzką Policji w Rzeszowie. 67 Program profilaktyczny „Cyberbank 3.0” Głównym założeniem było upowszechnienie zasad bezpiecznego korzystania z bankowości elektronicznej oraz popularyzacja wiedzy na temat inwestowania i świadomego zaciągania zobowiązań za pośrednictwem Internetu. W marcu 2024 r. odbyła się konferencja podsumowująca realizację projektu współfinansowanego ze środków Narodowego Banku Polskiego w ramach programu edukacji ekonomicznej za rok 2023. W czasie trwania przedsięwzięcia przeprowadzono 805 spotkań, w których wzięło udział 16 337 seniorów. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Kielcach. Program profilaktyczny „Bezpieczny senior” Celem programu było ograniczenie negatywnych zjawisk, tj. kradzieży, oszustw oraz innych przestępstw i wykroczeń popełnianych na szkodę osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 388 spotkań, w których wzięło udział 10 440 seniorów. Organizatorem działań była Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. Program profilaktyczny „Wzorowy senior” Celem programu było podniesienie poziomu szeroko pojętego bezpieczeństwa osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 1 036 spotkań, w których wzięły udział 33 303 osoby, w tym seniorzy. Organizatorem przedsięwzięć była Komenda Wojewódzka Policji we Wrocławiu. Audycja pod nazwą „Senior Online” Audycja, organizowana przez Komendę Wojewódzką we Wrocławiu, była transmitowana na kanale YouTube, w każdy pierwszy poniedziałek miesiąca. Celem audycji był przede wszystkim kontakt Policji i zapraszanych gości z seniorami, oraz uwrażliwianie społeczeństwa na sytuacje, w których osoby starsze stają się ofiarami przestępstw. Podczas audycji policjanci zwracali uwagę na powody wyboru seniorów jako ofiar, w szczególności oszustw oraz informowali o działaniach profilaktycznych. Policjanci z jednostek organizacyjnych Policji podległych Komendzie Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu spotykali się z mieszkańcami i omawiali zagrożenia dla seniorów. Działania informacyjno–edukacyjne „Jesteśmy świadomi – jesteśmy bezpieczni” Działania polegały na przygotowaniu, a następnie rozesłaniu materiału edukacyjnego, który dzięki współpracy z oddziałem w Krakowie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotarł do seniorów wraz z rocznym rozliczeniem PIT. Głównym celem działań było ostrzeżenie seniorów i osób samotnych przed działaniem oszustów i pochopnym przekazywaniem pieniędzy nieznajomym. Ulotka dodana do korespondencji, którą pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozesłali do odbiorców świadczeń emerytalno–rentowych, pozwoliła na dotarcie do wszystkich emerytów i rencistów małopolski. Wydrukowano i rozdystrybuowano ją w liczbie 900 000 szt. Współorganizatorami działań była Komenda Wojewódzka Policji w Krakowie i Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie. Monitorowanie obszaru związanego z działalnością domów pomocy społecznej oraz placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku działających w oparciu o zezwolenie wojewody, jak i bez takiego zezwolenia. Z pobytem podopiecznych w domach lub placówkach pomocy społecznej mają związek również ich kontrole, do których to czynności ustawodawca uprawnił tylko i wyłącznie wojewodów. Niemniej jednak w czynnościach kontrolnych tych placówek udział mogą brać również funkcjonariusze Policji. W takim przypadku wojewoda, w oparciu o art. 127a ustawy 20 , może wystąpić z wnioskiem do właściwego miejscowo komendanta Policji o pomoc, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia czynności kontrolnych. 20 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 68 Działania podjęte przez jednostki organizacyjne Policji podległe komendom wojewódzkim/Komendzie Stołecznej Policji, polegające na zidentyfikowaniu domów lub placówek pomocy społecznej mogących funkcjonować na ich terenie bez zezwolenia wojewody, nadal miały charakter wspierający urzędy wojewódzkie na terenie kraju. Polegały one m.in. na określeniu lokalizacji ich funkcjonowania, w oparciu o posiadaną wiedzę dzielnicowych, wynikającą z rozpoznania terenowo–osobowego, pogłębionego, m.in. o rozmowy z mieszkańcami sąsiadujących posesji lub pracownikami domów lub placówek społecznych. Pozyskane w ten sposób informacje porównywane były z rejestrami prowadzonymi przez właściwych miejscowo wojewodów. Następnie funkcjonariusze przekazywali pozyskane informacje właściwym do spraw pomocy społecznej wydziałom urzędów wojewódzkich, uprawnionym w imieniu wojewody, do sprawowania nadzoru i kontroli nad domami lub placówkami pomocy społecznej, celem zweryfikowania otrzymanych danych, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, wdrożenia postępowania administracyjnego zmierzającego do wyegzekwowania, zgodnej z obowiązującym stanem prawnym, formy podjętej przez dom lub placówkę pomocy społecznej działalności. Ponadto należy dodać, że podejmowane przez funkcjonariuszy Policji czynności służbowe, polegające na weryfikowaniu postępowań sprawdzających oraz przygotowawczych, w szczególności wyczerpujących znamiona przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, rodzinie i opiece oraz wolności, zmierzały do identyfikowania ewentualnych zagrożeń życia lub zdrowia, a także wolności osób przebywających w domach lub placówkach pomocy społecznej, zarówno działających w oparciu o stosowne zezwolenie, jak też działających bez takiego zezwolenia, a następnie informowania o powyższym wydziały polityki społecznej urzędów wojewódzkich, w celu zainicjowania kontroli doraźnych z udziałem lub bez udziału Policji. W 2023 r. działania Policji obrazujące wybrane ustalenia w powyższym obszarze, w ujęciu statystycznym, przedstawiają się następująco: liczba domów lub placówek pomocy społecznej działających w oparciu o zezwolenie wojewody— 1 652; liczba domów lub placówek pomocy społecznej zidentyfikowanych jako działające bez zezwolenia wojewody—98;  łącznie skontrolowano 660 domów lub placówek pomocy społecznej, w tym 590 działających w oparciu o zezwolenie wojewody oraz 70 działających bez zezwolenia, z czego 151 z udziałem Policji, a 509 bez udziału Policji;  łącznie na terenie kraju przeprowadzono 246 postępowań karnych—zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, inicjujące wszczęcie postępowania przygotowawczego, składane były zazwyczaj przez personel—87, członków rodzin osób przebywających w domach lub placówkach pomocy społecznej—35, podopiecznych—32, innych zawiadamiających—17, przedstawicieli instytucji—75. W efekcie prowadzonych postępowań przygotowawczych do sądu skierowano 47 aktów oskarżenia (ujawnieni sprawcy: podopieczni—40, personel—6, inna osoba—1, ujawnieni pokrzywdzeni: podopieczni—28, personel—13, przedstawiciel instytucji—5, inna osoba—1), przy czym 122 postępowania umorzono, a kolejne 72 postępowania były w toku, zaś 5 postępowań zawieszono. Działania Państwowej Straży Pożarnej W 2023 r. w ramach działań z zakresu prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej realizowała bądź nadzorowała realizowane przez jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej przedsięwzięcia skierowane do seniorów na terenie całego kraju. W 2023 r. zrealizowano w sumie 449 przedsięwzięć skierowanych do grupy seniorów, w których udział wzięło 23874 osób w wieku powyżej 65 roku życia. Treści edukacyjne przekazywane były w ramach spotkań w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, uniwersytetach trzeciego wieku, na zaproszenie klubów seniora, on-line, a także podczas pikników i festynów. W ramach zajęć poruszana była tematyka z zakresu m.in.: realizowanych 69 kampanii społecznych Państwowej Straży Pożarnej tj. „Czujka na straży Twojego Bezpieczeństwa” i „Stop pożarom traw”, zagrożeń związanych z powstaniem pożaru w mieszkaniu i sposobów przeciwdziałania pożarom, pierwszej pomocy, sposobów alarmowania oraz postępowania na wypadek wystąpienia zagrożenia, zasad bezpiecznego wypoczynku nad wodą, w lesie itp., zasad zachowania podczas upałów, mrozów, burz, silnych wiatrów itp., zasad bezpiecznej ewakuacji oraz bezpiecznego użytkowania instalacji elektrycznych i kominowych, instalacji gazowej i czujki tlenku węgla. Ponadto w 2023 r. Państwowa Straż Pożarna przeprowadziła w domach pomocy społecznej 536 czynności kontrolno-rozpoznawczych, o których mowa w art. 23 ustawy 21 , obejmując nimi 660 obiektów. W ramach tych czynności stwierdzono 1 483 nieprawidłowości z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Zidentyfikowano 91 domów pomocy społecznej z nieprawidłowościami dotyczącymi ewakuacji – mogącymi spowodować zagrożenie życia ludzi. W wyniku przedmiotowych czynności m.in. wydano 177 decyzji administracyjnych w sprawie usunięcia uchybień oraz 4 mandaty karne. Dodatkowo warto podkreślić, że w 2023 r. w rozporządzeniu 22 ujęte zostały zmiany dotyczące: wymogu wyposażenia budynków domów pomocy społecznej w system sygnalizacji pożarowej; stosowania w małych budynkach domów pomocy społecznej (przeznczonych dla nie więcej niż 10 mieszkańców) autonomicznych czujek dymu - alternatywne rozwiązanie do systemu sygnalizacji pożarowej. Działania Służby Ochrony Państwa W zakresie udogodnień kierowanych m.in. do osób starszych, Służba Ochrony Państwa (SOP) zapewnia dostępność swojej strony internetowej, zgodnie z ustawą 23 . SOP zapewnia również dostępność architektoniczną swojej siedziby, a także posiada wyznaczony pokój do przyjmowania interesantów zlokalizowany w budynku, w którym znajduje się Biuro Przepustek – ułatwia to dostęp do niego osobom z dysfunkcjami ruchowymi, czy też słabowidzącym i niewidomym, gdyż nie wymaga od nich wysiłku w celu przemieszczania się. 1.15 Ministerstwo Zdrowia Świadomość zachodzących zmian demograficznych i rosnącego udziału populacji osób 60+ w polskim społeczeństwie, a w związku z tym także ryzyka rosnącego obciążenia dla systemów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej w kolejnych latach, sprawia, że szczególny nacisk kładziony jest na działania z zakresu profilaktyki oraz promocji zdrowia, wdrażane na jak najwcześniejszych etapach życia. Zachodzące procesy demograficzne powodują konieczność: odpowiedniego projektowania rozwiązań diagnostyczno-leczniczych ukierunkowanych na potrzeby osób starszych,  wdrożenia odpowiednich działań profilaktycznych i działań z zakresu promocji zdrowia, aby kolejne roczniki wchodziły w wiek senioralny coraz zdrowsze oraz coraz bardziej świadome czynników determinujących ich stan zdrowia w przyszłości. I.Działania z zakresu profilaktyki i promocji zdrowia Realizacja Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 Ministerstwo Zdrowia, dostrzegając wzrastające potrzeby zdrowotne osób w starszym wieku, koncentruje się nie tylko na zapewnieniu właściwej dostępności i jakości udzielanych świadczeń medycznych, ale również podejmuje zadania ukierunkowane na profilaktykę i promocję zdrowia 21 z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 127, z późn. zm.) 22 Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. 2023 poz. 2355) 23 z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1440) 70 w społeczeństwie. Jednym z priorytetów Ministerstwa jest poprawa zdrowia Polaków i zapobieganie chorobom m.in. poprzez edukację zdrowotną i promowanie zdrowego stylu życia. Zadania na rzecz promocji zdrowia oraz profilaktyki zdrowotnej osób starszych realizowane są m.in. na mocy ustawy 24 oraz rozporządzenia 25 . Celem strategicznym Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 (NPZ) jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz ograniczenie społecznych nierówności w zdrowiu. W NPZ wydzielono Cel operacyjny 5. Wyzwania demograficzne, dedykowany wsparciu zdrowotnemu obecnych i przyszłych seniorów oraz ich opiekunów. W ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 w 2023 r. prowadzone były następujące działania na rzecz osób starszych: 1.Edukacja w zakresie zarządzania zdrowiem starzejących się pracowników oraz opracowanie i upowszechnienie instrumentów promujących zdrowie i zachowania prozdrowotne w środowisku pracy. Głównym celem zadania, realizowanego przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. Jerzego Nofera w Łodzi, jest zwiększenie motywacji i kompetencji pracodawców, menedżerów i specjalistów zarządzania zasobami ludzkimi do realizacji programów zarządzania zdrowiem starzejących się pracowników w średnich i dużych zakładach pracy. Instytut wdraża inicjatywy mające na celu przeciwdziałanie wczesnemu wykluczeniu pracowników z rynku pracy w przypadku problemów zdrowotnych związanych z wiekiem. Zakres zadania na lata 2021—2025 obejmuje:  zwiększenie kompetencji 5 000 pracodawców, ze szczególnym uwzględnieniem kadry zarządzającej i profesjonalistów zajmujących się zdrowiem w zakładach pracy, w zakresie realizacji programów prozdrowotnych ograniczających konsekwencje starzenia się personelu oraz podtrzymujących i przedłużających zdolność do pracy poprzez wyposażenie ich w odpowiednie narzędzia i materiały lub przeszkolenie w tym zakresie, podniesienie świadomości i wiedzy 10 tysięcy pracowników w zakresie budowania własnego kapitału zdrowia poprzez zapewnienie im dostępu do materiałów informacyjno-edukacyjnych dotyczących zachowań sprzyjających zdrowiu, prowadzenie Centrum Konsultacyjnego obejmującego działalność doradczą dla firm oraz kompleksowy model poradnictwa i wczesnej interwencji w przypadku związanych z wiekiem problemów zdrowotnych stanowiących przeciwwskazanie do kontynuowania pracy na dotychczasowym stanowisku/w wyuczonym zawodzie (zwiększanie wiedzy u co najmniej 1000 profesjonalistów służby medycyny pracy),  zwiększenie dostępności materiałów i rozwiązań podnoszących motywację, wiedzę i kompetencje pracodawców, profesjonalistów zajmujących się promocją zdrowia w zakładach pracy i profesjonalistów służby medycyny pracy w zakresie wzmacniania zdrowia pracowników i ograniczania konsekwencji starzenia się personelu zakładów pracy. W ramach zadania w 2023 r.: prowadzono działania promocyjne: ona stronie internetowej projektu (www.pracanazdrowie.pl) systematycznie uaktualniane były informacje o realizowanym projekcie oraz zamieszczane nowe materiały, opoprzez inne strony obserwowane przez pracodawców, pracowników oraz służbę medycyny pracy; 24 z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1608, z późn. zm.). 25 Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021—2025 (Dz. U. poz. 642). 71 oprowadzono profil projektu o nazwie „Praca na zdrowie” w serwisie Facebook; analizowano możliwości rozwijania współpracy z organizacjami pracodawców, organizacjami branżowymi, organizacjami ds. HR, sieciami pracodawców i towarzystwami zrzeszającymi specjalistów ds. BHP, służby medycyny pracy oraz naukowymi wspierającymi zdrowie pracowników; opracowano i upowszechniano narzędzie—„Kwestionariusz do badania kultury zdrowia w zakładzie pracy”. Promowano także „Kwestionariusz do subiektywnej oceny stanu zdrowia personelu firmy” i „Kwestionariusz do oceny zachowań i postaw personelu wobec zdrowia”; opracowano materiały edukacyjne dla pracodawców \"Zasady opieki profilaktycznej nad starszym pracownikiem\"; przygotowano materiały edukacyjne \"Nowe czynniki i zagrożenia zdrowia w pracy i w życiu codziennym—jak zapobiegać ich działaniu?\"; zrealizowano webinarium dla pracodawców i profesjonalistów zajmujących się zarządzaniem zdrowiem pracowników „Jak wspierać zdrowie pracowników i osiągnąć sukces organizacyjny?” (12—13.10.2023.). 2.Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych. W latach 2022—2023 prowadzona była kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera której hasło przewodnie brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. W ramach kampanii zrealizowane zostały m.in. następujące działania: spoty w TV i radio, kampania w mediach społecznościowych—posty na Facebooku i Twitterze, podcasty, opublikowane na stronach online stacji radiowej RMF w zakładce podcasty oraz na stronie kampanii, debata telewizyjna oraz audycja radiowa, reklamy w krzyżówkach, badanie świadomości i wiedzy na temat zaburzeń otępiennych metodą CATI. Realizacja programów strategicznych oraz programów polityki zdrowotnej PROFILAKTYKA NOWOTWOROWA W ramach Narodowej Strategii Onkologicznej realizowany jest m.in. „Program badań w kierunku wykrywania raka płuca”. Celem programu jest zwiększenie odsetka osób, u których wykryto raka płuca we wczesnych stadiach zaawansowania, zwiększenie odsetka wyleczeń (5-letnich przeżyć), obniżenie umieralności na raka płuca, a także obniżenie kosztów leczenia raka w skali kraju. Program polega na wykonywaniu badań niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) w populacji osób wysokiego ryzyka zachorowania na raka płuca. Kryteria włączenia: 1.osoby w wieku 55—74 lata, które: • mają konsumpcję tytoniu większą lub równą 20 paczkolatom i • rzuciły palenie na nie więcej niż 15 lat (dot. ostatniego okresu absencji); 2. osoby w wieku 50—74 lata, które: • mają konsumpcję tytoniu większą lub równą 20 paczkolatom i • rzuciły palenie na nie więcej niż 15 lat (dot. ostatniego okresu absencji) i • u których stwierdzono jeden z czynników ryzyka: 72 oz uwagi na wykonywany zawód były narażone na działanie krzemionki, berylu, niklu, chromu, kadmu, azbestu, związków arsenu, spalin silników diesla, dymu ze spalania węgla kamiennego, sadzy, oekspozycja na radon, o chorowały na raka płuca, chłoniaka, raka głowy i szyi lub raki zależne od palenia tytoniu, np. raka pęcherza moczowego, oosoby z bliskiej rodziny (krewni pierwszego stopnia) miały raka płuca, o chorują na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) lub samoistne włóknienie płuc (IPF). Realizatorzy programu to podmioty lecznicze, których miejsce udzielania świadczeń znajduje się w jednym z wymienionych województw dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, lubelskie, lubuskie, łódzkie, małopolskie, opolskie, podkarpackie, warmińsko-mazurskie, zachodniopomorskie. Łącznie w 2023 r. wykonano 16 946 badań NDTK płuc (stan na dzień 31 grudnia 2023 r.). Ponadto, działaniem skierowanym na poprawę stanu zdrowia i wykrywalności nowotworów u ogółu społeczeństwa (również osób starszych) jest wymiana i zakup sprzętu do diagnostyki i leczenia nowotworów. W 2023 r. dofinansowano sprzęt za niemal 345 mln zł, w tym: 40 mammografów dla 35 podmiotów, 7 akceleratorów dla 7 podmiotów, 3 aparatów do brachyterapii HDR dla 3 podmiotów, systemów planowania leczenia radioterapeutycznego dla 10 podmiotów,  sprzętu do diagnostyki i leczenia raka płuca dla klinik i oddziałów torakochirurgii (15 podmiotów) oraz dla klinik i oddziałów pneumonologii (15 podmiotów), 8 aparatów PET dla 8 podmiotów. W 2023 r. wprowadzono również zmiany w załączniku do rozporządzenia 26 , polegające na poszerzeniu kryterium wieku kwalifikacji do programu profilaktyki raka piersi. Rozszerzono populację kwalifikującą się do wykonywania mammografii przesiewowej o kobiety w wieku 69—74 lata. OPIEKA KOORDYNOWANA Wprowadzenie opieki koordynowanej (OK) pozwoliło na szybsze, skuteczniejsze diagnozowanie i leczenie chorób przewlekłych oraz ułatwienie dostępu do wybranych specjalistów. Opieka koordynowana wciąż ewoluuje i planuje się podejmowanie prac celem dalszego zwiększenia zakresu dostępnych świadczeń. Opieka koordynowana od momentu jej wprowadzenia jest sukcesywnie rozszerzana o nowe elementy statuujące m.in. ułatwienia dla pacjentów w dostępie do świadczeń. W dniu 1 listopada 2023 r. weszły w życie przepisy rozporządzenia 27 : poszerzono krąg osób, którym dedykowane są świadczenia z zakresu opieki koordynowanej w POZ; w przypadku świadczeń z zakresu diabetologii udostępniono możliwość przeprowadzenia diagnostyki i leczenia dla osób, u których zdiagnozowano stany przedcukrzycowe 28 ; osoby z nadczynnością tarczycy uzyskały uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki koordynowanej w POZ; wprowadzono nowe świadczenie w zakresie leczenia nefrologii tj. diagnostykę i leczenie przewlekłej choroby nerek. 26 Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 916, z późn. zm.). 27 Ministra Zdrowia z dnia 9 października 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. poz. 2226). 28 diagnozowane kodami ICD 10: R73 - Podwyższone stężenie glukozy i R73.0 – Nieprawidłowa krzywa cukrowa (test tolerancji glukozy) 73 PROGRAM PROFILAKTYKA 40 PLUS Od 1 lipca 2021 r. wprowadzono program pilotażowy „Profilaktyka 40 PLUS\" dla osób od 40 roku życia, obejmujący pakiet badań diagnostycznych zgodnych z aktualnym stanem zdrowia. Skorzystanie z badań dostępnych w ramach ww. pakietu jest możliwe po uzyskaniu e-skierowania wygenerowanego na podstawie wypełnionej ankiety za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP) lub bezpośrednio u placówce. Ankieta jest dostępna w dwóch wersjach: dla osób w wieku 40—64 lata i 65+. Program pilotażowy Profilaktyka 40 PLUS obejmuje 3 pakiety badań: pakiet badań wspólnych: pomiar ciśnienia tętniczego, pomiar masy i wysokości ciała, pomiar obwodu w pasie oraz obliczenie wskaźnika masy ciała (BMI); pakiet badań dla kobiet: morfologia krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi, pomiar stężenia cholesterolu całkowitego albo kontrolny profil lipidowy, pomiar stężenia glukozy we krwi, próby wątrobowe: AlAT, AspAT, GGTP, badanie poziomu kreatyniny we krwi, badanie ogólne moczu, badanie poziomu kwasu moczowego we krwi, pomiar krwi utajonej w kale—metodą immunochemiczną (iFOBT); pakiet badań dla mężczyzn morfologia krwi obwodowej ze wzorem odsetkowym i płytkami krwi, pomiar stężenia cholesterolu całkowitego albo kontrolny profil lipidowy, pomiar stężenia glukozy we krwi, próby wątrobowe: AlAT, AspAT, GGTP, badanie poziomu kreatyniny we krwi, badanie ogólne moczu, badanie poziomu kwasu moczowego we krwi, pomiar krwi utajonej w kale—metodą immunochemiczną (iFOBT), PSA - antygen swoisty dla stercza całkowity. Od początku realizacji programu Profilaktyka 40 PLUS, z badań skorzystało ponad 3,5 mln pacjentów. Wartość udzielonych świadczeń wyniosła: 74 Wykres 1 Wartość rozliczonych świadczeń w programie Profilaktyka 40 PLUS (w zł) Źródło: Dane NFZ Od dnia 1 lipca 2023 r. wprowadzono trzy zmiany w programie: 1.na badania można się umówić również przez IKP, 2.z badań można skorzystać po raz drugi, jeśli minęło co najmniej 12 miesięcy od pierwszych badań w ramach programu, 3.program został przedłużony do końca czerwca 2024 r. Dzięki wprowadzonym w IKP rozwiązaniom, skorzystanie z Programu jest bardzo łatwe, co istotnie wpłynęło na wysokie zainteresowanie pacjentów skorzystaniem z badań profilaktycznych, prowadząc do poprawy zdrowia społeczeństwa. Działania Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego—PZH Państwowego Instytutu Badawczego Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH—Państwowy Instytut Badawczy (NIZH—PZH PIB), w ramach umowy zawartej z Ministerstwem Zdrowia, w 2023 r. prowadził prace w zakresie opracowania wytycznych i materiałów szkoleniowych dla podmiotów publicznych, planujących szkolenia dla opiekunów nieformalnych osób starszych, które następnie będą mogły zostać wykorzystane przy prowadzeniu działań lokalnie. Ostateczny produkt z realizacji przedmiotowej umowy powinien być dostępny w 2024 r. Ponadto, NIZP PZH – PIB gromadzi w systemie ProfiBaza informacje o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego, zrealizowanych lub podjętych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) oraz instytucje centralne 29 . Do 30 września 2024 r. trwa proces sprawozdawczy za 2023 r. II.ZWIĘKSZENIE DOSTĘPU DO LEKÓW DLA OSÓB STARSZYCH Projekt Leki 65+ służy zapewnieniu osobom po ukończeniu 65 r.ż. bezpłatnego dostępu do wybranych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Od 1 września 2016 r. do 30 sierpnia 2023 r. bezpłatne leki z tzw. listy „S” mogły otrzymać wszystkie osoby, które ukończyły 75 lat, a od 30 sierpnia 2023 r. bezpłatne zaopatrzenie w leki przysługuje wszystkim osobom, które ukończyły 65 lat. Realizacja projektu Leki 75+/65+ w 2023 r.: zgodnie z planem finansowym NFZ na 2023 r. na finansowanie bezpłatnych leków (dla seniorów, dzieci i młodzieży) zaplanowano środki finansowe w wysokości 1 488 556,00 tys. zł—kwota na finansowanie projektu wzrosła o ok. 66% w porównaniu z 2022 r. (gdzie finansowanie bezpłatnych leków dotyczyło tylko seniorów 75+), w którym wynosiła 898 524,00 tys. zł. 29 zgodnie z ustawą o zdrowiu publicznym oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2016 r. 38117158 100216536 148070764 0 20000000 40000000 60000000 80000000 100000000 120000000 140000000 160000000 202120222023 75 wydatki na leki 75+/65+, wg sprawozdania NFZ, w okresie I—XII 2023 r. wyniosły ok. 1 317 125 tys. zł. na liście leków 65+ (wg tzw. listopadowego obwieszczenia refundacyjnego) na koniec 2023 r. znalazły się 3 794 produkty (o 45 % zwiększyła się liczba produktów w porównaniu z 2022 r., gdy na liście 75+ znajdowały się 2 052 produkty).  łącznie w okresie styczeń—grudzień 2023 r. seniorom zrefundowano ponad 119 mln opakowań leków. z programu w 2023 r. skorzystało ponad 6,2 mln seniorów. w każdym z miesięcy w okresie I-VIII 2023 r. skorzystało z programu średnio ponad 1,3 mln świadczeniobiorców po 75. roku życia, natomiast od IX-XII 2023 r. skorzystało z programu miesięcznie średnio ponad 3,3 mln świadczeniobiorców po 65. roku życia. III.Inicjatywy z zakresu e-zdrowia Działanie prowadzone w tym obszarze skierowane są do wszystkich pacjentów, bez względu na wiek, płeć czy stopień niepełnosprawności. Z rezultatów projektów mogą korzystać wszyscy obywatele, a korzyści są odczuwalne przez każdego użytkownika systemu ochrony zdrowia, ponieważ wdrażane rozwiązania usprawniają funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia w Polsce, organizację podmiotów wykonujących działalność leczniczą (PWDL) i podnoszą jakość świadczonych usług. Rozwój e-zdrowia umożliwia włączenie pacjentów do zarządzania własnym zdrowiem. W Polsce realizowane jest to za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP). Dzięki IKP pacjenci mogą sprawdzić informacje o: wystawionych e-receptach, e-skierowaniach,  historię swoich wizyt wizytach zaplanowanych, jak i historię przyjmowanych leków oraz ich dawkowanie. Ważną informacją dla seniorów i osób przewlekle chorych, jest to, że pacjenci dzięki IKP zyskali możliwość udostępniania bliskiej osobie lub lekarzowi informacji o stanie zdrowia i historii przepisywanych leków. Obecnie Polacy aktywowali ponad 18 mln IKP. W 2023 r. zrealizowano następujące działania, adresowane również do osób starszych: w ramach IKP: prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e—zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy;  udostępniono możliwość znalezienia listy bezpłatnych leków—od 1 września 2023 r. seniorzy powyżej 65 lat mają prawo do wielu bezpłatnych leków, a wdrożona e-usługa pozwala na łatwe i szybkie zapoznanie się z ich listą; dokonano zmiany w zakresie logowania - wdrożono możliwość zalogowania się także za pomocą aplikacji mObywatel ułatwiając tym samym korzystanie z IKP; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. w ramach mojeIKP:  udostępniono nową ścieżkę rejestracji, przez którą można zapisywać się na szczepienie przeciw COVID—19;  wdrożono skaner leków, który umożliwia zeskanowanie nazwy leku i sprawdzenie ulotki preparatu w aplikacji mojeIKP; w ramach Profilaktyki 40 PLUS umożliwiono wypełnienie e-ankiety w mojeIKP, w celu otrzymania e-skierowania i umówienia się na badania; 76  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów; przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa—\"Recepta na Ruch\".  udostępniono nową e-usługę: zamawianie e-recept na leki, których potrzebuje pacjent, do tej pory można było online poprosić lekarza o wystawienie e—recepty na IKP;  umożliwiono pacjentowi dostęp do historii swojego leczenia;  wdrożono licznik spożycia wody (interaktywne narzędzie monitorujące ilość spożytej wody oraz przypominające o codziennej konieczności picia odpowiedniej ilości płynów);  wdrożono listę bezpłatnych leków dla osób powyżej 65 lat mają prawo do wielu bezpłatnych leków;  umożliwiono dostęp do danych i kontakt do przychodni POZ, lekarza POZ, pielęgniarki POZ i położnej POZ; wprowadzono możliwość sprawdzenia terminu ważności leków w domowej apteczce,  możliwość zamówienia e-recepty na leki przyjmowane stale,  dostęp do ankiety badania jakości świadczeń medycznych (do tej pory tylko na IKP),  dostęp do bezpłatnego programu NFZ „8 tygodni do zdrowia po COVID-19\"; dokonano zmiany w zakresie logowania - wdrożono możliwość zalogowania się także za pomocą aplikacji mObywatel przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do realizacji rozporządzenia Ministra Zdrowa—\"Recepta na Ruch\". Dodatkowo, w aplikacji mojeIKP dostępna jest usługa ułatwiająca skuteczne udzielenie pierwszej pomocy, co jest niezwykle istotne w przypadku seniorów. Dzięki instrukcji w aplikacji, możliwa jest ocena przytomności, oddechu i krążenia poszkodowanego. Krok po kroku można dowiedzieć się, jak udrożnić drogi oddechowe, ułożyć kogoś w tzw. pozycji bezpiecznej, wykonać resuscytację krążeniowo- oddechową. W razie potrzeby w odpowiednim wykonaniu czynności ratowniczych pomoże plik dźwiękowy „rytmu masażu serca\". Z aplikacji można dowiedzieć się też w jaki sposób rozmawiać z dyspozytorem, o co można zapytać i jakie informacje należy mu przekazać. Aplikacja mojeIKP posiada również inne funkcjonalności istotne z punktu widzenia seniorów, m.in.:  łatwe wyszukiwanie e-recept i e-skierowań; odbieranie powiadomień o wystawionych e-receptach i e-skierowaniach, wysyłanych bezpośrednio na telefon; wykupienie leku w aptece przez pokazanie kodu QR na ekranie telefonu (bez konieczności podawania farmaceucie numeru PESEL); ustawienie przypomnienia o godzinach zażywania leków; szybkie umówienie terminu szczepienia przeciw COVID—19;  dostęp do portalu Diety NFZ; uruchomienie krokomierza lub skorzystanie z bezpłatnego planu treningów „8 tygodni do zdrowia\";  udostępnianie danych medycznych nie tylko bliskim osobom, ale i pracownikom medycznym, farmaceutom, placówkom medycznym. Osoby starsze, które nigdy nie korzystały z Internetu i nie czują takiej potrzeby, mogą upoważnić kogoś bliskiego do obsługi ich Internetowego Konta Pacjenta, a także do wykonywania określonych czynności w ich imieniu, np. realizacji e-recept i e-skierowań. W celu ułatwienia dostępu do IKP wprowadzona została możliwość potwierdzania Profili Zaufanych oraz aktywowania IKP w oddziałach wojewódzkich NFZ. Spośród kluczowych e-usług, które zwiększają dostępność do świadczeń oraz przyczyniają się do ułatwienia korzystania z usług w polskim systemie ochrony zdrowia, należy wymienić: 77 e-receptę (upowszechnienie elektronicznej recepty w skali systemowej pozwoliło na zachowanie ciągłości udzielania świadczeń zdrowotnych w czasie epidemii koronawirusa; ponadto wprowadzenie możliwości wystawienie recepty „rocznej\", czyli ważnej przez 365 dni, pozwoliło wielu pacjentom, zwłaszcza osobom starszym i przewlekle chorym, ograniczyć liczbę ryzykownych epidemiologicznie kontaktów osobistych z przychodnią w celu otrzymania e- recepty na kontynuację leczenia); e-skierowanie (wdrożenie obowiązku wystawiania e-skierowań przyczynia się do poprawy efektywności świadczeń opieki zdrowotnej, skrócenia kolejek na wybrane świadczenia, a w przyszłości stworzy szansę dla sprostania wyzwaniom stawianym przed systemem związanym m.in. ze zmianami demograficznymi); E-skierowanie może być wystawione m.in. na: ambulatoryjne świadczenia specjalistyczne, leczenie szpitalne, badania medycyny nuklearnej oraz badania tomografii komputerowej, rezonans magnetyczny, badanie endoskopowe przewodu pokarmowego, rehabilitację, leczenie w uzdrowisku lub sanatorium. Od 1 lipca 2023 r. skierowania do sanatoriów w Polsce są wystawiane już tylko w formie elektronicznej. Pacjent posiada dostęp do e-skierowanie na IKP oraz w aplikacji mojelKP, dzięki czemu ma łatwy dostęp do informacji związanych ze swoim planowanym leczeniem sanatoryjnym; e-rejestracja na szczepienia przeciw COVID—19 (usługa pozwoliła na sprawną rejestrację pacjentów na szczepienia dawkami w cyklu podstawowym oraz dodatkowym/przypominającym poprzez IKP, mojelKP a także infolinię lub bezpośrednio w kontakcie z punktem szczepień); centralna e-rejestracja - usługa pozwalająca na załatwienie kluczowych dla pacjenta spraw online, bez konieczności kontaktu osobistego z personelem administracyjnym i medycznym. Rozwiązanie centralnej e-rejestracji wykorzystywane jest od 2023 r. w szczepieniach HPV oraz Programie Profilaktyka 40+. Od 15 grudnia 2023 r. odbywa się w ten sposób również rejestracja na szczepienia przeciw COVID—19. W grudniu 2023 r. odbyło się szkolenie skierowane do punktów szczepień, dotyczące obsługi centralnej e-rejestracji w kontekście szczepień przeciw COVID—19. W 2023 r. prowadzono też prace koncepcyjne dotyczące rozszerzenia centralnej e-rejestracji o kolejne zakresy świadczeń. Działania komunikacyjne skierowane do seniorów Centrum e-Zdrowia (CeZ) realizuje nieustannie działania komunikacyjne oraz kampanie informacyjno- edukacyjne skierowane do seniorów, dotyczące m.in. e-recepty, e-skierowania, elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM) oraz Internetowego Konta Pacjenta i aplikacji mobilnej mojeIKP. Celem tych działań jest zwiększenie świadomości seniorów na temat możliwości korzystania z rozwiązań e- zdrowia. CeZ zrealizował diagnozę potrzeb seniorów w kluczowych punktach styku dotyczących zdrowia w 4 perspektywach: senior u lekarza, senior u pielęgniarki, senior u fizjoterapeuty, senior w aptece w kontekście wykorzystania usług e-zdrowia. Przeprowadzono warsztat „E-zdrowie a starzenie się społeczeństwa. Dostosowanie e-usług do potrzeb seniorów” w ramach konferencji zorganizowanej przez Centrum e-Zdrowia np. „Perspektywy e-zdrowia -nowa jakość w procesie projektowania i wdrażania e-usług”, która odbyła się 15 listopada 2023 r. W warsztacie uczestniczyli 32 osoby, w tym: lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci i farmaceuci, a także zaproszeni seniorzy. Celem warsztatów było wypracowanie dobrych praktyk i zasad w projektowaniu rozwiązań dla osób starszych w tym: barier, które uniemożliwiają lub utrudniają seniorom korzystanie z usług cyfrowych, 78  korzyści–czego seniorzy oczekują od usług cyfrowych i jakie funkcje byłyby dla nich użyteczne w codziennym dbaniu o zdrowie,  oczekiwań–co ułatwiłoby seniorom korzystanie z usług cyfrowych i co byłoby dla nich wsparciem. Kampanie informacyjno-edukacyjne skierowane do seniorów prowadzone są w mediach o zasięgu ogólnopolskim, zapewniających efektywne dotarcie do obiektywnie największej liczby osób w danej grupie docelowej. Artykuły o charakterze instruktażowym, informujące o tym jak działa e-recepta i e-skierowanie, i jak zalogować się na Internetowe Konto Pacjenta lub aktywować aplikacje mojelKP, publikowane są na portalupacjent.gov.pl, jak również w prasie codziennej ogólnopolskiej oraz w Internecie. Poza kampanią prowadzoną w mediach tradycyjnych, bardzo istotnym działaniem jest bezpośrednie dotarcie do odbiorcy, czyli do pacjenta. W związku z tym wydrukowano i dystrybuowano ulotki informacyjne dedykowane dla seniorów dotyczące Internetowego Konta Pacjenta i aplikacji mojelKP oraz e-usług. Dystrybuowane były w przychodniach i punktach obsługi pacjentów w oddziałach wojewódzkich NFZ. Obok działań marketingowych i kampanii informacyjno-edukacyjnych na bieżąco realizowane były równocześnie działania public i media relations, których efektem były liczne publikacje i materiały dziennikarskie w programach informacyjnych np. „Panorama\", „Fakty\", programy radiowe grupy Polskie Radia. IV.Dostępność Plus dla zdrowia W 2023 r. kontynuowano w Ministerstwie Zdrowia działania zapoczątkowane od 2019 r. w ramach projektu Dostępność Plus dla zdrowia. Jego realizacja wynikała z rządowego Programu Dostępność Plus, którego celem jest zapewnienie swobodnego dostępu do dóbr, usług oraz możliwości udziału w życiu społecznym i publicznym osób ze szczególnymi potrzebami. Celem projektu Dostępność Plus dla zdrowia było dostosowanie szpitali oraz placówek podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) do wymagań osób ze szczególnymi potrzebami. Udział w projekcie dał uczestniczącym w nim placówkom szansę na rozwój i stworzenie przyjaznej przestrzeni dla tych osób. Było to możliwe dzięki takim działaniom, jak m.in. budowa/wymiana wind i podjazdów, dostosowanie pomieszczeń, rejestracji i gabinetów lekarskich, stworzenie nowych miejsc postojowych, zakup nowego sprzętu i łatwiejszy dostęp do alternatywnych sposobów komunikacji pacjentów z placówkami medycznymi. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Ponadto, obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiano personel placówek medycznych na potrzeby osób z niepełnosprawnościami w tym także osób starszych i przekazano wiedzę na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami, dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z opieki zdrowotnej. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Projekt Dostępność Plus dla zdrowia niewątpliwie przyczynił się do poprawy dostępności w placówkach medycznych oraz do wzrostu świadomości w tym zakresie wśród personelu medycznego. Mając świadomość, że potrzeba poprawy dostępności jest wciąż duża, uruchomiono kolejny projekt o nazwie „Dostępność Plus dla AOS”, dedykowany dla placówek Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej, realizowany z programu operacyjnego Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). 79 V. Dodatkowe Działania Ministerstwa Zdrowia w zakresie zdrowotnej polityki senioralnej w 2023 r. Działania na rzecz osób z chorobami otępiennymi i ich bliskich Ministerstwo Zdrowia przygotowywało projekt programu działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi, w tym chorobą Alzheimera, oraz ich bliskim. W 2023 r. prowadzone były także prace nad rozwiązaniami z zakresu wczesnej diagnostyki zaburzeń otępiennych. Dokonano wyboru świadczeń, które mogłyby zostać wprowadzone w tym zakresie m.in. na poziomie POZ. W latach 2022—2023 była realizowana kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera, finansowana ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021—2025 (NPZ). Hasło przewodnie kampanii brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Szczegóły dotyczące tego zadania zostały opisane w części Realizacja narodowego programu zdrowia na lata 2021—2025. W 2023 r., także ze środków NPZ, Instytut Psychiatrii i Neurologii realizował „Program pilotażowy profilaktyki depresji i samobójstw skierowany do osób po 60. roku życia zajmujących się osobami z zaburzeniami otępiennymi”. Celami programu było m.in. podniesienie świadomości na temat zaburzeń otępiennych, zmniejszenie poczucia obciążenia opieką u opiekunów, ograniczenie ryzyka wystąpienia depresji oraz ryzyka myśli samobójczych oraz zwiększenie poczucia istnienia wsparcia społecznego. W 2023 r. przekonsultowano i zatwierdzono założenia projektu „Helpline—uruchomienie i utrzymanie bezpłatnej infolinii dla osób chorych na chorobę Alzheimera lub inne zaburzenia otępienne oraz ich rodzin i opiekunów”. Projekt w tym zakresie ma być realizowany przez Biuro Rzecznika Praw Pacjenta. Infolinia, zgodnie z założeniami, ma mieć formę bezpłatnej, poufnej i nielimitowanej usługi telefonicznej przeznaczonej dla rodzin i opiekunów osób z demencją oraz chorych na zaburzenia otępienne. 1.16 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Bezpośrednia obsługa klientów Klienci w starszym wieku w salach obsługi klientów (SOK) mogą liczyć na pomoc dostosowaną do ich potrzeb. Za zapewnienie wsparcia i pomocy osobom starszym w placówkach ZUS odpowiada opiekun sali obsługi klientów lub inny wyznaczony pracownik SOK, który towarzyszy klientowi od momentu wejścia do placówki ZUS np. przy pobraniu biletu i dotarciu do właściwego stanowiska obsługi. Od 2017 r. działa usługa doradców emerytalnych, którzy informują i udzielają wyjaśnień w zakresie świadczeń emerytalno-rentowych, w szczególności warunków nabywania uprawnień, ustalania wysokości, wypłacania świadczeń, przeliczania lub ponownego ustalania ich wysokości. Doradcy pomagają w wypełnianiu wniosków o świadczenia, informują przyszłych świadczeniobiorców o czynnikach mających wpływ na wysokość świadczenia. W tym celu wykorzystują oni kalkulator emerytalny ustalający prognozowaną wysokość świadczenia — w roku bieżącym lub w następnych latach pomagając tym samym w wyborze najbardziej optymalnego momentu przejścia na emeryturę. W 2023 r. z pomocy doradców emerytalnych w placówkach Zakładu skorzystało ok. 700 tys. klientów. We wszystkich SOK funkcjonują specjalne stanowiska komputerowe dla klientów z ograniczonymi kompetencjami cyfrowymi. Osoby te mogą skorzystać z pomocy pracowników Zakładu m.in. przy zakładaniu profilu PUE ZUS oraz wypełnianiu i przekazywaniu wniosków elektronicznych za pośrednictwem portalu PUE. SOK w ZUS są także w większości przystosowane do obsługi osób starszych wymagających pomocy przy poruszaniu się. Ponadto osoby starsze, które:  doświadczają trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się mogą—podobnie jak i inni klienci kontaktować się z Zakładem za pomocą „Formularza kontaktowego zapytania ogólnego” udostępnionego na stronie www.zus.pl oraz mailowo na adres: cot@zus.pl: 80  wymagają dodatkowej pomocy z uwagi na szczególne potrzeby, mogą zgłosić bezpośrednio w placówce ZUS lub dzwoniąc do Centrum Kontaktu Klientów ZUS (CKK), chęć skorzystania z usługi tłumacza polskiego języka migowego (PJM), systemu językowo-migowego (SJM) i sposobów komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN) podczas obsługi spraw w ZUS. Dodatkowo informacje o pomocy dla osób niesłyszących w zakresie obsługi spraw są zamieszczane w każdej placówce Zakładu, w dobrze widocznym miejscu, na tablicach informacyjnych w formie plakatu ze znakiem ucha. Treść informacji przygotowana jest prostym językiem. Coraz więcej sal jest wyposażonych w pętle indukcyjne. Od 2021 r. w Zakładzie funkcjonuje rozwiązanie dotyczące obsługi przez pracowników ZUS osób ze szczególnymi potrzebami w miejscu ich zamieszkania/pobytu. Usługa wpisuje się w rozwiązania wynikające z ustawy 30 . W sytuacji, gdy klient ze znacznym stopniem niepełnosprawności ruchowej nie jest w stanie skorzystać z dostępnych kanałów kontaktu (osobiście w placówce ZUS, przez PIJE, telefonicznie, e-wizyta), pracownicy ZUS zapewniają obsługę w miejscu jego zamieszkania/pobytu. Zgłoszenia o potrzebie zapewnienia klientowi obsługi w miejscu jego pobytu może dokonać klient, jego bliscy lub opiekunowie. 1 stycznia 2024 r. weszły w życie zmiany do ustawy 31 oraz ustawy 32 . Świadczenie wspierające jest skierowane bezpośrednio do osób z niepełnosprawnością, wśród których dużą grupę stanowią również osoby starsze. Do powyższych zmian w 2023 r. dostosowane zostały SOK poprzez: zorganizowanie stanowisk komputerowych z dostępem do portalu PUE ZUS, dostosowanie systemu kierowania ruchem klientów przez dodanie w menu biletomatu dodatkowego przycisku „Świadczenie wspierające dla osób z niepełnosprawnościami” . przygotowanie intuicyjnego kreatora wniosku o świadczenie wspierające na portalu PUE ZUS, dodanie do kafelka „Emerytury i renty krajowe” informacji o świadczeniu wspierającym w aplikacji do rezerwacji e-wizyt.  udostępnienie w ramach infolinii ZUS dedykowanego profilu tematycznego — świadczenie wspierające. Zakład organizował mobilne punkty wsparcia, zgodnie z dotychczasową praktyką wspierania klientów poza placówkami. Wydarzenia dla klientów poprzedzała kampania informacyjna w placówkach ZUS, w lokalnej prasie oraz na stronie www.zus.pl . Elektroniczna obsługa skierowana do osób starszych Mając na uwadze potrzeby osób starszych, coraz większy nacisk jest kładziony na elektroniczną formę kontaktu klientów z Zakładem, tak aby większość spraw mogły załatwić bez konieczności przychodzenia do placówek. Cały czas rozwijany jest portal PUE ZUS, który umożliwia klientom dostęp do ich danych w ZUS, złożenie wniosków, uzyskanie zaświadczenia o danych zgromadzonych w ZUS, skorzystanie z kalkulatora emerytalnego. Obecnie w ZUS trwają prace nad zmianą wizualizacji portalu i dostosowaniem go w pełni do standardów WCAG 2.1. 1 marca 2023 r. udostępniono klientom na PUE ZUS kalkulator emerytalny w części „symulacja”. Dotychczas przeprowadzenie symulacji wysokości emerytury w przypadku jej przyznania w roku kalendarzowym, w którym wykonywane są obliczenia, możliwe było tylko w kalkulatorze dostępnym u doradców emerytalnych na SOK, podczas e-wizyty oraz u konsultantów CKK. Natomiast kalkulator emerytalny dostępny na PUE dawał możliwość wyliczenia prognozowanej kwoty emerytury wyłącznie na kolejne lata. Biorąc pod uwagę liczne postulaty klientów, dotyczące możliwości samodzielnego 30 z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240, z późn. zm.). 31 z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm.). 32 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.). 81 obliczania na PUE ZUS wysokości emerytury przyznanej po raz pierwszy według nowych zasad w przypadku, gdyby była ona przyznana w roku bieżącym, rozszerzona została funkcjonalność kalkulatora emerytalnego dostępnego na PUE ZUS. Tym samym z poziomu profilu ubezpieczonego klient ma już możliwość samodzielnego wyliczenia kwoty symulacji świadczenia w roku bieżącym. W 2023 r. na portalu PUE ZUS i stronie www.zus.pl klienci dokonali samodzielnie w kalkulatorze emerytalnym ponad 3 mln obliczeń prognozowanej emerytury, a doradcy emerytalni obliczyli prognozowaną emeryturę dla 694,9 tys. klientów. Od stycznia 2023 r. dla emerytów i rencistów została udostępniona możliwość pobrania na telefon (przy użyciu bezpłatnej aplikacji mobilnej mObywatel) elektronicznej wersji legitymacji tzw. Legitymacja. W 2023 r. prowadzone były e-wizyty, tj. wideorozmowy z pracownikami ZUS, podczas których klienci mogli uzyskać informacje m.in. z zakresu emerytur i rent krajowych, międzynarodowych, zasiłków czy też potwierdzić profil PUE ZUS. Z usługi e-wizyt od 2021 r. mogą korzystać osoby niesłyszące, które mogą zarezerwować spotkanie z konsultantem ZUS w obszarze zasiłków oraz emerytur i rent krajowych w języku migowym PJM. W 2023 r. z e-wizyt w obszarze świadczeń emerytalno-rentowych skorzystało ponad 30 tys. klientów. Akcje informacyjne i promocyjne organizowane przez ZUS na rzecz osób starszych Pod hasłem „Senior manager ds. własnego bezpieczeństwa” organizowana była, w okresie od października do listopada 2023 r. wspólnie z Polskim Związkiem Emerytów, Rencistów i Inwalidów, kolejna edycja „Dnia Seniora\". Odbyło się ponad 660 wydarzeń edukacyjnych, aktywizujących i integracyjnych dla seniorów na terenie wszystkich oddziałów ZUS oraz lokalnych instytucji partnerskich, a także wydany został magazyn „ZUS dla Seniora” (nakładem 35 tys. egzemplarzy). Dokument zawierał, opracowane przez ZUS oraz partnerów akcji, artykuły dotyczące bezpieczeństwa finansowego i cyfrowego, ochrony danych osobowych, a także sposobów radzenia sobie z próbami wyłudzeń i oszustw. W magazynie „ZUS dla Seniora” poruszone zostały tematy związane z działalnością ZUS takie jak trzynastki, czternastki czy waloryzacja. Kampania „Bezpiecznie, zdrowo, bezgotówkowo” Od 2021 r. realizowana jest kampania, której celem jest promowanie wśród świadczeniobiorców ZUS wiedzy na temat korzyści z wykorzystania bezgotówkowej formy pobierania świadczeń, poprzez edukację finansową i podniesienie poziomu wiedzy z zakresu bankowości elektronicznej. Odbiorcy kampanii nabywają kompetencji cyfrowych, poszerzają znajomość zasad bezpieczeństwa w sieci oraz świadomość w zakresie zagrożeń. Wspólnie z zaprzyjaźnionymi instytucjami: Policją, urzędami miast, Państwową Inspekcją Pracy i wielu innymi działającymi lokalnie, organizowane były akcje informacyjne dla osób starszych, nie tylko ściśle z zakresu ubezpieczeń społecznych, ale także dotyczące ich bezpieczeństwa, zdrowia i pieniędzy. Kwartalnik naukowy „Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka” Na łamach kwartalnika naukowego wydawanego przez ZUS opublikowano szereg artykułów poświęconych problematyce zabezpieczenia społecznego osób starszych, ich dobrostanu, ze szczególnym uwzględnieniem skutków pandemii Covid-19, która miała wpływ na wysokość emerytur i finanse funduszy ubezpieczeń społecznych, wpływ otoczenia na decyzje dotyczące wieku przejścia na emeryturę. Opublikowano także analizy systemów zabezpieczenia społecznego dla osób starszych w różnych krajach, uwzględniając emerytury, opiekę długoterminową i świadczenia zdrowotne. Zwrócono w nich uwagę na potrzebę holistycznego podejścia do ochrony osób starszych oraz dalszych badań nad ich dobrostanem. Wskazano na trudności osób starszych w finansowaniu opieki długoterminowej przy malejących emeryturach. Zwrócono uwagę na wyzwania związane z zapewnieniem ochrony socjalnej w kontekście globalnego starzenia się populacji—potrzeba nowych rozwiązań dostosowanych do zmieniających się warunków demograficznych i ekonomicznych. 82 Ponadto, w 2023 r. dla osób starszych zorganizowano 126 wykładów na Uniwersytetach Trzeciego Wieku, w których łącznie uczestniczyło ponad 3,9 tys. słuchaczy. Na monitorach umieszczonych w SOK wyświetlane są filmy promocyjne realizowane przez ZUS w ramach kampanii dla seniorów, a także filmy i komunikaty podmiotów współpracujących z Zakładem (np. Policją, UOKiK itp.) Wyświetlane są także aktualne wysokości świadczeń oraz dodatków do emerytur i rent. Do działań promocyjnych, wydarzeń skierowanych do osób starszych wykorzystujemy również media społecznościowe. Na X i Linkedln wspieraliśmy komunikacyjnie wydarzenia takie jak np. Dzień Seniora. Na profilach ZUS publikujemy informacje merytoryczne istotne dla seniorów, np. limity w dorabianiu do emerytury czy renty, wysokości przysługujących świadczeń itp. 1.17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Prezes Urzędu informuje i edukuje seniorów m.in. poprzez stronę internetową i media społecznościowe, współpracę z mediami i instytucjami, akcje i kampanie informacyjne, webinary i podcasty oraz tematyczny portal WWW. W 2023 r. UOKiK prowadził kampanię informacyjną związaną ze zmianą przepisów konsumenckich, które m.in. zwiększyły ochronę seniorów:  wydłużenie do 30 dni terminu na odstąpienie od umowy zawartej podczas nieumówionej wizyty w domu konsumenta lub wycieczki; zakaz zawierania umów finansowych podczas pokazu lub wycieczki czy zakaz przyjmowania płatności przed upływem terminu na odstąpienie od tego typu umów;  możliwość odstąpienia od niektórych umów o świadczenie usług zdrowotnych zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość, przede wszystkim w przypadku tzw. umów obejmujących abonamenty medyczne. Kampanie i akcje informacyjne Prezesa Urzędu kierowane do seniorów nie skupiały się wyłącznie na prawach konsumentów, poruszały również zagadnienia psychologicznobehawioralne—jak wyznaczać granice i bronić swoich praw, jak chronić się przed sztuczkami marketingowymi, wywieraniem presji czy innymi praktykami nieuczciwych sprzedawców. Było to tematem webinarów „Asertywność na pokaz?” i „Badania na pokaz – czyli sztuczki nieuczciwych przedsiębiorców” oraz podcastu „Najdroższe garnki świata, czyli senior na pokazie”. Prezes UOKiK zachęcał także do międzypokoleniowej wymiany informacji na temat nieuczciwych praktyk handlowych, np. reklam środków pseudomedycznych. Ponadto, Prezes UOKiK kontynuował rozpoczętą w 2022 r. ogólnopolską kampanię informacyjną „Stracisz dane – stracisz pieniądze!”, w ramach której m.in. w TVP i Polskim Radiu emitowane były w dwa spoty (dostępne na stronie Stracisz dane, stracisz pieniądze!), ostrzegające konsumentów przed metodami działania oszustów wyłudzających dane, w tym metodami stosowanymi wobec osób starszych i często nieświadomych zagrożeń. W ramach ww. kampanii również prowadzono webinary („Na co uważać, żeby nie stracić danych i pieniędzy”). UOKiK na bieżąco publikował materiały prasowe o działaniach na rzecz walki z nieuczciwymi praktykami, których ofiarami padają często osoby starsze. Komunikował m.in. informacje o zarzutach dla spółki, oferującej bezpłatne badania, które w istocie mają charakter handlowy i podczas których konsumenci mogą zostać wprowadzeni w błąd na temat stanu swojego zdrowia. 83 Spis tabel i wykresów Tabela 1 Oferta Parków Narodowych ...................................................................................................................................13 Tabela 2 Liczba ośrodków wsparcia, które zostały utworzone w 2023 r. w ramach Programu Senior+ ...43 Tabela 3 Sport Dla Wszystkich 2023 .....................................................................................................................................54 Wykres 1 Wartość rozliczonych świadczeń w programie Profilaktyka 40 PLUS (w zł) ...................................74 Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Według stanu na 2023 r. 1 podział administracyjny Polski obejmował: 16 województw, w tym 314 powiatów, 66 miast na prawach powiatu oraz 2 477 gmin. W porównaniu do 2022 r. w grupie 2 477 gmin spadek liczby mieszkańców nastąpił w 1 877 jednostkach (75,8% gmin). W 17 gminach liczba mieszkańców nie uległa zmianie, w pozostałych 583 jednostkach wystąpił wzrost liczby mieszkańców. Wykres 1 Liczba gmin w 2023 r. Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2023 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. świętokrzyskie (29,3%) i woj. łódzkie (28,8%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 24,2%). Zjawisko to obrazuje poniższy wykres. 1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym – stan na dzień 31 grudnia 2023 r. 2477 302 1498 677 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 Gminy ogółem, w tymMiejskieWiejskieMiejsko-wiejskie 2 Wykres 2 Udział osób w wieku 60 lat i więcej w populacji poszczególnych województw (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 27,2% 26,7% 27,4% 26,8% 28,8% 24,2% 24,7% 27,9% 25,4% 26,7% 24,4% 28,0% 29,3% 26,4% 24,6% 27,9% 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubeskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 3 Spis treści 1.1Województwo dolnośląskie .....................................................................................................................................4 1.2Województwo kujawsko-pomorskie .................................................................................................................12 1.3Województwo lubelskie..........................................................................................................................................18 1.4Województwo lubuskie...........................................................................................................................................24 1.5Województwo łódzkie .............................................................................................................................................29 1.6Województwo małopolskie ...................................................................................................................................36 1.7Województwo mazowieckie .................................................................................................................................42 1.8Województwo opolskie...........................................................................................................................................46 1.9Województwo podkarpackie ................................................................................................................................51 1.10Województwo podlaskie ........................................................................................................................................55 1.11Województwo pomorskie ......................................................................................................................................62 1.12Województwo śląskie ..............................................................................................................................................68 1.13Województwo świętokrzyskie .............................................................................................................................76 1.14Województwo warmińsko-mazurskie ..............................................................................................................82 1.15Województwo wielkopolskie................................................................................................................................89 1.16Województwo zachodniopomorskie .................................................................................................................95 Spis tabel ....................................................................................................................................................................................103 4 1.1 Województwo dolnośląskie Tabela 1 Karta województwa dolnośląskiego za 2023 r. 2 WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE Liczba gmin169 Liczba powiatów26 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia19 947 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem289773728880332879271 w tym w wieku 60 lat i więcej775163777533782366 60–64 lata201063189218177765 65–69207037205650204681 70–74166646173679177604 75–797680988210102493 80–84610555816556270 85 lat i więcej625536261163553 Noworodek płci męskiej – 71,4 Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 79,5 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,5 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,331,332,4 Współczynnik zgonów13,912,511,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat1 409Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat133 Ogółem 15-89 lat1 366Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat130 Ogółem 15-89 lat940Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat624 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat60,0 2 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 5 w tym w wieku 60-89 lat17,6 Ogółem 15-89 lat58,2Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat17,2 Ogółem451 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 451 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 404 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 28 Ogółem53Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata4,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury512,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 39,1 Renty rodzinne90,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury28,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,1 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne1,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie dolnośląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2739,90 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 53,2% i 30,0%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1849,29 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,2%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 56,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,7%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 82,7 m2. 6 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2030 Dolnośląska Strategia Integracji Społecznej (DSIS) Działania na rzecz osób starszych Samorząd Województwa Dolnośląskiego kontynuował działania na rzecz seniorów. 1.W ramach funkcjonowania Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego realizowano następujące przedsięwzięcia: przedstawienie informacji o środkach przeznaczonych przez Samorząd Województwa Dolnośląskiego na realizację zadań z zakresu wsparcia osób starszych; włączenie Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego do opracowania nowego statutu Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego; ustalenie dla członków Rady Seniorów zasad zwrotu kosztów podróży na posiedzenia; wsparcie organizacyjne Rady Seniorów oraz powołanych Zespołów Zadaniowych; prowadzenie zakładki Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego na stronie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego; prowadzenie fanpage Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego na Facebook’u. Zarząd Województwa Dolnośląskiego ogłosił: 1.Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych dotyczących prowadzenia działań aktywizujących dolnośląskich seniorów w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na: prowadzeniu działań zapewniających wsparcie psychologiczne i środowiskowe seniorów, w tym wsparcie seniorów w sytuacjach kryzysowych, jako formy przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu; wzmacnianiu różnych form aktywności i kompetencji seniorów, w tym również działań mających na celu przeciwdziałanie defaworyzacji oraz działań międzypokoleniowych; działaniach edukacyjnych mających na celu wykształcenie zachowań i postaw prozdrowotnych seniorów, promocję aktywnego i zdrowego stylu życia; zdobyciu oraz podnoszeniu kompetencji cyfrowych, zwiększaniu wiedzy w zakresie bezpiecznego poruszania się i komunikacji w sieci, w tym korzystaniu z usług e-administracji. 2.Otwarty konkurs ofert z zakresu asystentury osób starszych w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na udostępnieniu usług asystenckich tj. wsparcie seniorów w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego niezbędnych do aktywnego funkcjonowania społecznego (np. wsparcie w przemieszczaniu się m.in. do lekarza, punktów usługowych i innych miejsc publicznych oraz asysta w tych miejscach, spędzanie czasu wolnego, w tym wsparcie podczas zajęć kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, turystycznych itp.) oraz opieki wytchnieniowej tj. czasowa usługa opiekuńcza nad osobą niesamodzielną, świadczone w zastępstwie za opiekuna faktycznego w związku z zaistniałym zdarzeniem losowym, potrzebą załatwienia spraw dnia codziennego lub odpoczynkiem opiekuna faktycznego, pomoc w drobnych pracach domowych. Usługi asystenta w szczególności polegały na pomocy uczestnikom zadania w aktywizacji Seniora w miejscu jego zamieszkania (np. przy wspólnej rozmowie, wspólnym czytaniu, przygotowywaniu posiłku itd.); wyjściu na spacer, powrocie oraz dojazdach w wybrane przez uczestnika zadania miejsce (np. dom, placówki kulturalne, świątynie, placówki służby zdrowia); wyjściu na zajęcia rehabilitacyjne; zakupach z aktywnym udziałem uczestnika przy ich realizacji, załatwianiu spraw urzędowych, 7 nawiązywaniu kontaktu/współpracy z różnego rodzaju instytucjami i organizacjami; korzystaniu z dóbr kultury (muzeum, teatr, kino, galerie sztuki etc.). 3.Otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego pn. „Mobilna Akademia Nestora” w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na opracowaniu koncepcji, organizacji, a także przeprowadzeniu Mobilnej Akademii Nestora w 2023 r. poprzez organizację wykładów/prelekcji z przedstawicielami świata nauki m.in. w obszarach: nauk humanistycznych (np. historia, literatura, literaturoznawstwo, historia sztuki, geografia, archeologia, kulturoznawstwo, filozofia); nauk ścisłych (np. astronomia, informatyka, fizyka, matematyka); nauk medycznych (np. profilaktyka zdrowotna, zdrowie publiczne, psychologia, kardiologia, zagadnienia medyczne chorób wieku senioralnego, w tym chorób otępiennych); nauk społecznych (np. socjologia, politologia, psychologia, prawo, etnografia, nauki o bezpieczeństwie); nauk przyrodniczych (np. ochrona środowiska, ekologia, biologia, weterynaria, dobrostan zwierząt, ogrodnictwo i ochrona roślin, żywienie człowieka); nauk ekonomicznych (np. ekonomia, finanse, bankowość, zarządzanie). Ponadto: 4.Udzielono i przekazano pomoc finansową z budżetu Województwa Dolnośląskiego 33 Jednostkom Samorządu Terytorialnego w ramach Programu Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku. Celem Programu było podnoszenie kompetencji członków rad seniorów, wymiana dobrych praktyk między radami seniorów, uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim, określenie potrzeb rad seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym, budowanie i rozwój polityki senioralnej na Dolnym Śląsku, integracja i aktywizacja osób starszych, a także zapobieganie ich wykluczaniu oraz udzielenie gminom, powiatom z terenu województwa dolnośląskiego pomocy finansowej przeznaczonej na realizację własnych zadań bieżących gmin/powiatów, będących inicjatywą rad seniorów. 5.Udzielono 41 dotacji, których celem była m.in. integracja i aktywizacja dolnośląskich seniorów, wzmacnianie ich kompetencji, wsparcie psychologiczne i informatyczne. 6.Udzielono 15 dotacji celowych z przeznaczeniem na wsparcie seniorów działających w Uniwersytetach Trzeciego Wieku przy dolnośląskich publicznych uczelniach wyższych. 7. Współorganizacja wraz z TOYOTĄ konferencji w fabryce TOYOTA pt. „Współpraca między pracownikami a pracodawcą, jako czynnik determinujący inkluzywności stanowisk pracy”. Podczas konferencji została omówiona sytuacja osób starszych na dolnośląskim rynku pracy, zarzadzanie wiekiem, jako czynnik ochrony zdrowia starszych pracowników oraz stosowane praktyki w zakładach pracy z perspektywy pracownika, a także została zaprezentowana ewolucja na rynku pracy, a także inkluzywność w opiece profilaktycznej nad pracownikami. Pracownicy TOYOTY - fabryki w Wałbrzychu zaprezentowali uczestnikom usprawnienia i udogodnienia na stanowiskach pracy. 8.W związku nowelizacją ustawy o samorządzie województwa regulującą między innymi funkcjonowanie wojewódzkich rad seniorów, Zarząd Województwa Dolnośląskiego Uchwałą nr 7308/VI/23 z dnia 9 sierpnia 2023 r. skierował do konsultacji społecznych projekt „Statutu Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego”. 9.Zorganizowano i przeprowadzono cykl forów Rad Senioralnych. Odbyły się one w czterech subregionach: jeleniogórskim, legnickim, wałbrzyskim oraz wrocławskim. Ich celem była wymiana wiedzy i doświadczeń Rad Seniorów w ramach subregionu, w zakresie prowadzonych działań na rzecz osób starszych, wymiana dobrych praktyk, integracji lokalnych Rad Seniorów, a także określenie potrzeb Rad Seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym. Wydarzenia dotyczyły zwiększenia świadomości seniora w aspekcie kreowania swojego życia oraz 8 świadomości społecznej w zakresie wiedzy dot. „zdrowego starzenia się” oraz tematyka społecznej partycypacji, jako narzędzia w dialogu z samorządem. Podczas Forum Rady Seniorów z Dolnego Śląska przedstawiły dobre praktyki, czyli jak współpracowali z lokalnymi samorządami i partnerami społecznymi, a także o współpracy międzypokoleniowej. 10. Zorganizowano i przeprowadzono III Dolnośląskie Forum Rad Seniorów, którego celem była wymiana wiedzy i doświadczeń Rad Seniorów z Dolnego Śląska w zakresie prowadzonych działań na rzecz osób starszych, wymiana dobrych praktyk, integracja dolnośląskich Rad Seniorów, czy szeroko rozumiane uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim oraz określenie potrzeb Rad Seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym. Podczas wystąpień oraz warsztatów w trakcie Forum poruszono tematykę szans i zagrożeń jakie niesie dla człowieka sztuczna inteligencja, dobrostanu osób starszych, współpracy samorządów z radami seniorów oraz motywacji do aktywnego działania seniorów. Wydarzenie odbyło się w Subregionie Wrocławskim, w którym udział wzięło ponad 240 osób. 11. Wręczono Nagrody Marszałka Województwa Dolnośląskiego im. Krystyny Lasek „Społecznik Roku”. Celem Konkursu było promowanie działań najlepszych dolnośląskich organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów, najlepszych rad seniorów działających na Dolnym Śląsku oraz osób fizycznych działających na rzecz osób starszych, a także promowanie inicjatyw społecznych, tworzenie pozytywnego wizerunku organizacji pozarządowych, rad senioralnych i osób fizycznych działających na rzecz seniorów oraz podkreślanie rangi podejmowanych przez nie działań; 12. Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej w 2023 r. kontynuował realizację Wojewódzkiego Program „NESTOR”, którego celem jest aktywizacja osób starszych oraz zwiększenie ich roli w życiu społecznym. Organizacja biletów wstępu dla Dolnośląskich Seniorów w ramach Wojewódzkiego programu „Nestor” na organizację wydarzeń kulturalnych w sezonie 2024 r. Łączna ilość biletów wynosi - 1641. Poniżej instytucje, z którymi zostały zawarte umowy to: Narodowe Forum Muzyki we Wrocławiu - 519 sztuk; Teatr Polski we Wrocławiu – 110 voucherów; Teatr Dramatyczny im. J. Szaniawskiego w Wałbrzychu – 100 voucherów; Teatr im H. Modrzejewskiej w Legnicy - 100 voucherów; Filharmonia Dolnośląska w Jeleniej Górze – 100 biletów; Dolnośląskie Centrum Filmowe we Wrocławiu – 512 biletów; Stowarzyszenie „Artyści Na Bruku” – 200 voucherów. 13. Prowadzenie na stronie internetowej DOPS bazy podmiotów i organizacji działających na rzecz seniorów w obszarach form wsparcia opiekuńczego, zdrowotnego, rehabilitacyjnego, prawnego, psychologicznego, rekreacyjnego i kulturalnego wg układu powiatowego i gminnego. 14. Przeprowadzenie cyklu 10 szkoleń specjalistycznych wraz z materiałami dydaktycznymi dla nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych (osób świadczących rodzinne usługi opiekuńcze) pt. „Jak opiekować się osobą starszą w domu? – aspekt praktyczny”. W szkoleniu wzięło udział łącznie 185 osób. Szkolenie było bardzo dobrze odbierane przez uczestników. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat Wrocławski „Poprawa bezpieczeństwa seniorów – Koperty Życia” – projekt socjalny zrealizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie we Wrocławiu we współpracy z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Mietkowie. Koperta Życia to karta informacyjna, na której zapisuje się aktualne informacje dotyczące zdrowia (grupa krwi, przebyte choroby, uczulenia, przyjmowane leki), czy kontakt do bliskiej osoby, którą 9 należy powiadomić w nagłych sytuacjach. Kopertę życia przechowuje się w lodówce, a informację o tym umieszcza się na drzwiach mieszkania. Powiat Wołowski W 2023 r. kontynuowany był 2,5 letni projekt międzypokoleniowy pt. „Rada Dialogu Międzypokoleniowego w Powiecie Wołowskim”, w ramach którego zorganizowane zostały 3 debaty społeczne: Mam głos – jak go wykorzystać, Ekologia – moda czy konieczność we współczesnym świecie oraz prawa i obowiązki obywatelskie. Do organizacji debat włączone zostały szkoły ponadpodstawowe z terenu powiatu, środowiska młodzieżowe i senioralne. Z inicjatywy rad odbyła się konferencja Open Space pt. „Potrzeby Powiatu Wołowskiego”. Zarówno młodzież, jak i seniorzy byli organizatorami Dnia Międzypokoleniowego. Gmina m. Wrocław 1. „Program promocji zdrowia psychicznego oraz wsparcia dla osób z problemami zdrowia psychicznego u osób z doświadczeniem choroby psychicznej”. Celem programu było wzmacnianie zdrowia psychicznego u osób z grup wysokiego ryzyka, przeciwdziałanie kryzysom psychicznym oraz wykluczeniu społecznemu osób z doświadczeniem choroby psychicznej, poprawa jakości życia osób z doświadczeniem choroby psychicznej, a także wsparcie dla ich rodzin i opiekunów. W programie uczestniczyło około 180 seniorów. 2. „Program wsparcia osób z zespołami otępiennymi i zaburzeniami psychogeriatrycznymi oraz ich rodzin i opiekunów”. Działaniami korekcyjno – wspierającymi objęto 475 osób po 60 roku życia, u których wystąpiły problemy psychogeriatryczne. W ramach programu prowadzone były grupy wsparcia, warsztaty, zajęcia aktywności ruchowej oraz psychoedukacyjne (indywidualne i grupowe). Ze wsparcia psychologicznego przeznaczonego dla opiekunów osób z zaburzeniami psychogeriatrycznymi skorzystało ponad 130 osób. Przeprowadzono także cykl wykładów dla seniorów pod nazwą „Kiedy zapominanie przeradza się w chorobę”, z których skorzystało 290 osób. 3. Program wsparcia rodzin/opiekunów w opiece nad osobami przewlekle i nieuleczalnie chorymi przebywającymi w środowisku domowym, którego celem było wspieranie procesu leczenia, rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia. Zapewniono 55 osobom niesamodzielnym, przewlekle i nieuleczalnie chorym opiekę pielęgnacyjną w ramach tzw. Łóżek Wytchnienia. W programie wzięło udział 115 osób. 4. Wrocławskie Centrum Seniora - w realizowanych projektach w 2023 r. wzięło udział około 15 tysięcy osób. Zorganizowano m. in.: Dni Babci i Dziadka, Dni Seniora, Akademię Rozwoju Seniora, Szkołę Liderów, Strefa 55+, Radiowy Klub Seniora, Kalejdoskop Seniora, Mistrzostwa Senioralne w nordic walking i biegach o Puchar Komendanta Miejskiego Policji pod Patronatem Honorowym Prezydenta Wrocławia, I Senioralny Festiwal Piosenki Artystycznej, Wrocławskie Filmowe Centrum Seniora, Akademię Dojrzałej Przedsiębiorczości. Kontynuowano współpracę z Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu oraz Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie w ramach projektu CITY &CO „City&Co: Older Adults Co-Creating a Sustainable Age-friendly City”. Międzynarodowy zespół badawczy (Haga, Wrocław, Kraków, Bukareszt) wraz z seniorami stworzył aplikację oraz wypracował standard, jakim powinny charakteryzować się miasta przyjazne wszystkim pokoleniom. Gmina Polkowice „Polkowicka Złota Rączka Plus” - w 2023 r. – zadanie skierowane do samotnych mieszkańców gminy Polkowice, niepracujących zawodowo i mających powyżej 65 lat lub prowadzących wspólne gospodarstwo domowe z osobą w wieku powyżej 65 r.ż., dotyczy też osób samotnych, które opiekują się osobą niepełnosprawną, zapewniło bezpłatną pomoc w drobnych pracach i usterkach domowych 102 seniorom. Wykonano 150 usług naprawczych. 10 Gmina m. Dzierżoniów Projekt „Seniorzy-Seniorom” – akcja umożliwiła bezpłatne wypożyczenie sprzętu seniorom, którzy na swoje dysfunkcje potrzebują wsparcia w postaci wyposażenia w kule, wózki, balkoniki oraz inny niezbędny sprzęt. Wypożyczalnia sprzętu do rehabilitacji była bezpłatna dla wszystkich osób po 60 roku życia. Projekt został zrealizowany przy Dziennym Domu Senior+ w Dzierżoniowie. Gmina m. Kłodzko Czasopismo „Głos Seniora”. Tematyka czasopisma dotyczy mody, zdrowia, rekreacji, miłości po 60-tce, przyrody, bezpieczeństwa, polityki senioralnej, porad zdrowotnych, kulinarnych itp. Są tam także liczne konkursy, w których udział biorą seniorzy. Miesięcznik przekazywany jest do Stowarzyszeń zrzeszających seniorów, Klubów Seniora oraz indywidualnym seniorom zgłaszającym się w celu otrzymania Karty Seniora. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Powiat Głogowski Projekt: „O godność osób starszych i niepełnosprawnych”, realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Głogowie – w ramach Programu Osłonowego „Wspieranie Jednostek Samorządu Terytorialnego w Tworzeniu Systemu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie” – edycja 2023, współfinansowanego ze środków MRiPS. Projekt był inicjatywą mającą na celu poprawę życia seniorów ale i podniesienie świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy stosowanej wobec osób starszych i niepełnosprawnych na terenie Powiatu Głogowskiego. Jednym z działań była edukacyjna kampania przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych w środkach masowego przekazu na terenie Powiatu Głogowskiego (w okresie od września do grudnia 2023 r.) w postaci: 360 odsłon spotu reklamowego w telewizji lokalnej, 40 spotów w lokalnym radio, miesięcznej emisji na telebimie w centrum miasta oraz reklamy w lokalnych gazetach. Opracowano oraz rozpowszechniono ponad 2000 plakatów i ulotek, a także 1000 sztuk poradników i kalendarzy podejmujących tematykę przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych, które zostały rozkolportowane na terenie Powiatu Głogowskiego. Gmina m. Wrocław Społeczny Instytut Trzeciej Generacji, którego celem było stworzenie przestrzeni do współpracy podmiotów sektora publicznego, prywatnego, pozarządowego na rzecz utrzymania seniorów w dobrej kondycji fizycznej i psychicznej i jak najdłużej we własnym środowisku. Było to także miejsce dla osób zainteresowanych kreowaniem polityki senioralnej, dzielenia się swoją wiedzą i doświadczeniem. Niezwykle innowacyjnym mini projektem była „Cyfrowa przestrzeń bez barier”, w którym podmioty biznesowe w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu wspierały seniorów w zakresie ich kompetencji cyfrowych. W ramach Instytutu realizowane były takie działania jak m. in.: organizacja edukacji dla osób starszych (język angielski, niemiecki, prelekcje zdrowotne, prawne), poradnictwo dla seniorów (prawne, psychologiczne, socjalne, cyfrowe), monitorowanie badań, działań, dobrych praktyk na rzecz seniorów, stworzenie przestrzeni partycypacji seniorów, stworzenie platformy wymiany wiedzy i doświadczeń (środowisko nauki i praktycy) – konferencje, spotkania, seminaria, fora, szkolenia (z udziałem naukowców, praktyków, studentów, przedstawicieli instytucji), współpraca z biznesem. Instytut wspierał także i integruje instytucje i podmioty działające na rzecz seniorów na terenie miasta. Gmina Świdnica „Świdnickie Jaskółki” - realizacja projektu została zakończona w dniu 31 marca 2022 r. Jej głównym celem było włączanie osób bezdomnych w wieku senioralnym do uczestnictwa w projekcie 11 z dofinansowaniem z UE pn. „Świdnickie Jaskółki” – pobyt w mieszkaniu wspieranym, wsparcie specjalistów, udział w treningach: zarządzanie budżetem, zarządzanie gospodarstwem domowym, higiena osobista. Od 1 kwietnia 2022 r. projekt znajduje się w okresie trwałości. Gmina m. Wałbrzych Z inicjatywy Rady Seniorów założono na oficjalnej stronie internetowej Urzędu Miejskiego w Wałbrzychu nową zakładkę pn. Aktualności seniorów, w której zamieszczane są najważniejsze informacje dotyczące wałbrzyskiego środowiska senioralnego oraz wydarzeń dedykowanych najstarszym mieszkańcom. 12 1.2 Województwo kujawsko-pomorskie Tabela 2 Karta województwa kujawsko-pomorskiego za 2023 r. 3 WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE Liczba gmin144 Liczba powiatów19 powiatów i 4 miasta na prawach powiatów Informacje o regionie Powierzchnia17 971 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 201772020068761996003 w tym w wieku 60 lat i więcej 522951527289532539 60–64 lata 140930134658128591 65–69 135239137233138236 70–74 109186111967114166 75–79 565836292870720 80–84 416624081240209 85 lat i więcej 393513969140617 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 73,3 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 78,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,93031,1 Współczynnik zgonów 141211,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 936 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 72 Ogółem 15-89 lat 900 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 71 Ogółem 15-89 lat 674 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 435 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 58,1 3 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 13 w tym w wieku 60-89 lat 14,2 Ogółem 15-89 lat 55,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14 Ogółem 314 osoby nieposzukujące pracy - razem 314 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 288 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 18 Ogółem 54,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,9 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 316,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 38,5 Renty rodzinne 65,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 52 Renty z tytułu niezdolności do pracy 12,2 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,4 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie kujawsko-pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2534,15 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 52,0% i 33,6%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1631,42 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,5% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,8%, a na zdrowie – 5,2%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 45,8% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 49,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,1%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,47. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 14 81,3 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2030 Strategia Polityki Społecznej Województwa Kujawsko- Pomorskiego do roku 2030 Regionalny plan rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2023-2024 (RPDI) Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 (RPO WK-P) Działania na rzecz osób starszych „Program zapobiegania upadkom dla seniorów w województwie kujawsko-pomorskim”. Głównym celem programu jest zmniejszenie liczby upadków i urazów wśród osób po 60 roku życia uczestniczących w programie poprzez poprawę sprawności fizycznej oraz wykształcenie nawyków systematycznych ćwiczeń fizycznych wśród uczestników programu, zwiększenie wiedzy uczestników programu dotyczącej wpływu aktywności fizycznej na zdrowie, a także zwiększenie liczby trenerów przygotowanych do pracy z osobami powyżej 60 r.ż. W 2023 r. programem zostało objętych łącznie 911 seniorów. „Kujawsko-Pomorski Program Badań Przesiewowych w Kierunku Tętniaka Aorty Brzusznej” w zakresie przeprowadzania badań przesiewowych (USG aorty brzusznej). Celem programu jest zwiększenie wczesnej wykrywalności tętniaków aorty brzusznej, zmniejszenie śmiertelności związanej z pękniętym tętniakiem aorty brzusznej oraz zwiększenie wiedzy mieszkańców regionu na temat tętniaka aorty brzusznej i czynników ryzyka. Program skierowany jest do mężczyzn w wieku 65-74 lata, palących papierosy, będących mieszkańcami województwa kujawsko-pomorskiego. W 2023 r. programem objęto 927 osób. Innowacyjny projekt „Kujawsko–Pomorska Teleopieka”. Projekt realizowany jest przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Toruniu i skierowany do osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, tj. takich, które ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność wymagają opieki lub wsparcia w związku z niemożnością samodzielnego wykonania co najmniej jednej z podstawowych czynności dnia codziennego. Poza tym, „Kujawsko–Pomorska Teleopieka” to system opiekuńczo- ratunkowy, który składa się z tzw. bransoletki życia umożliwiającej szybkie wezwanie pomocy w sytuacji zagrażającej zdrowiu lub życiu (np. upadku) oraz centrum operacyjnego, w którym odbierane są sygnały alarmowe od podopiecznych 7 dni w tygodniu 24 godziny na dobę. Gromadzone przez system dane medyczne o podopiecznych – informacje o przebytych i przewlekłych chorobach oraz przyjmowanych lekach – mogą być pomocne lekarzom i ratownikom, niosącym im pomoc w sytuacjach nagłego pogorszenia się stanu zdrowia. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Świecie W 2023 r. uruchomiono 14 mieszkań wspomaganych, dysponujących 36 miejscami w nowo wybudowanym bloku. W mieszkaniach tych świadczy się usługi bytowe, pracę socjalną oraz pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu i realizacji kontaktów społecznych, celem utrzymania lub rozwijania niezależności osoby na poziomie jej psychofizycznych możliwości. Architektura mieszkań została dostosowana do potrzeb osób starszych oraz z niepełnosprawnościami. Mieszkania zostały również wyposażone w niezbędne meble oraz sprzęty. W II połowie 2023 r. gmina otworzyła kolejny ośrodek wsparcia dla seniorów tj. Dzienny Dom Pomocy znajdujący się na parterze budynku Mieszkań Wspomaganych. Wsparcie kierowane jest do grupy około 30 osób. Jest to miejsce zapewniające mieszkańcom zarówno mieszkań wspomaganych jak i mieszkańcom gminy poczucie bezpieczeństwa, organizację czasu wolnego i możliwość rozwoju własnych 15 zainteresowań. Placówka oferuje m.in.: wyżywienie (codzienne śniadania i obiady), terapię zajęciową – zajęcia plastyczne, informatyczne, kulinarne, rękodzielnicze, gimnastykę. W ośrodkach wsparcia odbywają się różnorodne imprezy kulturalne, uroczystości oraz spotkania okolicznościowe, np. z okazji świąt. Mieszkańcy mieszkań wspomaganych oraz osoby korzystające z Dziennego Domu Pomocy mogą liczyć na pomoc wykwalifikowanej kadry (medycznej, terapeutycznej, psychologicznej). Gmina Lubicz Centrum Opiekuńczo – Mieszkalne w Gronowie w Gminie Lubiczu powstało w ramach ogłoszonego przez MRPiPS Programu „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, finansowanego z Funduszu Solidarnościowego. Oferta COM adresowana jest do mieszkańców z terenu całej gminy. Jest to pierwszy na terenie gminy obiekt dedykowany ściśle osobom niepełnosprawnym, w tym osobom z demencją i chorobą Alzheimera. Placówka dysponuje 20 miejscami dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (lub orzeczeniem równoważnym), stwarzającego im warunki do pobytu dziennego (10 miejsc) lub całodobowego (10 miejsc) oraz służącego stymulowaniu kompetencji społecznych, wpływowi na procesy uspołecznienia i nawiązywanie relacji interpersonalnych. Gmina Łabiszyn „Poranki dla Seniorów” organizowane w ramach działalności Łabiszyńskiego Domu Kultury. To działania, których głównym celem jest aktywizacja społeczna i organizacja czasu wolnego mieszkańcom Gminy Łabiszyn w jesieni życia. W 2023r. odbyły się 64 poranki. Seniorzy biorą udział w różnego rodzaju aktywnościach tematycznych (warsztaty, wyjazdy plenerowe, spotkania z ciekawymi ludźmi, nowe technologie, prezentacja swoich pasji itp.). Działania prowadzą głównie etatowi pracownicy instytucji angażując do tego niewielkie środki finansowe. Gmina Solec Kujawski Uniwersytet Trzeciego Wieku. Obecnie grupę soleckich słuchaczy tworzy ponad 150 osób. Działalność uniwersytetu to nie tylko odbywające się w cyklu dwutygodniowym wykłady. To także szeroka oferta kulturalna organizowana przez bibliotekę. Wśród działań kulturalno-towarzyskich są inicjatywy związane ze świętowaniem Dnia Babci i Dziadka, Dnia Kobiet, Dni Seniora i wiele innych okolicznościowych wydarzeń. We współpracy z Soleckim Centrum Kultury biblioteka organizuje wyjścia do kina, udział w spektaklach teatralnych, koncertach itp. Biblioteka współorganizuje także wyjazdy do instytucji kultury w Bydgoszczy np. filharmonii, opery, teatru. Seniorski Dyskusyjny Klub Książki – działając w obszarze promocji czytelnictwa biblioteka stwarza przestrzeń dla seniorów do dzielenia się swoimi odczuciami związanymi z czytanymi dziełami. Okazją do tego są comiesięczne spotkania seniorskiego Dyskusyjnego Klubu Książki. Soleccy seniorzy biorą także udział w wydarzeniach organizowanych przez bibliotekę. Są to m.in. spotkania autorskie czy ogólnopolskie akcje czytelnicze m.in. Narodowe Czytanie. Zajęcia rozwojowe – tworząc przestrzeń przyjazną użytkownikowi w ofercie biblioteki znajdują się także zajęcia dla seniorów. Obecnie realizują zajęcia „Zamyśleni”. W ich ramach seniorzy rozwiązują zagadki logiczne. Działanie to ma zapewnić rozwój funkcji poznawczych oraz ćwiczenie szarych komórek. Rajd Odjazdowy Bibliotekarz - jest to działanie kierowane do szerokiego grona odbiorców. Rokrocznie w wydarzeniu bierze także udział grupa seniorów. Rajd Odjazdowy Bibliotekarz to inicjatywa dla fanów dwóch kółek, którzy chcą aktywnie spędzić czas i wspólnie z biblioteką poznawać Solec Kujawski i okolice. W ramach tego wydarzenia nawiązana jest współpraca z Muzeum Solca im. Księcia Przemysła oraz Klubem Turystów Rowerowych Torpedo. Projekty zewnętrzne „Klik w kulturę” – w działaniach bibliotecznych poszukiwano także środków zewnętrznych. W obszarze pracy z seniorami pozyskano środki na realizację projektu Klik w kulturę. 16 W jego ramach przeszkolono w obszarze obsługi komputera grupę ponad 20 seniorów. W ramach tych zajęć tajniki pracy z komputerem poznało ponad 100 soleckich seniorów. Pogotowie książkowe. To inicjatywa polegająca na dostarczaniu książek do osób starszych, chorych, takich, które same nie mogą przyjść do biblioteki i skorzystać z naszej oferty. Tak szeroki zakres działań sprawia, że przeciwdziałamy wykluczeniu społecznemu, edukacyjnemu, kulturalnemu, cyfrowemu seniorów. Miasto Bydgoszcz Program Aktywności Lokalnej dla Miasta Bydgoszczy na lata 2018 – 2025. Założeniem programu jest podniesienie kompetencji społecznych, osobistych Seniorów, przeciwdziałanie ich marginalizacji i wykluczeniu społecznemu. Przykładowe działania środowiskowe: „Senior się dowie, gdy mu pracownik socjalny podpowie” – przedsięwzięcie ma na celu merytoryczne wyjaśnienie zawiłości, pojawiających się w tematyce spraw socjalnych, zdrowotnych. Niejednokrotnie zostaje wzbogacone obecnością przedstawicieli branży medycznej, instytucji publicznych. W Dziale Pomocy Środowiskowej Nr 6 założono ogród, prowadzono nasadzenia roślin, które pielęgnowane są przez osoby starsze. Jest to miejsce spotkań integracyjnych, budowania więzi z naturą i drugim człowiekiem, poznawania nowych osób, ale także wykonywania ćwiczeń fizycznych, zajęć plastycznych, spotkań i pogadanek między innymi z przedstawicielami służby zdrowia. Bydgoska karta seniora 60+. Program działający od 2016 r. ma na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu seniorów poprzez aktywizację życiową tej grupy. Łącznie ponad 160 podmiotów oferuje posiadaczom kart zniżki na wybrane usługi oraz produkty. Warto wspomnieć, że od 2018 r. funkcjonuje „Metropolitalna Karta Seniora 60+”, jako projekt analogiczny, realizowany przez gminy zrzeszone w Stowarzyszeniu Metropolia Bydgoszcz. Bydgoska koperta życia - zainicjowany w 2016 r. program skierowany jest głównie do samotnych osób starszych oraz przewlekle chorych. W 2023 r. wydano około 1 700 kopert życia. Osiedlowe Centra Seniora „Bydgoszcz Seniorom” - idea tego projektu jest taka, aby aktywizacja seniorów dostępna była jak najbliżej ich miejsca zamieszkania – zaplanowano stałe rozszerzanie tej sieci osiedlowych centrów. Bydgoskie Dni Seniorów - coroczne obchody z okazji Bydgoskiego Dnia Seniora odbyły się w dniach 20—21 października 2023 r. Organizatorami obchodów są: Miasto Bydgoszcz, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy, Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów oraz Bydgoska Rada Seniorów. W ramach obchodów zaplanowano konferencje i warsztaty pn.: „Senior - menadżer ds. własnego bezpieczeństwa”, a także usług elektronicznych świadczonych przez ZUS oraz zmian w przepisach ubezpieczeniowych. Seniorzy mieli również możliwość wzięcia udziału w lekcji samoobrony, kursie pierwszej pomocy, warsztatach fotograficznych Na przybyłych gości czekały również punkty konsultacyjne takie jak: indywidualne konsultacje z dietetykiem, biologiem, Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Narodowym Funduszem Zdrowia, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Bydgoską Radą Seniorów oraz Biurem Aktywności Społecznej. Obchody zakończyły się uroczystą galą, podczas której wręczono wyróżnienia, dla osób szczególnie zasłużonych w pracy na rzecz bydgoskich seniorów. W wydarzeniu wzięło udział ponad 200 seniorów. Dział senioralny w gazecie „Bydgoszcz Informuje” - dyrektywa dostępności. W comiesięcznym informatorze miejskim „Bydgoszcz Informuje” wprowadzono dział dla seniorów, a także publikowany jest każdorazowo numer telefonu informacyjnego dla seniorów, obsługiwany przez Biuro Aktywności Społecznej Urzędu Miasta Bydgoszcz. 17 Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Brześć Kujawski Kąpiele w lesie (realizowane w ramach działalności Klubu Senior+) to prozdrowotna, salutogenna praktyka łącząca z naturą, która ma na celu poprawę samopoczucia, złagodzenie stresu i zachęcenie do relaksu. U jej podstaw leżą: zasady uważności, zachęcające do otwarcia zmysłów na leśną atmosferę, powolny spacer po lesie, wdychanie leśnego powietrza i wspieranie emocjonalnego połączenia z krajobrazem. Regularne kąpiele pozytywnie oddziałują na stan zdrowia np. obniżenie ciśnienia, redukcję poziom stresu, obniżenie poziomu kortyzolu i adrenaliny, wywołanie stan odprężenia, obniżenie poziomu cukru we krwi, pobudzenie układu immunologicznego. Gmina Solec Kujawski Biblioteka Publiczna posiada bogate doświadczenie w działaniach z obszaru edukacji ekonomicznej seniorów. Brano udział w 3 edycjach projektu: O finansach... w bibliotece. W jego ramach przeszkolono grupę ponad 70 seniorów z zakresu finansów osobistych oraz bankowości z nakierowaniem na bankowość elektroniczną. Brano także udział w międzynarodowym projekcie edukacji ekonomicznej FINLIT. Placówka była jedną z wiodących bibliotek z Polski. Biblioteka pełniła także rolę instytucji wspierającej działania seniorów w ramach projektu. 18 1.3 Województwo lubelskie Tabela 3 Karta województwa lubelskiego za 2023 r. 4 WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Liczba gmin213 Liczba powiatów20 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia25 122 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 203829920246372011047 w tym w wieku 60 lat i więcej 542899546452551825 60–64 lata 140125133904129249 65–69 136484138337138355 70–74 108086111597115159 75–79 631106910375468 80–84 485964712746356 85 lat i więcej 464984638447238 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 79,5 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,9 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,431,532,6 Współczynnik zgonów 14,912,311,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 917 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 78 Ogółem 15-89 lat 880 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 76 Ogółem 15-89 lat 705 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 441 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 56,5 4 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 19 w tym w wieku 60-89 lat 15,0 Ogółem 15-89 lat 54,3 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,6 Ogółem 303 osoby nieposzukujące pracy - razem 303 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 275 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 18 Ogółem 57,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 312,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 33,4 Renty rodzinne 52,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 97 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,9 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie lubelskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2461,44 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 53,1% i 34,6%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1558,16 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 18,2%, a na zdrowie – 5,8%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 50,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 44,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,53. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 100,8 m2. 20 Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubelskiego na lata 2021-2030 Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych na lata 2021-2025 Działania na rzecz osób starszych Projekt partnerski pn. „Polityka Senioralna EFS+”. Projekt skierowany jest do seniorów, tj. osób w wieku 65 lat i więcej – w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a także do opiekunów faktycznych osób w wieku 65 lat i więcej z województwa lubelskiego. Adresatami projektu jest także kadra bezpośrednio świadcząca usługi na rzecz seniorów w społeczności lokalnej. Głównym celem projektu jest poprawa dostępu do usług społecznych i zdrowotnych dla seniorów, w szczególności dla osób w niekorzystnej sytuacji oraz dla ich opiekunów z 36 gmin z terenu województwa lubelskiego. W ramach projektu zaplanowano przede wszystkim usługi opiekuńcze świadczone w społeczności lokalnej w formach dziennych, wsparcie opiekunów nieformalnych (m.in. poradnictwo psychologiczne i gerontologiczne), a także szkolenia kadry bezpośrednio świadczącej usługi na rzecz seniorów, pomoc prawną i doradztwo w zakresie dostępności, wypożyczalnię sprzętu rehabilitacyjnego, zakup opasek życia i pakietów bezpieczeństwa. Współpraca z Wojewódzką Radą ds. Polityki Senioralnej przy Marszałku Województwa Lubelskiego, Rada cyklicznie współpracuje z Regionalnym Ośrodkiem Polityki Społecznej w Lublinie w zakresie organizacji obchodów Wojewódzkiego Dnia Rodzin – członkowie Rady pośredniczą w kontaktach z lokalnymi artystami, zgłaszają propozycje tematyki prelekcji itp. Przedstawiciele Rady zasiadają w komisji konkursowej wyłaniającej laureatów konkursów „Gmina przyjazna Seniorom” oraz „Aktywny Senior”. Rada aktywnie włączała się w proces wprowadzania na terenie województwa lubelskiego Ogólnopolskiej Karty Seniora i stale rekomenduje ją w swoim środowisku. W 2023 r. zwołano 2 posiedzenia Rady. Wspieranie organizacji pozarządowych realizujących projekty na rzecz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu osób starszych – zlecanie zadań w ramach konkursów ofert oraz w trybie pozakonkursowym. W 2023 r. dotacja w wysokości 220 588,87 zł została przekazana 17 organizacjom, które działaniami projektowymi objęły 1 442 seniorów z terenu województwa lubelskiego. Województwo Lubelskie dofinansowało m.in. poradnictwo psychoprofilaktyczne i psychologiczne, prawne, organizację wycieczek, wyjazdów, pikników integracyjnych oraz różnorodnych warsztatów tj. fotograficznych, fizjoterapeutycznych, muzycznych, plastycznych, ogrodniczych, florystycznych, teatralnych, rękodzielniczych, kulinarnych, cyfrowych, komunikacji społecznej, obsługi urządzeń komputerowych, nauki języka angielskiego, animacji kulturalnej, gimnastyki wodnej oraz wykładów w 12 Uniwersytetach Trzeciego Wieku. Realizacja Wojewódzkiego Programu na Rzecz Osób Starszych na lata 2021 – 2025, którego celem jest m.in. poprawa jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej oraz usług społecznych, rozwój aktywności społecznej, zawodowej, kulturalnej i edukacyjnej osób starszych, a także zapobieganie zjawisku przemocy i dyskryminacji wobec osób starszych. Ogólnopolska Karta Seniora dla mieszkańców województwa lubelskiego. Program przeznaczony jest dla seniorów w wieku 60 lat i więcej zamieszkałych na terenie całej Polski, którzy dzięki posiadaniu karty mogą skorzystać z promocji przygotowanych przez partnerów programu m.in. uzdrowiska, ośrodki zdrowotno-medyczne, instytucje kulturalne, sportowe, rekreacyjne. Karta Seniora wydawana jest bezpłatnie. Ogólnopolską Kartę Seniora wydano dla 8 575 seniorów z województwa lubelskiego, w tym dla 1 268 w 2023 r. Wojewódzki Dzień Rodzin 2023. W dniu 29 sierpnia 2023 r. zorganizowano „Wojewódzki Dzień Rodzin” w Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie dla seniorów, rodzin zastępczych i rodzin adopcyjnych z województwa lubelskiego. Celem wydarzenia jest promowanie wartości rodziny, integracji międzypokoleniowej, promowanie gmin na terenie których prowadzone są cenne inicjatywy na rzecz 21 osób starszych oraz podkreślenie aktywności seniorów uczestniczących w życiu społeczności lokalnej. Podczas „Wojewódzkiego Dnia Rodzin” uhonorowani zostali laureaci konkursów pt. „Gmina przyjazna Seniorom” oraz „Aktywny Senior”. Spotkanie, w którym wzięło udział ponad 500 osób, uświetniły występy taneczne i muzyczne dzieci i młodzieży, lokalnych kapel i zespołów artystycznych. Promowanie aktywności samorządów lokalnych oraz aktywności Seniorów w środowisku lokalnym poprzez organizację konkursów. Podobnie jak w latach ubiegłych w 2023 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Lublinie ogłosił 2 konkursy: „Gmina przyjazna Seniorom” i „Aktywny Senior”. Celem konkursów jest promowanie innowacyjnych, wielozakresowych działań na rzecz osób starszych przez gminy województwa lubelskiego oraz promowanie seniorów aktywnie uczestniczących w życiu społeczności lokalnej. W kategorii „Gmina przyjazna Seniorom” nagrodzono 5 gmin oraz przyznano wyróżnienia dla 3 gmin, natomiast w kategorii „Aktywny Senior” laureatami konkursu zostały 3 osoby oraz przyznano wyróżnienia dla 4 osób. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Miejska Lubartów ,,Kartka dla Seniora” – przygotowana okolicznościowa kartka z życzeniami świątecznymi dotarła do 45 samotnych osób, korzystających z usług opiekuńczych. W okresie Świąt Wielkanocnych do życzeń dołączony był słodki upominek. W trakcie „Lubartowskiego Dnia Seniora” pracownicy MOPS w Lubartowie rozdawali przygotowane dla seniorów w poprzednim roku ,,Recepty na Bezpieczeństwo” – instruktaż postępowania w przypadku próby wyłudzeń finansowych. W 2023 r. w ramach corocznej współpracy z prywatną osobą realizowano wsparcie w formie spotkania oraz paczek dla seniorów w okresie Świąt Wielkanocnych oraz w okresie Świąt Bożego Narodzenia. Kierowano osoby do PCK w celu odbioru żywności krótkoterminowej, udziału w śniadaniu Wielkanocnym i Wigilii organizowanych w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, przy współpracy z DDPS ułatwiono dostęp do badań profilaktycznych 40+, badań słuchu. Ponadto typowano osoby do udziału w Szlachetnej Paczce, informowano o Karcie Dużej Rodziny, Ogólnopolskiej Karcie Seniora. Gmina Miejska Tomaszów Lubelski „Seniorze zmieniaj swoje miasto”. Program ten miał na celu stworzenie spójnej i kompleksowej polityki na rzecz seniorów przez seniorów w obszarze aktywności społecznej, ruchowej, rozwijania umiejętności komunikacji interpersonalnej, budowania dialogu społecznego, budowania samooceny i osiągania zamierzonych celów. Podczas realizacji w/w Programu została opracowana diagnoza. Prezentacja osiągnięć - konferencja odbyła się w grudniu 2023 r. z udziałem seniorów naszego miasta oraz wolontariuszy. Zaprezentowano m.in. opracowanie dokumentów strategicznych Miasta Tomaszów Lubelski. Ponadto w ramach projektu zaplanowano i opracowano Tomaszowską Strategię Polityki Senioralnej na lata 2024-2028. Projekt był dofinansowany ze środków rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021-2025”. Spółdzielnia socjalna „Aktywni - Kreatywni”, która m.in. świadczy usługi opiekuńcze dla osób starszych, pomagając im w codziennych czynnościach, opiece higienicznej oraz dbaniu o utrzymywanie czystości w miejscu zamieszkania, robieniu zakupów. Spółdzielnia świadczy również inne usługi, np. w formie sprzątania nagrobków, wypożyczania sprzętu, sprzątanie wnętrz. Spółdzielnia jest podmiotem osób prawnych: Miasta Tomaszów Lubelski oraz Stowarzyszenia „Nowe Miasto”. „Miejsce Przyjazne Seniorom”. Celem konkursu jest promowanie działań instytucji i organizacji, które poprzez stosowanie odpowiednich rozwiązań architektonicznych oraz oferowanie odpowiednich produktów, usług i zniżek, przyczyniają się do tego, że osoby starsze traktowane są w sposób godny, czują się potrzebne oraz dowartościowane. 22 Gmina Ułęż W porozumieniu z Lubelskim Ośrodkiem Samopomocy w Lublinie Gmina Ułęż realizowała projekt pn. „Powiat Puławski Przyjazny Seniorom”, w którym uczestniczyło ponad 90 seniorów. Uczestnicy brali udział w różnorodnych zajęciach tj. trening pamięci, warsztaty z zakresu dbałości o ciało i zdrowie, kurs wizażu, warsztaty florystyczne, warsztaty kulinarne, dietetyka, warsztaty zdrowego żywienia, rękodzieło, zajęcia językowe, zajęcia komputerowe e–senior, spotkania z radcą prawnym, psychologiem, techniki relaksacyjne, zajęcia sportowe, zajęcia ruchowe, nordic walking, warsztaty taneczne, zajęcia z gimnastyką w basenie, masażach, warsztaty i wyjazdy motywacyjno-integracyjne. Seniorzy brali też udział w wyjazdach do miejscowości takich jak: Kraków – Wieliczka, Poznań – Gniezno, Wiatrakowo w okolicach Kazimierza Dolnego, oraz na basen do Nałęczowa. Projekt pn. „Usługi indywidualnego transportu door–to- door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych w Gminie Ułęż”. W ramach projektu uczestnicy korzystali z transportu samochodem specjalnie dostosowanym do potrzeb osób starszych i z różnymi niepełnosprawnościami, w asyście. Z programu skorzystało ponad 100 osób. W ramach dostępności architektonicznej wielorodzinny budynek mieszkalny dwuklatkowy został wyposażony w wideodomofon i bezkluczykowy zamek, a także światło samozapalające i automatyczne domykacze drzwi. Dodatkowo zostały oznaczone kontrastowo poręcze i schody na klatkach schodowych. Starostwo Powiatowe w Radzyniu Podlaskim W 2023 r. starostwo przeprowadziło cykl programów oferujących seniorom szkolenia i kursy zawodowe. Celem przedsięwzięcia była pomoc seniorom w zdobywaniu nowych umiejętności, zwiększeniu ich konkurencyjności na rynku pracy i przeciwdziała wykluczeniu zawodowemu ze względu na wiek. W ramach działa uwzględniono także promocję elastycznych form zatrudnienia. Gmina Miejska Hrubieszów Gimnastyka umysłu dla seniorów - zajęcia usprawniające pamięć i koncentrację, przy zastosowaniu różnych technik doskonalenia umiejętności pamięciowych (w 43 zajęciach uczestniczyło 340 osób); „Hrubieszów - dzielimy się wspomnieniami” to cykliczne, comiesięczne spotkania polegające na prezentowaniu skanów fotografii, dokumentów i nagranych wspomnień gromadzonych w ramach Cyfrowego Archiwum Tradycji Lokalnej. Uczestnicy mogli również przynosić własne stare fotografie. Spotkania są okazją do snucia wspomnień o Hrubieszowie oraz o ludziach z nim związanych, rozpoznawania znajomych twarzy na fotografiach i opowiadania własnych historii (w 7 spotkaniach uczestniczyło 94 osoby). Ławka dla seniora – montaż ławek na traktach pieszych, służących seniorom jako miejsce odpoczynku przy przemierzaniu dłuższych tras. Miasto na prawach powiatu Lublin Projekt „Razem bezpieczniej - łączymy pokolenia w mieście Lublin” w okresie czerwiec - grudzień 2023. We współpracy z Komendą Miejską Państwowej Straży Pożarnej zorganizowano 3 tury zajęć (28 września, 5 i 10 października) dla trzech 20 osobowych grup seniorów w Interaktywnym Centrum Edukacji Przeciwpożarowej. W sumie wzięło w nich udział ok. 60 seniorów. Kolejnym elementem realizacji projektu były spotkania w siedzibie Wydziału przy ul. Leszczyńskiego 23, współorganizowane przez Centrum Interwencji Kryzysowej. Adresatami byli lubelscy seniorzy, a prelegentami psycholog oraz prawnik z Centrum Interwencji Kryzysowej. Odbyły się 4 spotkania (6, 13, 20 i 27 października), wzięło w nich udział 70 osób. Program spotkań w części psychologicznej dotyczył radzenia sobie w sytuacjach przemocy fizycznej i psychicznej, dbania o swój dobrostan psychiczny, zgłaszania przemocy i korzystania z usług pomocy psychologicznej oferowanej przez CIK. W części prowadzonej przez prawnika omówiono prawa osób pokrzywdzonych przestępstwem, prawa konsumentów, warunki 23 zawierania umów kupna i odstępowania od umowy, sporządzania ważnego testamentu i różnych innych dokumentów, w tym dotyczących rozporządzania majątkiem. Podczas wszystkich powyższych spotkań uczestnikom rozdawano tzw. koperty życia, oraz opaski odblaskowe. Powiat Rycki Turniej Kół Gospodyń Wiejskich, Stowarzyszeń i Zespołów Ludowych Powiatu Ryckiego. Edycja w 2023 r. odbyła się pod nazwą „Biesiada Góralska w Rososzy”. Impreza ma formę pikniku rodzinnego, podczas którego odbywają się m.in. koncerty, konkursy (konkurs na najładniejsze stoisko KGW, konkurs na potrawę z regionalnych produktów itp.). W plebiscycie wzięło udział około 40 kół, stowarzyszeń i zespołów ludowych z regionu, których członkowie to w większości osoby 60+. Impreza ma na celu przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, ze szczególnym uwzględnieniem społeczności małych miejscowości i wsi oraz aktywizację osób 60+ do podejmowania działań w zakresie przekazywania historii i kultury młodszym pokoleniom. Działania te integrują różne grupy wiekowe oraz umożliwiają przekazywanie wartości i tradycji. Spotkania odbywają się w szkołach, przedszkolach i miejscach publicznych, takich jak biblioteki. Seniorzy dzielą się swoimi umiejętnościami i doświadczeniami, prowadząc warsztaty rękodzieła, opowiadając historie czy ucząc dzieci dawnych gier i zabaw. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Miejska Hrubieszów Usługa „Mobilny Urzędnik” – wprowadzona przez Urząd Miasta Hrubieszów, polegająca na obsłudze Klientów poza siedzibą Urzędu. Usługa skierowana jest do osób zamieszkujących na terenie Miasta Hrubieszów, które z powodu niepełnosprawności ruchowej lub z racji starszego wieku mają problemy w poruszaniu się w stopniu uniemożliwiającym im samodzielną wizytę w Urzędzie Miasta Hrubieszów. Gmina Wohyń Gmina Wohyń regularnie organizuje z myślą o mieszkańcach, przede wszystkim seniorach, bezpłatne porady i konsultacje lekarzy specjalistów z Samodzielnych Publicznych Szpitali Klinicznych Nr 1 i 4 w Lublinie, tzw. „Białe soboty/niedziele”. Gmina Jastków Założenie i prowadzenie w mediach społecznościowych lokalnej grupy pomocowej „Widzialna ręka Jastków”. Grupa skupia mieszkańców Gminy Jastków i najbliższych okolic. W grupie można zaoferować pomoc lub uzyskać wsparcie w rozwiązaniu konkretnych problemów, np. pomoc dla seniorów w uzyskaniu odpowiedniej pomocy. 24 1.4 Województwo lubuskie Tabela 4 Karta województwa lubuskiego za 2023 r. 5 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE Liczba gmin82 Liczba powiatów12 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia13 988 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 985487979976975023 w tym w wieku 60 lat i więcej 257091259139261463 60–64 lata 706036658762701 65–69 695597003370241 70–74 552425735658507 75–79 250312894133935 80–84 186831809317673 85 lat i więcej 179731812918406 Noworodek płci męskiej – 70,5 Noworodek płci męskiej – 72,6 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 79,0 Noworodek płci żeńskiej – 80,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,830,131,4 Współczynnik zgonów 1411,911 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 458 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 43 Ogółem 15-89 lat 450 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 43 Ogółem 15-89 lat 335 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 209 5 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki („.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 25 Ogółem 15-89 lat 57,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 17,0 Ogółem 15-89 lat 56,7 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 17,0 Ogółem 153 osoby nieposzukujące pracy - razem 153 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 140 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 15,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 1,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 167,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 18,5 Renty rodzinne 28,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 9,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 2,7 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 0,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie lubuskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2745,66 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,3% i 33,7%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1600,89 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,9%, a na zdrowie – 4,7%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 59,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 35,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. 26 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,29. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 81,3 m2. Dokumenty i strategie Wojewódzki Plan Transformacji województwa lubuskiego na lata 2022-2026 Wojewódzki Program na rzecz Osób Starszych Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubuskiego na lata 2021-2030 Działania na rzecz osób starszych Lubuska Karta Seniora. Karta wydawana jest przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej od 2019 r. W 2023 r. wydano 515 kart. Dane na 31 grudnia 2023 r. wykazują, że 36 podmiotów zaoferowało 36 zniżek i rabatów dla seniorów. Lubuska Społeczna Rada Seniorów. Rada jest organem konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym, działającym przy Marszałku Województwa Lubuskiego na rzecz wzmocnienia i rozwoju regionalnej polityki senioralnej. Powołanie Rady przyczynia się do zwiększenia zaangażowania starszych mieszkańców województwa w życie społeczne regionu, zapewnia seniorom wpływ na sprawy dotyczące jakości ich życia, wzmacnia więzi międzypokoleniowe, a w szerszym zakresie-podejmując różne inicjatywy, przeciwdziała wykluczeniu społecznemu osób starszych. W 2023 r odbyły się 4 posiedzenia. W lubuskich gminach funkcjonują zorganizowane lub nieformalne grupy wsparcia dla osób starszych, np.: W województwie Lubuskim funkcjonują Uniwersytety Trzeciego Wieku oraz ich filie.. Celem działalności UTW jest stworzenie możliwości zdobycia wiedzy przez osoby w podeszłym wieku, które chciałyby dalej kontynuować naukę. Seniorzy mają możliwość samokształcenia, poznawania środowiska, poszerzania wiedzy i umiejętności, wykonywania społecznie użytecznych działań, wypełnienia wolnego czasu, utrzymywania więzi towarzyskich oraz stymulacji psychicznej i fizycznej. Rady Seniorów, które są zespołami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym, współpracującymi z organami samorządu gminnego, powiatowego i wojewódzkiego w obszarze spraw lokalnych, w szczególności dotyczących planowania i realizacji polityki senioralnej. W skład rad wchodzą zwykle przedstawiciele osób starszych oraz przedstawiciele podmiotów działających na rzecz seniorów, organizacji pozarządowych oraz podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku, w szczególności przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku. Na terenie województwa lubuskiego funkcjonują: wojewódzka rada seniorów – Lubuska Rada Seniorów, 2 powiatowe rady seniorów oraz 12 gminnych rad seniorów. W województwie lubuskim prężnie funkcjonują liczne koła gospodyń wiejskich i lokalne grupy działania. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Babimost „Senior z kulturą\". Projekt miał na celu podnoszenie kompetencji artystycznych, prozdrowotnych, budowanie własnej wartości, wzrost aktywności społecznej, a także integrację społeczną dla seniorów w wieku 60+. Miasto Zielona Góra Zgrani Zielonogórzanie 50+. Jest to miejski program lojalnościowo rabatowy, którego celem jest aktywizacja osób po 50 roku życia, wspieranie lokalnych przedsiębiorców, promowanie spędzania wolnego czasu przez dziadków z wnukami. W 2023 r. w Programie uczestniczyło 219 partnerów. Od początku trwania programu skorzystało 36 051 osób. 27 Opieka wytchnieniowa (piąta edycja). Program oferował bezpłatny odpoczynek dla osób opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi oraz osobami z niepełnosprawnościami w stopniu znacznym poprzez przyznanie usługi opieki wytchnieniowej. 100% kosztów usług z budżetu p. Wsparcie w formach: opieka wytchnieniowa, pobyt dzienny w miejscu zam. osoby z niepełnosprawnością 240 godz. na jedną osobę; opieka wytchnieniowa, pobyt dzienny 240 godz. na jedną osobę; opieka wytchnieniowa pobyt całodobowy z limitem 14 dni na jedną osobę. Z programu w 2023 r. skorzystało 93 osoby. „Stop demencji” – inicjatywa skierowana do podopiecznych Zakładu Pielęgnacyjno – Opiekuńczego - Leczniczego w Zielonej Górze Celem inicjatywy było usprawnienie procesu komunikacji podopiecznych z osobami bliskimi, poprzez propagowanie ćwiczeń usprawniających procesy postrzegania, myślenia i zapamiętywania, powadzonych z udziałem doświadczonych wolontariuszy. Stare Kurowo Akcja promocyjna „Stop przemocy domowej – nie bądź obojętny, reaguj”. W ramach inicjatywy zespół interdyscyplinarny przygotował „Gminny informator dotyczący przeciwdziałania przemocy domowej” wraz z wersją do umieszczenia na stronie internetowej. Informator zawiera dane instytucji udzielających pomocy na rzecz osób doznających przemocy domowej. Babimost Biblioteka Publiczna w Babimoście organizuje spotkania seniorów w ramach \"Dyskusyjnego Klubu Książki dla Dorosłych\" 6 . Cykliczne spotkania z literatura zapewniają aktywność kulturalną. Gorzów Wielkopolski Mała Akademia Jazzu dla Seniorów. Coroczny projekt realizowany przy współpracy z Jazz Clubem pod Filarami, działającym na terenie miasta. Program obejmował realizację cyklu bezpłatnych koncertów przeznaczonych dla starszej publiczności. Koncerty były zróżnicowane tematycznie, z udziałem znanych osobistości sceny muzycznej. Zbąszynek Realizacja programu Domowe S.O.S. Program polega na usuwaniu drobnych usterek domowych, nieodpłatnym wykonywaniu drobnych prac naprawczych. Program kierowany jest do osób w wieku 70+, zwłaszcza samotnych, którzy nie potrafią poradzić sobie z wykonaniem podstawowych czynności technicznych tj. wymiana żarówki, klamki, wbicie gwoździ, etc., niewymagające specjalistycznej wiedzy oraz specjalistycznych uprawnień np. gazowych, hydraulicznych itp. W 2023 roku udzielono 17 usług. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Sulechów Dom Dziennego Pobytu Emeryta i Rencisty w Sulechowie w ramach oferty terapeutycznej prowadzi silwoterapię. Metoda ta oparta jest na kontakcie z przyrodą. Przebywanie na łonie natury, pośród zieleni i drzew z dala od ruchu ulicznego wycisza, odpręża, relaksuje poprawiając stan psychofizyczny uczestnika zajęć. W 2023 r. działania te poszerzono o wyjazdy na sulechowską tężnie. Mikroklimat wokół przedmiotowej przestrzeni wykorzystywany jest w profilaktyce i leczeniu schorzeń górnych dróg oddechowych, zapalenia zatok, rozedmy płuc, nadciśnienia tętniczego, alergii, nerwicy wegetatywnej czy 6 https://bpbabimost.naszabiblioteka.com/n,dyskusyjny-klub-ksiazki-dla-doroslych-11 28 też w przypadku ogólnego wyczerpania, a wspólny wyjazd grupowy aktywizuje oraz umacnia poczucie więzi. Gmina Trzciel Odwrócona asystentura - \"Dzieci dla seniora\" projekty z dziećmi objętymi wsparciem asystenta rodziny np. „Wysiewanie wiosennych kwiatów\", „Karma dla ptaków\", „Na tropie wielkanocnego zająca\", „Bee fun Dzień dziecka na wesoło\". 29 1.5 Województwo łódzkie Tabela 5 Karta województwa łódzkiego za 2023 r. 7 WOJEWÓDZTWO ŁÓDZKIE Liczba gmin177 Liczba powiatów21 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia18 219 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 239494623784832362519 w tym w wieku 60 lat i więcej 678487679139681458 60–64 lata 170391161166152675 65–69 173487173570172344 70–74 142051144704147490 75–79 806318982699027 80–84 561405447154079 85 lat i więcej 557875540255843 Noworodek płci męskiej – 70,6 Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 79,0 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,9 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,8 Współczynnik feminizacji 110110110 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 3334,135,2 Współczynnik zgonów 15,81412,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 140 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 97 Ogółem 15-89 lat 1 096 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 96 Ogółem 15-89 lat 813 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 552 7 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 30 Ogółem 15-89 lat 58,4 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 14,9 Ogółem 15-89 lat 56,1 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,8 Ogółem 375 osoby nieposzukujące pracy - razem 375 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 352 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 15 Ogółem 53,2 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 443,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 31,9 Renty rodzinne 73,5 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 69,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 10,1 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie łódzkim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2555,46 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 57,5% i 31,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1774,58 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,5% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,6%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 48,2% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 45,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 6,1%. 31 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,42. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 86,2 m2. Dokumenty i strategie Strategia w zakresie polityki społecznej województwa łódzkiego do 2030 Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Łódzkiego na lata 2023-2025 Działania na rzecz osób starszych W województwie łódzkim na poziomie regionalnym w roku 2023 Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi podjęło następujące działania na rzecz osób starszych ogłoszono otwarte konkursy ofert, w ramach których przyznano dotacje na realizację zadań dedykowanych seniorom: na wsparcie realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób - działania na rzecz osób starszych. Przyznano dotacje 13 organizacjom pozarządowym na łączną kwotę 260 000,00 zł. W ramach realizowanych projektów prowadzone były m.in.: warsztaty tematyczne (np. sportowe, zdrowotne, psychologiczne, manualne, plastyczne, muzyczne, kulinarne, ogrodnicze, komputerowe, nabywania kompetencji społecznych); spotkania seniorów z młodzieżą o charakterze historycznym; wyjazdy do kina, teatru i filharmonii; jednodniowe wyjazdy krajoznawcze; imprezy integracyjne i okolicznościowe. na powierzenie realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób - działania na rzecz osób starszych w ramach Budżetu Obywatelskiego Województwa Łódzkiego „ŁÓDZKIE NA PLUS”. Przyznano dotację w wysokości 32 375,00 zł na realizację zadania Ekologia i aktywność – wieruszowski Senior, w zakresie którego odbyły się m.in. warsztaty rękodzielnicze, ogrodnicze i kulinarne, spływ kajakowy, rajd rowerowy, wycieczka do arboretum, plenerowa wystawa fotograficzna, zajęcia ruchowe z Zumba-Gold i z jogi oraz piknik integracyjny. W projekcie wzięło udział 100 seniorów z terenu powiatu wieruszowskiego. na realizację zadań publicznych Województwa Łódzkiego mających na celu aktywizowanie mieszkańców regionu w ramach Wojewódzkiego Programu pn. Moce nadŁódzkie na wsparcie oddolnych inicjatyw obywatelskich zgłaszanych przez organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w ramach którego przyznano dotację w wysokości 25 000,00 zł na zadanie „Pora na aktywnego seniora!”, w ramach którego przeprowadzono warsztaty taneczne, kulinarne i dwa wyjazdy integracyjne połączone z warsztatami sztuki ludowej oraz tańca ludowego. Beneficjentami było 50 seniorów z terenu województwa łódzkiego. Zorganizowano także szkolenia dla przedstawicieli podmiotów senioralnych z terenu województwa łódzkiego, w tym: szkolenia on-line – w zakresie składania ofert, realizacji i rozliczania zadań publicznych w trybie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie dla przedstawicieli organizacji pozarządowych; szkolenie pn. ”Bezpieczny i zdrowy Senior” dla podmiotów realizujących zadania na rzecz osób starszych, w których uczestniczyło łącznie 60 przedstawicieli podmiotów i organizacji pozarządowych, grup, związków prowadzących działania na rzecz seniorów oraz przedstawiciele władz. W ramach tych szkoleń poruszone zostały kwestie bezpieczeństwa seniorów w kontekście cyberzagrożeń oraz zdrowego trybu życia, w szczególności w obszarze zdrowego odżywiania; warsztaty wizerunkowe pn. „Silver Power, bo dobry styl zawsze jest dobry”. W trakcie 32 warsztatów zaprezentowano 4 bloki tematyczne: Dobry wizerunek to Twój klucz do sukcesu; Wyróżniać się to nie grzech; Szafa Silver Power; Wizerunkowe supermoce, czyli styl wyzwalający pewność siebie. W warsztatach uczestniczyły 33 osoby. Zorganizowano następujące konferencje, w tym: „Współczesne zagrożenia i przemoc wobec osób starszych” , Seniorzy w województwie łódzkim”, „Nowe kierunki polityki społecznej województwa łódzkiego – strategie, plany, źródła finansowania”. Przegląd Twórczości Artystycznej Seniorów „Co nam w duszy gra...”,. Celem wydarzenia był rozwój pasji i prezentacja osiągnięć artystycznych osób starszych, aktywizacja i kreowanie pozytywnego wizerunku osób starszych w regionie. Do konkursu przystąpiło 10 solistów, 7 zespołów wokalnych i 7 chórów funkcjonujących przy organizacjach pozarządowych działających na rzecz osób starszych w województwie łódzkim. Gala „Senior Plus 2023” to cykliczne przedsięwzięcie w ramach Wojewódzkich Obchodów Dnia Seniora, którego głównym celem była integracja i aktywizacja seniorów, wymiana doświadczeń pomiędzy podmiotami działającymi na rzecz osób starszych oraz ukazanie potencjału osób starszych. W Gali wzięło udział 1037 osób. Realizacja programu pod nazwą „Karta seniora województwa Łódzkiego” Karta Seniora Województwa Łódzkiego. Celem programu jest m.in. promowanie aktywności społecznej i poprawa jakości życia seniorów; umożliwienie seniorom rozwoju swoich pasji i zainteresowań oraz promowanie aktywnego spędzania wolnego czasu. W 2023 r. wydano 3 016 Kart (od początku programu, tj. od 2 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2023 r. wydano 29 848 Kart). Według stanu na dzień 31.12.2023 r. w programie uczestniczyło 82 partnerów dysponujących 146 punktami usługowymi i handlowymi. Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów. W ramach tej inicjatywy osoby starsze z terenu województwa łódzkiego mogą skorzystać ze wsparcia specjalistów: psychologa, prawnika i pracownika pomocy społecznej. W 2023 r. przeprowadzono ogółem 463 rozmowy, w tym: 71 z psychologiem, 250 z prawnikiem oraz 142 z pracownikiem pomocy społecznej. Od 14 kwietnia 2023 r. województwo łódzkie ma swoją delegaturę w Obywatelskim Parlamencie Seniorów. Łódzka delegatura OPS ma 25 członków. To przedstawiciele środowisk senioralnych z całego województwa: klubów i akademii seniora, stowarzyszeń, Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów, rad senioralnych czy Uniwersytetów Trzeciego Wieku. XXIV edycja Przeglądu Twórczości Plastycznej Osób Chorych, Starszych i Niepełnosprawnych „Sztuka jak Balsam”. Projekt obejmował zorganizowanie i przeprowadzenie, wspólnie z Wojewódzką Biblioteką Publiczną im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, XXIV edycji Przeglądu Twórczości Plastycznej Osób Chorych, Starszych i Niepełnosprawnych „Sztuka jak Balsam” dla podopiecznych warsztatów terapii zajęciowej i środowiskowych domów samopomocy z terenu województwa łódzkiego. Do Przeglądu zgłoszono 281 prac. XVI Wojewódzka Olimpiada Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie. Celem działania jest wspieranie osób niepełnosprawnych w sportowych formach rehabilitacji stanowiących fundament w przygotowaniu tych osób do jak najpełniejszego uczestnictwa w różnych obszarach życia społecznego. Olimpiadę zorganizowano w dniu 29 maja 2023 r. W Olimpiadzie wzięło udział 498 niepełnosprawnych zawodników, w tym 13 poruszających się na wózkach inwalidzkich. Od 2012 r. Wojewoda Łódzki ogłaszał otwarty konkurs ofert dla organizacji pozarządowych na realizację zadania z zakresu pomocy społecznej „Wsparcie społeczne dla osób z niepełnosprawnością oraz osób w wieku emerytalnym”. Konkurs ogłaszany jest na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 1 . Celem zadania publicznego była szeroko rozumiana reintegracja oraz poprawa jakości życia osób z niepełnosprawnością i osób w wieku emerytalnym – mieszkańców województwa łódzkiego znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. 33 Konkurs skierowany był do podmiotów działających na rzecz osób z niepełnosprawnością i/lub na rzecz osób w wieku emerytalnym (na potrzeby konkursu przyjęto, że osoba w wieku emerytalnym to osoba powyżej 60 roku życia, niezależnie od jej statusu zawodowego, znajdująca się w trudnej sytuacji życiowej). W 2023 r. przyznano dotacje w łącznej wysokości 60 000 zł na realizację 8 projektów. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Łódź – Miasto na prawach powiatu Centra Zdrowego i Aktywnego Seniora CZAS. Ideą projektu, który powstał w 2018 r. jest tworzenie w miejskich przychodniach punktów, które pełnią równocześnie funkcje miejsc spotkań edukacyjnych, rekreacyjnych, kulturalnych oraz towarzyskich, jak i kawiarenek internetowych oraz świetlic. Głównym celem projektu jest edukacja zdrowotna, promowanie zdrowego i aktywnego starzenia się. Obecnie w Łodzi funkcjonuje 7 Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora. CZAS działają 5 dni w tygodniu w oparciu o ustalony harmonogram cyklicznych zajęć edukacyjnych, zdrowotnych oraz rekreacyjnych. W wybranych terminach odbywają się w nich wykłady, prelekcje, spotkania z „ciekawymi ludźmi” oraz kursy komputerowe. Z oferty Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w 2023 r. skorzystało 41 992 osób. Wsparcie oddolnych inicjatyw seniorskich. Mikrogranty dla Seniorów to projekt finansowany z budżetu Miasta Łodzi zapewniający bezzwrotne wsparcie finansowe do 5 000 zł na realizację działań dedykowanych osobom 60+, funkcjonujący w Urzędzie Miasta Łodzi od 2017 r. Projekt ma na celu udzielenie wsparcia finansowego organizacjom pozarządowym oraz grupom nieformalnym i samopomocowym działającym na terenie miasta Łodzi w zakresie edukacji osób starszych, aktywności społecznej promującej integrację wewnątrz i międzypokoleniową, aktywności sportowo-rekreacyjnej osób starszych, organizacji wydarzeń kulturalnych o charakterze integracyjnym, służących rozwojowi wolontariatu i samopomocy sąsiedzkiej oraz podnoszeniu poziomu świadomości społecznej i rozwijaniu wrażliwości na potrzeby osób starszych. To jeden z nielicznych programów, w którym o środki mogą się ubiegać poza, formalnie zarejestrowanymi organizacjami pozarządowymi, także grupy działające nieformalnie (kluby seniora, grupy sąsiedzkie, koła gospodyń wiejskich, grupy młodzieżowe, rady sołeckie, hobbyści, członkowie wspólnot mieszkańców itp.). W 2023 r. wsparcie finansowe w ramach projektu otrzymało 25 podmiotów. Powiat Poddębicki Aktywny senior to szczęśliwy człowiek. Dzięki realizacji Projektu (dofinansowanego ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego - Regionalnego Centrum Polityki Społecznej) stworzone zostały warunki do integracji osób starszych, a także odbudowania czy też zacieśnienia więzi międzyludzkich. Głównym celem zadania była poprawa jakości życia osób w wieku emerytalnym znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, szeroko pojęta reintegracja i motywacja osób starszych do większej aktywności. Projekt pozwolił uczestnikom na rozwijanie oraz realizację własnych pasji i umiejętności. W projekcie wzięła udział 55-osobowa grupa złożona z osób w wieku emerytalnym (powyżej 60 roku życia), zamieszkujących Powiat Poddębicki. Gmina – Miasto Tomaszów Mazowiecki Prelekcje z zakresu zdrowia i bezpieczeństwa seniorów – cykl prelekcji z zakresu profilaktyki zdrowia i bezpieczeństwa dla osób powyżej 60. Roku życia zamieszkujących na terenie miasta Tomaszowa Mazowieckiego. Na spotkaniach poruszono następujące tematy: „Spadek – to błogosławieństwo czy przekleństwo?”, „Zdrowe odżywianie”, „Bezpieczeństwo w domu”, „Co za dużo to niezdrowo – suplementacja”. Łącznie w prelekcjach udział wzięło 140 seniorów. Spotkanie ze specjalistami dla seniorów – cykl dwugodzinnych spotkań ze specjalistami z następujących dziedzin: kardiologia, chirurgia ogólna, podologia, fizykoterapia, psychoterapia, neurologia, choroby wewnętrzne, choroby oczu. Łącznie w 16 spotkaniach wzięło udział 320 seniorów. 34 Gmina Ujazd W 2023 r. w trybie małych zleceń z budżetu Gminy Ujazd udzielono wsparcia na realizację zadania publicznego z zakresu przeciwdziałania uzależnieniom i patologiom społecznym pn. „W zdrowym ciele, zdrowy duch czyli lato w Akademii Sportu”. Grupą docelową były osoby w wieku 60+, łącznie 50 osób. Realizacja zadania polegała na organizacji pogadanek o charakterze profilaktycznym z zakresu przeciwdziała uzależnieniom w związku ze zdrowym stylem życia oraz zajęć sportowych w Akademii Sportu w Ujeździe w postaci: nordic walking, basen, tężnie. Miasto Bełchatów Biały Tydzień dla mieszkańców Bełchatowa, inicjatywa, w ramach której przygotowane zostały prelekcje, konsultacje i porady w zakresie promowania postaw prozdrowotnych. Beneficjentami zadania byli mieszkańcy Bełchatowa, głównie osoby w wieku senioralnym. Zadanie realizował zespół wykwalifikowanych specjalistów ze szpitali klinicznych i wojewódzkich. Przez cały tydzień mieszkańcy Bełchatowa korzystali z bezpłatnych porad dermatologicznych, okulistycznych, alergologicznych, ginekologicznych, kardiologicznych i podologicznych. Swój panel mieli także psychiatra, psycholog oraz edukator zdrowia. Ponadto zainteresowani wysłuchali prelekcji o mitach i faktach żywieniowych związanych z chorobami metabolicznymi, w tym cukrzycą. Mikrogranty w ramach „Lokalnego Programu Mikrograntów Bełchatów 2023”. W ramach Programu grupy nieformalne i organizacje pozarządowe działające na rzecz seniorów z terenu Bełchatowa, mogły starać się o środki w wysokości od 2 000,00 zł do 5 000,00 zł na realizację inicjatyw skierowanych do aktywnych seniorów w wieku 60+ i promujących zdrowy styl życia, wspierających działania na rzecz przeciwdziałania uzależnieniom oraz przemocy domowej. W ramach Programu zostało zrealizowanych 8 projektów na łączną kwotę 37 000,00 zł. Gmina Tuszyn Z okazji Dnia Seniora organizowane spotkania z pracownikami ZUS - uczestnicy mogli skorzystać z porad specjalistów instytucji partnerskich oraz ekspertów ZUS, którzy odpowiadali m.in. na pytania dotyczące rent i emerytur, waloryzacji oraz innych ważnych dla seniorów kwestii. Spotkania odbywały się w siedzibie MOPS. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Łódź – Miasto na prawach powiatu Projekt \"Polska dla początkujących i zaawansowanych\". Projekt miał na celu przygotowanie seniorów do pracy z osobami z doświadczeniem uchodźczym i migranckim. Uznanie przez UNICEF projektu jako \"dobra praktyka\" angażująca osoby 60+ z Polski i osoby z doświadczeniem migranckim i uchodźczym. Rozwój wolontariatu, oraz integracja międzykulturowa, międzypokoleniowa. W projekcie udział wzięło 50 uczestników. Wdrażanie i rozwój medycznej opieki poza-instytucjonalnej. Projekt Przepis Na Opiekę - wsparcie osób niesamodzielnych z obszaru ŁOM zakładał objęcie opieką długoterminową domową 44 uczestników. Wsparcie kierowane było do osób mieszkających na terenie ŁOM (pow. m. Łódź, łódzki wschodni, zgierski, pabianicki, brzeziński), które ze względu na wiek i stopień niesamodzielności wymagają stałej opieki. Maksymalna długość wsparcia to 12 miesięcy. Zakres wsparcia dla Uczestnika zakładał: pielęgniarską opiekę długoterminową domową - 4 wizyty tygodniowo; każda wizyta po około 2 godziny (średnio 36 godz./m-c); wsparcie realizowane przez opiekunów medycznych – średnio 3 wizyty tygodniowo; każda wizyta po około 2 godziny (średnio 27 godz./ m-c); opiekę i prowadzenie dietetyka w zakresie diety osoby niesamodzielnej – średnio 1 wizyta na miesiąc, czas trwania wizyty - około 1 godziny; 35 zabiegi fizjoterapeutyczne, w tym opieka rehabilitacyjna, zapobieganie odleżynom, przykurczom –średnio 4 wizyty/ m-c/, czas trwania wizyty - około 1 godziny. Łącznie ze wsparcia skorzystały 64 osoby. Miejski Informator dla Seniorów. Miejski Informator dla Seniorów to publikacja, w której mieszkańcy miasta w wieku 60+ mogą znaleźć m.in. kompleksowe informacje na temat różnych form aktywności, wsparcia i opieki oferowanych przez Miasto Łódź oraz podległe mu jednostki. Publikacja stanowi praktyczny \"przewodnik\" po Łodzi, wskazując miejsca, w których seniorzy mogą nie tylko załatwić ważne sprawy, czy uzyskać pomoc, ale też skorzystać z ciekawych zajęć i rozwijać swoje pasje. W roku 2023 rozdysponowano 3 tys. sztuk Informatora wśród mieszkańców Łodzi. 36 1.6 Województwo małopolskie Tabela 6 Karta województwa małopolskiego za 2023 r. 8 WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE Liczba gmin182 Liczba powiatów19 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia15 184 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 343037034290143429632 w tym w wieku 60 lat i więcej 810504819510830509 60–64 lata 211823207082201557 65–69 198571200739202831 70–74 157801163396168531 75–79 95215103830112517 80–84 750197143070113 85 lat i więcej 720757303374960 Noworodek płci męskiej – 73,5 Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci męskiej – 76,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Noworodek płci żeńskiej – 83,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,4 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Kobieta w wieku 60 lat – 25,1 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,427,127,9 Współczynnik zgonów 11,910,59,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 558 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 108 Ogółem 15-89 lat 1 522 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 106 Ogółem 15-89 lat 1 148 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 677 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 57,6 8 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 37 w tym w wieku 60-89 lat 13,8 Ogółem 15-89 lat 56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 13,5 Ogółem 466 osoby nieposzukujące pracy - razem 466 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 415 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 35 Ogółem 60,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 515,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 46,7 Renty rodzinne 100,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 58,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 23,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 3,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie małopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2789,94 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 60,0% i 23,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1435,47 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,0% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,0%, a na zdrowie – 5,0%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 64,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 33,0%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,60. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 99,6 m2. 38 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” Program Srebrna Małopolska Działania na rzecz osób starszych Źródłem finansowania wielu działań poświęconych osobom starszym w Małopolsce jest nadal Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020. Dotychczasowe efekty wdrażania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 w w/w obszarach kształtują się następująco: wsparcie projektów z zakresu teleopieki - projekt „Małopolski Tele-Anioł”, skierowany do niesamodzielnych mieszkańców województwa małopolskiego. Wszystkie osoby włączone do projektu otrzymują bezpłatnie opaskę bezpieczeństwa wyposażoną w przycisk SOS i kartę SIM z możliwością połączenia głosowego z Centrum Teleopieki (24h/7dni w tygodniu). „Małopolski Tele-Anioł” jest największym projektem teleopiekuńczym w Polsce, w którym założono, że z usług teleopieki skorzysta minimum 6 300 osób niesamodzielnych, w tym 1 900 osób otrzyma dodatkowe usługi opiekuńcze lub sąsiedzkie, tj. aż 1 500 000 godzin usług sąsiedzkich oraz 230 000 godzin profesjonalnych usług opiekuńczych. Do 31 października 2023 r. z usług teleopiekuńczych w ramach projektu skorzystało 6 321 osób niesamodzielnych, z tego 2 029 osób otrzymało dodatkowe usługi sąsiedzkie lub opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania. działania wspierające opiekunów nieformalnych osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, poprzez uruchomienie centrów wsparcia opiekunów - wartość projektów objętych umowami (z naborów w 2016 r., 2017 r. i 2019 r.), według zaktualizowanych danych z poziomu wdrażania, wyniosła niemal 36,5 mln zł, z czego wartość dofinansowania UE ponad 30,6 mln zł. Wartość środków wydatkowanych łącznie do końca 2023 r.: ponad 33,6 mln zł, w tym w 2023 r.: niemal 6,2 mln zł. W wyniku realizacji dofinasowanych projektów powstało 11 centrów wsparcia opiekunów rodzinnych osób niesamodzielnych, a w 4 wsparcie przyznano na rozszerzenie zakresu działalności. Wsparciem w dofinansowanych projektach końca 2023 r. objęto 11 084 osoby (w tym 2 016 w 2023 r.). wsparcie dla tworzenia i/lub działalności placówek zapewniających dzienną opiekę i aktywizację osób starszych – dofinansowanie obejmowało wsparcie dla tworzenia i/ lub działalności placówek oferujących oddziaływania terapeutyczne i inne zapewniające utrzymanie optymalnego stanu psychofizycznego, samodzielności i aktywności uczestników i niedopuszczanie do pogłębiania się dysfunkcji, a także edukację osób niesamodzielnych i ich rodzin. Wartość projektów objętych umowami, według zaktualizowanych danych z poziomu wdrażania (z naborów w 2016 r., 2017 r. i 2019 r.) wyniosła ponad 116,9 mln zł, z czego wartość dofinansowania UE wyniosła niemal 99,4 mln zł. Do końca 2023 r. łącznie w projektach wydatkowano niemal 108,2 mln zł, w tym w 2023 r.: prawie 13,6 mln zł. Efektem realizowanych projektów było utworzenie 44 nowych placówek zapewniających dzienną opiekę i aktywizację osób niesamodzielnych w Małopolsce i rozszerzenie zakresu działalności 6 kolejnych placówek. Do końca 2023 r. w dofinansowanych projektach wsparciem objęto 3 750 małopolskich seniorów (w tym 281 w 2023 r.). dofinansowano 9 projektów (z naborów w 2017 r. i 2019 r.) łączących obie ww. usługi społeczne, czyli prowadzenie placówki opieki dziennej dla seniorów (12 nowych placówek i rozszerzenie działalności 2 miejsc) oraz prowadzenie centrum wsparcia opiekunów rodzinnych osób niesamodzielnych (10 nowych, 1 wsparte w dotychczasowej działalności). Łączna wartość tego rodzaju projektów to ponad 39,6 mln zł. Wartość środków wydatkowanych łącznie do końca 2023 r.: ponad 33,7 mln zł, w tym w 2023 r.: prawie 10,5 mln zł. Wsparciem w tego rodzaju projektach do końca 2023 r. objęto kolejnych 3 539 osób (w tym w 2023 r. – 879 osób). Dotychczasowe efekty w regionie szacuje się na 56 nowoutworzonych placówek 39 zapewniających dzienną opiekę i aktywizację starszych osób niesamodzielnych oraz 21 centrów wsparcia opiekunów rodzinnych. Małopolska Rada ds. Polityki Senioralnej – została powołana Uchwałą Zarządu Województwa Małopolskiego w 2013 r., jako pierwsza rada o zasięgu regionalnym. W 2023 r. powołano Małopolską Radę ds. Polityki Senioralnej III kadencji. Otwarte konkursy ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w zakresie wspierania funkcjonowania społecznego oraz przeciwdziałania wykluczeniu osób starszych — (realizowane od 2012 r.) adresowane do organizacji pozarządowych. W 2023 r. dofinansowano 43 oferty. Projekty najczęściej oferowały: zajęcia edukacyjne, w tym edukację w zakresie aktywności obywatelskiej, wolontariat seniorów, promocję zdrowego stylu życia – warsztaty, wykłady, rekreację i rehabilitację ruchową, naukę obsługi komputera i korzystania z Internetu, integrację międzypokoleniową. Z dofinasowanych projektów korzysta ok. 3 tys. seniorów z całej Małopolski. Całkowita wartość zadania 1,49 mln zł, nakłady poniesione w 2023 r.: 731,5 tys. zł. Otwarte konkursy ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w obszarze działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym - Zarząd Województwa Małopolskiego wykonując „Program współpracy Województwa Małopolskiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2023”, ogłosił otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych na rzecz osób w wieku emerytalnym w latach 2023-2024 pn. „Wiek seniora, a wigor juniora”. Na realizację zadań wybranych w ramach konkursu przeznaczone zostały środki finansowe do łącznej kwoty 1 400 000 zł (2023 r. - 700 000 zł, 2024 r. - 700 000 zł). W ramach konkursu zlecane zostały zadania m.in.: wspieraniu rozwoju aktywności ruchowej i fizycznej seniorów, zwiększeniu stopnia aktywności, atrakcyjności oraz poczucia bezpieczeństwa osób starszych, wzbogaceniu oferty dla osób starszych w zakresie aktywności fizycznej, promocji aktywnego trybu życia. W 2023 r. 23 organizacje realizowały zadania w ramach otwartego konkursu ofert. Konkurs „Małopolska Gościnna” - rozwój oferty turystyki społecznej w ramach konkursu wspierane są inicjatywy organizacji pozarządowych mające na celu zwiększenie udziału turystyki społecznej, w tym turystyki senioralnej w podróżach turystycznych oraz propagowanie aktywnych form spędzania czasu wolnego wśród seniorów oraz osób ze szczególnymi potrzebami. W 2023 r. dofinansowano 6 inicjatyw, na które przeznaczono z budżetu Województwa Małopolskiego łączną kwotę 100 000 zł. XVII Plebiscyt Poza Stereotypem – Seniorka i Senior Roku. Od początku konkursu Województwo Małopolskie nagrodziło 34 aktywnych Małopolan, a 77 wyróżniło. W 2023 r. wyłoniono 2 laureatów, przyznano 12 wyróżnień. Szkolenia dot. przeciwdziałania przemocy domowej, w tym wobec seniorów. W 2023 r. zrealizowano dwa 24-godzinne szkolenia pn. „Realizacja zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej —szkolenie wprowadzające” dedykowane przedstawicielom instytucji. W ramach ww. szkolenia realizowany był również blok tematyczny „Przemoc domowa wobec osób starszych i niepełnosprawnych”. Programy zdrowotne realizowane przez Departament Zdrowia, Rodziny, Równego Traktowania i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego: program polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy. Program realizowany jest od 2023 r. W ramach programu wykonywana jest ocena ryzyka wystąpienia poważnych złamań osteoporotycznych z użyciem narzędzia FRAX. Osobom, u których wyniki wskażą na ryzyko złamań dokonywany jest pomiar gęstości mineralnej kości z wykorzystaniem badania densytometrycznego DXA wraz z konsultacją lekarską. Działaniami Programu w 2023 r. objęto 1 074 osób, na jego realizację przeznaczono 201 000 zł. 40 prozdrowotne oddziaływania edukacyjne na rzecz zmniejszenia umieralności na nowotwory w Małopolsce. Okres realizacji: od 2012 r. w sposób ciągły, na wskazany program w 2023 r. wydatkowano – 155 tys. zł. W 2023 roku Programem objęto 973 uczestników. program polityki zdrowotnej pn. „Zapobieganie nadwadze i otyłości wśród mieszkańców województwa małopolskiego”. Program jest realizowany w Małopolsce od 2017 r., na wskazany program w 2023 r. wydatkowano kwotę – 400 035,03 tys. zł. W 2023 r. program ukończyło łącznie 197 osób. VI Małopolski Kongres Srebrnej Gospodarki. Coroczne wydarzenie od 2015 r. pełniące rolę forum wymiany doświadczeń i przestrzeni przyjaznej dla debaty nad tym, jakie działania powinny zostać podjęte przez samorządy, uczelnie, organizacje pozarządowe oraz biznes, żeby zacząć dynamicznie rozwijać sektor srebrnej gospodarki w Małopolsce. Wsparcie Wojewody Małopolskiego dla jednostek samorządu terytorialnego w realizacji zadań własnych z zakresu pomocy społecznej. W 2023 r. przekazano dla gmin ok. 4 mln zł. Celem wsparcia było inspirowanie do zmian ukierunkowanych na poprawę dostępności do usług pomocy społecznej, rozwój pracy socjalnej oraz jakości obsługi osób i rodzin wymagających wsparcia ośrodka pomocy społecznej. W ramach dotacji finansowane mogą być tylko określone obszary, m.in. projekty socjalne mające na celu rozwój lub wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej osób i rodzin, w tym skierowane do seniorów. W 2023 r. zaplanowano realizację projektów skierowanych do seniorów w 34 gminach np. „Radosna Druga Wiosna\"; „Seniorzy z tradycją\"”; „ Klub Pomocna Dłoń - aktywizacja i integracja osób starszych”, Seniorze zadbaj o swoje zdrowie i urodę”. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat nowosądecki zajęcia edukacyjne osób starszych z różnych dziedzin nauki np. medycyny, profilaktyki zdrowia, nauk humanistycznych, kultury i sztuki, nauk społecznych, ekonomicznych i prawnych, nauk technicznych a także nauk o ziemi; działania zmierzające do utrzymania, nawiązania, zacieśniania kontaktów osobistych między mieszkańcami regionu, a szczególnie między osobami starszymi i młodym pokoleniem; kampanie informacyjno-edukacyjną w mediach społecznościowych „Seniorzy Wirtu@lnie\" oraz warsztaty „Senior w świecie Wirtu@lnych mediów\". Powiat olkuski Pilotażowy program ,,Aktywny samorząd”, realizowany ze środków PFRON, mający na celu likwidację barier transportowych, jak i dostępi do uczestniczenia w społeczeństwie informacyjnym. Gmina Szczurowa usługa transportową ,,door-to-door'' czyli bezpłatny przewóz osób starszych w celu poprawy jakości życia osób o niskiej mobilności; zajęcia organizowane przez Lokalny Ośrodek Wiedzy i Edukacji dla seniorów m.in. warsztaty rękodzielnicze, warsztaty śpiewu, warsztaty kulinarne, warsztaty ze specjalistami, wycieczki krajoznawcze. Gmina Poronin Projekt socjalny pn. „Sam nie znaczy samotny- rozszerzenie zakresu i dostępności usług dla seniorów z Gminy Poronin\". W ramach projektu świadczona była zindywidualizowana edukacja domowa polegająca na świadczeniu usługi ćwiczeń ogólnousprawniających/rehabilitacji dla seniorów. 41 Gmina Zabierzów Udział seniorów z gminy Zabierzów w badaniach dotyczących chorób oczu - jaskry i zaćmy, możliwość zabiegu usunięcia zaćmy, dobór leków i okularów. Inicjatywa Gminnej Rady Seniorów we współpracy z krakowską Kliniką OCHO. Gmina Zielonki „Projekt Mały krok do szczęścia II\". W ramach programu z rehabilitacji, pomocy psychologicznej oraz psychoterapeutycznej skorzystało 7 osób w wieku 60+, Przykłady innowacyjnych rozwiązań Inkubator Włączenia Społecznego - projekt zrealizowany (2020-2023) ze środków POWER. Opracowano, przetestowano i zweryfikowano 60 innowacji społecznych zwiększających skuteczność włączenia społecznego, z których 9 zostało upowszechnionych w ramach projektu. Przykładami takich innowacji są: „E-rzecznik konsumenta seniora” – aplikacja mobilna przeprowadzająca przez proces składania reklamacji, „Merkury” - symulator obsługi paczkomatów, bankomatów, parkometrów i kas samoobsługowych, pozwalający w spokojny, bezstresowy sposób przećwiczyć użycie tych urządzeń; „BaWita” - tablica manipulacyjna jako dorosła zabawka terapeutyczna dla seniorów borykających się z demencją. Małopolskie standardy usług społecznych - opracowano 3 małopolskie modele usług społecznych wraz z 3 listami sprawdzającymi zgodność aplikacji z opracowanym standardem (aktualizacja) na użytek planowanych konkursów Regionalnego Programu FEM 2021-2027, w tym Model prowadzenia centrów wsparcia opiekunów nieformalnych/faktycznych w Małopolsce (Uchwała nr 2034/23 Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 24 października 2023 r.) oraz Model placówek zapewniających dzienną opiekę w Małopolsce (Uchwała nr 2034/23 Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 24 października 2023 r.). Projekt „Pracownicy – najlepsza inwestycja dla firmy” – efektywne wsparcie pracodawców we wprowadzaniu zarządzania różnorodnością, w tym: wiekiem - realizowany jest przez Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie. I etap projektu został zaplanowany na lata 2023-2025 w ramach programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021-2027. W 2023 r. objęto wsparciem doradczym 75 firm. Dla 52 z nich przeprowadzono szkolenia z zarządzania różnorodnością (w tym także wiekiem). Dla 40 firm powstały strategie zarządzania wiekiem, a ideę zarządzania różnorodnością upowszechniono u 2 784 pracodawców z Małopolski. 42 1.7 Województwo mazowieckie Tabela 7 Karta województwa mazowieckiego za 2023 r. 9 WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE Liczba gmin314 Liczba powiatów37 powiatów i 5 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia35 559 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 551279455106125510527 w tym w wieku 60 lat i więcej 134836213533211362530 60–64 lata 336266318956305007 65–69 346374347745344860 70–74 269372279156289188 75–79 154061169678186288 80–84 118055113454110991 85 lat i więcej 124234124332126196 Noworodek płci męskiej – 71,6 Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,5 Współczynnik feminizacji 109109109 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,228,929,6 Współczynnik zgonów 13,311,410,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 2 840 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 241 Ogółem 15-89 lat 2 774 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 235 Ogółem 15-89 lat 1 634 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 1 040 9 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 43 Ogółem 15-89 lat 63,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 18,8 Ogółem 15-89 lat 62,0 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 18,4 Ogółem 707 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 707 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 652 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 36 Ogółem 110,5 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 7,6 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 862,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 58,2 Renty rodzinne 134,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 122,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,3 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 6,7 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie mazowieckim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3208,99 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 58,1% i 22,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1849,11 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,5%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 57,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,8%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,4 m2. 44 Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Mazowieckiego na lata 2021–2030 Program Polityki Senioralnej Województwa Mazowieckiego na lata 2022-2026 Działania na rzecz osób starszych W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 r. Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej udzieliło 137 dotacji dla organizacji pozarządowych na łączną kwotę 4 300 000 zł na realizację zadań publicznych, w tym na zadania: „Działania na rzecz seniorów w zakresie zwiększania samodzielności i przeciwdziałania zagrożeniu marginalizacją społeczną” – 72 dotacje (w tym 17 „małych dotacji” udzielonych w trybie art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) na łączną kwotę 2 763 970 zł; „Wsparcie aktywizacji seniorów w ramach działalności kół gospodyń wiejskich” – 52 dotacje (w tym 24 „małe dotacje” udzielone w trybie art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) na łączną kwotę 500 000 zł; „Partycypacja seniorów w życiu społecznym” – 1 dotacja na kwotę 72 900 zł (diagnozowanie udziału osób starszych w życiu społecznym; „Ścieżką edukacyjną w trzeci wiek” – 1 dotacja na kwotę 300 000 zł; „Bony społeczne dla seniorów” – 1 dotacja na kwotę 300 000 zł; „Internetowa platforma informacyjno-poradnikowa dla seniorów” – 1 dotacja na kwotę 94 700 zł; „Pomoc niemedyczna w zakresie ochrony zdrowia psychicznego seniorów” – 9 dotacji na łączną kwotę 268 430 zł. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat sochaczewski Udział w ogólnopolskiej akcji Święty Mikołaj dla Seniora - mieszkańcy pisali listy do Świętego Mikołaja. Wszystkie listy, prośby zostały wysłuchane i mieszkańcy otrzymali wymarzone prezenty. Prezenty te niejednokrotnie były jedynymi prezentami otrzymanymi kiedykolwiek. Powiat Żuromiński Senioralna Rada Powiatu Żuromińskiego - udział w imprezach promujących swoją działalność tj. Dożynkach Województwa Mazowieckiego, X Międzypokoleniowej Sztafecie Turystycznej - Wędruj z Nami! Przygotowanie wniosków o dotacje m. in. do Marszałka Województwa Mazowieckiego w sprawie dofinansowania zadania pn. \"SENIORZY POWIATU ŻUROMIŃSKIEGO\" dla emerytów i inwalidów z terenu Powiatu Żuromińskiego. Gmina Legionowo Lokalna Karta Seniora w Legionowie (program zniżek i rabatów u lokalnych przedsiębiorców). Gmina Halinów Wolontariat w gminie Halinów - pomoc w sprzątaniu, pomoc w zrobieniu zakupów, rozmowa, wyście na spacer - działania pomagające w przezwyciężeniu poczucia izolacji i stagnacji; Gmina Dzierzążnia Praca socjalna ukierunkowana na osoby w wieku 60+: pomoc w kompletowaniu dokumentów w celu uzyskania emerytury z ZUS lub KRUS, pomoc w uzyskaniu prawa do świadczenia uzupełniającego oraz świadczenia wspierającego, informowanie o możliwości uzyskania żywności z Banku Żywności, pomoc w transporcie osób starszych na wizytę lekarską jak również pomoc w realizacji recept, zakupie 45 artykułów spożywczych i środków czystości, informowanie o możliwości skorzystania z pomocy w formie dodatku elektrycznego oraz skompletowaniu niezbędnych dokumentów w celu uzyskania wsparcia finansowego z programu \"Czyste powietrze\". Gmina Pruszków Pruszkowski Miesiąc Aktywnego Seniora (imprezy artystyczne, sportowe, integracyjne, w których udział wzięło łącznie 800 osób), wolontariat (19 osób). Pruszkowskie Lato Seniora (łącznie 650 osób), spotkania międzypokoleniowe (ok. 180 osób), spacery z kijkami Nordic Walking (ok. 10 osób), zajęcia artystyczne stacjonarne (ok. 20 os.) i on-line (ok. 206 obserwujących), aktywizacja on-line (łamigłówki, dyskusje, średnio 255 reagujących), brydż (12 os.), prelekcje i warsztaty (średnio 20 os. na każdych). Gmina Mszczonów Mszczonowski Uniwersytet Trzeciego Wieku (MUTW) jest sekcją edukacyjno-integracyjną dla seniorów, działającą w Mszczonowskim Ośrodku Kultury. MUTW zakłada uczestnictwo osób starszych w różnorodnych formach aktywności takich, jak cykle wykładów i prelekcji medycznych, spotkań literackich, teatralnych, zajęciach sportowo-leczniczych, itp. W ramach MUTW odbywają się m.in.: wykłady, lektorat językowy, zajęcia z promocji zdrowia i zdrowego trybu życia, zajęcia informatyczne, plastyczne, pilates, gimnastyka geriatryczna, aerobik wodny, zajęcia taneczne czy amatorski teatr. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Glinojeck Interaktywny \"Magiczny dywan - urządzenie projekcyjne” - Interaktywna mata przeznaczona do rehabilitacji osób starszych. Gmina Nasielsk Organizacja bezpłatnych szkoleń on-line dla seniorów w zakresie cyberbezpieczeństwa (jak nie dać się okraść w Internecie oraz jak zadbać o bezpieczeństwo swojego telefonu), którego celem było zwiększenie świadomości i uwrażliwienie tej grupy społecznej na zagrożenia występujące w Internecie. 46 1.8 Województwo opolskie Tabela 8 Karta województwa opolskiego za 2023 r. 10 WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Liczba gmin71 Liczba powiatów11 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia9 411 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 948583942441936725 w tym w wieku 60 lat i więcej 255713258352261655 60–64 lata 692656773066120 65–69 636156401264600 70–74 507655288554074 75–79 262152875232143 80–84 249342345222174 85 lat i więcej 209192152122544 Noworodek płci męskiej – 72,4 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 80,4 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,8 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 29,630,731,9 Współczynnik zgonów 13,812,411,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 431 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 37 10 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki (”.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 47 Ogółem 15-89 lat 419 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 37 Ogółem 15-89 lat 319 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 209 Ogółem 15-89 lat 57,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 15 Ogółem 15-89 lat 55,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 15 Ogółem 148 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 148 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 135 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 20,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 1,7 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 151 Renty z tytułu niezdolności do pracy 7,9 Renty rodzinne 30,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 16,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 2 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 0,7 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe – dane za 2023 r. W 2023 r. w województwie opolskim przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1699,17 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 27,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 18,3%, a na zdrowie – 5,0%. 48 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 34,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,39. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 94,1 m2. Dokumenty i strategie Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla województwa opolskiego na lata 2023-2025 Działania na rzecz osób starszych Od 2016 r. Samorząd Województwa Opolskiego/Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Opolu w ramach projektów partnerskich, realizowanych od kilku lat ze środków unijnych, utworzył: 9 mieszkań dla 26 osób, w tym 2 dla samotnych matek z 2 dzieci w ramach projektu Bliżej rodziny i dziecka – wsparcie rodzin przeżywających problemy opiekuńczo – wychowawcze oraz wsparcie pieczy zastępczej (RPO 2014-2020); 12 mieszkań dla 20 osób dla osób w podeszłym wiekui niepełnosprawnych w ramach projektu Nie-Sami-Dzielni – rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne (RPO 2014-2020); 3 mieszkania dla 6 osób dla osób z chorobami neurologicznymi, w tym z chorobą Alzheimera i chorobą Parkinsona w ramach projektu Niezalene Życie (PO WER 2014-2020); 54 mieszkania dla ok. 180 migrantów wojennych z Ukrainy (do późniejszego zagospodarowania dla innych grup społecznych) w ramach projektu Solidarni z Ukrainą (RPO 2014-2020. Mieszkania zostały utworzone w gminach jako mieszkania komunalne; wyjątkiem są 3 gminy: Biała, Brzeg oraz Nysa, gdzie powstały mieszkania wspomagane. Gminne Rady Seniorów Z roku na rok zwiększa się liczba gmin w których funkcjonują gminne rady seniorów. W 2023 r. w województwie opolskim funkcjonowało 25 gminnych rad senioralnych. Marszałkowski Kurier Społeczny. W ramach projektów Samorządu Województwa Opolskiego, współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, ROPS w Opolu zorganizował m. in. wsparcie dla najbardziej potrzebujących osób i rodzin, w formie dowożenia do miejsca ich zamieszkania posiłków, żywności, leków i innych artykułów pierwszej potrzeby. Usługę pomocy przeprowadzono w ramach tzw. Marszałkowskiego kuriera społecznego i akcji dostarczania posiłków dla osób niesamodzielnych (głównie starszych, z niepełnosprawnościami i chorych), w których uczestniczyły w latach 2020-2023 42 gminy woj. opolskiego (prawie 60% wszystkich gmin województwa). Usługę sfinansowano ze środków RPO WO 2014-2020 (projekt Nie–Sami–Dzielni - rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne), a łączny koszt udzielonej pomocy wyniósł 4 668 850,72 zł. Zatrudniono 121 kurierów społecznych, którzy wsparli ok. 6 000 osób. Opolska Karta Rodziny i Seniora. Celem wprowadzenia inicjatywy jest przede wszystkim chęć wspólnego działania na rzecz budowy przyjaznego klimatu dla rodzin i seniorów w regionie poprzez wprowadzenie systemu powszechnych zniżek oraz ulg zarówno w instytucjach podległych jednostkom samorządowym, jak również w podmiotach prywatnych. W inicjatywie uczestniczą niemal wszystkie gminy z terenu województwa opolskiego (68 gmin na 71). Partnerami Programu są głównie firmy prywatne oferujące posiadaczom karty atrakcyjne zniżki na usługi i produkty. Wysokość zniżki to najczęściej 10-20%. 49 Regionalny Dzień Seniora, organizowany co roku w Teatrze im. J. Kochanowskiego w Opolu dla ponad 400 osób. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Opole Centrum Informacyjno-Edukacyjne „Senior W Opolu”. Do najważniejszych zadań Centrum należy: podejmowanie działań na rzecz rozwoju i aktywizacji środowisk senioralnych, prowadzenie działalności informacyjno-edukacyjnej w zakresie integracji społecznej i dialogu międzypokoleniowego, prowadzenie poradnictwa i rzecznictwa interesów seniorów i ich rodzin, rozwój sieci wsparcia - klubów seniorów, promocja i wsparcie działań wolontariackich seniorów, realizacja badań i analiz potrzeb społecznych środowiska seniorów, a także wsparcie logistyczne Rady Seniorów Miasta Opola. Ponadto jednostka ta jest odpowiedzialna za prowadzenie strony internetowej, gdzie zamieszczane są informacje i aktualności dla seniorów, wydawanie Kart „Opolski Senior”, koordynowanie prac związanych z dodatkiem do periodyku „Nowa Trybuna Opolska – „Senior w Opolu”, koordynowanie dystrybucji „Kopert Życia”, prowadzenie Telefonu Życzliwości, realizacja usługi „Złota rączka dla seniora”, a także prowadzenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego. Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego, prowadzona przez Centrum Informacyjno-Edukacyjne „Senior w Opolu”, ma na celu zapewnienie osobom z niepełnosprawnością łatwego i darmowego dostępu do sprzętu umożliwiającego poruszanie się lub zwiększenie aktywności fizycznej (rowerki stacjonarne). Współpracuje także z 30 klubami seniora, które działają w różnych dzielnicach Miasta. Nieformalnie działające kluby seniora mogą liczyć na wsparcie finansowe Miasta.. W Centrum prowadzone są zajęcia edukacyjne i rekreacyjne (np. kursy komputerowe, językowe, warsztaty plastyczne, zajęcia taneczne i wolontariat 60+,Nordic Walking, Aqua zumba i Aqua joga dla seniora, zajęcia taneczne Senioritek oraz Golden Girls działających w ramach sekcji bachaty i zumby przy CS, tańce w kręgu, wolontariat 60+, zdrowy kręgosłup, Mistrzostwa w Kręgle dla Seniorów.). Powiat Nyski Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Nysie w 2023 r. realizowało zadania ze środków PFRON dedykowane dla osób starszych z niepełnosprawnościami na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dofinansowano działania w obszarze sportu, kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych. Wszystkie dotowane instytucje, przeznaczyły pozyskane środki na wyjazdy turystyczno-integracyjne nad morze w góry lub do większych miast. Ponadto osoby starsze z niepełnosprawnością korzystały z dofinansowań ze środków PFRON w innych zadaniach tj: likwidacji barier architektonicznych i technicznych, likwidacji barier komunikacyjnych oraz dofinansowaniu uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych. Gminy Turawa i Łubniany „Door to door” to usługa polegająca na zindywidualizowanej pomocy transportowej przeznaczonej dla osób o ograniczonej mobilności m. in. w celu zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych (np. dostępu do usług zdrowotnych). Obecnie w województwie z tej usługi korzysta ok. 400 osób (w ramach projektu PFRON „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych”). Gmina Nysa Książka na telefon - dostarczanie książki do domu seniorów, ponadto Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna w Nysie zorganizowała wypożyczalnię odtwarzaczy cyfrowej książki mówionej dla osób niewidomych i słabowidzących tzw. czytaków z dostępem do zbioru ponad 1200 cyfrowych książek mówionych oraz wypożyczanie czytników e-booków. 50 Gmina Dąbrowa Warsztaty z zielarzem - elem projektu była organizacja warsztatów, podczas których osoby starsze dowiedziały się jak zbierać i przechowywać zioła, poznały właściwości lecznicze ziół. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Kędzierzyn-Koźle „Babciu, dziadku naucz mnie” - projekt międzypokoleniowy, łączący dwa światy. Pokolenie seniorów z arsenałem dużego doświadczenia życiowego oraz pokolenie młode aktywne, kreatywne do poznawania i odkrywania nowych zadań. Gmina Kędzierzyn-Koźle Projekt „DUGNAD” - skoki spadochronowe w tandemie zostały zrealizowane dla seniorów oraz młodzieży ze Zespołu Szkół nr 1 w Kędzierzynie-Koźlu. Skoki oddało 10 seniorów (6 kobiet i 4 mężczyzn), z czego najstarszy miał 83 lata oraz 10 wolontariuszy. 51 1.9 Województwo podkarpackie Tabela 9 Karta województwa podkarpackiego za 2023 r. 11 WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE Liczba gmin160 Liczba powiatów21 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia17 845 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 208593220790982071676 w tym w wieku 60 lat i więcej 509541516608525356 60–64 lata 137306134641131972 65–69 126525128015129403 70–74 98924103052106714 75–79 560696193968450 80–84 466024398642630 85 lat i więcej 441154497546187 Noworodek płci męskiej – 72,7 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci męskiej – 76,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,6 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Noworodek płci żeńskiej – 83,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,5 Współczynnik feminizacji 104104104 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,927,828,9 Współczynnik zgonów 12,710,59,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 868 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 60 Osoby aktywne zawodowo Ogółem 15-89 lat 831 11 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 52 – pracujący (w tys.)w tym w wieku 60-89 lat 60 Ogółem 15-89 lat 749 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 439 Ogółem 15-89 lat 53,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 12,0 Ogółem 15-89 lat 51,4 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 12,0 Ogółem 306 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 306 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 275 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 15 Ogółem 67,7 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 315,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 33 Renty rodzinne61,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 41,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 11,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie podkarpackim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2280,97 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,6% i 34,5%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1320,27 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 33,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 15,4%, a na zdrowie – 4,8%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 39,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,67. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 105,2 m2. 53 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa – Podkarpackie 2030 Działania na rzecz osób starszych Badanie pt. Kapitał ludzki i społeczny w województwie podkarpackim – kierunki zmian. Badanie dotyczyło również osób starszych Celem badania była ocena stopnia rozwoju kapitału ludzkiego, społeczeństwa obywatelskiego i budowania kapitału społecznego w województwie podkarpackim, w tym analiza aktywności społecznej. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Brzozów „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych na terenie Gminy Brzozów” – z projektu korzysta 800 osób, w większości seniorzy. Mieszkańcy Gminy Brzozów mogą korzystać z tzw. taksówki społecznej w celach zdrowotnych, edukacyjnych, zawodowych oraz aktywizacji społecznej. Z kierowcą może dodatkowo przyjechać asystent, który pomaga osobie wsiąść do pojazdu, a po dotarciu do celu w wejściu do budynku. W przypadku osób poruszających się na wózkach inwalidzkich może pomóc pokonać również schody przy użyciu nowoczesnego schodołazu. W latach 2021- 2022 r. projekt był finansowany ze środków PFRON, następnie do końca 2023 r. Gmina Brzozów kontynuowała realizację projektu ze środków własnych. „Bezpiecznie we własnym domu-usługi sąsiedzkie i teleopiekuńcze”. Celem projektu było zwiększenie dostępności usług społecznych w szczególności sąsiedzkich usług opiekuńczych dla osób starszych i potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W 2023 r. wsparciem zostało objętych łącznie 53 seniorów, w tym 26 z nich zostało objętych dodatkowym wsparciem w postaci usług wykorzystujących nowoczesne technologie informacyjno-komunikacyjne tzw. opaski ratujące życie. Gmina Chmielnik „60tka dookoła świata” to projekt zrealizowany w ramach Programu Działaj Lokalnie, organizowany przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Chmielniku. Uczestniczkami projektu były 24 kobiety w wieku 60+. Projekt obejmował zajęcia kulinarne, kulturalne, muzyczne pozwalające poznać różne kraje świata. „Czas dla nas czas dla seniorek” – to cykl cotygodniowych zajęć dla kobiet w wieku 60+ organizowanych przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Chmielniku. Podczas zajęć uczestniczki korzystały m.in. z zajęć arteterapii. Gmina Tyczyn Miejsko - Gminny Ośrodek Kultury organizował różne formy aktywności, w których udział brali seniorzy m.in: Przegląd Kolędowy Chórów „Pójdźmy wszyscy do stajenki”, Obchody Rocznicy Wyzwolenia Tyczyna w ramach Akcji Burza; W ramach działalności Dyskusyjnych Klubów Książek odbywały się comiesięczne spotkania dla klubowiczów oraz spotkania z twórcami, przeprowadzone zostały konkursy: Mistrz Pięknego Czytania, Dyktando dla dorosłych. Biblioteka nawiązała współpracę ze Stowarzyszeniem Larix, dzięki czemu biblioteka dysponuje czytnikami, z których korzystają osoby starsze słabowidzące. Gmina Ropczyce Miejsko – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ropczycach zrealizował projekt socjalny SENIOR WIE – profilaktyka zagrożeń wśród osób starszych w Gminie Ropczyce. Odbyły się spotkania tematyczne dla 19 seniorów. Uczestnicy projektu wysłuchali prelekcji funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji, 54 pogadanki pn. „Bądź sprytniejszy – nie daj się oszukać”, zaznajomili się z tematyką przestępstw popełnianych na osobach starszych, w tym oszustw „na wnuczka”, „na policjanta, „na pracownika administracji”. Podczas spotkania poruszone zostały również kwestie związane z zabezpieczeniem mieszkania przed kradzieżami oraz działaniami kieszonkowców. Zaprezentowano założenia kampanii #ZnamTeNumery oraz sposoby powiadamiania służb ratowniczych, użycie numeru alarmowego 112. Spotkanie poświęcone zostało również zagrożeniom rynkowym oraz sposobom radzenia sobie z problemami konsumenckimi. Wykład pn. „Bezpiecznie podczas pokazów” przeprowadziła Powiatowy Rzecznik Konsumentów. Omówiona została tematyka: usługi telekomunikacyjne, finansowe, sprzedaż energii elektrycznej, zakupy podczas pokazów, odstąpienie od zawartej umowy kupna-sprzedaży, zasady składania reklamacji, triki stosowane podczas pokazów, nieuczciwe praktyki i oszustwa na pokazach, jakość towarów kupowanych na pokazach. Ponadto zorganizowano kolejne spotkanie , w trakcie którego pracownicy banku przekazali seniorom wiedzę na temat bezpiecznego korzystania z Internetu i elektronicznych usług bankowych. Pracownik Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej przedstawił zasady i obowiązki wynikające z użytkowania pieców i innych urządzeń grzewczych, zagrożenia powodowane przez tlenek węgla (\"czad\"). Uczestnicy zapoznani zostali z zasadami działania czujek dymu i tlenku węgla, przekazane zostały zasady bezpiecznego postępowania podczas wykrycia jego obecności. Przekazane zostały również informacje dotyczące minimalizowania ryzyka pożaru w domu. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Rudnik nad Sanem Pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej w ramach umowy o wolontariat z Caritas Diecezji Sandomierskiej pomagali mieszkańcom gminy, którzy ukończyli 60 lat w ramach programu „Na codzienne zakupy”, polegającym na przyznaniu kart o wartości 185 zł miesięcznie do wykorzystania w sieci sklepów Biedronka. Ponadto osoby, które nie były w stanie same wykonać zakupów mogły liczyć na pomoc wolontariuszy. Gmina Sędziszów Małopolski: Projekt społeczny „Sędziszowskie Pudełko Życia” - to projekt mający na celu zapewnienie osobom starszym, mieszkającym samotnie, wsparcia w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia, podczas udzielania pomocy przez służby medyczne, socjalne. Pudełka w ramach projektu są rozdawane bezpłatnie. Gmina Lesko Program „Książka na telefon”, w ramach, którego pracownicy biblioteki dostarczali książki do domu czytelników. Usługą objęte byli seniorzy mający problem z samodzielnym poruszaniem się oraz osoby niepełnosprawne. 55 1.10 Województwo podlaskie Tabela 10 Karta województwa podlaskiego za 2023 r. 12 WOJEWÓDZTWO PODLASKIE Liczba gmin118 Liczba powiatów14 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia20 187 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 114872011433551138216 w tym w wieku 60 lat i więcej 296002299630304271 60–64 lata 816967951377433 65–69 709747354375680 70–74 544185675058149 75–79 333033460937641 80–84 276112713826711 85 lat i więcej 280002807728657 Noworodek płci męskiej – 71,5 Noworodek płci męskiej – 73,7 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,6 Noworodek płci żeńskiej – 83,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Współczynnik feminizacji 105106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,329,430,6 Współczynnik zgonów 14,511,810,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 526 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 49 12 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 56 Ogółem 15-89 lat 513 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 49 Ogółem 15-89 lat 373 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 231 Ogółem 15-89 lat 58,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 17,4 Ogółem 15-89 lat 57,1 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 17,4 Ogółem 154 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 154 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 139 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 10 Ogółem 31 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 166,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 13 Renty rodzinne 24,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 55,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy 10,9 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,9 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie podlaskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2681,20 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 39,7% i 31,1%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1324,01 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 32,9% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 17,8%, a na zdrowie – 5,3%. 57 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 48,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 97,0 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 Strategia Polityki Społecznej Województwa Podlaskiego do roku 2030” Program na Rzecz Poprawy Warunków Życia Społecznego i Zawodowego Osób z Niepełnosprawnością w Województwie Podlaskim na lata 2019 – 2023 Program Pomocy Społecznej i Przeciwdziałania Wykluczeniu Społecznemu w Województwie Podlaskim na lata 2019 – 2023 Działania na rzecz osób starszych Pełnomocnik Wojewody Podlaskiego do spraw Seniorów. Do zadań pełnomocnika należy: prowadzenie spraw z zakresu rozpoznawania potrzeb osób starszych w województwie; inicjowanie i koordynowanie działań służących zaspokajaniu potrzeb osób starszych; współpraca i współdziałanie z organami samorządu terytorialnego oraz organizacjami społecznymi działającymi na rzecz seniorów; wspieranie działań w celu tworzenia warunków do solidarności, integracji międzypokoleniowej oraz integracji środowisk senioralnych na terenie województwa; opiniowanie dokumentów, w tym projektów aktów prawnych, mających wpływ na realizację zadań z zakresu polityki senioralnej. Zespół Wojewody Podlaskiego ds. monitorowania sytuacji osób starszych Zakres monitorowania sytuacji osób starszych obejmuje m. in.: dostępność i poziom usług socjalnych, w tym opiekuńczych, sytuację osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, aktywność społeczną i obywatelską, aktywność edukacyjną i kulturalną, aktywność sportową i rekreacyjną, równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, ocenę realizacji polityki senioralnej, wnioski i rekomendacje dotyczące przyszłych zadań i inicjatyw, sytuację demograficzną społeczeństwa i strukturę demograficzną według wieku populacji osób starszych, prognozy na kolejne lata oraz implikacje zmian demograficznych dla polityki państwa sytuację dochodową, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe, aktywność zawodową, sytuację dochodową, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe; sytuację rodzinną i strukturę gospodarstw domowych, stan zdrowia i jego uwarunkowania oraz jakość życia związaną ze zdrowiem, w tym dostępność do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Rady seniorów. Na dzień 31 grudnia 2023 r. na terenie województwa podlaskiego funkcjonowało 16 gminnych Rad Seniorów oraz Rada Seniorów powołana przy Marszałku Województwa Podlaskiego. W skład gminnych rad seniorów wchodziły: Miejska Rada Seniorów w Bielsku Podlaskim, Rada Seniorów Miasta Augustowa, Rada Seniorów Gminy Choroszcz, Gminna Rada Seniorów w Dobrzyniewie Dużym, Gminna Rada Seniorów w Puńsku, Gminna Rada Seniorów w Kuleszach Kościelnych, Suwalska Rada Seniorów, Miejska Rada Seniorów w Sokółce, Rada Seniorów Gminy Supraśl, Rada Seniorów Gminy Wasilków, Rada Seniorów Gminy Czarna Białostocka, Gminna Rada Seniorów w Łapach, Łomżyńska Rada Seniorów, Gminna Rada Seniorów w Dąbrowie Białostockiej, Miejska Rada Seniorów w Sejnach oraz Białostocka Rada Seniorów. 58 Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Wiżajny Organizacja warsztatów dla dzieci i młodzieży dotyczących różnych tradycji, gdzie angażowano osoby starsze, które uczyły różnego rzemiosła oraz opowiadały o tradycjach i zwyczajach młodemu pokoleniu, tj. malowanie pisanek, hafty, malowanie obrazów różną techniką, wycinanki, warsztaty kulinarne, itp. Prowadzenie zespołu ludowego „Jezioranki”, w skład którego wchodzą osoby starsze, które pamiętają teksty piosenek ludowych śpiewanych w naszym regionie, pozyskują teksty od osób starszych i regionalistów i kultywują muzykę regionu. Gminna Biblioteka w Wiżajnach od lat kontynuuje „spotkania czwartkowe”, w których uczestniczą seniorzy. Pierwsze spotkania były organizowane głównie dla seniorów. Obecnie grono powiększa się i spotykają się różne grupy wiekowe. Gmina Turośl Biblioteka Publiczna Gminy Turośl zorganizowała seniorom: „Randka w ciemno z książką”, Dzień Kobiet pod hasłem „ Babeczka dla Babeczki” - w tym dniu każda czytelniczka, która odwiedziła bibliotekę otrzymała słodką babeczkę oraz własnoręcznie robione zakładki do książek, Warsztaty dla dorosłych i seniorów, które poprowadziła autorka książek regionalnych oraz właścicielka Muzeum Kurpiowskiego w Wachu. Tematyka obejmowała zielarstwo i frywolitkę, Warsztaty, w Filii Bibliotecznej w Lemanie,– właścicielka zagrody edukacyjnej „Na patyku zakręcone”, poprowadziła warsztaty rękodzieła ludowego ,,Kwiaty na cały rok”, Biblioteka w ramach projektu zorganizowała spotkanie autorskie. Autorka zdradziła sekrety powstawania swoich bardzo dobrze przyjętych, książek: „Lekarka nazistów” i „Złodziejka listów”, kolejna edycja Narodowego Czytania - wydarzenia kulturalnego promującego czytelnictwo i klasykę polskiej literatury - przeczytany został fragment powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem”. Odczytaniu utworu w wykonaniu naszych lektorów towarzyszyła oprawa muzyczna w wykonaniu Natalii Lisickiej i Marcina Drabika. Miasto Łomża Kulturalna Integracja 60+ - projekt realizowany przez Miasto Łomża, finansowany z budżetu Województwa Podlaskiego w ramach zadania pn. „Współpraca z Podlaskimi Radami Seniorów”. Projekt obejmował zakup 600 biletów dla seniorów na koncerty łomżyńskich filharmoników, organizację trzech spotkań szkoleniowo – integracyjnych Łomżyńskiej Rady Seniorów z radami seniorów z innych miejscowości, a także wyjazd studyjny Łomżyńskiej Rady Seniorów. Komenda Wojewódzka Policji w Białymstoku Program profilaktyczny pn. „Świadomy Senior = Bezpieczny Senior”. Celem programu jest podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów poprzez ich edukację w zakresie występujących zagrożeń oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę, jak również kreowanie postaw społecznych, sprzyjających zapobieganiu ww. zagrożeniom. W ramach ww. programu, w 2023 r. na terenie garnizonu podlaskiego funkcjonariusze i pracownicy Policji zorganizowali i przeprowadzili szereg konferencji, spotkań, wykładów, szkoleń, prelekcji, warsztatów, kampanii, stoisk oraz pikników profilaktycznych dedykowanych seniorom, podczas których informowano osoby starsze w jaki sposób chronić się przed oszustwami, jakimi metodami działają oszuści, gdzie szukać pomocy w razie stania się ofiarą przestępstwa lub przemocy wobec seniorów oraz jak zapobiegać i co zrobić w razie zaginięcia osoby starszej. 59 Miasto Białystok Uniwersytet Zdrowego Seniora (UZS) - Stowarzyszenie Pro Salute - projekt prozdrowotny skierowany do mieszkańców Białegostoku w wieku 60 lat i więcej, realizowany przez Stowarzyszenie \"Pro Salute\" we współpracy z Wydziałem Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku przy wsparciu finansowym Miasta Białystok. Uczestnikami UZS było 50 seniorów. Zajęcia odbywały się 2 razy w miesiącu przez cały rok akademicki. Miasto Suwałki Program ,,Złota Rączka dla seniora”. Głównym celem projektu jest rozwój usług społecznych na rzecz osób starszych. Świadczono bezpłatne usługi tj.: wymiana żarówek, gniazdek elektrycznych, uszczelek przeciekających w kranach lub baterii, uszczelnianie przecieków za pomocą silikonu, odpowietrzenie kaloryferów, wymiana lub montaż zamków w drzwiach oraz klamek, jak również naprawa mebli i montaż elementów wyposażenia wnętrz. Naprawy wykonywane są wyłącznie w lokalu zamieszkiwanym przez osobę ubiegającą się o pomoc. Program dedykowany jest mieszkańcom Suwałk samotnie zamieszkującym w wieku powyżej 70 lat lub w wieku powyżej 60 lat z orzeczeniem, umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności bez względu na liczbę osób ze wskazaną niepełnosprawnością w gospodarstwie domowym, z zastrzeżeniem, że w gospodarstwie domowym nie ma innych dorosłych osób. W 2023 roku z usług ,,Złotej Rączki” skorzystały 186 osób, wykonano 1009 usług, przyjęto 268 zgłoszeń. Program Suwalska Karta Mieszkańca – program funkcjonuje od 2018 r. i ma na celu poprawę warunków życia mieszkańców Miasta, w tym seniorów poprzez zwolnienie lub bonifikaty w dostępie do usług publicznych w zakresie kultury, sportu, rekreacji i komunikacji miejskiej. Celem Programu jest poprawa warunków życia mieszkańców, poprzez zmniejszenie obciążeń finansowych, umacnianie poczucia tożsamości lokalnej mieszkańców czy też promocja korzystania ze środków komunikacji miejskiej. Karta seniora przyznawana jest bezterminowo. 30 podmiotów udziela ulg dla seniorów. Gmina Choroszcz Program polityki zdrowotnej „GRYPOODPORNI 65+”. W ramach programu przeprowadzono otwarty konkurs ofert, wyłaniając realizatora szczepień przeciwko grypie. Adresatami programu GRYPOODPORNI 65+ były osoby po 65 roku życia, zamieszkujące gminę Choroszcz. Do programu zostali zakwalifikowani mieszkańcy gminy Choroszcz, którzy najpóźniej w dniu szczepienia ukończyli 65 lat, wyrazili chęć uczestnictwa w programie, a ich stan zdrowia ustalony po uprzednich badaniach kwalifikujących, pozwolił na podanie szczepionki przeciwko grypie sezonowej. Łącznie zaszczepiono 277 osób. Gmina Michałowo Projekt „Centrum Wsparcia Mieszkańca” – mieszkańcy gminy otrzymali wsparcie socjalne, psychologa, terapeuty uzależnień i prawnika (w tym osoby starsze), w listopadzie 2023 r. zorganizowano skierowane do Seniorów bezpłatne warsztaty z zakresu przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych, które przeprowadziła Fundacja Projekt Starsi z Warszawy. Omówione zostały zagadnienia z powyższego zakresu, min. charakterystyka zjawiska przemocy wobec osób starszych, czynniki wystąpienia ryzyka przemocy, jak i trudności i bariery w zgłaszaniu przemocy przez Seniorów. Ponadto, w siedzibie Urzędu Miejskiego w Michałowie równolegle odbyło się szkolenie członków Zespołu Interdyscyplinarnego i grup diagnostyczno-pomocowych, w szkoleniu uczestniczyli również przedstawiciele ośrodków pomocy społecznej dwóch ościennych gmin Gródka i Zabłudowa. Spotkanie to miało na celu wzmocnienie współpracy, a także możliwość podzielenia się tzw. dobrymi praktykami w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej wobec osób starszych. 60 Gmina Krynki Projekt „Eko-świadomi Krynkowianie” - warsztaty zielarskie, gotowania z resztek, eko- fakty i mity, eko- planowanie przestrzeni. Projekt „Jak rozmawiać? Wspieranie umiejętności informacyjnych jako podstawowej kompetencji świadomego obywatelstwa w demokracji uczestniczącej”, tematyka: czy czujesz, że Krynki to twój dom, skąd się biorą plotki, kobiety i mężczyźni i ich pasje, czy pandemia zmieniła kryńskie społeczeństwo, porozmawiajmy o sztuce starzenia się, jak sobie poradzić ze stresem, czy wpływają na nas media (tv, reklamy, wiadomości), jak dbamy o nasze zdrowie, zdrowie darem natury. Miasto Siemiatycze Uniwersytet Trzeciego Wieku - placówka dydaktyczna dla osób dojrzałych. Głównym celem jej działalności jest aktywizacja i integracja poprzez działania edukacyjne, wykłady, warsztaty, kursy, grupowe wyjścia i wyjazdy - zrzesza 245 słuchaczy. W 2023 r. słuchacze UTW skorzystali z szerokiej oferty zajęć fakultatywnych, min. gimnastyka na basenie, zajęć ze śpiewu, zajęć kulinarnych, gimnastyki usprawniającej, terapii zajęciowej. Ponadto brali udział w zajęciach komputerowych i nauki języka angielskiego. Uczestniczyli w warsztatach: zielarskich „Zioła dla seniora”, rękodzieła metodą decoupage, kulinarnych i plastycznych oraz w wykładach obejmujących zagadnienia min. z historii, medycyny, prawa, psychologii, geriatrii, kultury, bezpieczeństwa, ekologii. Przy Uniwersytecie Trzeciego Wieku działa zespół wokalno-recytatorski oraz zespół kabaretowy. Gmina Łapy Centrum Aktywności Społecznej zrealizowało na rzecz osób starszych następujące działania: Zumba Gold - program sportowy skierowany do osób starszych, którzy długo nie praktykowali żadnej aktywności fizycznej lub ze względu na problemy z nadwagą, stawami czy kręgosłupem mają ograniczone możliwości treningów - ok. 25 osób w każdym miesiącu. Grupa wsparcia seniorów – Metoda poliwagalna – wsparcie seniorów w dbaniu o zdrowie i dobre samopoczucie - uczestniczyło 14 osób. Pilates - program skierowany również do osób starszych. Ćwiczenia pilates rozciągały i wzmacniały wszystkie partie mięśniowe, poprawiały krążenie krwi i zwalczały ból pleców—ok. 25 osób każdego miesiąca. Metoda Feldenkraisa - program skierowany głównie do osób starszych, jest procesem uczenia się, nabywania nowych możliwości ruchowych i poznawania świadomości własnego ciała i usprawniania funkcji organizmu – ok. 15 osób każdego miesiąca. Warsztaty - Kabaret - warsztaty teatralne z udziałem seniorów. Podczas zajęć seniorzy rozwijali w sobie kreatywność zdobyli doświadczenie w pracy nad tekstem oraz pracy w grupie, ćwiczyli techniki mowy. Warsztaty miały na celu zachęcenie do poszukiwania własnej autentyczności i nowych form ekspresji - ok. 11 osób. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Białystok W ramach Karty Aktywnego Seniora osoby, które ukończyły 60 lat i osiągały dochodów wysokości niższej od kryterium dochodowego obowiązującego przy udzielaniu świadczeń z pomocy społecznej, mogły ubiegać się o bilet specjalny seniora. W okresie od 01.01.2023 r. do 31.12.2023 r. wydano 85 zaświadczeń w celu uzyskania ww. biletu. Osoby niepełnosprawne zamieszkałe w Białymstoku w wieku 60 lat i więcej mogły ubiegać się o dofinansowanie ze środków PFRON w ramach realizacji pilotażowego programu „Aktywny samorząd\" ukierunkowanego na wyeliminowanie lub zmniejszenie barier ograniczających uczestnictwo osób 61 niepełnosprawnych w życiu społecznym i zawodowym i uzyskały pomoc w zakupie i montażu oprzyrządowania do posiadanego samochodu, pomoc w zakupie sprzętu elektronicznego i oprogramowania, pomoc w utrzymaniu sprawności technicznej posiadanego skutera lub wózka inwalidzkiego o napędzie elektrycznym, pomoc w zakupie protezy kończyny, w której zastosowano nowoczesne rozwiązania techniczne oraz pomoc w zakupie skutera inwalidzkiego o napędzie elektrycznym lub oprzyrządowania elektrycznego do wózka ręcznego. Gmina Nowogród „Teleopieka i usługi sąsiedzkie dla seniorów”. Celem projektu było uzupełnienie systemu wsparcia gmin w powiecie łomżyńskim na rzecz osób 60+ w postaci usług opiekuńczych świadczonych lokalnej społeczności w formie usług sąsiedzkich i zdalnej opieki wykorzystując opaski telemetryczne. Każdy z uczestników otrzymał dodatkową pomoc w formie: usługi teleopieki, pomocy doradcy życiowego, psychologa, fizjoterapeuty/ diabetyka/ rehabilitanta. Opiekunowie świadczyli pomoc w codziennym życiu, np. pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, karmieniu, podawaniu leków, w utrzymaniu mieszkania w czystości, w kontaktach z lekarzem itp. Gmina Mielnik Książka na telefon. Gminna Biblioteka Publiczna realizuje usługę polegającą na dostarczaniu książek do domów osób starszych, schorowanych, niepełnosprawnych. Gmina Jedwabne Projekt „Usługi indywidualnego transportu door to door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych”. Głównym celem projektu było ułatwienie integracji społeczno- zawodowej osób z potrzebami wsparcia w zakresie mobilności poprzez zapewnienie przez OPS w Jedwabnem usługi indywidualnego transportu door to door. Osoby starsze korzystały z transportu bezpłatnie, dojeżdżały na wizyty lekarskie do lekarzy specjalistów oraz były dowożone na rehabilitację. Gmina Filipów Gminna Biblioteka Publiczna w Filipowie podpisała umowę użyczenia odtwarzacza cyfrowej książki mówionej ze Stowarzyszeniem Pomocy Osobom Niepełnosprawnym ,,LARIX”, co pozwala osobom starszym z dysfunkcją wzroku korzystać z czytnika. 62 1.11 Województwo pomorskie Tabela 11Karta województwa pomorskiego za 2023 r. 13 WOJEWÓDZTWO POMORSKIE Liczba gmin123 Liczba powiatów16 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia19 547 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 235872623583072359573 w tym w wieku 60 lat i więcej 563039567746574948 60–64 lata 147779141481136363 65–69 147018147674147784 70–74 119185122853125747 75–79 590936622274890 80–84 457694481944196 85 lat i więcej 441954469745968 Noworodek płci męskiej – 72,7 Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 80,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,0 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,7 Kobieta w wieku 60 lat – 23,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,827,728,5 Współczynnik zgonów 11,910,89,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 133 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 86 Ogółem 15-89 lat 1 111 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 86 13 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 63 Ogółem 15-89 lat 737 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 443 Ogółem 15-89 lat 60,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 16,2 Ogółem 15-89 lat 59,4 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 16,2 Ogółem 305 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 305 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 279 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 16 Ogółem 42,8 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 354,8 Renty z tytułu niezdolności do pracy 29,9 Renty rodzinne 69,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 24,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2291,82 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 59,3% i 29,7%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1776,65 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 21,1%, a na zdrowie – 4,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,6% gospodarstw domowych. 64 Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 6,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,39. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 75,7 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2030, dokument „Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021-2027 Działania na rzecz osób starszych Pomorska Rada ds. Polityki Senioralnej Do zadań Pomorskiej Rady ds. Polityki Senioralnej należy: współtworzenie głównych kierunków polityki senioralnej w Województwie Pomorskim; inicjowanie, opiniowanie propozycji rozwiązań na rzecz środowiska seniorów oraz wymiany i komunikacji międzypokoleniowej Województwa Pomorskiego, w tym programów działań dotyczących osób starszych; wspieranie rozwoju, współpraca i aktywizacja środowisk działających na rzecz osób starszych w celu zwiększenia efektywności ich działań; tworzenie płaszczyzny wymiany doświadczeń i dobrych praktyk w obszarze polityki senioralnej; promowanie starzenia się w dobrym zdrowiu. W 2023 r. w województwie pomorskim liczba gminnych rad seniorów wynosiła 44 (35,77% gmin). Podobnie jak w latach ubiegłych, na dzień 31.12.2023 roku największy odsetek rad seniorów posiadają gminy miejskie (82%), natomiast najmniejszy – gminy wiejskie (20%). Uniwersytety Trzeciego Wieku Celem działalności UTW jest aktywizacja ludzi starszych, a także „wykorzystanie potencjału osób starszych, wiedzy, umiejętności i doświadczenia życiowego dla rozwoju gospodarczego i społecznego kraju”. Uczelnie są dla nich także miejscem spotkań z podobnymi do nich osobami, które muszą stawiać czoła wielu problemom w tym jednemu, głównemu – problemowi braku akceptacji ze strony młodych. W województwie pomorskim powołano 24 UTW. Program Promocja aktywnego starzenia się - Trzecia edycja programu „Trzeci wiek w zdrowiu” Program ma na celu zwiększenie wiedzy na temat behawioralnych czynników wpływających na zdrowie człowieka oraz procesu starzenia się organizmu i sposobów opóźniania jego przebiegu, zwiększenie poczucia odpowiedzialności za zdrowie własne i innych oraz zwiększenie motywacji do prowadzenia zdrowego stylu życia, utrwalanie zachowań służących zdrowiu oraz eliminowanie behawioralnych czynników ryzyka rozwoju chorób, a także zwiększenie poczucia bezpieczeństwa poprzez przyswojenie procedur i schematów postępowania w sytuacjach nagłego zagrożenia zdrowia. W 2023 r. z programu skorzystało 199 osób. Gdański Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2016-2023 Gdański Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2016-2023 (GPOZP) ma na celu tworzenie lokalnego systemu zapewniającego optymalne warunki i szanse rozwoju psychicznego mieszkańców Gdańska oraz poprawę jakości życia osób w trudnościach i kryzysach psychicznych oraz z zaburzeniami psychicznymi, ich rodzin, opiekunów i otoczenia społecznego w Gdańsku. W ramach programu realizowane były 2 projekty: 65 1.Kung Fu Senior - zajęcia aktywizujące i wspierające zdrowie psychiczne dla osób 55+. Efektem zajęć było wzmacnianie więzi społecznych, poprawa jakości komunikacji ze sobą i innymi, lepsze rozumienie odczuwanych stanów emocjonalnych i radzenie sobie z nimi, szczególnie w sytuacjach stresowych. W ramach projektu odbyło się 24 seminariów dla seniora (udział wzięło 352 beneficjentów), 45 spotkań wstępnych celem klasyfikacji do grupy warsztatowej, a także 192 spotkania grupy warsztatowej z elementami psychoedukacji i grupy wsparcia i choreoterapeutycznej (udział wzięło 76 osób–choreoterapia- 37 osób, warsztaty–39 osób). Ogólnie w 2023 r, z projektu skorzystało 397 beneficjentów. 2.Sklej się Senior! - działania motywacyjne oraz wspierające zdrowie psychiczne dla osób 60+. W ramach projektu przeprowadzono 40 warsztatów motywacyjnych z elementami psychodramy (udział wzięło 60 osób), 44 warsztaty z ceramiki użytkowej - działanie interwencyjne (udział wzięło 60 osób), a także 60 konsultacji interwencyjnych z psychoterapeutą/psychologiem (dla 16 osób. W projekcie wzięło udział 60 osób. Program Zapobiegania Niepełnosprawności Osób w Podeszłym Wieku Program realizowany jest poprzez 10 dniowe turnusy rehabilitacyjne w systemie dziennym. Program miał na celu opóźnienie skutków starzenia się, szczególnie w zakresie przywracania zdolności do samoobsługi. Każdy pacjent, poddawany był codziennemu badaniu lekarskiemu. W zależności od stanu zdrowia pacjent otrzymywał dziennie minimum dwa zabiegi fizjoterapeutyczne dziennie oraz uczestniczył w zajęciach grupowych ogólnousprawniających na tężni. W trakcie pobytu pacjent otrzymywał jeden trzydaniowy posiłek. Organizowane były spotkania z lekarzami różnych specjalności, gdzie uczestnicy mogli otrzymać odpowiedzi na nurtujące pytania dotyczące ich stanu zdrowia. W 2023 r. programem zostało objętych tylko 238 mieszkańców Sopotu, którzy ukończyli 70 rok życia. Projekt „Inkubator Sąsiedzkiej Energii na Dolnym Mieście” Gdański Samorządowy Model Systemu Teleopieki Domowej to innowacyjna i specjalistyczna metoda mająca na celu podnoszenie jakości życia osób starszych oraz zwiększenie bezpieczeństwa i komfortu osób niesamodzielnych z wykorzystaniem usługi elektronicznego całodobowego monitoringu w miejscu przebywania, zwana Teleopieką Domową. Teleopieka Domowa w 2023 r. dostarczyła beneficjentom programu system alarmowo-przywoławczy oraz usługi asystenta mieszkańca, inaczej zwanego Teleopiekunem. Każdy uczestnik był wyposażony w tzw. opaskę życia. Na tarczy opaski znajdują się 3 przyciski: do przywołania pomocy medycznej (system alarmowo-przywoławczy), do połączenia z asystentem mieszkańca (usługi asystenta mieszkańca) oraz do odbierania połączeń i pozostałej obsługi urządzenia. Bezpośrednią opieką całodobowego systemu alarmowo-przywoławczego oraz opieką teleopiekuna zostało 367 uczestników. W realizację projektu zaangażowanych było 15 organizacji pozarządowych. Program Promocji Zdrowia i Przeciwdziałania Chorobom Cywilizacyjnym Gdański Program Promocji Zdrowia i Przeciwdziałania Chorobom Cywilizacyjnym na lata 2021-2025 ma na celu wydłużenie życia w zdrowiu oraz ograniczenie skali zachorowań na choroby cywilizacyjne poprzez zmniejszenie ryzyka występowania schorzeń, poszerzenie wiedzy i umiejętności w zakresie wpływu stylu życia i warunków środowiskowych na zdrowie, w tym promocja zdrowego odżywiania i aktywności fizycznej, rozwój kompetencji zdrowotnych na wszystkich etapach życia i we wszystkich odgrywanych rolach (zdrowa matka, zdrowe dziecko, zdrowy człowiek w wieku produkcyjnym, zdrowy senior), a także podniesienie efektywności i skuteczności programu przeciwdziałania chorobom cywilizacyjnym. Akcją objęto 599 osób w wieku 65+, zamieszkujących w Gdańsku. Na stronie internetowej Starostwa Powiatowego w Sztumie: https://powiatsztumski.pl w roku 2023 ukazywały się informacje skierowane do seniorów. Wśród tematów wymienić można: zaproszenie do udziału w Konferencji „Pokolenia Razem 2023”, kampanię „Planuję długie życie”, zaproszenie 66 Pomorskiego Zrzeszenie LZS dla seniorów i przyjaciół seniorów na wydarzenia rekreacyjne w regionie, tematy prozdrowotne, przydatne także dla osób starszych. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Słupsk „Fachman dla seniora” - zadanie realizowane cyklicznie od ponad 6 lat przez organizacje pozarządowe, w ramach którego wykonywane są bezpłatnie, drobne naprawy konserwatorsko-techniczne w domach seniorów. Prowadzenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Słupsku. Seniorzy mają możliwość nieodpłatnego korzystania z łóżek specjalistycznych, wózków inwalidzkich, chodzików, balkoników, kul łokciowych oraz pachowych, nakładek na wannę i toaletę, krzeseł kąpielowych, materacy przeciwodleżynowych, koncentratorów tlenu. Miasto Rumia „Rumska Karta Seniora” – celem tego programu jest podniesienie jakości życia rumskich seniorów i zachęcenie ich do podejmowania aktywności w życiu społecznym. Rumia oferuje seniorom, oprócz zniżek jakie uwzględnia karta, zniżki na odbywające się na terenie miasta koncerty, gimnastykę dla seniorów oraz zajęcia na basenie. „Pudełko Życia” – program dedykowany seniorom powyżej 65 roku życia i osobom niepełnosprawnym. Zestaw, który jest bezpłatnie przekazywany zainteresowanym, składa się z plastikowego pudełka oznaczonego specjalnym nadrukiem, karty informacyjnej, dwóch naklejek do umieszczenia na lodówce i wewnętrznej stronie drzwi wejściowych do mieszkania. Oznaczenie pozwala służbom zlokalizować pudełko. Najważniejsze, by wypełnioną kartę informacyjną włożyć do pudełka, a pudełko do lodówki. Przejrzysty system przechowania informacji pozwala na szybsze i łatwiejsze udzielenie pomocy. Miasto Gmina Czersk Centrum Usług Społecznych realizuje wiele usług przeznaczonych dla osób starszych, w tym choćby door- to-door – przewóz osób mających ograniczony dostęp bądź będących wykluczonymi komunikacyjnie, celem np. wizyt lekarskich. Auto jest w pełni przystosowane do przewozu osób z niepełnosprawnością (poruszających się na wózku inwalidzkim). Dzięki współpracy z powiatem CUS gwarantuje także porady prawne czy obywatelskie (w tym dla osób starszych); zapewnia stałe dyżury psychologów. Gmina Pelplin W Gminie Pelplin w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na wiek powstało zadanie „Seniorze ciesz się życiem, dziel radością” gdzie odbywają się spotkania integracyjne z dziećmi i młodzieżą, wspólne wyjazdy oraz Dzień Seniora organizowany przez Gminę. Oferta rekreacyjno-sportowa dla seniorów realizowana przez Gdański Ośrodek Sportu – jednostkę miejską oferującą liczne zajęcia sportowo-rekreacyjne. Dla seniorów dedykowane były zajęcia w ramach programu „Aktywuj się!”: gimnastyka dla seniora, Zumba gold, Nordic walking, Joga, Zumba. W wielu gminach i powiatach seniorzy mają możliwość ze skorzystania z form wsparcia z zakresu prawa, edukacji i sportu: porady prawne dla seniorów, możliwość uczestniczenia w zajęciach na UTW, nauka języków obcych, zajęcia wspierające aktywność sportową, zajęcia ruchowe z rehabilitacji ogólnej, warsztaty komputerowe i przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu, wycieczki. Miasto Gdańsk Oferta rekreacyjno-sportowa dla seniorów realizowana przez Gdański Ośrodek Sportu – jednostkę miejską oferującą liczne zajęcia sportowo-rekreacyjne. Dla seniorów dedykowane były zajęcia w ramach programu „Aktywuj się!”: gimnastyka dla seniora, Zumba gold, Nordic walking, Joga, Zumba. 67 W wielu gminach i powiatach seniorzy mają możliwość ze skorzystania z form wsparcia z zakresu prawa, edukacji i sportu: porady prawne dla seniorów, możliwość uczestniczenia w zajęciach na UTW, nauka języków obcych, zajęcia wspierające aktywność sportową, zajęcia ruchowe z rehabilitacji ogólnej, warsztaty komputerowe i przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu, wycieczki. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Bytów Biblioteka Miejska w Bytowie - realizowała m.in. różnorodne projekty senioralne: Bytowski Uniwersytet Trzeciego Wieku; „Akademia Umiejętności Cyfrowych – przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu” – warsztaty kompetencji cyfrowych dla osób 50+; „Warsztaty kompetencji cyfrowych dla seniorów” – Programowanie i kodowanie – zajęcia z programowania i kodowania z wykorzystaniem robotów edukacyjnych. Gmina Żukowo Seniorzy mają do dyspozycji dyżurny numer telefonu, pomoc przy umawianiu wizyt lekarskich, realizacji recept, załatwianiu formalności urzędowych itp. Systemy teleopieki – zarówno w ramach programu rządowego „Korpus Wsparcia Seniorów”, jak i własne systemy opracowane i wdrażane w gminach. 68 1.12 Województwo śląskie Tabela 12 Karta województwa śląskiego za 2023 r. 14 WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE Liczba gmin167 Liczba powiatów17 powiatów i 19 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia12 334 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 437594743467024320130 w tym w wieku 60 lat i więcej 119352712001071209642 60–64 lata 315339302301288810 65–69 302639304167305666 70–74 239155248180256088 75–79 137319145790156954 80–84 111345109802108572 85 lat i więcej 877308986793552 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 78,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Współczynnik feminizacji 108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,831,933,1 Współczynnik zgonów 15,11311,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 2 008 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 142 Ogółem 15-89 lat 1 958 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 141 14 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 69 Ogółem 15-89 lat 1 536 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 1 001 Ogółem 15-89 lat 56,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 12,4 Ogółem 15-89 lat 55,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 12,3 Ogółem 714 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 714 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 635 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 38 Ogółem 62,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 4,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 845,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 81,2 Renty rodzinne 211,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 21,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 4,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie śląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2892,04 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,2% i 31,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1702,49 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,8%, a na zdrowie – 5,1%. 70 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,1%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 86,0 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2030” Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2020-2030 Program przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu w województwie śląskim na lata 2018-2023 Działania na rzecz osób starszych Projekt „Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora” Jest to oferta specjalnych usług, ulg oraz szczególnych uprawnień pozwalających na udostępnienie zasobów instytucji kultury, rekreacji i edukacji na terenie Województwa Śląskiego w celu dodatkowego wsparcia osób, które ukończyły 60 roku życia. Usługi realizowane w ramach Śląskiej Karty Seniora są oferowane przez partnerów projektu m. in. podmioty powiązane strukturalnie i kapitałowo z Województwem Śląskim, partnerów z sektora prywatnego i jednostek samorządu terytorialnego. Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba partnerów wynosiła 144. Z danych zgromadzonych przez ROPS wynika, że w 2023 roku z projektu skorzystało łącznie 86 434 seniorów. Największym zainteresowaniem seniorów cieszyła się oferta Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, Instytucji Filmowej SILESIA FILM w Katowicach, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Zamku Cieszyn, Teatru Rozrywki w Chorzowie, Filharmonii Śląskiej im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach, Śląskiego Ogrodu Zoologicznego w Chorzowie oraz Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej. Dokumentem legitymacyjnym umożliwiającym skorzystanie z uprawnień oferowanych w projekcie jest dowód osobisty. Program tzw. „małych grantów” dla organizacji senioralnych i działających na rzecz seniorów Program jest realizowany nieprzerwalnie od 2019 r. w celu dofinansowania w trybie art. 19a 15 działań mających na celu wsparcie środowisk seniorskich z terenu województwa śląskiego. W 2023 r. dofinansowano 38 podmiotów realizujących zadania z zakresu aktywizacji i integracji seniorów oraz wzmocnienia potencjału środowisk seniorskich z terenu województwa śląskiego na łączną kwotę 327 419,97 zł. Śląska Rada Seniorów II kadencji Rada jest organem opiniodawczym i doradczym składający się z 19 członków, przedstawicieli środowisk senioralnych, działających społecznie przy Marszałku Województwa Śląskiego w celu wzmocnienia i rozwoju regionalnej polityki senioralnej. Jej działania zmierzają do integrowania środowisk osób starszych, tworzenia płaszczyzny wymiany dobrych praktyk, informowania i wspierania środowisk seniorów oraz budowania przestrzeni społecznej przyjaznej najstarszym mieszkańcom. W 2023 r. odbyły się cztery posiedzenia Rady. Inicjatywa „Koperta Życia” Działanie stałe, którego celem jest ułatwienie ratownikom medycznym, pracownikom pomocy społecznej i innym służbom interwencyjnym dostępu do ważnych informacji medycznych mogących uratować życie osoby w podeszłym wieku. Na stronie internetowej seniorzy.slaskie.pl udostępniono wzór karty do uzupełnienia oraz naklejki, a ponadto ulotkę informacyjną i prezentację do wykorzystania 15 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 71 przez osoby/podmioty zainteresowane przedsięwzięciem. Ponadto pakiety Koperty Życia były dystrybuowane wśród seniorów podczas wydarzeń organizowanych przez Samorząd Województwa Śląskiego. Wojewódzkie Targi i Konferencja Senioralna SILVER SILESIA Wydarzenie organizowane było przez Województwo Śląskie – Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej oraz Miasto Tychy. Targi Senioralne są inicjatywą Samorządu Województwa Śląskiego, której celem jest promocja form przedsiębiorczości w srebrnej gospodarce, które kierują się zasadami etyki i uczciwości wobec seniorów, jako istotnej grupy Konsumentów. Podczas Targów zaprezentowano produkty i usługi skierowane do Seniorów, zorganizowano tzw. Miasteczko Zdrowia, gdzie możliwe było skorzystanie z oferty bezpłatnych badań lekarskich i laboratoryjnych przez uczestników Targów. Ponadto odbyła się konferencja, która była okazją do spotkania środowisk naukowych, polityków oraz profesjonalistów realizujących w praktyce politykę senioralną w środowiskach lokalnych, a także zorganizowana została strefa kulturalna z występami i pokazami twórczości artystycznej seniorów. Seminarium senioralne pn. „Miasta przyjazne starzeniu” oraz konferencja „Poczuj, żeby rozumieć” W dniu 8 września 2023 r. w Sali Sejmu Śląskiego Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach odbyło się seminarium senioralne pn. „Miasta przyjazne starzeniu”. W trakcie spotkania omówiono m. in. dostosowanie środowiska miejskiego do potrzeb srebrnego pokolenia. W wydarzeniu wzięło udział ok. 120 seniorów. W dniu 23 października 2023 roku w Muzeum Śląskim w Katowicach odbyła się I Śląska Konferencja „Poczuj, żeby zrozumieć”. Była to okazja do wymiany doświadczeń i refleksji na temat budowania mostów międzypokoleniowych. Konkurs „Ambasador Srebrnego Pokolenia Województwa Śląskiego” Zarząd Województwa Śląskiego po raz czwarty zorganizował konkurs mający na celu wyróżnienie osób starszych mogących stanowić godny do naśladowania wzór dla innych seniorów, wyróżniających się wybitną działalnością i postawą w życiu społecznym. Seniorzy zostali wyróżnieni w trzech kategoriach: Ambasador Srebrnego Pokolenia z Sercem na Dłoni, Ambasador Srebrnego Pokolenia – Mistrz dla Młodych oraz Ambasador Pracującego Srebrnego Pokolenia. Forum Jednostek Organizacyjnych Pomocy Społecznej Cykliczne wydarzenie realizowane od 2019 r. W Szczyrku zorganizowano spotkanie skierowane do dyrektorów i kierowników ośrodków pomocy społecznej oraz domów pomocy społecznej z terenu województwa śląskiego. Podczas Forum omówione zostały kwestie związane z funkcjonowaniem instytucji w obliczu zmian systemowych, w tym procesu deinstytucjonalizacji, obszarów rozwoju usług społecznych przy współpracy różnych podmiotów działających w środowisku lokalnym. Przedstawione zostały także możliwości wykorzystania środków finansowych z nowej perspektywy funduszy unijnych na zadania realizowane przez instytucje pomocy społecznej. W wydarzeniu łącznie udział wzięło ok. 120 przedstawicieli systemu pomocy społecznej. Konkurs „Śląski Prometeusz 2023” W 2023 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej zorganizował IV edycję konkursu, którego celem było uhonorowanie wybitnych pracowników systemu pomocy i integracji społecznej, jak również promocja zawodów pomocowych. Rozstrzygnięcie konkursu oraz wręczenie nagród 51 laureatom miało miejsce podczas uroczystej Gali Konkursowej w dniu 15 listopada 2023 r., w która odbyła się w Sali Koncertowej Filharmonii Śląskiej im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach. Po raz pierwszy nagrody wręczone zostały aż w 6 kategoriach, tj.: pracownik socjalny; opiekun\\pielęgniarka; terapeuta\\specjalista reintegracji; pracownik obsługi; asystent rodziny; innowator (po raz pierwszy). Podczas Gali uhonorowano również samorządy, które na co dzień organizują i realizują zadania z zakresu polityki społecznej, wręczając wyróżnienie „Samorząd z Otwartym Sercem” dla 7 gmin województwa śląskiego. 72 W 2023 r. wspierano merytorycznie stronę seniorzy.slaskie.pl oraz administrowano stronę seniorzy.rops-katowice.pl Strony zawierają m.in.: najważniejsze aktualności o wydarzeniach w regionie, poradniki dla seniorów, ofertę partnerów Śląskiej Karty Seniora, materiały składające się na pakiet Koperty Życia, informacje o Śląskiej Radzie Seniorów. Ponadto w celu poszerzenia grona odbiorców prowadzono również fanpage projektu Śląskie dla Seniora na Facebook ’u. Różnorodne działania informacyjno-promocyjne w zakresie wspierania seniorów Zrealizowano cykl audycji radiowych poświęconych polityce senioralnej oraz opublikowano materiał nt. seniorów w magazynie „Pacjent i zdrowie” oraz wykonano „Informator dla Seniorów”. Ponadto, wspólnie z innymi przedstawicielami samorządu województwa śląskiego promowano akcje i programy wojewódzkie, takie jak: „Śląskie. Zmieniamy powietrze na dobre”, „Śląskie. Dla Seniora” czy „Marszałkowski Budżet Obywatelski. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat będziński System Powiadamiania SMS - SMS dla Seniora w Czeladzi. Celem działania jest ułatwienie osobom starszym dostępu do informacji o wydarzeniach sportowych, kulturalnych, edukacyjnych itp. odbywających się na terenie Czeladzi, organizowanych bądź wspieranych przez Miasto Czeladź i adresowanych do seniorów. Liczba wysłanych wiadomości sms: 44 293. Miasto Bielsko-Biała Urząd Miejski przeprowadził 2 otwarte konkursy dla NGO na rzecz os. starszych. 11 organizacji otrzymało wsparcie w łącznej kwocie 115000 zł; 1 NGO otrzymał mały grant na aktywizację seniorów (2000 zł). Łącznie skorzystało ok. 1200 seniorów. Urząd Miejski kontynuował realizację Programu Miejsce przyjazne dla seniorów (dla mieszkańców powyżej 65 r.ż.). Uzyskana w ramach programu Karta Seniora, upoważnia do korzystania z systemu ulg, zwolnień i preferencji oferowanych przez Miasto oraz 41 Partnerów Programu. Od początku realizacji programu złożono 11679 wniosków (w tym 2578 w 2023). Wydano 11512 kart (w tym 2543 w 2023). Rozpoczęcie działalności Centrum Seniora - - skorzystało 150 osób. Realizacja przez MOPS (od 2009) Programu Giełda Wolontariatu w MOPS w Bielsku-Białej. Szerzenie idei wolontariatu w środowisku lokalnym poprzez pomoc na rzecz os. potrzebujących. Z pomocy 61 wolontariuszy skorzystało 38 osób starszych. Współpraca OWOS w MOPS z Fundacją Edukacji Pozaformalnej w Bielsku-Białej. Uczestnictwo 17 Podopiecznych OWOS w projekcie Europejska Akademia Seniora rozwój kompetencji cyfrowych, technologicznych i zdrowotnych poprzez wymianę doświadczeń i mobilność Erasmus+ (zorganizowano warsztaty edukacyjne i 3 dniowy wyjazd do Ostrawy/Czechy). Powiat cieszyński Projekt \"Eliksir Młodości\" w ramach Programu \"Aktywni+\" na lata 2021-2025. Edycja 2023. Projekt objął 60 seniorów. Oferta dla seniorów w ramach projektu była mocno urozmaicona i obejmowała: warsztaty artystyczne, fotograficzne, komputerowe, z social mediów, etnograficzne, florystyczne, wykłady fizjoterapeuty i dietetyka. Porozumienie partnerskie Gminy Strumień ze Stowarzyszeniem \"Zostań Aniołem\" działającym przy DPS w Strumieniu. Miejsce realizacji Gmina Strumień. Miasto Dąbrowa Górnicza Dąbrowski Bus dla Seniora. Seniorzy, którzy ukończyli 60. rok życia (także poruszający się na wózkach inwalidzkich), w dni robocze od 7 do 20 mogą skorzystać z przewozu do placówek służby zdrowia oraz urzędu. Przewóz należy zamawiać od 8 do 12 przynajmniej z jednodniowym wyprzedzeniem. Posiadacze Karty Seniora za dojazd we wskazane miejsce na terenie miasta zapłacą 5 zł a bez karty 7 zł. Poza 73 granicami Dąbrowy Górniczej to dodatkowo 1 zł za każdy kilometr. W 2023 r. z oferty skorzystało 1371 osób. Projekt edukacji kulturalnej seniorów pod nazwą Pałac Kultury Seniora adresowany jest do osób w wieku 60+. W ramach tego projektu seniorzy mogą uczestniczyć w: zajęciach ruchowych, lokalnych wycieczkach, zajęciach wokalnych, sekcji malarstwa i rysunku, KinoSzkoła Seniora. Od nowego sezonu oferta została natomiast wzbogacona o: spotkania autorskie z osobami związanymi z kulturą, prezentacje zasobów kultury w intrenecie, spotkania z Młodzieżową Radą Miejską, warsztaty teatralne, fotograficzne i kabaretowe, wycieczki, wyjścia w ramach wykładów studyjnych (muzeum, teatr), koncerty \"Tajniki i muzyki\", wydarzenia okolicznościowe. We wszystkich wydarzeniach zrealizowanych przez PSK w 2023 roku wzięło udział 296 uczestników. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Bielsko-Biała Usługa teleopieki objęto 400 mieszkańców miasta Bielska - Białej, którzy ukończyli 65 lat) 16 . Powiat wodzisławski W ramach projektu „W cieniu Szarloty - jak wydobyć potencjał miasta Rydułtowy\", który finansowany jest ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014-2021 Kompleksowa usługa świadczenia teleopieki wraz z zapewnieniem niezbędnego sprzętu i oprogramowania do tego celu dla 50 seniorów \"Genialny senior w bibliotece\" 17 dofinansowany z Fundacja BGK z projektu Generacja 6.0 adresowany dla 50 seniorów zrealizowano łącznie 60 h w zakresie podnoszenia kompetencji cyfrowych oraz spotkanie z policjantem na temat bezpieczeństwa w sieci osób starszych Miasto Żory Mobilny urzędnik to usługa skierowana dla osób, które z uwagi na stan zdrowia (lub niepełnosprawność) czy podeszły wiek nie mają możliwości osobistego dotarcia do urzędu i załatwienia sprawy. Te osoby mogą liczyć na pomoc urzędnika, który dotrze do ich miejsca zamieszkania na terenie Żor. Miasto Rybnik Rybnicki Telefon Seniora - Ośrodek Pomocy Społecznej w Rybniku uruchomił infolinię udzielającą informacji o wsparciu senioralnym. W 2023 r. przeprowadzono około 600 rozmów telefonicznych, podczas których udzielano informacji zarówno seniorom jak i członkom ich rodzin. Telefon prowadzony jest przez seniorów wolontariuszy. Celem jest wzmocnienie aktywności społecznej osób starszych, utrzymywanie ich w dobrej kondycji psychicznej, włączenie do życia społecznego oraz udzielanie pomocy przez seniorów innym osobom starszym i ich rodzinom. Powiat będziński Organizacja zajęć z zakresu edukacji prawnej przez nauczyciela akademickiego z Fundacji Pro Bono w ramach prowadzenia Punktu Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego. Miasto Chorzów Budowanie pozytywnych relacji międzypokoleniowych poprzez angażowanie osób starszych w życie społeczności w ramach organizowanych warsztatów z uwzględnieniem wszystkich grup wiekowych. Warsztaty prowadzi Stowarzyszenie Twórców Sztuki i Rękodzieła Artystycznego Wspomagające Misję \"Nazaret\" w Centrum Inicjatyw Społecznych w Chorzowie. Liczba uczestników: 12. 16 https://mops.bielsko.pl/strona/program-korpus-wsparcia-seniora-na-rok-2023 17 https://biblioteka.rydultowy.pl/ 74 Czerwionka-Leszczyny Zespół ds. Organizowania Społeczności Lokalnej zajmuje się społecznością seniorów, m. in. poprzez organizowanie grupy seniorów, tworzenie wspólnoty lokalnej seniorów z dzielnicy Leszczyn, realizowanie projektów socjalnych mających na celu wzmocnienie i odbudowę więzi rodzinnych oraz rozwijanie różnych zainteresowań i stymulowanie twórczego działaniach osób starszych. Grupa liczy ok. 32 osoby. W 2023 r. zrealizowano 14 projektów socjalnych. Miasto Dąbrowa Górnicza Dąbrowski Dzień Seniora ustalony Uchwałą Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej na dzień 15 czerwca. Obchodzony jest w mieście od 2016 r. Celem obchodów Dnia Seniora jest integracja środowiska osób starszych. Dąbrowski Dzień Seniora to święto zainicjowane przez Radę Seniorów Miasta Dąbrowa Górnicza. Powiat zawierciański Książka na telefon 18 - usługa prowadzona przez Bibliotekę Publiczną w Łazach. Działanie skierowane do osób starszych, chorych, niepełnosprawnych ruchowo, mających problem z dotarciem do biblioteki, a chcących skorzystać z jej zasobów. Usługa polega na telefonicznym zamówieniu wybranej pozycji czytelniczej i dostarczeniu jej do miejsca zamieszkania czytelnika przez pracownika biblioteki. W 2023r. skorzystało z tej oferty 48 osób. Miasto Katowice Program prowadzony przez Terenowy Punkt Pomocy Społecznej nr 8 \"Radość Życia - Wszystko Mogę\" przeznaczony był dla osób powyżej 50 roku życia. Celem głównym programu jest poprawa i wzmacnianie sprawności funkcjonowania i jakości życia osób starszych i niepełnosprawnych. Zapewnienie potrzeb towarzyskich i kulturalnych poprzez ich aktywizację w tworzeniu sposobów spędzania czasu wolnego. Miejsce realizacji - Miejski Dom Kultury \"Południe\" w Katowicach przy ul. Boya-Żeleńskiego 83 (liczba uczestników - 50) oraz Terenowy Punkt Pomocy Społecznej nr 9 w Miejskim Domu Kultury przy ul. Koodzieja 42 (liczba uczestników – 25). Powiat bielski Gminny Program Wspierania Aktywności i Zapobiegania Wykluczeniu Społecznemu Seniorów - edycja III 2023r. realizowany w partnerstwie ze Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym RAZEM. Program jest realizowany od 2021r. Liczba osób objętych programem w roku 2023 to 32 osoby. Zajęcia warsztatowe: kulinarne, stolarskie, ruchowe, rehabilitacyjne, turystyczno-rekreacyjne. . Miasto Bielsko-Biała Miejski Program na rzecz Osób Starszych do 2030 r. Jedno z zadań to organizacja Dni Seniora (25.09. do 04.10.23) uczestniczyło ok. 750 os. Miasto Chorzów „Program Chorzów 60+\" 19 program rabatów i zniżek dla osób w wieku od 60 roku życia. W 2023 r. wydano 318 kart. Porozumienia zawarto z 30 partnerami programu (przedsiębiorcy i podmioty publiczne). Powiat będziński Program Czeladzki Senior 60+; w ramach którego czeladzcy seniorzy mogą ubiegać się o wydanie karty uprawniającej do zniżek/rabatów u Partnerów programu: jednostki organizacyjne Miasta Czeladź, a także do towarów i usług oferowanych przez inne instytucje, organizacje pozarządowe oraz podmioty 18 https://www.biblioteka-lazy.pl/ksiazka-na-telefon/ 19 https://cimchorzow.pl/chorzow-60plus/. 75 gospodarcze zainteresowane udziałem w Programie. Liczba wydanych kart: 2169 Liczba aktywnych Partnerów: 19. System Powiadamiania SMS / dla Seniora w Czeladzi Adresaci: czeladzcy seniorzy; Cel: ułatwienie osobom starszym dostępu do informacji o wydarzeniach sportowych, kulturalnych, edukacyjnych itp. odbywających się na terenie Czeladzi, organizowanych bądź wspieranych przez Miasto Czeladź i adresowanych do Seniorów. Liczba wysłanych wiadomości sms: 44 293. Miasto Katowice Program wolontaryjny \"Słonecznik\". Adresatami programu były m.in. osoby starsze, które z powodu swojego wieku i swych ograniczeń wymagają wsparcia ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach. Główny cel pomocy w ramach programu to utrzymanie więzi społecznych i bezpieczeństwa w środowisku zamieszkania w odniesieniu do osób starszych, poszerzenie kontaktów społecznych i aktywizacja osób starszych oraz zwiększenie poczucia bezpieczeństwa. Usługi wolontariuszy realizowane były w miejscu zamieszkania osoby starszej, wymagającej pomocy i wsparcia. Do zadań wolontariuszy należało m.in.: spędzanie czasu wolnego z osobą starszą (spacery, rozmowy), pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, medycznych, pomoc w robieniu zakupów. W 2023 r. objętych pomocą wolontariusza zostało 30 osób starszych. Powiat żywiecki W ramach środków pozyskanych z Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych Aktywni + na lata 2021-2025 - edycja 2023 Gmina Łękawica wspólnie z LKS Orzeł Łękawica realizowała projekt pn. Aktywni Seniorzy 2. W ramach zadania zrealizowane zostały warsztaty na temat zdrowego stylu życia, automasażu, historyczno-kulturalne, spotkania integracyjne. Seniorzy brali udział w wyjazdach na basen na Termy Chochołowskie, zwiedzali Cieszyn, Pustynię Błędowską, Ogrodzieniec, Kopalnię Soli w Bochni, Karpacz i Wrocław. Wartość zadnia opiewała na kwotę 89 375 zł.. Z oferty projektu skorzystało ponad 100 seniorów z naszej Gminy. Zrealizowano ponad 80 godzin zajęć. 76 1.13 Województwo świętokrzyskie Tabela 13 Karta województwa świętokrzyskiego za 2023 r. 20 WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Liczba gmin102 Liczba powiatów13 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia11 709 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 118769311781641168499 w tym w wieku 60 lat i więcej 338493340123342461 60–64 lata 875318348979549 65–69 860778657286475 70–74 688117077572801 75–79 375154243647009 80–84 292372759626917 85 lat i więcej 293222925529710 Noworodek płci męskiej – 71,6 Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci męskiej – 73,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Współczynnik feminizacji 105106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 32,733,935,2 Współczynnik zgonów 15,413,412,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 524 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 46 Ogółem 15-89 lat 504 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 46 Ogółem 15-89 lat 423 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 271 20 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki („.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 77 Ogółem 15-89 lat 55,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 14,5 Ogółem 15-89 lat 53,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,5 Ogółem 187 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 187 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 171 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 33,7 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 201,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 15,5 Renty rodzinne 39,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 42,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 8,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie świętokrzyskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2418,76 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 52,4% i 34,2%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1457,42 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,0%, a na zdrowie – 6,0%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 49,6% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. 78 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,54. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 102,9 m2. Dokumenty i strategie Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Świętokrzyskiego na lata 2023-2025 Program Współpracy Samorządu Województwa Świętokrzyskiego z Organizacjami Pozarządowymi na 2023 r. Działania na rzecz osób starszych Wojewoda Świętokrzyski Senioralia – coroczna impreza plenerowa realizowana nieprzerwanie od 2017 r. w ramach promocji Programu Wieloletniego Senior+, integrująca seniorów będących uczestnikami Dziennych Domów i Klubów Senior+. W ramach imprezy uczestnicy mają możliwość uzyskania informacji w obszarze zdrowia, bezpieczeństwa, dostępności świadczeń, uprawnień emerytalno-rentowych, praw konsumenckich (stoiska informacyjne instytucji będących partnerami wydarzenia), jak również zapoznania się z twórczością artystyczną placówek Senior+. Zrzeszeni w Klubach i Domach Senior+ seniorzy prezentują swój dorobek artystyczny na scenie oraz w ramach organizowanych stoisk rękodzieła. Wydarzenie to przyciąga co roku tysiące osób. Marszałek Województwa Świętokrzyskiego „Świętokrzyskie Forum Seniora Online” - wydarzenie miało charakter regionalny, zaś jego celem była aktywizacja społeczna seniorów, zwiększenie udziału osób starszych w życiu publicznym oraz udzielenie odpowiedzi na podstawowe problemy i pytania nurtujące tę grupę społeczną. Podczas forum poruszane były najważniejsze dla seniorów tematy dotyczące zdrowia, zdrowego trybu życia i profilaktyki, czasu wolnego. Wydarzenie organizowane było w formule on-line dzięki czemu grono odbiorców było zdecydowanie większe niż w przypadku konferencji stacjonarnej. Lokalne rady seniorów W 2023 r. w województwie świętokrzyskim funkcjonowały 22 gminne rady seniorów (w 2022 r. —16 GRS), 3 powiatowe (powiaty: starachowicki, skarżyski, kielecki) oraz Świętokrzyska Rada Seniorów przy Marszałku Województwa Świętokrzyskiego. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto i Gmina Daleszyce Wsparcie psychologiczne i społeczne osób starszych i niepełnosprawnych, w tym z zaburzeniami psychicznymi oraz doskonalenie systemu pomocy osobom starszym i niepełnosprawnym, w tym z zaburzeniami psychicznymi, poczucie bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania seniorów w wieku 65 lat i powyżej wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie gminy, przez dostęp do tzw. \"opieki na odległość\". Wsparciem zostało objętych 345 osób. Miasto Skarżysko-Kamienna Skarżyski Program Seniora - aktywizacja Seniorów, poprzez stworzenie oraz rozwijanie systemu ulg, zwolnień, rabatów umożliwiających większy dostęp do ofert przygotowanych przez instytucje kultury, sportu i rekreacji, zakłady opieki zdrowotnej, punktu usługowe, handlowe i gastronomiczne. Z Programu skorzystało 570 osób. Gmina Ożarów Projekt: Deinstytucjonalizacja opieki nad osobami potrzebującymi wsparcia w codziennym funkcjonowaniu w gminie Ożarów. Fundacja Restart do lipca 2023 r. w partnerstwie z gminą Ożarów realizowała projekt 79 polegający rozwój alternatywnych form opieki nad osobami potrzebującymi wsparcia- usługi opiekuńcze w formie opieki stacjonarnej dziennej (kluby seniora) oraz usługi społecznej dla mieszkańców gminy (mieszkanie wspomagane treningowe). Realizatorem jest Ośrodek Pomocy Społecznej w Ożarowie. Liczba osób objętych wsparciem w 2023r. - 74. Gmina Starachowice Forum Rad Seniorów. CUS wraz ze Starachowicką Radą Seniorów zorganizował pierwsze w województwie świętokrzyskim Forum Rad Seniorów, w którym wzięło udział 65 przedstawicieli działających na terenie województwa m.in.: Rad Seniorów, UTW, organizacji skupiających osoby starsze i działających na ich rzecz. Wydarzenie odbyło się przy współpracy z Gminą Starachowice, Kielecko- Ostrowieckim Ośrodkiem Wsparcia Ekonomii Społecznej oraz Powiatową Spółdzielnią Socjalną \"Integracja\". Tematem spotkania była rola rad seniorów w umocowaniu prawnym struktur miasta, powiatu oraz kraju. Celem spotkania było stworzenie sieci współpracy Rad Seniorów, UTW i innych organizacji skupiających seniorów i działających na ich rzecz. Zwieńczeniem Forum było podpisanie przez delegatów Listu Intencyjnego. Badanie ankietowe wśród osób starszych dot. niedogodności, jakie bezpośrednio wpływają na pogorszenie komfortu życia seniorów. Badanie prowadzono we współpracy Starachowickiej Rady Seniorów słuchaczy UTW wśród członków klubów seniora. Starachowicki Dzień Seniora - rozpoczęto polonezem w wykonaniu kilkudziesięciu seniorów. Podczas wydarzenia rozdawane były Starachowickie Koperty Życia. Gmina Włoszczowa Działalność Uniwersytetu Trzeciego Wieku, wdrożenie Gminnej Karty Seniora, powołanie Gminnej Rady Seniorów. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej organizacja Wojewódzkiej Inauguracji Roku Akademickiego Uniwersytetów III Wieku. Uroczystość była wyrazem wdzięczności władz województwa świętokrzyskiego za działalność i wkład UTW w aktywizację, integrację oraz edukację osób starszych. W uroczystości udział wzięli przedstawiciele wszystkich UTW działających w regionie. Uczestnicy wysłuchali wykładu „Więcej nadziei. O stresie i nowych szansach na zdrowie” – prof. dr hab. n. med. Jadwigi Jośko-Ochojskiej. W wydarzeniu udział wzięło łącznie 500 osób; opracowanie „Diagnozy dostępności oraz zapotrzebowania na wybrane usługi społeczne i zdrowotne adresowane do osób starszych w województwie świętokrzyskim” przyjęty przez Zarząd Województwa Świętokrzyskiego 17 stycznia 2024 r. Celem opracowania było zbadanie sytuacji społeczno-ekonomicznej osób starszych, jak również oszacowanie zapotrzebowania na usługi społeczne i zdrowotne; organizacja II Forum Seniora. W ramach Forum świętokrzyscy seniorzy mogli skorzystać z porad: lekarzy specjalistów, przedstawicieli samorządu i organizacji, którzy przekazywali im cenne informacje i zachęcali do aktywności i zdrowego stylu życia. W 2023 r. zostały zorganizowane dwa wydarzenia: w kwietniu pod hasłem „Aktywnie przez życie” oraz listopadzie pod hasłem „Druga młodość seniora”. Przyjęta formuła Forum Seniora dostępna w trybie „ON LINE” pozwoliła, dotrzeć do jak największej liczby zainteresowanych odbiorców; organizacja wydarzenia pn. „Sieciowanie organizacji pozarządowych z terenu województwa świętokrzyskiego”. Jego celem była promocja i prezentacja działalności świętokrzyskich NGO w zakresie społecznym, kulturalnym i edukacyjnym oraz stworzenie im płaszczyzny do współpracy także w zakresie wsparcia seniorów. Przedsięwzięcie zorganizowane zostało we współpracy ROPS z Polskim Związkiem Kół Gospodyń Wiejskich; 80 organizacja II posiedzeń Świętokrzyskiej Rady Seniorów. Członkowie Rady oraz przedstawiciele organizacji senioralnych dyskutowali na temat aktywności, możliwości pozyskiwania środków finansowych zarówno dla aktywnych seniorów ale też chorych i z niepełnosprawnościami. Powiat kielecki Senioriada - organizowano II Przegląd Senioralnej Działalności Kulturalnej Powiatu Kieleckiego ZDROWIE NA LATA SENIORIADA 2023 w Rudkach. Organizatorami spotkania było Starostwo Powiatowe w Kielcach oraz Urząd Miasta i Gminy Nowa Słupia. Podczas Przeglądu Seniorzy na dedykowanych stoiskach mogli zapoznać się z ofertą: Oddziału Wojewódzkiego NFZ; Szpitala Powiatowego w Chmielniku; Powiatowego Centrum Usług Medycznych w Kielcach; Sanatorium Busko- Zdrój. Na dodatkowych stoiskach odbywały się warsztaty z fitoterapii - eko-herbatki dla seniora oraz z apitoterapii- leczenie miodem. Dodatkowo zorganizowano konkurs z nagrodami, w którym seniorzy odpowiadali na pytania z zakresu zdrowego żywienia i zdrowego trybu życia. Gmina Końskie Senioralia 2023 - występy artystyczne, namioty profilaktyczne, poradnicze, a także mammobus, gdzie wykonywane były bezpłatne badania, prezentacja regionalnych potraw przygotowanych przez koła gospodyń wiejskich. Współorganizatorami Senioraliów 2023 oprócz Urzędu Miasta i Gminy to: Rady Seniorów i Domu Kultury: Uniwersytet Trzeciego Wieku, Stowarzyszenie Amazonki, Sekcja Emerytów Związku Nauczycielstwa Polskiego, Dom Dziennego Pobytu w Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej, Związek Emerytów i Rencistów Kolorowa Jesień. Zaproszenie dedykowane było wszystkim seniorom, mieszkańcom miasta i gminy Końskie oraz gościom przyjezdnym. Gmina Bodzechów Program \"Rehabilitacja i profilaktyka w grupie wiekowej 65+ dla mieszkańców Gminy Bodzechów\" polegający na usługach pełnej rehabilitacji w warunkach ambulatoryjnych. Liczba osób korzystających w 2023r. - 101. Realizatorem działania jest Gabinet Rehabilitacji \"Reha-Med\". Gmina Łączna Projekt pn. \"Nordic Walking - sposobem na aktywność\" - zadanie publiczne w ramach działalności pożytku publicznego i wolontariatu; Integracja z dziećmi i młodzieżą \"Międzypokoleniowe turnieje sportowe\" - zadanie publiczne w ramach kultury fizycznej współfinansowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego; \"Seniorzy Razem z Kulturą\" - zadanie publiczne; Letni piknik \"Senioralny\". Gmina Skarżysko – Kamienna Program Dostępność Plus \"Norway Grants\" - rozgrywki integracyjne w BULE (BOCCIA) organizowane w ramach działań Programu Rozwój Lokalny ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014 —2021, skierowane do mieszkańców gminy Skarżysko-Kamienna, w szczególności do osób z niepełnosprawnością oraz seniorów. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Kielce Taksówka dla seniora - bezpłatna usługa transportowa przeznaczona dla mieszkańców Kielc, którzy ukończyli 70 rok życia, mają problemy z samodzielnym funkcjonowaniem ze względu na stan zdrowia, prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe lub mieszkają z osobami bliskimi, które nie są w stanie zapewnić im wystarczającego wsparcia. Przejazdy na terenie Kielc mogą odbywać się do urzędu, banku lub placówki medycznej. Przewozy odbywają się od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00—20.00. Z usługi transportowej można korzystać 1 razy w miesiącu i maksymalnie 8 razy w roku. 81 Gmina Jędrzejów, Gmina Końskie Koperta Życia - w 2023 r. w ramach ochrony zdrowia realizowana była rozpoczęta w 2017 r. Kopertę dostarczano do jędrzejowskich seniorów. Gmina Kielce spotkania z przedstawicielami Policji i Straży Miejskiej na temat pierwszej pomocy oraz bezpieczeństwa seniorów pt. \"Bezpieczny Senior\" - 191 seniorów; szkolenie pt. „Chroni Cię prawo przeprowadzone przez stowarzyszenie Fidei Defensor—35 seniorów; inicjatywa ZUS cykl spotkań o tematyce \"Bezpiecznie, zdrowo, bezgotówkowo\"—85 seniorów; udział w audycjach \"Senioradio\" Radio Kielce—30 seniorów; spotkanie z pracownikami II Urzędu Skarbowego dotyczące ulg podatkowych i nauka korzystania z różnych aplikacji cyfrowych; spotkanie z pracownikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące legitymacji Emeryta i Rencisty—łącznie 915 seniorów. Gmina Ćmielów pogadanki terapeutyczne pod nazwą \"Bezpieczne życie seniora\". Przestrzegano przed telefonicznymi wyłudzeniami metodą \"Na wnuczka\" oraz cyberprzestępczością. Partnerem był Komisariat Policji w Ćmielowie; profilaktyka dotycząca bezpieczeństwa - zatrucie gazem, tlenkiem węgla itp. Partnerem była Komenda Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej oraz OSP w Ćmielowie. Grupa docelowa seniorów 30 osób. Gmina Starachowice: Projekt pn. Kierunek Przyszłość-Starachowicki Program Rozwoju Lokalnego zorganizowano warsztaty, które zostały przeprowadzone przez przedstawicieli partnera projektu z miasta Bergen w Norwegii. Część spotkania poświęcona była prezentacji dobrych praktyk w Skandynawii - rozwiązań, które z powodzeniem i pozytywnym skutkiem wprowadzono w życie. Rozmawiano na temat likwidacji barier architektonicznych, wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami oraz działań prowadzonych w ramach polityki senioralnej i pomocy społecznej; Pilotażowe szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej wśród grupy starachowickich seniorów (liczba beneficjentów: 48 osób). Gmina Małogoszcz Regularne prelekcje prowadzone przez funkcjonariuszy Policji, Ośrodka Zdrowia oraz MGOPS skierowane do osób starszych jak również dzieci i młodzieży o tematyce tolerancji, przeciwdziałania dyskryminacji ze względu, ochrony osób starszych przed przemocą (beneficjenci: 60 seniorów). 82 1.14 Województwo warmińsko-mazurskie Tabela 14 Karta województwa warmińsko-mazurskiego za 2023 r. 21 WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE Liczba gmin116 Liczba powiatów19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia24 174 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 137469913664301357910 w tym w wieku 60 lat i więcej 349194353711359013 60–64 lata 1004399685693276 65–69 927499453496027 70–74 701177337075849 75–79 333413696142373 80–84 266332598925005 85 lat i więcej 259152600126483 Noworodek płci męskiej – 70,8 Noworodek płci męskiej – 72,5 Noworodek płci męskiej – 74,0 Noworodek płci żeńskiej – 79,4 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji 105105105 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,228,529,8 Współczynnik zgonów 13,711,810,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 597 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 45 Ogółem 15-89 lat 582 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 45 Osoby bierne zawodowo (w tys.)Ogółem 15-89 lat 484 21 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 83 w tym w wieku 60-89 lat 291 Ogółem 15-89 lat 55,2 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 13,4 Ogółem 15-89 lat 53,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 13,4 Ogółem 211 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 211 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 189 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 13 Ogółem 39,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 216 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,3 Renty rodzinne 39,4 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 27,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,6 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie warmińsko-mazurskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2428,06 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 49,6% i 33,4%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1340,05 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 31,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 21,3%, a na zdrowie – 5,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 40,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,5%. 84 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 76,9 m2. Dokumenty i strategie Warmińsko-Mazurskie 2030. Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego Strategia polityki społecznej województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2030 Program „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027 Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy na rok 2023 Działania na rzecz osób starszych Rzecznik Praw Osób Starszych Fundamentalne znaczenie dla środowisk seniorskich i ich otoczenia ma m.in. rzecznictwo interesów tej grupy społecznej. W naszym regionie w 2023 r. kontynuowane ono było m.in. poprzez działalność, jedynego dotąd w Polsce, działającego od 2010 roku w naszym województwie, Rzecznika Praw Osób Starszych. Działalność ta prowadzona jest przy wsparciu finansowym Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego oraz funduszy norweskich. Misją pracy Rzecznika jest przeświadczenie, że trzeba robić wszystko, żeby potrzeby i problemy środowiska seniorek i seniorów były słyszalne, a zagrożenia rozpoznane. Rzecznik wykorzystuje każdą okazję do spotkań, by mówić o prawach seniorów, piętnować przypadki dyskryminacji, walczyć ze stereotypami. Drugim zadaniem rzecznika, są interwencje w przypadku łamania praw seniorów. Biuro Rzecznika wraz z ekspertami, Partnerem, przedstawicielami ngo i instytucji wypracowało ważne narzędzie edukacji w postaci Ścieżki pracy z osobami uwikłanymi w przemoc, która upowszechniana jest w trakcie prowadzonych szkoleń, warsztatów i spotkań. Gminne Rady Seniorów Ponadto, lokalne interesy środowisk osób starszych w naszym regionie reprezentowały 34 gminne rady seniorów. W ramach Działania 10.7 \"Aktywne i zdrowe starzenie się\" Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2014-2020, w 2022 roku wsparciem objęto 277 aktywnych zawodowo mieszkańców województwa, ze szczególnym uwzględnieniem osób powyżej 50 r.ż. Wsparcie realizowane było poprzez objęcie ww. osób programami zdrowotnymi. Działania Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w 2023 r. na rzecz osób starszych podejmowane w ramach programu: „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027“. Społeczna Rada Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego Odbyły się cztery posiedzenia Społecznej Rady Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego II kadencji, w tym jedno posiedzenie wyjazdowe w Nidzicy, podczas którego członkowie Rady odwiedzili pierwszy w naszym regionie Oddział Geriatryczny w Szpitalu Powiatowym w Nidzicy. Obecnie rada liczy 31 członków. Głównymi priorytetami Rady są: promowanie tworzenia gminnych rad seniorów, rozwój geriatrii w regionie oraz rozwój usług społecznych i zdrowotnych dla osób starszych w środowisku lokalnym. Warmińsko-Mazurska Karta Seniora. Projekt ten spotkał się z pozytywnym odbiorem mieszkańców województwa w wieku powyżej 60 r.ż. W jego promocję aktywnie włączyły się organizacje seniorskie. Do końca 2023 r. wydanych zostało 14 233 karty. Do projektu przystąpiły 44 firmy i instytucje. Obecnie w ramach projektu zniżek seniorom udziela 35 firm, w zakresie rozpowszechniania kart z samorządem województwa współpracuje 8 samorządów gminnych i 3 powiaty. 85 Seminarium dotyczące zjawiska samobójstw w środowisku osób starszych W wydarzeniu udział wzięło około 70 osób, w tym: przedstawiciele władz samorządowych i gminnych, kierownictwo ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, powiatowych centrów pomocy rodzinie, domów pomocy społecznej oraz przedstawiciele środowisk seniorskich. Na seminarium przedstawiono statystyki policyjne w ww. zakresie oraz przybliżono zachowania samobójcze wśród osób starszych. Ponadto zaprezentowano film pt. „W tym wieku można być szczęśliwym”, po którym odbyła się dyskusja z bohaterkami filmu. Spotkanie z cyklu Emeryci mundurowi – emerytom cywilnym pn. „Świadomy senior – bezpieczny senior” W czerwcu 2023 r. w sali sesyjnej Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego odbyło się spotkanie z cyklu Emeryci mundurowi – emerytom cywilnym pn. „Świadomy senior – bezpieczny senior”, zainicjowane przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA i zorganizowane we współpracy z Samorządem Województwa oraz Społeczną Radą Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Spotkanie dotyczyło bezpieczeństwa Seniorów i było dedykowane mieszkańcom regionu, w szczególności osobom starszym. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA oraz emerytowani funkcjonariusze służb mundurowych z Warszawy, którzy przybliżyli zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa Seniorów. Raport z monitoringu wdrażania w latach 20212022 programu „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027”. Raport opracowano na podstawie informacji otrzymanych z urzędów i instytucji różnych polityk sektorowych w regionie. Ponadto został powołany Zespół ds. monitorowania ww. programu. Obchody Międzynarodowego Dnia Osób Starszych Tematem przewodnim konferencji były działania międzypokoleniowe. Gośćmi konferencji byli przedstawiciele Młodzieżowego Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego, którzy opowiedzieli o sobie oraz o swoich działaniach międzypokoleniowych podejmowanych wspólnie z seniorami z regionu. W drugiej części konferencji rozstrzygnięto konkurs na „Aktywnego Seniora/Seniorką oraz Najlepszą Inicjatywę Seniorską Warmii i Mazur”. Uczestnikami konferencji byli przedstawiciele władz lokalnych, ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, organizacji pozarządowych oraz środowiska senioralnego. Łącznie w konferencji uczestniczyło ok. 150 osób. Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy 22 na rok 2023. Zagadnienia dotyczące aktywizacji osób starszych uwzględnione zostały także w Priorytecie XIV Działalność na rzecz osób w wieku emerytalnym rocznego Programu współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy 23 na rok 2023. Prezentuje on zadania skierowane do osób w wieku emerytalnym, mieszkańców naszego regionu, które szczegółowo opisane są w innych priorytetach współpracy. Celem ogólnym realizowanych w powyższym zakresie zadań było: zwiększenie aktywnego udziału osób w wieku emerytalnym w życiu społecznym, kulturalnym oraz edukacyjnym. Osiągnięte wskaźniki dot. działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym: w zakresie rozwoju kultury fizycznej zlecono realizację 6 zadań na rzecz seniorów, m.in. w zakresie propagowania i promowania aktywności fizycznej osób starszych, organizacji wojewódzkich imprez sportowo-rekreacyjnych dla seniorów, oraz wspierania przygotowań 22 Z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 23 Z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 86 i udziału wybitnych reprezentantów województwa przygotowujących się do mistrzostw świata i Europy w zawodach typu Masters i Weterani, w których uczestniczyło łącznie 373 osoby (łączna kwota przekazanych dotacji to: 55 000 zł). w zakresie edukacji, profilaktyki i promocji zdrowia publicznego zrealizowano 5 zadań skierowanych do seniorów. Uczestniczyło w nich łącznie 330 osób (łączna kwota przekazanych dotacji to: 30 800 zł). w zakresie pomocy społecznej zlecono 5 zadań, w których uczestniczyło 330 osób (łączna kwota dotacji: 65 000 zł). w zakresie kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego zlecono 6 zadań angażujących seniorów, w których uczestniczyło łącznie 947 osób (łączna kwota przekazanych dotacji: 47 000 zł). w zakresie rozwoju sektora pozarządowego województwa warmińsko-mazurskiego zlecono 1 zadanie, w którym uczestniczyło 37 seniorów (kwota przekazanych dotacji to 8 000 zł). Łącznie zlecono 23 zadania bezpośrednio dedykowane seniorom, w których wzięło udział 2 017 osób. Kwota udzielonych dotacji to: 205 800 zł. Należy przy tym podkreślić, że seniorzy brali udział również w innych zadaniach zlecanych przez Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego kierowanych do mieszkańców regionu. Współpraca Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi w zakresie aktywizacji i przeciwdziałania marginalizacji osób starszych Wojewoda Warmińsko-Mazurski co roku udziela wsparcia dla organizacji pozarządowych w drodze otwartych konkursów ofert, na zasadach określonych w art. 25 ustawy 24 , art. 13 ustawy 25 , art. 151 ustawy 26 oraz zgodnie z corocznie ustalanym Programem Współpracy Wojewody Warmińsko- Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz uprawnionymi podmiotami, prowadzącymi działalność w zakresie pomocy społecznej. Zgodnie z przyjętym Programem Współpracy w 2023 r. w budżecie wojewody jak w latach ubiegłych zaplanowano środki w łącznej wysokości 1 200 000 zł na realizację zadań w ramach wszystkich otwartych konkursów z zakresu pomocy społecznej. Jednym z priorytetowych obszarów zadań publicznych realizowanych w ramach Programu Współpracy wojewody z organizacjami pozarządowymi jest aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych. Każdego roku ogłaszane są odrębne konkursy w tym zakresie. W 2023 r. na realizację przedmiotowego zadania konkursowego przeznaczono 250 000 zł. Zgodnie z przyjętymi kryteriami konkursów, wnioskowana dotacja zgłoszonego projektu oferty nie mogła być wyższa niż 35 000 zł. Do objęcia dofinansowaniem zakwalifikowano 9 projektów na łączną kwotę 262 615,00 zł. Z uwagi na wysokość środków przeznaczonych przez wojewodę na wykonanie zadań objętych konkursem kwoty dotacji zostały pomniejszone proporcjonalne do limitu zaplanowanego w budżecie, pokrywając ~95,20 % zakwalifikowanych kosztów zadań. Łącznie rozdysponowana kwotę 250 000,00 zł, którą organizacje wykorzystały w całości, wnosząc dodatkowy finansowy wkład własny w wysokości 31 306,36 zł oraz osobowy wyceniony na kwotę 13 725 zł. Głównymi założeniami zadań realizowanych w zakresie aktywizacji i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych było: zmniejszenie stopnia marginalizacji seniorów w sferze społecznej, integracja międzypokoleniowa, przełamywanie stereotypów dotyczących starości, 24 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 25 z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 26 z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 87 podniesienie aktywności i świadomości społecznej osób starszych, zawieranie nowych znajomości i tworzenie się przyjaźni między uczestnikami, przeciwdziałanie osamotnieniu, włączenie osób starszych w działania na rzecz środowiska lokalnego, budowanie poczucia własnej wartości, aspiracji, lepsze rozpoznawanie własnych możliwości rozwojowych przez seniorów. Przedmiotowe cele w wymiarze określonym w złożonych ofertach zostały osiągnięte poprzez m.in.: tworzenie grup samopomocowych dla osób starszych, niepełnosprawnych, organizowanie zajęcia ruchowo-aktywizujących, zajęcia rozwijające zainteresowania, warszaty kulinarne (żywieniowe i dietetyczne), rękodzielnicze, psychoedukacyjne, aktywności społecznej, z edukacji cyfrowej, spotkania i wyjazdy integracyjne, aktywizację kulturalną tj. wyjścia do kina, teatru, integracja z lokalną społecznością, międzypokoleniowa z dziećmi i młodzieżą szkolną, organizacja spotkań prelekcji, dzielenie się wiedzą i doświadczeniem poprzez organizowanie wspólnych warsztatów, zajęcia edukacyjne, dyskusje - prelekcja kosmetyczki, lekarza, dietetyka, muzyka, literatura polecana, organizację zajęć manualnych, tj. florystyka, dziewiarstwo i krawiectwo, decoupage, zajęcia mające na celu poprawienie kondycji fizycznej, poprawienie kondycji psychicznej, rozwinięcie umiejętności w zakresie rękodzieła artystycznego, udział w warsztatach kosmetycznych spowoduje wyższe poczucie przynależności. Pełnomocnik Wojewody Warmińsko-Mazurskiego ds. Seniorów w roku 2023 Pełnomocnik Wojewody Warmińsko-Mazurskiego ds. Seniorów w roku 2023 współpracował z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej, organami administracji publicznej, organizacjami pozarządowymi i instytucjami w zakresie spraw dotyczących seniorów a także reprezentował Wojewodę Warmińsko-Mazurskiego w kontaktach z instytucjami, stowarzyszeniami i organizacjami działającymi na rzecz seniorów. Do zadań Pełnomocnika należy m.in. reprezentowanie Wojewody w kontaktach z instytucjami, stowarzyszeniami i organizacjami działającymi w zakresie spraw dotyczących spraw seniorów, współpraca m.in. z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej oraz z innymi Pełnomocnikami ds. Seniorów, inicjowanie działań zmierzających do poprawy warunków życia seniorów na terenie województwa warmińsko-mazurskiego, opiniowanie i udział w opracowywaniu projektów działań mających na celu poprawę warunków życia seniorów na terenie województwa warmińskomazurskiego, spotkania z interesantami w zakresie spraw dotyczących osób starszych. Federacja Uniwersytetów Trzeciego Wieku Warmii i Mazur W minionym roku sprawozdawczym Federacja liczyła 23 członków stałych, w tym 5 członków wspierających przedstawicieli Uniwersytetów Trzeciego Wieku Warmii i Mazur skupiającej ogółem 2 363 seniorów. W ramach działalności federacji Uniwersytetu Trzeciego Wieku organizowane były zajęcia edukacyjne w postaci „Szkoły Liderów” kursy, wykłady i warsztaty. Tematyka była różnorodna: od problematyki aktualnych wydarzeń społeczno-politycznych, socjologię społeczną, informatyzacje życia czy bieżące wydarzenia społeczne. Spotkania, warsztaty oraz prelekcje cieszyły się dużym zainteresowaniem i były prowadzone przez wykwalifikowanych prelegentów. Stowarzyszenie angażuje się również w działalność społeczną. Członkowie Zarządu pełnią zaszczytne obowiązki w Wojewódzkiej Radzie organizacji pozarządowych, w Społecznej Radzie Senioralnej na różnych płaszczyznach tej organizacji. 88 Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Kętrzyn Kętrzyńskie Centrum Spotkań Seniora Centrum powstało na początku 2022 r. ze środków własnych gminy. Centrum działa w strukturach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kętrzynie. Jest to miejsce spotkań dla mieszkańców Kętrzyna powyżej 60. roku życia. Seniorzy mogą w Centrum wspólnie spędzić czas uczestnicząc m.in. w spotkaniach autorskich, tanecznych, prezentacjach kulinarnych, warsztatach, wycieczkach itp. Ponadto w Centrum znajduje się sala do ćwiczeń i rehabilitacji. Centrum dostępne jest dla mieszkańców codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8 – 16. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Barciany Program Profilaktyka 40 Plus w miejscu zamieszkania Efektem akcji było przeprowadzenie badań profilaktycznych dla 460 mieszkańców gminy Barciany, w tym bardzo wielu osób starszych. Część osób podjęła już leczenie, które nie byłoby możliwe bez wcześniejszych badań i diagnozy. W związku z akcją nastąpiła ogromna aktywizacja osób starszych. Świadczono wzajemną pomoc w dostarczaniu ankiet i wyjaśnianiu zasad programu. 89 1.15 Województwo wielkopolskie Tabela 15 Karta województwa wielkopolskiego za 2023 r. 27 WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Liczba gmin226 Liczba powiatów31 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia29 827 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem350003034935773487973 w tym w wieku 60 lat i więcej839902847483858041 60–64 lata 223682213396205897 65–69 217179219755220239 70–74 179504183213186074 75–79 93231106309121437 80–84 649556313261258 85 lat i więcej613516167863136 Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 79,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,827,728,7 Współczynnik zgonów 12,310,910,1 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 701 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 129 Ogółem 15-89 lat 1 654 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 128 Ogółem 15-89 lat 1 112 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 705 Ogółem 15-89 lat 60,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 15,5 Ogółem 15-89 lat 58,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 15,3 27 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 90 Ogółem 497 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 497 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 444 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 38 Ogółem 46,5 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,7 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 524,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy 61,4 Renty rodzinne 111,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury80,8 Renty z tytułu niezdolności do pracy 19,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne4,6 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie wielkopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł2495,02 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,4% i 28,4%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1597,97 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 23,2%, a na zdrowie – 4,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 47,0% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 47,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,50. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 90,3 m2. Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Wielkopolskiego do roku 2030 Wielkopolski Program Wspierania Osób Starszych na lata 2021-2025. 91 Działania na rzecz osób starszych Programowanie polityki Samorządu Województwa Wielkopolskiego w obszarze wsparcia osób starszych Koordynacja Wielkopolskiego Programu Wspierania Osób Starszych na lata 2021-2025 Program wypracowywano zgodnie z nowymi założeniami systemu zarządzania strategicznego w ROPS przedstawionymi w Strategii Polityki Społecznej do 2030 roku. Program jest uszczegółowieniem Strategii Polityki Społecznej do 2030 roku, jest również zgodny ze Strategią Rozwoju Województwa oraz założeniami nowej perspektywy finansowej dla FEW 2021+. W Programie zaprezentowano szereg działań, których celem jest poprawa sytuacji osób starszych i ich opiekunów. Prezentowane działania prowadzić mają przede wszystkim do wzmocnienia aktywności osób starszych, zabezpieczenia osób niesamodzielnych w codziennym funkcjonowaniu i utrzymaniu jak najdłużej w środowisku rodzinnym, oraz przeciwdziałaniu wypaleniu opiekuńczemu wśród opiekunów. Ponadto ważnym elementem są działania koordynacyjne ROPS w Poznaniu skupione przede wszystkim na wsparciu gmin i powiatów w organizacji, koordynacji i realizacji usług w obszarze wsparcia osób starszych, a także realizacji zaplanowanych działań strategicznych m.in. utworzenie Wielkopolskiego Telecentrum Opieki. Wspieranie organizacji pozarządowych w realizacji zadań w obszarze wsparcia osób starszych Organizacja otwartego konkursu ofert na realizację w formie wspierania zadań publicznych Województwa Wielkopolskiego z dziedziny pomocy społecznej w obszarze działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym w 2023 r. Zgodnie z założeniami Programu współpracy Samorządu Województwa Wielkopolskiego z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalności pożytku publicznego na rok 2023, organizacje pozarządowe miały możliwość ubiegania się o dotacje na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej. Otwarty konkurs ofert umożliwia wyłonienie innowacyjnych, modelowych lub systemowych projektów organizacji pozarządowych, których realizacja przyczyni się do rozwiązywania problemów m.in. osób starszych i ich opiekunów. Łącznie w 2023r. zrealizowano 10 projektów wspierających osoby starsze w ramach 4 zadań pn.: 1) Pobudzanie aktywności osób starszych, z uwzględnieniem integracji międzypokoleniowej – 5 projektów, 2) Realizacja działań na rzecz osób starszych wymagających wsparcia – 2 projekty, 3) Realizacja działań na rzecz przeciwdziałania wypaleniu opiekuńczemu opiekunów osób starszych – 2 projekty, 4) Wypracowanie i przetestowanie modelu wsparcia osób starszych w zakresie utrzymania samodzielności i bezpieczeństwa w ruchu drogowym na podstawie innowacji \"Senior to samodzielny i bezpieczny kierowca\" - wypracowanej w ramach projektu \"Przepis na wielkopolską innowację społeczną - usługi opiekuńcze dla osób zależnych\" – 1 projekt. Łączna kwota przyznana na realizację zadań wynosiła: 300 000,00 zł. Wspieranie współpracy między instytucjami działającymi w obszarze wsparcia osób starszych Wspieranie współpracy między instytucjami działającymi w obszarze wsparcia osób starszych, w tym teleopieki Jednym z elementów budowanego regionalnego systemu teleopieki jest sieć instytucji zaangażowanych we wdrażanie pilotażowego modelu. Celem sieci ma być podnoszenie wiedzy i kompetencji oraz wymiana doświadczeń w zakresie prowadzenia pilotażu oraz w zakresie innych zagadnień związanych ze wspieraniem osób starszych w społecznościach lokalnych. W 2023r. zorganizowano 2 spotkania sieciujące przy okazji szkoleń dla koordynatorów teleopieki oraz jedną wizytę studyjną. Ponadto zorganizowano: szkolenie dla wielkopolskich Rad Seniorów, które odbyło się w terminie 13-15 września 2023 r. W szkoleniu wzięli udział przedstawiciele z 27 rad, natomiast zaproszenie zostało wystosowane do wszystkich 41 rad, 92 szkolenie dla wielkopolskich Uniwersytetów Trzeciego Wieku, które odbyło się 19-21 czerwca 2023 r. Zaproszenie zostało wysłane do wszystkich Uniwersytetów (67), a w samym wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele 37 UTW. Wspieranie dostępu Wielkopolan/instytucji realizujących zadania na rzecz osób starszych do informacji. Pakiet seniora – to zestaw materiałów edukacyjnoinformacyjnych w formie publikacji (broszury, plakaty) oraz w formie multimedialnej (filmy, prezentacje) kierowany przede wszystkim do uniwersytetów trzeciego wieku (UTW) oraz Rad Seniorów w celu dalszego przekazywania seniorom. W 2023r. rozszerzono treści pakietu seniora o materiały: 1)„Emerytura – odpocznij od pracy, ale nie od życia” 2) „Psychoseksualność osób w wieku senioralnym”. Wybór zagadnień został dostosowany do potrzeb osób starszych, które zostały zdiagnozowane na podstawie analizy potrzeb seniorów. Kampanie informacyjne dotyczące projektów z zakresu teleopieki oraz Pakietu seniora. Materiały przekazywano przy okazji spotkań z bezpośrednimi odbiorcami usług np. podczas szkoleń z organizatorami systemu opieki seniora, dyrektorami domów pomocy społecznej, wielkopolskimi radami seniorów, uniwersytetami trzeciego wieku. Targi Viva Seniorzy – w 2023 r. Targi odwiedziło ponad 3 000 osób zwiedzających, bezpłatnie udostępniono ponad 6000 m2 powierzchni organizacjom pozarządowym, na której wystawiło się około 90 Wystawców. Na stoisku ROPS/SWW można było skorzystać z: - porad dietetyka; - kursu udzielenia pierwszej pomocy; - fotobudki, w której można było wykonać sobie pamiątkowe zdjęcie. Organizacja konkursu Viva Wielkopolski Senior W 2023r. zrealizowano kolejną edycję konkursu Viva! Wielkopolski Senior. Konkurs ma na celu uhonorowanie i wyróżnienie ponadprzeciętnych postaw wielkopolskich seniorów, którzy swoją działalnością w różnych cenionych społecznie dziedzinach, ze szczególnym uwzględnieniem działań na rzecz środowiska senioralnego, wyróżnili się na tle innych. Odbyło się już 7 edycji tego konkursu. W konkursie nagrodzonych zostało 5 seniorów, którzy otrzymali statuetkę i tytuł: \"Viva! Wielkopolski Senior - Wielkopolska Otwarta na Osoby Starsze\", nagrody, w tym nagrodę pieniężną oraz udział w indywidualnej sesji fotograficznej. Wręczenie nagród i dyplomów odbyło się podczas uroczystej gali w trakcie trwania targów Viva! Seniorzy. Projekt „Wielkopolski System Opieki Seniora na lata 2023- 2024” Projekt finansowany był ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego w latach 2023-2024, realizowany był przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu w partnerstwie z 30 gminami z województwa wielkopolskiego. Łącznie wsparciem objęto 500 osób. Realizacja i cele projektu: Świadczenie usługi teleopieki w wybranych gminach w Wielkopolsce poprzez prowadzenie całodobowego telecentrum obsługiwanego przez ratowników medycznych i monitorowanie stanu osób z terenu Wielkopolski z wykorzystaniem opasek do teleopieki. Wsparcie gmin w realizacji zadań związanych z rozwijaniem nowych form pomocy społecznej i samopomocy w ramach zidentyfikowanych potrzeb osób starszych. Utrzymanie osób starszych w ich dotychczasowym środowisku zamieszkania, poprzez wprowadzenie zdalnych usług (w ramach działań wpisujących się w proces deinstytucjonalizacji). Teleopieka jako forma profilaktyki w celu utrzymania samodzielności seniora. Teleopieka jako usługa wzmacniająca samodzielność osoby starszej w naturalnym środowisku oraz wsparcie dla opiekunów nieformalnych. Całkowity czas realizacji: 04.2023-12.2024 93 Wspieranie gmin w realizacji usług na rzecz osób starszych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii poprzez wdrożenie: - projektu z zakresu teleopieki pn. „Wielkopolski System Opieki Seniora na lata 2023-2024” finansowanego ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego. Jednym z kluczowych elementów opisanego wyżej regionalnego systemu teleopieki jest wsparcie wielkopolskich gmin w rozwoju systemu usług skierowanych do osób starszych oraz wykorzystanie potencjału lokalnych społeczności. W ramach działań przygotowujących do wdrożenia systemu teleopieki nawiązano współpracę z 30 gminami. W ramach współpracy zorganizowano 3 formy szkoleniowe dla koordynatorów SOS w gminach: „Działalność Telecentrum i funkcjonalność opasek”, wizyta studyjna, której celem było zaprezentowanie najnowszych rozwiązań dla osób starszych, w tym teleopieki, szkolenie dla organizatorów wielkopolskiego systemu opieki seniora (Trzebaw). Wspieranie gmin w realizacji usług na rzecz osób starszych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii poprzez wdrożenie: - projektu „Wielkopolskie telecentrum opieki” w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021-2027 – Działanie FEWP.06.13 Usługi społeczne i zdrowotne. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach EFS+ oraz ze środków budżetu państwa. W ramach przygotowania do wdrożenia systemu teleopieki, rozpoczęto inicjowanie działań związanych z nawiązywaniem współpracy z gminami oraz utworzeniem Centrum Społecznego. Spotkano się z przedstawicielami m.in. następujących gmin: miasto Czarnków, gmina Czarnków, Tarnowo Podgórne, Buk, Murowana Goślina, Damasławek, Opalenica, gmina Gniezno, Kórnik, Dopiewo, Luboń. Ponadto zorganizowano spotkanie online dla przedstawicieli wielkopolskich gmin nt. założeń projektu. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Poznań Cyfrowe konsultacje indywidualne Centrum Inicjatyw Senioralnych w Poznaniu prowadzi indywidualne konsultacje cyfrowe. Bezpłatne konsultacje odbywają się od poniedziałku do piątku w godz. 10.00-16.00. Spotkania indywidualne prowadzone są przez wolontariuszy lub pracowników CIS. Konsultacje dotyczą obsługi komputera, tabletu, telefonu lub smartfonu. Spotkania trwają 45 min. Poznański przewodnik cyfrowy dla seniorki i seniora Przygotowany przez zespół poznańskiego Centrum Inicjatyw Senioralnych przewodnik poświęcony jest obsłudze smartfona i jest efektem wielu spotkań z seniorkami i seniorami, które miały miejsce w siedzibie Centrum Inicjatyw Senioralnych. Przewodnik przeznaczony jest dla wszystkich tych, którzy chcą włączyć się do cyfrowego świata i odkryć korzyści, jakie daje smartfon. Przewodnik dedykowany jest przede wszystkim osobom, które rozpoczynają swoją przygodę z obsługą tego typu telefonów. Przeprowadza przez wszelkie zawiłości i jednocześnie sprawia, że świat nowych technologii staje się bardziej dostępny, co z kolei zachęca do samodzielnych poszukiwań. W przewodniku omówione zostały, krok po kroku, wszystkie etapy obsługi smartfona m.in. wykonywanie połączeń telefonicznych, zapisywanie nowej osoby do listy kontaktów, obsługa Internetu w smartfonie, odtwarzanie muzyki czy pobieranie aplikacji ze sklepu. Przewodnik liczy 150 stron, zawiera instrukcje obsługi smartfona oraz grafiki poglądowe stanowiące odsyłacz do poszczególnych funkcji. W grudniu wydrukowano 400 egzemplarzy przewodnika. 94 Przykłady innowacyjnych rozwiązań Projekt pn. „Medycyna leczy a natura uzdrawia. Utworzenie ogrodu sensorycznego dla osób zależnych w Domu Pomocy Społecznej w Pleszewie”. Infrastruktura ogrodu składać się będzie z roślin o różnych formach i typach, ścieżek ogrodowych, ścieżek sensorycznych, kaskady z oczkiem wodnym, blatów do pielęgnacji roślin, które ułatwiają kontakt z roślinami dla osób z ograniczoną sprawnością ruchową, blatów dotykowych, miejsc do spotkań towarzyskich z grillem, zagrody dla królików, kurnika z wolierą, pomieszczenia gospodarczego, karmników i budek lęgowych dla dzikich ptaków, architektury ogrodowej (altanki, ławek, huśtawki z pergolą), wydzielonego miejsca do ćwiczeń gimnastycznych. Przebywanie i praca w tak przygotowanym ogrodzie sensorycznym ma poprawić samopoczucie, zdrowie, sprawność fizyczną i psychiczną, wpłynąć na wzrost samooceny osób korzystających oraz poprawić ich relacje społeczne. Inicjatywa pn. „Stolik pamięci”. Dbając o podnoszenie standardów opieki dąży się do rozszerzania proponowanych form terapii. W ramach tych działań podjęto starania zmierzające w kierunku wzmocnienia podmiotowości osób zależnych poprzez przygotowanie innowacyjnego urządzenia. Innowacja dotyczy stworzenia stolika pamięci dla osób zależnych, starszych w Domu Pomocy Społecznej w Pleszewie. Stolik pamięci jest urządzeniem zaprojektowanym przede wszystkim po to, by poprawiać zdrowie i samopoczucie osób starszych wspierać ich aktywizację poprzez dostarczanie w przystępny i atrakcyjny sposób różnego rodzaju zasobów wiedzy i kultury. Multimedialne urządzenie z wyglądu przypomina sekretarzyk, forma mebla ma osłabiać lęk osób starszych przed nowoczesną technologią, a przez to zachęcać do korzystania z niej i przeciwdziałać wykluczeniu cyfrowemu. Prosta, łatwa obsługa stolika zachęca osoby starsze do korzystania z treści zawartych w stoliku, otwierając przed seniorami wiele możliwości jakie dają nowoczesne technologie informatyczne. Aplikacja „Stolik pamięci” została zainstalowana na dwóch komputerach. Aplikacja pozwala na oglądanie materiałów video, materiałów graficznych i odsłuchiwanie materiałów audio. Gromadzone materiały mogą być podzielone na kategorie i podkategorie np. według okresu (lata 50, 60, 70 itp.), według miejsca (miasta, województwa itp.) czy też rodzaju materiału (filmy, muzyka, zdjęcia). Poprzez prostą obsługę aplikacji „stolika pamięci” osoby starsze mogą sięgnąć do czasów swojej młodości, przypomnieć sobie minione lata i przy okazji ćwiczyć swoją pamięć. Stolik pamięci umożliwia seniorom przywoływanie zdarzeń z różnych okresów swojego życia. Przywoływanie wspomnień wpływa na poprawę funkcjonowania psychicznego, zmniejsza poczucie osamotnienia, a także przyczynia się do wzrostu poziomu motywacji poznawczej oraz tendencji do poszukiwania twórczych rozwiązań. Szeroki zakres treści umieszczonych w stoliku pamięci pozwala seniorom na stymulowanie procesów poznawczych, ćwiczenie pamięci, koncentracji, uwagi, rozwijanie nowych zainteresowań, rozszerzanie horyzontów myślowych. Korzystając ze stolika pamięci osoby starsze ćwiczyły swoją pamięć, ale jednocześnie materiały, które oglądały czy słuchały, stawały się pretekstem do kontaktu z innymi poprzez rozmowy, wymienianie się wspomnieniami. Odwoływanie się do wydarzeń z przeszłości wywołujących pozytywny nastrój przyniosło dobre efekty terapeutyczne u osób starszych. Konieczność dostosowania się do zasad pobytu w placówkach ogranicza możliwość zachowania w obecnym miejscu zamieszkania dawnych mebli, sprzętów pamiątek. Natomiast „stolik pamięci” umożliwia seniorom poprzez wspomnienia powrót do czasów młodości, przywołuje wspomnienia, wzmacnia u starszych ludzi świadomość własnej odrębności, co zwiększa ich samoocenę. Korzystanie ze „stolika pamięci” przyczynia się do poprawy zdrowia, samopoczucia oraz zwiększa aktywność osób starszych. 95 1.16 Województwo zachodniopomorskie Tabela 16 Karta województwa zachodniopomorskiego za 2023 r. 28 WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE Liczba gmin113 Liczba powiatów18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia22 907 km 2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem165002116406221631784 w tym w wieku 60 lat i więcej449209451567455644 60–64 lata120697113277106862 65–69121449121975122168 70–7496362100351102768 75–79444915077158831 80–84330723196831207 85 lat i więcej331383322533808 Noworodek płci męskiej – 71,5 Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 79,2 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,431,733 Współczynnik zgonów1412,411,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat762Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat75 Ogółem 15-89 lat745 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat74 Osoby bierne zawodowo (w tys.)Ogółem 15-89 lat567 28 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 96 w tym w wieku 60-89 lat365 Ogółem 15-89 lat57,3Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat17,0 Ogółem 15-89 lat56,0Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat16,8 Ogółem261 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 261 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 238 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 14 Ogółem39,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury288,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 23,4 Renty rodzinne50,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 3,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne0,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie zachodniopomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2800,81 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,0% i 34,5%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1619,92 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 22,3%, a na zdrowie – 4,4%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 49,2% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 45,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,2%. 97 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,27. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 76,9 m2. Dokumenty i strategie Wojewódzki Program na rzecz Seniorów na lata 2023 - 2027 Wojewódzki Program Wspierania Rodziny i Systemu Pieczy Zastępczej „Region Przyjazny Rodzinie” na lata 2021-2027 Działania na rzecz osób starszych Konferencja międzynarodowa pt. „Regionalne aspekty zmian demograficznych: wyzwania i szanse”. W ramach konferencji przedstawiono najnowsze wyniki prac badawczych w obszarze jakości życia osób starszych w Polsce i w Niemczech – realizowanych w ramach projektu badawczego Fundacji CenEA i naukowców z Technische Universitӓt w Dortmundzie. W konferencji udział wzięło 100 osób zarówno ze środowiska naukowców zajmujących się problematyką starzenia się społeczeństwa jak i osób odpowiedzialnych za regionalną politykę społeczną i przedstawicieli organizacji pozarządowych zaangażowanych w życie osób starszych. Obchody Dnia Seniora. Wydarzenie zostało połączone z obchodami Narodowego Święta Niepodległości pn. „Spotkanie Pokoleń”. Inicjatywa miała charakter upamiętnienia i podziękowania dla kombatantów, weteranów, seniorów oraz pionierów Ziemi Zachodniopomorskiej, stała się doskonałą okazją do budowania społecznych więzi, umacniania tożsamości regionalnej i kształtowania patriotyzmu. W prawie dwugodzinnym programie spotkania udział wzięło ponad 300 osób. Projekt „Region Dobrego Wsparcia”. Realizowane działania m.in. na rzecz osób starszych: Szkolenia dedykowane opiekunom osób niesamodzielnych, w tym z różnymi typami niepełnosprawności wrodzonej lub nabytej dotyczące przestrzegania zasad etycznych, zasad współżycia społecznego, dbałości o dobro osoby potrzebującej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Regionalny Punkt Doradczy, w ramach którego wsparcia udzielali opiekunom faktycznym: Specjalista ds. wsparcia opiekunów osób niesamodzielnych – poradnictwo i szkolenia w zakresie opieki i pielęgnacji osoby niesamodzielnej, rehabilitacji usprawniającej, dietetyki, wsparcie grup samopomocowych; Specjalista ds. wsparcia psychologicznego - wsparcie psychologiczne dla opiekunów osób niesamodzielnych, grup samopomocowych; Specjalista ds. projektowania uniwersalnego - wsparcie doradcze opiekunów osób niesamodzielnych oraz przygotowanie projektów dostosowania mieszkań́ w celu podniesienia komfortu, autonomii i bezpieczeństwa ON, usprawnienia dla opiekuna faktycznego, sporządzanie projektów architektonicznych; Regionalny Operator Informacji - doradztwo w zakresie obowiązującego systemu wsparcia dla osób z niepełnosprawnością, pomoc w uzyskaniu świadczeń  Sąsiedzkie usługi opiekuńcze (np. pomoc w dokonywaniu zakupów, pomoc przy gotowaniu i podawaniu posiłków, pomoc przy wykonywaniu prac porządkowych, pomoc w praniu odzieży i bielizny). Opieka wytchnieniowa Dodatkowo poza projektem „Region Dobrego Wsparcia” (październik-grudzień 2023 r.) zapewniono świadczenie usług opieki wytchnieniowej w mieszkaniu wytchnieniowym w Podgrodziu oraz Stargardzie (zapewnienie doraźnego, czasowego wsparcia zamieszkującym w województwie zachodniopomorskim członkom rodzin lub opiekunom sprawującym bezpośrednią opiekę nad swoimi podopiecznymi) – 2 dotacje z budżetu województwa 2 x 50 000 zł). 98 Projekt Mały grant W ramach procedury uproszczonej tzw. „Małego grantu” przyznano dotację 4 organizacjom pozarządowym realizującym zadania na rzecz Seniorów na łączną kwotę: 35.000,00 zł: Stowarzyszenie Emerytów i Rencistów Byłych Pracowników Grupy Azoty Zakładów Chemicznych Police S.A, zadanie: „Seniorze dbaj o zdrowie”. Zorganizowano dwa wydarzenia plenerowe związane z propagowaniem aktywności ruchowej oraz integracji wśród seniorów podczas których odbyły się dwie prelekcje: z zakresu dietetyki i zdrowego żywienia oraz z zakresu rehabilitacji (zapewniono bezpłatne konsultacje dla grupy 50 osób). W wydarzeniu udział wzięło 100 seniorów z powiatu polickiego, gryfińskiego oraz z Miasta Szczecina. Fundacja „Rewelacja” ze Szczecina, zadanie: „V Zachodniopomorskie Spotkania Artystyczne Seniorów SAS 2023 w Domu Kultury 13 Muz”. Wydarzenie coroczne związane z przeglądem twórczości artystycznej seniorów, tworzących grupy literackie, malarskie, wokalne, taneczne czy filmowe itp. skupionych w organizacjach senioralnych działających na terenie województwa zachodniopomorskiego. Udział wzięło ok. 500 osób, seniorzy z terenu Szczecina, Chojny, Gryfina, Myśliborza i Stargardu. Stowarzyszenie Policki Uniwersytet Trzeciego Wieku, zadanie: „Organizacja Jubileuszu XV-lecia Polickiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku”. Podczas organizacji jubileuszu przedstawiono multimedialną prezentację o wieloletniej działalności Stowarzyszenia, odbył się wykład nt. „Rozwój uniwersytetów trzeciego wieku w województwie zachodniopomorskim – między ideą a praktyką”. W wydarzeniu udział wzięło ok. 300 osób z powiatów polickiego, stargardzkiego i kamieńskiego. Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku w Szczecinie, zadanie: organizacja „X Zachodniopomorskiego Forum Liderów UTW pn. Region przyjazny osobom starszym”. Celem była popularyzacja działalności organizacji senioralnych, wymiana dobrych praktyk realizowanych w różnych uniwersytetach trzeciego wieku i zachęcanie, wzmacnianie roli seniorów w działalności lokalnych organizacji. Forum połączone zostało w obchodami 45-lecia działalności Stowarzyszenia UTW w Szczecinie. Udział w wydarzeniu wzięło ok. 100 osób zaproszonych ze wszystkich uniwersytetów funkcjonujących w 21 powiatach województwa zachodniopomorskiego. Program Współpracy Województwa Zachodniopomorskiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2023” oraz Wojewódzki Programu Wspierania Rodziny i Systemu Pieczy Zastępczej na lata 2021- 2027 pn. „Region Przyjazny Rodzinie”. Zarząd Województwa ogłosił otwarty konkurs ofert dotyczący realizacji zadania polegającego m.in. na wsparciu działalności na rzecz osób starszych, osób w wieku emerytalnym. Na realizację zadania przeznaczono środki z budżetu Województwa Zachodniopomorskiego w wysokości 322 632,00 zł. Dofinansowane zadania obejmowały m.in. działania promujące i rozwijające aktywność seniorów, miały również na celu przeciwdziałanie ich samotności poprzez wspólną integrację (organizacja senioraliów, wyjazdy krajoznawcze, udział w wydarzeniach kulturalnych, zajęcia tematyczne) i nabywanie nowych zainteresowań takich jak fotografia, taniec czy sztuka kulinarna. Projekty skupiały się również na promowaniu postaw prozdrowotnych wśród osób starszych, nie tylko w sferze zdrowia fizycznego, ale obejmowały również szeroko pojętą psychoedukację i rozwój kompetencji miękkich. W efekcie przeprowadzonego konkursu dofinansowano 9 podmiotów prowadzących działalność pożytku publicznego na rzecz seniorów. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Świerzno W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Świerzno z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie gminy, m. in.: 99 KGW w Kaleniu było organizatorem spotkań pn. „Danie Wspólnych Chwil z Fundacją Biedronki”, w ramach którego seniorzy mieli okazję do wspólnych spotkań, rozmów i biesiadowania. KGW ze Stuchowa, w ramach Programu Społecznik 2022-2024, realizowało projekt pn. „Sprzątamy – o środowisko i zdrowie dbamy” oraz warsztaty z nowoczesnych dekoracji potraw pn. „Stuchowo smacznie, zdrowo, kolorowo”. W ramach projektu Polskiej Fundacji Społeczeństwa Przedsiębiorczego pn. „Pozytywnie nakręcone Koła Gospodyń Wiejskich” zorganizowano szkolenie z budowania mocnego zespołu zorientowanego na wspólne cele, efektywnej i asertywnej komunikacji w zespole oraz metod generowania nowatorskich i kreatywnych pomysłów na działania lokalne. W ramach projektu Generacja 6.0. - V edycja pn. „Jaki piękny świat, gdy się ma 60 lat” seniorzy brali udział w zajęciach przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu i technologicznemu. Odbyły się warsztaty komputerowe w grupach dla osób o różnym stopniu zaawansowania i rehabilitacja grupowa. Dla uczestników zorganizowano również wyjazd do teatru, kina i muzeum. Gmina Sławoborze Projekt pt. „Aktywni seniorzy w gminie Sławoborze”. Celem projektu było podniesienie aktywności społecznej osób starszych z terenu gminy Sławoborze. W ramach projektu odbywały się spotkania z władzami gminy Sławoborze, podczas których poruszano kwestię ważnych spraw lokalnych i przedstawiano pomysły na realizację następnych projektów. Seniorzy uczestniczyli w spektaklu teatralnym „Moralność Pani Dulskiej” w Koszalinie, w piknikach i targach rolnych. Poza tym organizowano cykliczne spotkania wiosenne, świąteczne i warsztaty, na których seniorzy mogli rozwijać swoje pasje i zainteresowania. Gmina Przelewice W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Przelewice z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie Gminy, m. in.: KGW w Przywodziu brał udział w projekcie: ,,Danie Wspólnych Chwil z Fundacją Biedronki ”—w ramach którego seniorzy mieli możliwość spotkania się przy wspólnym biesiadowaniu, ,,Sposób na jesienne wieczory”- integracja osób starszych i młodszych polegająca na przekazywaniu umiejętności oraz dawnych przepisów dotyczących pieczenia chleba i słodkości (pączki, faworki itp.) oraz odbyły się warsztaty rękodzielnicze, ,,Rodzina to siła” – polegający na zorganizowaniu festynu rodzinnego dedykowanego wszystkim pokoleniom, w tym seniorom. KGW Iskra w Żukowie zorganizował warsztaty rękodzielnicze stroików i ozdób Wielkanocnych oraz Bożonarodzeniowych. Oddział Rejonowy Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów w Pyrzycach- Koło Emerytów w Przelewicach realizował projekt ,,Kultura i dziedzictwo narodowe dostępne dla seniorów”, w ramach którego zorganizowano dla seniorów wyjazd do Filharmonii, wycieczki krajoznawcze, warsztaty rękodzielnicze. Gmina Dębno W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Dębno z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie Gminy, m. in.: Uniwersytet Trzeciego Wieku prowadzony przez Stowarzyszenie Miłośników Dębna zorganizował następujące wydarzenia: kurs komputerowy dla seniorów, zajęcia taneczne, wyjazd do Edukacyjnego Parku Narodowego „Ujście Warty”, wyjazd do teatru, wyjazd do filharmonii, wyjazd do Teatru Polskiego w Szczecinie, zajęcia fitness dla seniorów, koło poetycko- recytatorskie.  Dębnowska Rada Seniorów realizowała inicjatywy pn. „Krzesełko Dla Seniora” akcja polegająca na wystawianiu przed lokalami gastronomicznymi i sklepami krzesełek dla seniorów. 100 Gmina Dębno w swoim zakresie podjęła inicjatywy w zakresie: przeprowadzenia i sfinansowania z budżetu gminy badań medycznych, z których mogły skorzystać osoby starsze. Wykonano przesiewowe badanie wad wzroku oraz badanie w kierunku raka skóry. Gmina Dębno przekazała dotacje dla Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów na działalność społeczno- kulturalną i wszelkiego rodzaju imprezy oraz wyjazdy. Gmina Karlino Miejska Rada Seniorów. Rada realizuje szereg inicjatyw na rzecz osób starszych oraz współpracuje z organami Gminy i wieloma instytucjami publicznymi z terenu gminy. Na rzecz seniorów realizowano m.in.: Projekt „Aktywni+”, w ramach którego odbył się cykl warsztatów artystycznych dla seniorów wraz z cyklem spotkań z psychologiem, psychodietetykiem, radcą prawnym. Loterię pn. „Lukrowana Gwizdka”, podczas 32 Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Organizacja „Wigilii Miejskiej”, w trakcie której seniorzy prowadzili kawiarenkę z gorącymi napojami. Ponadto seniorzy aktywnie uczestniczyli w obchodach świąt narodowych i uroczystości patriotycznych, obchodach Europejskich Dniach Dziedzictwa, Akcji Narodowego Czytania pod patronatem Pary Prezydenckiej, 20 Europejskim Festiwalu Filmowym Integracji pn. „Ty i Ja” oraz wystawie fotograficznej pn. „Takie jest życie taki jest Świat”. Gmina Borne Sulinowo, w której Zespół Interdyscyplinarny ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej prowadzi cykliczne spotkania z seniorami, których tematem jest przemoc domowa wobec osób starszych. Prelegenci szczegółowo omawiają kwestie związane z przemocą domową wobec osób starszych ze strony członków ich rodzin, wyjaśniają jak rozpoznać przemoc domową (np. zaniedbania opiekuńcze ze strony bliskich), jakie są przyczyny i skutki przemocy, gdzie szukać przemocy. “Bezpieczny Senior” - od 4 lat Ośrodek Pomocy Społecznej w Barlinku wspólnie z Zespołem Interdyscyplinarnym i Komisariatem Policji w Barlinku w ramach bezpieczeństwa seniorów organizuje w Barlineckim Ośrodku Kultury spotkanie profilaktyczne dla najstarszych mieszkańców gminy. W dniu 18 października 2023 r. podczas spotkania 61 osób zapoznało się z m.in. z aplikacją „Mapa Zagrożeń” oraz poznało sposoby reagowania, zachowania się w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia. W ramach dbałości o bezpieczeństwo seniorów w gminach odbywają się spotkania z przedstawicielami Policji, dotyczące oszustw popełnianych na szkodę seniorów, np. w Mieście Kołobrzeg. We współpracy z Krajową Radą Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego organizowane są w Mieście Wałcz warsztaty „Senior na drodze do bezpieczeństwa” - spotkanie z ekspertem bezpieczeństwa ruchu drogowego, z policjantem z Wydziału Ruchu Drogowego, bezpłatny warsztat rowerowy (w tym bezpłatne doposażenie w obowiązkowe oświetlenie), symulator bezpiecznej jazdy. W wielu gminach zapewniono wsparcie w zakresie pomocy technicznej na rzecz osób starszych. Realizacja Programu „Złota Rączka” to bezpłatna pomoc seniorom w drobnych naprawach w lokalu, który zamieszkują. W 2023 r. przykładowo w Mieście Stargard wykonano ponad 40 takich usług. Samorządy zajmują się również organizacją transportu dla osób starszych – osoby starsze mogą korzystać z usługi np. w razie potrzeby dotarcia do lekarza, np. w Gminie Miasto Stargard. Dodatkowo emeryci korzystają z 50% ulgi w zakupie biletów komunikacji miejskiej, a osoby po 70. roku życia korzystają z niej za darmo. Gmina Suchań Projekt pn.„ Wsparcie rozwoju usług społecznych w Gminie Suchań”. W ramach inicjatywy powstała wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego/pielęgnacyjnego, w której dostępne będą dla mieszkańców 101 gminy: wózki inwalidzkie, łóżka rehabilitacyjne, materace przeciwodleżynowe, kule łokciowe, krzesła toaletowe i koncentratory tlenu itp. Kontynuowano programy polityki zdrowotnej, dot. Rehabilitacji dla Seniorów Miasta Kołobrzeg na lata 2019-2023 oraz „Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Osteoporozy dla Mieszkańców Miasta Kołobrzeg na lata 2021-2023 dzięki poparciu Rady Seniorów Gminy Miasta Kołobrzeg. W ramach porozumienia o współpracy pomiędzy MOPS a Zachodniopomorską Wojewódzką Komendą OHP, młodzież z OHP w Stargardzie pomagała stargardzkim seniorom świadcząc pomoc w posprzątaniu mieszkania, wykonując drobne usługi fryzjerskie oraz towarzysząc seniorom w jego wolnym. Koło wolontariackie OHP wsparło w 2023 r. 10 osób starszych. Gmina Miasto Koszalin Lek dla seniora to program osłonowy z uproszczonym postępowaniem administracyjnym. Umożliwia szybkie, częściowe wsparcie dla osób starszych i jest alternatywą dla systemu wsparcia w postaci specjalnych zasiłków celowych. W 2023 r. udzielono wsparcia 64 seniorom na kwotę 13 338 zł. Program osłonowy w zakresie zmniejszenia wydatków mieszkańców Miasta Koszalina z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Osoby uprawnione otrzymały pomoc finansową na częściowe pokrycie opłat za gospodarowanie odpadami. W 2023 r. ze świadczenia skorzystało 761 osób na ogólną kwotę 148 248 zł. Dzień Weterana, Międzynarodowego Dnia Pokoju oraz Dnia Sybiraka W ramach aktywności społecznej Starosta Drawski w 2023 r. zorganizował dla kombatantów, sybiraków i inwalidów wojennych, kombatantów misji pokojowych oraz podopiecznych (wdów/wdowców po tych osobach) dwa spotkania, pierwsze odbyło się 31 sierpnia w sołectwie Psie Głowy. Okazją do spotkania były obchody Dnia Weterana, Międzynarodowego Dnia Pokoju oraz Dnia Sybiraka. Drugie spotkanie (opłatkowe) odbyło się 20 grudnia w bursie Powiatowego Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Drawsku Pomorskim. Na każde z tych spotkań organizacje kombatanckie mają zapewniony bezpłatny transport oraz otrzymują drobne upominki. Gmina Postomino Międzynarodowy Dzień Seniora. W ramach działań na rzecz osób w podeszłym wieku z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Seniora na terenie Gminy Postomino co roku organizuje się spotkanie dla 80-latków i więcej. Uroczystość tę obchodzono 5 października 2023 r. rozpoczynając mszą świętą w Kościele pw. św. Floriana w Postominie. Następnie zaproszeni goście wspólnie świętowali w Centrum Kultury i Sportu w Postominie. Program osłonowy „Rehabilitacja seniorów – mieszkańców Miasta Szczecinek na lata 2021-2024”. Celem programu jest zapobieganie i przeciwdziałanie negatywnym skutkom chorób przewlekłych związanych z narządem ruchu poprzez stworzenie dodatkowych możliwości korzystania z nowoczesnych metod rehabilitacji leczniczej, poprawa dostępności do usług rehabilitacyjnych, zapobieganie długotrwałej niepełnosprawności i jej skutkom oraz zwiększenie komfortu życia osób po 65 roku życia z dysfunkcją narządu ruchu, a także zachęcenie do zwiększenia aktywności fizycznej. Gminy Bobolice Projekt socjalny „Bezpieczny senior w gminie Bobolice w latach 2022 -2023”. Projekt, w ramach którego podejmowano działania profilaktyczne w celu zwiększenia świadomości seniorów w zakresie prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa, podniesienie samodzielności, zaradności i umiejętności w kwestii dbania o własne bezpieczeństwo, życie i mienie, podniesienie wiedzy i umiejętności w zakresie niebezpieczeństw płynących z nieumiejętnego rozpoznawania zagrożeń pożarowych, podniesienie poziomu poczucia bezpieczeństwa osób starszych oraz uświadomienie problemu przemocy wobec osób starszych. 102 Gmina Miasto Świnoujście „Bon Wyspiarza Seniora”. Bon, którym zostali objęci mieszkańcy Świnoujścia po 65 roku życia. Seniorzy otrzymali środki finansowe w wysokości po 300,00 zł z przeznaczeniem na cele kulturalne oraz zdrowotne, w tym zakup leków. Przyjmowanie wniosków zostało zorganizowane w sposób wygodny i bezpieczny dla seniorów (na terenie Miasta umieszczono specjalnie oznaczone pojemniki). „Program szczepień ochronnych przeciw grypie dla mieszkańców Miasta Świnoujście w wieku od 60 roku życia”. W ramach programu w 2023 r. zaszczepiono 1 731 seniorów. Gmina Kalisz Pomorski Program Polityki Zdrowotnej w zakresie rehabilitacji leczniczej mieszkańców Gminy Kalisz Pomorski w wieku 60 + na lata 2022-2026. Cykl obejmował 10 dni rehabilitacji po 4 zabiegi dla każdego uczestnika. W programie uczestniczyło 15 seniorów. Cykle rehabilitacji leczniczej mieszkańców Gminy odbywały się na terenie Przychodni Rodzinnej w Kaliszu Pomorskim. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Teleopieka i opaski życia – w województwie zachodniopomorskim wiele gmin wprowadziło różne formy teleopieki domowej, które pozwalają na szybkie udzielenie osobie potrzebującej pomocy medycznej lub wsparcia np. przez pracowników pomocy społecznej czy wolontariuszy. Rodzajem teleopieki są opaski noszone na przegubie ręki monitorujące lokalizację i funkcje życiowe seniora. Opaski wśród seniorów wprowadzono m. in. w Koszalinie, Golczewie, Nowym Warpnie, Gościnie, Chojnie. „Koperta życia” – akcja promująca wśród osób starszych, chorych i niesamodzielnych specjalną kopertę, zawierającą formularz z krótkim opisem historii choroby, listą zażywanych leków, danymi chorego oraz kontaktem do lekarza prowadzącego i najbliższych członów rodziny. Koperty wprowadzono m.in. w powiecie kołobrzeskim, Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą „Kocham Koszalin”- zgodnie z programem przygotowano system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień dla osób starszych z terenu Miasta Koszalin. Z poszczególnych usług w 2023 r. korzystało 31.717 osób. Zawarto porozumienia o przystąpieniu do Programu ze 123 podmiotami, oferującymi uczestnikom Programu różnego rodzaju benefity. Chojeńska Karta Mieszkańca stanowiąca formę karty, uprawniającą do korzystania z ulg, zniżek i uprawnień oferowanych przez Gminę Chojna i jej Partnerów. Umożliwia m.in. osobom powyżej 70 roku życia bezpłatny transport publiczny na terenie gminy Chojna. Na terenie Miasta Świnoujście, Miasta Koszalina dla osób powyżej 70 roku życia wprowadzono darmowe przejazdy autobusami Komunikacji Miejskiej. Na terenie Miasta Szczecin realizowana jest usługa „Srebrny telefon dla Seniora”, który został uruchomiony pod koniec listopada 2014 r. Czynny jest przez całą dobę, a senior, który dzwoni do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, może również uzyskać informację od przedstawicieli innych instytucji: Straży Miejskiej, Policji, Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych, Szczecińskiego Towarzystwa Budownictwa Społecznego, Biura Obsługi Interesantów Urzędu Miasta, Szczecińskiego Centrum Świadczeń. Zachodniopomorska Karta Seniora - wsparciem tym objęto osoby starsze, zamieszkałe na terenie województwa zachodniopomorskiego. Karta umożliwia korzystanie, na preferencyjnych warunkach, z katalogu ofert: kultury, edukacji, rekreacji, transportu i innych usług oferowanych przez partnerów Programu. Karta wydawana jest bezpłatnie a o jej wydanie mogą ubiegać się osoby, które ukończyły 60 lat. 103 Spis tabel Tabela 1 Karta województwa dolnośląskiego za 2023 r...................................................................................................4 Tabela 2 Karta województwa kujawsko-pomorskiego za 2023 r...............................................................................12 Tabela 3 Karta województwa lubelskiego za 2023 r. ......................................................................................................18 Tabela 4 Karta województwa lubuskiego za 2023 r. .......................................................................................................24 Tabela 5 Karta województwa łódzkiego za 2023 r. .........................................................................................................29 Tabela 6 Karta województwa małopolskiego za 2023 r.................................................................................................36 Tabela 7 Karta województwa mazowieckiego za 2023 r. ..............................................................................................42 Tabela 8 Karta województwa opolskiego za 2023 r. .......................................................................................................46 Tabela 9 Karta województwa podkarpackiego za 2023 r..............................................................................................51 Tabela 10 Karta województwa podlaskiego za 2023 r. ..................................................................................................55 Tabela 11Karta województwa pomorskiego za 2023 r. .................................................................................................62 Tabela 12 Karta województwa śląskiego za 2023 r. ........................................................................................................68 Tabela 13 Karta województwa świętokrzyskiego za 2023 r. .......................................................................................76 Tabela 14 Karta województwa warmińsko-mazurskiego za 2023 r. ........................................................................82 Tabela 15 Karta województwa wielkopolskiego za 2023 r...........................................................................................89 Tabela 16 Karta województwa zachodniopomorskiego za 2023 r. ...........................................................................95 1 Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – Solidarność Dnia 26 października 2018 r. Rada Ministrów przyjęła dokument, który powstał by określić najważniejsze kierunki polityki senioralnej w nadchodzących latach oraz uporządkować działania instytucji publicznych w Polsce. Dokument uwzględnia wdrożenie szeregu rozwiązań między innymi w zakresie bezpieczeństwa, zdrowia, przeciwdziałania samotności, aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, a także potrzeby dostosowania infrastruktury do potrzeb i możliwości osób starszych. Planowane działania zostały ujęte w 7 obszarach polityki społecznej dotyczących ogółu osób starszych oraz 4 obszarach działań skierowanych bezpośrednio do niesamodzielnych osób starszych i ich opiekunów. Efekty z realizacji działań zawartych w przedmiotowym dokumencie podlegają ocenie w ramach kolejnych edycji dokumentu pt. Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za rok ubiegły, opracowywanej przez Ministra do spraw Polityki Senioralnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W związku z powyższym, podmioty odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań zobowiązane są do zebrania oraz przedstawienia informacji w tym zakresie. Obszary uwzględniające działania wobec ogółu osób starszych: I. Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie; II.Uczestnictwo w życiu społecznym oraz wspieranie wszelkich form aktywności obywatelskiej, społecznej, kulturalnej, artystycznej, sportowej i religijnej; III. Tworzenie warunków umożliwiających wykorzystanie potencjału osób starszych jako aktywnych uczestników życia gospodarczego i rynku pracy, dostosowanych do ich możliwości psychofizycznych oraz sytuacji rodzinnej; IV. Promocja zdrowia, profilaktyka chorób, dostęp do diagnostyki, leczenia i rehabilitacji; V. Zwiększanie bezpieczeństwa fizycznego – przeciwdziałanie przemocy i zaniedbaniom wobec osób starszych; VI. Tworzenie warunków do solidarności i integracji międzypokoleniowej; VII.Działania na rzecz edukacji dla starości (kadry opiekuńcze i medyczne), do starości (całe społeczeństwo), przez starość (od najmłodszego pokolenia) oraz edukacja w starości (osoby starsze). Obszary uwzględniające działania wobec niesamodzielnych osób starszych: I.Zmniejszanie skali zależności od innych poprzez ułatwienie dostępu do usług wzmacniających samodzielność oraz dostosowanie środowiska zamieszkania do możliwości funkcjonalnych niesamodzielnych osób starszych; II.Zapewnienie optymalnego dostępu do usług zdrowotnych, rehabilitacyjnych i opiekuńczo– pielęgnacyjnych dostosowanych do potrzeb niesamodzielnych osób starszych; III. Sieć usług środowiskowych i instytucjonalnych udzielanych niesamodzielnym osobom starszym; IV. System wsparcia nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych przez instytucje publiczne. 2 1 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej. 2 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia. POLITYKA SPOŁECZNA WOBEC OSÓB STARSZYCH 2030. BEZPIECZEŃŚTWO-UCZESTNICTWO-SOLIDARNOŚĆ SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI DZIAŁAŃ W 2023 R. Obszar działań Działanie szczegółowePodmiot Koordynujący (w porozumieniu z podmiotami współpracującymi) Zaplanowany termin realizacji Efekt działań w odniesieniu do sposobu monitorowania OBSZARY SKIEROWANE DO OGÓŁU OSÓB STARSZYCH Realizacja podstawy programowej poszczególnych przedmiotów Obszar IRealizacja w podstawie programowej kwestii związanych z przygotowaniem do starości i integracją międzypokoleniową Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania odnoszące się do kwestii związanych z przygotowaniem do starości i integracji międzypokoleniowej realizowane w szkołach definiuje podstawa programowa. W 2023 r. dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym oraz uczniowie szkoły podstawowej realizowali podstawę programową określoną w rozporządzeniu 1 . Uczniowie szkół ponadpodstawowych (liceum ogólnokształcącego i technikum) realizowali podstawę programową uregulowaną w rozporządzeniu 2 . Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania dotyczące osób starszych i starości ustalone w podstawie programowej były realizowane na każdym etapie edukacyjnym. Zakres wymagań określono odpowiednio do wieku i potrzeb edukacyjno-społecznych uczniów. Przykłady zapisów jak poniżej. Przedszkole ma za zadanie kreowanie sytuacji prowadzących do poznania przez dziecko wartości i norm społecznych, których źródłem jest rodzina, grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tym osoby starsze. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole wczuwa się w emocje i uczucia osób z najbliższego otoczenia, nazywa i rozpoznaje wartości związane z umiejętnościami i zachowaniami społecznymi, np. obdarza uwagą i szacunkiem inne dzieci i osoby dorosłe, wykonuje lub rozpoznaje melodie, piosenki i pieśni potrzebne do organizacji uroczystości, np. Dnia Babci i Dnia Dziadka. 3 Kształcenie ogólne w szkole podstawowej ma na celu wprowadzenie uczniów w świat wartości, jak np. ofiarności, altruizmu oraz przygotowanie do budowania relacji społecznych sprzyjających bezpiecznemu rozwojowi ucznia (rodzina, przyjaciele), ponadto formowanie postawy szacunku dla innych osób. Na koniec I etapu edukacyjnego (klasy I-III szkoły podstawowej) uczeń m.in. wykazuje opanowanie następujących umiejętności: identyfikuje się z rodziną; respektuje normy i reguły postępowania w rodzinie; dostrzega, że granice jego wolności wyznacza godność i dobro innych osób; odkrywa, że współtworzy rodzinę i że wszystkim w rodzinie należy się szacunek. Na wyższych etapach edukacyjnych (klasy IV-VIII szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowe) zagadnienia dotyczące osób starszych, przygotowania do starości i komunikacji międzypokoleniowej są uwzględnione w różnych przedmiotach, co zapewnia kompleksowe ujęcie tej tematyki. Należą do nich: przyroda, biologia, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie fizyczne, wychowanie do życia w rodzinie, język polski, geografia, wiedza o społeczeństwie, filozofia, etyka. Umiejętności określone dla klas IV-VIII szkoły podstawowej, uczeń m.in.: opisuje dawny obraz najbliższej okolicy, np. na podstawie opowiadań rodzinnych, starych fotografii; opisuje tradycje rodzinne; opisuje, jakie znaczenie ma aktywność fizyczna dla zdrowia; motywuje innych do udziału w aktywności fizycznej, ze szczególnym uwzględnieniem osób o niższej sprawności fizycznej, np. osoby niepełnosprawne, osoby starsze; rozpoznaje wielopokoleniowy typ rodziny; wyjaśnia miejsce dziecka w rodzinie i jej rolę dla niego m.in. w fazie dojrzewania, młodości, wieku średniego i wieku późnego; wie, jak okazać szacunek rodzicom i dziadkom oraz docenić ich wkład w życie rodzinne; wyraża pamięć z okazji Dni Matki, Ojca, Babci, Dziadka; uczestniczy w podziale obowiązków; wyraża postawę szacunku i troski wobec życia i zdrowia człowieka od poczęcia do naturalnej śmierci; wyraża troskę o osoby chore i umierające; zachowuje pamięć o zmarłych; współtowarzyszy bliskim w przeżywaniu żałoby. Współpraca przedszkoli i szkół z organizacjami senioralnymi Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Liczba działań, inicjatyw zrealizowanych w partnerstwie przez szkoły i organizacje senioralne 4 3 Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 i 854). Ministerstwo Edukacji Narodowej Współpraca z organizacjami pozarządowymi, w tym senioralnymi odbywa się na podstawie art. 86 ustawy 3 . Dyrektor szkoły/ placówki wyraża zgodę na współpracę z organizacją pozarządową po uzgodnieniu warunków i po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły i rady rodziców. Na podstawie informacji kuratorów oświaty wynika, że przedszkola, szkoły i inne placówki oświatowe wypracowały modele współpracy z organizacjami senioralnymi oraz z seniorami należącymi do lokalnej społeczności. W ramach tej współpracy stworzono tradycje regularnych kontaktów i wprowadzono je do kalendarza wydarzeń przedszkoli, szkół i placówek oświatowych. Działania te zapewniają integrację międzypokoleniową oraz rozwijają u młodych ludzi empatię i szacunek dla ludzi starszych, jednocześnie wpływają na aktywizację społeczną osób starszych oraz sprawiają, że seniorzy czują się ważni, potrzebni, doceniani i szanowani. Liczba realizowanych przez podmioty publiczne otwartych konkursów ofert w obszarze rozwoju społeczeństwa obywatelskiego uwzględniających tematykę senioralną oraz wspieranie projektów międzypokoleniowych Promowanie w realizowanych przez podmioty publiczne otwartych konkursów ofert, dotyczących rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, tematyki senioralnej i wspierania projektów międzypokoleniowych Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Narodowy Instytut Wolności W 2023 r.NIW-CRSO zrealizował 11 otwartych konkursów ofert w obszarze rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, uwzględniających tematykę senioralną oraz wspieranie projektów międzypokoleniowych. Funkcjonowanie aktualnego portalu kalkulatora emerytalnego Prowadzenie portalu kalkulatora emerytalnego, pozwalającego na symulację wysokości własnej emerytury w różnych wariantach Zakład Ubezpieczeń Społecznych Działanie ciągłe* Zakład Ubezpieczeń Społecznych W 2023 r. (jak co roku) po ogłoszeniu danych przez GUS i przekazaniu założeń przez Ministerstwo Finansów zostały zaktualizowane parametry makroekonomiczne w kalkulatorach emerytalnych - emerytura na nowych zasadach, NSK i emerytura pomostowa. W 2023 r. na portalu PUE ZUS i stronie www.zus.pl klienci dokonali samodzielnie ponad 3 mln obliczeń prognozowanej emerytury w kalkulatorze emerytalnym. Doradcy emerytalni obliczyli prognozowaną emeryturę dla 694,9 tys. klientów. 5 Opracowanie projektu przepisów regulujących proces inwestycyjno – budowlany oraz system planowania i zagospodarowania przestrzennego Reforma procesu inwestycyjno – budowlanego oraz systemu planowania i zagospodarowania przestrzennego Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Rozwoju i Technologii Wejście w życie reformy systemu planowania przestrzennego – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRiT. Liczba działań podjętych przez jednostki samorządu terytorialnego w obszarze minimalizowania istniejących barier architektonicznych uniemożliwiających aktywność osobom starszym Minimalizowanie istniejących barier architektonicznych uniemożliwiających aktywność osobom starszym poprzez: dostosowywanie przestrzeni publicznej i infrastruktury do potrzeb osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności;  zwiększanie świadomości mieszkańców i inwestorów działających w przestrzeni publicznej; prowadzenie sukcesywnej oceny dostępności przestrzeni publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego;  włączanie osób starszych oraz organizacji senioralnych w procesy decyzyjne mające w celu diagnozowanie istniejących ograniczeń i ich rozwiązywanie;  likwidację barier architektonicznych w instytucjach publicznych Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Infrastruktury Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Realizacja działań w ramach Funduszu Dostępności, Programu wyrównywania różnic między regionami III” oraz projektu pn. „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MFiPR. Ministerstwo Rozwoju i Technologii Realizacja programów: Zintegrowany program wsparcia społecznego budownictwa czynszowego, Program popierania budownictwa mieszkaniowego, Program bezzwrotny dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRiT. Ministerstwo Infrastruktury Akcja informacyjno – edukacyjna „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MI. Obszar II Poszerzenie zestawu działań i instrumentów wsparcia w ramach Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2019Sformułowanie propozycji nowych działań i instrumentów dotyczących mieszkalnictwa w powiązaniu z polityką państwa wobec osób starszych 6 polityki mieszkaniowej o nowe rozwiązania uwzględniające w większym, niż obecnie zakresie specyfikę potrzeb i problemów mieszkaniowych osób starszych, zgodnie z Narodowym Programem Mieszkaniowym Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działania legislacyjne w 2019 r.: wprowadzono działania mające na celu zwiększenie możliwości zaspokojenia przez gminy potrzeb mieszkaniowych osób najbardziej potrzebujących, w tym osób starszych i niepełnosprawnych: wprowadzono przepis obligujący gminy do uregulowania w uchwałach w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy warunków, jakie musi spełniać lokal wskazywany dla osób niepełnosprawnych, z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb tych osób wynikających z rodzaju niepełnosprawności, wprowadzono możliwość rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego, z jednoczesnym zaoferowaniem lokalu zamiennego w sytuacji, gdy lokal zajmowany przez najemcę ma nieproporcjonalnie dużą powierzchnię w stosunku do liczby osób go zamieszkujących. W związku z powyższym nie przewiduje się nowych działań dotyczących zaspokajania przez gminę potrzeb mieszkaniowych osób starszych. Publikacja dokumentu wyznaczającego zasady profesjonalnej komunikacji z osobą starszą Poprawa komunikacji z osobami starszymi w instytucjach publicznych, poprzez: stosowanie tzw. prostego modelu komunikacji, w którym jasno określone jest, kto jest nadawcą, a kto odbiorcą, natomiast wiadomość przekazywana jest w sposób prosty, bezpośredni, jasny i zrozumiały; opracowanie dokumentu wyznaczającego zasady profesjonalnej komunikacji z osobą starszą Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Dokumenty zawierające standardy, wytyczne i rekomendacje dla instytucji kultury w zakresie obsługi osób po szczególnych potrzebach, osób starszych, wspierania uczestnictwa seniorów w kulturze i odpowiadania na ich potrzeby kulturalne, których stosowanie w instytucjach kultury było powszechnie promowane w 2023r.: 1.1. Poradnik dla sektora kultury w zakresie zapewniania dostępności, uwzględniający również dostępność dla osób starszych (przygotowany w 2021 r. we współpracy z Ministerstwem Funduszy i Polityki Rozwoju). 2.2. Podręcznik oraz cykliczne szkolenia Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów pn. ABC Muzeum dla seniorów (red. dr Beata Nessel-Łukasik). 7 4 Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1440). 3.3. Na beneficjentów (biblioteki) Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 nałożono obowiązki zapewnienia dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów, w zakresie:  spełnienia wymogów określonych w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, spełnienia wymogów określonych w ustawie z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych.  Dodatkowo w programie zastosowano następujące standardy preferowane: na dzień zakończenia zadania biblioteka uruchomi wyraźnie oznakowane pomieszczenie przeznaczone do aktywnej pracy z seniorami, z wyposażeniem dostosowanym do tej grupy wiekowej. MKiDN wraz z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz partnerami projektu „Kultura bez barier” (finansowanego ze środków EFS PO WER) wypracowało finalny Model zapewniania dostępności oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami. W roku 2023 instytucje kultury w ramach przedsięwzięć grantowych testowały ww. Model, realizując działania m.in. kierowane do seniorów. Szczegóły projektu - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Odsetek urzędów, których strona internetowa spełnia rekomendacje WCAG 2.0. na poziomie AA Osiągnięcie dostępności publicznych stron internetowych administracji publicznej i usług elektronicznych oraz propagowanie projektowania zorientowanego na użytkownika Minister Cyfryzacji, Główny Urząd Statystyczny 2018-2022 Ministerstwo Cyfryzacji Minister Cyfryzacji prowadzi monitoring stron internetowych i aplikacji mobilnych, w zakresie ich zgodności z ustawą 4 . 8 Podnoszenie poziomu aktywności społecznej osób starszych oraz wspierania funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze poprzez: wspieranie działań na rzecz aktywizacji osób starszych dzięki realizacji otwartych konkursów ofert skierowanych do podmiotów sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz poprzez promowanie partnerstwa międzysektorowego wobec osób starszych; wspieranie istniejących i nowopowstających organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zrzeszających osoby starsze, reprezentujących ich interesy lub działających na rzecz zwiększenia ich aktywności; promowanie wymiany dobrych praktyk działań podejmowanych na rzecz aktywności społecznej osób starszych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Nauki 2018-2020Liczba inicjatyw mających na celu podnoszenie poziomu aktywności społecznej osób starszych oraz wspieranie funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze, w tym: liczba organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, wspartych przez podmioty publiczne 9 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba programów dotacyjnych Ministra KiDN, w których udzielono dofinansowań na projekty dostępne dla szerokiego grona odbiorców, bez względu na wiek lub projekty dedykowane osobom starszym: 32. Liczba dofinansowań udzielonych w 2023 r. (organizacjom pozarządowym, instytucjom kultury i innym podmiotom) przez Ministra KiDN w programach dotacyjnych, w tym na wydarzenia artystyczne i kulturalne kierowanych do szerokiego grona odbiorców, w tym seniorów, lub adresowanych bezpośrednio do seniorów. W przypadku zadań w których wnioskodawcy wskazali seniorów jako jedną z grup docelowych, dofinansowano 2 843 projektów. Programy dotacyjne Ministra KiDN, w których w 2023 r. zostały dofinansowane wydarzenia artystyczne i kulturalne dostępne dla szerokiej publiczności, w tym seniorów, lub wydarzenia kierowane wprost do osób starszych: Badanie polskich strat wojennych, Czasopisma, Edukacja artystyczna, Edukacja kulturalna, Film, Groby i cmentarze wojenne w kraju, Infrastruktura domów kultury, Infrastruktura kultury, Infrastruktura szkolnictwa artystycznego, Kultura cyfrowa, Kultura Dostępna, Kultura ludowa i tradycyjna, Literatura, Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju, Miejsca pamięci narodowej za granicą, Muzyczny ślad, Muzyka, Narodowa Kolekcja Sztuki Współczesnej, Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą, Ochrona zabytków, Ochrona zabytków archeologicznych, Partnerstwo dla książki, Promesa dla Kultury, Promocja czytelnictwa, Promocja kultury polskiej za granicą, Sztuki wizualne, Taniec, Teatr, Wspieranie działań muzealnych, Wydarzenia artystyczne dla dzieci i młodzieży, Zamówienia kompozytorskie, Wspieranie archiwów, bibliotek i muzeów poza krajem. W przypadku zadań w których wnioskodawcy wskazali seniorów jako jedną z grup docelowych, dofinansowano 2 843 projektów, przykładowo: Gminna Biblioteka Publiczna w Szydłowie na zadanie pn.: „Koncert z okazji dnia seniora” – 25 000 zł; Centrum Kultury i Turystyki w Iłży na zadanie pn.: „Seniorze poszerz swoje horyzonty kulturalne!” – 21 000 zł; 10 Fundacja Belle Epoque na zadanie pn.: „UWAGA: STREFA WSPOMNIEŃ. Senior jako współtwórca działań Muzeum.” – 180 000 zł; Stowarzyszenie Rozwoju Szkół Prymus na zadanie pn.: „Teatr dla Seniora” – 29 000 zł. W ramach stałej oferty systemowej instytucji kultury prowadzonych lub współprowadzonych przez Ministra KiDN organizowało następujące działania adresowane do osób starszych:  wykłady, spacery tematyczne, wydarzenia artystyczne, spektakle teatralne, seanse filmowe, koncerty, spotkania i dyskusje,  działania edukacyjne i warsztaty, wspieranie amatorskiej działalności artystycznej osób starszych, prowadzenie działań informacyjno-promocyjnych nakierowanych na osoby starsze (np. adresowanie do nich mediów społecznościowych) systemy zniżek lub ulg w cenach biletów dla seniorów (osób indywidualnym, grup oraz grup zorganizowanych, np. Klubów Seniora), dostosowywanie wyposażenia i obiektów do potrzeb osób starszych (m.in. do potrzeb osób słabowidzących, słabosłyszących i o obniżonej sprawności motorycznej), dostosowanie stron www do potrzeb osób z ograniczeniami wzroku i słuchu, wsparcie organizacji pozarządowym zrzeszającym osoby starsze lub realizującym działania skierowane do osób starszych. Przykłady działań instytucji kultury prowadzonych i współprowadzonych przez Ministra KiDN: Instytut Książki – Program Dyskusyjne Kluby Książki adresowany jest przede wszystkim do czytelników korzystających z bibliotek publicznych. Spotkania i dyskusje o książkach mają charakter nieformalny. Obecnie w Polsce działa 1216 klubów dla dorosłych. Wśród Dyskusyjnych Klubów Książki dla dorosłych funkcjonują takie skierowane także wyłącznie do seniorów (np. DKK „Senior” na terenie 11 woj. śląskiego). Warto zauważyć, że DKK działają także np. przy Domach Seniora (np. na terenie woj. lubuskiego). Odnotować jednocześnie należy, że znacząca liczba klubowiczów (ogółem) to seniorzy. Stanowią oni także dominującą grupę uczestników spotkań czy wydarzeń realizowanych w ramach programu dotacyjnego dot. DKK. Seniorzy udzielają się także w konkursach na recenzje książkowe, a więc działaniach organizowanych w ramach inicjatyw podejmowanych w IK dotyczących aktywizacji klubowiczów. Wśród dodatkowych inicjatyw czy akcji podejmowanych przez DKK w całym kraju (wg sprawozdawczości beneficjentów) znalazły się między innymi: udział w obchodach Dnia Seniora (woj. lubuskie) czy akcja „Klubowicze seniorzy czytają dzieciom w Tygodniu Bibliotek” (woj. małopolskie). Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie we wskazanym okresie udostępniała nieodpłatną platformę VOD 35mm.online, na której znajdują się unikalne scyfryzowane materiały filmowe oraz dźwiękowe pochodzące z archiwalnych zasobów WFDiF oraz studiów filmowych, tj.: KADR, TOR, ZEBRA, KRONIKA, SMF oraz SFR. Dostęp online do stale zwiększającej się bazy cyfrowych zasobów przyczynia się do zwiększenia dostępności do kultury i profesjonalnej wiedzy filmowej, oraz do urozmaiconych form aktywności kulturalnej, edukacyjnej i rozrywkowej w nowoczesnym wydaniu, dla wszystkich odbiorców, w tym dla osób starszych. Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie w 2023 r. realizowała projekt \"Międzypokoleniowa Limuzynka do Filharmonii\", dofinansowany z programu Kultura Dostępna. Natomiast w tym roku edycja projektu KONSONANSE, skierowana była tylko do seniorów. Muzeum Żup Krakowskich 1.cykliczny program edukacyjny „Senior w Muzeum” - spotkania dla osób 60+ na wystawach w Zamku Żupnym i w ekspozycji Muzeum na III poziomie kopalni soli. Spotkania realizowane są dla osób indywidualnych oraz grup zorganizowanych. 2.cykliczny program edukacyjny \"Wakacyjne Warsztaty Międzypokoleniowe\" - spotkania łączące seniorów i dzieci. Celem spotkań są wspólne działania dziadków z wnukami. 12 3.cykliczny program edukacyjny „Zmagania ze sztuką” - spotkania w Zamku Żupnym dla wszystkich zainteresowanych (dzieci, dorosłych, seniorów), mające na celu przybliżenie wybranych wystaw oraz pobudzenie kreatywności uczestników. 4.konkurs fotograficzny „Uchwyć piękno w szczególe - kadry Kościoła św. Klemensa”. Celem konkursu było uwiecznienie piękna detali oraz najciekawszych elementów architektonicznych i wystroju kościoła Świętego Klemensa w Wieliczce. Konkurs skierowany był do trzech kategorii wiekowych: dzieci, młodzieży i dorosłych (w tym seniorów). 5.spotkania „Towarzystwa Przyjaciół Muzeum” - Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka. Obecnie Towarzystwo liczy ponad 100 członków, dla których organizowane są comiesięczne spotkania (w przedostatnie środy miesiąca) w wielickim Zamku Żupnym oraz wycieczki integracyjne i krajoznawcze. - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Ministerstwo Sportu i Turystyki W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki zrealizowało 2 programy społeczne, które finansowane są ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej, których beneficjentami m.in. były osoby starsze (60+). 1.Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – upowszechnianie turystyki osób starszych, dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz szkolenia dla osób pracujących w turystyce z osobami ze szczególnymi potrzebami, w ramach którego zrealizowano 20 zadań według 3 kierunków działań programu tj.: „My też zwiedzamy”, „Transfer wiedzy”, „Kampania społeczna”, w tym 14 zadań dotyczyło osób starszych (60+). Kwota dofinansowania 14 zadań, których beneficjentami były osoby starsze, zrealizowanych w ramach ww. Programu to: 4 769 793,64 zł. 2.Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – renowacja oraz wytyczanie nowych szlaków turystycznych, w ramach którego zrealizowano 2 zadania na 13 kwotę 1 373 393,67 zł, co skutkowało odnowieniem ponad 3 600 km górskich szlaków turystycznych. Ponadto Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2023 r. jak co roku zrealizowało otwarty konkurs ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu części 40 budżetu państwa – Turystyka, w ramach którego również wspierało działania na rzecz aktywizacji osób starszych, w tym zwiększania aktywności. turystycznej i rekreacyjnej. W konkursie dotacyjnym wyodrębniono 6 priorytetów merytorycznych w ramach, których uprawnione podmioty mogą składać oferty o dofinansowanie realizacji zadań publicznych. Ponadto Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2023 r. jak co roku zrealizowało otwarty konkurs ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu części 40 budżetu państwa – Turystyka, w ramach którego również wspierało działania na rzecz aktywizacji osób starszych, w tym zwiększania aktywności turystycznej i rekreacyjnej. W konkursie dotacyjnym wyodrębniono 6 priorytetów merytorycznych w ramach, których uprawnione podmioty mogły składać oferty o dofinansowanie realizacji zadań publicznych. (i tu uzupełnienie jak poniżej): 4 z 6 wyodrębnionych priorytetów dotyczyły beneficjentów turystyki społecznej, w tym osób starszych. W ramach 4 priorytetów zrealizowano ogółem 21 zadań dotyczących upowszechniania turystyki społecznej, w tym 15 zadań dotyczyło osób starszych, na które przeznaczono z budżetu państwa z części 40 Turystyka kwotę dotacji: 1 675 803,82 zł. Liczba funkcjonujących w gminach rad seniorówNiwelowanie istniejących barier w funkcjonowaniu rad seniorów oraz wspieranie ich poprzez promowanie tworzenia gminnych rad seniorów przez jednostki samorządu terytorialnego Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Materiał dot. funkcjonujących rad seniorów - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności. Promowanie wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych poprzez wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Działanie ciągłe* Liczba wspartych projektów organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych 14 których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, działających w tym zakresie Społecznej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Wspieranie wolontariatu osób starszych poprzez dofinansowanie projektów organizacji pozarządowych, wpisuje się w programy dotacyjne Ministra KiDN, jak również w profilowane programy państwowych instytucji kultury, dla których organizatorem jest Minister KiDN: Narodowy Instytut Dziedzictwa – program dotacyjny Wspólnie dla dziedzictwa Narodowe Centrum Kultury – szkolenie cykliczne Wolontariat w instytucji kultury Instytut Polonika od 2019 r. program dotacyjny Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat Szereg instytucji prowadzonych i współprowadzonych przez MKiDN realizuje działania włączające osoby starsze w wolontariat, w zakresie odpowiadającym specyfice instytucji i jej oferty kulturalnej. Przykładowe instytucje, które organizowało programy wolontariatu skierowane do osób starszych: Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce Teatr Lalki „Tęcza” w Słupsku, Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie. Narodowy Instytut Wolności W ramach Korpus Solidarności – Rządowy Program Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018–2030, którego strategicznym celem jest wsparcie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego poprzez wypracowanie i wdrożenie rozwiązań ułatwiających i zachęcających do systematycznego angażowania się obywateli w wolontariat, wsparto w 2023 r. 6 projektów ukierunkowanych na promocję wolontariatu wśród osób starszych oraz wobec osób starszych. Zwiększenie dostępności placówek i instytucji kultury dla osób starszych, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Działanie ciągłe* Liczba inicjatyw mających na celu zwiększenie dostępności placówek i instytucji kultury dla osób starszych 15 dzięki: dostosowaniu rodzaju i form aktywności kulturalnych do zróżnicowanych potrzeb starszych odbiorców; upowszechnianiu pozytywnych wzorców i dobrych praktyk w tym obszarze; wspieraniu wszelkich form amatorskiej działalności artystycznej osób starszych; wykorzystaniu potencjału i bazy placówek publicznych do organizowania zajęć o charakterze kulturalnym, artystycznym, rekreacyjnym i ogólnorozwojowym. Narodowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba programów dotacyjnych Ministra KiDN ukierunkowanych na poprawę dostępności infrastruktury kultury, w tym uwzględnienie dostosowania do potrzeb osób starszych: 4 (w tym nabór z rozstrzygnięciem na 2024 r. w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0, Priorytet 2, Kierunek interwencji 2.1. „Infrastruktura bibliotek 2021-2025”). Liczba udzielonych dofinansowań w 2023 r.: 458. Liczba programów dotacyjnych, dofinansowanych w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020 ukierunkowanych na poprawę dostępności oferty instytucji kultury, w tym uwzględnienie dostosowania do potrzeb osób starszych: 1 „Kultura bez barier” (nabór w 2022 r., realizacja projektów 2022-2023). Liczba udzielonych dofinansowań: 164 (w tym projekty z cross-financing na działania infrastrukturalne). Lista programów dotacyjnych Ministra KiDN, w których w 2023 r. zostały dofinansowane projekty infrastrukturalne służące poprawie dostępności instytucji dla szerokiego grona odbiorców, w tym osób starszych: 1.Infrastruktura domów kultury (186), 2.Infrastruktura kultury (210), 3.Infrastruktura szkolnictwa artystycznego (62), 4.Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0, Priorytet 2, Kierunek interwencji 2.1. „Infrastruktura bibliotek 2021-2025” (nabór w 2023r., rozstrzygnięciem na 2024 r.). Dostosowanie rodzaju i form aktywności kulturalnych do zróżnicowanych potrzeb starszych odbiorców: W 2023 r. kontynuowano projekt „Kultura bez Barier”. 164 instytucje kultury z całej Polski otrzymały środki na realizację przedsięwzięć poprawiających dostępność oferty dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych. Łączna kwota dotacji wyniosła 25 mln zł. 16 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt „Kultura bez barier”, finansowany z PO WER. Inicjatywa była realizowana przez PFRON, MKiDN, Fundację Kultury bez Barier oraz ibkKUBIA (partnera ponadnarodowego). Efektem projektu jest „Model dostępnej kultury”, który może wykorzystany m.in. w teatrach, muzeach, domach kultury, bibliotekach. Zwiększa on dostępność oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Szczegółowy opis projektu i wypracowanego Modelu zapewniania dostępności w instytucjach kultury, znajduje się w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Projekt pn. „Projektowanie uniwersalne kultury – dostępność w instytucjach kultury” (MKiDN i PFRON) We wrześniu 2023 r. została podpisana umowa o dofinansowanie z Narodowym Centrum Kultury (NCK) na realizację projektu, który przewiduje m.in. wsparcie inwestycyjne w postaci grantów dla 80 instytucji kultury w zakresie poprawy dostępności obiektu i oferty kulturalnej. Dofinansowania w funduszach europejskich dla sektora kultury Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wdraża projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów kultury, programu Kultura finansowanego z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz rozpoczęło realizację programu VII Priorytetu Kultura, działania 7.1 Infrastruktura kultury i turystyki kulturowej programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027. W ramach wszystkich programów realizowane są projekty, których cele obejmują m.in. modernizację i rozbudowę infrastruktury kultury w oparciu o standardy dostępności, poprawę dostępności obiektów kultury, w tym zabytkowych, oraz zakup sprzętu i wyposażenia udostępniającego zasoby kultury osobom o szczególnych potrzebach, w tym seniorów. 17 Projekty realizowane w ramach POIiŚ Realizowano 144 projekty, które zostały rozliczone i zakończone na koniec 2023 r. Dla przykładu w wyniku realizacji projektu “EC1 Łódź - Miasto Kultury” zakupiono m.in. wózki inwalidzkie, schodołazy gąsienicowe, rampy najazdowe, poprawiono jednocześnie dostosowanie przestrzeni wystawowych dla osób o szczególnych potrzebach, a także przeprowadzono szkolenie z obsługi klientów z niepełnosprawnościami. Program pn. „Kultura” Realizowano 21 projektów finansowanych z EOG o łącznej wartości ponad 250 mln zł. Podejmowane inicjatywy miały charakter inwestycyjny lub zwiększały dostępność oferty kulturalnej. Dzięki nim zlikwidowane zostały bariery architektoniczne, co pozwoliło na dostosowania obiektów i instytucji kultury do potrzeb osób starszych i OzN. Konkurs pn. „KULTURA WRAŻLIWA” (PFRON) Celem inicjatywy jest promowanie i nagradzanie twórczości artystycznej tworzonej z udziałem OzN w wydarzeniach postaci: spektakl teatralny (w tym: dramatyczny, muzyczny, widowisko uliczne), spektakl taneczny (w tym: baletowy), spektakl eksperymentalny, musical, opera, balet; performance, koncert (w tym: widowiska poetycko-muzyczne), happening. Przedsięwzięcie stanowi rodzaj aktywizacji środowiska OzN, w tym seniorów i rehabilitacji społecznej poprzez teatroterapię. Liczba nowych inicjatyw mających na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ekonomicznemu i ubóstwu osób starszych Obszar III Podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ekonomicznemu i ubóstwu osób starszych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programu „Posiłek w szkole i domu\"– więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. 18 Przedstawienie rekomendacji wynikających z dokonanej analizyDokonanie analizy problematyki dotyczącej tzw. renty dożywotniej pod kątem zapewnienia ochrony osób starszych, będących stroną umów o rentę dożywotnią Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Finansów, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2019-2022 Ministerstwo Sprawiedliwości Prace legislacyjne dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, obejmującego m. in. zmiany w zakresie umowy dożywocia - - więcej informacji w załączniku 1, w rozdziale dot. MS. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Analiza zgłoszeń kierowanych do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak i prowadzony na bieżąco monitoring rynku w latach 2019-2022 nie wykazały istnienia podstaw do podjęcia działań w ramach kompetencji ustawowych Prezesa Urzędu wobec podmiotów zawierających z konsumentami umowy o dożywotnie świadczenie pieniężne (odwrócony kredyt hipoteczny, tj. tzw. „renta dożywotnia”). Warto przy tym dodać, że zgodnie z wiedzą Prezesa Urzędu na polskim rynku, pomimo szczegółowej regulacji prawnej tej kwestii, brak jest produktu, który odpowiadałby odwróconej hipotece w modelu kredytowym, czyli odwróconego kredytu hipotecznego zdefiniowanego w ustawie o odwróconym kredycie hipotecznym, natomiast oferowane produkty z zakresu modelu sprzedażowego odwróconej hipoteki opierają się na przepisach Kodeksu cywilnego. Przedstawiciele Prezesa Urzędu brali udział w pracach grupy roboczej powołanej z inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości. MS podjął się koordynacji działań dotyczących analizy zagadnienia związanego z ofertą kierowaną do konsumentów – osób starszych, przez podmioty komercyjne, polegającą na wypłacie renty dożywotniej za przeniesienie własności nieruchomości. W pracach grupy roboczej uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Finansów, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Odsetek osób starszych korzystających z usług edukacyjnych, świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej 19 Narodowego, Główny Urząd Statystyczny Edukacja formalna i nieformalna - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności oraz załączniku nr 1, w rozdziale dot. MEN Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba stałych inicjatyw edukacji przez całe życie kierowanych przez uczelnie artystyczne do osób starszych: 5. Liczba programów dotacyjnych, w którym jeden z priorytetów dotyczy uczenia się przez całe życie: 2 Stałe, systemowe działania edukacyjne adresowane do seniorów: Uniwersytet Artystyczny Trzeciego Wieku (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu), Akademia Kreatywnego Seniora (Akademia Sztuk Pięknych w Łodzi), Akademia Otwarta – dorośli do sztuki (Towarzystwo Przyjaciół ASP wraz z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie), Otwarta Akademia Muzyczna (Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu), Muzyczna Akademia Seniora (Akademia Muzyczna w Katowicach), Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie wpisuje się również w programy dotacyjne Ministra KiDN, w szczególności programy Edukacja kulturalna oraz Infrastruktura bibliotek: jedno z zadań programu Edukacja Kulturalna polega na tworzeniu i prowadzeniu kompleksowych działań z zakresu edukacji kulturalnej skierowanych do osób dorosłych, w ramach programu Infrastruktura bibliotek wśród kryteriów punktowanych znajduje się kryterium: „Po zakończeniu zadania biblioteka będzie realizowała działania służące podnoszeniu kompetencji informatycznych (cyfrowych) lokalnej społeczności, przy jednoczesnym właściwym zaplanowaniu wyposażenia dla tak definiowanej funkcji”, które to kryterium, jak pokazuje praktyka, najczęściej realizowane jest przez organizację kursów komputerowych dla seniorów. 20 Liczba osób bezrobotnych i poszukujących pracy w starszych grupach wiekowych objętych przez urzędy pracy wsparciem w zakresie aktywizacji zawodowej oraz Liczba osób starszych, które podjęły pracę w wyniku uczestnictwa w aktywizacji zawodowej Wsparcie osób bezrobotnych i poszukujących pracy w starszych grupach wiekowych w dostępie do programów aktywizacji zawodowej, oferowanych przez urzędy pracy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Wsparcie osób po 50 roku życia w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) Osoby te mogą skorzystać z doradztwa zawodowego połączonego z przygotowaniem Indywidualnego Planu Działania (IPD), pośrednictwa pracy, a także szkoleń i kursów mających na celu podniesienie kwalifikacji i kompetencji lub przekwalifikowanie. Dodatkowo osoby starsze mogą skorzystać z formy wsparcia jaką są staże oraz subsydiowane zatrudnienie a także otrzymać wsparcie finansowe na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej, w formie bezzwrotnej, połączone ze wsparciem szkoleniowym oraz pomostowym. Do końca 2023 r. wsparciem objęto łącznie 167,7 tys. osób po 54 r. ż., w tym blisko 83,4 tys. to osoby, które są bezrobotne (w tym długotrwale bezrobotne) lub bierne zawodowo, które nie uczestniczyły w kształceniu lub szkoleniu przed projektem. Wśród wyżej wskazanych, wsparciem w ramach projektów oferujących dotacje na założenie własnej działalności gospodarczej do końca 2023 r. objęto 8,74 tys. osób po 54 r. ż., w tym 4,9 tys. to osoby, które są bezrobotne (w tym długotrwale bezrobotne) lub bierne zawodowo i nie uczestniczyły w kształceniu lub szkoleniu przed projektem. Liczba wspartych podmiotów ekonomii społecznej zatrudniających osoby starsze Wsparcie podmiotów ekonomii społecznej zatrudniających osoby starsze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach priorytetu inwestycyjnego 9v wspieranie przedsiębiorczości społecznej i integracji zawodowej w przedsiębiorstwach społecznych oraz podmiotach ekonomii społecznej, a także w celu ułatwiania dostępu do 21 zatrudnienia - realizowany jest szereg działań zmierzających do wzmocnienia kondycji sektora ekonomii społecznej oraz rozwoju podmiotów ekonomii społecznej. Na poziomie krajowym wsparcie realizowane jest w ramach działania 2.9 Rozwój ekonomii społecznej w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój. Wdrażane są także działania skierowane na wzmocnienie systemu wsparcia dla podmiotów ekonomii społecznej, m.in. poprzez zapewnienie preferencyjnej oferty wsparcia zwrotnego dla podmiotów ekonomii społecznej. Projekt „Wdrożenie instrumentu pożyczkowego i poręczeniowego w ramach Krajowego Funduszu Przedsiębiorczości Społecznej” W 2023 r. kontynuowano realizację projektu. Do końca 2023 r. 1194 podmiotów ekonomii społecznej skorzystało z preferencyjnych pożyczek, co przyczyniło się do stworzenia nowych 1323 miejsc pracy. Wsparcie bezpośrednie dla podmiotów ekonomii społecznej świadczone jest w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych przez akredytowane Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej (OWES). Istnieje możliwość otrzymania wsparcia finansowego lub pomostowego na stworzenie miejsca pracy w nowym lub istniejącym przedsiębiorstwie społecznym dla osób z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym osób ubogich pracujących lub osób po ukończeniu 50. roku życia, posiadających status osoby poszukującej pracy, bez zatrudnienia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Dodatkowo, możliwe jest uzyskanie przez podmioty ekonomii społecznej wsparcia doradczego czy szkoleniowego. Do końca 2023 r., w ramach wsparcia ekonomii społecznej w RPO wsparto 23 754 podmiotów ekonomii społecznej. Stworzono także 16 453 miejsc pracy w przedsiębiorstwach społecznych. Prowadzenie działań informacyjnych skierowanych do przedsiębiorców oraz podmiotów ekonomii społecznej i solidarnej z zakresu znajomości Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Minister Cyfryzacji Działanie ciągłe* Liczba zrealizowanych działań informacyjnych skierowanych do przedsiębiorców z zakresu znajomości zasad srebrnej gospodarki oraz potrzeb i rozwiązań związanych z dostępnością stron internetowychi usług elektronicznych 22 zasad srebrnej gospodarki oraz potrzeb i rozwiązań związanych z dostępnością stron internetowych i usług elektronicznych dla osób starszych Ministerstwo Cyfryzacji Minister Cyfryzacji podejmuje działania, aby strony internetowe i aplikacje mobilne podmiotów publicznych były dostępne cyfrowo. Aby każdy, bez względu na wiedzę, wiek, niepełnosprawność lub czasowe ograniczenia, mógł na równych zasadach korzystać ze strony internetowej albo aplikacji. W dobie starzejącego się społeczeństwa liczba osób korzystających z dostępności cyfrowej będzie się zwiększać. Dostępność cyfrowa jest szansą na dotarcie do wszystkich użytkowników, nie tylko osób z niepełnosprawnościami, ale właśnie także do osób starszych. Liczba zrealizowanych działań promujących przedsiębiorczość osób starszych Prowadzenie działań na rzecz promocji przedsiębiorczości osób starszych Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach działań cyklicznych, podobnie jak w latach poprzednich, brano udział w organizacji stoisk informacyjno-promocyjnych Ministerstwa Rozwoju i Technologii podczas targów „Dostępność Plus” w dniach 6-7 czerwca 2023 r. organizowanych przez PFRON odział w Opolu oraz podczas targów „Viva Seniorzy” w dniach 29-30 września 2023 r. w Poznaniu. W trakcie rozmów bezpośrednich z przedsiębiorcami oraz przedstawicielami społeczności senioralnej był dyskutowany temat aktywności zawodowej osób starszych. Realizacja w podstawie programowej kwestii edukacji zdrowotnej oraz Liczba zrealizowanych działań mających na celu upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia Obszar IV Upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia, z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia na wszystkich szczeblach edukacji Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Zdrowia Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach prowadzonych w 2023 r. działań oraz wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym, Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło kampanię informującą Polaków o rozszerzeniu programu bezpłatne leki 75+ m.in. o osoby powyżej 65. roku życia. Kampania polegała na emisji spotów u nadawców telewizyjnych i radiowych o zasięgu ogólnopolskim oraz na stworzeniu nowej zakładki na stronie internetowej MZ oraz na stronie pacjent.gov.pl. Kampania miała na celu dotarcie do masowego odbiorcy, aby przekazać informację o możliwości korzystania z 23 bezpłatnych leków refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia dla seniorów. Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji, realizował : projekt pn. ZADBAJ O SIEBIE W NOWYM ROKU. W ramach projektu prowadzono warsztaty skierowane do osób starszych 60+, które chcą zadbać o swoje zdrowie poprzez realizację m.in. ćwiczeń usprawniających; Program Profilaktyki Osteoporozy - bezpłatne badania przesiewowe dla kobiet w wieku 50 – 70 lat; warsztaty samoopieki przeznaczone dla osób starszych;  bezpłatną rehabilitację dla osób, które przechorowały COVID i podejrzewają u siebie stan przewlekłego zmęczenia związanego z zespołem post-COVID dla osób 18 – 65 r.ż.; Program profilaktyki RZS; Program profilaktyki chorób odkleszczowych; Program profilaktyki przewlekłych bólów kręgosłupa. Ministerstwo Edukacji Narodowej Edukacja zdrowotna była i jest jednym z priorytetowych obszarów nauczania odpowiednio mocno zaznaczonym w podstawie programowej i obowiązkowo realizowanym na każdym etapie edukacyjnym. Cele kształcenia i treści nauczania z zakresu edukacji zdrowotnej są zawarte w podstawie programowej wychowania przedszkolnego oraz przedmiotach takich, jak: wychowanie fizyczne, przyroda, biologia, chemia, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie do życia w rodzinie. Wychowanie przedszkolne Do zadań przedszkola należy tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi u dzieci nawyków i zachowań prowadzących do samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo oraz przygotowanie ich do rozumienia emocji, uczuć własnych i innych ludzi oraz dbanie o zdrowie psychiczne. Dzieci poznają również podstawowe ćwiczenia kształtujące nawyk utrzymania prawidłowej postawy ciała. I etap edukacyjny (klasy I-III szkoły podstawowej) 24 Zakres edukacji zdrowotnej kładzie nacisk na kształtowanie świadomości zdrowotnej w zakresie higieny, pielęgnacji ciała, odżywiania się i trybu życia. Uczniowie m. in. :  poznają wartości odżywcze produktów żywnościowych,  dowiadują się, jakie znaczenie ma odpowiednia dieta dla utrzymania zdrowia oraz, że należy ograniczyć spożywanie posiłków o niskich wartościach odżywczych i zachować umiar w spożywaniu produktów słodzonych,  uczą się przygotowywania posiłków służących utrzymaniu zdrowia. II etap edukacyjny (klasy IV-VIII szkoły podstawowej) Uczniowie m.in. poznają:  szkodliwość używek i zbyt długiego korzystania z telefonów komórkowych, oznaczenia substancji szkodliwych dla zdrowia: drażniących, trujących, żrących i wybuchowych, zasady zdrowego stylu życia (w tym zdrowego odżywiania się), elementy układu pokarmowego i ich funkcje (rodzaje zębów, przyczyny próchnicy i zasady profilaktyki, źródła i znaczenie składników pokarmowych - białka, cukry, tłuszcze, witaminy, sole mineralne i woda - dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, ich występowanie w wybranych produktach spożywczych, miejsca trawienia i wchłaniania), skutki niedoboru niektórych witamin (A, D, K, C, B6, B12) i składników mineralnych (Mg, Fe, Ca) w organizmie oraz skutki niewłaściwej suplementacji witamin i składników mineralnych,  konieczność systematycznego spożywania owoców i warzyw,  potrzebę stosowania diety zróżnicowanej, dopasowanej do potrzeb organizmu (wiek, płeć, stan zdrowia, aktywność fizyczna itp.), indeks masy ciała oraz konsekwencje zdrowotne niewłaściwego odżywiania (otyłość, nadwaga, anoreksja, bulimia, cukrzyca),  przykłady chorób układu pokarmowego (WZW A, WZW B, WZW C, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zatrucia pokarmowe, rak jelita grubego) oraz zasady ich profilaktyki, 25 zasady higieny osobistej i czystości odzieży, prawidłową postawę ciała w różnych sytuacjach, zasady i metody hartowania organizmu, sposoby ochrony przed nadmiernym nasłonecznieniem i niską temperaturą, sposoby redukowania nadmiernego stresu i radzenia sobie z nim w sposób konstruktywny,  rolę wypoczynku, rodzaje ćwiczeń relaksacyjnych, wpływ stresu na zdrowie, podstawowe czynności resuscytacji krążeniowo-oddechowej, warunki środowiskowe i społeczne, które są korzystne dla zdrowia (ochrona środowiska przyrodniczego, wsparcie społeczne, komunikacja interpersonalna, współpraca osób, instytucji i organizacji na rzecz zdrowia), fazy psychofizycznego rozwoju człowieka w okresie prenatalnym i postnatalnym. Szkoły ponadpodstawowe (liceum ogólnokształcące, technikum) Uczniowie m.in. poznają:  związek budowy narządów z pełnioną przez nie funkcją, mechanizmy warunkujące homeostazę (termoregulacja, osmoregulacja, stałość składu płynów ustrojowych, ciśnienie krwi, rytmy dobowe), sposoby nabywania odporności swoistej (czynny i bierny), zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego (nadmierna i osłabiona odpowiedź immunologiczna), sytuacje wymagające immunosupresji (przeszczepy, alergie, choroby autoimmunologiczne),  wpływ czynników zewnętrznych na funkcjonowanie układu oddechowego (tlenek węgla, pyłowe zanieczyszczenie powietrza, dym tytoniowy, smog), znaczenie badań diagnostycznych w profilaktyce chorób układu oddechowego (RTG klatki piersiowej, spirometria, bronchoskopia),  budowę i funkcje mózgu, rdzenia kręgowego i nerwów,  rolę autonomicznego układu nerwowego w utrzymaniu homeostazy, wpływ substancji psychoaktywnych na funkcjonowanie 26 organizmu,wybrane choroby układu nerwowego (depresja, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, schizofrenia) oraz znaczenie ich wczesnej diagnostyki dla ograniczenia społecznych skutków tych chorób, wykazuje związek między stylem życia i chorobami układu krążenia (miażdżyca, zawał mięśnia sercowego, choroba wieńcowa serca, nadciśnienie tętnicze, żylaki); przedstawia znaczenie badań diagnostycznych w profilaktyce chorób krążenia; wyjaśnia wpływ odżywiania się (w tym suplementacji) i aktywności fizycznej na rozwój oraz stan kości i mięśni człowieka; zagadnienia genetyczne, zasady racjonalnego żywienia, zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia) i ich skutki zdrowotne, przyczyny (w tym uwarunkowania genetyczne) otyłości oraz sposoby jej profilaktyki, wylicza oraz interpretuje wskaźnik masy ciała (BMI) na tle indywidualnych potrzeb i norm zdrowotnych dla kategorii wiekowej; znaczenie badań diagnostycznych (gastroskopia, kolonoskopia, USG, próby wątrobowe, badania krwi i kału) w profilaktyce i leczeniu chorób układu pokarmowego, w tym raka żołądka, raka jelita grubego, zespołów złego wchłaniania, choroby Crohna. Zagadnienia dotyczące zdrowia były omawiane również na zajęciach z wychowawcą. Zgodnie bowiem z przepisami rozporządzenia w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół tematyka dotycząca istotnych problemów społecznych, w tym również problemów zdrowotnych, powinna być omawiana podczas zajęć z wychowawcą. W realizacji wskazanych powyżej problemów podczas zajęć z wychowawcą mogli wziąć udział zaproszeni specjaliści w danej dziedzinie, wolontariusze, przedstawiciele stowarzyszeń i innych organizacji, których celem statutowym jest działalność wychowawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły. 27 5 Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1608, z późn. zm.). 6 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 (Dz. U. poz. 642). Realizacja działań edukacyjnych nakierowanych na utrzymanie zdrowiaPodejmowanie działań edukacyjnych nakierowanych na utrzymanie zdrowia, zróżnicowane w zależności od wieku i stopnia sprawności Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Zdrowia Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Zadania na rzecz promocji zdrowia oraz profilaktyki zdrowotnej osób starszych realizowane są również na mocy ustawy 5 oraz rozporządzenia 6 . Realizacja Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MZ. Ministerstwo Edukacji Narodowej W ramach działań prozdrowotnych dzieci i młodzieży realizowany jest Program Szkoła i Przedszkole Promujące Zdrowie, który zawiera szerokie działania dotyczące promocji zdrowia fizycznego, psychicznego i relacji społecznych. Od ponad 30 lat Program systematycznie i planowo tworzy środowisko społeczne i fizyczne sprzyjające zdrowiu i dobremu samopoczuciu całej społeczności szkolnej, a od 2018 r. także i przedszkolnej. Ponadto realizacja programu wspiera nie tylko rozwój kompetencji dzieci i młodzieży, ale także pracowników i rodziców w zakresie dbałości o zdrowie przez całe życie. Sieć szkół i przedszkoli ukierunkowuje zainteresowane osoby na utrzymanie dobrostanu zdrowotnego. Działalność ta dopasowana jest do wieku i stopnia sprawności odbiorców. Minister Edukacji i Nauki nadzoruje system certyfikacji szkół i placówek będących w sieci szkół i przedszkoli promujących zdrowie. Upowszechnianie koncepcji szkół i przedszkoli promujących zdrowie zostało wymienione wśród zadań koordynacyjnych w Narodowym Programie Zdrowia na lata 2021—2025. Program w swoich działaniach koncentruje się na propagowaniu zdrowego stylu życia, tworzy warunki (fizyczne i społeczne) sprzyjające ochronie zdrowia oraz umożliwia aktywne uczestnictwo społeczności szkolnej w działaniach na rzecz zdrowia. Warunki oraz organizacja nauki i pracy ma na celu sprzyjać zdrowiu i dobremu samopoczuciu uczniów, nauczycieli i innych pracowników szkoły oraz współpracy z rodzicami. Realizacja programów promocji zdrowia informujących o czynnikach Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Liczba zrealizowanych programów promocji zdrowia informujących o czynnikach ryzyka zdrowotnego i zachęcających do podejmowania zachowań 28 7 nr 247 Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 2022 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pn. „Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032” sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia.ryzyka zdrowotnego i zachęcających do podejmowania zachowań sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia Ministerstwo Zdrowia Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032 Uchwała 7 stanowi odpowiedź na obecny i prognozowany wzrost zachorowań na choroby układu krążenia (ChUK) oraz wynikające z tego skutki w postaci wysokiej umieralności. Program wszedł w życie 28 grudnia 2022 r., a jego realizacja rozpoczęła się w 2023 r. Program stanowi reformę polskiej kardiologii, kardiochirurgii, chirurgii naczyniowej, angiologii, neurologii i innych dziedzin pokrewnych związanych z ChUK, skupiając działania w pięciu głównych obszarach, kluczowych dla uzyskania efektu synergii oraz poprawy wskaźników epidemiologicznych w Polsce: I. Inwestycje w kadry; II. Inwestycje w edukację, profilaktykę i styl życia; III. Inwestycje w pacjenta; IV. Inwestycje w naukę i innowacje; V. Inwestycje w system opieki kardiologicznej. W 2023 r. w Narodowym Programie Chorób Układu Krążenia nie były realizowane zadania skierowane wyłącznie do osób starszych jednak efektem rozpoczętych działań jest wydłużenie życia i poprawa stanu zdrowia całego społeczeństwa. W 2023 r.: przeprowadzono m.in. kwerendę prowadzonych obecnie programów profilaktyki pierwotnej oraz promocji zasad zdrowego stylu życia z uwzględnieniem ustawodawstwa, zaleceń krajowych, systemu opieki POZ, kardiologicznej i medycyny pracy; przygotowano Raport otwarcia, w którym zawarto m.in. propozycję zmian organizacyjnych pozwalających na przyspieszenie diagnostyki i wdrożenie adekwatnego leczenia objawowej niewydolności serca, a także przygotowane założenia wielodyscyplinarnego modelu opieki paliatywnej (OP) dla chorych w zaawansowanych stadiach choroby 29 – z ograniczonymi możliwościami leczenia przyczynowego lub objawowego; opracowano m.in.: merytoryczne założenia Kalkulatora Stanu Zdrowia (narzędzie dla pacjentów będzie dostępne przez IKP). Wyodrębniono 10 obszarów oceny stanu zdrowia sercowo-naczyniowego: wysokość ciśnienia tętniczego, stężenie cholesterolu, stężenie glukozy, otyłość, palenie tytoniu, spożycie alkoholu, dieta, aktywność fizyczna, sen i poziom stresu. Kalkulator pozwoli każdemu użytkownikowi na ocenę obszarów ryzyka ChUK oraz podpowie, które obszary wymagają interwencji, w tym pilnej interwencji, merytoryczne założenia nowej Karty 10-letniego Ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych (niezakończonych i zakończonych zgonem), poprzedzone przeprowadzeniem odległej obserwacji chorobowości i umieralności osób uczestniczących w badaniach WOBASZ I i WOBASZ II oraz przeprowadzeniem analizy czynników ryzyka ChUK w odniesieniu do odległej obserwacji. Efektem działania będzie przygotowanie narzędzi do oceny aktualnego i przyszłego stanu zdrowia w odniesieniu do chorób układu krążenia. Uzyskane za pomocą tych narzędzi informacje pozwolą również na modyfikowanie programów profilaktycznych oraz planowanie potrzeb terapeutycznych w odniesieniu do populacji Polski. Ministerstwo Zdrowia wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym, popularyzuje wiedzę o zdrowiu i zachęca do zdrowego trybu życia, kierując swój przekaz do różnych grup społecznych, w tym również do osób starszych. Od 2016 r. realizowane są działania informacyjne, edukacyjne i promocyjne na rzecz profilaktyki przeciwnowotworowej i postaw prozdrowotnych skierowanych do populacji generalnej w ramach realizacji zadania Promocja zdrowia i profilaktyka nowotworów w ramach Programu Wieloletniego na lata 2016 - 2024 Priorytetu I Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych (zwany dalej NPZChN). Od 2020 r. 30 NPZChN kontynuowany jest w ramach obszarów i działań określonych w Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020-2030. Program wskazuje konieczność zmiany nastawienia społeczeństwa m.in. do kwestii regularnego wykonywania badań profilaktycznych, które dedykowane są również osobom, które ukończyły 60. rok życia. Jednocześnie, Ministerstwo Zdrowia od 2018 r. prowadzi kampanię Planuję długie życie. Kampania poświęcona jest poszczególnym obszarom onkologicznym. W szczególności rakowi: płuca, jelita grubego, złośliwemu skóry, prostaty, piersi, szyjki macicy. W celu dotarcia do licznych i zróżnicowanych odbiorców, kampania realizowana była w 2023 r. w oparciu o telewizję, radio, prasę, internet. Działania, które obejmowały m.in. telewizję i radio prowadzone były w stacjach o zasięgu ogólnopolskim, przy wsparciu stacjami regionalnymi, tematycznymi z wykorzystaniem dwóch formatów komunikacyjnych: audycji edukacyjnych i spotów społecznych. W audycjach oraz w spotach społecznych zachęcaliśmy do wykonywania badań przesiewowych, podkreślaliśmy, że regularne badania ratują zdrowie i życie. Wśród badań przesiewowych skierowanych do osób starszych są mammografia oraz kolonoskopia. Liczba zrealizowanych działań promujących szczepienia ochronne i inne świadczenia profilaktyczne. Promowanie szczepień ochronnych i innych świadczeń profilaktycznych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W dniu 30.11.2021 r. Ministerstwo Zdrowia, w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025, zawarło z Narodowym Instytutem Zdrowia Publicznego PZH – Państwowym Instytutem Badawczym umowę na realizację zadania z zakresu zdrowia publicznego. Umowa jest wieloletnia i jej realizacja zakończy się 31.12.2025 r. W 2023 r.: prowadzono portal szczepienia.info; realizowano działania informacyjno-promocyjne w mediach społecznościowych; 31 przygotowano wkład i opracowano graficznie ”Przewodnik po szczepieniach dorosłych dla pacjenta” w formacie e-book oraz „Przewodnik na temat bezpieczeństwa szczepionek HPV dla rodziców”; prowadzono edukację personelu medycznego; prowadzono kampanię dot. szczepień HPV pod hasłem „Początek jest kluczowy”. Liczba zrealizowanych działań promujących wiedzę w obszarze możliwości wykorzystania ICT do wsparcia profilaktyki chorób i poprawy jakości życia Propagowanie wiedzy w obszarze możliwości wykorzystania ICT (aplikacje, systemy, urządzenia) do wsparcia profilaktyki chorób i poprawy jakości życia Ministerstwo Zdrowia, Minister Cyfryzacji Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Przeprowadzono kampanie dot. obszaru profilaktyki, w tym możliwości wykorzystania ICT do jej wsparcia, w obszarach dot. seniorów w tym m.in.: 1.Kampania programu Profilaktyka 40plus oraz szczepień przeciw HPV: komunikacja na portalu pacjent.gov.pl, komunikacja w mediach społecznościowych, komunikacja na konferencjach i eventach prowadzona przez CeZ, 2.Kampania dot. skierowania do sanatorium: wspólne komunikaty wystosowane do mediów w ścisłej współpracy z NFZ, komunikacja na portalu pacjent.gov.pl, komunikacja w mediach społecznościowych, komunikacja na konferencjach i eventach prowadzona przez CeZ, Działania polegające na publikacji cyklicznych artykułów na pacjent.gv.pl oraz w Internecie, a także wpisów na social media poświęconych nowej funkcjonalności w aplikacji mojeIKP oraz rozszerzeniu funkcjonalności w IKP pozwalające na rejestrację na szczepienia przeciw COVID-19, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów jako grupy, która jest szczególnie narażona na cięższy przebieg COVID-19 i dla której szczepienia stanowią ważny element profilaktyki. Wdrażanie opieki farmaceutycznej, prowadzenie analiz stosowanej farmakoterapii na rzecz redukcji leków potencjalnie niewłaściwych dla Ministerstwo Zdrowia2018-2020Liczba przeprowadzonych analiz stosowanej farmakoterapii oraz Liczba podjętych działań na rzecz poprawy przestrzegania zaleceń terapeutycznych 32 osób starszych, zgodnie z kryteriami obowiązującymi w tym zakresie Ministerstwo Zdrowia Pilotaż w zakresie przeglądów lekowych był realizowany do końca 2022 r. W 2023 r. trwała jego ewaluacja. Liczba programów prozdrowotnych uzupełnionych o specyfikę problemów zdrowotnych, charakterystycznych w grupie osób starszych Uwzględnienie specyfiki problemów zdrowotnych, charakterystycznych w grupie osób starszych, w realizowanych programach prozdrowotnych Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Narodowej Strategii Onkologicznej realizowany był Program badań w kierunku wykrywania raka płuca - w 2023 r. wykonano 16 946 badań NDTK płuc. Ponadto, zmieniono warunki realizacji w programie profilaktyki raka piersi – rozszerzono populację kwalifikującą się do przesiewowych badań mammograficznych o grupę kobiet w wieku 70-74. W 2023 r. Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji realizował następujące programy prozdrowotne, współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (oś V Progamu Operacyjnego wiedza Edukacja Rozwój): projekt pn. „Program Profilaktyki RZS Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR.05.01.00-00- 0022/17. Głównym celem projektu było pilotażowe wdrożenie Ogólnopolskiego programu polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania reumatoidalnego zapalenia stawów przy współpracy pomiędzy przychodniami POZ a specjalistami – reumatologami z Ośrodka Wczesnej Diagnostyki w zakresie prowadzenia koordynowanych badań przesiewowych nakierowanych na przeciwdziałanie i wczesne wykrycie reumatoidalnego zapalenia stawów, z uwzględnieniem osób do 65 r.ż. projekt pn. „Program Profilaktyki Osteoporozy Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR.05.01.00-00-0012/18. Głównym celem projektu było wdrożenie w ośrodkach uczestniczących w programie skoordynowanego systemu wczesnej identyfikacji kobiet w wieku 50-70 lat, zagrożonych złamaniami niskoenergetycznymi oraz chorych z już dokonanymi złamaniami i kierowanie ich 33 do właściwego Specjalistycznego Ośrodka Profilaktyki Osteoporozy. Program ma pozwolić na wczesne wykrywanie podwyższonego ryzyka osteoporozy, szczególnie u kobiet i umożliwienie leczenia choroby na wczesnym etapie, co zwiększa szanse na powodzenie leczenia i szanse utrzymania dobrego zdrowia pacjentek. Projekt pn. „Program profilaktyki przewlekłych bólów kręgosłupa Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR. 05.01.00- 00-0025/19. Głównym celem projektu było zwiększenie wczesnego wykrywania oraz prewencja przewlekłych bólów kręgosłupa wśród osób aktywnych zawodowo z terenu makroregionu centralnego (województwa: łódzkie, mazowieckie) poprzez przeprowadzenie działań edukacyjno-diagnostyczno-terapeutycznych wśród osób do 65 r.ż. Liczba utworzonej nowej infrastruktury i usług dla rozwoju aktywności prozdrowotnej ze szczególnym uwzględnieniem najstarszych grup wieku Tworzenie infrastruktury i usług dla rozwoju aktywności prozdrowotnej ze szczególnym uwzględnieniem najstarszych grup wiek Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Dostępność Plus dla zdrowia Projekt ma na celu wdrożenie działań projakościowych w systemie ochrony zdrowia polegających na dostosowaniu, wybranych w procedurze konkursowej, placówek POZ i szpitali do potrzeb grupy docelowej - pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w szczególności osób starszych oraz niepełnosprawnych, w oparciu o opracowane w projekcie Standardy Dostępności. Wdrażane rozwiązania będą przyczyniały się do poprawy dostępności placówek medycznych w obszarach: • cyfrowym, • architektonicznym, • komunikacyjnym, • organizacyjnym. Placówki medyczne biorące udział w projekcie otrzymują granty – w przypadku POZ w wysokości do 720 tys. zł, a szpitali do 2 mln zł. Okres 34 realizacji danego przedsięwzięcia wynosi do 18 miesięcy. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Efekty projektu to m.in.: zniwelowanie barier architektonicznych, cyfrowych oraz informacyjno-komunikacyjnych w placówkach ochrony zdrowia,  podjęcie działań dostosowawczych, w tym prac modernizacyjnych oraz zakupu sprzętów zapewniających funkcjonowanie placówek „przyjaznych” osobom ze szczególnymi potrzebami; podniesienie jakości usług zdrowotnych dla pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w tym aspektów komunikacyjnych i organizacyjnych, stworzenie/zoptymalizowanie systemów IT uwzględniających szczególne potrzeby pacjentów, w tym wdrożenie rozwiązań telemedycznych w POZ i szpitalach, podniesienie dojrzałości cyfrowej placówek w zakresie wsparcia pacjentów ze szczególnymi potrzebami. Obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiany jest personel POZ i szpitali na potrzeby osób z niepełnosprawnościami, w tym środowiska osób z niepełnosprawnością wzroku czy słuchu, a także seniorów. W trakcie szkoleń przekazywana była wiedza na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z tych placówek. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Aktywność prozdrowotną osób starszych wzmacniają także usługi/funkcjonalności udostępniane przez CeZ.: w ramach programu Profilaktyki 40 PLUS umożliwiono wypełnienie e- ankiety, w celu otrzymania e-skierowania i umówienia się na badania; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do 35 harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ; dodanie programu ćwiczeń 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa - \"Recepta na Ruch\". W kwestii tworzenia infrastruktury, realizowano inwestycję obejmującą „Modernizację i wyposażenie II części V piętra dla Kliniki i Polikliniki Neuroortopedii i Neurologii w budynku głównym Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher w Warszawie”. Inwestycja ma na celu modernizację pomieszczeń V piętra bloku A, gdzie zostanie przeniesiona Klinika Neuroortopedii i Neurologii. Poprzez zwiększenie powierzchni kliniki z 178,8 m2 na 513,58 m2 powstanie 7 sal chorych (w tym sala pooperacyjna i izolatka) wyposażonych w oddzielne sanitariaty. Dzięki większej liczbie łóżek (zwiększenie z 13 na 22) zwiększy się dostępność do świadczeń specjalistycznych opieki zdrowotnej, nastąpi podniesienie jakości oraz bezpieczeństwa leczonych pacjentów co w efekcie da możliwość rozszerzenia działalności kliniki. Wartość projektu wynosi 353 mln zł. Okres realizacji projektu: od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. Liczba działań podjętych w celu rozwoju telemedycyny, w tym teleopiekiRozwijanie telemedycyny, w tym teleopieki: upowszechnienie różnych form teleopieki i telekonsultacji; rozwój rozwiązań w zakresie mobile health. Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Od 2020 r. Ministerstwo Zdrowia realizuje projekt telemedyczny: „Ograniczanie społecznych nierówności w zdrowiu poprzez stosowanie rozwiązań telemedycyny i e-zdrowia”, w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021. Projekt ma przyczynić się do zmniejszenia kosztów procedur medycznych, zmniejszenia obciążeń dla pacjentów oraz zwiększenia dostępności usług medycznych. Koncentruje się na wypracowaniu modeli telemedycznych w 7 obszarach: kardiologii, geriatrii, psychiatrii, diabetologii, chorób przewlekłych, położnictwa, opieki 36 paliatywnej - które mogłyby poszerzyć katalog procedur telemedycznych objętych publicznym finansowaniem oraz zwiększyć poziom wykorzystania potencjału telemedycyny w Polsce. Do 30 listopada 2021 r. zespoły ekspertów polsko-norweskich opracowały wstępne modele telemedyczne w dziedzinach: kardiologia, geriatria, psychiatria, choroby przewlekłe, diabetologia i położnictwo. Następnie założono ich przetestowanie w projektach pilotażowych realizowanych przez szpitale ponadregionalne/instytuty w części konkursowej Programu „Zdrowie”. Osoby starsze są jedną z grup docelowych działań realizowanych w projekcie, szczególnie w obszarze geriatrii, opieki paliatywnej oraz chorób przewlekłych. Realizacja projektu potrwa do kwietnia 2024 r. W 2023 r. miała miejsce realizacja projektów pilotażowych mających na celu testowanie modeli telemedycznych opracowanych w ramach predefiniowanego projektu dotyczącego polityki w zakresie telemedycyny i e-zdrowia w ramach Programu Zdrowie finansowanego ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021 i budżetu państwa. Wśród wybranych projektów znalazły się m.in. przedsięwzięcia w obszarze geriatrii oraz chorób przewlekłych. Testowanie rozwiązań telemedycznych zostało wydłużone i potrwa do 30 stycznia 2024 r. Ponadto, pod koniec 2023 r. w ramach programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC), Ministerstwo Zdrowia złożyło wniosek o dofinansowanie projektu Portfel Aplikacji Zdrowotnych (PAZ). Partnerem MZ w jego realizacji jest CeZ. W ramach projektu przygotowane zostaną: Procedura udzielania grantów na wytwarzanie aplikacji zdrowotnych przez uczelnie medyczne.. Aplikacje wytworzone zgodnie z wymaganiami uzyskają tyt. Aplikacja Certyfikowana MZ, portal Portfel Aplikacji Zdrowotnych (PAZ) (podstrona gov.pl), na którym zostanie udostępniony katalog aplikacji certyfikowanych, zarówno wytworzonych w ramach udzielonych w przedmiotowym projekcie grantów, jak i w drodze certyfikacji aplikacji już dostępnych na rynku. Zakłada się, że aplikacje będą bezpłatne dla każdego użytkownika i dystrybuowane przez obecnie funkcjonujące sklepy (Apple, Google). Aplikacje będą weryfikowane pod kątem merytorycznym m.in. funkcjonalności aplikacji, jej użyteczność, 37 łatwość obsługi, zawartość merytoryczna, innowacyjność oraz w zakresie bezpieczeństwa informacji. Poziom zaspokojenia potrzeb osób korzystających z materiałów i sprzętu oraz świadczeń opieki zdrowotnej, wyrobów medycznych rekompensujących utraconą sprawność Ułatwienie dostępu do materiałów i sprzętu oraz świadczeń opieki zdrowotnej, wyrobów medycznych rekompensujących utraconą sprawność Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Dostępność Plus dla zdrowia Projekt miał na celu wdrożenie działań projakościowych w systemie ochrony zdrowia polegających na dostosowaniu, wybranych w procedurze konkursowej, placówek POZ i szpitali do potrzeb grupy docelowej - pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w szczególności osób starszych oraz niepełnosprawnych, w oparciu o opracowane w projekcie Standardy Dostępności. Wdrażane rozwiązania będą przyczyniały się do poprawy dostępności placówek medycznych w obszarach: cyfrowym, architektonicznym, komunikacyjnym, organizacyjnym. Placówki medyczne biorące udział w projekcie otrzymywały granty – w przypadku POZ w wysokości do 720 tys. zł, a szpitali do 2 mln zł. Okres realizacji danego przedsięwzięcia wynosił do 18 miesięcy. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Efekty projektu to m.in.: zniwelowanie barier architektonicznych, cyfrowych oraz informacyjno-komunikacyjnych w placówkach ochrony zdrowia;  podjęcie działań dostosowawczych, w tym prac modernizacyjnych oraz zakupu sprzętów zapewniających funkcjonowanie placówek „przyjaznych” osobom ze szczególnymi potrzebami; podniesienie jakości usług zdrowotnych dla pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w tym aspektów komunikacyjnych i organizacyjnych, stworzenie/zoptymalizowanie systemów IT uwzględniających szczególne potrzeby pacjentów, w tym wdrożenie rozwiązań telemedycznych w POZ i szpitalach, 38 podniesienie dojrzałości cyfrowej placówek w zakresie wsparcia pacjentów ze szczególnymi potrzebami. Obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiany jest personel POZ i szpitali na potrzeby osób z niepełnosprawnościami, w tym środowiska osób z niepełnosprawnością wzroku czy słuchu, a także seniorów. W trakcie szkoleń przekazywana była wiedza na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z tych placówek. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Wartość projektu wynosi 353 mln zł. Okres realizacji projektu: od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Tego typu interwencja była realizowana m.in. w projektach współfinansowanych z EFS w Regionalnych Programach Operacyjnych. Działania miały na celu ułatwianie dostępu do przystępnych cenowo, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej. Przykładami realizowanych działań jest np. świadczenie długoterminowej medycznej opieki domowej nad osobą potrzebującą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, w tym pielęgniarskiej opieki długoterminowej, wsparcie działalności lub tworzenia nowych miejsc opieki medycznej w formach zdeinstytucjonalizowanych oraz przygotowania i tworzenia wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego, połączonego z doradztwem w doborze sprzętu, treningami z zakresu samoobsługi wypożyczonego sprzętu oraz przygotowaniem warunków do opieki domowej. Wykorzystanie nowoczesnych technologii dla rekompensowania Ministerstwo Zdrowia2018-2020Liczba wykorzystanych nowoczesnych technologii dla rekompensowania utraconej sprawności 39 utraconej sprawności i wzmacniania samodzielności Minsterstwo Zdrowia Istotne jest dostarczenie pacjentom informacji na temat ich stanu zdrowia. W Polsce realizowane jest to za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP). W 2023 r. realizowano prace rozwojowe m.in. w zakresie Internetowego Konta Pacjenta (IKP)/aplikacji mojeIKP W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach IKP adresowane również do osób starszych: prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e-zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach mojeIKP adresowane również do osób starszych:  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów; przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa - \"Recepta na Ruch\". Liczba wspartych programów mających na celu opracowywanie oraz upowszechnianie innowacyjnych rozwiązań i technologii w obszarze zdrowia i telemedycyny Wspieranie opracowywania oraz upowszechniania innowacyjnych rozwiązań i technologii w obszarze zdrowia i telemedycyny Ministerstwo Zdrowia, Minister Cyfryzacji, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W 2023 r. realizowano prace rozwojowe art.. w zakresie Internetowego Konta Pacjenta (IKP)/aplikacji mojeIKP W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach IKP adresowane również do osób starszych: 40 8 § 6 ust. 1 pkt 10 lit. b rozporządzenia w sprawie domów pomocy społecznej prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e-zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach mojeIKP adresowane również do osób starszych:  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów, przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowia - \"Recepta na”Ruch\". Liczba osób korzystających z terapii zajęciowej Zwiększanie dostępności terapii zajęciowej i fizjoterapii Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Oddziaływanie w ramach terapii zajęciowej wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz jej aktów wykonawczych skierowane jest głównie do osób starszych, które są mieszkańcami domów pomocy społecznej. Na podstawie przepisu 8 , każdy dom pomocy społecznej jest obowiązany, w zakresie usług opiekuńczych i wspomagających do zorganizowania zajęć terapeutycznych dla mieszkańców, w tym terapii zajęciowej w pracowniach terapii. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu tworzenie warunków rozwoju kompleksowej opieki nad chorym starszym Tworzenie warunków rozwoju kompleksowej opieki nad chorym starszym, w tym: opracowanie standardów profilaktyki i opieki nad osobami starszymi, a także poprawa koordynacji opieki;  określenie zasad postępowania medycznego w różnych grupach wiekowych, ze szczególnym Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest 41 wyróżnieniem grupy osób starszych; monitorowanie efektywności opieki nad osobami starszymi. przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, uwzględniaj m.in. kwestie dotyczące koordynacji opieki oraz monitorowania jej efektywności. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym Zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym, w tym:  wdrożenie działań mających na celu monitorowanie potrzeb zdrowotnych chorego w jego środowisku zamieszkania; rozwój współpracy pracowników opieki zdrowotnej z służbami pomocy społecznej; monitorowanie stanu zdrowia chorych osób starszych po zakończonej hospitalizacji Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym jest działaniem, które może być realizowane w ramach Subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych (SMPL) w obszarach wsparcia rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych, świadczeń z zakresu opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień oraz świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej udzielanych w warunkach stacjonarnych. Podejmowane działania powinny odbywać się poprzez przekształcanie obecnych łóżek szpitalnych w miejsca opieki długoterminowej i geriatrii oraz poprzez tworzenie nowych miejsc opieki. Konieczne jest również zapewnienie wysokiej jakości świadczeń opiekuńczych i pielęgnacyjnych oraz świadczeń z zakresu geriatrii w już działających podmiotach przez ich budowę, przebudowę, modernizację oraz doposażenie w sprzęt medyczny. Obecnie trwają uzgodnienia w zakresie wyboru obszarów priorytetowych do objęcia wsparciem w ramach SMPL w bieżącym roku. Jednocześnie trwa procedura nowelizacji uchwały Rady Ministrów w zakresie Programu inwestycyjnego modernizacji podmiotów leczniczych (PIMPL) będącego dokumentem wdrożeniowym i podstawą do ogłoszenia konkursów i realizacji działań w ramach SMPL. Poziom dostępności świadczeń rehabilitacyjnych Prowadzenie działań mających na celu zwiększenie dostępności świadczeń rehabilitacyjnych Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Z danych opublikowanych w Bazie Analiz Systemowych i Wdrożeniowych, przygotowanych przez Departament Analiz i Strategii w MZ, na podstawie danych NFZ i GUS, wynika, że zwiększa się liczba pacjentów w wieku powyżej 65. r.ż. korzystających ze świadczeń rehabilitacyjnych – z 1 297 801 w 2022 r. do 1 459 662 w 2023 r. 42 Jednocześnie, w 2023 r. prowadzono analizy dotyczące zakresu koniecznych do wprowadzenia zmian w zakresie organizacji i funkcjonowania rehabilitacji leczniczej w systemie ochrony zdrowia, które wpłynęłyby na zwiększenie dostępności tychże świadczeń. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu ograniczenie hospitalizacji do niezbędnego minimum Ograniczanie hospitalizacji do niezbędnego minimum, w tym: rozwój rozwiązań alternatywnych dla hospitalizacji np. specjalistyczna opieka w miejscu zamieszkania czy terapia środowiskowa; stworzenie systemu dziennej diagnostyki, umożliwiającego wdrożenie leczenia i dalszą jego kontynuację w warunkach środowiska domowego; tworzenie rozwiązań na rzecz wzmocnienia dziennej rehabilitacji (fizjoterapia, terapia zajęciowa i terapia psychologiczna, w tym terapia zaburzeń funkcji poznawczych) Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia prowadzone są działanie mające na celu odwrócenie piramidy świadczeń opieki zdrowotnej, tj. przeniesienia ciężaru realizacji świadczeń z lecznictwa szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach podstawowej opieki zdrowotnej wprowadzono model opieki koordynowanej. W ramach tejże opieki lekarz POZ współpracuje z lekarzami specjalistami, pielęgniarką POZ i dietetykiem. Zajmuje się profilaktyką, diagnozowaniem, leczeniem i edukacją pacjenta. Wprowadzenie opieki koordynowanej pozwoliło na szybsze, skuteczniejsze diagnozowanie i leczenie chorób przewlekłych oraz ułatwienie dostępu do wybranych specjalistów. Opieka koordynowana wciąż ewoluuje i planuje się podejmowanie prac celem dalszego zwiększenia zakresu dostępnych świadczeń. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na zwiększenie dostępności świadczeń z zakresu geriatrii w systemie szpitalnym Zwiększenie dostępności świadczeń z zakresu geriatrii w systemie szpitalnym, w tym: upowszechnienie sytemu konsultacji geriatrycznych hospitalizowanych chorych osób starszych;  zwiększenie liczby geriatrów zatrudnionych w systemie Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Przez wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo- leczniczych należy rozumieć interwencje skierowane do podmiotów leczniczych udzielających świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zakresie m. in. leczenia szpitalnego – geriatria oraz świadczenia opieki geriatrycznej udzielanej poza oddziałami geriatrycznymi. W 2023 r. nie ogłaszano konkursów w zakresie wskazanego obszaru wsparcia w ramach Subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych 43 9 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 755, z 2022 r. poz. 157 i 1742 oraz z 2023 r. poz. 2152). 10 Zawartego w art. 68 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.). 11 Ministra Edukacji i Nauki z dnia 29 września 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. poz. 2152). (SMPL). Obecnie trwają uzgodnienia w zakresie wyboru obszarów priorytetowych do objęcia wsparciem w ramach SMPL w bieżącym roku. Jednocześnie trwa procedura nowelizacji uchwały Rady Ministrów w zakresie Programu inwestycyjnego modernizacji podmiotów leczniczych (PIMPL) będącego dokumentem wdrożeniowym i podstawą do ogłoszenia konkursów i realizacji działań w ramach SMPL. Odnosząc się do liczby lekarzy specjalistów geriatrii wykonujących zawód zarejestrowanych w Centralnym Rejestrze Lekarzy i Lekarzy Dentystów prowadzonym przez Naczelną Radę Lekarską wg stanu na grudzień 2023 - wynosi 565 (dla porównania w grudniu 2015 r. było 338), a lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych wynosi 29 238. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywa dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych dodatkowych 2463 lekarzy możliwych do wykorzystania w ramach planowanych rozwiązań organizacyjnych. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu zwiększenie dostępności konsultacji geriatrycznych w warunkach opieki ambulatoryjnej Zwiększenie dostępności konsultacji geriatrycznych w warunkach opieki ambulatoryjnej, w tym: utrzymanie priorytetyzacji specjalizacji z geriatrii; stworzenie sieci jednostek szkolących lekarzy geriatrów Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Kształcenie na studiach przygotowujących do wykonywania zawodu lekarza, musi uwzględniać szczególne rozwiązania przewidziane w przepisach rozporządzenia 9 , które zostało wydane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia na podstawie upoważnienia 10 . Standardy te są zbiorem reguł i wymagań w zakresie kształcenia dotyczących sposobu organizacji kształcenia, osób prowadzących to kształcenie, ogólnych i szczegółowych efektów uczenia się, a także sposobu weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się. Obecnie przeprocedowany został standard kształcenia dla lekarza i lekarza dentysty, który ma obowiązywać od roku akademickiego 2024/2025 tj. Rozporządzenie 11 . Informacje dotyczące wymagań zawartych w przedmiotowym standardzie wskazano w materiale 44 obejmującym informacje o działaniach Ministerstwa Zdrowia na rzecz osób starszych w 2023 r. Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi mogą zapewniać również pielęgniarki/pielęgniarze z kwalifikacjami specjalistycznymi, jak i pielęgniarki/pielęgniarze przygotowani na poziomie ogólnym do sprawowania opieki nad pacjentem w różnych stanach zdrowia, którzy w toku kształcenia przeddyplomowego uzyskali kompetencje do sprawowania opieki, realizując efekty kształcenia w zakresie podstaw opieki pielęgniarskiej, w zakresie opieki specjalistycznej, w tym m.in. w zakresie chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia, pielęgniarstwa opieki długoterminowej, neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, opieki paliatywnej, podstaw rehabilitacji, zgodnie ze standardem kształcenia przygotowującym do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, który określa ww. rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W 2023 r. kontynuowane były prace nad zmianą standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodów pielęgniarki i położnej. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie powołania Zespołu do spraw opracowania zmian w standardach kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, przygotował zmiany obszarów kompetencyjnych absolwentów studiów I i II stopnia kierunków pielęgniarstwo położnictwo, mające na celu upraktycznienie kształcenia tak, aby było dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy. Projekt standardów został przekazany, zgodnie z właściwością, do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, celem dalszego procedowania legislacyjnego. W zakresie fizjoterapii należy podkreślić, iż jest ona istotną częścią systemu usług opieki zdrowotnej. Fizjoterapia jest bardzo ważną częścią procesu rehabilitacyjnego. Fizjoterapeuci są członkami szerokiego interdyscyplinarnego zespołu leczniczego. Opracowanie nowego projektu standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia przygotował zmianę standardów 45 kształcenia. Wypracowane przez Zespół propozycje zmian standardów kształcenia zostały w sierpniu 2023 r. przekazane do Ministerstwa Edukacji i Nauki celem dalszego procedowania. Liczba podjętych inicjatyw mających na celu rozwój kształcenia przed dyplomowego z zakresu geriatrii na kierunkach medycznych. Rozwój kształcenia przed dyplomowego z zakresu geriatrii na kierunkach medycznych, w tym: wsparcie rozwoju akademickich ośrodków geriatrycznych w uczelniach kształcących kadrę medyczną (klinik, zakładów, katedr) oraz studenckich kół naukowych geriatrii; analiza efektów kształcenia z zakresu geriatrii na poszczególnych kierunkach medycznych w kontekście doskonalenia kształcenia przed dyplomowego w tym obszarze; wsparcie rozwoju badań naukowych w obszarze zdrowego starzenia się i chorób związanych z wiekiem starczym Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach PO WER realizowane były projekty skierowane pośrednio na osób starszych poprzez wsparcie kadry ich obsługującej. Dotyczy to m. in. następujących typów projektów, które zostały rozpoczęte w 2016 r. i zakończone w 2023 r. :  Kształcenie podyplomowe pielęgniarek i położnych w obszarach związanych z potrzebami epidemiologiczno-demograficznymi. Przedmiotem ww. konkursu było podniesienie kwalifikacji pielęgniarek i położnych z zakresu dziedzin będących najczęstszą przyczyną dezaktywizacji zawodowej z powodów zdrowotnych poprzez organizację kursów specjalistycznych i kwalifikacyjnych. Projekty w konkursie kierowały wsparcie edukacyjne m.in. w dziedzinie pielęgniarstwa geriatrycznego, rehabilitacji osób z przewlekłymi zaburzeniami psychicznymi, pielęgniarstwa onkologicznego i psychiatrycznego.  Kształcenie specjalizacyjne lekarzy w dziedzinach istotnych z punktu widzenia potrzeb epidemiologiczno-demograficznych kraju. Realizowany był projekt pozakonkursowy pn. Rozwój kształcenia specjalizacyjnego lekarzy w dziedzinach istotnych z punktu widzenia potrzeb epidemiologiczno-demograficznych kraju. Beneficjentem było Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Głównym celem projektu było zwiększenie kwalifikacji zawodowych lekarzy poprzez wsparcie procesu kształcenia specjalizacyjnego w dziedzinach istotnych z punktu widzenia epidemiologiczno-demograficznego kraju, w tym m. in. specjalizacji z geriatrii, onkologii, medycyny ratunkowej.  Kształcenie podyplomowe lekarzy realizowane w innych formach niż specjalizacje w obszarach istotnych z punktu widzenia potrzeb 46 12 ustawą z dnia 26 maja 2022 r. o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury. 13 z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. epidemiologiczno-demograficznych kraju, ze szczególnym uwzględnieniem lekarzy zatrudnionych (bez względu na formę zatrudnienia) w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach wsparcia z PO WER kształcenia podyplomowego lekarzy dofinansowane zostały kursy doskonalące, m.in. w zakresie geriatrii, onkologii, ratownictwa medycznego. Przedmiotowe wsparcie stanowiło odpowiedź na wzrost zapotrzebowania na usługi Medyczne wynikający m. in. z faktu starzenia się społeczeństwa i pojawiającej się niepełnosprawności. Liczba podjętych inicjatyw mających na celu rozwój kształcenia podyplomowego z zakresu geriatrii w zawodach medycznych Rozwój kształcenia podyplomowego z zakresu geriatrii w zawodach medycznych, w tym: stymulowanie wzrostu liczby lekarzy specjalizujących się w dziedzinie geriatrii i wzmacnianie jakości kształcenia specjalizacyjnego w tej dziedzinie; wsparcie systemu kształcenia ustawicznego personelu medycznego w zakresie opieki geriatrycznej, w tym lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), fizjoterapeutów, pielęgniarek i opiekunów medycznych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W 2023 r. przyznano 155 miejsc dla dziedziny geriatria na postępowanie rezydenckie. Jest to liczba zwiększona w porównaniu do poprzednich lat – w 2022 r. przyznano 70 miejsc. Zgodnie z obowiązującymi przepisami 12 co roku w wyniku rewaloryzacji wzrasta od 1 lipca wynagrodzenie lekarzy rezydentów odbywających specjalizację w dziedzinach priorytetowych, do których zalicza się geriatrię i choroby wewnętrzne. Od 1 lipca 2023 r. wynagrodzenie zasadnicze brutto lekarza odbywającego specjalizację w pierwszych dwóch latach zatrudnienia w trybie rezydentury z geriatrii lub chorób wewnętrznych wynosi 8 308 zł. Po dwóch latach zatrudnienia w tym trybie dla rezydentów w dziedzinie geriatrii i chorób wewnętrznych wzrasta do 9 063 zł. Wynagrodzenie dla dziedzin niepriorytetowych wynoszą analogicznie 7 552 zł, a po dwóch latach 7 779 zł. Od 1 lipca 2024 r. przewiduje się kolejny wzrost tego wynagrodzenia. Nowelizacja ustawy 13 wprowadziła rozwiązanie, dzięki któremu lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w ramach rezydentury mogą otrzymać dodatkowo wynagrodzenie zasadnicze wyższe o 600 zł miesięcznie (w dziedzinie niepriorytetowej) lub wyższe o 700 zł 47 miesięcznie (w dziedzinie priorytetowej). Aby otrzymać to wynagrodzenie lekarz musi zobowiązać się do przepracowania – w podmiocie leczniczym, finansowanym ze środków publicznych – łącznie 2 lata w ciągu kolejnych pięciu lat następujących po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego. Ponadto wprowadzono możliwość prowadzenia postępowania kwalifikacyjnego dla lekarzy i lekarzy dentystów na wolne miejsca specjalizacyjne w całym kraju, a nie jak było to możliwe wcześniej tylko w obrębie jednego województwa, przyznając możliwość wskazania w priorytetowej kolejności 15 wariantów wyborów obejmujących dziedzinę, tryb i miejsce odbywania szkolenia specjalizacyjnego. W przypadku pozostawania niewykorzystanych miejsc specjalizacyjnym w danym postępowaniu kwalifikacyjnym jest możliwość przeprowadzenia dodatkowego naboru tylko dla dziedzin priorytetowych, w tym dla geriatrii i chorób wewnętrznych. Obowiązujące przepisy umożliwiają także przystąpienie o rok wcześniej niż dotychczas do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego lekarzy, którzy ukończyli przedostatni rok szkolenia specjalizacyjnego. Kluczową rolę w kreowaniu kadry lekarzy specjalistów w dużej mierze odgrywają kierownicy podmiotów leczniczych, którzy posiadają niezależne narzędzia motywacyjne zachęcające lekarzy do podejmowania szkolenia specjalizacyjnego w danej dziedzinie medycyny zarówno w trybie rezydenckim, jak i pozarezydenckim. Również pielęgniarki mogą podnosić swoje kwalifikacje zawodowe uczestnicząc w różnych formach kształcenia podyplomowego, których celem jest uzyskanie specjalistycznej wiedzy i umiejętności do udzielania określonych świadczeń zdrowotnych lub doskonalenia posiadanych umiejętności zawodowych w określonej dziedzinie pielęgniarstwa. Jednym z tych szkoleń, które jest dofinasowane przez Ministra Zdrowia jest szkolenie specjalizacyjne. Mając na uwadze wsparcie rozwoju zawodowego absolwentów kierunków pielęgniarstwo i położnictwo w ramach kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych, Minister Zdrowia corocznie dofinansowuje szkolenia specjalizacyjne dla tych grup zawodowych, w ramach posiadanych środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. 48 14 Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie minimalnej liczby miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych, maksymalnej kwoty dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego oraz maksymalnej kwoty przeznaczonej na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. (Dz. Urz. Min. Zdrow. . poz. 129). 15 Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. poz. 1972). Zgodnie z Obwieszczeniem 14 , minimalna liczba miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych rozpoczynających specjalizację w 2023 r. wynosiła 2 525, maksymalna kwota dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego dla specjalizacji rozpoczynających się w 2023 r. wynosiła 3 950 zł, natomiast maksymalna kwota przeznaczona na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. wynosiła 10 000 000 zł. Jednocześnie w dniu 26 marca 2024 r. weszła w życie ustawa 15 , która reguluje 15 zawodów medycznych, w tym m.in. zawód opiekuna medycznego. Ustawa przewiduje możliwość uczestnictwa w kursach kwalifikacyjnych celem uzyskanie przez osobę wykonującą dany zawód medyczny dodatkowej wiedzy i umiejętności zawodowych niezbędnych do wykonywania określonych czynności zawodowych. Do kształcenia w ramach kursu kwalifikacyjnego będzie mogła przystąpić osoba uprawniona do wykonywania zawodu medycznego, która posiada co najmniej 3-letni staż pracy w zawodzie medycznym, dla którego jest prowadzony kurs kwalifikacyjny. Ponadto, w ramach projektu „Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno – demograficzne kraju” FERS planowana jest realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Liczba zrealizowanych kampanii społecznych informujących, jakie zachowania są zachowaniami przemocowymi Prowadzenie kampanii społeczno - informacyjnych, jakie zachowania są zachowaniami przemocowymi Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Pełnomocnik ds. Równego Traktowania, Ministerstwo Sprawiedliwości Działanie ciągłe* Ministerstwo Sprawiedliwości Realizacja kampanii w ramach Funduszu Sprawiedliwości – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. Obszar V Wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ruchów czy lokalnych Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych, ruchów czy lokalnych inicjatyw stojących na straży praw osób starszych 49 inicjatyw, stojących na straży praw osób starszych Narodowy Instytut Wolności W ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018–2030 PROO wsparto 1 organizację podejmującą bezpośrednio ww. zagadnienie (kwota dofinansowania: 141 000,00 zł). Liczba zrealizowanych działań edukacyjnych na temat przemocy w starości Prowadzenie działań edukacyjnych w sektorze pomocy społecznej, służbie zdrowia, służbach porządku publicznego, w placówkach, które na co dzień mają kontakt z osobami starszymi, w placówkach edukacyjnych, a także wśród samych seniorów na temat przemocy wobec osób starszych Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Informacje dla wszystkich zainteresowanych dotyczące przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w tym podejmowania działań interwencyjnych, dostępne są na stronie www.ore.edu.pl w zakładkach “Niebieskie karty w oświacie” oraz “Agresja i przemoc”. Strona została przygotowana z myślą o potrzebach dyrektorów szkół i placówek, nauczycieli, specjalistów oraz rodziców. Na stronie internetowej ORE udostępniono: informacje o czynnikach ryzyka - sprzyjających i czynnikach chroniących - zapobiegających występowaniu agresji i przemocy;  materiały dla nauczycieli, w tym scenariusze zajęć dla uczniów i rodziców, regulacje prawne dotyczące tej problematyki; listę liderów przygotowanych do prowadzenia szkoleń dla rad pedagogicznych szkół i placówek z zakresu profilaktyki agresji i przemocy oraz dodatkowe materiały edukacyjne https://www.ore.edu.pl/liderzy-profilaktyki-agresji -i-przemocy; poradnik dla pracowników oświaty na temat zjawiska przemocy w rodzinie pn. Prawne aspekty przemocy w rodzinie, z przykładowo wypełnionymi formularzami Niebieska Karta A i B oraz wzorami pism procesowych; poradnik Przemoc w rodzinie - działania pracowników oświaty zawierający kompendium wiedzy na temat zjawiska przemocy, rozpoznawania symptomów, nawiązywania kontaktu z rodzicami, udzielania wsparcia i pomocy dziecku i rodzinie. Poradnik zawiera kwestionariusze oceny ryzyka występowania przemocy w rodzinie oraz algorytmy postępowania; 50 16 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2020 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. , poz. 956). scenariusz szkolenia pn. Procedura Niebieskie Karty w oświacie. Materiał to pomoc dydaktyczna dla osób realizujących szkolenia dla pracowników oświaty. Do scenariusza dołączono publikacje: Przewodnik dla pracowników oświaty; Postępowanie w związku z wystąpieniem przemocy wobec dziecka; Poradnik trenera. Ministerstwo Sprawiedliwości Realizacja działań w ramach Funduszu Sprawiedliwości – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. W 2023 r. KSSiP w zakresie szkolenia ustawicznego podejmowała tematykę dotyczącą osób starszych w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie, poprzez następujące działania: Szkolenie pt. „Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie”, sygnatura K30/23. Jednym z omawianych zagadnień szczegółowych szkolenia były zadania kuratorów sądowych,asystentów rodziny, pracowników ośrodków pomocy społecznej i pomocy rodzinie w zakresie ochrony osób pokrzywdzonych oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach dotyczących przemocy domowej. Szkolenie było adresowane do sędziów i asesorów orzekających w wydziałach karnych i wydziałach rodzinnych i nieletnich oraz prokuratorów i asesorów prokuratury. W szkoleniu wzięło udział 46 osób. Szkolenie pt. „Kompetencje sądu cywilnego w świetle ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie - Szkolenie Nagrane”. Zagadnienia szczegółowe, które były poruszane podczas szkolenia to m. in.: Agresja i przemoc – różne sposoby definiowania i rozumienia pojęć. Formy przemocy (fizyczna, werbalna, emocjonalna, seksualna, psychiczna, zaniedbywanie). Specyfika przemocy w rodzinie (typy przemocy wewnątrzrodzinnej, fazy i cykle przemocy w rodzinie). Psychologiczne skutki przemocy. Opiniowanie psychologiczne w sprawach dotyczących przemocy w rodzinie. Uregulowania międzynarodowe dotyczące przeciwdziałania przemocy domowej oraz najważniejsze orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Izolacja sprawcy przemocy w rodzinie do 30 listopada 2022 r. i geneza zmian wprowadzonych ustawą 16 . Uprawnienia Policji i Żandarmerii wojskowej do natychmiastowego 51 usunięcia z mieszkania osoby stosującej przemoc wobec wspólnie zamieszkujących z nią członków rodziny i działania sąd związane z tą procedurą. Postępowanie o zobowiązanie osoby stosującej przemoc w rodzinie do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazanie zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Adresatami szkolenia byli: sędziowie, asesorzy i referendarze sądowi orzekający w wydziałach cywilnych oraz sędziowie i referendarze sądowi orzekający w wydziałach rodzinnych i nieletnich oraz asystenci sędziów orzekających w tych wydziałach. W szkoleniu wzięły udział 143 osoby. Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych i związków wyznaniowych świadczących poradnictwo dla osób starszych doznających przemocy w miejscu zamieszkania. Włączanie w budowanie sieci poradnictwa organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz związków wyznaniowych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Sprawiedliwości Działanie ciągłe* Ministerstwo Sprawiedliwości Program Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem na lata 2019- 2021 zaktualizowany do 2025 r. oraz Program Pomocy Postpenitencjarnej na lata 2019-2023 zaktualizowany do 2026 r.—więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. Liczba wspartych projektów społecznych, realizowanych przez organizacje pozarządowe, promujących solidarność i integrację międzypokoleniową Obszar VI Wspieranie projektów społecznych, realizowanych przez organizacje pozarządowe i podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, promujących solidarność i integrację międzypokoleniową Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Instytut Polonika od 2019 r. prowadzi program własny pod nazwą Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat. Program wspiera zaangażowanie społeczne w ochronę materialnych elementów polskiego dziedzictwa kulturowego pozostającego poza granicami kraju (dotyczy to obszaru historycznej Rzeczypospolitej w jej granicach z 1772 r.) jak i prowadzenie działań związanych z ochroną i rewaloryzacją spuścizny kulturowej powstałej na emigracji. W zadaniach realizowanych przez organizacje pozarządowe uczestniczą jako wolontariusze zarówno dorośli, młodzież, jak i osoby starsze. 52 17 Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r. poz. 571, z późn. zm.). Liczba funkcjonujących placówek skierowanych do osób starszych prowadzących działania na rzecz integracji międzypokoleniowej Tworzenie i wzmacnianie, na poziomie lokalnym, infrastruktury skierowanej do osób starszych takiej jak: placówki dziennego pobytu (domy, kluby, świetlice), prowadzące działania na rzecz integracji międzypokoleniowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Sportu i Turystyki Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stale poszerza dostępność usług w środowiskowych domach samopomocy, także w odniesieniu do osób wymagających wzmożonej opieki, poprzez rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Corocznie na ten cel przekazywane są środki rezerwy celowej budżetu państwa. Jednym z priorytetowych działań tutejszego resortu jest likwidacja tzw. „białych plam” czyli powiatów, na terenie których nie funkcjonują jeszcze tego typu jednostki. Realizacja Programu Senior+ – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art.3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych i innych instytucji działających w obszarze edukacji osób starszych. Wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, i innych instytucji działających w obszarze edukacji osób starszych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego MKiDN prowadzi konkursy dotacyjne w oparciu o ustawę o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej; nie prowadzi konkursów w oparciu o ustawę 17 . Liczba zrealizowanych inicjatyw mających na celu rozpowszechnienie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych. Obszar VII Rozpowszechnianie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Upowszechnianie informacji o możliwościach kształcenia dorosłych w systemie oświaty niezależnie od wieku dotyczy wszystkich form kształcenia ustawicznego (w szkołach dla dorosłych, branżowych szkołach II stopnia, w szkołach policealnych oraz w formach pozaszkolnych). W ramach edukacji pozaformalnej rozpowszechnianie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych prowadzone jest w 53 ramach projektu dotyczącego rozwoju Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji, który został opisany wyżej w obszarze III. MEN nie prowadzi działań rozpowszechniających informacje o możliwościach kształcenia w ramach systemu oświaty dedykowanych wybranym grupom dorosłych, w tym osobom starszym. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Realizacja akcji Weekend seniora z kulturą - – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Liczba zrealizowanych kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Prowadzenie kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania mające na celu podnoszenie kompetencji kadr medycznych, w tym sprawujących opiekę nad osobami starszymi. Szczegółowe dane dotyczące działań podejmowanych w tym zakresie zostały wskazane w zał. 1 - Informacja Ministra Zdrowia o sytuacji osób starszych za 2023 r. Liczba zrealizowanych inicjatyw mających na celu wspieranie kształcenia ustawicznego poprzez doradztwo edukacyjne Wspieranie kształcenia ustawicznego poprzez doradztwo edukacyjne Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Udostępniona została strona internetowa infozawodowe.mein.gov.pl., dostępna również jako podstrona Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, stanowiąca narzędzie informatyczne wspierające doradztwo edukacyjno- zawodowe. Strona Infozawodowe oferuje dane o kierunkach kształcenia oraz doradztwie zawodowym dla odbiorców z różnych grup wiekowych. Z myślą o osobach dorosłych, w tym osobach starszych, na stronie Infozawodowe dostępna jest wyszukiwarka kwalifikacyjnych kursów zawodowych, która docelowo połączona będzie z Systemem Informacji Oświatowej w celu bieżącej aktualizacji danych. Liczba inicjatyw upowszechniających edukację nieformalną Upowszechnianie informacji związanych z edukacją nieformalną Ministerstwo Edukacji Narodowej, Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej 54 18 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283). Materiał dot. edukacji nieformalnej - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności oraz w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MEN. OBSZARY SKIEROWANE DO NIESAMODZIELNYCH OSÓB STARSZYCH I ICH OPIEKUNÓW Uchwalenie aktu prawnego regulującego ryzyko niesamodzielności Uregulowanie prawne ryzyka niesamodzielności – uchwalenie kryteriów i stopni niesamodzielności Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia 2018-2022 Ministerstwo Zdrowia Przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia uczestniczy w pracach Zespołu do spraw opracowania propozycji rozwiązań normatywnych w zakresie zastąpienia instytucji ubezwłasnowolnienia modelem wspieranego podejmowania decyzji. Liczba opracowanych i wdrożonych standardów usług opiekuńczych świadczonych w środowisku lokalnym Opracowanie i wdrożenie standardów usług opiekuńczych, świadczonych w środowisku lokalnym Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Usługi opiekuńcze są zadaniem własnym gminy o charakterze obowiązkowym. Wojewoda, zgodnie z kompetencjami wynikającymi z art. 22 ust. 8 (nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz nad jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił standardy, a także nad zgodnością zatrudnienia pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z wymaganymi kwalifikacjami), a także art. 110 ust. 2 (Gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę) ustawy 18 sprawuje nadzór i kontrolę nad realizacją tej formy wsparcia. Liczba przyjętych rozwiązań z zakresu standaryzowanej teleopieki i telepomocy, o różnych zakresach usług, dostosowywanych do potrzeb i sprawności użytkowników, które poprawią bezpieczeństwo i jakość życia dużej liczby osób starszych. Obszar I Wdrożenie na dużą skalę standaryzowanej telemedycyny, o różnym zakresie usług, dostosowywanym do potrzeb i sprawności użytkowników, które poprawią bezpieczeństwo Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Minister Cyfryzacji 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia 55 i jakość życia dużej liczby osób starszych Centralna e-rejestracja – usługa pozwalająca na załatwienie kluczowych dla pacjenta spraw online, bez konieczności kontaktu osobistego z personelem administracyjnym i medycznym. Rozwiązanie to przyczynia się do efektywnego udzielania świadczeń zdrowotnych, poprawy ich jakości i dostępności. Rozwiązanie centralnej e-rejestracji wykorzystywane jest od 2023 r. w szczepieniach HPV oraz Programie Profilaktyka 40+. Od 15 grudnia 2023 r. rejestracja na szczepienia przeciw COVID-19 odbywa się w ramach centralnej e-rejestracji prowadzonej przez Centrum e-Zdrowia. W grudniu 2023 r. odbyło się szkolenie skierowane do punktów szczepień, dotyczące obsługi centralnej e-rejestracji w kontekście szczepień przeciw COVID-19. W 2023 r. prowadzono też prace koncepcyjne dotyczące rozszerzenia CeR o kolejne zakresy świadczeń. Centralna e-rejestracja zapewnia pacjentom możliwość prostego i szybkiego wyszukania wolnego terminu oraz umówienia się na świadczenie. Będzie to kluczowa funkcjonalność z punktu widzenia osoby starszej. Liczba wdrożonych nowych instrumentów mających na celu zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego; opieki domowej w podziale na pomoc w czynnościach domowych lub pomoc w czynnościach higieniczno-opiekuńczych; informacji o usługach i poradnictwie społecznym. Wdrożenie nowych instrumentów mających na celu zwiększenie dostępności do:  usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego; opieki domowej w podziale na pomoc w czynnościach domowych lub pomoc w czynnościach higieniczno- opiekuńczych; informacji o usługach i poradnictwie społecznym Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: Opieka 75+, Korpus wsparcia seniorów oraz Program rozwoju rodzinnych domów pomocy – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba funkcjonujących wypożyczalni sprzętu pomocniczego dla niepełnosprawnych. Wspieranie rozwoju sieci wypożyczalni sprzętu pomocniczego dla niesamodzielnych osób starszych Narodowy Fundusz Zdrowia, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 56 19 Ze wsparcia OWDA mogły korzystać podmioty publiczne, wymienione w art. 3 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działania dotyczące przygotowania i tworzenia wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego, połączonego z doradztwem w doborze sprzętu, treningami z zakresu samoobsługi wypożyczonego sprzętu oraz przygotowaniem warunków do opieki domowej były realizowane m.in. w projektach współfinansowanych z EFS w Regionalnych Programach Operacyjnych. Liczba zrealizowanych projektów mających na celu podnoszenie świadomości społecznej pomiędzy partnerami ze wszystkich sektorów w obszarze projektowania uniwersalnego Realizacja projektów oraz podnoszenie świadomości społecznej pomiędzy partnerami ze wszystkich sektorów w obszarze projektowania uniwersalnego Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Projekt pn. “Ośrodek Wsparcia Architektury Dostępnej” (OWDA) W 2023 r. kontynuowano i zakończono projekt, którego głównym celem było zwiększenie dostępności architektonicznej obiektów i ich bezpośredniego otoczenia, zarządzanych przez podmioty publiczne, dla osób ze szczególnymi potrzebami 19 . Zakres działań świadczony przez ośrodek obejmował: audyt dostępności podmiotu, przedstawienie rozwiązań, w tym metod i narzędzi zapewniania dostępności oraz doradztwo służące poprawie dostępności obiektów i przestrzeni. Budżet projektu wyniósł 7,16 mln zł (w tym w 2023 r. wydatkowano 4,6 mln zł), dzięki czemu uruchomiono dwie “ścieżki wsparcia”. Łącznie do wsparcia w projekcie zakwalifikowano 514 podmiotów publicznych. Konkurs NCBiR pn. “Projektowanie uniwersalne” W2023 r. zakończyły się wszystkie 32 projekty realizowane w ramach konkurs, w ramach których do programu wybranych kierunków studiów włączane były moduły z zakresu dostępności i projektowania uniwersalnego. W zajęciach wzięło udział łącznie 8 364 studentów i studentek. Przeszkolono także 467 pracowników kadry dydaktycznej. Projekt \"Kadra dydaktyczna dla projektowania uniwersalnego\" W ramach konkursu NCBiR zrealizowano 13 projektów szkoleniowych, których adresatami byli nauczyciele akademiccy kierunków technicznych, pedagogicznych oraz artystycznych. W projektach tych przeszkolono 887 pracowników tej kadry. 57 Konkurs NCBiR pn. “Centrum Wiedzy o Dostępności”. W 2023 r. kontynuowały działanie cztery Centra wiedzy projektowania uniwersalnego. Są to: Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki realizująca projekt w partnerstwie z Politechniką Świętokrzyską (obszar Architektura, urbanistyka i budownictwo), Uniwersytet Szczeciński (obszar: Cyfryzacja i komunikacja), Politechnika Opolska (obszar: Design i przedmioty codziennego użytku), Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego (obszar: Transport i mobilność). W wyniku ich działalności 330 pracowników kadry dydaktycznej uczelni skorzystało ze wsparcia szkoleniowo – doradczego. W ramach aktywności Centrów zainicjowano 75 nowych inicjatyw z zakresu zapewniania dostępności i projektowania uniwersalnego. Na realizację działań Centrów przeznaczono w 2023 r. kwotę w wysokości prawie 1,5 mln zł. Projekt MFiPR pn. „Akademia Dostępności” Adresatami inicjatywy byli pracownicy wykonujących zadania związane z planowaniem przestrzennym i procesem inwestycyjno-budowlanym (kadry planowania przestrzennego, w tym: pracownicy JST, służby konserwatorskie, architekci, pracownicy organów administracji architektoniczno-budowlanej, inżynierowie budownictwa, infrastruktury, drogownictwa). W 2023 r. przeszkolono 1 971 osób, a na realizację przedsięwzięcia przeznaczono kwotę 1,9 mln zł. Całkowity koszt realizacji projektu wyniósł 3,5 mln zł, a szkoleniami objęto łącznie 3 016 osób. W 2023 r. problematyka projektowania uniwersalnego była także poruszana podczas spotkań sygnatariuszy “Partnerstwa na rzecz dostępności”, stanowiącego zobowiązanie do współpracy na rzecz realizacji założeń Programu Dostępność Plus. Opracowanie programu działań skierowanych do osób starszych chorych na choroby otępienne Opracowanie programu działań skierowanych do osób starszych chorych na choroby otępienne Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2025 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia opracowywany jest program działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi i ich bliskim. Projekt dokumentu obejmuje działania kilku resortów. 58 Liczba przeprowadzonych kampanii edukacyjnych na temat chorób otępiennychProwadzenie kampanii edukacyjnych na temat chorób otępiennych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W latach 2022-2023 prowadzona była kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera której hasło przewodnie brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. W ramach kampanii zrealizowane zostały m.in. następujące działania: spoty w TV i radio, kampania w mediach społecznościowych - posty na Facebooku i Twitterze, podcasty, opublikowane na stronach online stacji radiowej RMF w zakładce podcasty oraz na stronie kampanii, debata telewizyjna oraz audycja radiowa, reklamy w krzyżówkach, badanie świadomości i wiedzy na temat zaburzeń otępiennych metodą CATI. Opracowanie jednolitych sposobów postępowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym Opracowanie i ujednolicenie sposobów postępowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym, według przyjętych wzorców, które oparte są na wynikach badań i dają możliwość uzyskania podobnych rezultatów działań w różnych placówkach pomocowych i w opiece domowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, w tym m.in. dotyczących funkcjonowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym. Liczba opracowanych standardów opieki dla osób z zespołami otępiennymi, w tym opieki domowej Obszar III Opracowanie standardów opieki dla osób z zespołami otępiennymi, w tym opieki domowej Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia opracowywany jest program działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi i ich bliskim. Projekt 59 dokumentu obejmuje działania kilku resortów. W ramach programu planuje się przygotowanie rozwiązań, które usystematyzują kwestie związane z opieką nad osobami z chorobami otępiennymi. Liczba funkcjonujących placówek opieki dziennej Rozwój różnorodnych form opieki dziennej, w tym: rozwijanie sieci placówek dziennego pobytu i promowanie tworzenia ich w obszarach, na których jeszcze nie funkcjonują; propagowanie form opieki dziennej wśród osób starszych nieaktywnych, nieuczestniczących w życiu środowiska lokalnego, w tym o charakterze opiekuńczym (łącznie z opieką wytchnieniową i w czasie oczekiwania na instytucje opieki długoterminowej),oraz wzmacniającym aktywność i samodzielność; wspieranie systemu wymiany informacji pomiędzy placówkami umożliwiającego dzielenie się dobrymi praktykami Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia prowadzone są działanie mające na celu odwrócenie piramidy świadczeń opieki zdrowotnej, tj. przeniesienia ciężaru realizacji świadczeń z lecznictwa szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz podstawowej opieki zdrowotnej. Jednocześnie w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, w tym dotyczącej opieki dziennej oraz koordynacji opieki. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” oraz „Opieka wytchnieniowa” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W Regionalnych Programach Operacyjnych ze środków EFS rozwijane były usługi opiekuńcze w społeczności lokalnej w ramach PI 9iv Ułatwianie dostępu do przystępnych cenowo, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej i usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym. Wsparcie dla usług opiekuńczych prowadziło każdorazowo do zwiększenia liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych w społeczności lokalnej oraz liczby osób objętych usługami opiekuńczymi świadczonymi w społeczności lokalnej. Zwiększanie liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych odbywało się poprzez zwiększanie liczby opiekunów 60 20 Nr 160 Rady Ministrów 20 grudnia 2016 r. (M.P. poz. 1250), zmienioną uchwałą nr 189 Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2021 r. (M.P. z 2022 r. poz. 64) świadczących usługi. Zwiększanie liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych w formach stacjonarnych odbywało się poprzez tworzenie miejsc stałego lub krótkookresowego pobytu dziennego lub stałego lub krótkookresowego pobytu całodobowego w placówkach, w których realizowane są usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej. Miejsca krótkookresowego pobytu służyły przede wszystkim poprawie dostępu do usług opiekuńczych w zastępstwie za opiekunów faktycznych w ramach opieki wytchnieniowej. Usługi opiekuńcze wspierane w PI 9iv w RPO w formie stacjonarnej opieki dziennej realizowane były m.in. przez dzienne domy pomocy oraz kluby seniora. Do końca 2023 r. wsparciem w zakresie usług asystenckich i opiekuńczych w formach zdeinstytucjonalizowanych dofinansowanych z EFS objęto prawie 142 tys. osób. Liczba funkcjonujących dziennych domów opieki medycznej Tworzenie dziennych domów opieki medycznej (DDOM) jako wsparcie medyczne (świadczenia pielęgnacyjne, opiekuńcze i rehabilitacyjne oraz kontynuacja leczenia) osób niesamodzielnych, w tym w szczególności osób starszych, w warunkach zbliżonych do domowych, w środowisku lokalnym Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach pilotażowego projektu PO WER wdrażanego w latach 2016- 2018 powstały 53 Dzienne Domy Opieki Medycznej. Kolejne placówki powstawały od 2018 r. w ramach RPO. Łącznie utworzonych zostało 163 DDOM na terenie całego kraju (*dane pozyskane z mapy dotacji UE) Liczba funkcjonujących mieszkań chronionych dla osób starszychWspieranie inicjatyw jednostek samorządu terytorialnego na rzecz tworzenia mieszkań chronionych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2021 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej W celu wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji ich zadania własnego, w ramach Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” ustanowionego uchwałą 20 w zadaniu 4.4 (przed zmianami legislacyjnymi 4.7) przewidziano wsparcie finansowe. Środki finansowe mogą zostać przeznaczone zarówno na tworzenie mieszkań (treningowych lub wspomaganych) na potrzeby m.in. osób z niepełnosprawnościami w lokalach należących do jednostek samorządu terytorialnego, jak i ewentualną budowę budynku czy zakup lokalu (z zachowaniem zasady racjonalnego wydatkowania środków publicznych). 61 21 Ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 306). Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Regionalne Programy Operacyjne Ze środków EFS rozwijane były usługi w postaci mieszkań chronionych i wspomaganych (wspomaganych i treningowych). Wsparcie dla mieszkań chronionych i mieszkań wspomaganych polegało na tworzeniu miejsc w nowo tworzonych lub istniejących mieszkaniach chronionych lub mieszkaniach wspomaganych, przeznaczonych dla osób lub rodzin zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Do końca 2023 r. usługami w postaci mieszkań chronionych i wspomaganych dofinansowanych z EFS objęto prawie 6,2 tys. osób. Ponadto zostały utworzonych ponad 1,3 tys. miejsc świadczenia usług w mieszkaniach wspomaganych i chronionych. Program Wiedza Edukacja Rozwój W ramach programu realizowanych było 6 projektów ROPS, których celem było wypracowanie modeli mieszkań wspomaganych dla: osób chorujących psychicznie po wielokrotnych pobytach w szpitalach psychiatrycznych; osób z niepełnosprawnością fizyczną; osób z całościowymi zaburzeniami rozwoju, w tym z autyzmem i zespołem Aspergera; osób z chorobami neurologicznymi, w tym z chorobą Alzheimera i chorobą Parkinsona oraz osób starszych; osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi oraz dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, w tym z zespołem Downa. W ramach każdego projektu opracowany został jeden model/standard mieszkania wspomaganego, uwzględniający specyficzne potrzeby i możliwości danej grupy osób. Ministerstwo Rozwoju i Technologii W ramach pozostającej we właściwości MRiT ustawy 21 , w 2023 r. kontynuowane było bezzwrotne finansowe wsparcie na tworzenie (modernizację) mieszkań na wynajem, w tym mieszkań komunalnych oraz mieszkań treningowych i wspomaganych. Wysokość tego wsparcia od 2021 r. wynosi nawet 80% kosztów inwestycji, co przekłada się na większe zainteresowanie beneficjentów wsparcia, w tym jednostek samorządu terytorialnego tworzeniem (modernizacją) zasobu mieszkaniowego. Jednym z założeń programu jest możliwość zamiany, w każdym czasie 62 okresu obowiązywania umowy o finansowe wsparcie , przeznaczenia sfinansowanego lokalu komunalnego, wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy, na mieszkanie treningowe lub wspomagane, jak również mieszkania treningowego lub wspomaganego na lokal komunalny. W 2023 r. w ramach programu zakwalifikowano 424 wnioski, w wyniku których powstanie łącznie 9 613 mieszkań, w tym 55 mieszkań treningowych i wspomaganych. Liczba funkcjonujących placówek opieki całodobowej oraz Liczba zrealizowanych działań mających na celu rozwój opieki całodobowej Rozwój opieki całodobowej: wypracowanie jednoznacznych i adekwatnych do potrzeb niesamodzielnej osoby starszej kryteriów ich kwalifikacji do różnych placówek opieki długoterminowej; wspieranie inicjatyw jednostek samorządu terytorialnego na rzecz tworzenia placówek całodobowej opieki dla niesamodzielnych osób starszych i samotnych; wspieranie tworzenia rodzinnych domów pomocy społecznej i innych form środowiskowej opieki całodobowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: Centra opiekuńczo-mieszkalne, Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami oraz Opieka wytchnieniowa – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Weryfikacja systemu podnoszenia kwalifikacji w zawodach opiekuńczych Zweryfikowanie dotychczasowego systemu podnoszenia kwalifikacji osób świadczących usługi opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia w 2023 r. realizowało projekty w ramach osi VII „Wsparcie REACT-EU dla obszaru zdrowia” w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014 – 2020 ukierunkowanych na szkolenia i kursy dla opiekunów medycznych. Projekty miały na celu podniesienie kompetencji zawodowych opiekunów medycznych i zakładały m.in. realizację kursów, w związku z rozszerzeniem podstawy 63 programowej zwiększającej kwalifikacje opiekunów medycznych. Wsparciem objęto 68 331 osób. W okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. w Ministerstwie Zdrowia realizowany był projekt pn. Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno-demograficzne kraju. Liderem projektu był Departament Rozwoju Kadr Medycznych Ministerstwa Zdrowia, a Partnerem projektu było Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Celem głównym projektu było podniesienie kwalifikacji opiekunów medycznych, poprzez realizację kursu kwalifikacyjnego, który umożliwił uzupełnienie wiedzy i umiejętności osób, które uzyskały kwalifikacje opiekuna medycznego przed wdrożeniem zmienionej podstawy programowej kształcenia w tym zawodzie, w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej oraz w zakresie przygotowania do pracy z pacjentem z COVID-19 oraz innymi chorobami zakaźnymi lub po przebytej chorobie zakaźnej. Głównym działaniem w projekcie była realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych, uzupełniającego wiedzę i umiejętności z zakresu wykonywanych czynności i procedur u pacjentów, w tym u pacjentów z podejrzeniem choroby zakaźnej, w tym w szczególności choroby COVID-19, w trakcie choroby oraz po jej przebyciu, dotychczas zarezerwowanych dla zawodu pielęgniarki, dotyczących m. in. wykonywania czynności z zakresu pobierania krwi żylnej i włośniczkowej oraz innych materiałów do badań laboratoryjnych, podawania leków różnymi drogami czy też opieki nad osobami z demencją. Efektem tego jest wzmocnienie systemu opieki zdrowotnej o wykwalifikowaną kadrę medyczną, przygotowaną do udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom w okresie zagrożenia zdrowotnego, w tym również w sytuacjach zagrożenia epidemicznego lub epidemii, wywołanych przez inne czynniki chorobotwórcze. W okresie realizacji projektu, tj. od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. opracowano i wdrożono Program kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych uzupełniającego w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie 64 usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Jednym z modułów ww. programu jest Moduł IV Planowanie, organizowanie i wykonywanie czynności opiekuńczych dla osoby chorej i niesamodzielnej z uwzględnieniem opieki nad osobami z demencją. Celem kształcenia w ramach tego modułu było uzupełnienie wiedzy z podstaw pielęgnacji osoby chorej z uwzględnieniem opieki nad osobami z zespołem otępiennym/demencją. Ponadto opiekun medyczny, który uczestniczył w szkoleniu będzie posiadał wiedzę i umiejętności z zakresu zasad komunikacji z osobą z zespołem otępiennym oraz jej rodziną a także wiedzę i umiejętności z zakresu pomocy osobie chorej i niesamodzielnej z zespołem otępiennym w wykonywaniu czynności życia codziennego i utrzymaniu aktywności fizycznej; 6 492 opiekunów medycznych zostało objętych wsparciem w ramach ww. projektu, 6 116 opiekunów medycznych, podniosło swoje kompetencje zawodowe poprzez ukończenie części teoretycznej oraz części praktycznej kursu. Przedmiotowy projekt był finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, Oś VII Wsparcie REACT-EU dla obszaru zdrowia, Działanie: 7.1 Wzmocnienie zasobów kadrowych systemu ochrony zdrowia. Wartość projektu wynosiła 73 000 000 zł. Liczba przeprowadzonych kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Przeprowadzenie kampanii społecznych, promujących zawody opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania mające na celu podnoszenie kompetencji kadr medycznych, w tym sprawujących opiekę nad osobami starszymi. Szczegółowe dane dotyczące działań podejmowanych w tym zakresie zostały wskazane w załączniku nr 1 - Informacja Ministra Zdrowia o sytuacji osób starszych za 2023 r. Obszar IV Wspieranie organizowania opieki krótkoterminowej nad osobami Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki 2018-2020Liczba zrealizowanych działań mających na celu wspieranie organizowania opieki krótkoterminowej nad osobami niesamodzielnymi 65 niesamodzielnymi – tzw. opieka wytchnieniowa dla opiekunów Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami”, Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba zrealizowanych działań mających na celu wsparcie opiekunów nieformalnych osób niesamodzielnych Wsparcie opiekunów nieformalnych niesamodzielnych osób starszych, w tym: upowszechnianie wiedzy na temat opieki nad niesamodzielną osobą starszą dla zwiększenia zaangażowania w opiekę opiekunów nieformalnych; tworzenie i rozwijanie form wsparcia dla opiekunów osób niesamodzielnych w tym mieszkań chronionych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” oraz :Opieka wytchnieniowa” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS.\r\n\r\nSUMMARY TO EVALUATE:\r\nTitle: Report on the Situation of Older People in Poland for 2023\r\nSummary: This document provides a comprehensive diagnosis of the lives of seniors in 2023, covering demographics, finances, health, and activity. It describes available support, such as the 'Drugs 65+' program, telecare, and senior vouchers, but also highlights challenges like rising poverty among single older people. The report emphasizes the need to develop long-term care and adapt public spaces to the needs of an aging society.\r\nKey Points: Over 9.9 million Poles are aged 60 and over, and by 2060 they will constitute almost 40% of the population., Single older people are in the most difficult financial situation – as many as 40.5% of them were at risk of poverty or social exclusion., From September 2023, the list of free medicines was extended to all people over 65 years of age., In 2023, additional benefits were paid: the 13th pension (PLN 1,588.44) and an increased 14th pension (up to PLN 2,650)., The report points to an insufficient number of geriatricians (only 565 nationwide) and the need to develop long-term care in the home environment.\r\n\r\nEVALUATION RULES:\r\n1. Check all NUMBERS, DATES, and AMOUNTS in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n2. Check all NAMES, ORGANIZATIONS, and PLACES in SUMMARY. If any of them is missing from SOURCE -> is_valid: false.\r\n3. Check all specific LEGAL ACTIONS. If that mechanism is not present in SOURCE -> is_valid: false.\r\n\r\nIMPORTANT: Abstract concepts (e.g. \"transparency\", \"trust\") are allowed as conclusions.\r\n\r\nOUTPUT (JSON):\r\n{\r\n  \"is_valid\": true/false,\r\n  \"issue\": \"fabricated_entity\" / \"contradiction\" / \"none\"\r\n}\r\n\r\nFORMATTING REQUIREMENTS:\r\n1. Respond ONLY with a raw JSON object.\r\n2. DO NOT use Markdown code blocks.\r\n3. DO NOT add any introductions or explanations before or after the JSON.\r\n4. The JSON must be valid and ready to parse.\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"is_valid\": false,\n  \"issue\": \"fabricated_entity\"\n}"
    },
    {
      "timestamp": "2026-05-20T19:14:20.965Z",
      "source_url": "https://storage.googleapis.com/lustra-web-prod/pl/sejm/10/legislations/10_938/text/index.html",
      "model": "deepseek-v4-pro",
      "prompt_sent": "\r\nYou are an expert in the law of the Poland, whose task is to analyze bills, resolutions, and other legislative documents, and then prepare information from them in an accessible way for citizens. Your goal is to present information so that citizens can assess the impact of legislation on their lives themselves, even without specialized legislative knowledge. Focus on facts and the objective effects of the introduced changes, avoiding value judgments and personal opinions. All legal jargon is forbidden. Present information in a clear, concise, and engaging way, so that it is understandable to a person without legal education. Avoid long, complex sentences. Instead of writing \"the bill aims to amend the tax code...\", write \"Tax changes: new reliefs and obligations for...\". Continue your work until you solve your task. If you are not certain about the generated content, analyze the document again – do not guess. Plan your task well before starting it. In the summary and key points, if possible and justified, emphasize what specific benefits or effects (positive or negative) the law introduces for citizens' everyday life, their rights and obligations, personal finances, safety, and other important issues (e.g. categorical prohibitions and orders, or the most important specific financial and territorial allocations).\r\n\r\nYour response MUST be in JSON format - and contain the following keys.\r\nBefore returning the response, carefully verify that the entire JSON structure is 100% correct, including all commas, curly braces, square brackets, and quotation marks. Invalid JSON is unacceptable and will make it impossible to process your work.\r\n\r\nCarefully analyze the following text of the legal document. This is the content on the basis of which you must generate the summary and key points:\r\n--- DOCUMENT START ---\r\nDruk nr 938 Warszawa, 24 grudnia 2024 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ X kadencja Prezes Rady Ministrów DSP.WPP.4621.24.2024 Pan Szymon Hołownia Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku, przekazuję przyjęty przez Radę Ministrów dokument: - Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. Jednocześnie informuję, że Rada Ministrów upoważniła Ministra do spraw Polityki Senioralnej do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Z wyrazami szacunku Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/ Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. Warszawa, 2024 r. 2 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 10 grudnia 2024 r. 3 Spis treści Wprowadzenie ................................................................................................................................4 1Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce .......................................................5 1.1Sytuacja demograficzna .........................................................................................................5 1.2Sytuacja ekonomiczna i usługi społeczne...............................................................................9 1.3Sytuacja na rynku pracy .......................................................................................................18 1.4Stan zdrowia i opieka zdrowotna .........................................................................................22 1.5 Dostępne formy aktywności ................................................................................................40 1.6Równe traktowanie, przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy ........................................50 1.7Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych .......................................................................52 Wnioski i rekomendacje.................................................................................................................55 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym............................58 Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym ..........................58 Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo –Uczestnictwo – Solidarność ....................................58 Wykaz tabel i wykresów ................................................................................................................58 4 Wprowadzenie Zadania z obszaru polityki senioralnej są aktualnie realizowane przez Ministra do spraw Polityki Senioralnej, którego urząd obsługuje Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 1 . Minister ds. Polityki Senioralnej opracował kolejną edycję Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. 2 , która stanowi opis i diagnozę różnych aspektów życia seniorów 3 . Dokument powstał we współpracy z innymi resortami, instytucjami centralnymi oraz służbami społecznymi na szczeblu województw. Informacja prezentuje sytuację społeczno-ekonomiczną seniorów w Polsce, w szczególności dotyczącą sytuacji demograficznej, ekonomicznej, rodzinnej, zdrowotnej, sytuacji na rynku pracy, dostępności i poziomu usług społecznych oraz wszelkiego rodzaju aktywności podejmowanych przez osoby starsze. W uzupełnieniu do Informacji zostało dołączone opracowanie na temat stanu realizacji polityki społecznej wobec osób starszych w Polsce na szczeblu centralnym oraz na szczeblu regionalnym, a także opracowanie na temat realizacji założeń zawartych w Polityce społecznej wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – Solidarność 4 . Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Jednocześnie należy zauważyć, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. Minister do spraw Polityki Senioralnej dziękuje wszystkim osobom i Instytucjom za pomoc i współudział w przygotowaniu Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r. 1 W związku z postanowieniem Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 13 grudnia 2023 r. (M.P. 1383) powołującym do składu Rady Ministrów Ministra do spraw Polityki Senioralnej oraz rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra do spraw Polityki Senioralnej (Dz. U. poz. 2709). 2 Na podstawie art. 5 ust. 1ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1705, oraz z 2024 r. poz. 834) 3 W Informacji za osoby starsze przyjęto osoby w wieku 60 lat i więcej, zgodnie z uregulowaniami ustawy z dnia 11 września 2015 r. 4 przyjętej uchwałą nr 161 Rady Ministrów z dnia 26 października 2018 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. BEZPIECZEŃSTWO – UCZESTNICTWO – SOLIDARNOŚĆ (M.P. poz. 1169) 5 1Sytuacja społeczno-ekonomiczna osób starszych w Polsce 1.1Sytuacja demograficzna W 2023 r. liczba ludności Polski wyniosła 37,6 mln, w tym blisko 9,9 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (26,3%). W stosunku do 2022 r. liczba osób w wieku senioralnym wzrosła o 96 tys. osób tj. o 1,0%. Wykres 1 Struktura ludności w 2023 r. według grup wieku (w%) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS W subpopulacji osób starszych najliczniejszą grupę (25,5%) stanowiły osoby w wieku 65—69 lat. Drugą pod względem liczebności grupę stanowiły osoby w wieku 60—64 lata, których udział zmniejszył się w stosunku do roku poprzedniego o 1,2 p. proc, osiągając poziom 23,7%. Mniej liczna, ale rosnąca w ostatnich latach jest grupa osób w wieku 70—74 lata. W 2023 r. w stosunku do roku poprzedniego liczba osób w tym wieku wzrosła o 2,7%, a ich udział w populacji osób starszych osiągnął poziom 21,3%. W 2023 r. w stosunku do roku poprzedniego najbardziej wzrosła liczba osób w wieku 75—79 lat (o 11,3%) i osiągnęła udział w populacji osób starszych na poziomie 13,3%. Należy zwrócić uwagę, że około 16,2% (wobec 16,3% w 2022 r.) osób starszych stanowiły osoby w wieku co najmniej 80 lat. Wykres 2 Osoby starsze w 2023 r. w podziale na grupy wieku (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 73.7 26.3 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 23.7 25.5 21.3 13.3 7.9 8.3 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej 6 W populacji osób starszych większość stanowią kobiety (kobiety 5 743,5 tys., mężczyźni 4 150,2 tys.). W 2023 r., podobnie jak rok wcześniej, stanowiły one 58,1%. Na 100 mężczyzn przypadało ich 138 (dla ludności Polski wskaźnik feminizacji wyniósł 107). Wykres 3 Osoby starsze w podziale na płeć (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Przewaga liczebna kobiet wzrasta wraz z przechodzeniem do kolejnych grup wieku, np. w grupie 60—64 lata kobiety w 2023 r. stanowiły 52,7% ogółu osób starszych, a współczynnik feminizacji wyniósł 112. Wśród osób co najmniej 85-letnich 72,1% to kobiety, a na 100 mężczyzn przypadało ich 258. Wykres 4 Współczynnik feminizacji a w 2023 r. a Liczba kobiet na 100 mężczyzn (w dniu 31 XII) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Poziom zróżnicowania międzypłciowego jest różny ze względu na miejsce zamieszkania. W 2023 r. w miastach współczynnik feminizacji w grupie osób w wieku senioralnym wyniósł 148, natomiast na wsi 123. Jedynie w najstarszej grupie wieku, tj. osób w wieku 85 lat i więcej współczynnik feminizacji na wsi jest wyższy niż w mieście i wyniósł odpowiednio 269 i 253. Rosnący wraz z wiekiem udział kobiet w populacji jest konsekwencją dłuższego przeciętnego życia kobiet oraz nadumieralności mężczyzn. W 2023 r. udział ludności w starszym wieku w miastach wyniósł 28,2% (wobec 27,9% w roku poprzednim). Na terenach wiejskich udział ten kształtował się na poziomie 23,4% (tj. o 0,4 p. proc więcej niż w 2022 r.) 58.05 41.95 KobietyMężczyźni 0 50 100 150 200 250 300 Ogółem w tym 60 lat i więcej 60-64 lata 65-69 lat 70-74 lata 75-79 lat 80-84 lata 85 lat i więcej OgółemMiastaWieś 7 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Kobiety osiągające wiek 60 lat w 2023 r. miały przed sobą blisko 5 lat więcej dalszego trwania życia niż mężczyźni. W 2023 r. mężczyzna w wieku 60 lat miał przed sobą jeszcze średnio 19,6 roku życia (w 2022 r. było to 18,7 roku), natomiast kobieta 24,4 roku życia (w roku poprzednim 23,6 roku). W 2023 r. liczba zgonów osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 1000 osób w tym wieku wyniosła 36, co oznacza spadek w stosunku do roku poprzedniego o 3,8. Umieralność wśród mężczyzn jest zdecydowanie wyższa niż wśród kobiet i proces ten nasila się wraz z wiekiem. Współczynnik zgonów wśród mężczyzn w wieku senioralnym w 2023 r. wyniósł 41,2, a wśród kobiet ukształtował się na poziomie 32,3. Obserwuje się również wyższą umieralność wśród seniorów zamieszkałych na wsi niż w mieście. Współczynnik zgonów osób starszych na wsi wyniósł 36,9, podczas gdy w mieście ukształtował się na poziomie 35,5. Wykres 6 Współczynnik zgonów a w 2023 r. a Liczba zgonów osób w danym wieku na 1000 ludności w danym wieku Źródło: Wyniki bieżących badań GUS Najczęstszą przyczyną zgonów osób starszych w 2023 r. były choroby układu krążenia, które odpowiadały za 38,9% z nich. Kolejną przyczyną były nowotwory, które odpowiadały za 23,8 % zgonów osób starszych. W 2023 r. z powodu COVID-19 odnotowano 7,2% zgonów osób starszych. 63.86 36.14 MiastoWieś 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 Ogółem w tym 60 lat i więcej 60-64 lata65-69 lat70-74 lata75-79 lat80-84 lata85 lat i więcej OgółemMężczyźniKobiety 8 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi a w 2023 r. a Liczba osób w wieku 60 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku 15—64 lata Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS Spadek liczby ludności ogółem i wzrost liczby ludności w wieku senioralnym skutkuje wzrostem wskaźnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (liczby osób w wieku 65 lat i więcej przypadająca na 100 osób w wieku od 15 do 64 lat). Dynamiczny wzrost wskaźnika obciążenia demograficznego zauważalny jest od 2011 r. Wskaźnik ten ukształtował się w 2023 r. na poziomie 30,9. Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2023 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. łódzkie i woj. świętokrzyskie (oba po 35,2%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 27,9%). Wyniki Prognozy ludności na lata 2023–2060 5) wskazują na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa. Mimo przewidywanego ubytku ludności o ponad 7 mln do 2060 r. spodziewany jest postępujący proces starzenia się ludności Polski, co oznacza wzrost odsetka osób w wieku 60 lat i więcej. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w końcu horyzontu prognozy do 11,9 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS 5) GUS, Prognoza ludności na lata 2023—2060 30.9 27.9 28.5 28.7 28.9 29.6 29.8 30.6 31.1 31.4 31.9 32.4 32.6 33 33.1 35.235.2 0 5 10 15 20 25 30 35 40 Polska Małopolskie Pomorskie Wielkopolskie Podkarpackie Mazowieckie Warmińsko-mazurskie Podlaskie Kujawsko-pomorskie Lubuskie Opolskie Dolnośląskie Lubelskie Zchodniopomorskie Śląskie Łódzkie Świętokrzyskie 27.76 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 9 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %) Stan w dniu 31 XII Źródło: Prognozy GUS 1.2Sytuacja ekonomiczna i usługi społeczne Zgodnie z wynikami reprezentacyjnego Badania budżetów gospodarstw domowych w 2023 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi wyniósł 3 009,69 zł. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymują się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2023 r. stanowiły 81,5% ich dochodów. Dochody z pracy najemnej w przypadku tych gospodarstw stanowiły 9,7% ogółu dochodów, a dochody z pracy na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym – 2,7%. 32.45 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 37.38 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 38.35 osoby w wieku 0-59 latosoby w wieku 60 lat i więcej 10 Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 6 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Dochód rozporządzalny 7 2 793,98 2 554,56 3 009,69 2 981,52 3 013,65 MIASTO Dochód rozporządzalny 3 031,042 799,213 120,543 089,653 115,31 WIEŚ Dochód rozporządzalny 2 375,772 258,622 681,192 597,742 747,37 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyłącznie z osobami starszymi w 2023 r. wyniosły 2 076,78 zł. W 2023 r. udział przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w dochodzie rozporządzalnym w gospodarstwach domowych składających się wyłącznie z osób w wieku 60 lat i więcej ukształtował się na poziomie 69,0%. Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 8 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym Wyszczególnienie bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) OGÓŁEM w złotych Wydatki gospodarstwa domowego 1 720,511 546,192 076,782 306,461 986,50 MIASTO Wydatki gospodarstwa domowego 1 855,601 736,832 146,722 381,902 036,70 WIEŚ Wydatki gospodarstwa domowego 1 482,201 315,581 869,542 038,721 854,99 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych w 2023 r., GUS 6 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 7 Dochód rozporządzalny to suma bieżących dochodów gospodarstwa domowego ze wszystkich źródeł pomniejszona o zaliczki na podatek dochodowy, podatki oraz o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. 8 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 11 W gospodarstwach domowych, w skład których wchodziły tylko osoby w wieku 60 lat i więcej, udział wydatków na żywność i napoje bezalkoholowe na 1 osobę wyniósł w 2023 r. 28,5% (o 3,5 p. proc. więcej niż w gospodarstwach osób młodszych). Użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii stanowiły 23,8% ogółu wydatków gospodarstw wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej, a wydatki na zdrowie – 8,4%, odpowiednio o 4,8 i 4,4 p. proc. więcej w porównaniu z gospodarstwami osób młodszych. Poziom, dynamika i struktura dochodów oraz wydatków są istotnie zróżnicowane ze względu na miejsce zamieszkania. Sytuacja dochodowa gospodarstw domowych w miastach jest lepsza niż gospodarstw domowych na wsi. W miastach gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej miały dochody o 16,4% wyższe niż gospodarstwa na wsi. Również wydatki gospodarstw domowych wyłącznie osób starszych zamieszkujących w miastach były wyższe (o 14,8%), niż gospodarstw na wsi. Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami starszymi rzadziej oceniały swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą w porównaniu z gospodarstwami bez osób starszych (42,1% wobec 61,2%), a częściej jako przeciętną (50,8% wobec 34,8%) oraz raczej złą lub złą (7,1% wobec 4,0%). Najgorzej swoją sytuację materialną oceniały osoby w wieku 60 lat i więcej mieszkające samotnie, w szczególności na wsi – 13,4% z nich oceniło swoją sytuację jako raczej złą lub złą. Tabela 3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 9 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra61,247,142,131,654,5 Przeciętna34,847,250,857,842,5 Raczej zła i zła4,05,77,110,63,0 MIASTA Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra63,147,444,333,757,7 Przeciętna33,346,949,256,540,1 Raczej zła i zła3,65,76,59,82,2 WIEŚ Ocena sytuacji materialnej przez gospodarstwo domowe 100,0100,0100,0100,0100,0 Dobra i raczej dobra57,246,535,324,146,3 Przeciętna38,047,855,662,548,6 Raczej zła i zła4,85,79,113,45,1 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Według danych GUS gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkają przeważnie w budynkach wielorodzinnych (60,8% w 2023 r.). W domach jednorodzinnych w analizowanym roku mieszkało 39,0% tego typu gospodarstw. Przeciętna powierzchnia użytkowa 9 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 12 mieszkania na 1 gospodarstwo domowe osób starszych wynosiła 72,4 m 2 , przy czym w miastach o 27,9 m 2 mniej niż na wsi (65,6 m 2 wobec 93,5 m 2 ). Użytkowanie mieszkań posiadających odpowiednie warunki techniczno-sanitarne zadeklarowało w 2023 r. 95,7% gospodarstw osób w wieku 60 lat lub więcej (96,8% w miastach i 92,2% na wsi). Osoby starsze w większości zadeklarowały, że ich mieszkania wyposażone były w balkon, taras lub ogródek (79,3%), że jest wystarczająco ciepłe w zimie i wystarczająco chłodne w lecie (odpowiednio 96,0% i 95,9%). Na zamieszkiwanie w hałaśliwym lub zanieczyszczonym otoczeniu uskarżało się 8,7% gospodarstw osób starszych, 2,7% oceniło, że zamieszkuje w rejonie o złej infrastrukturze, a 1,6% wskazało na szczególne zagrożenie przestępczością (np. przemocą, wandalizmem,itp.). Tabela 4 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. 10 Gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej w tym bez osób w wieku 60 lat i więcej z przynajmniej 1 osobą w wieku 60 lat i więcej razem 1-osobowe2-osobowe (obydwie osoby w wieku 60 lat i więcej) Wyszczególnienie w % danej grupy gospodarstw OGÓŁEM Ogółem 100,0100,0100,0100,0100,0 Rodzaj budynku: budynek wielorodzinny55,045,660,868,652,4 dom 1-rodzinny44,854,239,031,147,5 inny0,20,20,20,30,1 Źródło: Badanie budżetów gospodarstw domowych, GUS Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że 26,6% mieszkań osób będących w wieku 60 lat lub więcej znajdowała się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe zamieszkujące w miastach – 30,0 % niż na wsi – 15,9%. Zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) 11 W 2023 r. zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) w Polsce było ogółem 16,3% społeczeństwa, w tym 18,0% osób w wieku 65 lat i więcej, czyli o 1,2 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. Szczególnie niekorzystnie pod tym względem sytuacja przedstawia się dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej – w 2023 r. aż 40,5% tego typu gospodarstw domowych było zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, o 5,3 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. Z kolei w przypadku gospodarstw domowych składających się z dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku co najmniej 65 lat sytuacja jest już znacznie lepsza – 13,5% w 2023 r., o 0,5 p. proc. mniej niż rok wcześniej. Dla porównania ogółem zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w Polsce w 2023 r. było 16,3%, o 0,4 p. proc. więcej niż w 2022 r. 10 Dane za 2023 r. zostały uogólnione w oparciu o wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, uwzględniając dodatkowo strukturę ludności według wieku i płci, w związku z czym nie są one wprost porównywalne z analogicznymi danymi za lata wcześniejsze. 11 dane w Eurostacie oznaczone jako dotyczące 2023 r. odnoszą się do dochodów za poprzedni rok 13 Wykres 12 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym kalkulowanym na dochodach (AROP) w Polsce w 2023 r. dla osób w wieku 65 lat i więcej wyniósł 16,5%, o 1,3 p. proc. więcej niż rok wcześniej. Dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej w 2023 r. wskaźnik ten osiągnął wartość 38,9% i było to o 6,2 p. proc. więcej niż w roku poprzednim. W przypadku gospodarstw domowych składających się z dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat i więcej, było to 11,0% w 2023 r. Rok wcześniej było to 0,5 p. proc. mniej. Dla porównania, dla ogółu społeczeństwa wskaźnik ten osiągnął wartość 14,0% i było to o 0,3 p. proc. więcej niż w 2022 r. Wykres 13 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym (AROP) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS W przypadku wskaźnika pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej w Polsce ogółem wyniósł 3,0%, w tym dla osób w wieku 65 lat i więcej obserwuje się spadek wartości wskaźnika w stosunku do roku poprzedniego – w 2023 r. wskaźnik ten wyniósł 3,3%, o 0,3 p. proc. mniej niż w 2022 r. Dla gospodarstw domowych składających się z jednej osoby dorosłej w wieku 65 lat lub więcej wartość wskaźnika pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej spadła o 0,5 p. proc. w stosunku do roku poprzedniego (5,5% w 2023 r.), a dla gospodarstw domowych dwóch osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku co najmniej 65 lat wskaźnik ten zmalał o 0,8 p. proc. (3,1% w 2023 r.). Z kolei dla ogółu społeczeństwa wartość wskaźnika wzrosła o 0,2 p. proc. w porównaniu do roku poprzedniego (3,0% w 2023 r.). 15,9 16,8 35,2 14,0 16,3 18,0 40,5 13,5 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 13,7 15,2 32,7 10,5 14,0 16,5 38,9 11,0 0,0 5,0 10,0 15,0 20,0 25,0 30,0 35,0 40,0 45,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 14 Wykres 14 Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) Źródło: badanie EU-SILC, GUS System pomocy społecznej System pomocy społecznej oferuje szereg różnorodnych form wsparcia, skierowanych do osób, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają opieki w codziennym życiu. Wsparcie dla osób starszych dotyczy szczególnie osób samotnych, w gorszej sytuacji finansowej, ale również tych, którzy z różnych przyczyn nie mogą liczyć na najbliższych. Pomoc ta może być udzielana w miejscu zamieszkania, podczas dziennego pobytu w ośrodkach wsparcia albo pobytu w placówce całodobowej. Ze sprawozdania MRiPS-03 za 2023 r. wynika, że w 2023 r. pomocą społeczną było objętych 867 967 rodzin (składających się z 1 736 550 osób), w tym 196 475 rodzin emerytów i rencistów (składających się z 282 856 osób). Analizując te dane należy zwrócić uwagę, że ponad 70% rodzin składających się z emerytów i rencistów prowadziła gospodarstwa 1-osobowe, z czego ponad 1/3 (65 713) zamieszkiwała na wsi. Najwięcej jednoosobowych gospodarstw domowych emerytów i rencistów objętych pomocą społeczną odnotowano w województwach: mazowieckim, wielkopolskim i śląskim. 1.WSPARCIE ŚRODOWISKOWE Wsparcie środowiskowe seniorów obejmuje różnego rodzaju działania i usługi mające na celu poprawę jakości życia osób starszych oraz umożliwienie im pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Ta forma pomocy nie tylko poprawia ich codzienne funkcjonowanie, ale także przyczynia się do utrzymania ich zdrowia fizycznego i psychicznego, oraz integracji społecznej. Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną oraz ,w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy doszło do nagłego pogorszenia stanu zdrowia lub gdy objęcie osób usługami opiekuńczymi wynika z konieczności zapewnienia takim osobom odpowiedniej opieki, usługi te mogą być przyznane w trybie pilnym. Rada gminy określa szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Jak wynika ze sprawozdania MRiPS-03 w 2023 r. 109 079 osób skorzystało z usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w formie usług sąsiedzkich obejmują pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną, przez którą należy rozumieć formy wsparcia niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji oraz, w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Od listopada do grudnia 2023 r. (tj. możliwości 2,8 3,6 6,0 3,9 3,0 3,3 5,5 3,1 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 ogółem osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 1 osoby w wieku 65 lat lub więcej gospodarstwa domowe składające się z 2 osób dorosłych, z których przynajmniej jedna jest w wieku 65 lat lub więcej 20222023 15 świadczenia usług opiekuńczych w tej formie), 124 osoby skorzystały z usług opiekuńczych świadczonych w formie usług sąsiedzkich. Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania przysługują osobie, która jest samotna i z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy doszło do nagłego pogorszenia stanu zdrowia lub gdy objęcie osób specjalistycznymi usługami opiekuńczymi wynika z konieczności zapewnienia takim osobom odpowiedniej opieki, usługi te mogą być przyznane w trybie pilnym. Rada gminy określa szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze (z wyłączeniem usług świadczonych osobom z zaburzeniami psychicznymi) oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Według sprawozdania MRiPS - 03 w 2023 r. 5 139 osób skorzystało ze specjalistycznych usług opiekuńczych. Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi — świadczenie tej formy usług osobom z zaburzeniami psychicznymi należy do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, realizowane jest ze środków budżetu państwa. W 2023 r. 14 586 osób otrzymało świadczenie w formie SUO dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia. Ośrodek wsparcia jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej dziennego pobytu. W ośrodku wsparcia mogą być prowadzone miejsca całodobowe okresowego pobytu. Ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są: środowiskowy dom samopomocy, klub samopomocy. Placówki te mogą być przeznaczone dla różnej kategorii osób, w zależności od potrzeb występujących na danym terenie. W ramach działalności ośrodków wsparcia poprzez prowadzenie treningów indywidualnych i grupowych, świadczone są różnego rodzaju usługi dostosowane do specyficznych potrzeb osób korzystających z tej formy pomocy. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r. — liczba ośrodków wsparcia wynosiła 2 654, liczba miejsc w tych jednostkach 89 598, a liczba osób korzystających 111 464, w tym 869 środowiskowych domów samopomocy z liczbą miejsc 33 730, z których skorzystało 37 256 osób. Mieszkania treningowe i wspomagane zgodnie z art. 53 ust 2 ustawy 12 są formą przygotowującą, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia lub wspierającą te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pobyt w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym przysługuje osobom pełnoletnim, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebują pomocy w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki. Zakres usług wsparcia w mieszkaniu wspomaganym obejmuje pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w życiu codziennym, jednak nie zapewnia tak szerokiego wsparcia jak jednostki świadczące całodobową opiekę (profesjonalnych usług specjalistycznych). W mieszkaniu wspomaganym świadczone są usługi, które mogą stanowić alternatywę dla pobytu w placówce o charakterze instytucjonalnym. Usługa ma charakter pobytu stałego lub okresowego. Służy osobom niesamodzielnym, w szczególności osobom starszym i osobom z niepełnosprawnościami. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r. liczba 12 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) 16 mieszkań treningowych wynosiła 833, z liczbą miejsc 2 706 i liczbą osób korzystających 2 533, a liczba mieszkań wspomaganych 1 012, z liczbą miejsc 2 477 i liczbą osób korzystających 2 278. Usługi wsparcia krótkoterminowego realizowane w domach pomocy społecznej mogą być przyznane osobie, która ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymaga doraźnej pomocy w formie pobytu całodobowego lub w formie dziennej, ze względu na czasowe ograniczenie możliwości zapewnienia właściwego wsparcia w miejscu zamieszkania przez osoby na co dzień sprawujące opiekę nad tą osobą. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od lat podejmuje inicjatywy wspierające samorządy w rozwoju usług środowiskowych – więcej informacji na temat realizowanych programów w załączniku nr 1, w podrozdziale dotyczącym MRPiPS. 2.INSTYTUCJONALNA POMOC CAŁODOBOWA Instytucjonalna pomoc całodobowa obejmuje całodobową opiekę i wsparcie dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej. Dzięki tej formie pomocy możliwe jest zapewnienie godnych warunków życia, w tym bezpiecznych i komfortowych warunków pobytu oraz stałego monitorowania jej stanu zdrowia psychofizycznego. Domy Pomocy Społecznej Całodobowe wsparcie w ramach systemu pomocy społecznej osobom wymagającym pomocy ze względu na wiek oferują w głównej mierze domy pomocy społecznej. Domy pomocy społecznej, jako jednostki organizacyjne szczególnie istotne w kontekście usług opieki długoterminowej, są przeznaczone dla osób wymagających całodobowej opieki ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność, niemogących samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. DPS-y zapewniają usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne, nie świadczą natomiast usług medycznych (jedynie umożliwiają i organizują mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów). Prowadzenie domów pomocy społecznej zgodnie z przepisami ustawy 13 jest zadaniem własnym gminy, powiatu, bądź samorządu województwa. Jednostki samorządu terytorialnego samodzielnie podejmują decyzję na temat sposobu prowadzenia domów — mogą prowadzić domy samodzielnie lub zlecać ich prowadzenie podmiotom uprawnionym, o jakich mowa w art. 25 ustawy 14 . Tabela 5 Domy Pomocy Społecznej w Polsce OGÓŁEM LICZBADOMY POMOCY SPOŁECZNEJ W PODZIALE NA TYPY I SPOSOBY ICH ŁĄCZENIA 15 JEDNOSTKI (o zasięgu gminnym, powiatowym, regionalnym) MIEJSCALICZBA OSÓB MIESZKAJĄCYCH W DPS-ACH OGÓŁEM z tego dla: 82180 06677 670 1) osób w podeszłym wieku875 7175 419 2) osób przewlekle somatycznie chorych13713 03512 618 3) osób przewlekle psychicznie chorych17119 28019 019 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie11510 0579 875 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 362 5032 457 6) osób niepełnosprawnych fizycznie7631624 7) osób uzależnionych od alkoholu15552 13 o pomocy społecznej. 14 o pomocy społecznej. 15 zgodnie z art. 56 i 56a ustawy o pomocy społecznej. 17 8) osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych 11910 1429 594 9) osób przewlekle somatycznie chorych oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 121 4631 412 10) osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych fizycznie 201 7191 535 11) osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie 645 5115 452 12) inne, zgodnie z art. 56a, ust. 2 i 3 ustawy 16 529 9539 613 Źródło: dane z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rodzinne domy pomocy W obecnym stanie prawnym istnieje możliwość wsparcia całodobowego osób starszych w małych i kameralnych podmiotach, jakimi są rodzinne domy pomocy. Rodzinny dom pomocy stanowi formę usług opiekuńczych i bytowych świadczonych całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony dla nie mniej niż trzech i nie więcej niż ośmiu zamieszkujących wspólnie osób wymagających z powodu wieku lub niepełnosprawności wsparcia w tej formie. Rodzinne domy pomocy mogą stanowić alternatywę dla domów pomocy społecznej jako formę pomocy osobom w podeszłym wieku (przy czym są one placówkami mniej wyspecjalizowanymi niż domy pomocy społecznej). Jako kameralne placówki przeznaczone dla nie więcej niż ośmiu osób wpisują się one w realizowanie idei deinstytucjonalizacji usług pomocy społecznej, dlatego też w opinii MRPiPS rozwój tego typu placówek jest szczególnie pożądany. Według sprawozdania MRiPS-06 za 2023 r — liczba rodzinnych domów pomocy wynosiła 59, z liczbą miejsc 435 i liczbą osób korzystających 396. Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku, prowadzone są w ramach działalności gospodarczej 17 . Warunkiem prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku jest uzyskanie zezwolenia na prowadzenie takiej działalności. Zezwolenie wydaje wojewoda właściwy ze względu na lokalizację placówki. W celu uzyskania zezwolenia na prowadzenie tego rodzaju działalności, podmiot występujący zobowiązany jest do złożenia stosownego wniosku wraz z wymaganymi dokumentami. Przepisy ustawy określają warunki i standardy, jakie powinien spełniać podmiot występujący o wydanie zezwolenia. Standardy wskazane w art. 68 ustawy 18 określają zakres usług opiekuńczych (zapewniających udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych: pielęgnację, w tym pielęgnację w czasie choroby; opiekę higieniczną; niezbędną pomoc w załatwianiu spraw osobistych; kontakty z otoczeniem i bytowych świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana, oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku) i bytowych (zapewniających miejsce pobytu, wyżywienie, utrzymanie czystości) świadczonych w placówce, wymogi dotyczące budynku, w którym jest ona usytuowana oraz pomieszczeń znajdujących się w tym budynku. Zgodnie ze sprawozdaniem MRiPS-05 za 2023 r. według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku ogółem wyniosła 723, liczba miejsc wyniosła 29 008, a liczba mieszkańców 24 658. 16 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 17 Art. 67 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej lub statutowej (art. 69 tej ustawy). 18 o pomocy społecznej. 18 1.3Sytuacja na rynku pracy Na mocy ustawy 19 osoby bezrobotne powyżej 50 r.ż. mogą na zasadach ogólnych korzystać z usług i instrumentów rynku pracy, takich m.in. jak: pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe, szkolenia, staże, skierowanie do pracy na refundowane stanowiska pracy, dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. Dodatkowo bezrobotnych powyżej 50 r.ż. uznaje się za osoby będące w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Wobec tego przysługuje im pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w programach specjalnych, które umożliwiają zastosowanie niestandardowych rozwiązań mających doprowadzić uczestników do zatrudnienia. Ustawa o promocji (...) przewiduje także szereg instrumentów, kierowanych do pracodawców, mających stanowić zachętę do zatrudniania osób w starszym wieku i wydłużania tym samym okresu aktywności zawodowej tych osób, w ramach których: pracodawca, do którego w ramach prac interwencyjnych został skierowany bezrobotny, który ukończył 50 rok życia, otrzymuje refundację wynagrodzenia i składek na ubezpieczenia społeczne za tę osobę; pracodawcy i inne jednostki organizacyjne, zatrudniające osoby które ukończyły 50 rok życia, są zwolnieni z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) przez okres 12 miesięcy; pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne zatrudniające osoby w wieku powyżej 55 lat (kobiety) i 60 lat (mężczyźni) są całkowicie zwolnieni z obowiązku odprowadzania za nich składek na FP i FGŚP; pracodawcy lub przedsiębiorcy mogą również otrzymać dofinansowanie do wynagrodzenia zatrudnionego skierowanego bezrobotnego, przez okres 12 (jeżeli bezrobotny ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat) lub 24 miesięcy (jeżeli bezrobotny ukończył 60 rok życia). Zgodnie z danymi z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności BAEL w 2023 r. 20 ludność aktywna zawodowo w wieku 60—89 lat liczyła 1443 tys. osób tj. o 1,7% mniej niż rok wcześniej. Osoby aktywne zawodowo w wieku 60—89 lat stanowiły 8,1% ogółu aktywnych zawodowo osób w wieku 15—89 lat (wobec 8,3% w roku poprzednim). Wśród aktywnych zawodowo seniorów przeważają mężczyźni, których odsetek w 2023 r. w analizowanej grupie wieku wyniósł 66,7%. W 2023 r. współczynnik aktywności zawodowej w grupie wieku 60—89 lat wyniósł 15,4%, co oznacza spadek w porównaniu do roku poprzedniego, kiedy to wynosił 15,8%. Wskaźnik zatrudnienia ukształtował się w 2023 r. na poziomie 15,2% (wobec 15,5% rok wcześniej). Liczba osób biernych zawodowo w wieku 60—89 wyniosła 7934 tys. i wzrosła o 1,2% w stosunku do roku poprzedniego. Bierni zawodowo stanowili 84,6% osób w analizowanej grupie wieku. Główną przyczyną bierności zawodowej wśród osób w wieku 60—74 lat była emerytura, którą w 2023 r. wskazało 90,6% z nich. Drugą istotną przyczyną bierności była choroba lub niepełnosprawność, wskazana przez 5,8% biernych zawodowo w wieku 60—74. 19 z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 475). 20 Od 2023 r. do uogólniania wyników BAEL na populację generalną zastosowano dane o ludności rezydującej Polski zamieszkałej w mieszkaniach, pochodzące z bilansów opracowanych na podstawie wyników NSP 2021. W związku z wprowadzonymi zmianami wyniki BAEL nie są w pełni porównywalne z poprzednimi okresami. Dane za 2022 r. zaprezentowane w niniejszej publikacji zostały opracowane zgodnie z nową podstawą uogólniania wyników, w związku z tym są porównywalne. 19 Tabela 6 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15—89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2023 r. 21 WyszczególnienieOgółemMężczyźniKobietyMiastoWieś LUDNOŚĆ w tys.30 35914 56015 79918 34212 017 w tym osoby w wieku 60—89 lat9 3773 9695 4076 0043 373 Aktywni zawodowo – razem (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem17 8099 6308 17910 8176 992 w tym osoby w wieku 60—89 lat1 443963480956487 Aktywni zawodowo – pracujący (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem17 3079 3627 94510 5206 787 w tym osoby w wieku 60—89 lat1 423947476939484 Bierni zawodowo (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem12 5504 9307 6207 5255 025 w tym osoby w wieku 60—89 lat7 9343 0064 9285 0482 885 Współczynnik aktywności zawodowej - w %. Dane średnioroczne Ogółem58,766,151,859,058,2 w tym osoby w wieku 60—89 lat15,424,38,915,914,4 Wskaźnik zatrudnienia - w %. Dane średnioroczne Ogółem57,064,350,357,456,5 w tym osoby w wieku 60—89 lat15,223,98,815,614,3 Bierni zawodowo w wieku 60-74 lat według wybranych przyczyn bierności (w tysiącach). Dane średnioroczne Ogółem5 5522 1093 4433 4362 116 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem5 5502 1073 4433 4342 116 osoby nieposzukujące pracy - emerytura5 0301 7943 2363 1591 871 osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 32123586169152 Bezrobotni zarejestrowani w urzędach pracy (w tysiącach). Stan w końcu grudnia. Ogółem788,2373,3414,9424,0364,3 w tym osoby w wieku 60—64 lat51,651,20,429,422,1 Źródło: Badanie BAEL ; GUS dane dot. bezrobotnych zarejestrowanych—dane MRPiPS W końcu grudnia 2023 r. wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy 51,6 tys. (tj. 6,5%) były to osoby w wieku 60—64 lata. W stosunku do 2022 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 7,1%. W końcu 2023 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 211,3 tys. bezrobotnych powyżej 50 roku życia (26,8% ogółu zarejestrowanych) i w skali roku ich liczba spadła o 7,6 tys. osób, tj. o 3,5%, przy zmniejszeniu się ogólnej liczby bezrobotnych o 3,0%. Wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy w końcu 2023 r. 51,6 tys. (tj. 6,5%) stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej (niemal wyłącznie mężczyźni). W stosunku do 2022 r. liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 7,1%, a ich udział wśród ogółu bezrobotnych nieznacznie spadł (o 0,3 punktu procentowego). W 2023 r. udział w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu rozpoczęło 33,7 tys. bezrobotnych powyżej 50 roku życia i stanowili oni 13,8% wszystkich zaktywizowanych bezrobotnych. W porównaniu do 2022 r. liczba bezrobotnych powyżej 50 roku życia objętych aktywnymi formami pomocy zmniejszyła się o 7,2 tys. osób, tj. o 17,5%, przy ogólnym spadku liczby zaktywizowanych bezrobotnych o 20,9%. Najwięcej bezrobotnych pow. 50 r. ż. Rozpoczęło prace subsydiowane (17,6 tys. osób), prace społecznie użyteczne (6,8 tys.) oraz staż (6,5 tys.). Udział w programach specjalnych rozpoczęły 134 osoby bezrobotne powyżej 50 roku życia i stanowiły one 34,4% ogólnej liczby bezrobotnych, którzy rozpoczęli programy specjalne. Prawie 72% osób powyżej 50 roku życia, które ukończyły programy specjalne w 2023 r. podjęło pracę w trakcie lub do 3 miesięcy 21 Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP. 2021. Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18—59 lat, mężczyźni 18—64 lata. Dodatkowo, na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 20 po zakończeniu udziału w programie i wykonywało ją co najmniej 30 dni. W programach regionalnych w 2023 r. rozpoczęło udział 294 bezrobotnych powyżej 50 r. ż., zakończyły 304 osoby, a pracę w trakcie lub do 3 miesięcy po zakończeniu udziału w programie podjęło 240 osób (78,9% osób, które zakończyły udział). Ponadto w 2023 r. w ramach prowadzonego przez urzędy pracy poradnictwa zawodowego 29,1 tys. bezrobotnych pow. 50 r. ż. skorzystało z porad indywidualnych, 4,5 tys. z porad grupowych, 0,9 tys. osób z badań testowych, a 7,4 tys. osób uczestniczyło w grupowych spotkaniach informacyjnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Wśród osób w wieku 60 lat i więcej pobierających emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) ponad 60,8% stanowiły kobiety (3 773 748), a 39,2% mężczyźni (2 433 358). Wykres 15 Łączna liczba osób, którym wypłacono emerytury przez ZUS w grudniu 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wśród osób w wieku 60 lat i więcej pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy z ZUS kobiety stanowiły 23,79% (61 533), natomiast mężczyźni 76,21% (197 149). Wykres 16 Łączna liczba osób, którym wypłacono renty z tytułu niezdolności do pracy przez ZUS w grudniu 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W okresie styczeń—grudzień 2023 r. przeciętna liczba emerytów i rencistów wyniosła ogółem 7 929 950 osób, w tym 6 192 593 emerytów, 1 184 427 rencistów z tytułu renty rodzinnej, a najmniej - 552 930 rencistów z tytułu niezdolności do pracy osób. 6260889 6207106 3773966 3773748 2486923 2433358 0 2000000 4000000 6000000 8000000 Ogółemw tym 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 530854 258682 179551 61533 351303 197149 0 100000 200000 300000 400000 500000 600000 Ogółemw tym wieku 60 lat i więcej OgółemKobietyMężczyźni 21 Wykres 17 Przeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów w okresie styczeń—grudzień 2023 r. Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zgodnie z danymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2023 r. przeciętna emerytura wynosiła 3 389,49 zł (54,3% przeciętnego wynagrodzenia 22 ), renta z tytułu niezdolności do pracy 2 622,11 zł (42% przeciętnego wynagrodzenia), natomiast renta rodzinna 2 949,33 zł (47,2% przeciętnego wynagrodzenia). Wykres 18 Wysokość przeciętnej emerytury/renty w okresie styczeń—grudzień 2023 r. (w zł) Źródło: dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Kompleksową obsługę ubezpieczonych rolników i członków ich rodzin, dla których działalność rolnicza stanowi jedyne, bądź podstawowe źródło utrzymania, w zakresie ubezpieczenia społecznego prowadzi Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), na podstawie ustawy 23 . Liczba osób starszych objętych ubezpieczeniem społecznym rolników na koniec 2023 r. wyniosła 93 606 osób. W tej grupie dominowali mężczyźni – 85 565 osób, natomiast ubezpieczone kobiety stanowiły 8 041 osób. Dysproporcje te należy bezpośrednio wiązać m.in. z ustawowym wiekiem przechodzenia na emeryturę rolniczą, który w przypadku kobiet wynosi 60 lat, a mężczyzn – 65 lat. Na koniec 2023 r. wśród ubezpieczonych w KRUS dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą prowadziło 5 673 osób starszych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba osób w wieku 60 lat i więcej pobierających świadczenia emerytalne z KRUS wyniosła 763 855, w tym 517 862 kobiety i 245 993 mężczyzn. Renty z tytułu niezdolności do pracy pobierało 167 733 osób starszych, w tym 81 020 kobiety i 86 713 mężczyzn. Natomiast renty rodzinne pobierało 52 138 osób starszych. Średni wiek emeryta w 2023 r. wyniósł 74 lata, natomiast rencisty 61 lat. 22 Relacja do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pomniejszonego o obligatoryjną składkę na ubezpieczenia społeczne płaconą przez ubezpieczonego. 23 z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90). 6192593 552930 1184427 0 2000000 4000000 6000000 8000000 Ogółem EmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 3270.24 3389.49 2622.11 2949.33 0 1000 2000 3000 4000 Ogółem OgółemEmeryturyRenty z tytułu niezdolności do pracyRenty rodzinne 22 Wykres 19 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2023 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. wyniósł 23 lata w przypadku emerytury rolniczej, 15 lat w przypadku renty rolniczej (ogółem). Wykres 20 Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. (w latach) Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Liczba osób skierowanych na rehabilitację leczniczą w ramach KRUS w 2023 r. w przedziale wiekowym 56—65 lat wyniosła 6 572 osoby, natomiast powyżej 65 roku życia 53 osoby. Dodatek z tytułu ukończenia 100 lat w 2023 r. wypłacono 1 183 osobom. 1.4Stan zdrowia i opieka zdrowotna Samoocena stanu zdrowia 24 Na podstawie wyników Europejskiego Badania Warunków Życia Ludności (EU-SILC) można stwierdzić, że w 2023 r. 31,8% osób w wieku 60 lat i więcej mieszkających w Polsce oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Częściej jako „dobre” lub „bardzo dobre” określali swoje zdrowie mężczyźni (34,6%) niż kobiety (29,8%). Z kolei 20,3% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. Częściej stwierdzały tak kobiety niż mężczyźni (21,4% wobec 18,9%). 24 dane w Eurostacie oznaczone jako dotyczące 2023 r. odnoszą się do sytuacjiza poprzedni rok 74,5 61,1 65,0 54,5 74,8 61,7 65,9 52,7 73,9 60,6 64,0 55,8 0,0 20,0 40,0 60,0 80,0 emerytura rolniczarenta rolnicza ogółemrenta rolnicza stałarenta rolnicza okresowa Średni wiek emeryta/rencistyŚredni wiek kobietyŚredni wiek mężczyzny 23,2 15,0 18,5 6,3 19,0 26,5 18,3 21,3 6,2 20,3 17,2 13,6 17,0 6,3 17,3 0,0 5,0 10,0 15,0 20,0 25,0 30,0 Emerytura rolniczaRenta rolnicza ogółem Renta rolnicza stałaRenta rolnicza okresowa Renta rodzinna Średni okres ogółemOkres w podziale na kobietyOkres w podziale na mężczyzn 23 Wykres 21 Samoocena zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Wykres 22 Samoocena stanu zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Zgodnie z samooceną „dobrym” lub „bardzo dobrym” zdrowiem częściej cieszyły się osoby starsze mieszkające w miastach (33,0%) niż na wsi (29,5%), a na „zły” lub „bardzo zły” stan zdrowia wskazał podobny odsetek mieszkańców wsi (20,2%) i miast (20,4%). Jednocześnie prawie połowa wszystkich osób w wieku 60 lat i więcej nie określiła swojego zdrowia w sposób jednoznaczny, 47,9% z nich stwierdziło, że ogólnie ocenia swoje zdrowie jako „takie sobie, ani dobre ani złe”. Wykres 23 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Źródło: Badanie EU-SILC, GUS 2,0 32,6 46,6 15,3 3,6 1.8 28,0 48.9 17.7 3.7 0 10 20 30 40 50 60 Bardzo dobrzeDobrze Tak sobie, ani dobrze, ani źle ŹleBardzo źle MężczyźniKobiety Jak ogólnie ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) 2.2 30.8 46.6 16.7 3.7 1.3 28.2 50.2 16.7 3.5 0 10 20 30 40 50 60 Bardzo dobrzeDobrze Tak sobie, ani dobrze, ani źle ŹleBardzo źle MiastoWieś Jak ogólnie ocenia Pan/Pani swoje zdrowie? (w %) 60.6 39.4 64.9 35.1 0 100 TakNie MężczyźniKobiety Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) 24 Wykres 24 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS W 2023 r. prawie dwie trzecie osób w wieku 60 lat i więcej (63,2%) wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały (lub przewidywano że będą trwały) co najmniej 6 miesięcy. Częściej były to kobiety (64,9%) niż mężczyźni (60,6%). Wyższy udział osób o długotrwałych problemach zdrowotnych lub chorobach przewlekłych odnotowano w miastach (63,9%) niż na wsi (61,9%). Tabela 7 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2023 r. Czy z powodu problemów zdrowotnych miał(a) Pan/Pani ograniczoną zdolność wykonywania czynności, jakie ludzie zwykle wykonują, trwającą co najmniej ostatnie 6 miesięcy? TakNie Ogółem RazemPoważnie ograniczoną Ograniczoną, ale niezbyt poważnie Nie miałem(-am) żadnych ograniczeń Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem10045,113,631,554,9 Mężczyźni10042,512,530,057,5 Kobiety10046,914,432,553,1 Miasta10044,814,030,755,2 Wieś10045,612,932,854,4 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Poważnie ograniczona lub ograniczona, ale niezbyt poważnie zdolność do wykonywania codziennych czynności (trwająca od co najmniej 6 miesięcy) dotyczyła w 2023 r. 45,1% osób starszych. Odsetek takich wskazań był o 4,4 p. proc. wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Wyższy udział deklarujących ograniczoną zdolność do wykonywania codziennych czynności (w stopniu poważnym lub niezbyt poważnym) odnotowano wśród mieszkańców wsi (45,6%) niż miast (44,8%). Warto jednak zauważyć, że ponad połowa osób w wieku 60 lat i więcej (54,9% w 2023 r.) deklaruje brak ograniczeń w wykonywaniu czynności, jakie ludzie zwykle wykonuję. Wykres 25 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć Pytanie do wykresów 25 i 26: Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy zdarzyło się, że rzeczywiście potrzebował(a) Pan/Pani leczenia lub badania, tj.: — konsultacji z lekarzem rodzinnym / pierwszego kontaktu lub specjalistą (wyłączając dentystę i ortodontę) — leczenia szpitalnego, rehabilitacji — badania w laboratorium lub pracowni diagnostycznej? 63.9 36.1 61.9 38.1 0 50 100 TakNie MiastoWieś Czy ma Pan/Pani jakieś długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające (lub przewidywane że będą trwały) przez 6 miesięcy lub dłużej? (w %) 25 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Wykres 26 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Biorąc pod uwagę 12 miesięcy poprzedzających badanie, rzeczywistą potrzebę leczenia lub badania zadeklarowało 80,5% osób starszych. Z tej grupy 8,4% osób przyznało, że nie zawsze skorzystało z leczenia lub badania, gdy była taka potrzeba. Wśród nich największa część (52,7%) jako powód podała zbyt długą kolejkę lub listę oczekujących. Tabela 8 Zaspokojenie potrzeb w zakresie leczenia lub badania w 2023 r. Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy korzystał(a) Pan/Pani z leczenia lub badania za każdym razem, gdy była taka potrzeba? NieTak Ogółem razemNie, kilka razy nie skorzystałem(- łam) Nie, jeden raz nie skorzystałem(- łam) Tak, za każdym razem Wyszczególnienie w % osób danej grupy Osoby w wieku 60 lat i więcej Ogółem 1008,44,73,791,6 Mężczyźni1008,35,03,391,7 Kobiety1008,44,53,991,6 Miasta1008,04,83,292,0 Wieś1009,04,64,591,0 Źródło: Badanie EU-SILC, GUS Ocena stanu odżywiania osób starszych 25 W ramach tego badania przeprowadzono pomiary antropometryczne: wysokości i masy ciała oraz obwodów talii i bioder, na podstawie których dokonano oceny stanu odżywienia. Wśród badanych osób w wieku ≥65 lat u 1,3% mężczyzn i 4,3% kobiet stwierdzono niedowagę . U osób z najstarszej grupy wiekowej (≥75 lat) niedowagę zaobserwowano u 1,3% mężczyzn i 5,3% kobiet. U osób w wieku ≥65 lat nadwaga występowała u 55,3% mężczyzn i 40,1% kobiet, a otyłość u 20,3% mężczyzn i 21,7% kobiet. W przypadku osób z nadmierną masą ciała u 50% mężczyzn i 70,1% kobiet występowała otyłość brzuszna. Obwód talii wskazujący na zwiększone ryzyko powikłań metabolicznych stwierdzono u 44,1% mężczyzn i 67,5% kobiet. 25 Dane pochodzą z badania przeprowadzonego w latach 2019—2020 w ramach projektu EU Menu Lot 2 realizowanego we współpracy z EFSA dotyczącymi m.in. osób starszych (w wieku ≥65 lat). Dane przekazane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Instytut Badawczy. 82.1 17.9 78.3 21.7 0 50 100 TakNie KobietyMężczyźni 82,0 18,0 78,0 22,0 0,0 50,0 100,0 TakNie MiastoWieś 26 Opublikowane w 2021 r. wyniki kompleksowego badania stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem o akronimie POLSENIOR2 przeprowadzonego przez Gdański Uniwersytet Medyczne wykazało, że według skali MNA-SF w populacji w wieku 60 lat i więcej niedożywienie występowało u 3,2% badanych osób a stan ryzyka niedożywieniem stwierdzono u 23,6% osób. Zaobserwowano przy tym, że sytuacja była bardziej niekorzystna wśród kobiet niż mężczyzn - omawiane odsetki wynosiły odpowiednio u kobiet i mężczyzn 3,6% vs 2,6% i 25,6% vs 20,6%. Zły stan odżywienia, odwodnienie organizmu, dieta niedostosowana do chorób przewlekłych tj. cukrzyca czy choroba niedokrwienna serca jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka upadków. Ponad 75% ofiar śmiertelnych upadków w Polsce stanowią osoby powyżej 65 roku życia. Z powodu starzenia się społeczeństwa od 2006 r. można zaobserwować trwały istotny statystycznie trend wzrostowy jeśli chodzi o współczynniki umieralności z powodu upadków. Obecnie upadki stanowią najważniejszą przyczynę zgonów z powodu wszystkich wypadków w polskim społeczeństwie. Stan opieki zdrowotnej dedykowanej osobom starszym w 2023 r. Osoby starsze należą do grupy pacjentów, która ze względu na częste występowanie kilku chorób przewlekłych jednocześnie, wymaga w wielu przypadkach świadczeń opieki zdrowotnej z różnych zakresów. Niezwykle istotne jest zapewnienie tym osobom dostępu do kompleksowej i skoordynowanej opieki, która odpowiadałaby na ich potrzeby, kładąc nacisk na działania zapobiegawcze. I.ŚWIADCZENIA UDZIELANE OSOBOM STARSZYM Podstawowa opieka zdrowotna Realizacja świadczeń w ramach POZ dla osób 60+ odbywa się na zasadach ogólnych, zgodnie z wykazem świadczeń określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1427). W podstawowej opiece zdrowotnej lekarze udzielili osobom starszym ponad 63,4 mln porad, co stanowiło 35,0% ogółu porad w tym zakresie. Świadczenia udzielane osobom powyżej 60. r.ż. finansowane są w POZ na podstawie rocznej stawki kapitacyjnej, która obecnie wynosi odpowiednio, dla: lekarza POZ - 215,28 zł;  pielęgniarki POZ - 52,68 zł;  położnej POZ - 34,92 zł oraz na podstawie jednostek rozliczeniowych (porady, wizyty, świadczenia, ryczałtu). Wartości stawek kapitacyjnych oraz jednostek rozliczeniowych określone są w załączniku nr 1 do zarządzenia Nr 79/2022/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 czerwca 2022 r. w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna z późn. zm. Stawka kapitacyjna korygowana jest z zastosowaniem współczynnika, który wynosi w przypadku: lekarza POZ: 2,7 – wobec osób w wieku od 66. do 75. roku życia; 3,1 – wobec osób w wieku powyżej 75. roku życia; 3,1 – wobec podopiecznego domu pomocy społecznej, zwanego dalej \"DPS\", lub placówki socjalizacyjnej, interwencyjnej lub resocjalizacyjnej,  pielęgniarki POZ: 2,0 – wobec osób w wieku powyżej 65. roku życia. W związku z powyższym, roczna wysokość stawki kapitacyjnej wynosi odpowiednio, w przypadku: 27 1)lekarza POZ: 581,26 zł – wobec osób w wieku od 66. do 75. roku życia; 667,37 zł – wobec osób w wieku powyżej 75 roku życia; 667,37 zł - wobec podopiecznego domu pomocy społecznej lub placówki socjalizacyjnej, interwencyjnej lub resocjalizacyjnej, 2)w przypadku pielęgniarki POZ: 105,36 - wobec osób w wieku powyżej 65. roku życia. Tabela 9 Dane dotyczące liczby pacjentów w wieku 65+, którym udzielono świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w latach 2022-2023 Liczba pacjentów 65+ w podstawowej opiece zdrowotnej Rok MężczyźniKobiety 20222 470 2563 907 716 20232 562 1214 005 536 Źródło: dane z NFZ Ambulatoryjna opieka specjalistyczna Świadczenia z zakresu geriatrii realizowane są również w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). Tabela 10 Liczba i wartość porad ambulatoryjnych w zakresie geriatrii udzielonych w 2023 r. osobom po 60 r. ż. Nazwa zakresu świadczeń Liczba świadczeniodawców Liczba świadczeń Liczba pacjentów po 60 r.ż. Wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych Świadczenia AOS w zakresie geriatrii 10976 50829 2178 857 482 zł Źródło: Dane NFZ W 2023 r. umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie poradni geriatrycznej podpisało109 świadczeniodawców. Udzielono ponad 76,5 tys. porad geriatrycznych o łącznej wartości ponad 8,8 mln zł. Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia 26 w 2023 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 108,7 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. W opiece specjalistycznej lekarze udzielili osobom starszym 39,7 mln porad lekarskich, tj. 30,3% wszystkich porad specjalistycznych. Lekarze dentyści udzielili osobom starszym 5,6 mln porad stomatologicznych, co stanowiło 16,1% wszystkich udzielonych przez nich porad. Przeciętna liczba porad lekarskich udzielonych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Polsce w 2023 r. wyniosła 9,2 porady, podczas gdy w przypadku osób w wieku 65 lat i więcej wskaźnik ten wyniósł 14,6 porady. W przypadku porad stomatologicznych wskaźnik ten w grupie starszych pacjentów był nieco niższy niż dla całej populacji (0,8 w porównaniu do 0,9 dla całej populacji). Opieka geriatryczna Geriatria to specjalistyczna dziedzina medycyny, która zajmuje się zdrowiem i chorobami oraz opieką i pomocą osobom w podeszłym wieku 27 . Geriatria, poprzez działania profilaktyczne, jest w stanie zapobiegać przedwczesnej niesprawności osób starszych lub ją ograniczać, a poprzez całościową ocenę proponować najbardziej efektywne i ekonomicznie uzasadnione postępowanie w specyficznych chorobach oraz szczególnych problemach 26 Dane przekazane przez GUS. 27 Zgodnie z definicją ustaloną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), 2004 28 podeszłego wieku. Jednocześnie, nie każda osoba po 60 roku życia wymaga specjalistycznej opieki geriatrycznej. Pacjent geriatryczny 28 to osoba z typową wielochorobowością w wieku podeszłym (najczęściej mająca ponad 70 lat) lub każda osoba w wieku 80 lat i więcej ze względu na związane z wiekiem zwiększone ryzyko wystąpienia złożonych patologii w wyniku m.in. znacznego ryzyka wystąpienia powikłań i poszczególnych zespołów chorobowych i tzw. „efektu domino\", wysokiego ryzyka chronicyzacji chorób ostrych i znacznego ryzyka utraty autonomii w wyniku utraty sprawności funkcjonalnej. Narodowy Fundusz Zdrowia, w odniesieniu do umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju leczenie szpitalne, finansuje świadczenia w oparciu o rozporządzenie 29 . Opieka geriatryczna sprawowana jest m.in. na oddziałach geriatrycznych, które realizują całościową, całodobową opiekę medyczną nad chorymi w wieku starszym. W przedmiotowych oddziałach hospitalizowani są pacjenci w ostrych stanach chorobowych, z chorobami przewlekłymi bądź też w celach diagnostycznych. Finansowanie świadczeń w leczeniu szpitalnym w ramach oddziałów, odbywa się na podstawie Jednorodnych Grup Pacjentów (JGP), za całą hospitalizację, tj. od dnia przyjęcia do dnia wypisu lub zgonu chorego. System JGP polega na zakwalifikowaniu zakończonej hospitalizacji do jednej z grup, wyodrębnionych według kryterium spójności postępowania medycznego, porównywalnego stopnia zużycia zasobów, standaryzowanego czasu pobytu i innych uznanych parametrów. Tabela 11 Dane dotyczące świadczeń z zakresu geriatria – hospitalizacja za 2023 r. Nazwa zakresu świadczeń Liczba pacjentów 60+ Wartość rozliczonych świadczeń dla osób 60+ Liczba świadczeniodawców Geriatria - hospitalizacja31 412290 664 548,18 zł71 Źródło: Dane NFZ W 2023 r. na oddziałach geriatrycznych znajdowało się 1316 łóżek 30 . W ramach leczenia szpitalnego świadczeniodawca udzielający świadczeń w trybie hospitalizacji i hospitalizacji planowej (z wyjątkiem oddziałów szpitalnych o profilu pediatrycznym, neonatologicznym oraz położniczo-ginekologicznym) jest zobowiązany do opracowania i wdrożenia procedury oceny geriatrycznej pacjenta. W ramach tej oceny świadczeniodawca ma obowiązek: udokumentowania kwalifikacji do świadczenia na podstawie skali VES-13, stanowiącej załącznik nr 11a do zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne oraz leczenie szpitalne – świadczenia wysokospecjalistyczne (obecnie obowiązujące zarządzenie nr 1/2022/DSOZ z dnia 3 stycznia 2022 r. z późn. zm.); udokumentowania przeprowadzenia oceny geriatrycznej przez lekarza geriatrę lub konsultacyjny zespół geriatryczny (dotyczy świadczeniodawców realizujących świadczenia, którzy nie dysponują oddziałem geriatrycznym ani poradnią geriatryczną); prowadzenia dokumentacji dodatkowej — Karty całościowej oceny geriatrycznej, której wzór określony jest w załączniku nr 11b do ww. zarządzenia. Kartę oceny geriatrycznej dołącza się do historii choroby. 28 zgodnie z definicją ustaloną przez Sekcję Geriatryczną Europejskiego Towarzystwa Lekarskiego, 29 Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 870 z późn. zm.). 30 Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą, dane przekazane przez Centrum e-Zdrowia 29 Tabela 12 Liczba pacjentów i wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych w zakresie świadczenia: Całościowa ocena geriatryczna Nazwa produktu rozliczeniowego Rok realizacji Liczba pacjentów Wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych Całościowa ocena geriatryczna202317 1114 676 018 zł Źródło: Dane NFZ Świadczenie „Całościowa opieka geriatryczna” rozliczono w 2023 r. dla ponad 17 tys. pacjentów, a wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych wyniosła niemal 4,7 mln zł. Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o szczególnej opiece geriatrycznej W dniu 17 sierpnia 2023 r. została podpisana ustawa 31 - większość przepisów tej regulacji weszło w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Głównym celem zmian systemowych wprowadzanych ww. ustawą jest zapewnienie opieki geriatrycznej osobom starszym i sprzyjanie zdrowemu starzeniu się, zapobieganie postępowi chorób przewlekłych i wystąpieniu lub pogłębianiu się niepełnosprawności, m.in. poprzez zapewnienie działań profilaktycznych i promocji zdrowia dostosowanych do potrzeb osób starszych, w tym mających na celu zapobieganie niepełnosprawności i niesamodzielności tych osób. Jednakże, ze względu na liczne uwagi dotyczące jej zapisów oraz zgłaszane trudności związane z wdrażaniem przedmiotowego aktu, podjęto decyzję o rozpoczęciu działań zmierzających do weryfikacji ustawy w celu jej nowelizacji. Niezbędne jest m.in. przeprowadzenie dodatkowej analizy rozwiązań zaproponowanych w ustawie i harmonogramu przyjętych działań w konsultacji z ekspertami i głównymi interesariuszami całego procesu. Przedmiotowe zadanie zdecydowano się powierzyć Zespołowi do spraw organizacji profilaktyki i opieki zdrowotnej dla osób starszych, powołanemu zarządzeniem ministra właściwego do spraw zdrowia 32 . Opieka długoterminowa Opieka długoterminowa w ramach systemu ochrony zdrowia dedykowana jest osobom przewlekle chorym, których stan zdrowia nie wymaga leczenia w warunkach oddziału szpitalnego, natomiast powoduje występowanie poważnych deficytów w samoopiece i samopielęgnacji, uniemożliwiając niezależne, samodzielne funkcjonowanie. 33 Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w ramach opieki długoterminowej są udzielane w warunkach: stacjonarnych – w zakładach opiekuńczo-leczniczych (ZOL) i zakładach pielęgnacyjno- opiekuńczych (ZPO); domowych – pielęgniarska opieka długoterminowa i zespół długoterminowej opieki domowej. 34 W ramach opieki stacjonarnej w 2023 r. funkcjonowało: 466 zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych/opiekuńczo leczniczych, 59 zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie/ opiekuńczo leczniczych dla pacjentów wentylowanych mechanicznie. Tabela 13 Dane dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w 2023 r. Nazwa rodzaju świadczeń Liczba pacjentów 60+ Krotność rozliczonych świadczeń Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Liczba świadczeniodawców Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze 107 21124 800 8993 086 536 585,16 zł1 455 Źródło: Dane NFZ 31 o szczególnej opiece geriatrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1831, z 2024 r. poz. 834). 32 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw organizacji profilaktyki i opieki zdrowotnej dla osób starszych (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 41). 33 Wykaz i warunki realizacji świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń opieki długoterminowej zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (Dz.U. z 2024 r. poz. 253). 34 Zgodnie z § 4 ust. 1 i § 6 ww. rozporządzenia. 30 W 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano: 9,41 mln wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty (opieka domowa), 3,04 mln porad lekarskich (z czego 2,88 mln w opiece stacjonarnej i 0,16 mln w opiece domowej), 25,65 mln osobodni 35 (z czego 8,94 mln w opiece stacjonarnej i 16,71 mln w opiece domowej). Reforma D1.2 Zwiększenie efektywności, dostępności i jakości świadczeń opieki długoterminowej podmiotów leczniczych na poziomie powiatowym W latach 2022—2023 Ministerstwo Zdrowia realizowało dwa kamienie milowe (D1L oraz D2L) w ramach reformy D1.2: Zwiększenie efektywności, dostępności i jakości usług opieki długoterminowej świadczeniodawców opieki zdrowotnej na poziomie powiatowym Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Celem tej reformy jest wspieranie przekształcenia szpitali powiatowych w jednostki lub ośrodki opieki długoterminowej i geriatrycznej. 30 czerwca 2022 r. w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Zdrowia opublikowano raport pn. „Kompleksowy przegląd możliwości tworzenia w szpitalach powiatowych ośrodków opieki długoterminowej oraz oddziałów geriatrycznych w Polsce” (D1L). W dokumencie zidentyfikowano te obszary funkcjonowania placówek ochrony zdrowia, które pozwalają na przekształcenie istniejących zasobów w ośrodki opieki długoterminowej lub oddziały geriatryczne. Dokument pn. “Zakres wsparcia zmian struktury organizacyjnej szpitali powiatowych w zakresie opieki długoterminowej lub geriatrycznej na poziomie lokalnym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej” (D2L) został opublikowany w dniu 14 lipca 2023 r. Przedstawia on podstawowe informacje dotyczące sposobu wsparcia zmian struktury organizacyjnej szpitali powiatowych. W oparciu o akty prawne/dokumenty wytworzone w ramach kamienia milowego D2L, opracowany zostanie wykaz szpitali powiatowych wybranych do uzyskania dodatkowego wsparcia na utworzenie łóżek opieki długoterminowej lub geriatrycznej (kamień milowy D3L). Reforma A4.6. Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej W 2023 r. trwały prace nad opracowaniem przeglądu systemu opieki długoterminowej w Polsce. Działanie to było realizowane przez Bank Światowy we współpracy z Ministrem Zdrowia, Ministrem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, przy koordynacyjnym wsparciu Ministra Funduszu i Polityki Regionalnej, a od 2024 r. również Ministra do spraw Polityki Senioralnej. Przegląd opracowany przez Bank Światowy jest wypełnieniem kamienia milowego A69G. Raport został opublikowany na stronie Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w dniu 28 czerwca 2024 r. Reforma realizowana jest w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Sformułowane w raporcie rekomendacje mają stanowić punkt wyjścia do przeprowadzenia reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, obejmującej zmianę odpowiednich aktów prawnych wdrażających priorytety reformy opieki długoterminowej zidentyfikowane w ww. przeglądzie strategicznym (kamień milowy A70G). Opieka paliatywna i hospicyjna Opieka paliatywna i hospicyjna to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe pacjentów chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, a także łagodzenie cierpień psychicznych, 35 Liczba osobodni została wyrażona jako różnica pomiędzy datą wypisu i datą przyjęcia (z wyjątkiem sytuacji, w której wypis nastąpił w dniu przyjęcia — wtedy liczba osobodni przyjmuje wartość równą 1). Pobyt pacjenta na przepustce został uznany jako 50% osobodnia, a pobyt pacjenta w szpitalu jako 15% osobodnia. 31 duchowych i socjalnych. Świadczenia gwarantowane w opiece paliatywno-hospicyjnej przysługują świadczeniobiorcom chorującym na nieuleczalne, postępujące, ograniczające życie choroby nowotworowe i nienowotworowe 36 . Świadczenia gwarantowane w ramach opieki paliatywnej i hospicyjnej są udzielane w warunkach: stacjonarnych –w oddziałach medycyny paliatywnej/hospicjum stacjonarnym; ambulatoryjnych – w poradni medycyny paliatywnej; domowych – w ramach hospicjum domowego przez zespół medycyny paliatywnej. Zgodnie z danymi z Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą 37 , w zakresie opieki paliatywnej i hospicyjnej funkcjonowało: 151 hospicjów stacjonarnych 38 , z liczbą łóżek wynoszącą 3 574; 823 hospicjów domowych 39 ; 12 dziennych ośrodków opieki paliatywnej lub hospicyjnej 40 , z liczbą miejsc dziennych równą 126. Powyższe dane przedstawiają liczbę komórek organizacyjnych, a nie liczbę podmiotów, ponieważ jeden podmiot może mieć kilka komórek. Tabela 14 Dane dotyczące świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej za 2023 r. Nazwa rodzaju świadczeńLiczba pacjentów 60+ Krotność rozliczonych świadczeń Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Liczba świadczeniodawców Opieka paliatywna i hospicyjna 89 5977 546 437,001 343 133 000,79 zł539 Źródło: Dane NFZ Rehabilitacja Świadczenia rehabilitacyjne w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego realizowane i finansowane są w oparciu o rozporządzenie 41 . W rodzaju rehabilitacja lecznicza nie wyodrębniono świadczeń dedykowanych wyłącznie osobom w wieku powyżej 60 lat. W związku z powyższym, świadczeniobiorcy, w zależności od aktualnego stanu zdrowia, korzystają na zasadach ogólnych z rehabilitacji udzielanej w warunkach: ambulatoryjnych, domowych,  ośrodka/oddziału dziennego, stacjonarnych. Świadczeniami z zakresu rehabilitacji leczniczej mogą być objęci pacjenci z bardzo szerokim zakresem zaburzeń i dysfunkcji (ortopedycznych, reumatologicznych, neurologicznych, onkologicznych itp.). W zależności od stanu zdrowia świadczeniobiorcy, lekarz kierujący, wystawiając skierowanie, decyduje w ramach jakiego zakresu prowadzona ma być rehabilitacja. 36 Zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 262). 37 Stan na dzień 31.12.2023 r. 38 kod resortowy komórki 2184. 39 kod resortowy komórki 2180. 40 kod resortowy komórki 2182. 41 Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. 2021, poz. 265, z późn. zm.) 32 Tabela 15 Dane dotyczące świadczeń z zakresu rehabilitacji leczniczej udzielonych osobom po 60 r.ż. Nazwa rodzaju świadczeńLiczba świadczeniodawców Liczba rozliczonych świadczeń 60+ Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Rehabilitacja lecznicza2 62099 082 3714 404 500 427,88 zł Źródło: Dane NFZ Tabela 16 Najczęściej występujące rozpoznania wśród pacjentów powyżej 60 r.ż., którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej. Nazwa rozpoznania głównegoLiczba pacjentów 60+ krotność rozliczonych produktów 60+ Wartość rozliczonych świadczeń 60+ Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa 285 94711 256 609238 897 418,25 zł Zwyrodnienia wielostawowe220 30510 214 890239 651 166,53 zł Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych /gonartroza/ 132 4676 679 058165 918 216,04 zł Zaburzenia korzeni nerwów rdzeniowych i splotów nerwowych 109 3184 314 58588 656 169,07 zł Inne spondylozy90 1682 662 099114 012 408,27 zł Inne choroby krążka międzykręgowego 87 3143 160 60866 623 745,27 zł Choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych /koksartroza/ 66 1304 752 675178 061 254,66 zł Bóle grzbietu63 3812 299 87545 956 641,75 zł Pierwotna obustronna gonartroza49 5221 514 899184 802 641,20 zł Uszkodzenia barku47 2781 823 0263 497 811,68 zł Źródło: Dane NFZ W 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu rehabilitacji, udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano: 898 tys. porad lekarskich, 3,41 mln wizyt fizjoterapeutycznych, 183 mln zabiegów fizjoterapeutycznych, 8,34 mln osobodni. Opieka psychiatryczna Realizacja świadczeń gwarantowanych psychiatrycznych, psychologicznych, psychoterapeutycznych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień odbywa się, co do zasady, na zasadach określonych przepisami rozporządzenia 42 . Osoby dorosłe, tj. powyżej 18 r.ż., mogą również skorzystać z powyższych świadczeń (z wyłączeniem leczenia uzależnień) zorganizowanych w formie pilotażowego programu w centrach zdrowia psychicznego. Rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu psychiatrii wyróżnia następujące zakresy świadczeń dedykowane grupie osób powyżej 60 r.ż.:  świadczenia stacjonarne — świadczenia psychogeriatryczne obejmujące diagnostykę i leczenie osób z zaburzeniami psychicznymi, w szczególności zaburzeniami procesów poznawczych, u osób powyżej 60 roku życia.  świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne obejmujące diagnostykę, leczenie i rehabilitację osób z zaburzeniami psychicznymi powyżej 60 roku życia. Tabela 17 Dane dotyczące świadczeń psychogeriatrycznych udzielanych osobom w wieku powyżej 60 r.ż. w 2023 r. 42 Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz.U. z 2019 r. poz. 1285) Nazwa zakresu świadczeńLiczba pacjentów w 2023 r. Wartość rozliczonych świadczeń w 2023 r. Świadczenia psychogeriatryczne 04.4712.021.025 683105 244 520,46zł Świadczenia dzienne psychiatryczne geriatryczne 1 46618 570 109,77 zł 33 Źródło: Dane NFZ II.KADRA UDZIELAJĄCA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH OSOBOM STARSZYM Lekarze Lekarze udzielający świadczeń osobom dorosłym w głównej mierze zapewniają wsparcie rosnącej liczbie osób starszych. Osoby w starszym wieku są bardzo niejednorodną grupą, zarówno pod względem fizycznym, psychicznym, jak i społecznym. Osoby starsze charakteryzują się odmiennymi potrzebami zdrowotnymi oraz wymagają zróżnicowanych świadczeń opieki zdrowotnej. Specjalistami w sposób szczególny predysponowanymi do sprawowania opieki nad pacjentami w wieku starszym, których problemy medyczne są najbardziej skomplikowane i którzy cechują się znacznym ryzykiem powstania lub nasilenia niesprawności, są geriatrzy. Według stanu na grudzień 2023 r. liczba lekarzy specjalistów geriatrii wykonujących zawód 43 wynosiła 565 (dla porównania w grudniu 2015 r. było 338 lekarzy) oraz 19 238 lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych – dodatkowych 2 463 lekarzy. Ministerstwo Zdrowia szczegółowo przeanalizowało wymienialność lekarzy specjalistów w poszczególnych latach. Jednym z głównych problemów dotyczących kadry medycznej w Polsce jest wiek znaczącej grupy pracowników medycznych (wielu z nich jest w wieku okołoemerytalnym). Z przedstawionych poniżej danych wynika, że w przypadku lekarzy specjalistów z zakresu geriatrii, medycyny paliatywnej, czy neurologii, poziom kształcenia nie powinien spowodować znacznych problemów z zastępowalnością odchodzących lekarzy. Problem z wymienialnością pokoleniową może dotknąć natomiast dziedzinę chorób wewnętrznych. Tabela 18 Wymienialność lekarzy wybranych specjalizacji do lat 2027—2028 44 DziedzinaLiczba lekarzy, którzy prawdopodobnie zasilą rynek pracy po ukończeniu szkolenia specjalizacyjnego (C) Maksymalny rok ukończenia szkolenia specjalizacyjnego (lekarzy, którzy są w trakcie specjalizacji wg bazy SMK (stan na kwiecień 2023 r.) Liczba lekarzy, którzy osiągną wiek emerytalny do maksymalnego roku ukończenia szkolenia specjalizacyjnego. (D) Zmiana w liczbie lekarzy, którzy wejdą na rynek pracy i osiągną wiek emerytalny (co nie oznacza, że odejdą z rynku pracy) do maksymalnego roku ukończenia szkolenia specjalizacyjnego (C-D) Choroby wewnętrzne 2 45720284 928-2 471 Geriatria982028980 Medycyna paliatywna 116202710115 Neurologia674202863935 Źródło: Opracowanie Departamentu Analiz i Strategii na podstawie danych CRL, NFZ, ZUS, SMK, Ministerstwa Zdrowia Pielęgniarki Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi sprawują również pielęgniarki i pielęgniarze z kwalifikacjami specjalistycznymi oraz przygotowani na poziomie ogólnym do sprawowania opieki 43 Zarejestrowanych w Centralnym Rejestrze Lekarzy i Lekarzy Dentystów prowadzonym przez Naczelną Radę Lekarską. 44 Opracowanie DAiS na podstawie danych CRL, NFZ, ZUS, SMK, Ministerstwa Zdrowia. 04.2704.020.02 34 nad pacjentem w różnym stanie zdrowia, którzy w toku kształcenia przeddyplomowego uzyskali kompetencje do sprawowania opieki specjalistycznej, w tym m.in. w zakresie: chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia,  pielęgniarstwa opieki długoterminowej, neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, opieki paliatywnej, podstaw rehabilitacji, zgodnie ze standardem kształcenia przygotowującym do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, który określa rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Sukcesywnie zwiększa się liczba zatrudnionych w systemie opieki zdrowotnej pielęgniarek i położnych. Zgodnie z danymi z Centralnego Rejestru Pielęgniarek i Położnych w 2023 r. było 269 168 pielęgniarek i położnych aktywnych zawodowo, w tym 239 257 pielęgniarek oraz 29 911 położne. Liczba pielęgniarek mających specjalizację lub kursy specjalizacyjne, zatrudnionych według podstawowego miejsca pracy, według stanu na dzień 31.12.2023 r., wynosiła w następujących dziedzinach 45 : geriatrii – 2 583; opieki długoterminowej – 6 434; opieki paliatywnej – 3 054. Opiekunowie medyczni Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r., w placówkach ochrony zdrowia – według podstawowego miejsca zatrudnienia – pracowało 13 477 opiekunów medycznych 46 . Wykres 27 Liczba opiekunów medycznych, pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa na koniec 2023 r. Źródło: Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-88 Sprawozdanie o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą wg stanu na dzień 31.12.2023 r. (bez podmiotów podległych MSWiA oraz MS) 45 Źródło danych — sprawozdanie MZ-89 o specjalistach pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą. 46 W oparciu o sprawozdanie (MZ-88) o pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą. 1293 1153 607 367 793 1258 1744 375 537 229 911 1872 241 507 953 637 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podlaskie Podkarpackie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie Opiekunowie medyczni (pracujący, dla których jednostka sprawozdawcza jest głównym miejscem pracy) 35 Wykres 28 Liczba opiekunów medycznych, którzy pracowali w opiece długoterminowej w podziale na województwa na dzień 31.12.2023 r. Źródło: Dane uzyskane z Centrum e-Zdrowia, MZ-29A za 2022 r. Sprawozdanie o działalności podmiotu wykonującego działalność leczniczą w zakresie długoterminowej opieki zdrowotnej wg stanu na dzień 31.12.2023 r. Mając na uwadze kwestie związane z zatrudnieniem opiekunów medycznych w opiece długoterminowej, należy wskazać, iż – zgodnie z danymi Centrum e-Zdrowia – 8 527 opiekunów medycznych realizowało świadczenia w opiece długoterminowej w 2023 r., w tym 2 457 w ramach umowy cywilnoprawnej. Dane te, w przypadku osób pracujących na stanowisku opiekuna w kilku podmiotach, mogą uwzględniać te osoby kilka razy. Jednocześnie z danych uzyskanych z Systemu Informacji Oświatowej (SIO) wynika, iż w roku szkolnym 2022/2023 w semestrze jesiennym 5 231 osób ukończyło szkolę policealną oraz zdało egzamin zawodowy, uzyskując kwalifikacje zawodowe do wykonywania zawodu opiekuna medycznego. W semestrze wiosennym było to 3 146 osób. III.ROZWÓJ KADR W OCHRONIE ZDROWIA Kształcenie Lekarzy Kształcenie na studiach przygotowujących do wykonywania zawodu lekarza musi uwzględniać szczególne rozwiązania przewidziane w przepisach rozporządzenia 47 , które zostało wydane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia 48 . Standardy te są zbiorem reguł i wymagań w zakresie kształcenia, dotyczących sposobu organizacji kształcenia, osób prowadzących to kształcenie, ogólnych i szczegółowych efektów uczenia się, a także sposobu weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się. Przeprocedowany został standard kształcenia dla lekarza i lekarza dentysty, który ma obowiązywać od roku akademickiego 2024/2025 tj. rozporządzenie 49 . W nowym standardzie kształcenia dla lekarza wskazano, że: w zakresie wiedzy absolwent zna i rozumie, m.in.: procesy zachodzące podczas starzenia się organizmu i zmiany w funkcjonowaniu narządów związane ze starzeniem; 47 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 755 oraz z 2022 r. poz. 157 i 1742) 48 na podstawie upoważnienia zawartego w art. 68 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.). 49 Ministra Edukacji i Nauki z dnia 29 września 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. poz. 2152). 932 547 535 259 516 732 1117 252 483 127 487 1191 215 293 460 381 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 36  wpływ stresu oksydacyjnego na komórki i jego znaczenie w patogenezie chorób oraz w procesach zachodzących podczas starzenia się organizmu; postawy społeczne wobec choroby, niepełnosprawności i starości oraz specyficzne oddziaływanie stereotypów, uprzedzeń i dyskryminacji;  psychospołeczne konsekwencje choroby dla rodziny pacjenta (rodzina z chorym dzieckiem, w tym nastoletnim, dorosłym i osobą starszą); przebieg i objawy procesu starzenia się organizmu oraz zasady całościowej oceny geriatrycznej i opieki interdyscyplinarnej w odniesieniu do osób starszych;  odrębności w objawach klinicznych, diagnostyce i terapii najczęstszych chorób występujących u osób starszych;  zagrożenia związane z hospitalizacją osób starszych; podstawowe zasady organizacji opieki nad osobą starszą i obciążenia opiekuna osoby starszej;  specyfikę zaburzeń psychicznych i ich leczenia u dzieci, w tym nastoletnich, oraz osób starszych; w zakresie umiejętności absolwent potrafi:  zebrać wywiad z dorosłym, w tym osobą starszą, wykorzystując umiejętności dotyczące treści, procesu i percepcji komunikowania się, z uwzględnieniem perspektywy biomedycznej i perspektywy pacjenta;  przeprowadzić pełne i ukierunkowane badanie fizykalne dorosłego dostosowane do określonej sytuacji klinicznej, w tym badanie geriatryczne. W 2023 r. przyznano 155 miejsc dla dziedziny geriatria na postępowanie kwalifikacyjne. Jest to liczba zwiększona w porównaniu do poprzednich lat – dla porównania w 2022 r. przyznano 70 miejsc. Jednocześnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy 50 oraz rozporządzenia 51 co roku, w wyniku rewaloryzacji wzrasta od 1 lipca wynagrodzenie lekarzy rezydentów odbywających specjalizację w dziedzinach priorytetowych, do których zalicza się geriatrię i choroby wewnętrzne. Od 1 lipca 2023 r. wynagrodzenie zasadnicze brutto lekarza odbywającego specjalizację w pierwszych dwóch latach zatrudnienia w trybie rezydentury z geriatrii lub chorób wewnętrznych wynosiło 8 308 zł. Po dwóch latach zatrudnienia w tym trybie dla rezydentów w dziedzinie geriatrii i chorób wewnętrznych wzrasta ono do 9 063 zł. Wynagrodzenia dla lekarzy dziedzin niepriorytetowych wynoszą analogicznie 7552 zł, a po dwóch latach – 7 779 zł. Nowelizacja ustawy 52 wprowadziła rozwiązanie, dzięki któremu lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w ramach rezydentury mogą otrzymać dodatkowo wynagrodzenie zasadnicze wyższe o 600 zł miesięcznie (w dziedzinie niepriorytetowej) lub wyższe o 700 zł miesięcznie (w dziedzinie priorytetowej). Aby otrzymać to wynagrodzenie lekarz musi zobowiązać się do przepracowania – w podmiocie leczniczym, finansowanym ze środków publicznych – łącznie 2 lata w ciągu kolejnych pięciu lat następujących po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego. Ponadto wprowadzono możliwość prowadzenia postępowania kwalifikacyjnego dla lekarzy i lekarzy dentystów na wolne miejsca specjalizacyjne w całym kraju, a nie jak było to możliwe wcześniej, tylko w obrębie jednego województwa. Przyznano możliwość wskazania w priorytetowej kolejności 15 wariantów wyborów obejmujących dziedzinę, tryb i miejsce odbywania szkolenia specjalizacyjnego. W przypadku pozostawania niewykorzystanych miejsc specjalizacyjnym w danym postępowaniu kwalifikacyjnym jest możliwość przeprowadzenia dodatkowego naboru tylko dla dziedzin priorytetowych, w tym dla geriatrii i chorób wewnętrznych. 50 z dnia 26 maja 2022 r. o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych (Dz. U. 2022 poz. 1352). 51 Ministra Zdrowia z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury (Dz. U. 2024 poz. 957). 52 z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2024 r. poz. 1287). 37 Obowiązujące przepisy umożliwiają także przystąpienie o rok wcześniej niż dotychczas do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego lekarzom, którzy ukończyli przedostatni rok szkolenia specjalizacyjnego. Należy jednak podkreślić, że kluczową rolę w kreowaniu kadry lekarzy specjalistów w dużej mierze odgrywają kierownicy podmiotów leczniczych, którzy posiadają niezależne narzędzia motywacyjne zachęcające lekarzy do podejmowania szkolenia specjalizacyjnego w danej dziedzinie medycyny zarówno w trybie rezydenckim, jak i pozarezydenckim. Zgodnie z danymi z Systemu Monitorowania Kształcenia (SMK): liczba lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie geriatria (aktywny EKS) wynosi 93; liczba lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie geriatria (papierowa karta specjalizacji) wynosi10; Powyższe dane dotyczą osób, które aktualnie odbywają specjalizację. Dodatkowo, w 2023 r. (w dwóch sesjach) opublikowano dla dziedziny geriatria 154 miejsca rezydencie i 254 pozarezydenckie. W ramach tych miejsc specjalizację rozpoczęło 26 osób. Kształcenie pielęgniarek i położnych W 2023 r. kontynuowane były prace nad zmianą standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodów pielęgniarki i położnej. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia 53 przygotował zmiany obszarów kompetencyjnych dla absolwentów studiów I i II stopnia kierunków pielęgniarstwo położnictwo, mające na celu upraktycznienie kształcenia tak, aby było dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy. Projekt standardów został przekazany, zgodnie z właściwością, do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, celem procedowania legislacyjnego. Poniższe tabele prezentują dane dotyczące liczby pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi. Liczba pielęgniarek, które rozpoczęły w 2023 r. specjalizację w dziedzinie:  pielęgniarstwo geriatryczne — 109 osób;  pielęgniarstwo opieki długoterminowej — 166 osób;  pielęgniarstwo opieki paliatywnej — 183 osoby. Tabela 19 Liczba pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Dziedzina specjalizacjiLiczba pielęgniarek, które uzyskały tytuł specjalisty w 2023 r. Liczba pielęgniarek ze specjalizacją — (stan na dzień 31.12.2023 r.) Pielęgniarstwo zachowawcze/internistyczne 2 89417 791 Pielęgniarstwo opieki długoterminowej/przewlekle chorych i niepełnosprawnych 2103 873 Pielęgniarstwo opieki paliatywnej2873 074 Pielęgniarstwo rodzinne dla pielęgniarek 8804 786 Pielęgniarstwo geriatryczne1433 251 Pielęgniarstwo chirurgiczne2 62216 396 Pielęgniarstwo diabetologiczne -432 Pielęgniarstwo kardiologiczne -2 423 53 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw opracowania zmian w standardach kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 47). 38 Pielęgniarstwo neurologiczne -514 Ogółem7 03652 540 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych Liczba pielęgniarek, które zostały zakwalifikowane w 2023 r. na kurs kwalifikacyjny w dziedzinie:  pielęgniarstwo geriatryczne - 55 osób  pielęgniarstwo opieki długoterminowej - 184 osoby  pielęgniarstwo opieki paliatywnej - 42 osoby podstawy opieki paliatywnej - 317 osób. Tabela 20 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Dziedzina kursu kwalifikacyjnego Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa w 2023 r. Liczba kadr pielęgniarskich (stan na dzień 31.12.2023 r.) Pielęgniarstwo rodzinne dla pielęgniarek 35340 507 Pielęgniarstwo opieki długoterminowej/ przewlekle chorych i niepełnosprawnych 14119 270 Pielęgniarstwo opieki paliatywnej405 317 Pielęgniarstwo zachowawcze/internistyczne 534 017 Pielęgniarstwo geriatryczne841 811 Pielęgniarstwo diabetologiczne32236 Pielęgniarstwo chirurgiczne 1014 476 Pielęgniarstwo kardiologiczne 2342 744 Pielęgniarstwo anestezjologiczne i intensywnej opieki 68625 411 Pielęgniarstwo neurologiczne274584 Pielęgniarstwo psychiatryczne2115 009 Ogółem2 209109 382 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych Tabela 21 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy specjalistyczne w wybranych zakresach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) Zakres kursu specjalistycznego Liczba pielęgniarek (stan na dzień 31.12.2023 r.) Kompleksowa pielęgniarska opieka nad pacjentem z najczęstszymi schorzeniami wieku podeszłego 12 876 Podstawy opieki paliatywnej /podstawy terapii objawowej w opiece paliatywnej 7 998 Opieka geriatryczna4 065 Pielęgnowanie pacjenta dorosłego wentylowanego mechanicznie4 543 Terapia bólu przewlekłego u dorosłych4 862 Terapia bólu ostrego u dorosłych4 538 Leczenie ran dla pielęgniarek36 559 Opieka nad osobami z cukrzycą stosującymi terapię ciągłego podskórnego wlewu insuliny CPWI 185 Edukator w chorobach układu krążenia1 797 Opieka nad pacjentem w trakcie choroby Covid-19 oraz po jej przebyciu 266 Opieka nad pacjentem z chorobami układu oddechowego799 Ogółem78 488 Źródło: dane Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych 39 Dofinansowanie szkoleń specjalizacyjnych dla pielęgniarek i położnych z budżetu państwa W trosce o wysoką jakość świadczeń udzielanych w ramach opieki nad osobami starszymi i niesamodzielnymi, pielęgniarki mogą podnosić swoje kwalifikacje zawodowe uczestnicząc w różnych formach kształcenia podyplomowego, których celem jest uzyskanie specjalistycznej wiedzy i umiejętności do udzielania określonych świadczeń zdrowotnych lub doskonalenia posiadanych umiejętności zawodowych w określonej dziedzinie pielęgniarstwa. Jednym z tych szkoleń, które jest dofinasowane przez Ministra Zdrowia jest szkolenie specjalizacyjne. Mając na uwadze wsparcie rozwoju zawodowego absolwentów kierunków pielęgniarstwo i położnictwo w ramach kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych, Minister Zdrowia corocznie dofinansowuje szkolenia specjalizacyjne dla tych grup zawodowych, w ramach posiadanych środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Zgodnie z Obwieszczeniem 54 , minimalna liczba miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych rozpoczynających specjalizację w 2023 r. wynosiła 2 525, maksymalna kwota dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego wynosiła 3 950 zł, natomiast maksymalna kwota przeznaczona na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. wynosiła 10 000 000 zł. Kształcenie fizjoterapeutów Fizjoterapia stanowi niezwykle istotną część systemu usług opieki zdrowotnej oraz procesu rehabilitacyjnego. Pełni ona szczególną rolę w utrzymaniu sprawności ruchowej osób starszych. Rehabilitacja włączona na odpowiednim etapie może wpłynąć na poprawę funkcjonowania oraz wydłużenie okresu sprawności seniorów. Zabiegi z zakresu fizjoterapii w tej grupie wiekowej są również istotnie z punktu widzenia ograniczenia występowania dolegliwości bólowych, upadków oraz urazów. Fizjoterapeuci są członkami szerokiego interdyscyplinarnego zespołu leczniczego. Zarządzeniem Ministra Zdrowia 55 został powołany Zespół do spraw ewaluacji standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Zespół ekspertów przygotował zmianę standardów kształcenia do wykonywania zawodu fizjoterapeuty, które w sierpniu 2023 r. zostały przekazane do Ministerstwa Edukacji i Nauki celem dalszego procedowania. Kształcenie opiekunów medycznych Zgodnie z ustawą 56 w ramach ustawicznego rozwoju zawodowego , przewiduje się prowadzenie kursów kwalifikacyjnych, mających na celu uzyskanie przez osobę wykonującą dany zawód medyczny dodatkowej wiedzy i umiejętności zawodowych niezbędnych do wykonywania określonych czynności zawodowych. Do kształcenia w ramach kursu kwalifikacyjnego będzie mogła przystąpić osoba uprawniona do wykonywania zawodu medycznego, która posiada co najmniej 3-letni staż pracy w zawodzie medycznym, dla którego jest prowadzony kurs kwalifikacyjny. Kursy te będą realizowane przez uczelnie, które prowadzą kształcenie na studiach umożliwiających uzyskanie wykształcenia niezbędnego do wykonywania danego zawodu medycznego oraz Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (CMKP) w oparciu o program opracowany przez zespół ekspertów powołanych przez dyrektora CMKP i zatwierdzony przez ministra właściwego do spraw zdrowia. Ponadto, w ramach projektu „Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno – demograficzne kraju”, dofinansowanego ze środków Programu Operacyjnego Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), planowana jest 54 z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie minimalnej liczby miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych, maksymalnej kwoty dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego oraz maksymalnej kwoty przeznaczonej na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. (Dz. Urz. Min. Zdr. z 2022 r. poz. 129), 55 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 lipca 2022 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw ewaluacji standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 80). 56 z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. poz. 1972). 40 realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych, uzupełniającego w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Umożliwi to uzupełnienie wiedzy i umiejętności osobom, które uzyskały kwalifikacje opiekuna medycznego przed wdrożeniem zmienionej podstawy programowej kształcenia w tym zawodzie – do poziomu umożliwiającego wykonywanie wybranych czynności, takich jak m.in. czynności z zakresu pobierania krwi żylnej i włośniczkowej oraz innych materiałów do badań laboratoryjnych czy podawanie leków różnymi drogami. 1.5 Dostępne formy aktywności Korzystanie z Internetu W Polsce w 2023 r. z Internetu (w ciągu ostatnich 3 miesięcy poprzedzających badanie) korzystało około 62% osób w wieku 60—74 lata, wobec 61,1% w roku poprzednim 57 . Kilka razy dziennie z Internetu korzystało 27,9% osób z tej grupy wieku, raz dziennie lub prawie codziennie—19,7%, a przynajmniej raz w tygodniu, ale nie każdego dnia—11,6%. Rzadziej niż raz w tygodniu z Internetem łączyło się 2,6% osób w wieku 60—74 lata. Jednocześnie, korzystanie z Internetu lub dostęp do Internetu nie jest równoznaczny z brakiem wykluczenia cyfrowego seniorów. Tylko posiadanie umiejętności cyfrowych przynajmniej na podstawowym poziomie jest gwarancją braku takiego wykluczenia i możliwość pełnego korzystania z zasobów i możliwości jakie oferuje Internet. Zgodnie z danymi GUS z 2023 r. natomiast jedynie 15,4% seniorów w wieku 60—74 lata posiadało minimum podstawowe kompetencje cyfrowe. Wykres 29 Częstotliwość korzystania z Internetu przez osoby w wieku 60 —74 lata w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS Kobiety częściej niż mężczyźni są użytkownikami sieci Internet. W 2023 r. 63,8% kobiet i 59,4% mężczyzn w analizowanej grupie wieku korzystało z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Wykres 30 Osoby w wieku 60 —74 lata korzystające z Internetu w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie \"Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w gospodarstwach domowych\", GUS 57 Korzystających w ogóle z Internetu było 70,7% w tej grupie wiekowej. 61.9 27.9 19.7 11.6 2.6 59.4 27.6 19 9.8 3 63.8 28.2 20.3 13 2.4 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy kilka razy dziennie raz dziennie lub prawie codziennie przynajmniej raz w tygodniu, ale nie kadego dnia rzadziej niż raz w tygodniu osoby w wieku 60-74 lataMężczyźniKobiety 71.9 63.8 3.1 5 28.1 69.2 59.4 3.2 6.7 30.8 0 20 40 60 80 Osoby korzystające z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy od 3 miesięcy do 12 miesięcy temu ponad rok temu Osoby nigdy nie korzystające z Internetu KobietyMężczyźni 41 Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej Na podstawie wyników badania „Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej” 58 można stwierdzić, że w okresie objętym badaniem (od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r.) 28,8% członków gospodarstw domowych w wieku 60 lat i więcej oceniło swoją sprawność fizyczną jako bardzo dobrą lub dobrą, w tym jako bardzo dobrą jedynie—1,4%. Odsetek osób starszych określających swoją kondycję jako złą wyniósł 18,0%, a bardzo złą—3,0%. Co drugi senior ocenił ją jako średnią. Ocena kondycji fizycznej w dużym stopniu zależy od płci. Generalnie to kobiety znacznie gorzej niż mężczyźni oceniają swoją sprawność fizyczną. W 2021 r. odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej, które oceniły swoją sprawność jako bardzo dobrą lub dobrą był blisko o 6 p. proc mniej niższy niż w przypadku mężczyzn. Kobiet określających swoją kondycję fizyczną jako złą lub bardzo złą było 21,7%, a mężczyzn z taką oceną—o 1,5 p. proc. mniej. W okresie od 1.10.2020 r. do 30.09.2021 r. w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej uczestniczyło 18,3% osób w wieku 60 lat i więcej. Wśród mężczyzn w tym wieku odsetek uczestników zajęć sporto- wych i rekreacji ruchowej wyniósł 19,3%, podczas gdy w grupie kobiet był nieco niższy i ukształtował się na poziomie 17,6%. Wykres 31 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie \"Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Wykres 32 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) Źródło: Badanie \"Uczestnictwo w sporcie i rekreacji ruchowej\" 2021, GUS Najpopularniejszą aktywnością sportową wśród osób w wieku 60 lat i więcej była jazda na rowerze. W 2021 r. wskazała ją połowa uczestników zajęć sportowych lub rekreacji ruchowej w tym wieku. Popularne wśród seniorów były również ogólnorozwojowe zajęcia ruchowe poprawiające kondycję fizyczną (m.in. spacery rekreacyjne, skakanie na skakance, ćwiczenia na rowerze stacjonarnym, 58 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 17.6 kobiety w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczące w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej odsetek kobiet w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie kobiet w tym wieku Kobiety 19.3 mężczyźni w wieku 60 lat i więcej nieuczestniczący w zajęciach sportowych i rekracji ruchowej odsetek mężczyzn w wieku 60 lat i więcej uczestniczących w zajęciach sportowych i rekreacji ruchowej w ogólnej liczbie mężczyzn w tym wieku Mężczyźni 42 trenażerze), które w 2021 r. wykonywało około 40% osób starszych. Dużą popularnością w gronie osób starszych cieszył się również jogging i nordic walking, a także pływanie. Uczestnictwo osób starszych w podróżach W 2023 r. wśród mieszkańców Polski w wieku 15 lat i więcej, odsetek osób w wieku 60 lat lub więcej, które uczestniczyły w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej 1 noclegiem w celu prywatnym (wypoczynek, rekreacja i wakacje, odwiedziny u krewnych lub znajomych, zdrowotny, religijny, pielgrzymka, edukacyjny, zakupy) — wyniósł 12,1% tj. o 0,8 p. proc więcej w stosunku do roku poprzedniego. Mieszkańcy miast w wieku 60 lat lub więcej uczestniczący w podróżach (krajowych i/lub zagranicznych), z co najmniej jednym noclegiem w celu prywatnym stanowili w 2023 r. 9,5% ogółu ludności w wieku 15 lat lub więcej, a mieszkańcy wsi w wieku senioralnym – 2,5%. Aktywność edukacyjna Oferty edukacyjne dla osób starszych w ramach edukacji formalnej i innej niż formalna (pozaformalnej) Osoby starsze mogą uczestniczyć w edukacji formalnej lub innej niż formalna (pozaformalnej). Edukacja formalna obejmuje kształcenie w instytucjach systemu oświaty i systemu szkolnictwa wyższego w ramach programów prowadzących do uzyskania kwalifikacji pełnych, kwalifikacji nadawanych po ukończeniu studiów podyplomowych lub kwalifikacji w zawodzie. Edukacja pozaformalna jest organizowana instytucjonalnie, ale poza programami kształcenia w oświacie i szkolnictwie wyższym i zwykle nie prowadzi do uzyskania ww. kwalifikacji. Znaczna część ofert edukacji pozaformalnej jest organizowana poza szkołami i uczelniami. W odniesieniu do seniorów aktywnych zawodowo mogą one być organizowane w przedsiębiorstwach, instytucjach rynku pracy i rozwoju przedsiębiorczości. W odniesieniu do pozostałych seniorów organizatorami mogą być instytucje publiczne i organizacje społeczne wspierające ochronę zdrowia, kulturę, aktywność obywatelską, sport, turystykę, rozwój technologii i infrastruktury, ochronę środowiska, bezpieczeństwo publiczne, rodzinę itp. Oferty tego rodzaju mogą być również organizowane w szkołach i uczelniach, jednak poza ich oficjalnymi programami kształcenia. Ministerstwo Edukacji Narodowej odpowiada za edukację formalną. Ponadto, wspiera wybrane inicjatywy w obszarze edukacji pozaformalnej, a w ramach koordynacji polityki na rzecz uczenia się przez całe życie gromadzi informacje o tej edukacji. Informacje te pochodzą z różnych resortów, GUS i instytucji badawczych. Osoby starsze korzystające z ofert edukacji formalnej w systemie oświaty, tj. z kształcenia ustawicznego Kształcenie ustawiczne jest zdefiniowane i uregulowane w ustawie 59 . Edukacja osób starszych nie ma statusu odrębnego zadania. Osoby dorosłe, w tym także osoby starsze, mogą uczestniczyć w kształceniu ustawicznym zdefiniowanym w tej ustawie. Kształcenie ustawiczne według tej ustawy obejmuje szkoły ogólnokształcące dla dorosłych, szkoły kształcące w zawodach (szkoły policealne i branżowe szkoły II stopnia) oraz formy pozaszkolne. Formy pozaszkolne są bardziej elastycznie organizowane niż kształcenie w szkołach, dlatego mogą być bardziej atrakcyjne dla osóbstarszych. Katalog form pozaszkolnych dla dorosłych obejmuje cztery rodzaje: (1) kwalifikacyjny kurs zawodowy (KKZ); (2) kurs umiejętności zawodowych; (3) kurs kompetencji ogólnych oparty na wybranym fragmencie podstawy programowej kształcenia ogólnego; (4) inne kursy umożliwiające uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych, w których program nauczania nie odnosi się do podstawy programowej kształcenia ogólnego lub kształcenia w zawodach. Mimo że w kształceniu ustawicznym mogą uczestniczyć dorośli w każdym wieku, w tym osoby starsze, to ukierunkowanie tego kształcenia głównie na wzrost poziomu wykształcenia i nabywanie kwalifikacji 59 z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (z późn.zm.). 43 w zawodach powoduje, że tego typu edukacja cieszy się większym zainteresowaniem młodszych osób dorosłych, co dotyczy zwłaszcza szkół dla dorosłych. Kształcenie ustawiczne prowadzone w instytucjach systemu oświaty podlega monitorowaniu przez System Informacji Oświatowej (SIO). Gromadzone są w nim zanonimizowane, indywidualne dane o korzystających z kształcenia w systemie oświaty. W odniesieniu do uczestników ww. form pozaszkolnych dane te dostępne są odnośnie uczestników: kwalifikacyjnych kursów zawodowych (KKZ), kursów umiejętności zawodowych (KUZ) oraz turnusów dokształcania teoretycznego młodocianych pracowników (TDMP).W dwóch ostatnich formach nie ma uczestników w wieku 60 lat i więcej. Według danych SIO na dzień 30 września 2023 r. uczestnikami KKZ było 735 osób w wieku od 60 roku życia, z czego 360 osoby w wieku 60—64 lat oraz 375 osoby w wieku 65 lat i więcej. W 2022 r. 60 w Polsce 31,7% osób w wieku 60—69 lat deklarowało, że zdobywało wiedzę w różnych formach, podczas gdy dla ogółu osób w wieku 18 —69 lat odsetek ten ukształtował się na poziomie 54,0%. Wśród osób starszych, podobnie jak wśród ogółu osób w wieku 18—69 lat wskaźnik uczestnictwa w aktywności edukacyjnej był nieco wyższy dla kobiet niż dla mężczyzn. W 2022 r. w jakiejkolwiek formie uczenia się brało udział 32,9% kobiet i 30,2% mężczyzn w wieku 60—69 lat. Osoby starsze najczęściej deklarowały uczestnictwo w uczeniu się nieformalnym. Tabela 22 Osoby w wieku 18 —69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. W tym osoby uczestniczące Ogółem w jakiejkolwiek formie uczenia się w edukacji formalnej w edukacji pozaformalnej w edukacji formalnej lub pozaformalnej w uczeniu się nieformalnym W tym osoby nieuczestniczące w żadnej formie kształcenia Wyszczególnienie w tys. O G Ó Ł E M 24833133992288491766461198811435 w tym 60—642361800•1781797401561 65—69 lat2529749•1261277321780 Mężczyźni 1222464259632289303457045800 w tym 60—641107387•109110337721 65—69 lat1056266•25 v 26 v 256790 Kobiety 12609697413252628361262835635 w tym 60—641254413•6869404841 65—69 lat1473483•101 v 101 v 476990 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022” , GUS (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe Wśród osób w wieku 60 —69 lat ponad połowa zadeklarowała (55,7%), że potrafi posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym. Wśród kobiet znajomość przynajmniej jednego języka obcego zadeklarowało 57,2% osób w tym wieku, a wśród mężczyzn – 53,7%. Tabela 23 Osoby w wieku 18—69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. 61 W tym osoby potrafiące posługiwać się językiem obcym OgółemOsoby potrafiące posługiwać się co najmniej jednym językiem obcym jednym dwoma trzema lub więcej Osoby, które nie potrafią posługiwać się żadnym językiem obcym Wyszczególnienie w tys. O G Ó Ł E M 248331791311271534612976679 w tym 60—6423611340940309911008 60 Dane pochodzą z badania GUS „Uczenie się osób dorosłych 2022”. 61 (-) Zjawisko nie wystąpiło (•) Brak informacji, konieczność zachowania tajemnicy statystycznej lub że wypełnienie pozycji jest niemożliwe albo niecelowe (v) Zalecana jest ostrożność w posługiwaniu się danymi, ze względu na niską precyzje wyników. 44 65—69 lat252913828953771101124 Mężczyźni 122248686551626015693413 w tym 60—64110762343615136 v 479 65—69 lat105653837513925 v 501 Kobiety 126099227575427457273266 w tym 60—64125471750415755 v 529 65—69 lat147384452123985 v 623 Źródło: Badanie „Uczenie się osób dorosłych 2022” , GUS W 2023 r. biblioteki publiczne odnotowały ponad 5 mln czytelników, z czego 17,9 % stanowiły osoby starsze (w porównaniu do 2022 r. jest to o 0,4 p. proc. więcej). Największy udział procentowy w ogólnej liczbie czytelników wykazali seniorzy z woj. zachodniopomorskiego (23,0%), woj. dolnośląskiego (20,2%). woj. śląskiego (20,1%) oraz woj. warmińsko-mazurskiego (20,1%), a najmniejszy z woj. małopolskiego (14,2%) i woj. podkarpackiego (14,8%). Wykres 33 Czytelnicy bibliotek publicznych w wieku powyżej 60 roku życia w 2023 r. (w %) Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-03) Uniwersytety Trzeciego Wieku W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 62 udział wzięły 552 uniwersytety trzeciego wieku, wśród których najwięcej odnotowano w województwie mazowieckim (70 jednostek), kujawsko- pomorskim i śląskim (po 59 jednostek). Łączna liczba słuchaczy UTW w roku akademickim 2021/2022 wyniosła 86,6 tys., z czego 72,6 tys. tj. 83,8% to kobiety. Wykres 34 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa Źródło: Sprawozdanie z działalności Uniwersytetów Trzeciego Wieku za rok akademicki 2021/22 , GUS 62 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 17.9 20.2 19.9 16.8 19.2 19.7 14.2 16.9 17.6 14.8 16.7 18.3 20.1 17.8 20.1 16.7 23 0 5 10 15 20 25 Polska Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie w wieku powyżej 60 lat 552 52 59 12 24 31 40 70 12 9 16 37 59 16 30 49 36 0 100 200 300 400 500 600 Polska Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Swiętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 45 Osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły blisko 93% słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku. Najliczniejszą grupę uczestników UTW tworzyli seniorzy w wieku 70–79 lat (41,9%), nieco niższy udział miały osoby w grupie wieku 60–69 lat (41,0%). Prawie co dziesiąty słuchacz to osoba w wieku 80 lat i więcej. Aktywność kulturalna Osoby starsze korzystają z różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej organizowanej przez instytucje kultury, organizacje pozarządowe, w tym UTW oraz szkoły artystyczne, a także innego typu organizacje i zrzeszenia, w tym chóry, orkiestry, zespoły muzyczne. Instytucje kultury, w ramach przygotowywania swojej oferty kulturalnej, realizują projekty przygotowane z myślą o seniorach lub ogólnodostępne, w których uczestniczy liczne grono osób starszych. Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują zarówno ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, ośrodkami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2023 r. Z ogółem osoby powyżej 60 latWyszczególnienieOgółemMiastaWieś razemmiastawieś Członkowie grup artystycznych w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem250 264152 21698 04851 62629 87421 752 w tym: teatralnych23 86415 9797 8854 1582 6091 549 Muzycznych—instrumentalnych36 89519 89916 9964 1432 4351 708 wokalnych i chórów48 19031 46616 72419 51112 8806 631 folklorystycznych51 71523 10128 61417 5287 04510 483 tanecznych76 04452 74423 3003 7543 111643 Członkowie kół/klubów/sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach Ogółem504 774372 057132 717162 888123 83739 051 w tym: plastycznych/ technicznych116 12282 09734 02512 0138 9453 068 tanecznych77 83059 39718 4335 7334 908825 muzycznych 45 91232 48113 4313 9302 8821 048 informatycznych4 5703 3281 2421 1001 00892 fotograficznych i filmowych5 3944 6187761 01691997 teatralnych12 0919 0183 0731 5181 076442 turystycznych i sportowo— rekreacyjnych 64 25946 56617 69318 31215 0513 261 literackich3 8842 8821 0021 7061 260446 seniora/ Uniwersytetów Trzeciego Wieku 106 80278 64228 160100 91574 10726 808 dyskusyjnych klubów filmowych7 6147 0455692 0251 756269 Absolwenci kursów organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice Ogółem73 28755 39917 8889 9167 6602 256 w tym: języków obcych14 5029 8334 6691 9901 795195 plastycznych11 2298 1513 0781 5851 115470 nauki gry na instrumentach9 9456 7713 1741609565 wiedzy praktycznej3 5782 2061 372923425498 tańca12 3069 2763 0301 1781 058120 komputerowych3 7812 9088731 8951 410485 Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) Osoby starsze biorą aktywny udział w formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności 46 związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Różnice te obserwowane są szczególnie między ofertą w miastach i na wsi. Mieszkańcy wsi powyżej 60. roku życia włączają się w inne rodzaje działań kulturalnych i społecznych, niż mieszkańcy miast. Mieszkańcy miast, zwłaszcza większych, częściej angażują się w działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz w wolontariat, natomiast mieszkańcy wsi decydują się m.in. na członkostwo w kołach gospodyń wiejskich oraz w zespołach ludowych. Z danych GUS wynika, że aktywny udział osób w wieku 60 lat lub więcej odnotowano w ramach działalności różnorodnych kół zainteresowań, klubów i sekcji w instytucjach kultury. Osoby starsze liczyły 1/3 uczestników tych stałych form działalności. 47 Tabela 25 Osoby w wieku powiej 60 roku życia jako Członkowie kół/ klubów/ sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2023 r. W tym Województwa Ogółem plastycznych/ technicznych tanecznych muzycznych informatycznychfotograficznych i filmowych teatralnych turystycznych i sportowo- rekreacyjnych literackich seniora/ Uniwersytetu Trzeciego Wieku dyskusyjnych klubów filmowych RAZEM POLSKA 162 88812 0135 7333 9301 1001 0161 51818 3121 706100 9152 025 Dolnośląskie12 2692 5746432851221141781 4882575 814225 Kujawsko-pomorskie10 374308174319375115754527 319105 Lubelskie6 818329108193259853610754 95227 Lubuskie4 7443651641906760155711912 93432 Łódzkie17 3511 40742122226664931 601577 898114 Małopolskie12 12475143922086311301 5501388 136300 Mazowieckie30 9382 2711 4907941701912603 13123519 93099 Opolskie3 301204148103101699448172 07125 Podkarpackie6 031441122115248128886653 91830 Podlaskie3 47319675150655383262 462108 Pomorskie6 684404367172461261404144 76365 Śląskie19 2361 01539625857531033 8446511 75480 Świętokrzyskie3 634244103231605117264932 4300 Warmińsko-mazurskie5 006425200184511680414562 788498 Wielkopolskie14 944740450342741831471 5492779 962130 Zachodniopomorskie5 96133943328753584415883 784187 Stan w dniu 31 XII Źródło: Badanie GUS (sprawozdanie K-07) 48 Aktywność społeczna i obywatelska Wolontariat W pierwszym kwartale 2022 63 r. 30,7% mieszkańców Polski w wieku 60—64 lata przynajmniej raz świadczyło wolontariat w ciągu czterech tygodni poprzedzających badanie. W grupie wieku 65—89 lat odsetek wolontariuszy wyniósł 20,3%. Osoby w wieku 60—89 lat stanowiły łącznie nieco ponad jedną czwartą wszystkich wolontariuszy działających w Polsce. Tabela 26 Osoby w wieku 15—89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) 64 Osoby świadczące wolontariat w ramach organizacji, instytucji Osoby świadczące wolontariat indywidualny w tym na rzeczsektor non-profit w tym Ogółem razem znajomych, przyjaciół, sąsiadów osób nieznajomych społeczeństwa, środowiska naturalnego, miejscowości razem razem stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne 1 kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne 2 sektor publiczny WYSZCZEGÓLNIENIE w % wszystkich osób w danej kategorii O G Ó Ł E M O G Ó Ł E M 28,426,522,05,81,95,03,41,91,51,3 w tym 60— 64 lata 30,728,724,74,92,54,53,61,61,70,6 65—89 lat20,318,615,53,01,84,03,21,22,10,6 MĘŻCZYŹNI Razem26,825,421,06,01,94,12,91,71,20,8 w tym 60— 64 lata 27,926,422,84,93,03,82,91,50,90,4 65—89 lat19,518,314,93,51,93,32,41,11,40,5 KOBIETY Razem29,927,523,05,71,85,83,92,21,71,9 w tym 60— 64 lata 33,230,826,34,92,15,04,21,62,40,8 65—89 lat20,918,915,82,61,74,53,71,22,60,7 Źródło: Badanie „Praca niezarobkowa poza gospodarstwem domowym\", GUS Zaangażowanie w wolontariat było wyższe wśród kobiet niż wśród mężczyzn. W grupie wieku 60—64 lata przewaga kobiet nad mężczyznami zaangażowanymi w wolontariat wyniosła 5,3 p. proc. (33,2% kobiet i 27,9% mężczyzn świadczyło wolontariat). Wśród osób w wieku 65—89 lat różnica była mniejsza i wyniosła 1,4 p. proc. (20,9% kobiet wobec 19,5% mężczyzn). Rady seniorów Gminne rady seniorów są podmiotami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym. Głównym celem ich działania jest integracja, wspieranie i reprezentowanie środowisk seniorów poprzez współpracę z władzami gminy, przedstawianie propozycji zadań i działań na rzecz seniorów, wydawanie opinii i formułowanie wniosków służących rozwojowi działalności samorządu terytorialnego na rzecz seniorów, zgłaszanie uwag do aktów prawa miejscowego, wspieranie wszelkich form aktywności seniorów, działania na rzecz umacniania międzypokoleniowych więzi społecznych oraz upowszechnianie wiedzy o potrzebach, prawach i możliwościach osób starszych. Członkowie gminnych rad seniorów pełnią swoje funkcje społecznie. Rada seniorów powoływana jest przez radę gminy, która nadaje jej statut określając w nim m.in. tryb wyboru jej członków i zasady działania oraz dążąc do wykorzystania potencjału działających organizacji osób starszych oraz 63 Do przygotowania opracowania zostały wykorzystane najnowsze, dostępne wyniki badań prowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny. Odwołanie do ubiegłych lat wynika z faktu, że niektóre badania, ze względu na ich częstotliwość są publikowane w cyklu kilkuletnim. 64 1. Stowarzyszenia (w tym: kluby sportowe, ochotnicze straże pożarne, rady rodziców, stowarzyszenia zwykłe), podobne organizacje społeczne (np. koła łowieckie, Polski Czerwony Krzyż), fundacje oraz grupy nieformalne. 2. Kościoły, wspólnoty lub organizacje religijne albo placówki przez nie prowadzone. 49 podmiotów działających na rzecz osób starszych, a także zapewnienia sprawnego sposobu wyboru członków gminnej rady seniorów. Zgodnie z danymi z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że pod koniec 2023 r. w kraju funkcjonowało 460 gminnych rad seniorów 65 . Biorąc pod uwagę ogólną liczbę gmin w Polsce (2 477 gmin) wynika, że gminne rady seniorów występowały w ponad 18% gmin. Wykres 35 Liczba gmin, w których funkcjonowały gminne rady seniorów w podziale na województwa Źródło: dane z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Jednocześnie należy podkreślić, że w 2023 r. w wyniku nowelizacji przepisów ustawy 66 oraz ustawy 67 wprowadzono regulacje dające podstawy prawne funkcjonowania powiatowych oraz wojewódzkich rad seniorów 68 . Tym samym na dzień 31 grudnia 2023 r. funkcjonowały 23 powiatowe rady seniorów oraz 11 wojewódzkich rad seniorów. Koła gospodyń wiejskich Od wielu lat zwiększa się liczba funkcjonujących Kół Gospodyń Wiejskich. To organizacje, które skupiają mieszkanki wsi i prowadzą wiele różnorodnych działań na rzecz lokalnej społeczności. Koła gospodyń wiejskich odpowiadają między innymi za: prowadzenie działalności społeczno– wychowawczej i oświatowo – kulturalnej w środowiskach wiejskich, prowadzenie działalności na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich, wparcie rozwoju przedsiębiorczości kobiet, inicjowanie i prowadzenie działań na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi, upowszechnienie i rozwijanie form współdziałania, gospodarowania i racjonalnych metod prowadzenia gospodarstw domowych, reprezentowanie interesów środowiska kobiet wiejskich wobec organów administracji publicznej, rozwijanie kultury ludowej, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną. Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 2023 r. funkcjonowało 14 116 kół gospodyń wiejskich – najwięcej w województwie mazowieckim i wielkopolskim. Łącznie w 2023 r. wydanych zostało ponad 13 tys. decyzji dot. pomocy dla KGW 69 na łączną kwotę 114 300 000,00 zł. 65 Powołanych zgodnie z art. 5c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 nr 16 poz. 95). 66 z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107). 67 z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 566.). 68 Art. 3f ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 10c ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa. 69 Na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1179). 38 20 25 12 14 37 63 25 16 24 44 41 13 34 36 18 0 10 20 30 40 50 60 70 Dolnośłąskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podlaskie Podkarpackie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 50 Wykres 36 Liczba Kół Gospodyń Wiejskich w 2023 r. Źródło: dane z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1.6Równe traktowanie, przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy W Polsce podstawowym dokumentem, który określa politykę rządu w zakresie równego traktowania oraz przeciwdziałania dyskryminacji jest Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r 70 . Zasada równości obywatela wobec prawa, który głosi, że wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a także świadczy o tym, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Dokumentem szczegółowo określającym przesłanki dyskryminacji oraz możliwość wszczęcia procedury w przypadku, gdy dochodzi do dyskryminacji jest ustawa 71 w zakresie równego traktowania. Określa ona również organy właściwe w sprawach przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania. Przytoczona ustawa zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. W 2023 r. funkcjonował Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022-2030, który skupia się wokół VIII Priorytetów: Polityka antydyskryminacyjna, Praca i zabezpieczanie społeczne, Edukacja, Zdrowie, Dostęp do dóbr i usług, Budowanie świadomości, Gromadzenie danych i badania, Koordynacja. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania 2022—2030 przewiduje zadania, które będą realizowane w perspektywie wieloletniej w tym działania skierowane do osób starszych, które mają na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ze względu na wiek czy budowanie świadomości w zakresie przeciwdziałania stereotypowemu wizerunkowi osób starszych lub/i krzywdzącemu albo odbiegającemu od rzeczywistości. Konkretne zadania zawarte w Krajowym Programie, które należy wyszczególnić, to między innymi:  przeciwdziałanie negatywnemu wizerunkowi osób starszych, poprzez szkolenia dla pracowników oświaty, nauczycieli, pedagogów, a także szkolenia dla pracowników instytucji publicznych w zakresie uwrażliwiania na zjawisko dyskryminacji wiekowej na rynku pracy, debata z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych instytucji zrzeszających i zajmujących się osobami starszymi oraz reprezentantów pracodawców zainteresowanych możliwościami współpracy z osobami w starszym wieku,  wdrażanie polityki zarządzania wiekiem w urzędach—wzrost liczby pracowników w wieku dojrzałym, a także zmniejszenie liczby osób w wieku produkcyjnym, 70 (Dz. U. z 1997 poz. 483, z późn. zm.), art. 32. 71 z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2024 r. poz. 1175) 591 837 1611 238 1231 1007 1969 226 984 525 496 439 864 594 1893 611 0 500 1000 1500 2000 2500 Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 51  współpraca z osobami, które są lub mogą być liderami w społecznościach lokalnych, w celu budowania solidarności międzypokoleniowej przez ukazywanie roli seniorów jako przekazicieli wartości, tradycji, doświadczenia życiowego poprzez wykluczenie ze względu na wiek, organizacja giełdy pracy dla seniorów w siedzibach urzędów wojewódzkich spowodowana zbyt małą aktywnością zawodową seniorów. Dodatkowo warto też wspomnieć, że w ramach Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania 2022-2030 przewidywana jest także, realizacja kampanii edukacyjnych na stronach internetowych i w mediach społecznościowych na temat starzenia się. Działania na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej uregulowane są w ustawie 72 oraz w Krajowym Programie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 73 . Regulacje zawarte w wymienionych aktach prawnych są tak skonstruowane, aby można się do nich odwołać w przypadku wszystkich kategorii osób doznających przemocy domowej, w tym kobiet, mężczyzn, dzieci, osób starszych czy osób niepełnosprawnych. Na podstawie przepisów ustawy 74 , pomoc w każdym indywidualnym przypadku udzielana jest w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty”. Procedura ta obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia – w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie, tj. w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie. Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje poprzez wypełnienie formularza „Niebieska Karta-A” przez przedstawiciela jednego z określonych podmiotów 75 . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie obowiązuje od 2006 r., pierwotnie do jego opracowania obligował przepis 76 , zaś od 2022 r. artykuł 77 . Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie jest operacjonalizacją zadań określonych w przepisach tejże ustawy. Program zakłada podejmowanie działań w czterech głównych obszarach: zintensyfikowanie działań profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej;  zwiększenie dostępności i skuteczności ochrony oraz wsparcia osób dotkniętych przemocą domową;  zwiększenie skuteczności oddziaływań wobec osób stosujących przemoc domową;  zwiększenie poziomu kompetencji przedstawicieli instytucji i podmiotów realizujących zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej w celu podniesienia jakości i dostępności świadczonych usług. W specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie w 2022 r. 78 udzielono różnorodnych form pomocy 5 047 osobom doznającym przemocy w rodzinie, w tym: 3 285 kobietom, 477 mężczyznom oraz 1 285 dzieciom. Ponadto udzielono pomocy 337 osobom starszym – ofiarom przemocy w rodzinie, w tym: 297 kobietom i 40 mężczyznom. Z pomocy całodobowej skorzystało 1 462 osób w tym: 633 kobiety (w tym 66 niepełnosprawnych i 35 starszych), 34 mężczyzn (w tym 11 niepełnosprawnych i 4 starszych) oraz 795 dzieci (w tym 50 niepełnosprawnych). 72 z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 424, z późn. zm.). 73 Przyjętym uchwałą nr 183 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022 (M.P. 2021 poz. 1204). 74 o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 75 Wymienionych w art. 9a ust. 11—11d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 76 art. 10 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w domowej. 77 art. 10 ust. 1 w ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 535). 78 Dane dostępne na dzień 24.10.2024 r. 52 1.7Sytuacja niepełnosprawnych osób starszych Zgodnie z danymi z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 w Polsce było prawie 5,5 mln osób niepełnosprawnych, w tym prawie 3,5 mln stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej. W grupie starszych osób niepełnosprawnych dominowały kobiety (stanowiły 59%). Wykres 37 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. ( w tysiącach) Źródło: NSP 2021, GUS Ustawa 79 przewiduje szereg instrumentów służących wsparciu osób niepełnosprawnych, które mogą być dofinansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Powyższe przepisy dotyczą wszystkich osób, których niepełnosprawność została potwierdzona stosownym orzeczeniem. Zgodnie z ww. ustawą oraz rozporządzeniem 80 , osoba niepełnosprawna może raz w roku ubiegać się o dofinansowanie – ze środków PFRON - kosztów uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. Ponadto na podstawie wyżej wspomnianej ustawy i rozporządzenia 81 osoba niepełnosprawna może ubiegać się o dofinansowanie ze środków PFRON: zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych przepisów,  usług tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika. Ponadto, zgodnie z art. 10 ustawy 82 , do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zalicza się uczestnictwo tych osób w warsztatach terapii zajęciowej (wtz). Należy zauważyć, że warsztat terapii zajęciowej jest „wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówką stwarzającą osobom niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia” 83 . Głównym celem wtz, poza rehabilitacją społeczną, jest aktywizacja zawodowa w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne. Należy podkreślić, że dostępne dane nie pozwalają na wyodrębnienie grupy osób niepełnosprawnych starszych korzystających ze wsparcia w zakresie rehabilitacji społecznej. 79 z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.) 80 Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych (Dz. U. poz. 1694, z późn. zm.) 81 Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 926, z późn. zm.), 82 o rehabilitacji (...) 83 Art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). 5447.5 3445.4 2040.9 1404.5 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 Polska Ogółem w wieku 60 lat i więcej w tym kobietyw tym mężczyźni 53 Od 1 października 2019 r. - ustawą 84 - wprowadzono świadczenie dla osób, które ze względu na naruszenie sprawności organizmu są całkowicie zależne od wsparcia ze strony najbliższych oraz otoczenia, posiadające niski status materialny. Głównym celem tej ustawy jest zapewnienie dodatkowych środków służących zaspokajaniu potrzeb życiowych osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, w tym osób starszych, ze względu na zwiększone koszty związane z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną. Osobami uprawnionymi do tego świadczenia są osoby, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona jednym z orzeczeń o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym przez właściwe organy (ZUS, KRUS, MON, MSWiA czy Służba Więzienna), oraz spełniające kryterium dochodowe, które od 1 marca 2023 r. wynosiło 2157,80 zł brutto miesięcznie. Świadczenie uzupełniające jest wypłacane w zróżnicowanej wysokości, nie wyższej niż 500 zł miesięcznie; zróżnicowanie wysokości tego świadczenia zależy od łącznej kwoty świadczeń pobieranych przez osobę uprawnioną ze środków publicznych (tzw. formuła złotówka za złotówkę). W 2023 r. wypłacono ponad 569 tys. świadczeń 85 . Zgodnie z informacjami pozyskanymi z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitorowania i Orzekania o Niepełnosprawności za IV kwartał 2023 r. osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności w wieku 60 lat i więcej było 1 959 723 i stanowili 58,8% populacji osób zarejestrowanych w systemie jako niepełnosprawne w wieku powyżej 16 lat. Należy zaznaczyć, że osoby starsze, z uwagi na niską lub brak aktywności zawodowej oraz możliwość pobierania świadczeń społecznych stanowią niedoszacowaną grupę w przypadku określenia niepełnosprawności prawnej. Nawet w przypadku występowania ograniczeń, które klasyfikowałyby daną osobę do wystąpienia o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, często rezygnują nie widząc potencjalnych korzyści z prawnego potwierdzenia niepełnosprawności biologicznej. Tabela 27 Osoby zaliczone do stopnia niepełnosprawności prawomocnym orzeczeniem (o stopniu niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień) lub wyrokiem sądu z uwzględnieniem przyczyny niepełnosprawności w IV kwartale 2023 r. Symbol niepełnosprawności/liczba symboli niepełnosprawności Ogółem60 lat i więcej% od ogółu Upośledzenia umysłowe97 9455 1015,23% Choroby psychiczne396 120163 61841,31% Zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu293 554202 17868,87% Choroby narządu wzroku174 25088 52050,80% Upośledzenia narządu ruchu1 575 998998 61963,36% epilepsja62 95411 85318,83% Choroby układu oddechowego i krążenia1 018 071797 33778,32% Choroby układu pokarmowego135 80681 26659,84% Choroby układu moczowo-płciowego199 533129 91865,11% Choroby neurologiczne750 463464 44161,89% Całościowe zaburzenia rozwojowe24 5721330,54% Inne*404 877237 94658,77% Jedna przyczyna1 884 509996 27452,87% Dwie przyczyny1 090 664705 69164,70% Trzy przyczyny355 952257 75872,41% Razem3 331 1251 959 72358,83% Źródło: EKSMOoN, opracowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 84 z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2024 r. poz. 256, z późn. zm.). 85 przeciętna miesięczna liczba osób pobierających świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w 2023 r. wynosiła 384,8 tys. (ZUS) oraz 184,5 tys. (KRUS). 54 Najczęściej występującymi niepełnosprawnościami były choroby układu oddechowego i krążenia oraz zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu. Z kolei najrzadziej orzekanymi były całościowe zaburzenia rozwojowe oraz upośledzenia umysłowe. Sytuacja ta dotyczyła niecałych 6% osób. 55 Wnioski i rekomendacje Prognozy na przyszłość jasno pokazują, że proces starzenia się społeczeństw jest zjawiskiem globalnym i nieodwracalnym. Zmiany te nie tylko bardzo widocznie wpływają na kwestie społeczne, demograficzne, czy gospodarcze, ale także wymuszają potrzebę refleksji nad tematem starości oraz funkcjonowaniem seniorów w dzisiejszym świecie. Mając na uwadze, że polityka senioralna w Polsce powinna stwarzać warunki dla godnego i niezależnego starzenia się, działania skierowane do osób starszych powinny mieć charakter horyzontalny i obejmować różne aspekty ich życia. Po analizie zebranych danych można zauważyć, że niezbędne jest wzmocnienie działań mających na celu m.in. zwiększenie dostępu do opieki zdrowotnej – w tym opieki długoterminowej. Rosnąca liczba osób w wieku starszym skutkuje wzrostem liczby osób doświadczających różnego rodzaju ograniczeń w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Badanie EU-SILC wskazuje, że w 2023 r. ponad 60% osób w wieku 60 lat i więcej wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały co najmniej 6 miesięcy. Ponadto ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności dotyczyła ponad 45% osób starszych. Dlatego też, konieczne jest stworzenie kompleksowego systemu wsparcia i rozwijanie usług społecznych, dostosowanych do aktualnych potrzeb osób starszych. W podejmowanych działaniach należy zwrócić szczególną uwagę na usługi i wsparcie skierowane do seniorów, mieszkających na obszarach wiejskich lub o mniejszym dostępie do usług publicznych w zakresie opieki. W 2023 r. zaledwie około 32% osób w wieku 60 lat i więcej mieszkających w Polsce oceniło swoje zdrowie jako „dobre” lub „bardzo dobre”. Z kolei ponad 20% osób starszych uznało, że ich zdrowie jest „złe” lub „bardzo złe”. W związku z tym, w obszarze poprawy stanu zdrowia osób starszych rekomendowane jest realizowanie programów i badań profilaktycznych w zakresie wczesnego wykrywania chorób, a także rozwijanie oferty edukacyjnej dla osób starszych na temat prowadzenia zdrowego stylu życia, w tym regularnej aktywności fizycznej. Osoby starsze są grupą społeczną, która bardzo często korzysta z opieki zdrowotnej. Zgodnie ze sprawozdawczością placówek ochrony zdrowia w 2023 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 108,7 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej, w tym 63,4 mln porad w podstawowej opiece zdrowotnej, co stanowiło 35% ogółu porad. Podobnie sytuacja wyglądała w opiece specjalistycznej. Dodatkowo, w 2023 r., w ramach świadczeń z zakresu opieki długoterminowej, udzielonych pacjentom w wieku 60 lat i więcej, sprawozdano 9,41 mln wizyt pielęgniarki lub fizjoterapeuty oraz ponad 3 mln porad lekarskich. Analizując dane można również zauważyć, że pomimo systematycznego wzrostu liczby praktykujących lekarzy specjalistów geriatrów liczba ta nadal nie zabezpiecza potrzeb starzejącego się społeczeństwa. W 2023 r. było 565 lekarzy specjalistów geriatrii oraz 19 238 lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywało dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych – dodatkowych 2 463 lekarzy. W związku z powyższym, w obszarze opieki zdrowotnej kluczowa jest poprawa dostępności do świadczeń i usług zdrowotnych dostosowanych do potrzeb funkcjonalnych, środowiskowych i socjalnych osób starszych. Biorąc pod uwagę zgromadzone dane konieczne jest także dalsze przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i cyfrowemu seniorów z uwzględnieniem sytuacji ekonomicznej i społecznej. Na wzrost ryzyka wykluczenia społecznego osób starszych mają wpływ relatywnie niskie dochody z emerytur oraz trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb wynikające z rozluźnienia więzi społecznych, ze stanu zdrowia, sytuacji mieszkaniowej (przewaga jednoosobowych gospodarstw 56 domowych)—w szczególności na obszarach o ograniczonej lub utrudnionej dostępności do usług społecznych, zdrowotnych czy usługowych. Osoby starsze doświadczają ubóstwa skrajnego relatywnie rzadziej niż osoby w młodszych grupach wieku. Jednocześnie, zasięg ubóstwa skrajnego wśród osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. wyniósł 5,9 i był o 1,8 wyższy niż w roku poprzednim. Ponadto, osoby starsze, ze względu na stan zdrowia i ograniczenia związane z wiekiem narażone są na wyższe wydatki związane z leczeniem czy też dostępem do różnego rodzaju usług. Warto zauważyć, że gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymywały się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2023 r. stanowiły ponad 80% ich dochodów. Ponadto, w 2023 r. gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkały w przeważającej części w budynkach wielorodzinnych (60,8%). Ponad połowa gospodarstw domowych w Polsce, w których żyją tylko osoby w wieku 60 lat lub więcej to gospodarstwa jednoosobowe. Ponadto, ponad 70% rodzin objętych pomocą społeczną w 2023 r., składających się z emerytów i rencistów, prowadziła gospodarstwa 1-osobowe, z czego ponad 1/3 (65 713) zamieszkiwała na wsi. Mając na uwadze powyższe dane konieczne jest podjęcie działań mających na celu poprawę sytuacji życiowej osób starszych, z uwzględnieniem szczególnej sytuacji seniorów zamieszkujących na terenach wiejskich. Kluczem dobrej polityki senioralnej jest także solidarność międzypokoleniowa, która pomaga podtrzymać więzi społeczne i poczucie przynależności, a także umożliwia współpracę i wymianę doświadczeń między różnymi pokoleniami. Integracja ludzi z różnych grup wiekowych przyczynia się do ograniczenia ryzyka samotności i wykluczenia społecznego, poprawy wizerunku osób starszych w społeczeństwie oraz transferu wiedzy i doświadczeń np. poprzez wspólną pracę na rzecz środowiska lokalnego, wspólnych zainteresowań, czy wolontariat. Solidarność ta powinna opierać się na wzajemnym szacunku, zrozumieniu, wsparciu, a także odpowiedzialności. Wyzwaniem w najbliższych latach będzie stworzenie warunków do włączenia większej liczby osób starszych w aktywności społeczne, ze szczególnym uwzględnieniem lokalnego potencjału i obszarów z ograniczoną dostępnością do różnorodnej oferty zajęć, dostosowanej do potrzeb lokalnej społeczności. Jednym z czynników zapewniających godną starość jest zapewnienie jakościowego spędzania czasu na emeryturze. Osoby starsze biorą aktywny udział w różnych formach działalności kulturalnej organizowanych przez centra kultury, domy i ośrodki kultury oraz kluby i świetlice. Należy zauważyć, że wybierane formy aktywności związane są często z miejscem zamieszkania i dostępną lokalnie ofertą kulturalną. Z analizy zebranych danych wynika, że z oferty bibliotek publicznych skorzystało prawie 950 tys. osób powyżej 60 roku życia. Osoby starsze coraz chętniej angażują się także w wolontariat – w 2022 r. stanowiły one łącznie nieco ponad 1/4 wszystkich wolontariuszy. Dużą rolę odgrywa również aktywność edukacyjna i społeczna. W badaniu GUS w roku akademickim 2021/2022 liczba słuchaczy UTW wyniosła ponad 86 tys. Pod koniec 2023 r. w kraju funkcjonowało także 460 gminnych rad seniorów oraz 14 116 kół gospodyń wiejskich. Stały rozwój nowych technologii oraz ucyfrowienie coraz większej liczby usług w życiu codziennym powodują, że priorytetowym obszarem w ramach polityki senioralnej będzie sukcesywne ograniczenie skali wykluczenia cyfrowego wśród osób starszych. Badania prowadzone przez GUS wskazują, że z roku na rok systematycznie wzrasta liczba seniorów korzystających z Internetu. W Polsce w 2023 r. z Internetu korzystało około 62% ogółu osób w wieku 60—74 lata 86 . W związku z powyższym, potrzebne 86 Wspomniana wielkość dotyczy osób, które zadeklarowały korzystanie z Internetu w ciągu ostatnich 3 miesięcy (korzystających w ogóle z Internetu było 70,7% w tej grupie wiekowej). 57 są kolejne programy edukacyjne i wspierające w zakresie nabywania oraz utrzymania umiejętności cyfrowych. Biorąc pod uwagę uwarunkowania rynku pracy, osoby w wieku poprodukcyjnym, w tym osoby, które osiągnęły wiek emerytalny, to wciąż niewykorzystywana rezerwa zasobów pracy, która może zasilać rynek pracy oraz zwiększyć dobrobyt społeczny i ekonomiczny. Dlatego kluczową kwestią jest podejmowanie działań, zmierzających w kierunku tworzenia zachęt dla pracodawców do zatrudniania starszych pracowników i zatrzymywania ich na rynku pracy tak, aby jak najdłużej mogli uczestniczyć w życiu społecznym i zawodowym. Jest to szczególnie istotne, ponieważ aktywność zawodowa osób starszych w wieku 50—64 lata pozostaje wyraźnie niższa niż wśród osób młodszych w wieku 15—64 lata. Według Eurostat w IV kwartale 2023 r. zarówno współczynnik aktywności zawodowej, jak i wskaźnik zatrudnienia, w grupie osób starszych 50—64 lata był zdecydowanie niższy, niż w grupie populacji młodszej. Oceniając sytuację osób starszych należy podkreślić, że są one grupą szczególnie narażoną na dyskryminację ze względu na wiek oraz przemoc, która może przybierać formy niewłaściwego traktowania, zabierania pieniędzy, ograniczenia swobody decyzji, zastraszania, czy pozostawienia bez opieki. Osoby starsze doświadczają przemocy od najbliższych, ale także poza rodziną, która najczęściej nakierowana jest na nieuprawnione pozyskanie ich dochodów lub oszczędności. W związku z tym, konieczne jest upowszechnianie wiedzy na temat przejawów przemocy i jej przeciwdziałania zarówno wśród opiekunów osób starszych jak i wśród samych osób starszych np. poprzez kampanie społeczne. Ponadto, niezbędne jest dalsze monitorowanie oraz podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wszelkim przejawom dyskryminacji tej grupy wiekowej w społeczeństwie. Rekomendowane jest także podejmowanie działań, zarówno na szczeblu centralnym jak i samorządowym, mających na celu prowadzenie akcji, kampanii społecznych i programów promujących pozytywny wizerunek starości oraz współpracę międzypokoleniową. Postępujące starzenie się społeczeństwa wymusza wdrażanie rozwiązań, które przeorganizują infrastrukturę i przestrzeń publiczną w środowisku lokalnym w taki sposób, aby była ona bardziej przyjazna seniorom, w tym m.in. lepiej chroniła ich przed upadkami, ułatwiała im samodzielne poruszanie się i załatwianie najpotrzebniejszych spraw, a przez to także zapobiegała ich społecznemu wykluczeniu. Proces ten powinien być realizowany między innymi poprzez likwidację istniejących barier natury informacyjnej, technicznej, architektonicznej i urbanistycznej oraz usprawnienie form i metod przekazywanych treści pisanych i mówionych, aby były zrozumiałe i czytelne dla seniorów. Zebrane dane wskazują, że w 2023 r. aż 26,6% mieszkań osób będących w wieku 60 lat lub więcej znajdowała się w budynkach posiadających bariery architektoniczne utrudniające dostęp do mieszkania i problem ten sygnalizowały częściej gospodarstwa domowe zamieszkujące w miastach niż na wsi. Warunkiem tworzenia skutecznej i wychodzącej naprzeciw wyzwaniom demograficznym polityki senioralnej jest kompleksowe spojrzenie na potrzeby osób starszych oraz współpraca międzyresortowa i samorządowa. Realizacja programów rządowych oraz przedsięwzięć podejmowanych przez jednostki samorządu terytorialnego sprawia, że osoby starsze aktywnie uczestniczą w życiu społecznym współtworząc szereg projektów zwiększających potencjał realizowanych działań na rzecz seniorów i własnego środowiska lokalnego. Rozwój polityki senioralnej w Polsce powinien stwarzać przede wszystkim warunki dla godnego i niezależnego starzenia się. Uwzględniać możliwość poprawy jakości życia na każdym jego etapie, a także wzmocnić ideę międzypokoleniowej społeczności. Dlatego projektując nowe rozwiązania na rzecz osób starszych należy dążyć, aby miały one charakter systemowy, długookresowy i stały. Realizacja nowych działań, podejmowanych na poziomie centralnym oraz regionalnym, będzie wymagać każdorazowo akceptacji Rady Ministrów i powinna odbywać się w ramach środków ujmowanych w ustawie budżetowej na dany rok. Realizacja ich nie powinna być także podstawą do wystąpień o dodatkowe środki. 58 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo –Uczestnictwo – Solidarność Wykaz tabel i wykresów Tabela 1 Przeciętne miesięczne dochody na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. ........................................................................................10 Tabela 2 Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. ........................................................................................10 Tabela 3 Subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstwa domowego według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r. .....................................................................................................11 Tabela 4 Sytuacja mieszkaniowa gospodarstw domowych według liczby osób w wieku 60 lat i więcej w gospodarstwie domowym w 2023 r........................................................................................................................................12 Tabela 5 Domy Pomocy Społecznej w Polsce.....................................................................................................................16 Tabela 6 Aktywność ekonomiczna ludności w wieku 15—89 lat według płci i miejsca zamieszkania w 2023 r. .................................................................................................................................................................................................19 Tabela 7 Ograniczona zdolność wykonywania czynności w 2023 r. .........................................................................24 Tabela 8 Zaspokojenie potrzeb w zakresie leczenia lub badania w 2023 r. ...........................................................25 Tabela 9 Dane dotyczące liczby pacjentów w wieku 65+, którym udzielono świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w latach 2022-2023....................................................................................................27 Tabela 12 Liczba i wartość porad ambulatoryjnych w zakresie geriatrii udzielonych w 2023 r. osobom po 60 r. ż. ..................................................................................................................................................................................................27 Tabela 10 Dane dotyczące świadczeń z zakresu geriatria – hospitalizacja za 2023 r. .......................................28 Tabela 11 Liczba pacjentów i wartość rozliczonych jednostek rozliczeniowych w zakresie świadczenia: Całościowa ocena geriatryczna ................................................................................................................................................29 Tabela 13 Dane dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w 2023 r...............................................29 Tabela 14 Dane dotyczące świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej za 2023 r. .........................31 Tabela 15 Dane dotyczące świadczeń z zakresu rehabilitacji leczniczej udzielonych osobom po 60 r.ż. ..32 Tabela 16 Najczęściej występujące rozpoznania wśród pacjentów powyżej 60 r.ż., którym udzielane były świadczenia z zakresu rehabilitacji leczniczej. ...................................................................................................................32 Tabela 17 Dane dotyczące świadczeń psychogeriatrycznych udzielanych osobom w wieku powyżej 60 r.ż. w 2023 r. .....................................................................................................................................................................................33 Tabela 18 Wymienialność lekarzy wybranych specjalizacji do lat 2027—2028 .................................................33 Tabela 19 Liczba pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinach pielęgniarstwa mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.) ...............................................37 Tabela 20 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy kwalifikacyjne w wybranych dziedzinach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.).......................................................................................................................................................................38 Tabela 21 Liczba pielęgniarek, które ukończyły kursy specjalistyczne w wybranych zakresach pielęgniarstwa, mających zastosowanie w opiece nad osobami starszymi i niesamodzielnymi (stan na dzień 31.12.2023 r.).......................................................................................................................................................................38 Tabela 22 Osoby w wieku 18 —69 lat uczestniczące w edukacji formalnej i pozaformalnej oraz uczeniu się nieformalnym w 2022 r. ........................................................................................................................................................43 Tabela 23 Osoby w wieku 18—69 lat według liczby znanych języków obcych w 2022 r. ................................43 59 Tabela 24 Osoby uczestniczące w formach aktywności kulturalnej organizowanych przez domy, ośrodki i centra kultury, kluby i świetlice w 2023 r. ...........................................................................................................................45 Tabela 25 Osoby w wieku powiej 60 roku życia jako Członkowie kół/ klubów/ sekcji w domach, ośrodkach i centrach kultury, klubach i świetlicach w 2023 r. .....................................................................................47 Tabela 26 Osoby w wieku 15—89 lat świadczące wolontariat w 2022 r. (w ciągu 4 tygodni poprzedzających badanie) ..........................................................................................................................................................48 Tabela 27 Osoby zaliczone do stopnia niepełnosprawności prawomocnym orzeczeniem (o stopniu niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień) lub wyrokiem sądu z uwzględnieniem przyczyny niepełnosprawności w IV kwartale 2023 r.....................................................................................................53 Wykres 1 Struktura ludności w 2023 r. według grup wieku (w%) ................................................................................5 Wykres 2 Osoby starsze w 2023 r. w podziale na grupy wieku (w %) .........................................................................5 Wykres 3 Osoby starsze w podziale na płeć (w %) ..............................................................................................................6 Wykres 4 Współczynnik feminizacji a w 2023 r. ..................................................................................................................6 Wykres 5 Osoby w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania (w %)........................7 Wykres 6 Współczynnik zgonów a w 2023 r. ........................................................................................................................7 Wykres 7 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi a w 2023 r. .......................................8 Wykres 8 Prognoza ludności w 2030 r. (w %) .......................................................................................................................8 Wykres 9 Prognoza ludności w 2040 r. (w %) .......................................................................................................................9 Wykres 10 Prognoza ludności w 2050 r. (w %).....................................................................................................................9 Wykres 11 Prognoza ludności w 2060 r. (w %).....................................................................................................................9 Wykres 12 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ...........................................................................................................................13 Wykres 13 Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym (AROP) dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ............................................................................................................................................................13 Wykres 14 Wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej dla osób w wieku 65 lat i więcej w latach 2022—2023 (w %) ............................................................................................................................................................14 Wykres 15 Łączna liczba osób, którym wypłacono emerytury przez ZUS w grudniu 2023 r.........................20 Wykres 16 Łączna liczba osób, którym wypłacono renty z tytułu niezdolności do pracy przez ZUS w grudniu 2023 r. ................................................................................................................................................................................20 Wykres 17 Przeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów w okresie styczeń—grudzień 2023 r. .....21 Wykres 18 Wysokość przeciętnej emerytury/renty w okresie styczeń—grudzień 2023 r. (w zł) ................21 Wykres 19 Średni wiek emeryta/rencisty pobierającego świadczenie w 2023 r. (w latach) ..........................22 Wykres 20 Średni okres pobierania świadczeń emerytalno-rentowych w 2023 r. (w latach) .......................22 Wykres 21 Samoocena zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...........................23 Wykres 22 Samoocena stanu zdrowia osób w wieku 60 lat i więcej 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania ....................................................................................................................................................................................23 Wykres 23 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...........................................................................................................................................................23 Wykres 24 Długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania.......................................................................................................................24 Wykres 25 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na płeć...............................................................................................................................................................................24 Wykres 26 Potrzeby skorzystania z leczenia lub badania osób w wieku 60 lat i więcej w 2023 r. w podziale na miejsce zamieszkania............................................................................................................................................25 Wykres 27 Liczba opiekunów medycznych, pracujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą w podziale na województwa na koniec 2023 r................................................................................................34 Wykres 28 Liczba opiekunów medycznych, którzy pracowali w opiece długoterminowej w podziale na województwa na dzień 31.12.2023 r. ....................................................................................................................................35 Wykres 29 Częstotliwość korzystania z Internetu przez osoby w wieku 60 —74 lata w ciągu ostatnich 3 miesięcy w 2023 r. (w %).............................................................................................................................................................40 Wykres 30 Osoby w wieku 60 —74 lata korzystające z Internetu w 2023 r. (w %) ............................................40 60 Wykres 31 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) ............................................................................................................................................................41 Wykres 32 Uczestnictwo członków gospodarstw domowych w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej w 2021 r. (w %) ............................................................................................................................................................41 Wykres 33 Czytelnicy bibliotek publicznych w wieku powyżej 60 roku życia w 2023 r. (w %) .....................44 Wykres 34 Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022 w podziale na województwa ................................................................................................................................................................................................................44 Wykres 35 Liczba gmin, w których funkcjonowały gminne rady seniorów w podziale na województwa .49 Wykres 36 Liczba Kół Gospodyń Wiejskich w 2023 r. ...................................................................................................50 Wykres 37 Osoby niepełnosprawne według wieku, płci w 2021 r. ( w tysiącach) .............................................52 Załącznik nr 1 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu centralnym Spis treści 1.1Ministerstwo Cyfryzacji...........................................................................................................................................2 1.2Ministerstwo Edukacji Narodowej (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) ................................3 1.3Ministerstwo Finansów............................................................................................................................................4 1.4Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej................................................................................................4 1.5Ministerstwo Infrastruktury ..................................................................................................................................8 1.6Ministerstwo Klimatu i Środowiska .................................................................................................................11 1.7Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.....................................................................................36 1.8Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki).........40 1.9Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ....................................................................................41 1.10Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi ..........................................................................................................48 1.11Ministerstwo Rozwoju i Technologii................................................................................................................50 1.12Ministerstwo Sprawiedliwości ...........................................................................................................................52 1.13Ministerstwo Sportu i Turystyki ........................................................................................................................53 1.14Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.................................................................................62 1.15Ministerstwo Zdrowia ...........................................................................................................................................69 1.16 Zakład Ubezpieczeń Społecznych ....................................................................................................................79 1.17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ..............................................................................................82 Spis tabel i wykresów...............................................................................................................................................................83 2 1.1Ministerstwo Cyfryzacji Działania Ministra Cyfryzacji prowadzone w 2023 r. dotyczyły: przeszkolenia 602 pracowników administracji rządowej z dostępności cyfrowej. Uczestnicy podzieleni na trzy grupy szkoleniowe wzięli udział w pięciotygodniowych szkoleniach z dostępności cyfrowej. Szkolenia składały się z wykładów oraz ćwiczeń. W ramach szkoleń uczestnicy poznawali podstawy dostępności cyfrowej. Na końcu przeszli proces walidacji nabytych umiejętności. Działanie było realizowane w ramach Projektu—Szkolenia z zakresu zarządzania i koordynowania dostępności cyfrowej w projektach dla pracowników administracji rządowej. Projekt był realizowany w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa do 31 grudnia 2023 r. (wartość projektu—2 276 116,67 zł, dofinansowanie z UE—1 926 277,53 zł); przeszkolenia 3 360 pracowników podmiotów publicznych w obszarze dostępności cyfrowej. Materiały do e-learningu zostały zamieszczone na rządowym portalu szkoleniowym. Każdy uczestnik musiał przejść przez kurs wprowadzenia do dostępności cyfrowej oraz wybrać jeden z 11 zaproponowanych kursów tematycznych. Aby ukończyć szkolenia trzeba było przejść pozytywnie przez testy, z co najmniej dwóch kursów i uzyskać z nich certyfikaty. Dzięki e- learningowej formie szkolenia, są one również dostępne dla innych zainteresowanych osób w dowolnym czasie; opracowania poradnika internetowego o dostępności cyfrowej. W poradniku wyjaśniono przystępnym językiem czym jest dostępność cyfrowa i jak o nią dbać. Działania były realizowane w ramach Projektu: Dostępność cyfrowa stron jednostek samorządu terytorialnego – zasoby, szkolenia, walidatory. Projekt był realizowany w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój do 30 listopada 2023 r. (wartość projektu—4 990 823,27 zł, dofinansowanie z UE—4 206 265,84 zł); prowadzenia comiesięcznych szkoleń tematycznych z dostępności cyfrowej—zorganizowano 10 bezpłatnych szkoleń dla wszystkich zainteresowanych. W szkoleniach udział wzięło 7 364 osób; udzielania eksperckiego wsparcia pracownikom podmiotów publicznych oraz wszystkim osobom zainteresowanym tematem dostępności cyfrowej—8 spotkań, w których brało udział średnio 130 osób; prowadzenia strony internetowej, na której zamieszczane są informacje dotyczące dostępności cyfrowej;  podjęcia inicjatywy, aby pozyskać dofinansowanie z Funduszy Europejskich dla nowych projektów wspierających wdrażanie dostępności cyfrowej w podmiotach publicznych w kolejnych latach. Kampania edukacyjno-informacyjna „#Halo! Tu cyberbezpieczny Senior” W 2023 r. nadzorowany przez Ministra Cyfryzacji Państwowy Instytut Badawczy NASK, dalej „NASK- PIB”, wspólnie z Centralnym Biurem Zwalczania Cyberprzestępczości oraz Warszawskim Instytutem Bankowości uruchomiły kampanię edukacyjno-informacyjną. Kampania jest realizowana poprzez webinary, warsztaty oraz specjalne spotkania poświęcone bezpiecznemu korzystaniu z Internetu i telefonu. W ramach kampanii publikowany jest również cykl artykułów i infografik, w których wyjaśniane są najbardziej popularne rodzaje cyberprzestępstw i skuteczne sposoby zapobiegania cyfrowym zagrożeniom, w szczególności wyłudzeniom danych (m.in. z użyciem phishingu) oraz podszywania się pod zaufane podmioty (spoofingu). 3 1.2Ministerstwo Edukacji Narodowej (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz jednostki systemu oświaty określone w art. 2 ustawy 1 nie mają ustawowo przypisanych zadań dedykowanych wprost seniorom. Niemniej jednak resort edukacji oraz placówki podległe i nadzorowane przez MEN biorą udział w polityce senioralnej, w tym w działaniach na rzecz aktywności społecznej osób starszych. Działania realizowane w obszarze edukacji wpisujące się w politykę senioralną można podzielić na następujące główne rodzaje: 1. świadczenie ofert edukacyjnych dla dorosłych i gromadzenie informacji o nich: a) w ramach edukacji formalnej – w ramach kształcenia ustawicznego regulowanego w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. –Prawo oświatowe, otwartego dla wszystkich osób dorosłych, w tym dla osób w wieku 60+, jednak ze względu na zorientowanie tego kształcenia na nabywanie kwalifikacji w zawodach, uczestniczą w nim głównie młodsze osoby dorosłe, a w ostatnich latach także osoby w średnim wieku; b) w ramach edukacji innej niż formalna – prowadzonej poza programami kształcenia w oświacie i szkolnictwie wyższym, tzw. edukacji pozaformalnej, kierowanej do osób dorosłych w różnym wieku, w tym osób w wieku 60+, ze względu na prowadzenie tego typu edukacji poza oficjalnymi programami kształcenia oraz opieraniu jej na rozpoznaniu potrzeb dorosłych i ich otoczenia, tego typu edukacja otwiera się coraz bardziej na potrzeby seniorów (ze względu na starzenie się społeczeństwa kwestia aktywności seniorów staje się coraz bardziej widoczna), c) w ramach koordynacji polityki na rzecz uczenia się przez całe życie MEN gromadzi informacje o edukacji seniorów (formalnej i pozaformalnej), które pochodzą z różnych resortów, GUS, źródeł europejskich i instytucji badawczych — informacje uzyskane z Polski i UE wskazują, że osoby w wieku 60+ można aktywizować na szerszą skalę w ramach edukacji innej niż formalna (pozaformalnej), podczas gdy oferty edukacji formalnej mają mniejsze oddziaływanie na aktywność osób w tym wieku; 2. działania międzypokoleniowe obejmujące dzieci, młodzież i osoby w wieku 60+ oraz ukierunkowane na dzieci i młodzież w kontekście potrzeb osób w wieku 60+: a) współpraca przedszkoli i szkół z organizacjami senioralnymi, b) wychowanie i kształcenie w przedszkolach i szkołach związane z przygotowaniem do życia w późnym wieku i integracją międzypokoleniową, c) upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia, z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia na wszystkich szczeblach edukacji. Lokalne Ośrodki Wiedzy i Edukacji (LOWE) Ministerstwo Edukacji Narodowej rozwija inicjatywy w obszarze edukacji pozaformalnej. W odniesieniu do edukacji seniorów istotne znaczenie mają projekty realizowane w ramach konkursu pn. Zwiększenie dostępu osób dorosłych do różnych form uczenia się przez całe życie poprzez przygotowanie szkół do pełnienia roli Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE). Ośrodki te oferują edukację pozaformalną dorosłym z obszarów defaworyzowanych niezależnie od wieku (w tym także osobom starszym). Kształtują one nową misję społeczną szkół, która może być odpowiednikiem tzw. trzeciej misji szkolnictwa wyższego. Oprócz aktywizacji edukacyjnej LOWE realizują także zadanie dotyczące mobilizowania instytucji działających w różnych obszarach resortowych oraz różnych organizacji na rzecz umiejętności i uczenia się dorosłych, w tym seniorów. 1 z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2024 r. poz. 737 z późn.zm.) 4 Badanie europejskie pn. Adult Education Survey 2022 Edukacja pozaformalna może skutecznie aktywizować dorosłych. Badanie europejskie pn. Adult Education Survey 2022 wskazuje, że zdecydowana większość dorosłych w wieku 25—64 lat w UE i w Polsce uczestniczy w edukacji pozaformalnej w roku przed badaniem – odpowiednio 44% i 21,5%. W edukacji formalnej uczestniczy tylko kilka procent osób w tym wieku (6,3% w UE i 3,9% w Polsce). Ta prawidłowość potęguje się w przypadku osób starszych, które niemal wyłącznie uczestniczą w edukacji pozaformalnej. LOWE tworzone były w dwóch etapach na poziomie krajowym (2017—2019, 2020—2023). Utworzono razem 150 takich ośrodków na terenie wszystkich województw. Obecnie tworzenie LOWE przeszło do zadań polityki regionalnej. 1.3Ministerstwo Finansów Dążąc do poprawy dostępności usług internetowych w 2023 r. Ministerstwo Finansów regularnie podejmuje działania mające na celu dostosowanie treści publikowanych na stronach internetowych do potrzeb osób starszych. 18 maja 2023 r., w Światowy Dzień Wiedzy o Dostępności, w specjalnym komunikacie na stronie intranetowej MF, ponownie zwrócona została uwaga na potrzeby osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami, w tym osób starszych; W dniach 4—5 grudnia 2023 r. zorganizowane zostało szkolenie dla koordynatorów do spraw dostępności cyfrowej w resorcie finansów w zakresie: deklaracji dostępności serwisu (jakie powinna zawierać elementy oraz kiedy i jak często powinna być publikowana, aktualizowana); stosowania zasad prostego języka, dostępności dokumentów (jak poprawnie przygotować plik pdf, xlsx czy ppt oraz po co stosujemy szablony pism), dostępnych materiały audio i video; dostępności architektonicznej w deklaracji dostępności; szkoleń i konsultacji dotyczących dostępności usług; narzędzi testowych; listy kontrolnej. Kontynuowane były prace w ramach projektów e-Urząd Skarbowy i ePIT, zapewniające wiedzę ekspercką w obszarze dostępności usług i prostego języka. Celem było takie zaprojektowanie usług, aby były one dostępne dla jak najszerszej grupy użytkowników, w tym osób starszych. Dodatkowo, przygotowując usługę Twój e-PIT uwzględniliśmy potrzeby seniorów, także tych nadal pracujących. Aby ułatwić im rozliczenie w usłudze Twój e-PIT zamieściliśmy podpowiedzi, wyjaśnienia oraz przykłady, które ułatwiają dokonanie rozliczenia rocznego. W 2023 r. zostały także przygotowane, wydrukowane i udostępnione we wszystkich urzędach skarbowych broszury informacyjne dedykowane osobom starszym tj. „Poradnik dla Emerytów i Rencistów. Jak prawidłowo rozliczyć PIT” (w nakładzie 50 tys. sztuk) oraz „Ulga rehabilitacyjna” (w nakładzie 38,2 tys. sztuk). 1.4Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Rok 2023 obfitował w liczne inicjatywy służące zwiększeniu dostępności podmiotów publicznych i realizowanych przez nie usług dla osób o szczególnych potrzeb, w tym osób starszych i osób z niepełnosprawnościami (OzN). Ogłoszono szereg konkursów i podjęto realizację wielu projektów finansowanych przede wszystkim ze środków Unii Europejskiej i budżetu państwa, ukierunkowanych na poprawę zapewnienia dostępności. Szacuje się, że w ponad 500 projektach finansowanych z Funduszy Europejskich przystosowano budynki dla potrzeb OzN, a realizowane inwestycje powiększyły wolumen miejsc dostępnych dla każdego. 5 Program „Rozwój lokalny” finansowany z funduszy norweskich i Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014—2021 (EOG) W 2023 r. realizowano 29 projektów dot. rozwoju miast pod kątem poprawy dostępności infrastruktury obiektów turystycznych, instytucji kultury oraz obiektów i przestrzeni użyteczności publicznej. Sfinansowano likwidację barier przestrzennych wprowadzając odpowiednie oznakowanie, piktogramy, mapy tyflograficzne, tabliczki z oznaczeniami w piśmie Braille’a. Utworzono sensoryczne place zabaw, wdrożono lub podniesiono standardy dostępności w obiektach użyteczności publicznej i przestrzeni miejskiej, a także przeszkolono pracowników samorządowych z zakresu dostępności, obsługi OzN i języka migowego. Każde z miast biorących udział w przedsięwzięciu otrzymało 3,5 mln EURO. Projekt pn. „Dostępny samorząd – granty”, finansowany ze środków PO WER Inicjatywa, realizowana przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) wraz z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), koncentrowała się na poprawie dostępności do usług publicznych świadczonych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego (JST) dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Uzyskane wsparcie pozwoliło 861 JST na likwidację barier architektonicznych, technicznych, cyfrowych i komunikacyjnych na łączną kwotę 107,9 mln zł. Program pn. „Dostępna przestrzeń publiczna” W marcu 2023 r. PFRON uruchomił program służący poprawie dostępności OzN do przestrzeni publicznej, informacji i komunikacji, technologii, urządzeń oraz usług powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych. Pociągi PKP Intercity Mając na celu zwiększenie dostępności przewozów pasażerskich i dostosowanie ich do potrzeb różnych grup podróżnych, w tym seniorów i osób z niepełnosprawnościami, PKP Intercity w 2023 r. odebrało 12 nowych pociągów typu FLIRT. Posiadają one m.in. drzwi zewnętrzne wyposażone w windę ułatwiającą wsiadanie i wysiadanie pasażerom poruszającym się na wózkach, przestronne toalety, miejsca z przestrzenią na wózki, dostosowane, oznaczenia w piśmie Braille’a, system nagłośnieniowy z informacją głosową dotyczącą stacji. W celu poprawiania komfortu podróżowania PKP Intercity podpisało w 2023 r. kontrakty na modernizację i zakup nowoczesnego taboru o łącznej wartości ponad 1,96 mld zł. Pod koniec 2023 r. zawarto umowę na wykonanie naprawy okresowej 45 wagonów, które po zakończeniu będą wielofunkcyjnymi pojazdami typu COMBO, posiadającymi liczne udogodnienia na osób o szczególnych potrzebach takie jak np.: specjalny przedział dla dwóch osób z tej grupy pasażerów oraz dwóch opiekunów/przewodników z dwoma pełnowymiarowymi fotelami oraz dwoma miejscami na wózek, przyciskami SOS, dedykowanymi rampami i bezprogową podłogą ułatwiającą poruszanie się. PKP Intercity uruchomiło również stronę internetową dedykowaną podróżnym z niepełnosprawnościami z wyszukiwarką połączeń z ułatwieniami dla tej grupy osób. Dostępność systemu transportowego jest pierwszym krokiem na drodze w kierunku przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, w tym transportowym osób o szczególnych potrzebach, w tym osób starszych i OzN. Podejmowana są, przez władze coraz większej liczby miast, działania służące rozwojowi transportu miejskiego i jego dostosowaniu do potrzeb OzN. Przykładowo były one przedmiotem projektów m.in. w Działaniu 2.1 Zrównoważony transport miejski PO PW. W ramach 14 umów prowadzono rozwój transportu miejskiego w miastach wojewódzkich Polski Wschodniej (Białystok, Kielce, Lublin, Olsztyn i Rzeszów). Trzy z nich (Lublin, Rzeszów i Kielce) zostały zakończone i rozliczone w 2023 r. W ramach realizowanych przedsięwzięć zakupiono w sumie 320 sztuk taboru z licznymi udogodnieniami dla osób o szczególnych potrzebach w postaci np. specjalnej przestrzeni dla osób poruszających się 6 na wózkach, układu przyklęku umożliwiającego obniżenie podłogi pojazdu do wysokości przystanku, rampy wysuwanej, która ułatwia wjazd wózkiem inwalidzkim, poręczy i uchwytów w kolorze kontrastującym z otoczeniem, systemów zapowiedzi głosowych. Fundusz Dostępności (FD) Do końca 2023 r. do Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) i pośredników finansowych dysponujących środkami FD złożono 440 wniosków o udzielenie pożyczki likwidację barier architektonicznych w budynkach mieszkalnictwa wielorodzinnego i użyteczności publicznej na łączną kwotę 419,8 mln zł. W 2023 r. Bank Gospodarstwa Krajowego udzielił 115 pożyczek na kwotę 211,9 mln zł, przeznaczonych na wymianę lub modernizację wind. Ponadto dzięki wsparciu środków z FD do końca 2023 r. zakończono realizację 170 inwestycji na łączną kwotę 78 mln zł. Program Rady Nadzorczej PFRON pn. “Program wyrównywania różnic między regionami III” W 2023 r. wypłacone zostały środki finansowe w wysokości 2,49 mln zł, dotyczące wniosków obejmujących dostępność 26 wielorodzinnych budynków, zamieszkiwanych przez 97 osób z niepełnosprawnościami. Projekt pn. „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych” W 2023 r. na realizację projektu wydatkowano środki w łącznej wysokości 5,36 mln zł. Dzięki grantom udzielonym w projekcie od początku jego realizacji wprowadzono 171 usprawnień architektonicznych w budynkach wielorodzinnych, z których korzysta 872 mieszkańców. Program pn. „Wypożyczalnia technologii wspomagających dla osób z niepełnosprawnością” W 2023 r. PFRON uruchomił wsparcie obejmujące: doradztwo, wynajem, dostawę, serwis, dostosowanie oraz instruktaż obsługi oferowanych do wypożyczenia urządzeń. Dzięki niej OzN, tym osoby starsze, nie muszą podejmować decyzji zakupowych odnośnie nowego sprzętu, który jest im niezbędny w codziennym funkcjonowaniu. Projekt pn. „Dostępność Plus dla Zdrowia” W ramach inicjatywy opracowano standardy dostępności w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) i szpitalach i przyznano granty na poprawę dostępności 272 POZ oraz 78 szpitali. Otrzymane granty pozwoliły placówkom służby zdrowia m.in. na zakup sprzętu poprawiającego dostępność usług medycznych (np. mobilne USG, pętle indukcyjne), wyznaczanie miejsc parkingowych dla OzN, przebudowę budynków, w tym dostosowanie wind dla osób o szczególnych potrzebach. Realizacja przedsięwzięcia zakończyła się w 2023 r. Aplikacja mobilna „Alarm 112” MSWiA Narzędzie, wdrażane przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), pozwala osobom głuchym, niedosłyszącym i niemówiącym na przekazanie zgłoszenia alarmowego do Centrum Powiadamiania Ratunkowego bez użycia głosu i słuchu. Jest to system przeciwdziałający wykluczeniu cyfrowemu i nierównościom społecznym ze względu na niepełnosprawność. Programy dotacyjne MKiDN Wsparcie inicjatyw uwzględniających potrzeby osób starszych i osób z niepełnosprawnościami było również realizowane w programach dotacyjnych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN). Dawały one możliwość uzyskania dofinansowania na poprawę dostępności oferty kulturalnej i obiektów instytucji kultury, w tym zakup odpowiedniego sprzętu. W naborze wniosków na rok 2023 r. w programach dotacyjnych MKiDN wskazano wprost w celach priorytetowych zapewnianie dostępności do kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami. 7 Instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez MKiDN, kontynuowały w 2023 r. prace związane z udostępnianiem swojej oferty szerokiej grupie odbiorców, w tym zarówno seniorom, jak i osobom z niepełnosprawnościami. Zakres tych prac obejmował również rozwój zaplecza infrastrukturalnego oraz modernizację budynków. Projekt badawczy dla osób z niepełnosprawnością wzrokową pt. „Postępność” W maju 2023 r. ruszył projekt, którego celem jest ułatwienie dostępu do infrastruktury kultury osobom z niepełnosprawnością wzroku przy zastosowaniu pomocy dotykowych utworzonych z wydruków 3D. Przedsięwzięcie realizowane jest z programu GOSPOSTRATEG VI, a jego budżet wynosi 5,6 mln zł. Inicjatywa realizowana jest przez Fundację „Widzimy Inaczej” we współpracy z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR), Politechniką Warszawską oraz firmą ANV Production. Inicjatywy realizowane przez MSiT Działania w obszarze turystyki dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Ogłoszono kolejną edycję obejmującą m.in. „Zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym promocję i działania informacyjne dotyczące udogodnień i rozwiązań w podróżowaniu dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych\". W ramach tego priorytetu zrealizowano 4 projekty. Projekt pn. „Obszar chroniony, obszar dostępny”, finansowany ze środków PO WER W ramach inicjatywy opracowano Model parku przyrodniczego (narodowego lub krajobrazowego) z przestrzenią dostępną dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych i OzN. Zastosowano m.in. wypukłą mapę szlaku i ukształtowania terenu (Żywiecki Park Krajobrazowy), tablice z piktogramami pokazującymi ułatwienia w obiekcie dla OzN (Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy), tablice do komunikacji alternatywnej i wspomagającej (Wigierski Park Narodowy). Model został przetestowany przez 16 parków przyrodniczych w Polsce. Inkubatory dostępności W 2023 r. zakończyło swoją działalność 5 inkubatorów dostępności, które wspierały i realizowały innowacje społeczne. Opracowano 37 innowacji, wśród których znalazły się rozwiązania dedykowane osobom starszym np.: torba na zakupy z mocowaniami do wózka, innowacyjna torba na zakupy na balkonik rehabilitacyjny czy zdalna opieka domowa osób starszych z ograniczoną mobilnością, percepcją lub OzN pozostających w domu. Europejski Akt o Dostępności Kontynuowano także prace nad przeniesieniem do polskiego porządku prawnego przepisów Europejskiego Aktu o Dostępności, ang. European Accessibility Act (EAA), który zapewniania dostępność produktów i usług z wybranych branż (m.in. komunikacja elektroniczna i usługi online). Ułatwi to szczególnie osobom starszym załatwianie różnych codziennych spraw przy pomocy cyfrowych technologii. Oprócz wyżej wymienionych działań prowadzane są kampanie społeczne o charakterze informacyjno- edukacyjnym, służące z jednej strony promowaniu dostępnościowych rozwiązań, z drugiej uwrażliwianiu opinii społecznej na problemy osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Działania na rzecz osób starszych w obszarze kompetencji cyfrowych w FERS W 2023 r. rozpoczęła się realizacja działania zaplanowanego w Programie Rozwoju Kompetencji Cyfrowych pn. „Systemowe wsparcie edukacji cyfrowej dorosłych użytkowników ICT – Kluby Rozwoju Cyfrowego”, którego podmiotem wiodącym jest urząd obsługujący ministra właściwego do spraw informatyzacji. Celem tego przedsięwzięcia jest utworzenie do 2028 r. lokalnych ośrodków aktywizacji cyfrowej społeczeństwa (Klubów Rozwoju Cyfrowego) w każdej chętnej gminie w Polsce. Każdy mieszkaniec danej gminy będzie mógł skorzystać w takim Klubie z doradztwa lub szkolenia w zakresie kompetencji cyfrowych, na przykład z korzystania z usług e-administracji czy e-zdrowia. Szczególny 8 nacisk będzie położony na wspieranie osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym, czyli m.in. osób starszych. Działanie jest współfinansowane ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021—2027 (FERS). W 2023 r. rozpoczęła się realizacja pierwszego etapu—tzw. projektu wspierającego, który ma na celu udzielanie merytorycznej pomocy Klubom, które będą powstawać w kolejnych etapach. W 2024 r. planowane jest uruchomienie pierwszych 64 pilotażowych Klubów, a upowszechnianie w całym kraju rozpocznie się w 2026 r. Działanie realizuje Centrum Projektów Polska Cyfrowa. 1.5Ministerstwo Infrastruktury Akcja informacyjno – edukacyjna „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” Celem akcji „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” było uświadamianie osób powyżej 60 roku życia— kierowców, rowerzystów i pieszych, jak prawidłowo i bezpiecznie poruszać się po drodze, w jaki sposób stosować elementy odblaskowe i dlaczego są one tak ważne oraz jak sprawność psychofizyczna wpływa na zdolność korzystania z drogi. Przeprowadzenie akcji miało również na celu zbudowanie wśród seniorów poczucia współodpowiedzialności za bezpieczeństwo swoje i innych na drodze w wymiarze lokalnym i ogólnospołecznym, rozumienia zagrożeń i skali oceny ryzyka na drodze, a także uczenie właściwych postaw i zachowań zmierzających do wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń dotyczących kierowców, rowerzystów i pieszych powyżej 60 roku życia, co w konsekwencji przełoży się na zmniejszenie liczby ofiar śmiertelnych i rannych uczestników ruchu drogowego w tej grupie wiekowej. W ramach akcji przeprowadzono 50 warsztatów z zakresu bezpieczeństwa w ruchu drogowym na terenie całej Polski, na terenie 16 województw. Lokalizacje realizacji akcji zostały wytypowane i wskazane jako obszar o najwyższym wskaźniku zagrożenia utraty życia i zdrowia grupy docelowej i zostały poparte analizą policyjnych statystyk wypadków drogowych za lata 2019–2022. Założono także, że w ramach akcji zostanie przeszkolonych 1980 osób, jednak zainteresowanie akcją było tak duże, że przeszkolono 2538 osób. W ramach realizacji całego projektu zostały przygotowane treści edukacyjne dla poszczególnych grup seniorów – rowerzysta, kierowca i pieszy, w materiałach tych uwzględniono najnowsze zmiany związane z przepisami ruchu drogowego. Materiały te zostały udostępnione na dedykowanej stronie www akcji z możliwością ich pobrania przez wszystkie osoby zainteresowane tą tematyką. Partnerami akcji byli: Policja, Żandarmeria Wojskowa i Głos Seniora – partner medialny. Do akcji włączali się także lokalni partnerzy. W większości przypadków były to Urzędy Miast lub ich kluczowi przedstawiciele. W kilku lokalizacjach były to instytucje współpracujące z miastem, kluby seniora czy Uniwersytety Trzeciego Wieku. Na potrzeby akcji uruchomiony został portal pod adresem www.seniornadrodze.pl, w którym znajdują się bieżące informacje o akcji oraz bezpłatne materiały dotyczące bezpieczeństwa w ruchu drogowym, które można pobrać ze strony. Instytut Transportu Samochodowego W ramach działań prowadzonych w trybie ciągłym eksperci Instytutu Transportu Samochodowego podczas wystąpień medialnych przekazują treści dotyczące uświadamiania starszych kierowców (w zakresie bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym) oraz zachęcania do kontroli swojej sprawności poprzez udział w konsultacjach psychologicznych (w zakresie psychologii transportu). Projekt pt. „Centrum Wiedzy o dostępności do transportu i mobilności osób o szczególnych potrzebach” W ramach projektu powstało Centrum Wiedzy o Dostępności (CWoD) (obszar „Transport i mobilność”). Jednym z zagadnień projektu było przeprowadzenie, m.in. przez kadrę Instytutu Transportu Samochodowego, szkoleń dla kadry akademickiej Wojskowej Akademii Technicznej (WAT), których tematyka dotyczyła także osób starszych. Celem szczegółowym POWER było wsparcie zmian organizacyjnych i podniesienie kompetencji kadr w systemie szkolnictwa wyższego. Celem szczegółowym POWER była poprawa dostępności szkolnictwa wyższego. Dzięki wsparciu z Europejskiego Funduszu Społecznego 44 pracowników uczelni podniosło swoje kompetencje 9 dydaktyczne. Dodatkowo, powstało 1 centrum wiedzy o dostępności. Liderem projektu była Wojskowa Akademia Techniczna, a partnerami Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego i Instytut Transportu Samochodowego. Projekt pt. „Szkolenia dla pracowników sektora transportu zbiorowego w zakresie potrzeb osób o szczególnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami\" Celem projektu było wprowadzenie w transporcie publicznym zasad obsługi przyjaznych i dopasowanych do potrzeb osób o szczególnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Projekt miał na celu podniesienie kompetencji pracowników sektora transportu zbiorowego poprzez: opracowanie standardów obsługi osób o szczególnych potrzebach korzystających z transportu zbiorowego; działania szkoleniowe; opracowanie poradnika dotyczącego dostosowania kluczowych typów usług w zakresie transportu zbiorowego do potrzeb osób o szczególnych potrzebach. Liderem projektu był Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a partnerami Urząd Transportu Kolejowego i Instytut Transportu Samochodowego. Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego (CBR) w Instytucie Transportu Samochodowego nieprzerwanie od 2010 r. prowadzi badania w zakresie mobilności i bezpieczeństwa w ruchu drogowym osób starszych oraz analizy wypadków z udziałem różnych grup wiekowych, w tym osób starszych. Wyniki badań są prezentowane m.in. na stronach Polskiego Obserwatorium Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Pakiet edukacyjny pn. KIEROWCA 50+ jest przeznaczony do realizacji przez różne podmioty, w tym doszkalające kierowców, w celu wspierania seniorów w jak najdłuższym kierowaniu samochodem bez stwarzania zagrożeń w ruchu drogowym oraz pomoc im w podjęciu odpowiedzialnej decyzji o ograniczeniu lub całkowitym zaprzestaniu kierowania pojazdem. Centrum Usług Motoryzacyjnych dla Osób Niepełnosprawnych (CUM) przy Zakładzie Procesów Diagnostyczno-Obsługowych (ZDO) w Instytucie Transportu Samochodowego., od 2015 r., prowadzi badania i konsultacje dotyczące transportu indywidualnego osób o szczególnych potrzebach w tym: osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Pracownia Psychologii Transportu i Symulatorów Jazdy przy Centrum Telematyki Transportu (CTT) w Instytucie Transportu Samochodowego prowadzi profilaktyczne działania ciągłe w zakresie bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym osób starszych (także osób z niepełnosprawnością), poprzez konsultacje psychologiczne mające na celu pomoc seniorom w ocenie swoich umiejętności i zdolności psychicznych wykorzystywanych podczas jazdy, aby mogli podejmować odpowiedzialne decyzje na drodze. PKP Intercity S.A. Oferta specjalna PKP Intercity S.A. skierowana do osób starszych Co roku w ramach ofert specjalnych oferowanych przez przewoźnika realizującego połączenia międzywojewódzkie i międzynarodowe, na zlecenie Ministra Infrastruktury istnieje możliwość skorzystania z „Biletu dla Seniora”. „Bilet dla Seniora” To stała oferta dla każdego, kto ukończył 60 lat. Zniżka 30% obowiązuje na przejazdy w komunikacji krajowej pociągami PKP Intercity S.A. wszystkich kategorii w 1. i 2. klasie. W celu potwierdzenia uprawnienia do zniżki, wystarczy okazać konduktorowi dokument ze zdjęciem potwierdzający tożsamość i wiek, np. dowód osobisty. Ponadto emeryci i renciści mają prawo do skorzystania z dwóch przejazdów w ciągu roku z ulgą 37% w 2. klasie wszystkich kategorii pociągów PKP Intercity S.A. w komunikacji krajowej. Należy jednak pamiętać, że przejazd tam i z powrotem jest traktowany jako dwa oddzielne przejazdy. Prawo do zniżki przysługuje na podstawie odpowiedniego zaświadczenia 10 (wydawanego m.in. przez terenowe jednostki Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów) okazywanego wraz z dowodem osobistym lub innym dokumentem potwierdzającym tożsamość. Umowa ramowa o świadczenie usług w ramach publicznego transportu zbiorowego w zakresie międzynarodowych i międzywojewódzkich kolejowych przewozów pasażerskich Umowa ramowa o świadczenie usług w ramach publicznego transportu zbiorowego w zakresie międzynarodowych i międzywojewódzkich kolejowych przewozów pasażerskich zawarta pomiędzy Ministrem Infrastruktury jako „Zamawiającym” połączenia międzywojewódzkie, a operatorem tych połączeń, tj. spółką PKP Intercity S.A., określa ogólne wymagania jakościowe dla realizacji połączeń, w tym także istotne z punku widzenia osób starszych, np. w zakresie bezpieczeństwa i komfortu podróżowania, dystrybucji biletów, obsługi podróżnych czy informacji. Przewoźnik zapewnia:  możliwość zgłoszenia przez osoby z niepełnosprawnością lub osoby o ograniczonej sprawności ruchowej chęci zrealizowania podróży z wykorzystaniem narzędzi dostępnych dla takich osób (telefon, Internet, Centrum Obsługi Klienta w godzinach pracy tego punktu), odpowiednie miejsce w przedziale/wagonie, pomoc personelu pokładowego podczas podróży oraz podczas wsiadania i wysiadania do/z pociągu; zapewnienie podróżnym, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego i unijnego, informacji m. in. o warunkach dostępu i dostosowania pociągu dla potrzeb osób z niepełnosprawnością oraz osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Tabor Jednym z najistotniejszych elementów mających wpływ na dostęp do środków komunikacji publicznej jest odpowiednio dostosowany tabor. Do obsługi przewozów zamawianych przez Ministra Infrastruktury na wybranych trasach są wykorzystywane elektryczne zespoły trakcyjne, które posiadają bezprzedziałową klimatyzowaną przestrzeń pasażerską, system monitoringu, elektroniczny system informacji wizualnej, toalety (przystosowane dla osób z niepełnosprawnościami), automatyczne drzwi wewnętrzne i zewnętrzne. Pojazdy tego typu umożliwiają przewóz osób poruszających się na wózkach inwalidzkich (2 wyznaczone miejsca), a dostęp do pociągu ułatwiają im zamontowane windy. Ponadto każdego roku prowadzone są prace modernizacyjne wagonów, przystosowujące kolejne z nich do standardu COMBO. Posiadają one wydzieloną przestrzeń dla osób poruszających się na wózku inwalidzkim. W przedziałach przewidziano również siedzenia dla opiekunów, a miejsca dla wózków są odpowiednio zabezpieczone pasami bezpieczeństwa. Kolejne ułatwienia to automatyczne drzwi przedziałowe, bezprogowe podłogi, dostosowane i bezpieczne toalety, a także poręcze umieszczone na odpowiednich wysokościach. PKP Intercity uwzględniło w projekcie usprawnienia dla osób niewidomych, dlatego wszystkie piktogramy i przyciski posiadają oznaczenia w alfabecie Braille’a. Pojazdy COMBO zostały uhonorowane prestiżowym certyfikatem „Transport bez barier”, przyznanym przez Fundację Integracja. Główny Inspektor Transportu Drogowego Projekt edukacyjny pn. „Bezpieczeństwo w ruchu drogowym dla każdego” W ramach ww. projektu odbyły się dwa spotkania edukacyjne z seniorami. Projekt miał na celu przypomnienie o najważniejszych zasadach bezpieczeństwa ruchu drogowego, nowych przepisach, zagrożeniach w ruchu drogowym oraz wpływie kondycji psychomotorycznej kierującego pojazdem na bezpieczeństwo jazdy. W spotkaniach wzięło udział ponad 100 seniorów. 11 1.6Ministerstwo Klimatu i Środowiska Realizacja razem z PFRON projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny” w ramach Działania 4.3 Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój. Projekt został sfinansowany przez Centrum Projektów Europejskich W projekcie wypracowano ramowy model dostępnego parku narodowego i krajobrazowego jako elementu dostępności oferty turystycznej dla osób z niepełnosprawnościami i wdrożenie wybranych elementów tego modelu przez parki narodowe i krajobrazowe w Polsce. Model ten jest skierowany do wszystkich parków narodowych i krajobrazowych. Jego głównym celem jest racjonalne udostępnianie terenów, miejsc i obiektów, które są atrakcyjne pod względem turystycznym i edukacyjnym, z poszanowaniem zasad ochrony przyrody. Parki poprzez stosowanie rozwiązań prezentowanych w modelu będą lepiej dostosowane dla każdego turysty, w tym do potrzeb osób z niepełnosprawnością (osoby z problemami narządu słuchu, wzroku, ruchu, niepełnosprawnością intelektualną i chorobami psychicznymi) i o szczególnych potrzebach (osoby starsze, kobiety w ciąży, rodzice z małymi dziećmi. Model został przetestowany przez 7 parków narodowych i 9 parków krajobrazowych w Polsce, które wdrożyły elementy modelu w ramach otrzymanych grantów. Utworzenie i uruchomienie nowych stron internetowych parków narodowych (23 strony parków narodowych oraz jedna strona główna tzw. Brama główna) Nowo utworzone (w grudniu 2023 r.) strony internetowe 23 parków narodowych oraz jedna strona główna (tzw. Brama główna) spełniają wytyczne WCAG 2.1. na poziomie AA—zawierają szereg udogodnień dla osób z różnym poziomem niepełnosprawności. Wszystkie strony zostały utworzone w systemie responsywności, co umożliwia użytkowanie strony na dowolnym urządzeniu mobilnym (laptop, tablet, telefon, ipad). Wszystkie strony posiadają możliwość zwiększenia i zmniejszenia czcionki, zmiany kontrastu, włączenia i wyłączenia dźwięku, włączenia i wyłączenia ruchomych obrazów i animacji. Podejmowanie przez Państwa członkowskie odpowiednich kroków w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną podczas przygotowywania, wdrażania monitorowania, sprawozdawczości i ewaluacji programów UE (niedopuszczalność wszelkich form dyskryminacji). Aby zapewnić zgodność z Rozporządzeniem PE, w trakcie oceny merytorycznej projekty ubiegające się o dofinansowanie oceniane są między innymi kryteriami horyzontalnymi. Jednym z takich kryteriów jest zgodność projektu z zasadami równości szans, włączenia społecznego i niedyskryminacji. W kontekście osób starszych, zasada ta ma na celu zapewnienie, że osoby w każdym wieku mają równe szanse na korzystanie z korzyści wynikających z programu FEnIKS. To oznacza, że projekty nie mogą dyskryminować osób starszych i muszą uwzględniać ich specyficzne potrzeby i sytuacje. W przypadku projektów ubiegających się o współfinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014—2021 (MF EOG 2014-2021), jednym z ocenianych kryteriów była kwestia równego traktowania i niedyskryminacji, która odnosi się również do osób starszych (brak dyskryminacji ze względu na wiek). Należy również wspomnieć, że w ramach wszystkich ww. programów funduszy realizowane są projekty dotyczące adaptacji miast do zmian klimatu, polegające m.in. na realizacji działań związanych ze zmniejszeniem efektu miejskiej „wyspy ciepła”. W związku z ociepleniem klimatu mieszkańcy miast, zwłaszcza seniorzy, narażeni są na udary cieplne, zaostrzenie przewlekłych chorób układu oddechowego i krążenia, omdlenia, odwodnienie, zawały itp. Zatem realizacja ww. projektów pośrednio wpływa na polepszenie sytuacji osób starszych. 12 Oferta parków narodowych Osoby starsze mogły skorzystać z działań realizowanych przez parki narodowe. Szczegółowe informacje na temat oferty poszczególnych parków narodowych prezentuje poniższa tabela. 13 Tabela 1 Oferta Parków Narodowych Lp.Nazwa zadaniaTermin realizacji /wdrożenia Krótki opis zadania Babiogórski Park Narodowy Wystawa Stała BgPNCałoroczniePark udostępnia ekspozycję przyrodniczą i kulturową poświęconą Babiej Górze, która jest dostosowana do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu oraz osób słabowidzących. Z ekspozycji często korzystają emeryci wypoczywający w okolicach Babiej Góry. Na ekspozycję można się dostać korzystając z windy. Siłownie pod chmurkąCałorocznie przy braku pokrywy śnieżnej W „siłowniach pod chmurką” znajdują się m.in. urządzenia dające możliwość skorzystania z nich każdej z grup, zarówno osobom sprawnym, jak i mniej sprawnym bądź niesprawnym fizycznie. Przy jej lokalizacji uwzględniono takie parametry jak bliskość parkingu i dogodny podjazd do urządzeń. Jedna z siłowni znajduje się przy dyrekcji Parku, a druga na Polance Odkrywców w Zawoi Markowej. Patrole edukacyjneSezon wakacji letnichPatrole edukacyjne prowadzone przez pracowników Parku na babiogórskich szlakach. Ich celem jest pomoc w poznawaniu unikalnej przyrody Babiej Góry przez dziadków i wnuki oraz rodziców i dzieci. Działania skierowane do szerokiej grupy odbiorców. Spacerkiem z wózkiem z Krowiarek Górnym Płajem do schroniska Całorocznie przy braku pokrywy śnieżnej Spacer krajoznawczy niebieskim szlakiem. Nawierzchnia szlaku umożliwia dotarcie do schroniska na Markowych Szczawinach od polany Krowiarki osobom starszym bądź z ograniczeniami ruchowymi – poruszającym się na wózku. Szlak jest o szerokości 2,5 m, z drewnianym krawężnikiem po zewnętrznej stronie, a w miejscach stromych znajdują się dodatkowe zabezpieczenia w postaci barierek. Ogród ZmysłówW sezonie wegetacyjnym roślin Dostosowany do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu oraz słabowidzących i niewidomych z podniesionymi. Ogród z poręczami i podniesionymi rabatami umożliwiającymi poznawanie roślin z wysokości wózka. W obiekcie mapa plastyczna dostosowana do potrzeb osób słabowidzących i niewidomych. Przy ogrodzie toaleta dostosowana do potrzeb osób poruszających się na wózkach. Przystosowanie ścieżek dla osób starszych CałorocznieUmieszczenie ławek na ścieżkach edukacyjnych „Babiogórskiej parzenicy” umożliwiających odpoczynek osobom starszym. Łączymy pokoleniaCałorocznie przy braku pokrywy śnieżnej i opadów atmosferycznych Polanka odkrywców – to miejsce gdzie dzieci mogą się bawić pod opieką dorosłych. Zlokalizowana jest w pobliżu wejścia do Parku w Zawoi Markowej. Umieszczone są na niej ławki oraz tablice i urządzenia edukacyjne. Ich celem jest pomoc w poznawaniu unikalnej przyrody Babiej Góry przez dziadków i wnuki oraz rodziców i dzieci. Działanie skierowane do szerokiej grupy odbiorców. Strona www.bgpn.plCałorocznieStrona internetowa Parku przyjazna dla osób niepełnosprawnych umożliwiająca osobom starszym dostosowanie jej do ich potrzeb (m.in. powiększenie czcionki, zwiększenie kontrastu). Białowieski Park Narodowy Dostępność obiektów Parku dla osób starszych o całoroczne działanie cykliczne Bieżące naprawy i utrzymanie ławek umożliwiających osobom starszym odpoczynek podczas zwiedzania Parku Pałacowego oraz podjazdów do platform widokowych ułatwiających zwiedzanie Rezerwatu Pokazowego Żubrów. Utrzymanie sprawnej windy w Muzeum BPN, umożliwiającej poruszanie się między piętrami wystawy. Umożliwiono zwiedzanie Rezerwatu bryczką. 14 ograniczonej mobilności Użyczanie sprzętu ułatwiającego poruszanie się w obiektach turystycznych BPN Działanie całoroczneUmożliwiono nieodpłatne wypożyczenie na czas zwiedzania Muzeum BPN i Rezerwatu Pokazowego Żubrów wózków inwalidzkich i chodzików trójkołowych zakupionych w ramach projektu PFRON „Obszar chroniony, obszar dostępny” osobom mającym trudność w poruszaniu się, w tym osobom starszym. Dostępność treści informacyjnych i edukacyjnych dla osób o osłabionych wiekiem zmysłach wzroku i słuchu Działanie całoroczneMateriały audiowizualne wykorzystywane w obiektach Parku przygotowane i utrzymywane są w standardach dostępności dla osób o osłabionych wiekiem zmysłach wzroku i słuchu (możliwość zwiększenia głośności nagrań w audio–przewodnikach; kontrastowe, czytelne czcionki na tablicach informacyjnych i w ulotkach). Stosowanie pętli indukcyjnych oraz umożliwienie korzystania z usługi tłumacza PJM w czasie rzeczywistym w obiektach turystycznych Działanie całoroczneZastosowanie przenośnych pętli indukcyjnych w obiektach turystycznych i administracji Parku podnosi dostępność usług dla osób słabosłyszących, korzystających z aparatów słuchowych, natomiast usługa tłumacza online zwiększa dostępność Parku dla osób Głuchych. Wśród ww. grup znajdują się osoby 60+. Poprawa bezpieczeństwa osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych w obiektach BPN Działanie całoroczneUtrzymywanie gotowych do użycia defibrylatorów i systemów przywoławczych do toalet oraz zakupionych w 2023 r. mat, materacy i krzeseł ewakuacyjnych, zwiększających bezpieczeństwo przebywających w obszarach i obiektach Parku osób, w tym osób starszych, umożliwiając w razie potrzeby szybsze i efektywniejsze udzielenie im pierwszej pomocy oraz ich ewakuację. Warsztaty botaniczne24.06.2023Edukacja bezpośrednia. Wykład i wyjście terenowe. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. Warsztaty entomologiczne 15.07.2023Edukacja bezpośrednia Wykład i wyjście terenowe. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. Wystawa Grzybów Puszczy Białowieskiej 16—17.09.2023 Edukacja bezpośrednia Wykłady i ekspozycja grzybów zwiedzana z edukatorem. Działanie integrujące różne grupy wiekowe, w tym osoby starsze. 15 Biebrzański Park Narodowy Budowa nowej kładki „Długa Luka” Grudzień 2023 r.Kładka wybudowana na torfowisku niskim, o wysokim poziomie wody gruntowej. Kładka ma szerokość 1,25 m i długość 390 m. Dodatkowo w przebiegu kładki wybudowano 2 mijanki o wym. 2,35 m x 7,5 m, na jednej z nich zamontowano ławkę. Na mijankach zainstalowano balustrady. Kładka kończy się pomostem widokowym o wym. 4 m x 7 m, na którym zainstalowano 3 ławki. Do budowy kładki użyto materiału kompozytowego typu Hanit. Budowa nowego budynku gospodarczego z sanitariatami wraz z wewnętrznymi i zewnętrznymi instalacjami w Osowcu-Twierdzy Czerwiec 2023 r.W ramach projektu „Opracowanie dokumentacji budowlanej i przeprowadzenie inwestycji: Rozbudowa Terenowego Ośrodka Edukacyjnego w Osowcu – Twierdzy” wybudowano nowy budynek gospodarczy z sanitariatami dostosowanymi do potrzeb osób niepełnosprawnych Edukacja przez Internet2023Strona internetowa https://bbpn.gov.pl/ jest przystosowana do potrzeb osób o szczególnych potrzebach. Edukacja bezpośrednia – wydarzenia otwarte organizowane przez Park, między innymi: „Wszechnica Biebrzańska” 2023Prelekcje o tematyce przyrodniczej, warsztaty, wycieczki terenowe. Bieszczadzki Park Narodowy Zajęcia terenowe dla seniorów z Uniwersytetu III wieku oraz eko warsztaty w Muzeum Przyrodniczym BdPN w Ustrzykach Dolnych dla Dzienny Dom \"Senior+\". Cały rokW ramach współpracy przeprowadzono zajęcia edukacyjne eko warszaty dla seniorów w Muzeum w Ustrzykach Dolnych oraz zajęcia terenowe na torfowisku Tarnawa. Liczba uczestników 63 osoby. Uzupełnianie infrastruktury edukacyjnej i turystycznej wzdłuż ścieżek przyrodniczych i szlaków. Cały rokW roku 2023 na szlakach i ścieżkach przyrodniczych wykonano i wyremontowano ponad 472 mb wysokich barier drewnianych, 190 mb dylowanek , 299 stopni zwiększając w ten sposób bezpieczeństwo poruszania się na terenach podmokłych oraz na stromych podejściach zapewniając możliwość podparcia. W roku 2023 wybudowano w o.o. Tarnawa kładkę dębową o długości 110 mb, a także wykonano remont szlaku turystycznego z przełęczy Wyżnej na Połoninę Wetlińską poprzez m.in. naprawę nawierzchni szlaku 16 turystycznego na odcinku 1700 mb. Ponadto utrzymywano bieżący dostęp do szlaków, ścieżek turystycznych oraz obiektów kulturowych i historycznych poprzez m.in. wykonanie zabiegu koszenia i odkrzaczania . Zajęcia edukacyjne w Ośrodku Edukacji Ekologicznej i Muzeum Przyrodniczym BdPN w Ustrzykach Dolnych Cały rokZ muzeum korzystają m.in. grupy rodzinne, dzieci oraz osoby starsze. Mają one możliwość w atrakcyjny sposób poznawać przyrodę Parku. Obiekt po modernizacji jest przystosowany do korzystania przez osoby starsze – winda, ławeczki na ekspozycjach, klubokawiarnia z możliwością odpoczynku i obejrzenia diaporam i filmów przyrodniczych. Z ewidencji ruchu turystycznego Muzeum wynika, że w roku 2023 ekspozycje zwiedziło blisko 3001 emerytów. W ofercie edukacyjnej Parku znajduje się również atrakcyjny program ekowarsztatów – połączenie zajęć przyrodniczych i plastycznych. W ekowarsztatach uczestniczyło ok. 30 seniorów. Udostępnienie tabliczek edukacyjnych oraz panoramy widokowej na torfowiskach Tarnawa i Wołosate Cały rokUdostępnienie torfowisk w Tarnawie poprzez nowe, interaktywne stanowiska edukacyjne, z opisami gatunków roślin i zwierząt związanych z ekosystemem torfowiska. Tabliczki zainstalowane wzdłuż kładek, pozwalają na przyjemną wędrówkę zarówno osobom starszym, jak i dzieciom, a także osobom poruszającym się na wózkach. Krótkie, przyjemne opisy wzbogacane zdjęciami i ilustracjami roślin, sprawiają, że treści są dostępne dla każdego turysty. Działania edukacyjne via strona internetowa Cały rokLiczba odwiedzin na stronie internetowej (użytkowników unikalnych: 11 4891, odsłon: 54 4033, wejścia 21 6843) Park Narodowy „Bory Tucholskie” Wykłady dla dorosłych z cyklu Czwartkowe spotkania z przyrodą 23.02—28.09. 2023 r. /od 2004 r. Są to wykłady o różnej tematyce przyrodniczej i kulturowej przeznaczone dla osób dorosłych. W 2023 roku odbyło się sześć takich wykładów. Uczestnikami byli m. in. studenci Uniwersytetów III Wieku. Dodatkowo PNBT zorganizował bezpłatny transport autokarowy z i na wykład, z którego mogli skorzystać wszyscy chętni seniorzy. Letnia Akademia Przyrodnicza 05.07—23.08. 2023 r./od 2005 r. Są to krótkie bezpłatne wyprawy piesze po terenie Parku z edukatorem. Chętnie uczestniczą w nich osoby starsze. Botaniczna ścieżka dydaktyczna całorocznie /od 2005 r. Botaniczna ścieżka dydaktyczna przeznaczona jest dla tych wszystkich, którzy pragną zapoznać się z florą regionu Borów Tucholskich, a nie mogą odbywać dłuższych wędrówek. Do tej grupy zaliczają się często osoby starsze. Ze ścieżki korzystały również osoby na wózkach inwalidzkich. Na niewielkim obszarze posadzono typowe i jednocześnie kluczowe gatunki dla flory Borów Tucholskich, stosunkowo łatwe do rozpoznawania. Na ścieżce zostały umieszczone ławki, umożliwiające osobom starszym odpoczynek. Wejście na ścieżkę było bezpłatne. Można ją było zwiedzać indywidualnie lub z edukatorem Parku. Zagroda Pokazowa Zwierząt całorocznie /od 2019 r. Zagroda Pokazowa Zwierząt przeznaczona jest dla osób w różnym wieku. W 2023 roku chętnie była odwiedzana przez osoby starsze. ZPZ dostosowana jest do potrzeb osób z ograniczoną zdolnością ruchu. W Zagrodzie zobaczyć można zwierzęta należące do starych ras zwierząt gospodarskich objętych programem ochrony zasobów genetycznych: kury zielononóżki kuropatwiane, owce świniarki, bydło białogrzbiete i koniki polskie. W Zagrodzie przebywają też zwierzęta dzikie rodzimych gatunków, które odbyły leczenie w specjalistycznych ośrodkach lecz z różnych względów nie mogą zostać wypuszczone na wolność. Zwiedzanie zagrody jest bezpłatne i odbywa się z edukatorem. 17 Muzeum przyrodniczecałorocznie /od 01.2022 r. Park Narodowy „Bory Tucholskie” w 2023 roku udostępniał bezpłatnie do zwiedzania Muzeum przyrodnicze. Muzeum jest dostosowane do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. Wystawa czasowa Polskie Parki Narodowe całorocznie /od 06.2022 r. W Centrum Edukacji Przyrodniczej Parku w Chocińskim Młynie można bezpłatnie oglądać wystawę fotograficzną poświęconą wszystkim Polskim Parkom Narodowym. Wystawa jest dostosowana do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. Mini wystawa „Od bartnictwa do owczarstwa” całorocznie /od 2021 r. W Centrum Edukacji Przyrodniczej Parku w Chocińskim Młynie można bezpłatnie oglądać mini wystawę poświęconą bartnictwu i owczarstwu. Wystawa jest dostosowana do przyjęcia osób ze szczególnymi potrzebami, w tym również osób starszych. GRAND PRIX Borów Tucholskich w Nordic Walking 17.09.2023 r.Wędrówka z kijkami zorganizowana przez Park Narodowy „Bory Tucholskie” oraz Stowarzyszenie „Charzy...”. Trasa wycieczki prowadziła przez Park. W celu zgłębienie wartości przyrodniczych, kulturowych i historycznych Parku. Uczestnikami rajdu były osoby starsze. Biblioteka i czytelnia Parku całorocznieWszystkim tym, którzy chcą poszerzyć swoją wiedzę nt. Parku oraz innych zagadnień przyrodniczych w 2023 r. Park udostępniał swoje zbiory książkowe. Bilety ulgowe dla seniorów całorocznieEmeryci i renciści odwiedzający Park Narodowy „Bory Tucholskie” uprawnieni są do zakupu biletu ulgowego w wysokości 50% stawki za wstęp do Parku. Drawieński Park Narodowy Zachodniopomorska Karta Seniora od 2018 r.50% ulga – pobyt na miejscach biwakowania DPN wraz z noclegiem Zachodniopomorska Karta Seniora od 2021 r.50% ulga – zwiedzanie ekspozycji „Las – zobaczyć to, co zagrożone, zobaczyć to, co niewidoczne” Park Narodowy Gór Stołowych Spacer Edukacyjny „Pod Szczelińcem” Lipiec-sierpień 2023/2022 Spacer w pracownikiem PNGS, w trakcie którego uczestnicy zapoznają się z przyrodą Gór Stołowych. Trasa bez przewyższeń. Długość ok 3 km czas trwania do 2 godz. Miejsce: Karłów. Trasa dostępna dla osób ze szczególnymi potrzebami. Pokazy filmu „Góry Stołowe” i prezentacji multimedialnej „Przyroda Parku Narodowego Gór Stołowych” 2023/2005 Cały rok Pokazy organizowane w budynku Dyrekcji PNGS dla osób starszych i osób ze szczególnymi potrzebami przebywających na turnusach rehabilitacyjnych w Kudowie-Zdroju. Pokazy filmu „Góry Stołowe” dostępne są także w Centrum Szkoleniowo-Edukacyjnym PNGS w Karłowie. Ekspozycja edukacyjna w Ekocentrum PNGS 2023/2018 Cały rok Stała ekspozycja przyrodnicza o Górach Stołowych. Budynek i ekspozycja dostępna dla osób ze szczególnymi potrzebami. Dostęp do budynku: dostęp alternatywny. Kampinoski Park Narodowy Współpraca w ramach wolontariatu ze Stowarzyszeniem „Towarzystwo Stała działalność parku Prowadzenie, opieka, urządzanie Chaty Kampinoskiej w Granicy , organizowanie imprez kulturowych i folklorystycznych poświęconych tradycjom i zwyczajom („Pokaz wieńców dożynkowych”, „Poszukiwanie kwiatu paproci”, „Tańce Kampinoskie”, pogadanki, wernisaże, koncerty, warsztaty i in.) zadania ochronne Parku, program edukacji Parku 18 Kampinoskie” w Granicy Współpraca z organizacjami kombatanckimi: Stowarzyszenie Rodzina Ułanów Jazłowieckich, Środowisko „Grupa Kampinos” ŚZŻAK, Stowarzyszenie Żołnierzy Powstańczych Oddziałów Specjalnych „Jerzyki” Stała działalność parku Prowadzenie działalności edukacyjnej oraz organizacja imprez patriotyczno-religijnych Uniwersytet III WiekuStała działalność parku Prowadzenie wykładów, spotkań i wycieczek dla seniorów Wycieczki w ramach programu „Akademii Kampinoskiej” 2016—2023Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Wycieczki w ramach programu „Przyroda na horyzoncie” 2016—2023Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Współpraca z Dzienny Domem Senior+ Gminy Izabelin Stała działalność parku Wykłady, pogadanki i spacery dostosowane dla osób starszych Współpraca z Klubem Senior+ Gminy Kampinos Stała działalność parku Wycieczki połączone ze zwiedzaniem Skansenu budownictwa puszczańskiego KPN w Granicy Współpraca ze Stowarzyszeniem Wychowanków SGGW w Warszawie 2021—2023Wycieczki przyrodnicza połączona ze zwiedzaniem skansenu budownictwa puszczańskiego KPN w Granicy Współpraca z Uniwersytetem III 2023Prowadzenie wykładów i pogadanek edukacyjnych 19 Wieku Narodowego Instytutu Dziedzictwa Kulturowego i Wsi Dostosowanie infrastruktury turystycznej dla osób w podeszłym wieku Stała działalność parku Modernizacja szlaków turystycznych, ścieżek dydaktycznych i in. Karkonoski Park Narodowy Wycieczki dla seniorów i ich rodzin 09.2022—06.2023 r.Cykl wycieczek, których celem było zaangażowanie seniorów z Jeleniej Góry do aktywnego trybu życia. W trakcie wycieczek seniorzy poznawali ciekawe zakątki swojego miasta i dowiedzieli się o ich historii oraz wyjątkowości przyrodniczej. Przerób - nie wyrzucaj. Warsztaty krawieckie 2022—2023Cykl warsztatów ekologicznych w duchu „zerowaste” w ramach projektu „Żyj, mieszkaj, pracuj w Jeleniej Górze” Napraw – nie wyrzucaj. Warsztaty stolarskie 2022—2023Cykl warsztatów ekologicznych w duchu „zerowaste” w ramach projektu „Żyj, mieszkaj, pracuj w Jeleniej Górze” Spotkania sąsiedzkieStyczeń 2023 r.Cykl spotkań edukacyjnych dla mieszkańców regionu, w tym dla osób starszych, organizowanych w ostatni czwartek miesiąca o godz. 17:00 w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN – Pałac Sobieszów. Prelekcje mają na celu przybliżenie KPN mieszkańcom oraz ocieplenie wizerunku parku i jego pracowników. Sobota z KPN 21.01.2023 r.Cykl spotkań (średnio raz w miesiącu) dla turystów, społeczności lokalnej i innych osób zainteresowanych w ośrodkach edukacyjnych KPN i w terenie. Tematyka dotyczyła korytarzy ekologicznych, torfowisk, flory i fauny w KPN i otulinie. Ekspozycja przyrodnicza „Klimatyczne Karkonosze” 28.04.2023 r.Udostępnienie do zwiedzania ekspozycji multimedialnej „Klimatyczne Karkonosze” wyposażonej w audioprzewodniki z audiodeskrypcją oraz tłumaczenie na polski język migowy Ekspozycja edukacyjna „Pałac Sobieszów” oraz ścieżka edukacyjna wokół pałacu 28.04.2023 r.Udostępnienie do zwiedzania ekspozycji multimedialnej „Pałac Sobieszów” wyposażonej w audioprzewodniki z audiodeskrypcją oraz tłumaczenie na polski język migowy Majówka pod Szrenicąod 2012 r.Udział mieszkańców, turystów- w tym osób starszych w edukacyjnej prezentacji plenerowej KPN – w tym udział słuchaczy UTW Rajd Sztaudyngerowski2.05.2023 r.Coroczny rajd organizowany we współpracy ze Stowarzyszeniem Puch Ostu. Wycieczka szlakiem upamiętniającym działalność na rzecz kultury ziem zachodnich polskiego poety i fraszkopisarza Jana Sztaudyngera pod kierunkiem edukatora KPN, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych. 20 Warsztaty dla Uniwersytetu Trzeciego Wieku Grębocice 9.05.2023 r.Zajęcia warsztatowe dla UTW przeprowadzone w ośrodku o tematyce przyrodniczej z nawiązaniem do historii regionu. Noc Muzeów – Sen Nocy Leśnej 13.05.2023 r.Akcja kulturalno-edukacyjna Noc Muzeów w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN – Pałac Sobieszów (darmowe zwiedzanie ekspozycji „Klimatyczne Karkonosze” i „Pałac Sobieszów” oraz warsztaty przyrodnicze). Europejski Dzień Parków Narodowych 25.05.2023 r.Spotkanie dyrektora KPN z grupą seniorów na temat przyrody Karkonoskiego Parku Narodowego. Spektakle teatralne06.2023 r.Cykl spektakli teatralnych dla lokalnej społeczności ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych organizowanych przez grupę ProjektOR. Dzień Laboranta10.06.2023 r.Coroczne wydarzenie edukacyjne dla rodzin z dziećmi, seniorów, mieszkańców regionu i turystów organizowane w ośrodku w Karpaczu dotyczące historii Laborantów, ziołolecznictwa oraz roślinności Karkonoszy. Podróże po Jeleniej Górze 17.06.2023 r.Zwiedzanie Pałacu Sobieszów z przewodnikiem w ramach cyklu organizowanym przez Karkonoską Informację Turystyczną. Cykl spacerów „Do góry nogami” w ramach #weekendu bez Śnieżki 07.2023 Cykl spacerów „Do góry nogami” w ramach #weekendu bez Śnieżki, promującego miejsca mniej uczęszczane. Celem spacerów jest zmniejszenie antropopresji na najwyższym szczycie Karkonoszy, Śnieżce. Wycieczka do Wodospadu Szklarki 07—10.2023Cykl wycieczek dydaktycznych szlakiem dostosowanym do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. Spotkanie adresowane dla seniorów +60. Praktyczne zajęcia z Polskiego Języka Migowego 17—18.07.2023 r.Zajęcia praktyczne z grupami seniorów Głuchych w ramach kursu Polskiego Języka Migowego – zajęcia na ekspozycji Klimatyczne Karkonosze oraz Pałac Sobieszów oraz wycieczki terenowe. Festiwal „Klimatyczne Karkonosze” 1—2.09.2023Dwudniowa impreza edukacyjna na terenie Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego KPN – Pałac Sobieszów, której celem jest podnoszenie świadomości ekologicznej uczestników poprzez udział w spotkaniach, warsztatach, pokazach i prelekcjach fachowców z różnych dziedzin przyrodniczych. Piknik pod Chojnikiem2.09.2023 r.Edukacyjna impreza plenerowa dla rodzin z dziećmi, mieszkańców regionu i turystów, mająca na celu ocieplenie wizerunku parku i jego pracowników oraz poznanie karkonoskiej przyrody. Nocne spacery ekologiczne – rykowisko 26.09.2023 r.Zajęcia skierowane dla mieszkańców, w szczególności dla seniorów z okolic Kowar, mające na celu przybliżenie uczestnikom jesiennego świata przyrody . Nocne spacery ekologiczne – nietoperze 27.09.2023 r.Zajęcia skierowane dla mieszkańców, w szczególności dla seniorów z okolic Kowar, mające na celu przybliżenie uczestnikom jesiennego świata przyrody . 21 Jesienny spacer z Uniwersytetem Trzeciego Wieku 10.2023 r.Zajęcia terenowe adresowane do słuchaczy UTW. Spotkanie z absolwentami i nauczycielami Szkoły Rolniczej w Sobieszowie 19.10.2023 r.Spotkanie z absolwentami i nauczycielami Szkoły Rolniczej w Sobieszowie, w której obecnie mieści się nowa siedziba KPN oraz Centrum Przyrodniczo-Edukacyjne KPN – Pałac Sobieszów. Jarmark zimowy \"W Folwarku\" 2—3.12.2023 r.Dwudniowa impreza edukacyjna na terenie Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego KPN – Pałac Sobieszów, której celem jest podnoszenie świadomości ekologicznej uczestników poprzez udział w spotkaniach, warsztatach, pokazach i prelekcjach fachowców z różnych dziedzin przyrodniczych. Zajęcia edukacyjne - Pałac Sobieszów i jego funkcje 12.12.2023 r.Zajęcia edukacyjne w stałej ofercie KPN skierowane do osób dorosłych i seniorów. Porozumienie o współpracy z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej 2023Porozumienie o współpracy z zakresu edukacji dla podopiecznych Domu Dziennego Pobytu SENIOR+ w Jeleniej Górze. Kwartalnik „Karkonosze” Od 2013 r.Wydawnictwo edukacyjne KPN o Karkonoszach, z możliwością prenumeraty czasopisma. Szlak dostosowany dla osób niepełnosprawnych do Wodospadu Szklarki od 2018 r.Szlak czarny do Wodospadu Szklarki jest dostosowany do potrzeb osób z niepełno-sprawnościami oraz osób starszych. Szlak zbudowany jest z kostki granitowej płomieniowanej i wyposażony w trzypoziomową barierkę, umożliwiającą bezpieczne przejście osobom z ograniczoną ruchomością oraz poruszającym się na wózkach inwalidzkich. Magurski Park Narodowy Zniżka na bilet wstępu na ekspozycję stałą w Ośrodku Edukacyjno- Muzealnym Cały rokW 2023 r. funkcjonowała zniżka dla seniorów na bilet wstępu do Ośrodka Edukacyjno–Muzealnego MPN w Krempnej. Miała ona zachęcić osoby starsze do skorzystania z oferty edukacyjnej Parku oraz zapoznania się z wystawą przyrodniczą. Czasopismo „Magura”4 x rokKwartalnik „Magura” wydawany przez Magurski Park Narodowy dociera głównie do mieszkańców siedmiu gmin, na terenie których położony jest MPN. Jest on chętnie czytany przez seniorów, dla których papierowe wydanie jest bardziej dostępne niż cyfrowe. 22 Wykonanie multimedialnej tablicy w Ogrodzie Dydaktycznym IV kwartał 2023W 2023 roku wykonano multimedialną tablicę edukacyjną poświęconą zależnościom w świecie przyrody, która skierowana jest głównie do osób, które ze względu na swoje ograniczenia nie mogą poruszać się po terenie Parku. Ogród Dydaktyczny daje możliwość doświadczenia w części przyrody, która jest niedostępna dla osób o szczególnych potrzebach. Zakup pomocy dydaktycznych - modeli różnych gatunków zwierząt II kwartał 2023W 2023 r. zakupiono 31 sztuk plastycznych modeli różnych gatunków zwierząt występujących w MPN. Odtwarzają one dosyć dokładnie cechy zwierząt i są wykorzystywane podczas zajęć edukacyjnych również z osobami niepełnosprawnymi. Dzięki temu oferta edukacyjna dla osób o specjalnych potrzebach została rozszerzona i bardziej dostosowana do ich możliwości poznawczych. Graficzny zapis warsztatów terenowych III kwartał 2023Podczas Festiwalu Naukowego, który odbył się w wakacje, realizowane były zarówno warsztaty terenowe jak i kameralne. Aby umożliwić zapoznanie się z treścią warsztatów terenowych osobom, które z różnych względów nie mogły wziąć w nich udziału, wykonany został zapis graficzny większości z nich i udostępniony w formie infografiki, zarówno w mediach społecznościowych jak i w czasopiśmie „Magura”. Uzupełnienie infrastruktury turystycznej I półrocze 2023Wykonanie i montaż ławostołów przy deszczochronach, umożliwia dogodny odpoczynek podczas wędrówek osób starszych. Remont infrastruktury turystycznej II półrocze 2023Wymiana ław odpoczynkowych na szlakach, konserwacja infrastruktury turystycznej (barierki ochronne, poręcze przy schodach, kładki) dla zapewnienia bezpieczeństwa i komfortu poruszania się osób starszych. Zmiana szlaku żółtegoII półrocze 2023Zmiana przebiegu szlaku żółtego, przeniesienie szlaku z gruntów prywatnych na teren Parku w celu poprawy dostępności szlaku i komfortu poruszania się m.in. osób starszych. Nieznajowa – zabezpieczenie szlaku rowerowego II półrocze 2023 Wykonanie umocnienia na lewym brzegu Wisłoki. Zabezpieczenie trasy udostępnionej dla ruchu pieszego w tym osób starszych, niepełnosprawnych korzystających z wózków inwalidzkich. Narwiański Park Narodowy Bilety ulgowe Cały rokZgodnie z Zarządzeniem Dyrektora NPN emeryci i renciści odwiedzający Narwiański Park Narodowy, ekspozycję przyrodniczą w Ośrodku Edukacyjnym „Młynarzówka”, korzystający z noclegu na polu biwakowym w Kurowie uprawnieni są do biletu ulgowego. Bezpłatne udostępnienie rzeki do amatorskiego połowu ryb Cały rokOsoby, które przekroczyły 70 rok życia zgodnie z Zarządzeniem Dyrektora NPN są zwolnione z wykupienia zezwolenia na amatorski połów ryb. Współpraca z klubami seniora i Stała współpracaProwadzenie zajęć stacjonarne i terenowe na specjalne zamówienie dla słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku oraz emerytów i rencistów. Przekazywanie materiałów promocyjnych, zaproszenie do udziały w projektach edukacyjnych i warsztatach. 23 Uniwersytetami III Wieku. Udostępnienie OEP Młynarzówka dla osób starszych Cały rokOśrodek Edukacji Przyrodniczej Młynarzówka w Kurowie jest dostosowany do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami. Wyposażony jest w windę, pętlę indukcyjną, ławki na ekspozycji pozwalające odpocząć podczas zwiedzania. W ośrodku jest czytelne kontrastowe oznakowanie. Film poprzedzający zwiedzanie jest tłumaczony na język migowy, posiada również napisy. Na terenie Ośrodka znajdują się miejsca odpoczynku wyposażone wyższe ławki dla osób z problemami z poruszaniem się. BroszuryCały rokPowstała broszura i ulotka dedykowana osobom starszym i z niepełnosprawnościami. Są napisane łatwym językiem, mają większe kontrastowe czcionki. Udostępnienie Parku dla seniorów Cały rokDla seniorów dedykowana jest ścieżka park przydworski w Kurowie. Przejście jej nie wymaga wysiłku fizycznego. Jest wyposażona w plan tyflograficzny z informacjami dźwiękowymi. W pobliżu znajduje się toaleta dostosowana do osób niepełnosprawnych. Ojcowski Park Narodowy Zakup defibrylatorów przenośnych 2023Doposażenie obiektów OPN w defibrylatory przenośne (3 szt.) – zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym osób starszych. Wyposażenie „Ścieżki Seniora” w dotykowe tablice o tematyce dziedzictwa kulturowego 2023Rozwój „Ścieżki Seniora” – między zamkiem w Ojcowie a Kaplicą „Na Wodzie”. Ścieżkę doposażono w specjalne ławki o parametrach wskazanych dla osób starszych oraz tablice dotykowe o tematyce kulturowej. Opracowanie treści na stronę internetową dot. udostępnienia Parku dla osób ze szczególnymi potrzebami 2023Treści w postaci map z polecanymi trasami dla osób o różnych potrzebach, w tym osób starszych, wraz ze wskazaniem głównych przeszkód oraz łatwy tekst ETR, które zostały umieszczone na stronie internetowej. Rozwój współpracy z lokalną organizacją „Leonardo” 2023Rozwój współpracy z lokalną organizacją „Leonardo, zajmującą się m.in. osobami starszymi z niepełnosprawnością intelektualną – warsztaty edukacyjne w OPN. Rozwój przestrzeni edukacyjno- rekreacyjnej za Centrum Edukacyjno- Muzealnym 2023Utwardzenie ścieżki i budowa platformy widokowej na stawie za Centrum Edukacyjno-Muzealnym, dostoswanej dla osób z dysfunkcją ruchu, w tym osób starszych, wyposażenie ścieżki w ławki oraz tablice dot. drzew i życia w stawie, a także tyfloplan przestrzeni dla osób słabowidzących. 24 Szkolenie z zakresu obsługi turystów z różnymi dysfunkcjami 2023Szkolenie pracowników OPN, w tym pracowników obsługi obiektów, w zakresie pracy z osobami/turystami ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych. Bilety ulgowe dla seniorów Corocznie Ulga 50% na bilety wstępu dla seniorów do Jaskini Ciemnej, Jaskini Łokietka, zamku w Ojcowie i ekspozycję przyrodniczą. Zajęcia on-line dla Uniwersytetów III weku 2023Tematyczne zajęcia edukacyjne dla seniorów realizowane przez specjalistów ds. edukacji OPN Udział w Akcji „Weekend Seniora z Kulturą” 2023Coroczna Akcja realizowana we współpracy z MKIDN – nieodpłatne udostępnienie ekspozycji przyrodniczej dla seniorów w dniach trwania akcji Pieniński Park Narodowy Zniżka dla emerytów zwiedzających Park 2023Emeryci mają prawo do ulgi w opłacie za udostępnienie Parku do zwiedzania Sieć pawilonów wystawowych dostępnych dla osób z ograniczeniami ruchowymi 2023Pawilony w Szczawnicy, Sromowcach Kątach, Sromowcach Niżnych oraz w dyrekcji parku w Krościenku n.D. nie posiadają barier architektonicznych, są tu podjazdy dla wózków inwalidzkich, w Krościenku znajduje się winda. W Krościenku n.D., w Szczawnicy i w Sromowcach Kątach znajdują się toalety dla niepełnosprawnych. Strona internetowa dostępna dla osób niewidomych i niedowidzących 2023Nowa strona internetowa parku www. piepn.gov.pl jest dostosowana do potrzeb niepełnosprawnych wzrokowo, ponadto na stronie znajdują się foldery tematyczne o Pieninach w formie plików dźwiękowych mp3. Wsparcie dla emerytowanych pracowników PPN 2023Pieniński Park Narodowy wspiera emerytowanych pracowników Parku w miarę potrzeb przyznając zapomogi finansowe. Poleski Park Narodowy Bilety ulgowe dla emerytów i seniorów. Cały rokEmeryci i renciści odwiedzający Poleski Park Narodowy wnoszą opłaty w wysokości 50% stawki za wstęp na ścieżki przyrodnicze PPN „Dąb Dominik”, „Spławy”, „Obóz Powstańczy”, „Perehod” oraz opłaty w wysokości 50% stawki za udostępnianie Ośrodka Dydaktyczno-Muzealnego PPN. Udostępnianie 3 ścieżek przyrodniczych oraz 3 ośrodków edukacyjnych przystosowanych do potrzeb osób starszych Cały rokŚcieżki przyrodnicze na terenie Poleskiego Parku Narodowego: „Żółwik”, „Dąb Dominik” oraz „Czahary” są przystosowane w całości lub na wyznaczonych odcinkach do osób poruszających się na wózkach. Ośrodki Edukacyjne tj. Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny w Starym Załuczu, Ośrodek Edukacyjny Poleskie Sioło w Wytycznie i Ośrodek Dydaktyczno-Administracyjny w Urszulinie posiadają podjazdy dla osób niepełnosprawnych bądź windy (ODA) oraz odpowiednią szerokość drzwi. Budynki są wyposażone w toalety dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. 25 (również niepełnosprawnych ruchowo). Nieodpłatne udostępniania Ośrodka Edukacyjnego „Poleskie Sioło” – tradycyjna zagroda poleska w Wytycznie oraz ścieżki przyrodniczej „Czahary”. Cały rokZarówno Ośrodek Edukacyjny „Poleskie Sioło” jak i ścieżka przyrodnicza „Czahary” są przystosowane do zwiedzania przez osoby z ograniczeniami ruchowymi, także przez osoby starsze. Nieodpłatna projekcja filmów i diaporam w Ośrodku Dydaktyczno- Administracyjnym PPN. Cały rokSala projekcyjna w ODA jest dostępna dla osób starszych. Organizacja warsztatów, prelekcji, imprez o charakterze edukacyjnym skierowanych do osób dorosłych, także seniorów. Cały rokWydarzenia miały charakter otwarty i uwzględniały możliwość uczestnictwa osób starszych. Udział w nich był bezpłatny. Współpraca z organizacjami wspierającymi osoby starsze. Cały rokProwadzenie warsztatów i zajęć terenowych dla seniorów dot. przyrody i kultury Polesia, przekazanie materiałów edukacyjnych, m.in. Klub seniora w Lublinie, Kraśnickie Stowarzyszenie „Senior na czasie”, KGW „Dominiczanki”, KGW „Swańki”, KGW Piaskowe Babeczki. Roztoczański Park Narodowy Wymiana dźwigu osobowo-towarowego w Ośrodku Edukacyjno- Muzealnym (OEM) VIIPark wymienił stary prawie 30-letni dźwig, który ze względu na konieczność obsługi wymagał zaangażowania (tylko uprawnionych) pracowników Parku. Dostosowanie obiektu pozwoliło na samodzielne zwiedzanie przez osoby korzystające z oferty edukacyjnej szczególnie przez osoby poruszające się na wózkach, osoby starsze czy rodzin z dziećmi. 26 Zakup materiałów na zajęcia edukacyjne dla dzieci. I-VIIISala przyrodnicza OEM została wyposażona w narzędzia edukacyjne pozwalające na poszerzenie oferty edukacyjnej o grupy osób ze specjalnymi potrzebami ze szczególnym uwzględnieniem osób z wadami wzroku i słuchu. Oznaczenie ścieżek kontrastowych i dotykowych w OEM IIINa dwóch poziomach budynku umieszczono plany tyflograficzne , które umożliwiają samodzielne poruszanie się po obiekcie wszystkim osobom odwiedzającym Ośrodek. Jest to najprostszy system pomagający zorientować się w nieznanej przestrzeni. Wykonanie tabliczek informacyjnych z napisami brajlowskimi IIIW Ośrodku zostały wykonane tabliczki informacyjne, umieszczone przy wejściu do poszczególnych pomieszczeń. Tabliczki ułatwią orientację w przestrzeni, zwiększą łatwość poruszania się po budynku, szczególnie osobom mniej komunikatywnym i otwartym. Wykonanie filmu z tłumaczeniem w PJM dotyczącego dostępności RPN VIIPark wykonał film z tłumaczeniem w PJM informującego o dostępności Roztoczańskiego Parku Narodowego Zakup krzesła ewakuacyjnego oraz materaca ewakuacyjnego VIIW Dyrekcji Parku zakupiono krzesło ewakuacyjne w celu zwiększenia bezpieczeństwa w ramach procedur ppoż. dla osób z niepełnosprawnościami lub ze specjalnymi potrzebami. Krzesło umożliwia ewakuację osób o ograniczonej zdolności poruszania się w sytuacjach awaryjnych po schodach. Zakup defibrylatorów i resuscytatorów VZakupiono automatyczne defibrylatory zewnętrzne oraz resuscytatory w celu doposażenia punktów pierwszej pomocy znajdujących się w miejscach gdzie odbywa się największy ruch turystyczny w sezonie letnim w tym w punktach informacji turystycznej oraz w Dyrekcji Parku. Zakup napędów elektrycznych do wózków aktywnych VIZakupiono dwa napędy elektryczne do wózkó0w aktywnych, które ułatwiają osobom na wózku dostęp do miejsc oddalonych od Zwierzyńca a dostępnych dla osób na wózkach Szkolenie w zakresie ewakuacji osób niepełnosprawnych z udziałem osoby na wózku dla pracowników OEM VIW Ośrodku Edukacyjno–Muzealnym odbyło się szkolenie w zakresie ewakuacji osób z niepełnosprawnościami. Podczas szkolenia były omawiane tematy związane z regulacjami prawnymi , zasady savoir-vivre w odniesieniu do różnego rodzaju niepełnosprawności , dobre praktyki w obsłudze osób z niepełnosprawnościami, rozwiązania architektoniczne, ćwiczenie ewakuacji w z wykorzystaniem zakupionych krzeseł. Szkolenie – kurs pierwszej pomocy BLS/AED dla pracowników parku IVPodczas 3 dni odbyły się szkolenia dla ponad 80 pracowników Parku w zakresie pierwszej pomocy BLS/AED. Kurs był realizowany w formie wykładów (pokaz, seminarium) i ćwiczeń praktycznych z zastosowaniem fantomów szkoleniowych zaopatrzonych we wskaźniki poprawności wykonywania czynności ratowniczych i podstawowego sprzętu stosowanego w ratownictwie np. środki opatrunkowe, kołnierz ortopedyczny, AED i inne. Program kursu był oparty na aktualnych wytycznych Europejskiej i Polskiej Rady Resuscytacji. 27 Wystawa stała RPN „W krainie jodły, buka i tarpana” w OEM całoroczniePark Udostępnia wystawę stałą, która jest dostosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami. Wystawa składa się z 11 dioram prezentujących 17 środowisk. Ten niepowtarzalny, multimedialny spektakl, wzbogacony odpowiednią scenografią, światłem i dźwiękiem zabiera nas w swoistą wyprawę w świat przyrody Parku i Roztocza. Wystawa czasowa „Roztocze. Natura w naturze” w OEM całoroczniePark udostępnia wystawę czasową, która jest dostosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami. Celem wystawy jest przedstawienia Roztocza jako regionu pogranicza przyrodniczo-kulturowego, ukazanie jego bioróżnorodności na pograniczu regionów geograficznych, zasięgu występowania wielu gatunków na granicy UE. Wystawy czasowe w OEM całorocznieW 2023 roku w Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym Parku zorganizowano 10 wystaw czasowych m. in. fotograficznych, plastycznych pokonkursowych, malarstwa Wystawy stałe w Izbie leśnej we Floriance IV-X,,Leśniczówka w dawnej Ordynacji Zamojskiej” - etnograficzna ekspozycja stała; czynna od 2004 r. - nowa odsłona 2021 r. ,,Narzędzia i urządzenia rolno - leśne” - etnograficzna ekspozycja stała prezentowana w stodole; czynna od 2006 r. - nowa odsłona 2021 r. z dodaniem bloku tematycznego ekspozycji przeniesionej ze strychu Izby Leśnej. ,,Florianka - bastion niepodległości” - wystawa historyczna; czynna od maja 2014 r. - nowa odsłona 2021 r. wystawa eksponowana w Spichlerzu. Aleksandra Wachniewska - malarka Roztocza\" - wystawa o życiu i twórczości artystki związanej z Roztoczem; eksponowana od 2017 r. – nowa odsłona 2021 r. wystawa Eksponowana w Spichlerzu. Wystawy czasowe w Izbie Leśnej we Floriance V-IX,,W zaroślach” - wystawa ilustracji i ceramiki autorstwa Agnieszki Wróbel, lokalnej artystki. Realizacja zadań statutowych Parku „Zostań odkrywcą Roztoczańskiego Parku Narodowego” – zabawa edukacyjna dla całej rodziny VII-VIIIAby zostać Odkrywcą RPN należało zapoznać się z informacjami na temat przyrody Parku znajdującymi się na tablicach informacyjnych przy ścieżkach poznawczych, mapach, przewodnikach i innych wydawnictwach lub na stronie internetowej RPN. Planując trasę wycieczki należało uwzględnić miejsca do których odnoszą się pytania/zadania znajdujące się w „Karcie odkrywcy RPN”. Następnie udzielić prawidłowych odpowiedzi i zebrać wszystkie pieczątki. „Dni otwarte Roztoczańskiego Parku Narodowego” VIIIDwudniowa impreza plenerowa. Impreza składała się z dwóch części. Pierwszy dzień pn. „Lubelskie spotkania z przyrodą. Roztoczańska przygoda z konikiem polskim” został zorganizowany wspólnie z Urzędem Marszałkowskim Województwa Lubelskiego w ramach projektu Lubelskie smakuj życie. Drugiego dnia miał miejsce Dzień otwarty RPN pn. „W świecie bagien i mokradeł” podczas którego poza stoiskami z wyrobami regionalnymi, stoiskami instytucji i organizacji zajmujących się ochrona przyrody, grami, zabawami i konkursami edukacyjnymi zaprezentowano m.in. „model żeremia bobrowego”, cykl spotkań „Obieżyświat” z podróżnikami, przyrodnikami i fotografami. Wieczorem zorganizowano wieczór filmowy „Pamiętajmy o „Ogrodzie” – wieczór filmowy poświęcony Tomaszowi Ogrodowczykowi (1966-2020) znanemu przyrodnikowi, reżyserowi filmów przyrodniczych, fotografowi dźwiękowcowi i scenarzyście. Zaprezentowane 28 zostaną filmy o siedliskach mokradłowych i moczarach, prezentacja filmów „Bagna są dobre” oraz „Lasy bagienne” w zabytkowym w Zwierzyńcu. Doposażenie ścieżek edukacyjnych RPN oraz Gmin w Otulinie RPN w pakiety plansz edukacyjnych wraz z punktowym doposażeniem terenu Parku w elementy małej architektury drewnianej. Cały rokPrace renowacyjne małej architektury drewnianej (wymiana plansz, remonty drewnianych stojaków) Wymiana pokryć dachowych dwóch deszczochronów Uzupełniono oznakowania turystycznych na szlakach tranzytowych PTTK oraz na ścieżkach poznawczych RPN Warsztaty z cyklu „dawne zawody”. VIIWarsztaty obejmowały podstawy wikliniarstwa. Uczestnicy wykonywali z wikliny przedmioty użytkowe w tym kosze, tacki na owoce itp. Warsztaty umiejętności „Dziki Luksus” III-XIWarsztaty dla dzieci z przedszkoli, szkół podstawowych, średnich i osób dorosłych (III-XI), spotkania kameralno - terenowe wg wybranego tematu i grupy wiekowej. Słowiński Park Narodowy Opłata ulgowaDziałanie ciągłeUlga za wstęp do Parku 50% dla emerytów i rencistów Wakacyjna oferta edukacyjna pn. „Nura w Naturę” 27.06.2023 r.– 31.08.2023 r. Na okres wakacji, specjalnie dla rodzin tj. rodziców z dziećmi i dziadków z wnukami, a także turystów indywidualnych (w tym seniorów) przygotowano warsztaty edukacyjne o przyrodzie SPN. Warsztaty odbywały się od wtorku do czwartku w trzech różnych lokalizacjach i cieszyły się dużą frekwencją. Infrastruktura turystyczna Działanie ciągłeUwzględnienie potrzeb osób starszych poprzez tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej (ponad 100 obiektów małej infrastruktury, w tym ławy, ławo-stoły, miejsca odpoczynku). Świętokrzyski Park Narodowy Zagospodarowanie terenów w celach turystyczno- rekreacyjnych, położonych na obszarze ŚPN, na przyrodniczo- kulturowej ścieżce edukacyjnej „Śladem kolejki wąskotorowej” – Od lipca 2023 r. do lipca 2024 r. W 2023 r. rozpoczęto prace mające na celu zagospodarowanie wejścia na teren parku w miejscowości Nowa Słupia. Zagospodarowanie ma na celu modernizację przedmiotowego miejsca poprzez m.in. wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego oraz urządzeń infrastruktury turystycznej typu: punkt obsługi zwiedzających, toaleta publiczna, ławki, stoły itp. Modernizacja ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych oraz osób niepełnosprawnych. 29 Budowa Punktu obsługi zwiedzających otwartego i zamkniętego oraz toalety publicznej wraz z infrastrukturą techniczną na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Zagospodarowanie miejsc na terenie parku w celach turystyczno – rekreacyjnych, położonych przy wejściach na szlaki turystyczne, Obwód Ochronny Podgórze, Jastrzębi Dół, Chełmowa Góra Luty 2023Wykonano prace mające na celu zagospodarowanie wejść na teren parku w miejscowości Podgórze – wejście na szlak niebieski, Kakonin – wejście na szlak czerwony, Serwis – wejście na szlak czarny, Pokrzywianka – wejście na szlak czarny. Zagospodarowanie polegało na wymianie urządzeń infrastruktury turystycznej typu m.in.: ławki, stoły oraz wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego. Zagospodarowanie ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych. Zagospodarowanie miejsc na terenie parku w celach turystyczno – rekreacyjnych, położonych przy wejściach na szlaki turystyczne, Obwód Ochronny Święty Krzyż Październik 2023Wykonano prace mające na celu zagospodarowanie wejścia na teren parku w miejscowości Huta Szklana – wejście na szlak czerwony oraz ścieżkę edukacyjną „Pośród szumu świętokrzyskich jodeł i buków”. Zagospodarowanie polegało na wymianie urządzeń infrastruktury turystycznej typu m.in.: ławki, stoły, schron przeciwdeszczowy oraz wykonanie nawierzchni z rodzimego materiału kamiennego. Zagospodarowanie ma również na celu zwiększenie dostępności miejsc udostępnionych na obszarze parku dla osób o zmniejszonej mobilności, w tym osób starszych. Realizacja projektu „Dostępne szlaki Turystyczne” w ramach pilotażowego programu „Dostępność ponad Barierami” współfinansowanego ze środków PFRON oraz przy współpracy z Fundacją „Szansa dla Niewidomych” Wrzesień 2023 r.Zadanie obejmowało montaż elementów zapewniających dostępność obiektów i miejsc dla osób niedowidzących, słabowidzących oraz starszych, w tym: • znaczników Beacon Plus (3 szt.) - kasy przy wejściach na szlaki turystyczne oraz przy toalecie dla osób niepełnosprawnych. • znaczników Beacon standard (7 szt.) – w miejscach charakterystycznych na szlakach • planu tyflograficznego – zlokalizowanego w pobliżu źródełka Św. Franciszka • tabliczek tyflograficznych (3 szt.) – oznaczenie kas przy wejściach na szlaki turystyczne oraz toalety dla niepełnosprawnych • Mobilnej pętli indukcyjnej – umiejscowionej na ekspozycji przyrodniczej w Muzeum ŚPN na Św. Krzyżu 30 Zniżka dla emerytów i rencistów Cały 2023 r. Zgodnie z obowiązującym zarządzeniem Dyrektora ŚPN w sprawie udostępniania ŚPN emeryci i renciści mają prawo do zakupu biletu ulgowego za wstęp do Galerii widokowej na gołoborzu na Łysej Górze oraz za wstęp na ekspozycję przyrodniczą w Muzeum ŚPN na Świętym Krzyżu. Wyżej wymienione obiekty edukacyjne czynne całorocznie. Strona internetowa Cały 2023 r.Strona internetowa swietokrzyskipn.pl umożliwiająca łatwy dostęp do informacji na temat ŚPN. „Wolontariat dla Puszczy Jodłowej 2023” Cały 2023 r. W wolontariacie biorą udział osoby chętne w każdym przedziale wiekowym, w tym osoby starsze, emeryci i renciści. Tatrzański Park Narodowy Organizacja i przeprowadzenie 3 wycieczek w Tatrzańskim Parku Narodowym z przewodnikiem tatrzańskim dla seniorów III kwartał 2023 (5.08, 12.08, 19.08) Organizacja wycieczek do Tatrzańskiego Parku Narodowego, dedykowanych seniorom. Wycieczka obejmowała transport seniorów do początku szlaku, opiekę przewodnika tatrzańskiego oraz obiad w schronisku. Wykład dla Uniwersytetu III Wieku w Zakopanem IV kwartał 2023 (13.11) Prelekcja wygłoszona dla studentów Uniwersytetu III Wieku o historii turystyki tatrzańskiej Miejsce rekreacji przy CEP całoroczniePrzy Centrum Edukacji Przyrodniczej zainstalowano ławki z tekstami edukacyjnymi jako miejsce odpoczynku z możliwością dokonywania obserwacji przyrodniczych Park Narodowy „Ujście Warty” Udostępnienie Ośrodka Muzealno- Edukacyjnego w Słońsku cały rokWystawa Ośrodka Muzealno-Edukacyjnego w Słońsku jest przystosowana dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym także dla osób starszych. Budynek jest pozbawiony barier architektonicznych, na wystawie są dostępne siedziska, treści wystawy są udostępnione dla osób niedowidzących, dostępna jest audiodeskrypcja. Opłaty ulgowe dla emerytów Cały rokUlgowe bilety wstępu do Ośrodka Muzealno-Edukacyjnego w Słońsku i na wieżę widokową w Chyrzynie; ulgowe opłaty za zajęcia edukacyjne, prelekcje, wycieczki dla grup emerytów. Budowa wiaty wraz z infrastrukturą towarzyszącą przy ścieżce przyrodniczej „Ptasim szlakiem” Październik 2023Budowa dwukondygnacyjnej wiaty z przystosowaniami do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i szczególnymi potrzebami: podjazdem na pierwszy poziom wiaty, miejscami parkingowymi i toaletą 31 Zwiększenie dostępności Parku dla osób z niepełnosprawnościami 1. Wrzesień 2023 Cały rok 1. Wykonanie podjazdów ułatwiających wjazd z dróg gruntowych na drewniane kładki na ścieżce „Olszynki” Dzierżawa/utrzymanie 3 toalet dla osób z niepełnosprawnością ruchową, które zostały zamontowane przy głównych atrakcjach turystycznych Współpraca ze Związkiem Emerytów i Rencistów w Kostrzynie nad Odrą 2. Wrzesień 2023 2. Organizacja Festynu Rodzinnego we współpracy ze Związkiem Emerytów i Rencistów w Kostrzynie nad Odrą. Przygotowanie gier i zabaw edukacyjnych. Wielkopolski Park Narodowy Udostępnianie terenu Wielkopolskiego Parku Narodowego dla turystów, w tym seniorów. 3.20233. Bieżąca naprawa uszkodzonej infrastruktury turystycznej służącej zapewnieniu bezpiecznego odpoczynku osobom starszym odwiedzającym Park (naprawy i wymiana ławostołów, ławek). Postawienie i bieżące utrzymanie toalet turystycznych dla osób niepełnosprawnych i osób starszych. 4.20234. Umożliwienie osobom starszym korzystanie z toalet odpowiednio dla nich przystosowanych, umiejscowionych przy głównych parkingach i stacjach turystycznych w Parku. Strona internetowa dostępna dla osób starszych oraz niepełnosprawnych. 5.20235. Uruchomienie nowej strony internetowej Parku wpn.gov.pl, która została przygotowana zgodnie z ustawą o dostępności cyfrowej. Nowa strona posiada ułatwienia dla osób starszych oraz niepełnosprawnych: możliwość zwiększenia kontrastu czy powiększenia tekstu. Spacery po WPN „Przyroda dostępna dla wszystkich” 6.wiosna i jesień 20236. Otwarte spacery dla zainteresowanych osób prowadzone przez pracowników Zespołu ds. Udostępniania Parku oraz Wolontariuszy WPN. Wydarzenia edukacyjne „ Kumam żaby”, „Czy taki wilk straszny” 7.Wiosna i jesień 20237. Spotkania edukacyjne o charakterze wielopokoleniowym (uwzględniające potrzeby seniorów) Spotkania, prelekcje i warsztaty dla seniorów z Domów Pobytu Stałego i Dziennego 8.Lato i jesień 20238. Spotkania odbywały się 1 raz w miesiącu w każdym z obiektów, który zaproponował chęć uczestnictwa 32 Wigierski Park Narodowy Warsztaty dla seniorów wraz z wnukami z okazji Dnia Babci i Dziadka w Muzeum Wigier w ramach projektu \"Dbam o środowisko, dbam o przyszłość 9.21.01.20239. Działanie w ramach projektu \"Dbam o środowisko, dbam o przyszłość\" – warsztaty kreatywne o proekologicznej tematyce, połączone ze zwiedzaniem wystaw Muzeum Wigier z przewodnikiem, wydarzenie nieodpłatne. Dzień Babci i Dziadka – spotkanie edukacyjne 20.01.2023 10. 10. Warsztaty przyrodniczo-kreatywne, dedykowane seniorom, połączone ze zwiedzaniem wystawy w siedzibie parku oraz wyjściem w teren na ścieżki edukacyjne. Współpraca ze Stowarzyszeniem Uniwersytet III Wieku w Suwałkach 23.10.202311. Wykład i prezentacja podczas inauguracji nowego roku akademickiego dla słuchaczy UIIIW. Projekt dofinansowany ze środków Fundacji PGE, cykliczne działania pod wspólną nazwą „Z energią łączymy pokolenia 2023” Cały rokJednym z celów projektu była integracja różnych grup wiekowych podczas wspólnego poznawania i doświadczania przyrody, w tym także seniorów. Na projekt składał się cykl wydarzeń edukacyjnych, w których uczestniczyły także osoby w wieku senioralnym: Gawędy o przyrodzie – 6 spotkań z naukowcami Treningi przyrodniczo-sportowe – 6 spotkań – zajęć przyrodniczych połączonych z treningami sportowymi na łonie natury Odetchnij lasem – cykl 7 treningów nordic walking po lasach WPN 12. Noc Sów, Poranek Dzięcioła, Świat Nietoperzy, Rykowisko nad Wigrami, Wielki Dzień Pszczół, Na grzyby inaczej Organizacja cyklu wycieczek pieszych i rowerowych pt. „Poznaj Wigierski Park Narodowy” Lipiec, sierpień 2023 W sezonie letnim zorganizowano cykl wycieczek pieszych i rowerowych z przewodnikiem pt. „Poznaj Wigierski Park Narodowy – wyprawa z przewodnikiem”. Wycieczki odbywały się w wybrane soboty i niedziele w miesiącach czerwiec – sierpień, brali w nich udział także seniorzy. Organizacja cyklu spotkań pt. „Przyrodnicze spacery literackie” Czerwiec - sierpieńOd 11 czerwca do 5 sierpnia 2023 organizowane były Literackie Spacery Przyrodnicze. Były to dość nietypowe spotkania literackie, bo odbywały się na świeżym powietrzu, w plenerze. Bohaterami spotkań byli autorzy książek o tematyce przyrodniczej i regionalnej, w spotkaniach brali udział także seniorzy. 33 Kontynuacja i zakończenie realizacji przedsięwzięcia grantowego „Wigierski Park Narodowy dostępny dla osób ze specjalnymi potrzebami”, finansowanego w ramach projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny” realizowanego przez PFRON w ramach Działania 4.3 Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014- 2020. 2022-2023 Zakończyła się realizacja projektu „Obszar chroniony, obszar dostępny”, dzięki któremu Wigierski Park Narodowy stał bardziej dostępny dla osób niepełnosprawnych ruchowo i umysłowo, starszych, niedowidzących oraz rodziców z małymi dziećmi. Zauważyliśmy, że park w porównaniu do lat wcześniejszych odwiedziło więcej osób ze specjalnymi potrzebami (także starszych)/ Były to osoby które korzystały z wycieczek z przewodnikiem, trasy dostępnej dla szerokiego grona osób ze specjalnymi potrzebami, zakupionego sprzętu w postaci m.in. rowerów elektrycznych, ławeczek czy nowej toalety dla niepełnosprawnych. Projekt dofinansowany ze środków Fundacji PGE, cykliczne działania pod wspólną nazwą „Z energią łączymy pokolenia” Cały rokPrzygotowany został „Przewodnik dostępności”, w którym opisano szczegółowo udogodnienia i miejsca dostępne i przyjazne osobom ze szczególnymi potrzebami, w tym także dla osób starszych. Przewodnik dostępny pod linkiem: https://wigpn.gov.pl/osoby-z-niepelnosprawnosciami Wypożyczalnia sprzętu – rowery elektryczne cały rokWypożyczalnia sprzętu turystycznego znajduje się w budynku Dyrekcji WPN, dostępne są m.in. rowery elektryczne, dedykowane osobom starszym. Udostępnianie wystawy stałej pt. Nad Wigrami w siedzibie WPN w Krzywem Cały rokWystawa jest przystosowana dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym dla osób starszych z ograniczeniami ruchowymi, jest łatwo dostępna. Miejsca gdzie umieszczono pnie drzew oraz eksponaty zwierząt zostały wydzielone specjalnymi podestami, aby osoby niewidzące lub poruszające się na wózkach mogły bezpiecznie przemieszczać się po sali wystawienniczej. W Sali znajduje się również tablica do komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC). Osoby słabowidzące zwiedzające wystawę mogą przy użyciu własnego smartfona wysłucha c nagrań audioprzewodnika w postaci audiodeskrypcji. Plik audio odtwarza się po otworzeniu strony za pomocą kodu QR znajdującego się w sali. Udostępnianie wystawy etnograficznej pt. „Ocalić od Cały rokWystawa jest przystosowana do zwiedzania przez starsze osoby z niepełnosprawnością ruchową. Wejście znajduje się na poziomie gruntu, podjazd jest utwardzony. 34 zapomnienia” w Krzywem Udostępnianie dedykowanej trasy dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym starszych Cały rokTrasa o długości 1,6 km, którą może bezpiecznie pokonać osoba starsza, niedowidząca, poruszająca się na wózku lub z wózkiem dziecięcym. Trasa rozpoczyna się przy budynku Dyrekcji w Krzywem i prowadzi do jeziora dystroficznego Suchar II. Początkowy odcinek prowadzi drogą asfaltową do wystawy etnograficznej, oraz krótkim odcinkiem trasy gruntowej do kładek na ścieżce edukacyjnej „Las”. Następnie trasa prowadzi przez ok. 200 m kładek z tworzywa sztucznego (wysokość kładki ok. 1 m nad poziomem gruntu), a potem przez ok. 300 m drogi gruntowej do punktu widokowego nad Sucharem II. Powrót do punktu wyjścia prowadzi drogą asfaltową. Trasa została specjalnie oznakowana, w 3 punktach na trasie znajdują się punkty informacyjne z mapą tyflograficzną, oraz tablicami ze znakami do komunikacji alternatywnej. Udostępnianie wystawy stałej w Muzeum Wigier w Starym Folwarku Cały rokW Muzeum Wigier większość pomieszczeń wystawowych oraz sala projekcyjna są dostępne dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym także starszych, o niepełnosprawności ruchowej, w tym poruszających się na wózkach inwalidzkich (jedynie historyczna sala „Wiwarium” mająca poziom podłogi poniżej poziomu gruntu jest dostępna po pokonaniu 5 stopni schodowych). Parter budynku jest na poziomie gruntu, na piętro można wjechać windą. Muzeum można zwiedzać z audioprzewodnikiem lub odtworzyć plik audio ze strony internetowej na własnym smartfonie za pomocą kodu QR. Najbliższe otoczenie muzeum jest w dostępne dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Ponadto na zewnątrz, przy parkingu znajduje się stacja do ładowania wózków inwalidzkich z napędem elektrycznym. Udostępnianie wystawy „Historia i tradycje rybołówstwa nad Wigrami” w Czerwonym Folwarku. Czerwiec - wrzesieńWystawa jest przystosowana dla osób ze specjalnymi potrzebami, w tym starszych oraz z ograniczeniami ruchowymi. Wejście znajduje się na poziomie gruntu. Ulgowe bilety dla emerytów Stała działalność50% zniżki od ceny biletu za wstęp do Parku i zniżka za wstęp do obiektów dla emerytów Woliński Park Narodowy Udostępnianie wystawy stałej w Muzeum Przyrodniczym WPN cały rokPark prowadzi na specjalne zamówienie prelekcje tematyczne i zwiedzanie ekspozycji w CEM. Współpraca z Uniwersytetami Trzeciego Wieku w Międzyzdrojach, Dziwnowie, Kamieniu cały rokCykliczna współpraca w ramach realizacji programu „Akademia Seniora”: spacery edukacyjne, wykłady organizowane w parku oraz na spotkaniach w terenie, imprezy turystyczne kierowane dla seniorów z regionu. 35 Pomorskim, Golczewie i Świnoujściu Współpraca z Klubem Senior+ z Międzyzdrojów cały rokSpotkania z podopiecznymi, spacery przyrodnicze, tematyczne warsztaty plastyczne, organizacja wystawy, udział we wspólnych wydarzeniach. Akcja Sprzątanie Świata Polska w WPN wrzesień/październikWydarzenie ogólnodostępne z zaproszeniem członków UTW, którzy cyklicznie biorą w nim udział. W ramach wydarzenia: prelekcja, sprzątanie w terenie, konkurs wiedzy, poczęstunek wege, spotkanie integracyjne. Wycieczki terenowe dla seniorów cały rokPark prowadzi na specjalne zamówienie prelekcje i wycieczki dla zorganizowane grupy emerytów- CEM, atrakcje turystyczne parku. Dostosowanie strony internetowej cały rokDostosowanie strony internetowej dla osób starszych i z niepełnosprawnościami. Źródło: dane z Ministerstwa Klimatu i Środowiska 36 1.7Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) oraz instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez Ministra KiDN realizują szereg systemowych i cyklicznych działań nakierowanych na wsparcie aktywności osób starszych w kulturze. Działania te mają charakter promocyjny, organizacyjny, dotacyjny i kulturalno-artystyczny. Wspieranie dostępu i uczestnictwa seniorów – działania systemowe Akcja Weekend seniora z kulturą W ramach akcji seniorzy na terenie całego kraju mają możliwość skorzystania z oferty placówek kulturalnych w swojej okolicy. Instytucje kultury przygotowują dla seniorów specjalną ofertę, obejmującą zarówno wstęp na spektakle, wystawy, prelekcje, jak i udział w warsztatach, spacerach tematycznych czy zajęciach ruchowych. Inicjatywa ta, oprócz umożliwienia seniorom skorzystania z oferty kulturalnej, ma również inny wymiar. Jej nadrzędnym celem jest walka z wykluczeniem poprzez zachęcenie i włączenie osób starszych do regularnego uczestnictwa w szeroko rozumianym życiu kulturalnym. W ubiegłorocznej edycji (2023 r.) Weekendu seniora z kulturą wzięło udział ok. 40 tysięcy seniorów, którzy skorzystali z oferty prawie 500 instytucji kultury, ich oddziałów i filii. Standardy dostępności kultury MKiDN oraz instytucje kultury prowadzone i współprowadzone przez Ministra podejmują również działania promocyjno-edukacyjne, służące profesjonalizacji kadr kultury w zakresie przygotowania oferty odpowiadającej na potrzeby osób starszych. W tym celu powstały materiały zawierające wskazówki i standardy z zakresu polityki senioralnej dla sektora kultury, których stosowanie w instytucjach kultury było powszechnie promowane w 2023 r. Wykaz dokumentów: Poradnik dla sektora kultury w zakresie zapewniania dostępności, uwzględniający również dostępność dla osób starszych (przygotowany w 2021 r. we współpracy z Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej; Model zapewniania dostępności oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami (projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi priorytetowej IV. Innowacje społeczne i współpraca ponadnarodowa, Działanie 4.3 Współpraca ponadnarodowa Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020, projekt realizowany wspólnie z PFRON pn. Kultura bez barier; Poradnik ABC Muzeum dla seniorów (red. dr Beaty Nessel-Łukasik) oraz raport poświęcony przygotowaniu muzeów do odpowiedzi na oczekiwania i potrzeby osób dorosłych, w tym seniorów, pn. Dorośli w wieku produkcyjnym i seniorzy w muzeum (prof. dr hab. Piotr T. Kwiatkowski, dr Beata Nessel-Łukasik - przygotowany przez Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów. Ulgi w opłatach za wstęp do muzeów Na podstawie ustawy 2 w jednym dniu tygodnia wstęp na wystawy stałe muzeów jest nieodpłatny. Ponadto, w pozostałe dni tygodnia osobom powyżej 65 roku życia, emerytom i rencistom przysługuje ulga w opłacie za wstęp do muzeum. Programy dotacyjne Zarówno w ramach działań MKiDN jak i działalności prowadzonych przez Ministra instytucji kultury realizowane są działania mające na celu zwiększanie dostępności do szeroko rozumianego życia kulturalnego i co do zasady nie są one skoncentrowane na jednej kategorii wiekowej. Inicjatywy 2 z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385), art. 10 ust. 2. 37 podejmowane oraz zadania dofinansowywane w ramach programów dotacyjnych MKiDN kierowane są do różnych grup społecznych o utrudnionym dostępie do kultury – w tym również do seniorów (ale też do osób niedowidzących, niedosłyszących czy o ograniczonej sprawności ruchowej – często grupy te wzajemnie się przenikają). Programy dotacyjne—Programy Ministra KiDN Systemowym i stałym działaniem wspierającym realizację projektów kulturalnych i artystycznych są programy dotacyjne. W ramach Programów Ministra ważnym aspektem jest wspieranie projektów uwzględniających potrzeby osób mających ograniczony dostęp do kultury. Dofinansowane zadania są skierowane do różnych grup społecznych i wiekowych, w tym seniorów i osób ze specjalnymi potrzebami (m.in. niedowidzących, niedosłyszących i o ograniczonej sprawności ruchowej). Działania te sprzyjają tym samym integracji społecznej i międzypokoleniowej. W zakresie wspierania inicjatyw instytucji kultury oraz organizacji pozarządowych, zwiększających dostęp seniorów do kultury, szczególnie istotną rolę odgrywają następujące programy dotacyjne Ministra KiDN oraz instytucji kultury prowadzonych przez MKiDN: Kultura Dostępna (MKiDN), Edukacja kulturalna (MKiDN), Kultura ludowa i tradycyjna (MKiDN), Infrastruktura domów kultury (MKiDN), Infrastruktura kultury (MKiDN), Partnerstwo dla książki (MKiDN), program dotacyjny EtnoPolska (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Kultura.Interwencje (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Dom Kultury+ (Narodowe Centrum Kultury), program dotacyjny Ojczysty — dodaj do ulubionych (Narodowe Centrum Kultury). W programach Ministra KiDN w 2023 r. dofinansowano łącznie 2 846 projektów kierowanych do szerokiego grona odbiorców, w tym seniorów, lub adresowanych bezpośrednio do seniorów, przykładowo: Gminna Biblioteka Publiczna w Szydłowie na zadanie pn. Koncert z okazji dnia seniora—25 000 zł, Centrum Kultury i Turystyki w Iłży na zadanie pn. Seniorze poszerz swoje horyzonty kulturalne!— 21.000 zł, Fundacja Belle Epoque na zadanie pn. UWAGA: STREFA WSPOMNIEŃ. Senior jako współtwórca działań Muzeum—180 000 zł, Stowarzyszenie Rozwoju Szkół Prymus na zadanie pn. Teatr dla Seniora—29 000 zł. Inne Programy dotacyjne Realizowane są również programy dotacyjne uwzględniające zadania z zakresu dostosowania budynków instytucji kultury do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami – likwidowano bariery architektoniczne oraz instalowano systemy wspomagające dostęp do oferty kulturalnej. Działania tego rodzaju były również przedmiotem dofinansowań udzielonych za pośrednictwem następujących projektów i programów: Projekt Kultura bez barier POWER – wypracowanie Modelu zapewniania dostępnej oferty kulturalnej W latach 2021—2023 MKiDN w partnerstwie z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Fundacją Kultury Bez Barier i Kompetenzzentrum für Kulturelle Bildung im Alter und Inklusion (partner zagraniczny), realizowało projekt Kultura bez barier finansowany ze środków EFS-POWER. Projekt Kultura bez barier miał na celu poprawę dostępności oferty polskich instytucji kultury dla osób o szczególnych potrzebach, w tym seniorów i osób z niepełnosprawnościami. W ramach projektu powstał Model zapewniania dostępnej oferty kulturalnej – dokument stanowiący zbiór zaleceń, 38 narzędzi i dobrych praktyk służących poprawie dostępności ich oferty kulturalnej dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym z niepełnosprawnościami. 164 instytucje kultury z całej Polski (z ośrodków miejskich, regionalnych i obszarów wiejskich), wyłonione w konkursie grantowym, otrzymały ponad 25 mln zł na testowe wdrożenie Modelu. Model zakłada podnoszenie kompetencji kadr kultury w obszarze zapewniania dostępności oraz systemową współpracę z osobami z niepełnosprawnościami, z seniorami i organizacjami działającymi na ich rzecz. W czasie prowadzenia przedsięwzięć grantowych odbyło się kilkaset wydarzeń, podczas których udało się skorzystać z udostępnionej oferty. Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021—2025 Program, zgodnie z przyjętymi założeniami, ma tworzyć warunki dla realizacji działań proczytelniczych na poziomie społeczności lokalnych. Biblioteki publiczne dzięki otrzymanemu wsparciu mogą zakupić publikacje w formie książek, które ukazały się nie tylko drukiem, ale też na innym nośniku (książki mówione, pisane alfabetem Braille’a, książki elektroniczne) i inne. Możliwy jest również zakup usługi zdalnego dostępu do książek w formacie e-booków i/lub audiobooków i/lub synchrobooków. Zakupione przez biblioteki publiczne książki ww. wymienionych formach publikacji, poszerzają ofertę biblioteczną, w tym dla osób starszych. W ramach programu realizowane są zadania rozwijające funkcjonalności bibliotek jako instytucji działających na rzecz integracji społecznej, które mogą podejmować nowe aktywności, spędzać czas wolny, czy uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych. Działania tego Priorytetu również i w tym przypadku nie wykluczają udziału osób starszych. W 2023 r. w ramach Priorytetu 2 – Inwestycje w infrastrukturę bibliotek publicznych 2021—2025 wsparcie otrzymało – w ramach III naboru - 46 bibliotek. Dzięki dofinasowanym inwestycjom, obiekty te staną się bardziej kompatybilne z potrzebami seniorów, osób z dysfunkcjami, a także rodzin z małymi dziećmi. Programy Instytutu Książki Instytut Książki realizuje program Dyskusyjnych Klubów Książki. W ramach działającego od 2007 r. programu co miesiąc w kilkuset polskich miejscowościach we wszystkich województwach czytelnicy spotykają się, aby rozmawiać o książkach i literaturze. Program adresowany jest przede wszystkim do czytelników korzystających z bibliotek publicznych. Przyświeca mu założenie, że potrzebne są miejsca, w których można rozmawiać o wspólnie czytanych książkach, oraz że nie trzeba być krytykiem, by czerpać przyjemność z dyskutowania o literaturze. Spotkania i dyskusje o książkach mają charakter nieformalny. Kluby działają przy bibliotekach publicznych, mogą także działać przy innych instytucjach (np. bibliotekach szkolnych, domach kultury, bibliotekach parafialnych itp.) we współpracy z biblioteką publiczną. Klubowicze spotykają się w wybranym przez siebie miejscu, z wybraną przez siebie częstotliwością, jednak nie rzadziej niż raz na dwa miesiące. Do 15 grudnia 2023 r. liczba klubów wyniosła 1902—w tym 642 kluby dla dzieci i młodzieży oraz 1260 klubów dla dorosłych. Instytut Książki realizuje również program Kraszewski. Komputery dla bibliotek. Celem programu jest zapewnienie zrównoważonego dostępu do technologii teleinformatycznych i wyrównanie szans mieszkańców miejscowości w gminach o najniższych dochodach podatkowych na jednego mieszkańca, poprzez wyposażenie bibliotek w tych gminach w nowoczesny sprzęt komputerowy. W ramach programu możliwy jest zakup sprzętu komputerowego do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób niepełnosprawnych. Sprzęt dotyczy także zaspokajania potrzeb osób starszych. O dofinansowanie w ramach programu mogą ubiegać się samorządowe instytucje kultury będące samodzielnymi bibliotekami publicznymi, jak również samorządowe instytucje kultury, w skład których wchodzą biblioteki publiczne, dla których organizatorem jest gmina wiejska, gmina wiejsko-miejska lub gmina miejska. Wspieranie aktywności kulturalnej i artystycznej seniorów - działania instytucji kultury W 2023 r. instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez MKiDN obok działalności kulturalnej i artystycznej kierowanej do szerokiego grona odbiorców bez względu na wiek, 39 kontynuowały również realizację programów edukacyjnych i towarzyszących adresowanych wprost do osób dorosłych, w tym osób starszych. Instytucje kultury obok działalności kulturalnej i artystycznej kierowanej do szerokiego grona odbiorców bez względu na wiek kontynuowały również realizację programów edukacyjnych i towarzyszących adresowanych wprost do osób dorosłych, w tym osób starszych. Najczęstszymi działaniami instytucji kultury projektowanymi z myślą o seniorach były zajęcia dyskusyjne i warsztatowe, często prowadzone w cyklach wieloletnich (w tym w formie działalności kół zainteresowań), specjalne i okolicznościowe wydarzenia (koncerty, wieczory), działania popularyzatorskie oraz działania zwiększające dostępność finansową oferty. Przykładowe formy działań: Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują ze stowarzyszeniami zrzeszającymi seniorów, instytucjami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją państwową. Oferta edukacyjna instytucji kultury przyjmuje formę cyklicznych spotkań (zajęć tematycznych, warsztatów, wykładów czy oprowadzania po ekspozycji) lub też formę akcyjną (dzień seniora, plenery artystyczne, senioralia). Przykładowe działania kierowane do seniorów, realizowane przez instytucje kultury prowadzone i współprowadzone przez Ministra KiDN: Narodowe Forum Muzyki im. Witolda Lutosławskiego, z siedziba we Wrocławiu, regularnie kieruje oferty specjalne do grup senioralnych. W sezonie artystycznym 2023/2024 r. do seniorów trafiło 20 ofert promocyjnych. Cena specjalna plasowała się na poziomie 60%—50% zniżki. Seniorzy, którzy dzięki propozycji tańszych biletów odwiedzili NFM, zrzeszają się w NGO (w tym Koła Gospodyń Wiejskich, Zespoły Folklorystycznych, Kluby Seniora) oraz instytucjach publicznych (centra kultury, biblioteki, ośrodki kultury i sportu); Orkiestra Symfoniczna im. Karola Namysłowskiego w Zamościu realizuje z myślą o seniorach warsztaty muzyczne i artystyczne, mające na celu edukację kulturalną i artystyczną seniorów. Warsztaty te obejmują naukę gry na instrumentach, śpiewu oraz podstawy teorii muzyki. Funkcjonują także programy edukacyjne skierowane do osób starszych, które pragną pogłębić swoją wiedzę na temat muzyki klasycznej. Programy te obejmują cykle wykładów, spotkania z muzykami oraz analizę dzieł muzycznych; Opera Nova w Bydgoszczy od wielu lat prowadzi stałą współpracę z organizacjami, klubami czy stowarzyszeniami, skupiającymi seniorów na terenie Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Dla seniorów (emerytów, rencistów) obowiązują 40—50% zniżki na bilety na spektakle z bieżącego repertuaru Opery Nova. Okazjonalnie stosowane są jeszcze większe upusty dla grup stale współpracujących z nami. Jako instytucja kultury Województwa Kujawsko-Pomorskiego Opera uczestniczyła w ogólnopolskich akcjach typu Kultura 60+, Dotknij Teatru, Weekend Seniora z Kulturą, Tańczmy (Międzynarodowy Dzień Tańca)—podczas których można było nabyć bilety w specjalnych cenach. Seniorzy stanowią blisko 30—40% widowni każdego spektaklu. Teatr Klasyki Polskiej, seniorzy stanowią jedną z najliczniejszych grup widzów, zarówno w dużych aglomeracjach miejskich jak i mniejszych miejscowościach. Jako teatr podróżujący (bez stałej siedziby) regularnie odwiedza obszary wiejskie, takie jak chociażby Radziejowice czy Ołtarzew. Grając w mniejszych miastach, istnieje duże prawdopodobieństwo, że oferta Teatru Klasyki Polskiej trafia również do seniorów; Teatr Polski we Wrocławiu współpracuje z instytucjami aktywizującymi seniorów, takimi jak WCRS, Uniwersytety III wieku, Kluby seniorów MOPS, Centra Seniora, Koła Gospodyń Wiejskich, m.in. poprzez atrakcyjne ceny. Prowadzi Warsztaty Sceny Seniora, realizowane przez aktorów Teatru Polskiego we Wrocławiu, podczas których przygotowany jest materiał artystyczny; od dwóch lat Teatr prowadzi ścisłą współpracę z Centrum Kultury w Oławie, a także Pokaz Sceny Seniora – pokaz pracy Seniorów przygotowany podczas warsztatów. 40 Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny, włączając się w działania aktywizujące i wspierające wszystkie grupy wiekowe, umożliwia seniorom dostęp do pełnego życia kulturalnego, gwarantując poprawę jakości życia. Od 2015 r. jest partnerem porozumienia w ramach projektu Razem dla seniorów. Organizuje w swojej siedzibie koncerty i wydarzenia artystyczne tj: Dni Seniora w Zespole „Śląsk” – Senior Aktywny Artystycznie, Wielki Piknik Artystyczny „Święto Śląska”, Piknik Leśno – Łowiecki „Cietrzewisko” czy Międzynarodowy Konkurs Tradycyjnego Powożenia o Trofeum „Śląska”; Muzeum Piastów Śląskich oferuje osobom starszym: ulgowe bilety wstępu do Muzeum, wykłady i warsztaty dla słuchaczy uniwersytetu trzeciego wieku, bezpłatny udział w imprezach kulturalnych, organizowanych na terenie Muzeum: koncertach, spotkaniach autorskich, spotkaniach okolicznościowych, itp., bezpłatny wynajem sal zamkowych na imprezy kulturalne organizowane przez Związek Emerytów i Rencistów, bezpłatny wstępna wystawy stałe i czasowe podczas Ogólnopolskich Dni Seniora; Narodowy Instytut Muzyki i Tańca (NIMIT). Dział Impresariatu Muzyki NIMIT od 5 lat realizuje projekt Z klasyką przez Polskę kierowany do społeczności małych miast i wsi. Do wykonania koncertów zapraszani są najwybitniejsi polscy artyści. Duża część publiczności naszych koncertów to osoby starsze, często z uniwersytetów trzeciego wieku. Od 2019 roku zorganizowane zostało już ponad 400 koncertów w ponad 280 miejscowościach. Współpraca międzysektorowa Istotnym elementem wspierania aktywności seniorów w kulturze jest współpraca instytucji kultury z organizacjami pozarządowymi zrzeszającymi seniorów, działającymi na ich rzecz oraz podmiotami sektora opieki społecznej, opieki zdrowotnej, kościołami i związkami wyznaniowymi. Najważniejszą rolę w tym współdziałaniu odgrywają Uniwersytety Trzeciego Wieku (UTW). Duża część instytucji kultury stale współdziała z UTW z danej miejscowości. Współpraca ta polega na likwidacji barier uczestnictwa (tańsze lub darmowe bilety), dostosowywaniu oferty kulturalnej do potrzeb seniorów oraz przygotowaniu ofert specjalnych dla UTW. Część instytucji kultury realizuje działania dla seniorów również we współpracy ze związkami kombatantów, klubami seniora, stowarzyszeniami oraz domami pomocy społecznej. 1.8Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (wcześniej Ministerstwo Edukacji i Nauki) Sieć Badawcza Centrum Łukasiewicz (23 instytuty badawcze) Laboratorium Doświadczeń Sensorycznych Laboratorium Doświadczeń Sensorycznych to przede wszystkim cykl warsztatów, których głównym celem jest edukacja społeczna oraz promowanie inkluzywności w społeczeństwie. W ten sposób Sieć Badawcza Łukasiewicz chce zwiększyć świadomość uczestników na temat codziennych wyzwań, z jakimi borykają się osoby z różnymi formami niepełnosprawności w miejscach publicznych oraz naukę właściwego reagowania i wsparcia tych osób, w tym osób starszych. Laboratorium dostarcza też informacji na temat nowoczesnych rozwiązań technologicznych, które pomagają przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu. Do zajęć zapraszani są m.in. seniorzy z Klubów Seniora i Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Na uczestników warsztatów czekają quizy, zabawy, ćwiczenia i wyzwania, które pozwolą im lepiej zrozumieć codzienne wyzwania osób z niepełnosprawnościami lub osób starszych. Uczestnicy eksplorują przestrzenie z ekspozycjami, które naśladują typowe miejsca publiczne, takie jak hol dworca, urząd czy muzeum. W pomieszczeniach tych są także prezentowane innowacyjne rozwiązania technologiczne opracowane przez Sieć Badawczą Łukasiewicz – Instytut Technik Innowacyjnych EMAG, które przeciwdziałają wykluczeniu społecznemu. Wcielając się w sytuacje, które napotykają osoby z ograniczoną sprawnością w życiu codziennym, uczestnicy wykonują przydzielone im różnorodne 41 zadania, np. na stanowisku kasjera, urzędnika czy osoby z niepełnosprawnością. Dostępne są niezbędne rekwizyty, laski dla niewidomych, maski, które uczynią te doświadczenia jeszcze bardziej autentycznymi. Część praktyczna warsztatów jest poprzedzona krótką sesją szkoleniową, na której przekazywane są podstawowe umiejętności niezbędne do udziału w zadaniach. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój PO WER W 2023 r. NCBR w ramach POWER realizowało działanie pn. „Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie”. Szczegółowe informacje sprawozdawcze zostały przedstawione w załączonej tabeli. W ramach programów Ministra ustanowionych na podstawie art. 376 ustawy 3 , realizowane są następujące projekty. W ramach programu Studenckie koła naukowe tworzą innowacje: Akademia WSB - Tytuł projektu: Diagnoza potrzeb edukacyjnych i otwartości na nowoczesną dydaktykę seniorów. Nowy model edukacyjny uniwersytetów trzeciego wieku w Polsce, finansowanie: 34 200,00 zł. W ramach programu Nauka dla Społeczeństwa II: Uniwersytet Dolnośląski DSW we Wrocławiu - Tytuł projektu: Model wsparcia aktywności fizycznej seniorów oparty na nordic walking: Chodź z kijami z seniorami, finansowanie: 97 500,00 zł. W ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki II: 1.Fundacja Instytut Inicjatyw Lokalnych im. Prof. Waleriana Pańki w Katowicach—Tytuł projektu: Centrum Aktywizacji Społecznej Seniorów, finansowanie: 750 000 zł. 2. Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie—Tytuł projektu: Po co Tobie Ojczyzna? —o modelach patriotyzmu i biograficznych doświadczeniach seniorów, finansowanie 80 000 zł. 3. Wyższa Szkoła Kadr Menedżerskich w Koninie—Tytuł projektu: Bezpieczny senior- zabezpieczenie prawne i technologiczne, finansowanie 159 000 zł. 4.PAN Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja w Krakowie—Tytuł projektu: Jak zdrowo żyć? - Poradnik Seniora cz.2, finansowanie 99 790 zł. W ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki: Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Nysie—Tytuł projektu: Nyska Akademia Seniora - aktywizacja, finansowanie 199 138,50 zł. W ramach programu Doskonała nauka II: 1.Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica—Kraków—Tytuł projektu: Wirtualna jesień życia. Rozważania o roli gier cyfrowych w życiu osób starszych, finansowanie 11 770 zł. 2.Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im.prof.dr hab.med Eleonory Reicher— Warszawa - Tytuł projektu Konferencja naukowa Międzynarodowy Dzień Osób Starszych 2023, finansowanie 122 320 zł. 1.9Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Modyfikacja zasad waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych W 2023 r. nastąpiła modyfikacja obowiązujących zasad waloryzacji Od dnia 1 marca 2023 r. przeprowadzona została procentowo-kwotowa waloryzacja świadczeń, która polegała na podwyższeniu kwoty świadczenia wskaźnikiem waloryzacji wynoszącym 114,8%, jednak nie mniej niż o kwotę 250 zł. Koszt waloryzacji świadczeń w 2023 r. wyniósł ok. 44,15 mld zł. 3 z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.) 42 Wypłata dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów – tzw. 13. emerytury Ustawa 4 wprowadziła coroczną wypłatę dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego (13 emerytury) dla wszystkich świadczeniobiorców. Wysokość 13. emerytury odpowiada wysokości najniższej emerytury, obowiązującej od dnia 1 marca roku, w którym wypłacane jest dodatkowe roczne świadczenie pieniężne. W 2023 r. była to kwota 1588,44 zł (brutto). Koszt wypłaty 13. emerytury w 2023 r. to ok. 15,4 mld zł. Wypłata kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów – tzw. 14 emerytury W 2023 r. podjęta została decyzja o wprowadzeniu corocznej wypłaty kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów - tzw. 14. emerytury - przy przyjęciu zasady, że do kwoty pobieranego świadczenia podstawowego w wysokości do 2900 zł – świadczenie to jest wypłacane osobom uprawnionym w wysokości najniższej emerytury, a w przypadku świadczenia powyżej 2 900 zł stosowana jest zasada złotówka za złotówkę. Kwota tzw. 14 emerytury nie może być niższa nią 50 zł. Tym samym od 2023 r.—14. emerytura stała się kolejną, obok 13. Emerytury, coroczną formą wsparcia najbardziej potrzebujących polskich seniorów. Jednocześnie w 2023 r., decyzją Rady Ministrów, tzw. 14. emerytura została podwyższona z kwoty ustawowej wynoszącej 1588, 44 zł brutto do kwoty 2650 zł brutto (o ponad 1000 zł brutto). Oznaczało to, że 14. emeryturę, w całości bądź w części, otrzymały osoby uprawnione, których świadczenie podstawowe (suma wypłacanych świadczeń), na dzień 31 sierpnia 2023 r. nie przekroczyła kwoty 5500 zł brutto. Koszt wypłaty 14 emerytury w 2023 r. to kwota ok. 20,7 mld zł. Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające (RSU) Od marca 2019 r. wypłacane jest Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające – tzw. Program Mama 4+. Ustawa 5 ma na celu uhonorowanie i docenienie okresu wychowywania dzieci (co najmniej czworga). W przypadku osoby niemającej prawa do żadnego świadczenia, wysokość RSU odpowiada kwocie najniższej emerytury (w 2023 r. – 1 588,44 zł brutto). Gdy osoba zainteresowana pobiera już świadczenie niższe od najniższej emerytury, świadczenie rodzicielskie uzupełnia pobierane świadczenie do tej kwoty. W okresie od 1 marca 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. wydatki na rodzicielskie świadczenie uzupełniające wyniosły ok. 2,4 mld zł (ZUS i KRUS), a świadczenie to przyznano ok. 77,8 tys. osób. Program Aktywni+ Ministerstwo Rodziny od wielu lat wspiera także działalność organizacji pozarządowych m.in. fundacji, stowarzyszeń, spółdzielni socjalnych, które realizują projekty skierowane do seniorów w całej Polsce. W ramach Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021–2025 dotacje przyznawane są w ramach 4 priorytetów: 1. Aktywność społeczna, 2.Partycypacja społeczna, 3. Włączenie cyfrowe oraz 4.Przygotowanie do starości. Celem Programu Aktywni+ jest zwiększenie uczestnictwa osób starszych we wszystkich dziedzinach życia społecznego oraz wspieranie aktywności organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów. W ramach edycji 2021 i 2022 dofinansowano 630 projektów, których wartość wyniosła 76 705 000,00 zł. Z realizowanych projektów skorzystało 622 630 osób starszych. W ramach edycji 2023 Programu 4 z dnia 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz. U. z 2024 r. poz. 891). 5 z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051). 43 wydatki wyniosły 39 460 000,00 zł z tego: 38 804 000,00 zł na dotacje celowe i 656 000,00 zł na obsługę. Program Senior+ Program wieloletni \"Senior+\" na lata 2015—2020 oraz 2021—2025 zakłada wsparcie finansowe jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”. Program ma na celu zwiększenie aktywnego uczestnictwa seniorów w życiu społecznym, poprzez dofinansowanie rozbudowy infrastruktury ośrodków wsparcia w środowisku lokalnym oraz zwiększenie miejsc w ośrodkach wsparcia „Senior+”, tj. wsparcie działań jednostek samorządu w rozwoju na ich terenie sieci Dziennych Domów „Senior+” i Klubów „Senior+”. Program skierowany jest do seniorów, osób nieaktywnych zawodowo w wieku 60 lat i więcej, i umożliwia im korzystanie z oferty na rzecz społecznej aktywności, aktywności ruchowej lub kinezyterapii, oferty edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej – w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym. W ramach Programu seniorom udostępniana jest infrastruktura pozwalająca na aktywne spędzanie wolnego czasu, a także zaktywizowanie i zaangażowanie seniorów w działania samopomocowe i na rzecz środowiska lokalnego. W 2023 r. utworzono 68 6 nowych ośrodków wsparcia „Senior+”, w tym 19 Dziennych Domów „Senior+” i 49 Klubów „Senior+”. Wsparciem finansowym, w zakresie ich bieżącego funkcjonowania objęto 672 ośrodki wsparcia „Senior+”, w tym 267 Dziennych Domów „Senior+” oraz 405 Klubów „Senior+”, które utworzono w latach 2015-2022 w całej Polsce. W 2023 r. na realizację Programu wydatkowano 53,3 mln zł. Tabela 2 Liczba ośrodków wsparcia, które zostały utworzone w 2023 r. w ramach Programu Senior+ WojewództwoLiczba Dziennych Domów „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu Liczba Klubów „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu Suma ośrodków „Senior+” utworzonych w ramach edycji 2023 programu dolnośląskie178 kujawsko-pomorskie527 lubelskie246 lubuskie000 łódzkie011 małopolskie437 mazowieckie268 opolskie022 podkarpackie268 podlaskie022 pomorskie066 śląskie347 świętokrzyskie022 warmińsko-mazurskie000 wielkopolskie033 zachodniopomorskie011 RAZEM194968 Źródło: dane ze Sprawozdanie z realizacji programu wieloletniego „Senior+” na lata 2021-2025 Edycja 2023 6 „Do 31 grudnia 2023 r., w ramach edycji 2023 programu utworzono 69 ośrodków wsparcia „Senior+”, w tym 19 Dziennych Domów „Senior+” oraz 50 Klubów „Senior+”, które łącznie oferowały seniorom 684 miejsca. 12 czerwca 2024 r. wpłynęło do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pismo z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w sprawie zwrotu przez Gminę Olszewo-Borki dotacji, którą gmina otrzymała w 2023 r. na utworzenie Klubu „Senior+”. 44 Ze sprawozdań wojewodów wynika, że do końca 2023 r. w Polsce utworzono 1 247 ośrodków wsparcia „Senior+”, natomiast według stanu na 31 grudnia 2023 r. funkcjonowało 1 198 tego typu ośrodków. Korpus Wsparcia Seniorów Program jest odpowiedzią na wyzwania, jakie stawiają przed Polską zachodzące procesy demograficzne oraz elementem polityki państwa w zakresie wsparcia działań na rzecz seniorów niesamodzielnych ze względu na wiek oraz stan zdrowia. W 2023 r. celem programu było wsparcie finansowe gmin w zakresie zapewnienia usługi wsparcia na rzecz seniorów w wieku 65 lat i więcej przez świadczenie usług wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy, wpisujących się we wskazane w programie obszary oraz realizację usług opiekuńczych poprzez dostęp do tzw. „opieki na odległość” mającej na celu poprawę bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych. W ramach programu realizowane były dwa Moduły działań: 1. MODUŁ I – którego celem było zapewnienie usługi wsparcia seniorom w wieku 65 lat i więcej przez świadczenie usług w zakresie określonym w programie, wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie danej gminy. W realizację Modułu I należało także zaangażować wolontariuszy, w tym również działaczy środowisk młodzieżowych i obywatelskich, w zakresie codziennego świadczenia pomocy osobom potrzebującym wsparcia. 2. MODUŁ II – którego celem była poprawa bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych poprzez zwiększanie dostępu do tzw. „opieki na odległość”, a także wsparcie gmin w realizacji świadczenia usług opiekuńczych. Z analizy przekazanych przez wojewodów sprawozdań z realizacji programu w roku 2023 wynika, że w programie uczestniczyło ogółem 967 gmin. Wsparciem w ramach programu objęto 52 189 osób. Wysokość środków wydatkowanych na jego realizację w roku 2023 wyniosła 18 035 532,89 zł. Program Opieka 75+ Celem programu jest zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej, które są osobami samotnymi, samotnie gospodarującymi, a także tych którzy pozostają w rodzinie. W 2023 r. środki finansowe z programu mogły być przeznaczone na: dofinansowanie do usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób, którym przedmiotowe usługi były świadczone w ramach programu i były kontynuowane w 2023 r.; dofinansowanie do usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób, którym nie były one świadczone (osoby nowe); dofinansowanie do zwiększenia liczby godzin usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób w wieku 75 lat i więcej. Adresatem bezpośrednim programu były gminy do 60 tys. mieszkańców, które przystępując do jego realizacji otrzymały wsparcie finansowe na świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, w wysokości do 60% kosztów całkowitych zadania. . Z analizy przekazanych przez wojewodów sprawozdań z realizacji programu w roku 2023 wynika, że w programie uczestniczyło 612 gmin. Usługami opiekuńczymi w ramach Programu objęto 12 418 osób na kwotę prawie 37,4 mln zł. Wieloletni Rządowy Program „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2019-2023 Program zapewniał pomoc zarówno osobom starszym, niepełnosprawnym, o niskich dochodach, jak i dzieciom, które wychowywały się w rodzinach znajdujących się w trudnej sytuacji. Istotnym elementem Programu było zapewnienie dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym zjedzenia gorącego posiłku przygotowanego w stołówce szkolnej. W ramach programu realizowane były trzy moduły: 45  Moduł dla dzieci i młodzieży;  Moduł dla osób dorosłych (za realizację zadań wynikających z modułów 1 i 2 Programu odpowiadał minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego);  Moduł organizacji stołówek oraz miejsc spożywania posiłków w szkołach (za realizację zadań wynikających z modułu 3 Programu odpowiadał minister właściwy do spraw oświaty i wychowania). Program poprzez Moduł 1 i 2 zapewniał pomoc dzieciom, uczniom i młodzieży oraz obejmował pomocą osoby dorosłe, zwłaszcza osoby starsze, chore lub niepełnosprawne i samotne w formie posiłku, świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Celem Modułu 3 było wzmocnienie opiekuńczej funkcji szkoły podstawowej poprzez tworzenie warunków umożliwiających spożywanie przez uczniów posiłku w trakcie pobytu w szkole. Ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielały wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie 7 oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy: dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej, uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej lub szkoły ponadgimnazjalnej, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy 8 , w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym —w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. W 2023 r. kryteria dochodowe w ramach Programu wynosiły odpowiednio 1552 zł—dla osoby samotnie gospodarującej oraz 1200 zł— dla osoby w rodzinie. Program dofinansował posiłki dowożone osobom dorosłym (np. niewychodzącym z domu ze względu na podeszły wiek czy niepełnosprawność), które same nie były w stanie ich przygotować. Program zapewniał ponadto pozyskanie m.in. dodatkowych środków na dowóz posiłków - w ramach modułu 2 wójt (burmistrz, prezydent miasta) miał możliwość pozyskać zwiększenie dotacji do 5% środków finansowych z przeznaczeniem na dowóz posiłków w gminie, w szczególności dla osób starszych, niepełnosprawnych, Liczba osób dorosłych, które zostały objęte w 2023 r. Programem wyniosła 402 513 osób, w tym 189 022 to osoby starsze, niepełnosprawne. Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014—2020 (PO PŻ) Dodatkowym instrumentem wsparcia dla osób w trudnej sytuacji życiowej w roku 2023 była pomoc żywnościowa w formie paczek lub posiłków udostępniana w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014—2020 (PO PŻ) współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD). W 2023 r. wdrażano ostatni etap POPŻ pod nazwą „Podprogram 2021 Plus”. Pomoc była udzielana osobom, których dochód nie przekracza 220% kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, tj. w przypadku osób samotnie gospodarujących —1 707,20 zł oraz w przypadku osób w rodzinie—1 320 zł 9 , a które jednocześnie spełniają przynajmniej jedną z przesłanek wymienionych w art. 7 ustawy 10 . Średniorocznie pomoc trafia do ok. 1,3 mln 7 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283). 8 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. 9 Kryteria dochodowe obowiązujące do 11.05.2023 r. Z dniem 12.05.2023 r. kryteria zostały podwyższone do 235% kryterium ustawowego i wynoszą odpowiednio 1823,60 zł dla osoby samotnie gospodarującej oraz 1410 zł dla osoby w rodzinie. 10 o pomocy społecznej 46 odbiorców, przy czym osoby starsze powyżej 65 roku życia stanowią ok. 12% wszystkich korzystających z Programu. W 2023 r. pomoc w ramach PO PŻ otrzymało 123 315 osób starszych. Program rozwoju rodzinnych domów pomocy Od 2022 r. realizowany jest Program rozwoju rodzinnych domów pomocy. Celem Programu jest poprawa dostępności do usług opiekuńczych i bytowych świadczonych w rodzinnych domach pomocy oraz rozwój tej formy wsparcia. W ramach Programu udziela się wsparcia finansowego dla gmin na podstawie art. 115 ust. 1 ustawy 11 , przy czym wysokość dotacji celowej z budżetu państwa nie może przekroczyć 80% kosztów realizacji zadania. Możliwości uzyskania wsparcia finansowego dotyczy realizacji zadania własnego gmin o charakterze obowiązkowym, określonego w art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy 12 w związku z art. 36 pkt 2 lit. l tej ustawy oraz w związku z art. 52 ust. 1 tej ustawy. W ramach realizacji Programu rozwoju rodzinnych domów pomocy—edycja 2023 wsparcie finansowe dla samorządów gminnych możliwe jest w dwóch modułach: wsparcie finansowe gmin w kosztach jakie ponoszą za pobyt osób skierowanych do rodzinnych domów pomocy (moduł I) oraz dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w sytuacji tworzenia rodzinnych domów pomocy (moduł II). MODUŁ I—wsparcie finansowe gmin w kosztach jakie ponoszą za pobyt osób skierowanych do rodzinnych domów pomocy: do 30% kosztów ponoszonych przez gminy w przypadku osób przebywających w domach, ale skierowanych do rodzinnych domów pomocy przed 2022 r., do 50% kosztów ponoszonych przez gminy w przypadku osób kierowanych do rodzinnych domów pomocy; MODUŁ IIA—dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w sytuacji kiedy gmina planuje udostępnić z własnych zasobów budynek podmiotowi uprawnionemu lub osobie fizycznej celem uruchomienia w nim rodzinnego domu pomocy na podstawie umowy zawartej z gminą; MODUŁ IIB—dofinansowanie kosztów remontu lub zakupu wyposażenia w budynkach będących własnością podmiotu uprawnionego, w których planowane jest uruchomienie rodzinnego domu pomocy na podstawie umowy zawartej z gminą. Przyznana kwota dotacji dla gmin w 2023 r. to 7 197 497 zł. Program Centra opiekuńczo-mieszkalne Program zmierza do stworzenia warunków dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, pozwalających na tworzenie i utrzymanie placówek pobytu dziennego lub całodobowego dla osób niepełnosprawnych. Centra opiekuńczo-mieszkalne są przeznaczone dla dorosłych osób z niepełnosprawnością ze znacznym lub umiarkowanych stopniem niepełnosprawności. Pierwsza edycja Programu została ogłoszona w 2019 r., kolejne edycje ogłoszono w 2021 r. oraz 2023 r. Program składa się z dwóch modułów, z czego Moduł I polega na finansowaniu budowy nowego obiektu budowlanego na nieruchomości stanowiącej własność gminy/powiatu, zakupie nieruchomości zabudowanej lub niezabudowanej obiektem w celu utworzenia Centrum lub zmianie poprzez jego przystosowanie do standardu Centrum. W ramach Modułu II pokrywane są natomiast koszty utrzymania działalności Centrum, ponoszenie niezbędnych wydatków związanych z usługą przewozową/ transportową uczestników Centrum, wynagrodzeń kadry Centrum oraz osób świadczących usługi w Centrum na rzecz uczestników Programu. W 2023 r. funkcjonowało 39 Centrów. Pobyt całodobowy jest realizowany także w ramach programów: „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” (program skierowany do organizacji pozarządowych) oraz „Opieka wytchnieniowa”—edycja 2023 (adresowany do JST). Wnioskodawcy nie podają liczby placówek pobytu całodobowego. 11 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 12 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 47 Programy „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami” (skierowany do organizacji pozarządowych), Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej” (skierowany do JST). Program asystencki ma w swojej zasadzie zapewniać możliwość skorzystania przez osoby niepełnosprawne z pomocy asystenta przy wykonywaniu codziennych czynności i funkcjonowaniu w życiu społecznym, ograniczyć skutki niepełnosprawności oraz stymulować osoby niepełnosprawne do podejmowania aktywności i umożliwiać im realizowania prawa do niezależnego życia. Ważnym aspektem programu jest także przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, umożliwienie osobom niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu lokalnej społeczności. Program „Przedsiębiorstwo Społeczne +” na lata 2023—2025 (obecnie „Warto być PS!”) - głównym celem programu jest wspieranie przedsiębiorczości społecznej przez zapewnienie PS dostępu do wsparcia finansowego ułatwiającego tworzeniem miejsc pracy, reintegracją społeczną i zawodową osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, jak również wzmocnienie zdolności do świadczenia przez nie usług społecznych. W ramach tego instrumentu możliwe było uzyskanie dofinansowania na pokrycie kosztów reintegracji społecznej i zawodowej pracowników PS zagrożonych wykluczeniem. Na realizację programu w 2023 r. przeznaczone zostały 22 mln zł. Na finansowanie Instrumentów 1 i 2—wsparcie zatrudnienia i wsparcie bieżące w 2023 r. przeznaczono 20 mln zł ze środków Funduszu Pracy. Na finansowanie Instrumentu 3—wsparcie reintegracji w 2023 r. przeznaczono 2 mln zł z Funduszu Solidarnościowego. Program na rzecz zatrudnienia socjalnego na lata 2023—2025 to program, dzięki któremu podmioty zatrudnienia socjalnego, czyli centra i kluby integracji społecznej, mogą podnosić jakość swojej oferty na rzecz tych osób. Głównym celem programu jest: wzmacnianie uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym osób zagrożonych wykluczeniem społecznym przez rozwijanie oferty podmiotów zatrudnienia socjalnego oraz wspieranie włączenia społecznego na poziomie lokalnym. W konkursie w 2023 r. dofinansowano 30 ofert, w których wsparciem objęto ponad 443 uczestników. Program „Odporność oraz rozwój ekonomii społecznej i przedsiębiorczości społecznej” na lata 2022— 2025. W ramach programu możliwe było uzyskanie wsparcia finansowego na działania umożliwiające przeprowadzenie modernizacji w podmiotach ekonomii społecznej a także na jeden z trzech obszarów działalności PES: reintegracja osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w przedsiębiorstwach społecznych (PS) i podmiotach zatrudnienia socjalnego, budowanie potencjału przedsiębiorstw społecznych i podmiotów ekonomii społecznej do realizacji zdeinstytucjonalizowanych usług społecznych, wzmacnianie odporności i rozwój przedsiębiorstw społecznych i podmiotów ekonomii społecznej. W programie na wsparcie PES przeznaczono ponad 197 mln. Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022—2030 to dokument opracowany w perspektywie wieloletniej. Celem Krajowego Programu jest podnoszenie świadomości społecznej w zakresie równego traktowania, w tym na temat przyczyn i skutków naruszenia zasady równego traktowania, przeciwdziałania naruszeniom zasady równego traktowania, a także współpracy z partnerami społecznymi, organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w zakresie równego traktowania. Program zakłada VIII Priorytetów, które dotyczą: polityki antydyskryminacyjnej, pracy i zabezpieczenia społecznego, edukacji, zdrowia, dostępu do dóbr i usług, budowania świadomości, gromadzenia danych 48 i badań oraz koordynacji. Wśród zadań zaplanowanych w Krajowym Programie są również działania na rzecz osób starszych. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój 2014 —2020 (PO WER) W 2023 r. trwała realizacja 4 z 6 projektów wyłonionych do dofinansowania w Działaniu 2.8 PO WER pn. Rozwój usług społecznych świadczonych w środowisku lokalnym, w ramach typu projektu pn. Wypracowanie standardów i przeprowadzenie pilotaży w zakresie usług mieszkalnictwa wspomaganego dla osób o specyficznych potrzebach, z uwzględnieniem możliwości finansowania tych rozwiązań - dotyczącego wsparcia procesu deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce (rozumianego jako przejście od opieki instytucjonalnej do opieki środowiskowej). Projekty realizowane były przez Regionalne Ośrodki Polityki Społecznej - obejmowały działania zgodne z ideą deinstytucjonalizacji usług, tj. zmierzające do przejścia od świadczenia usług w formach instytucjonalnych (stacjonarnych) do usług świadczonych w środowisku lokalnym. Celem konkursu było wypracowanie takich rozwiązań, które umożliwią niezależne życie osobom starszym, osobom z niepełnosprawnościami oraz osobom z zaburzeniami psychicznymi. Projekty zakładały sfinansowanie opracowanych rozwiązań, dlatego też standardy usług zostały przetestowane w mieszkaniach wspomaganych w ramach pilotażu na obszarze samorządowych jednostek organizacyjnych – 30 gmin. Po przeprowadzeniu pilotaży oraz zweryfikowaniu wynikających z nich rezultatów opracowane standardy będą rekomendowane do stosowania. 2 projekty zakończyły się w 2022 r., w 2023 r. w pozostałych 4 projektach kontynuowano realizację opracowanego standardu na rzecz deinstytucjonalizacji usług na terenie gminnych jednostek samorządu terytorialnego. W rezultacie prowadzono 36 mieszkań wspomaganych, w których mieszkały 173 osoby o specyficznych potrzebach. Jednocześnie zrealizowano zadania dotyczące opracowania rekomendacji i przeprowadzenia działań edukacyjno-szkoleniowych dla przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego i NGO w zakresie stosowania standardu. 1.10 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Działania PROW 2014—2020 W ramach płatności zrealizowano m. in. wsparcie dla nowych uczestników systemów jakości żywności na kwotę 78 205 zł; inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach NATURA 2000 na kwotę 1 864 660 zł; inwestycje mające na celu ochronę wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych na kwotę 4 164 275 zł;  modernizację gospodarstw rolnych na kwotę 63 779 200 zł; inwestycje zapobiegające zniszczeniu potencjału produkcji rolnej na kwotę 3 245 855 zł;  restrukturyzację małych gospodarstw na kwotę 85 428 000 zł; rozwój przedsiębiorczości – rozwój usług rolniczych na kwotę 24 298 435 zł;  wdrażanie lokalnych strategii rozwoju PROW 2014-2020 na kwotę 22 460 524 zł; rolnictwo ekologiczne (PROW 2014—2020) na kwotę 74 292 419 zł;  płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na kwotę 322 533 078 zł;  płatności bezpośrednie na kwotę 3 162 611 859 zł; nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników i MŚP szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę na kwotę 122 932 162,50 zł. Beneficjenci pomocy krajowej, którzy w 2023 r. mieli 60 lat i więcej skorzystali m.in. z:  dopłaty do oprocentowania kredytów preferencyjnych na kwotę 225 770 988,85 zł; 49 pomocy finansowej dla producenta świń, który w związku z obowiązującym zakazem utrzymywania w gospodarstwie świń lub ich wprowadzenia do gospodarstwa, wydanym w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń, zaprzestał produkcji świń na kwotę 2 160 464,00 zł; pomocy de minimis dla podmiotów prowadzących działalność nadzorowaną w zakresie utrzymywania pszczół na kwotę 32 093 800,00 zł; programu 2023 Locha+ na kwotę 84 800 673,84 zł; pomocy dla producenta rolnego, który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy (PSZENICA I) na kwotę 117 866 403,84 zł; pomocy dla producenta rolnego, o której mowa w §13zw rozporządzenia 13 dotycząca sprzedaży zbóż (PSZENICA II) na kwotę 425 464 573,24 zł; pomocy dla producenta rolnego, któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z zakłóceniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy na dofinansowanie w 2023r. zakupu nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez od podmiotów prowadzących działalność w zakresie obrotu nawozami lub sprzedaży nawozów (NAWOZY) na kwotę 496 924 924,87 zł. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020 Program 2021Plus Celem działania programu było przeciwdziałanie deprywacji materialnej przez udzielanie pomocy żywnościowej osobom najbardziej potrzebującym oraz zapewnianie środków towarzyszących wspierających ich włączenie społeczne. Łącznie rozdysponowano ponad 1,6 mln paczek oraz ponad 880 tys. posiłków, a pomoc żywnościową otrzymało ponad 980 tys. osób. W zakresie środków towarzyszących organizacje partnerskie przeprowadziły łącznie ponad 4 tys. działań w ramach środków towarzyszących, obejmując nimi ponad 70 tys. odbiorców końcowych, w tym osoby starsze. Jednostki Doradztwa Rolniczego 16 ODR-ów w ramach swojej działalności realizowało różne zadania na rzecz rolników i mieszkańców obszarów wiejskich. Jednostki doradztwa rolniczego w Polsce podejmowały również działania na rzecz upowszechnienia idei rolnictwa społecznego i gospodarstw opiekuńczych, których działania mogą być kierowane, m.in. do osób starszych. Informacje dla rolników i mieszkańców obszarów wiejskich zainteresowanych usługami opiekuńczymi lub przedstawicieli instytucji zainteresowanych taką działalnością przekazywane były w formie ulotek, materiałów informacyjnych zamieszczonych na stronach internetowych CDR lub ODRów, konferencji i szkoleń. Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi W 2023 r. Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi realizował dwa programy stypendialne skierowane dla twórców ludowych: Program Stypendialny „Mistrz-Uczeń” - skierowany do twórców ludowych z terenu Rzeczpospolitej Polskiej, zarówno mistrzów z wyróżniającym się dorobkiem, jak i adeptów chcących doskonalić swoje umiejętności. Celem programu jest ratowanie lokalnego dziedzictwa i tradycji oraz zapewnienie ciągłości autentycznej twórczości ludowej. Priorytety Stypendium dotyczą projektów edukacyjnych, zapewniających bezpośredni przekaz tradycyjnych umiejętności artystycznych, rzemieślniczych 13 Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 761) 50 i rękodzielniczych, dokonywanych wewnątrz wspólnoty lokalnej, ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności zagrożonych zanikiem. „Program Stypendialny dla Twórców Ludowych” - skierowany do ludowych artystów, rzemieślników i rękodzielników z terenu Rzeczpospolitej Polskiej. Jego celem jest ratowanie lokalnego dziedzictwa i tradycji poprzez wsparcie indywidualnego twórcy, dające mu swobodę pracy nad dziełem ważnym zarówno z puntu widzenia jego rozwoju, jak i z perspektywy upowszechniania wiedzy o unikatowych umiejętności i tradycji, które są istotnym elementem tożsamości lokalnej społeczności. Priorytety Stypendium dotyczą projektów twórczych, zakorzenionych we wspólnocie lokalnej twórcy ludowego, ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności i treści zagrożonych zanikiem. 1.11 Ministerstwo Rozwoju i Technologii Reforma systemu planowania przestrzennego 14 W 2023 r. weszła w życie reforma, która wprowadza nowy akt planowania przestrzennego. Jest to plan ogólny gminy, który będzie ustalał dopuszczalne rodzaje zabudowy na terenie gminy. W ramach planu gmina będzie mogła przyjąć standardy dostępności do usług społecznych, w tym terenów zieleni, ambulatorium podstawowej opieki zdrowotnej, biblioteki, domu kultury, domu pomocy społecznej, przystanku publicznego transportu zbiorowego, apteki. Zintegrowany program wsparcia społecznego budownictwa czynszowego W 2023 r. kontynuowano realizację zintegrowanego programu wsparcia społecznego budownictwa czynszowego, stanowiącego jedno z działań Narodowego Programu Mieszkaniowego, w wyniku którego powstają lokale mieszkalne na wynajem o umiarkowanym czynszu, z uwzględnieniem potrzeb osób starszych w ramach: programu preferencyjnego finansowania zwrotnego skierowanego do społecznych inicjatyw mieszkaniowych, spółdzielni mieszkaniowych i spółek gminnych realizujących mieszkania dla osób o średnich dochodach; programu bezzwrotnego dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego skierowanego do samorządów gminnych. Program popierania budownictwa mieszkaniowego W ramach programu realizowanego na podstawie przepisów ustawy 15 dofinansowywana jest budowa mieszkań na wynajem wraz z dodatkowymi powierzchniami użytkowym, służącymi zaspokajaniu potrzeb osób starszych (np. pomieszczenia ambulatoryjne/rekreacyjnie). Jednym z kryteriów punktowych w akcie wykonawczym do ww. ustawy jest: „Adresowanie nowych mieszkań do osób starszych”, w oparciu o które Bank Gospodarstwa Krajowego dokonuje oceny punktowej wniosków, w sytuacji gdy w ramach danej edycji zapotrzebowanie na finansowanie zwrotne wynikające ze złożonych przez kredytobiorców wniosków, które uzyskały pozytywną ocenę wiarygodności kredytowej, przekracza wysokość kwoty przeznaczonej na udzielenie finansowania zwrotnego w danej edycji. Natomiast w przypadku wniosków o finansowanie o równej ogólnej liczbie punktów, dzięki kryterium punktowemu: „Adresowanie nowych mieszkań do osób starszych” – premiowane mogą być przedsięwzięcia dedykowane osobom starszym. W ramach 14 i 15 edycji programu, które odbyły się w 2023 r., zakwalifikowano wnioski, w ramach których zaplanowano budowę 542 lokali mieszkalnych dla osób starszych. 14 ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1688). 15 z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 527) 51 Program bezzwrotny dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego Natomiast w ramach programu realizowanego na podstawie ustawy 16 od 2021 r. dofinansowywana jest budowa mieszkań na wynajem, w tym komunalnych, wraz z dodatkowymi powierzchniami użytkowymi, służącymi zaspokajaniu potrzeb osób starszych (np. pomieszczenia ambulatoryjne/rekreacyjnie, świetlice). W 2023 r. na utworzenie lokali mieszkalnych wraz z dodatkowymi pomieszczeniami użytkowymi zakwalifikowano 41 wniosków, w wyniku których powstać ma 187 lokali mieszkalnych dedykowanych seniorom. Ponadto w ramach reformy systemu planowania przestrzennego rozszerzono zasady konsultacji społecznych aktów planowania przestrzennego i rewitalizacji. Zapisano zasadę prowadzenia partycypacji w sposób umożliwiający aktywny udział osób ze szczególnymi potrzebami, w tym obowiązek organizacji spotkań w miejscach dostępnych architektonicznie. Ustalono obowiązek informowania w niespecjalistycznym języku. Rozszerzono krąg podmiotów, które mają prawo do składania wniosków i uwag w procesie przygotowywania aktów planowania przestrzennego m.in. o organy doradcze i konsultacyjne gminy, w tym gminne rady seniorów, rady dzielnic i osiedli. Ustanowiono także zachętę do szerszego prowadzenia działań edukacyjnych i informacyjnych. Program „Dostępność plus 2018-2025” Celem Programu jest podnoszenie jakości i zapewnienie niezależności życia osób o szczególnych potrzebach, w tym osób starszych i osób z trwałymi lub czasowymi trudnościami w zakresie mobilności lub percepcji. W 2023 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) wzięło udział w II Targach dostępności w Opolu, które odbyły się w dniach 6-7.06.2023 r. Podczas Targów przedstawiciele MRiT odpowiadali na liczne zapytania zarówno od osób prywatnych, jak i instytucji państwowych czy przedsiębiorców. Podczas rozmów uczestnicy Targów w szczególności byli zainteresowani obecnie obowiązującymi przepisami oraz zmianami, które mają nastąpić, a także opowiadali o tym, jak obecne regulacje wpływają na ich pracę oraz życie codzienne. Kolejnym wydarzeniem, w którym MRiT wzięło udział, były Międzynarodowe Targi Rehabilitacji w dniach 27-29.09.2023 r. w Nadarzynie. Targi zgromadziły prawie 100 wystawców branży produktów senioralnych i 3 200 aktywnych seniorów. Na stoisku MRiT promowało konkurs pn. „Lider dostępności priorytetowych branż” wśród przedsiębiorców, wystawców i zwiedzających. Konkurs ma na celu wybranie i nagrodzenie najlepszych produktów i usług skierowanych do osób z niepełnosprawnościami i seniorów. Nagrodzone produkty skutecznie wspierają osoby o szczególnych potrzebach w codziennym życiu, poprawiając poziom i komfort życia oraz pozwalając im na jak największą samodzielność. W 2023 r. odbyła się 3. edycja konkursu. Jego laureatami zostały następujące firmy: TERMA Sp. z.o.o. za ławkę dostępną sensorycznie, która posiada ułatwienia dla osób o różnym poziomie sprawności, w tym także dla użytkowników wózków inwalidzkich;  Sieć Badawcza Łukasiewicz - Instytut Technik Innowacyjnych EMAG za AudioMovie, aplikację na urządzenia przenośne do stosowania w kinach, telewizji oraz podczas festiwali filmowych. Udostępnia ona audiodeskrypcję (AD), czyli słowny opis obrazu, osobom z ubytkiem wzroku oraz audionapisy (AS) osobom z ubytkiem słuchu i wzroku lub cierpiącym na dysleksję; MIRAcle Robert Biegański Małgorzata Bauer Sp. J. za powiększalnik posiadający dwa ekrany i dwie kamery. Dzięki takiemu rozwiązaniu osoba słabowidząca może pracować w taki sam sposób i w niemal takim samym tempie jak osoba pełnosprawna. Rozwiązanie pozwala również uczęszczać osobie słabowidzącej do szkoły czy uczelni. 16 z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych (Dz. U z 2024 r. poz. 304) 52 Kolejną inicjatywą był udział w Targach Viva Seniorzy odbywających się w Poznaniu w dniach 29- 30.09.2023 r. Podczas Targów zgromadzono czołowe firmy, ekspertów technicznych i praktyków związanych z branżą produktów i usług senioralnych w Polsce i w całym regionie Europy Środkowo- Wschodniej. Targi odwiedziło ponad 6 000 osób. 1.12 Ministerstwo Sprawiedliwości Program „Sprawiedliwość” Projekt predefiniowany pn. „Przeciwdziałanie przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych” Głównym celem projektu była poprawa funkcjonowania systemu przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych. W ramach przetargów zrealizowano przez Ministerstwo Sprawiedliwości następujące działania: rozwój wsparcia dla osób doznających przemocy w rodzinie, należących do grup ze specjalnymi potrzebami (efekty: 1 opracowany model profilaktyki i wsparcia dla osób starszych i osób niepełnosprawnych doznających przemocy w rodzinie), opracowanie 20 rekomendacji i zaleceń w ramach modelu profilaktyki i wsparcia dla osób starszych i osób niepełnosprawnych, zagrożonych lub doznających przemocy w rodzinie 1000 publikacji modelu wsparcia rodziny. Realizacja działań rozpoczęła się w IV kwartale 2023 r. (dwa postępowania przetargowe) i zakończyła w kwietniu 2024 r. ( zgodnie z zaplanowanym harmonogramem działań w projekcie). Ponadto, w ramach Programu Sprawiedliwość, przewidziane zostały dwa Fundusze Małych Grantów (FMG), zarządzane przez Operatora Programu i przeznaczone na wsparcie projektów, które będą miały na celu przyczynianie się do poprawy funkcjonowania systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. W ramach naboru dofinansowane zostały projekty mające na celu rozwój lokalnego systemu wsparcia dla osób starszych i osób z niepełnosprawnościami, zagrożonych lub doznających przemocy, oraz ich rodzin. Rozwiązania, opracowanie i realizowane w ramach projektów na poziomie lokalnym zostaną poddane ewaluacji, a dobre praktyki będą wykorzystane przy opracowywaniu modelu profilaktyki i wsparcia w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec osób starszych i osób z niepełnosprawnościami w ramach Projektu Predefiniowanego nr 3 „Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie wobec osób starszych i niepełnosprawnych. Podmiotami uprawnionymi do składania wniosków były jednostki samorządu terytorialnego szczebla gminnego. Projekty zrealizowało 8 gmin od stycznia 2023 r. do marca 2024 r. Celem głównym projektów było stworzenie warunków sprzyjających uzyskaniu zdolności do funkcjonowania osób starszych i niepełnosprawnych w środowisku rodzinnym wolnym od przemocy, poprzez uzyskanie świadomości w zakresie psychologicznych i społecznych zachowań przemocowych przez osoby doświadczające i stosujące przemoc. Realizacja projektów pozwoliła na osiągnięcie celów Programu, poprzez nawiązanie współpracy z administracją rządową, organizacjami pozarządowymi i społecznością lokalną. Fundusz Sprawiedliwości Kampania edukacyjno-informacyjna pn.: Tworzenie, wzmacnianie i rozbudowa sieci pomocy ofiarom przestępstw, zapobieganiu przestępczości oraz pomocy postpenitencjarnej Bezpośrednimi beneficjentami kampanii byli seniorzy ze względu na spore zagrożenie przemocą psychiczną. Jednym z produktów kampanii są szkolenia, w których w 2023 r. uczestniczyło 336 seniorów w ramach 25 szkoleń. Na szkoleniach podejmowana była tematyka przemocy psychicznej, kwestie agresji słownej, ciągłe negatywne ocenianie osoby starszej, straszenie, obrażanie, szykanowanie ze względu na wiek, ograniczenia sprawności motorycznej, lekceważenie osób starszych, ich poglądów, wartości oraz potrzeb. W ramach Programu Przeciwdziałania Przyczynom Przestępczości w 2023 r. 53 na szkolenia przeznaczono kwotę 838 000,00 zł. Dodatkowo na stronie www.gov.pl w zakładce załatwiaj sprawy urzędowe, usługi dla obywatela, zasiłki i pomoc finansowa, trudna sytuacja, skorzystaj z pomocy dla pokrzywdzonych w wyniku przestępstwa znajduje się Informator dla pokrzywdzonych przestępstwem. Program Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem na lata 2019—2021, zaktualizowany do 2025 r. W ramach Programu dysponent Funduszu Sprawiedliwości udzielił w 2023 r. wsparcia 48 podmiotom w zakresie Sieci Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem oraz jednemu podmiotowi w zakresie Specjalistycznego Centrum Wsparcia na lata 2020—2025. Program Pomocy Postpenitencjarnej na lata 2019—2023, zaktualizowany do 2026 r. W ramach programu dysponent Funduszu Sprawiedliwości w 2023 r. udzielił wsparcia 31 podmiotom w zakresie Pomocy Postpenitencjarnej. W ramach tych Programów ze środków Funduszu Sprawiedliwości od wielu lat organizowana jest pomoc dla osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków oraz osób im najbliższych. Z pomocy może skorzystać każdy pokrzywdzony przestępstwem, w tym osoby starsze. Pomoc udzielana jest przez wyspecjalizowane podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych, w tym fundacje, stowarzyszenia i organizacje. Do pomocy udzielanej przez Fundusz Sprawiedliwości należy przede wszystkim pomoc prawna, psychologiczna, psychoterapeutyczna oraz materialna. Bezpłatne wsparcie udzielane ze środków Funduszu Sprawiedliwości skierowane jest do wszystkich osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków i osób im najbliższych. Wsparcie świadczone jest bez względu na wiek i rodzaj przestępstwa jakim została pokrzywdzona osoba zgłaszająca się do miejsca świadczenia pomocy. Sieć Pomocy Osobom Pokrzywdzonym W 2023 r. w ramach ogólnopolskiej Sieci Pomocy Osobom Pokrzywdzonym funkcjonowało 305 miejsc świadczenia pomocy. Linia Pomocy Pokrzywdzonym W zakres Specjalistycznego Centrum Wsparcia funkcjonuje ogólnokrajowa i całodobowa telefoniczna Linia Pomocy Pokrzywdzonym (numer telefonu: +48 222 309 900, adres email: info@numersos.pl). Dzięki infolinii w szybki i anonimowy sposób można uzyskać poradę psychologiczną i prawną oraz umówić się na spotkanie ze specjalistami w dowolnym miejscu na terenie Polski. Porady prawne i psychologiczne są udzielane drogą mailową, w przypadku gdy udzielanie porad drogą telefoniczną byłoby utrudnione bądź niemożliwe (dla osób przebywających poza granicami kraju, w tym w szczególności dla osób starszych, jak również osób z niepełnosprawnością, która może wpływać na utrudnioną komunikację telefoniczną). Prowadzenie poradnictwa odbywa się w języku polskim, ukraińskim i angielskim, a także w języku migowym z wykorzystaniem komunikatora internetowego umożliwiającego videorozmowę. Według danych za 2023 r. wynika, że udzielono pomocy 2 363 osobom pokrzywdzonym w wieku powyżej 65 roku życia, które stanowiły około 8% uprawnionych osób. W miejscach świadczenia pomocy udzielono wsparcia w następującym zakresie: 8 278 godzin pomocy prawnej, 3620 godzin pomocy psychiatrycznej, psychologicznej, psychoterapeutycznej oraz 3 620 godzin w ramach grup wsparcia. Dodatkowo udzielono pomocy materialnej w łącznej wysokości: 587 000,00 zł. 1.13 Ministerstwo Sportu i Turystyki Infrastruktura sportowa W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki kontynuowało realizację programu Sportowa Polska, który jest jednym z kluczowych projektów w zakresie wspierania rozwoju lokalnej i powszechnej infrastruktury sportowej na terenie całego kraju. Program wspiera inwestycje, które 54 w największym stopniu odpowiadają rekreacyjnym i sportowym potrzebom społeczeństwa, w tym osób starszych. Obiekty realizowane w ramach programu, to m.in. boiska, baseny, siłownie plenerowe, korty tenisowe. Powstałe obiekty mają charakter ogólnodostępny. W 2023 r. na realizację Programu przyznano ponad 530 mln zł na dofinansowanie blisko 300 zadań inwestycyjnych, co pozwoli na budowę, przebudowę lub remont ponad 480 obiektów sportowych w całej Polsce. Ministerstwo Sportu i Turystyki dodatkowo w 2023 r. promowało aktywność sportową i rekreacyjną osób starszych w zakresie: upowszechniania form sportu i rekreacji dla seniorów;  prowadziło zajęcia o charakterze sportowym i rekreacyjnym dla seniorów przez instruktorów z wykorzystaniem kadry i baz, jakie posiadają lokalne kluby sportowe, ośrodki sportu i rekreacji, baseny, hale sportowe itp. rozwoju małej infrastruktury sportowo – rekreacyjnej o charakterze wielopokoleniowym – Otwarte Strefy Aktywności – poprzez budowę ogólnodostępnych, plenerowych stref aktywności, skierowanych do różnych grup wiekowych oraz tworzenie przestrzeni aktywności sportowej, sprzyjającej międzypokoleniowej integracji społecznej. Sport Powszechny Zapewnienie warunków i oferty dla powszechnego podejmowania aktywności fizycznej na każdym etapie życia to jeden z głównych celów określonych w dokumentach strategicznych Ministerstwa. Jednym ze zdefiniowanych w tym zakresie priorytetów jest „Wspieranie działań na rzecz integracji społecznej osób starszych poprzez aktywność fizyczną”. Minister właściwy ds. kultury fizycznej wychodząc naprzeciw aktualnym wyzwaniom demograficznym związanych ze starzeniem się populacji naszego kraju, dostrzega potrzebę działań w zakresie promocji wszelkich form aktywności seniorów, od lat wzmacniając wsparcie zadań z zakresu upowszechniania aktywności fizycznej i promowania sportu, kierowanych do osób starszych. Inicjatywa wdrażania szerokich działań upowszechniania aktywności fizycznej osób starszych, pojawiła się w wyniku analizy i oceny aktualnej sytuacji stanu potrzeb i oczekiwań w sferze utrzymania odpowiedniego poziomu potencjału biologicznego człowieka, wobec wydłużającego się czasu trwania życia ludzkiego. Tabela 3 Sport Dla Wszystkich 2023 Nazwa organizacjiNazwa zadaniaKwota dotacji w zł Akademicki Związek SportowySenior Aktywny Zdrowy Sportowy65 000,00 Fundacja \"SUDETY\"Opolska Akademia Zdrowego Seniora 2.0100 000,00 Gdański Klub Sportowy 'KORSARZ Pomorska Akademia Seniora 202394 000,00 Integracyjny Klub Sportowy \"TARPAN\" Aktywny senior, zdrowy senior20 000,00 KLUBBIEGACZA SPORTINGOgólnopolski program aktywizacji osób starszych zmagających się z otyłością 2023 70 000,00 Klub Rekreacyjno-Sportowy Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej SPORTOWIEC Sprawność seniorów10 000,00 Ludowy Klub Sportowy Tworków Powiatowa Liga Szachowa dla dzieci, młodzieży, seniorów i dorosłych mieszkańców Powiatu Raciborskiego 2023 17 000,00 Mazowieckie Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Mazowiecka Sportowa Senioriada 2023 Aktywnie—Zdrowo—Sportowo Piknik sportowy dla mazowieckich seniorów 30 000,00 55 New Europe FoundationLiga Aktywnych Seniorów150 000,00 Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku w Lesznie Seniorzy w dobrej formie70 000,00 Polskie Stowarzyszenie Nordic Walking Nordic Walking Senior600 000,00 Stowarzyszenie MANKOSenior w Ruchu—IV edycja150 000,00 Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Nordic Walking,pływaniei taniec formą terapii i aktywności fizycznej dla seniorów. 40 000,00 Fundacja Akademickiego Związku Sportowego Frajdy Miejskie—pikniki sportowe/gry miejskie dla dzieci, młodzieży, dorosłych, seniorów i rodzin 150 000,00 Fundacja MultiSport\"Senior w Dobrej Formie\"50 000,00 Inneko FoundationSeniorzy z wnukami grają w golfa10 000,00 Fundacja Michała Jelińskiego ACTIVE diabet Warsztaty sportowo-edukacyjne ACTIVE diabet ACTIVE senior 70 000,00 Podbeskidzkie Towarzystwo Sportowe \"Janosik\" Aktywny senior15 000,00 Fundacja im. Wojciecha FortunyUpowszechnianie sportu wśród dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów poprzez organizację zajęć sportowych dla mieszkańców powiatu suwalskiego i sejneńskiego 100 000,00 Młodzieżowy Klub Koszykówki \"BASKET\" Gorzów Otwarte Ogólnodostępne zajęcia sportowo-rekreacyjne dla dzieci i młodzieży szkolnej oraz rodziców i seniorów. Organizacja rodzinnych festynów sportowych oraz cyklicznych turniejów koszykówki dla dzieci i młodzieży niebiorącej udziału we współzawodnictwie sportowym organizowanym przez polskie związki sportowe. 20 000,00 Uczniowski Klub Sportowy Azymut Siedliska Razem dla Ojczyzny—od przedszkola do seniora—Otwarte Zawody w biegu i marszu na orientacji z okazji 160. Rocznicy Powstania Styczniowego 6 000,00 Fundacja \"Teraz Ziębice\"Igrzyska Sportowe Seniorów – Ziębice 2023 19 000,00 Krajowe Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe Szkolenie \"Aktywny Senior LZS50 000,00 Polski Związek Lekkiej Atletyki Masters 32. Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkiej Atletyce Masters i 6. Mistrzostwa Polski Lekarzy 70 000,00 Polski Związek Atletyki Masters9. Halowe Mistrzostwa Świata w Lekkiej Atletyce Masters 700 000,00 WWL Badminton ClubAktywny Senior i Amator20 000,00 Razem2 696 000,00 Źródło: dane z Ministerstwa Sportu i Turystyki Istotnym działaniem Ministerstwa Sportu i Turystyki w omawianym zakresie jest również rekreacja ruchowa osób z niepełnosprawnościami w starszym wieku. Program Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych Wychodząc naprzeciw zmianom demograficznym oraz zmieniającym się potrzebom osób starszych, jednym z priorytetów Programu Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych w 2023 r. było włączanie społeczne starszych osób niepełnosprawnych (50+). Program umożliwiał udział starszych osób niepełnosprawnych w zajęciach i imprezach sportowych z wykorzystaniem nowoczesnej 56 infrastruktury sportowej. Ponadto organizowane były obozy sportowe dla starszych osób niepełnosprawnych, których programy przewidywały szeroki wachlarz aktywności ruchowych uwzględniających wiek i możliwości uczestników. Program umożliwiał udział starszych osób niepełnosprawnych w zajęciach i imprezach sportowych z wykorzystaniem nowoczesnej infrastruktury sportowej. Ponadto organizowane były obozy sportowe dla starszych osób niepełnosprawnych, których programy przewidywały szeroki wachlarz aktywności ruchowych uwzględniających wiek i możliwości uczestników. W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki w ramach Programu Upowszechniania Sportu Osób Niepełnosprawnych wsparło udział łącznie 7 154 osób niepełnosprawnych w starszym wieku (50+) w różnych formach aktywności fizycznej, w tym: 420 zawodników w zajęciach sekcji sportowych dla osób niepełnosprawnych; 3 723 zawodników w imprezach sportowych dla osób niepełnosprawnych; 1 011 zawodników w obozach sportowych dla osób niepełnosprawnych. W 2023 r. zrealizowano następujące programy i konkursy na rzecz zapewnienia warunków do bezpiecznego i aktywnego uprawiania turystyki przez osoby starsze: I. Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa—upowszechnianie turystyki osób starszych, dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz szkolenia dla osób pracujących w turystyce z osobami ze szczególnymi potrzebami. W ramach 3 kierunków działań programu tj.: „My też zwiedzamy”, „Transfer wiedzy”, „Kampania społeczna” zrealizowano następujące szczegółowe zadania (finansowane z FRKF—Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej): Zadanie nr 1 – „My też zwiedzamy”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Zwiedzamy z Szansą – zadanie zrealizowane przez Fundację Szansa dla Niewidomych (dotacja: 181.008,30 zł). Realizacja 32 wycieczek o charakterze krajoznawczo-edukacyjnym dla osób starszych (60+), w tym ze szczególnymi potrzebami (słabowidzące). Liczba uczestników—480 osób. 2. Aktywna turystyka konna jako alternatywna forma wolnego czasu w obszarze turystyki społecznej —zadanie zrealizowane przez Fundację Bocianie Gniazdo w Runowie (dotacja: 159 660,00 zł). Realizacja 8 wyjazdów turystycznych dla ogółem 120 beneficjentów turystyki społecznej, w tym osoby starsze. 3. My też zwiedzamy z PTTK – zadanie zrealizowane przez ZG PTTK (dotacja: 400 000,00 zł). Cykl jednodniowych krajoznawczych wycieczek turystycznych dla seniorów (60+), dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami wraz z opiekunami. Łączna liczba uczestników: 2000 osób. 4. Wszyscy Równi w Sport CK – odkrywcy pięknych zakątków Ojczyzny – zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Sport CK (dotacja: 258 040,00 zł). W ramach projektu zorganizowano 4 wycieczki turystyczno-krajoznawcze dla 120 uczestników, w tym 1 wycieczka dla 30 seniorów (60 +). 5. W Polskę pod Skrzydłami Sokoła – zadanie zrealizowane przez Towarzystwo Gimnastyczne „SOKÓŁ” Gniazdo w Zakopanem (dotacja: 382 212,69 zł). Rezultatem zadania jest zorganizowanie 8 wyjazdów krajoznawczo-rekreacyjnych dla 290 uczestników. Projekt miał na celu przedstawienie alternatywnego, opartego na krajoznawstwie, sposobu spędzania czasu wolnego dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz dzieci z domów dziecka. 6. Cykl wyjazdów edukacyjno-integracyjnych dla seniorów z obszaru Lokalnej Grupy Działania Krasnystaw PLUS – zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Krasnystaw PLUS (dotacja: 241 585,83 zł). Zadanie polegało na organizacji 4 wycieczek krajoznawczych o charakterze edukacyjno-integracyjnym dla grupy łącznie 160 seniorów z obszaru Lokalnej Grupy Działania Krasnystaw PLUS—cel nadrzędny włączenie społeczne grupy seniorów, poznanie historii, 57 kultury, piękna przyrody oraz stworzenie alternatywnej formy spędzania wolnego czasu w okresie jesienno-zimowym. 7. Krajoznawcze wyjazdy dla seniorów—odkrywanie piękna Polski—zadanie zrealizowane przez Starosądecką Fundację Kultury (dotacja: 499 820,00 zł). Celem zadania było dostarczenie alternatywnego, opartego na krajoznawstwie, sposobu spędzania czasu wolnego dla osób starszych, a tym samym do tworzenia społeczeństwa przyjaznego dla seniorów i promowania aktywnego starzenia się. W ramach zadania zorganizowano 3 wyjazdy krajoznawcze dla 135 seniorów z regionu sądeckiego oraz zorganizowano 5 wyjazdów krajoznawczych na Sądecczyźnie dla 222 seniorów z innych regionów Polski, skupionych w ramach wybranych pięciu UTW spośród licznie działających na terenie Polski Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Zadanie nr 2 – „Transfer wiedzy”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Edukacja to podstawa rozwoju turystyki społecznej—zadanie zrealizowane przez Fundację Pozytywni (dotacja: 260 500,00 zł). Przeprowadzenie 10 kursów dla wychowawców kolonijnych ze specjalnym blokiem programowym poświęconym pracy dziećmi z niepełnosprawnościami, przeprowadzenie 10 kursów na animatora czasu wolnego seniora, w tym również z niepełnosprawnościami. Łącznie przeszkolono 300 osób, w tym 150 osób na animatora czasu wolnego seniora. 2. Szkolenie podnoszące kwalifikacje lokalnych kadr branży turystycznej w odniesieniu do osób ze szczególnymi potrzebami—zadanie zrealizowane przez Wrocławską Organizację Turystyczną (dotacja: 149 854,56 zł). Organizacja szkolenia dla osób będących zarządcami obiektów/instytucji/ atrakcji turystycznych i dla osób z lokalnej branży turystycznej. Łączna liczba uczestników szkoleń: 50 osób. Zadanie nr 3—„Kampania społeczna”, zrealizowano następujące szczegółowe zadania: 1. Carpathia Open—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie Euroregion Karpacki Polska (SEKP) (dotacja: 345 500,56 zł). Celem zadania było dotarcie z precyzyjną informacją na temat turystyki społecznej zarówno bezpośrednio do jej beneficjentów, jak i do podmiotów zajmujących się turystyką oraz włączeniem społecznym. Rezultaty zadania to m.in.: —strategia CARPATHIA OPEN—dokument w wersji elektronicznej zawierający założenia oferty turystycznej dostosowanej do beneficjentów turystyki społecznej oraz rekomendacje zarówno dla jednostek samorządu terytorialnego, jak i organizacji pozarządowych oraz podmiotów sektora prywatnego i pozarządowego w zakresie dostępności turystycznej. —przewodnik w wersji elektronicznej i papierowej po miejscach związanych z CARPATHIA OPEN w formie mapy, zawierający informacje o obiektach i miejscach dostosowanych do osób ze szczególnymi potrzebami. —spot promocyjny CARPATHIA OPEN promujący region karpacki wśród beneficjentów turystyki społecznej, jak i mający na celu ich aktywizację oraz podnoszenie świadomości w zakresie aktywności turystycznej emitowany w telewizjach regionalnych. 2. Beskid Wyspowy—Beskid Dostępny—zadanie zrealizowane przez Fundację Lubelskie 4.0 (dotacja: 401 278,18 zł). Projekt polegał na wykorzystaniu istniejącego potencjału turystycznego gmin Beskidu Wyspowego, rozwinięciu go, uzupełnieniu i dostosowaniu do potrzeb turystów z wykluczeniami: osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych. W ramach zadania zorganizowano warsztaty dla pracowników JST na temat: Dostosowanie oferty turystycznej Beskidu Wyspowego do potrzeb seniorów i osób z niepełnosprawnościami—łącznie 27 uczestników, warsztaty dla przedsiębiorców na temat: Dostosowanie oferty turystycznej Beskidu Wyspowego do potrzeb seniorów i osób z niepełnosprawnościami—łącznie 25 uczestników, dodatkowo nagrano 5 kursów elearningowych dot. turystyki społecznej, stworzono stronę internetową jako repozytorium wiedzy na temat Beskidu Wyspowego, w tym zamieszczono informacje o możliwościach rozwoju Beskidu Wyspowego w ramach dostępności dla turystów o szczególnych potrzebach. 58 3. Polska dla seniora—zadanie zrealizowane przez Fundację Sensora (dotacja: 500 000,00 zł). W ramach realizacji zadania przeprowadzono kampanię promującą podróżowanie i otwartość dla wszystkich Polaków, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów, a także osób z niepełnosprawnościami. Kampania \"Polska dla Seniora\" ukazała grupie wiekowej 60+ zalety płynące z aktywnego wypoczynku i zachęcała do podróży po Polsce. Na stronie www.polskadlaseniora.pl, powstała baza turystyczna (hotele, domy wczasowe i pensjonaty) przyjazna seniorom zarówno pod względem oferty, wyposażenia i dotarcia (np. bliskość dworców PKP czy PKS). 4. Kampania społeczna Seniorzy w Podróży: życie w kolorach—zadanie zrealizowane przez POT (dotacja: 499 333,52 zł). Celem zadania była aktywizacja seniorów poprzez rekomendacje atrakcyjnych turystycznie lokalizacji w Polsce oraz inspirowanie do podróżowania, a także włączenie społeczne, zwiększenie ruchu turystycznego, przedłużenie sezonu turystycznego. Kampania była prowadzona w mediach społecznościowych: pokazywanie materiałów video z wypraw turystycznych w kanałach TV, radio i w kanałach influencerów lub celebrytów. Zasięg kampanii to min. 1 mln kontaktów z reklamą. 5. Cudowna Podróż—zadanie zrealizowane przez „Projekt Tarnów” (dotacja: 491 000,00 zł). Przeprowadzenie w prasie i w mediach społecznościowych kampanii społecznej pod hasłem Cudowna Podróż mającej na celu zachęcanie młodych ludzi do organizowania podróży z seniorami, którzy z powodu obawy przed odwiedzaniem miejsc nieznanych oraz barierą związaną ze słabymi umiejętnościami informatycznymi, są często wykluczeni w sektorze usług turystycznych. W ramach zadania m.in. przygotowano 2 poradniki on-line dla seniorów (dot.: „Jak Korzystać z Aplikacji w Podróży?” „Wymarzone Miejsca na Podróż po Polsce”) oraz zorganizowano Konkurs \"Cudowna Podróż\" (około 60 zgłoszeń z opisem podróży z dziadkami). Podsumowanie: Ogółem kwota dofinansowania 14 zadań, których beneficjentami były osoby starsze, zrealizowanych w ramach ww. Programu wyniosła 4 769 793,64 zł. II. Programu rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – renowacja oraz wytyczanie nowych szlaków turystycznych, w ramach którego zrealizowano następujące zadania finansowane z FRKF— Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej: 1. Odnowienie i konserwacja sieci górskich szlaków turystycznych podstawą ich dobrego stanu technicznego i bezpiecznego uprawiania turystyki—zadanie zrealizowane przez PTTK Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK (dotacja 1 212 777,67 zł). W ramach zadania zrealizowano m.in.: a) Odnowiono znakowanie i przeprowadzono konserwację sieci górskich szlaków turystycznych (pieszych i narciarskich) o łącznej długości 3206,3 km wraz z poprawą infrastruktury szlaków, w tym: —urządzenia małej infrastruktury szlakowej—w łącznej ilości 1 288 szt. (drogowskazy, słupy, tabliczki z nazwą, mapki); - urządzenia infrastruktury turystycznej większej (ławki bez oparcia—20 szt., tablice z mapami – 2 szt.). b) Dygitalizacja cyfrowa 347 km szlaków w Karpatach i Sudetach. 2. Renowacja szlaków rowerowych w Rowerowej Krainy i tras narciarstwa biegowego w Karkonoszach i Górach Izerskich—zadanie zrealizowane przez Karkonoską Lokalną Organizację Turystyczną (dotacja: 160 616,00 zł). Rowerowa Kraina na spójny system 450 km tras rowerowych: 425 km na terenie Polski i 25 km na terenie Czech. Zadanie polegało na odnowieniu oznakowania istniejących tras rowerowych i narciarskich. Zadanie obejmowało swym zakresem potrzeby osób starszych i z niepełnosprawnościami tj.: —wykonanie 2 miejsc odpoczynku dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych, —wyznaczenie tras dla osób starszych i z niepełnosprawnościami, naniesienie ich na mapy. Podsumowanie: Ogółem kwota dofinansowania 2 zadań, które skutkowały odnowieniem ponad 3600 km górskich szlaków turystycznych, zrealizowanych w ramach ww. Programu wyniosła: 1 373 393,67 zł. III. Konkurs Ministerstwa Sportu i Turystyki na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu turystyki w 2023 r., finansowanych z części 40 budżetu państwa—Turystyka: W ramach 4 priorytetów ww. konkursu zrealizowano 15 zadań 59 dotyczących m.in. upowszechniania turystyki osób starszych: Priorytet 2—Wzmocnienie instytucjonalne i promocyjne regionów turystycznych oraz turystycznych marek terytorialnych, w szczególności rozwijanie i promocja systemów informacji turystycznej, w tym dostosowanie informacji turystycznej do potrzeb osób z niepełnosprawnościami 1. Od gotyku do przyszłości - Cyfrowy Szlak Zamków Gotyckich—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie gmin \"Polskie zamki gotyckie\" – kwota dotacji 59 000,00 zł. Rowerowy Szlak Zamków Gotyckich został przedstawiony w wersji cyfrowej mapy GPX z m.in. usługą “Bezpiecznie na szlaku” (w serwisie mapowym naniesione tzw. punkty POI z ważnymi komunikatami dla uczestników na szlaku, w tym dla osób z niepełnosprawnościami i starszych. 2. Przygotowanie audio przewodników jako nowoczesnej formy prezentacji atrakcji turystycznych Województwa Małopolskiego—zadanie zrealizowane przez Małopolską Organizację Turystyczną— kwota dotacji 151 794,00 zł. W ramach zadania przygotowano 10 ścieżek nagrań do audio przewodników w języku polskim wraz z audiodeskrypcją do atrakcyjnych turystycznie tras w Małopolsce. 3. Marka Szydłowa motorem turystycznym regionu—zadanie zrealizowane przez Lokalną Organizację Turystyczną \"Czym chata bogata\"—kwota dotacji 44 803,00 zł. Wykonano aplikację mobilną „Odkrywaj Szydłów”, dzięki której można zwiedzać Szydłów z własnym asystentem. Jest to także duże ułatwienie dla osób niedowidzących (lektor audio), niedosłyszących (wersja tekstowa) oraz angielskojęzycznych (lektor i tekst po angielsku). Ponadto przeprowadzono 5 szkoleń dla branży turystycznej z terenu LOTu, w których wzięło udział 60 osób. Dzięki szkoleniom podniesione zostały kompetencje kadry turystycznej, nawiązano nowe kontakty ze specjalistami w branży i wypracowano nowe pomysły na rozwój turystyki w regionie. Wykonano także 45 znaków turystycznych ułatwiających poruszanie się po atrakcjach turystycznych regionu. Priorytet 3—Podnoszenie jakości i kompetencji kadr zawodowych i społecznych w turystyce w zakresie poprawy świadczonych usług, w tym w szczególności przygotowanie kadr z zakresu obsługi osób z niepełnosprawnościami: 1. Bezpiecznie na szczytach—zadanie zrealizowane przez Sudeckie Stowarzyszenie Ekorozwoju Green Gate—kwota dotacji 80 000,00 zł. Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa turystyki górskiej osób niepełnosprawnych i starszych oraz podnoszących jakość obsługi turystycznej—dla 50 uczestników z 25 obiektów noclegowych z rejonu Sudetów i Pogórza Sudeckiego), wydanie broszury informacyjno— edukacyjnej dot. bezpiecznej turystyki górskiej, szczególnie dla osób starszych i niepełnosprawnych —nakład: 7 500 sztuk w wersji papierowej i cyfrowej. Priorytet 5—Innowacyjność w turystyce na rzecz rozwoju turystyki, w szczególności: Szkolenie kadr na potrzeby cyfryzacji w turystyce, w tym z zakresu tworzenia treści internetowych dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami: 1. Street View w parkach narodowych Województwa Podlaskiego—zadanie zrealizowane przez Podlaską Regionalną Organizację Turystyczną—kwota dotacji 162 611,60 zł. Stworzenie wirtualnych wycieczek po parkach narodowych w województwie podlaskim (Białowieskim, Narwiańskim, Biebrzańskim, Wigierskim), ponad 172 km, osadzonych na mapach Google, w formacie Street View, dostępnych bezpłatnie dla wszystkich użytkowników Internetu, w tym o szczególnych potrzebach. 2. Plan your stay in Warsaw—wydarzenia kulturalne w Warszawie—zadanie zrealizowane przez Warszawską Organizację Turystyczną—kwota dotacji 85 890,00 zł. Wykonanie zdigitalizowanego kalendarza wydarzeń kulturalnych wraz z wyszukiwarką w dwóch wersjach językowych, wdrożony na stronach www.odkrywajwarszawe.pl (wersja polska) oraz www.warsawcitybreak.pl (wersja angielska). W wersji polskiej zamieszczono 11 700 wydarzeń, a w wersji angielskiej 716 wydarzeń. 60 3. Cyfryzacja \"Odznaki Krajoznawczej Polski\"—zadanie zrealizowane przez Polskie Towarzystwo Turystyczno—Krajoznawcze Oddział Mazowsze—kwota dotacji 158 962,00 zł. Przygotowanie gry— aplikacji Odznaka Krajoznawcza Polski, która pełni oprócz najważniejszej funkcji gry o charakterze krajoznawczym umożliwiającej uzyskanie wirtualnej odznaki, także funkcję mobilnego przewodnika po Kanonie Krajoznawczym Polski (707 opisów atrakcji turystycznych). 4. Na Flisackim Szlaku—zadanie zrealizowane przez Fundację Alfa Fox—kwota dotacji 100 000,00 zł. Stworzenie ścieżki edukacyjnej „Na flisackim szlaku” i aplikacji mobilnej „Flisacy” z grą terenową—oba narzędzia cyfrowe dostępne dla osób z dysfunkcjami słuchu i wzroku poprzez zastosowanie tłumacza migowego i audiodeskrypcji oraz infrastruktury technologicznej tzw. beaconów rozmieszczonych w terenie przy atrakcjach i miejscach wartych zatrzymania. 5. Lubuski Szlak Wina i Miodu WIRTUALNIE i REALNIE—zadanie zrealizowane przez Lubuską Regionalną Organizację Turystyczną LOTUR—kwota dotacji 143 832,00 zł W ramach zadania powstała aplikacja internetowa PO LUBUSKIM SZLAKU WINA I MIODU dostępna na stronie www.lubuskie360.pl, której treści są dostosowane także dla osób starszych i z niepełnosprawnościami (obok opisu w formie tekstowej, nagranie audio). 6. Łódzkie360.pl—rozbudowa i rozwój nowoczesnego narzędzia promocyjnoinformacyjnego dla województwa łódzkiego—zadanie zrealizowane przez Regionalną Organizację Turystyczną Województwa Łódzkiego—kwota dotacji 140 000,00 zł. Stworzenie rozbudowanej aplikacji internetowej w celu promocji walorów turystycznych województwa łódzkiego. Aplikacja to innowacyjny projekt wirtualnych podróży z wykorzystaniem panoram 360°, pozwalający na zwiedzanie województwa łódzkiego w zaciszu własnego domu, a także inspirujący do wyruszenia na realną wycieczkę po tym niezwykłym regionie. 7. Przewodnik po kulturze: Odkrywanie dziedzictwa za pomocą audioguide'ów i videoguide'ów— zadanie zrealizowane przez Gdańską Organizację Turystyczną—kwota dotacji 80 000,00 zł. Przygotowanie audio— i video— przewodnika po najważniejszych atrakcjach Gdańska działającego w ramach Gdańskich Systemów Kartowych, składającego się z 30 filmów dotyczących atrakcji Gdańska, dostępnych w ramach aplikacji z napisami w trzech językach (polskim, angielskim oraz niemieckim). Dostosowanie aplikacji do użytkowania przez osoby ze specjalnymi potrzebami, poprzez dodanie tekstu alternatywnego w aplikacji. Priorytet 6—Zwiększenie bezpieczeństwa turystów, w tym promocja i działania informacyjne dotyczące udogodnień i rozwiązań w podróżowaniu dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych: 1. Bezpieczni w górach—zadanie zrealizowane przez Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych —kwota dotacji 145 050,23 zł. Zakup 1 defibrylatora AED do schroniska PTTK w Karpaczu, zakup 1 elektrycznej przystawki do wózka inwalidzkiego, organizacja wypożyczalni sprzętu specjalistycznego do uprawiania turystyki przez OzN w Szklarskiej Porębie, audyt dostępności 3 górskich tras turystycznych w Sudetach Zachodnich, sporządzenie wykazu górskich tras turystycznych w Sudetach Zachodnich rekomendowanych dla OzN i seniorów, przeprowadzenie szkolenia z zakresu asystentury turystycznej osób z niepełnosprawnościami (25 uczestników), wydanie broszury informacyjnej w nakładzie 30 tys. szt., dot. m.in. asystentury turystycznej osób niepełnoprawnych. 2. Działanie na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa turystów na campingach (w tym osób z niepełnosprawnościami i osób starszych)—ocena, certyfikacja i rekomendacja campingów w ramach konkursu \"Bezpieczny camping\"—zadanie zrealizowane przez Polską Federację Campingi i Caravaningu—kwota dotacji 126 360,99 zł. W ramach zadania przeprowadzono przegląd i ocenę 240 obiektów campingowych, z uwzględnieniem spełnienia wymogów kategoryzacyjnych (stan wyposażenia i zagospodarowania campingu), a także przystosowania campingu do zapewnienia bezpiecznego pobytu różnym grupom turystów (w tym osobom starszym i z niepełnosprawnościami), zastosowanych, 61 innowacyjnych rozwiązań w tym zakresie. Sporządzenie raportu z przeprowadzonego przeglądu campingów pod tytułem „Baza campingowa w Polsce w 2023 r.” zawierającego szczegółową ocenę stanu polskiej bazy campingowej, ruchu turystycznego, procesu kategoryzacji i bezpieczeństwa na campingach w 2023 r. (przekazany m.in. do urzędów marszałkowskich, GUS, POT, klubów campingowych). Wydanie informatora pt. „Campingi w Polsce” w ilości 1.800 sztuk w trzech wersjach językowych (polska, angielska i niemiecka). Uaktualnienie informacji o campingach w Polsce na stronie internetowej PFCC. 3. Bezpieczni i rozważni w Tatrach—zadanie zrealizowane przez Stowarzyszenie KulturalnoOświatowe im. Adolfa Hyły—kwota dotacji 49 500,00 zł. Zadanie miało na celu podniesieniu świadomości ekologicznej wszystkich turystów odwiedzających Tatrzański Park Narodowy, zwiększenie bezpieczeństwa na szlakach, ochrona przyrody Tatrzańskiego Parku Narodowego. W ramach zadania m.in wydano 50 tys. egzemplarzy broszury „ABC tatrzańskiego turysty” (bezpłatnie dystrybuowanej przez zespół Tatrzańskiego Parku Narodowego), która zawierała wskazówki jak bezpiecznie poruszać się na szlaku, jakie zasady obowiązują na terenie parku narodowego, informacje o wyjątkowości tatrzańskiej fauny i flory oraz mapę szlaków TPN. 4. Bezpieczna i dostępna turystyka senioralna w Polsce—zadanie zrealizowane przez Ogólnopolską Federację Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku—kwota dotacji 148 000,00 zł. Przeprowadzenie ogólnopolskiej kampanii edukacyjno-informacyjnej „Bezpieczna i dostępna turystyka senioralna w Polsce”, w ramach której m.in. wydano 2 broszury edukacyjno-informacyjne: „SENIOR W PODROŻY, CZYLI MAM PRAWO DO...” , „SENIOR W BIURZE PODROŻY, CZYLI UMOWA JEST JUŻ GOTOWA”—każda w nakładzie 20 000 szt. oraz w wersji cyfrowej, zorganizowano jednodniową, ogólnopolską konferencję pn. „Forum Turystyki Senioralnej”, w której wzięło udział 95 uczestników ,zorganizowano szkolenie pn. „Akademia Animatorów Bezpiecznej Turystyki Senioralnej”, w których wzięło udział łącznie 36 osób, oraz zorganizowano Punkty Informacyjno—Doradcze „Świadomy Senior —Bezpieczny Turysta”—łącznie 160 godzin efektywnych dyżurów specjalistów – doradców. Ogółem z budżetu państwa z części 40 Turystyka przeznaczono na realizację 15 zadań dot. wspierania rozwoju turystyki osób starszych w ramach ww. konkursu otwartego w 2023 r. kwotę dotacji: 1 675 803,82 zł. Podsumowując w 2023 r. dofinansowano 31 zadań w zakresie wspierania i rozwoju aktywności turystycznej osób starszych, w ramach ogłoszonych programów i konkursu dotacyjnego, na które wydatkowano łącznie z budżetu państwa—część 40 Turystyka oraz z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej: 7 818 991,13 zł Zrealizowane zadania przyniosły następujące efekty: ok. 2,8 tys. osób starszych (60+) wzięło udział w wyjazdach /obozach/wycieczkach turystycznych, ok. 240 osób zostało przeszkolonych na potrzeby osób starszych, zrealizowano 6 kampanii społecznych promujących aktywność turystyczną dla beneficjentów turystyki społecznej, w tym osób starszych, powstało 30 narzędzi cyfrowych ułatwiających dostęp do usług turystycznych dla m.in. osób starszych i ze szczególnymi potrzebami. Centralny Ośrodek Sportu Centralny Ośrodek Sportu realizuje działania na rzecz osób starszych w obszarze Il polityki społecznej wobec osób starszych do 2030 r. Podejmowane działania obejmują takie obszary jak: Bazy noclegowe i obiekty sportowe, które przystosowane są do przyjmowania osób starszych a także osób niepełnosprawnych, również plany modernizacji obiektów sportowych uwzględniają potrzeby wyżej wymienionych beneficjentów. W celu swobodnego przemieszczania się osób starszych podległych obiektach w COS—OPO w Wałczu zakupiono meleks z platforma. W COS-OPO we Władysławowie promowana jest aktywność sportowa i rekreacyjna dla seniorów ze zwróceniem uwagi na korzyści jakie przynosi sport tj; prowadzenie zajęć 62 o charakterze sportowym przez instruktorów z wykorzystaniem kadry i baz, jakie posiada ośrodek (basen, hale sportowe). COS-OPO we Władysławowie zawarło w 2024 r. umowę ze Stowarzyszeniem Trzeciego Wieku w Krokowej na korzystanie z pływalni przez seniorów, w celu ich aktywizacji i poprawy sprawności fizycznej. Ponadto korzystając z doświadczenia zawodowego, kwalifikacji dyspozycyjności zatrudniane są osoby starsze. Wszyscy pracownicy, bez względu na wiek są traktowani jednakowo. Młodsi stażem pracownicy korzystają ze wskazówek i doświadczenia zawodowego starszych pracowników. Ponadto COS—OPO w Dusznikach-Zdroju prowadzi wspólnie z lokalnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej zajęcia ruchowe, relaksacyjne i taneczne dla seniorów w obiekcie gdzie znajduje się trasa biathlonowa, odbywają się wcześniej zgłoszone zorganizowane spacery oraz wycieczki piesze grup senioralnych. COS—OPO w Szczyrku prowadzi zniżki dla seniorów na usługi komercyjne. COS—OPO w Spale prowadzone są zajęcia dla członków Powiatowego Stowarzyszenia Emerytów, Rencistów i Inwalidów w Tomaszowie Mazowieckim, Koło Emerytów, Rencistów i inwalidów w Inowłodziu w zakresie gimnastyki korekcyjnej w wodzie oraz udostępniany jest obiekt krytej pływalni. W ramach pomocy dla osób starszych emerytowani pracownicy i renciści mogą korzystać z wczasów pracowniczych po preferencyjnych stawkach. Dodatkowo w COS—OPO w Giżycku honorowana jest karta Seniora. Reasumując powyższe, to niektóre przykłady świadczące o realizacji przez Centralny Ośrodek Sportu działania na rzecz osób starszych. 1.14 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Kampania społeczna pn. „Czad i Ogień. Obudź Czujność” W 2023 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) zaangażowane było w kampanię społeczną, która promowała bezpieczne zachowania w odniesieniu do zagrożeń i sposobów zapobiegania pożarom oraz zatruciom tlenkiem węgla. Beneficjentami kampanii byli przede wszystkim seniorzy, którzy często korzystają z urządzeń grzewczych zasilanych gazem. Kampania była przeprowadzona w kilku rozgłośniach Polskiego Radia S.A., w tym również na antenie Programu Pierwszego PR. W ramach realizacji kampanii Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przekazało kilkaset czujek tlenku węgla, które były nagrodami w konkursach dotyczących bezpiecznego użytkowania urządzeń grzewczych. Realizacja zadania publicznego pn. „Prowadzenie telefonu interwencyjnego w sprawie poszukiwania osób zaginionych, przede wszystkim dzieci” Realizacja zadania ukierunkowana była m. in. na osoby starsze, których zaginięcia stanowią duży odsetek osób poszukiwanych przez najbliższych. Organizacja pozarządowa prowadziła całodobowy, ogólnopolski, bezpłatny interwencyjny telefon w sprawie osób zaginionych. „Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej im. Władysława Stasiaka na lata 2022–2024” W ramach Programu wspierane były przedsięwzięcia związane z budową, modernizacją oraz doposażeniem przejść dla pieszych oraz zapewnieniem bezpieczeństwa w miejscach szczególnie niebezpiecznych z uwzględnieniem budowy lub modernizacji systemów monitoringu miejskiego. Natomiast tzw. bezpieczne przejścia dla pieszych umożliwiają również przemieszczanie się osób starszych, ograniczając zagrożenia tej grupy niechronionych uczestników ruchu drogowego przed zagrożeniami związanymi z wypadkami komunikacyjnymi. Łączna kwota dotacji na działania związane z realizacją Programu w 2023 r. wyniosła 11 981 856,46 zł. 63 Współpraca z Ministerstwem Cyfryzacji Współpraca resortów miała na celu wdrożenie rozwiązań z zakresu ewidencji ludności dotyczących zastrzegania numeru PESEL, przewidzianych w ustawie 17 . Ww. ustawa, procedowana przez Ministra Cyfryzacji, w celu wzmożenia ochrony przed nadużyciami wynikającymi z kradzieży danych osobowych, w tym ograniczenia skali zjawiska zaciągania na skradzione dane określonego rodzaju zobowiązań finansowych i majątkowych (np. kredytów i pożyczek) wprowadziła zmiany w kilkunastu ustawach, w tym istotnie rozszerzyła zakres przedmiotowy ustawy 18 , w sposób kompleksowy regulując zagadnienia związane z zastrzeganiem i cofaniem zastrzeżenia numeru PESEL. Główne zmiany w obszarze ewidencji ludności dotyczące zastrzegania numeru PESEL, w tym uruchomienie rejestru zastrzeżeń numerów PESEL, weszły w życie w listopadzie 2023 r. Działania Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA W ramach podnoszenia poziomu aktywności społecznej wśród osób starszych w 2023 r. kontynuowane były spotkania organizowane pod hasłem „Świadomy Senior-Bezpieczny Senior”, których inauguracja odbyła się w maju 2022 r. Głównym celem tego przedsięwzięcia było efektywne wykorzystanie praktyki zawodowej emerytowanych funkcjonariuszy z różnych stowarzyszeń i związków zawodowych służb mundurowych, z którymi ZER MSWiA nawiązał współpracę. Na spotkaniach emeryci mundurowi udzielali wsparcia emerytom i rencistom cywilnym dzieląc się swoją wiedzą i doświadczeniem zawodowym. W ten sposób realizowana była aktywizacja obu środowisk – cywilnych i mundurowych. Zainicjowane w 2022 r. spotkania cieszyły się dużym zainteresowaniem ze strony seniorów, dlatego w 2023 r. odbyły się kolejne trzy, podczas których emeryci mundurowi przedstawili zasady bezpiecznego i skutecznego postępowania w przypadku wystąpienia pożaru, również w domu, omówili m.in. stosowane przez oszustów sposoby na wnuczka, Policjanta lub inne legendowania oraz wskazali jak bezpiecznie i bez większego stresu odbyć podróż krajową lub zagraniczną. W efekcie tych spotkań informacji udzielono około 120 osobom. W zakresie likwidacji barier architektonicznych w instytucjach publicznych ZER MSWiA nakleił pasy ostrzegawcze w kolorze żółtym na wyznaczonych powierzchniach szklanych, tj. drzwi wejściowe, szklane drzwi wewnętrzne oraz nakleił antypoślizgowe pasy ostrzegawcze w kolorze żółtym lub żółto- czarnym na pierwszym i ostatnim stopniu biegu klatki schodowej. W Punktach Obsługi Klienta zamontowano osłonki na krawędziach szyb znajdujących się przy stanowiskach obsługi klienta. Natomiast w zakresie poprawy komunikacji z osobami starszymi w instytucjach publicznych pracownicy Infolinii z Wydziału Obsługi Klienta uczestniczyli w szkoleniu z zakresu obsługi klienta i w ramach udzielanego wsparcia osobom starszym pomagali przy wypełnianiu druków i dokumentów. W celu osiągnięcia dostępności publicznych stron internetowych administracji publicznej kontynuowane były działania związane z poprawnym zamieszczaniem materiałów publikowanych na stronie internetowej ZER MSWiA m.in. przez wykonywanie opisów alternatywnych zdjęć, odpowiednie wyjustowanie tekstu i formatowanie nagłówków. Działania Urzędu do Spraw Cudzoziemców W odniesieniu do społeczności cudzoziemców, w tym powyżej 60 roku życia, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców realizował zadania związane z przyznawaniem cudzoziemcom ubiegającym się o ochronę międzynarodową w Polsce, a także objętym ochroną czasową, którym wydane zostało zaświadczenie o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – pomocy socjalnej i opieki medycznej, w zakresie określonym przez ustawę z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Spośród wszystkich zarejestrowanych świadczeniobiorców, cudzoziemcy w wieku 60 lat i powyżej liczyli w 2023 r. 258 osób, co stanowi 3,8% wszystkich cudzoziemców, którym pomoc socjalną i opiekę medyczną zapewnił Szef Urzędu do Spraw 17 z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. 2023 poz. 1394) 18 z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736, z późn. zm.) 64 Cudzoziemców w 2023 r. Wśród nich 204 osobom Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zapewniał świadczenia socjalne w związku z ubieganiem się o udzielenie ochrony międzynarodowej, natomiast 54 osobom pomoc socjalna zapewniana była z uwagi na wydane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców zaświadczenia o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Osoby w podeszłym wieku, zgodnie z ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są uznawane za osoby mogące wymagać szczególnego traktowania w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub w zakresie pomocy socjalnej. Zgodnie z zaleceniami wskazanymi w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobę w podeszłym wieku uznaje się za wymagającą szczególnego traktowania w zakresie pomocy socjalnej, w przypadku gdy może zachodzić potrzeba: 1) zakwaterowania w ośrodku dla cudzoziemców: a) przystosowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych, b) zapewniającym pokój jednoosobowy, c) przeznaczonym wyłącznie dla kobiet lub kobiet z dziećmi; 2) umieszczenia w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub hospicjum; 3) dostosowania diety do stanu zdrowia. W Urzędzie do Spraw Cudzoziemców została opracowana procedura postępowania z cudzoziemcami wymagającymi szczególnego traktowania w zakresie pomocy socjalnej, w której szczegółowo wskazano wszystkie etapy identyfikacji osób wymagających szczególnego traktowania, jak również formy pomocy socjalnej przewidziane dla osób, które zostały zidentyfikowane jako wymagające szczególnego traktowania (osoby z grup wrażliwych). Procedura ta ma na celu utrzymanie jakości udzielanej pomocy socjalnej na wysokim poziomie, dostosowanym do szczególnych potrzeb cudzoziemców. Każdy cudzoziemiec, który zgłasza się do ośrodka recepcyjnego przechodzi przez procedurę identyfikacji w zakresie szczególnych potrzeb podczas badań w ramach procedury filtra sanitarno- epidemiologicznego. W przypadku stwierdzenia przez psychologa, lekarza lub pielęgniarkę w trakcie badania filtrowego, że cudzoziemiec jest osobą wymagającą szczególnego traktowania, ustala się z personelem medycznym w jakim zakresie w odniesieniu do pomocy socjalnej osoba ta wymaga szczególnego traktowania. W przypadku gdy osoba wymaga specjalnej diety, istnieje możliwość uzyskania ekwiwalentu pieniężnego w zamian za wyżywienie, bądź otrzymywania posiłków lub produktów spożywczych dostosowanych do pisemnych zaleceń lekarza w zakresie diety. Opieka medyczna dla cudzoziemców obejmuje świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie w jakim przewiduje to ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej. Opiekę medyczną dla cudzoziemców ubiegających się w Polsce o udzielenie ochrony międzynarodowej koordynuje firma Petra Medica Sp. z o.o. w Warszawie, na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Urząd do Spraw Cudzoziemców a ww. wykonawcą. Opieka medyczna jest realizowana w punktach medycznych we wszystkich ośrodkach dla cudzoziemców oraz Zespole Obsługi Cudzoziemców w Warszawie przy ul. Taborowej 16. W każdym punkcie dyżury pełnią lekarz, pielęgniarka oraz psycholog, którzy świadczą podstawową opiekę medyczną, jak również kierują na badania specjalistyczne. Opieka medyczna dla cudzoziemców zamieszkujących z dala od ośrodków dla cudzoziemców jest realizowana przez placówki w miastach wojewódzkich. Zapisy i koordynacja wizyt lekarskich odbywa się poprzez infolinię operatora medycznego, gdzie cudzoziemiec uzyskuje informację o terminie i miejscu wizyty oraz sposobie realizacji recept. W zakresie aktywności edukacyjnej osoby starsze, podobnie jak inni cudzoziemcy korzystający z pomocy Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, mogą uczestniczyć w zajęciach nauki języka polskiego, która zgodnie z ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium 65 Rzeczypospolitej Polskiej, jest zapewniana przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Zajęcia w grupach dla dorosłych są prowadzone w oparciu o ujednolicony materiał dydaktyczny na poziomie A1, A2 z elementami B1 oraz B1 z elementami B2. W czasie zajęć języka polskiego cudzoziemcom są wydawane materiały do nauki języka polskiego, które uwzględniają specyficzne potrzeby komunikacyjne osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce, w tym treści religioznawcze i socjokulturowe. Nacisk jest kładziony na rozwój słuchania i mówienia oraz czytania i pisania w języku polskim. Cudzoziemcy uczestniczący w kursie byli zaopatrywani w podręczniki i materiały biurowe. Nauka języka polskiego jest prowadzona w ośrodkach dla cudzoziemców, na terenie Warszawy oraz w formie zdalnej. Dodatkowo osoby starsze mogą korzystać z kursów orientacyjnych, które są prowadzone w ośrodkach dla cudzoziemców. W trakcie kursów są przedstawiane informacje na tematy związane z pomocą socjalną oraz podstawowym funkcjonowaniem w Polsce, tj. normami, obyczajami, tradycjami, edukacją, opieką medyczną i kwestiami zatrudnienia. Kursy mają na celu wsparcie adaptacyjno-informacyjne ww. osób. Podczas kursów orientacyjnych cudzoziemcom są wydawane materiały dydaktyczne dostosowane do grupy wiekowej, które uwzględniają specyficzne potrzeby komunikacyjne i orientacyjne cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Zakres tematyczny materiałów dla dorosłych obejmuje m.in. zasady życia w ośrodku i poza ośrodkiem, kwestie dotyczące opieki medycznej, zapobiegania i leczenia chorób zakaźnych, dostęp do opieki prawnej czy kultura i historia Polski. Działania Policji Policja podejmuje szereg działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa, wśród których znajdują się m.in. działania adresowane do różnych grup odbiorców, w tym także osób starszych. Seniorzy stanowią szczególną grupę osób, do których policjanci kierują programy, akcje i inne działania profilaktyczne zmierzające do zapobieżenia ich wiktymizacji. Działania te w szczególności polegają na informowaniu o zagrożeniach występujących w najbliższym otoczeniu, zapoznawaniu ze sposobami działania sprawców przestępstw, jak również aktywizacji w życiu codziennym. W zakresie działań profilaktycznych, zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy 19 , do zadań Policji należy „inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi”. Główne kierunki policyjnych działań w zakresie zapobiegania przestępczości oraz innym zagrożeniom społecznym znalazły odzwierciedlenie w Priorytetach Komendanta Głównego Policji na lata 2021–2025, w priorytecie nr III „Podniesienie efektywności działań Policji w celu realizacji oczekiwań społecznych”. Wśród zadań służących realizacji wspomnianego priorytetu znalazło się zadanie polegające na dostosowaniu działań profilaktycznych Policji do zdiagnozowanych zagrożeń społecznych w obszarze bezpieczeństwa seniorów. Realizacja ustawowych zadań wiąże się najczęściej z opracowaniem i wdrażaniem przez właściwe jednostki organizacyjne Policji programów lub działań profilaktycznych (akcji, spotkań informacyjnych, konkursów wiedzy, audycji radiowych i telewizyjnych, komunikatów na stronach internetowych). W związku ze zmieniającymi się uwarunkowaniami społecznymi, a także zgodnie z deklarowanymi przez mieszkańców obawami przed staniem się ofiarą konkretnego przestępstwa lub zagrożenia, inicjatywy te podlegają ciągłej modyfikacji lub są zastępowane przez nowe, dostosowane do aktualnych zagrożeń społecznych. Działania profilaktyczne Policji odpowiadają na realne potrzeby społeczne, a także formułowane przez mieszkańców konkretne oczekiwania, co do rodzaju i form aktywności Policji w obszarze zapobiegania zagrożeniom bezpieczeństwa. Podstawę realizacji działań profilaktycznych stanowi również współpraca z instytucjami pozapolicyjnymi, w szczególności z władzami samorządowymi, klubami lub domami seniora, organizacjami kościelnymi, instytucjami finansowymi, placówkami służby zdrowia, uniwersytetami trzeciego wieku, stowarzyszeniami działającymi na rzecz bezpieczeństwa. W 2023 r. Policja zrealizowała 674 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych w obszarze dotyczącym 19 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2024 r. poz. 145, z późn. zm.) 66 bezpieczeństwa seniorów, w tym 20 043 spotkań, w których uczestniczyło 557 338 osób. Do seniorów adresowane są również działania z obszaru cyberzagrożeń. W obszarze tym w 2023 r. Policja zrealizowała 47 różnego rodzaju inicjatyw profilaktycznych skierowanych do seniorów, w tym 991 spotkań, w których uczestniczyło 27 474 osoby. Kampania społeczna „#ZnamTeNumery” Celem inicjatywy było wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie seniorów oraz ich najbliższych na temat niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się nieświadomie spotkać. Założeniem kampanii było uświadomienie seniorów jak ważne jest ustalenie hasła „rodzinnego”, poznanie dzielnicowego i posiadanie do niego numeru telefonu, posiadanie listy numerów telefonów do najbliższych osób, zapamiętanie motta „sprawdzaj nie ufaj”. W ramach kampanii działania realizowane były dwutorowo. Pierwszy kanał przekazu to wątki dotyczące bezpieczeństwa seniorów, ze szczególnym uwzględnieniem oszustw na ich szkodę, poruszane w serialu „Lombard. Życie pod zastaw”, jak i social mediach serialu. Drugim kanałem komunikacyjnym jest strona internetowa Fundacji TV Puls „Pod Dębem”, a także portal policja.pl, gdzie dostępne są materiały z zakresu bezpieczeństwa seniorów. Kampania zyskała na popularności o czym świadczyć może rozrastające się grono partnerów, albowiem prócz organizatorów, tj. Telewizji Puls, Fundacji „Pod Dębem” i Komendy Głównej Policji, akcję wspierają: Poczta Polska, Polski Związek Kół Gospodyń Wiejskich, Polskie Koleje Państwowe, Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Głos Seniora, a także partnerzy merytoryczni, tj. Związek Banków Polskich oraz Fincert.pl Bankowe Centrum Bezpieczeństwa. Dodać należy, że dwa odcinki serialu „Lombard. Życie pod zastaw”, dedykowane były zagadnieniu oszustw ukierunkowanych na seniorów. Program profilaktyczny „Świadomi 60+” Celem programu było podniesienie świadomości i wiedzy seniorów w obszarze ich bezpieczeństwa. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 28 spotkań, w których wzięło udział 676 osób, w tym seniorzy. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Opolu. Program profilaktyczny „Świadomy Senior = Bezpieczny Senior” Celem działania było podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów, poprzez ich edukację w zakresie zagrożeń występujących w starszym wieku oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 263 spotkania, w których wzięły udział 7 884 osoby, w tym seniorzy, ich rodziny i opiekunowie. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Białymstoku. Program profilaktyczny „Bezpieczne Życie Seniorów” Głównym celem było podniesienie świadomości seniorów w zakresie wpływu prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa. Ponadto uświadomienie konieczności zgłaszania zdarzeń z udziałem osób starszych oraz stworzenie koalicji zrzeszającej organy administracji rządowej działające na rzecz osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 791 spotkań, w których wzięło udział 21 850 seniorów. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu. Program profilaktyczny „Bezpieczny senior” Głównym celem programu było podniesienie poziomu bezpieczeństwa osób w podeszłym wieku, przez pobudzenie lokalnych społeczności do przeciwdziałania wszelkiego rodzaju zjawiskom patologicznym oraz poprawa świadomości prawno–wiktymologicznej. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 265 spotkań, w których wzięło udział 7 814 seniorów. Program organizowany był przez Komendę Wojewódzką Policji w Rzeszowie. 67 Program profilaktyczny „Cyberbank 3.0” Głównym założeniem było upowszechnienie zasad bezpiecznego korzystania z bankowości elektronicznej oraz popularyzacja wiedzy na temat inwestowania i świadomego zaciągania zobowiązań za pośrednictwem Internetu. W marcu 2024 r. odbyła się konferencja podsumowująca realizację projektu współfinansowanego ze środków Narodowego Banku Polskiego w ramach programu edukacji ekonomicznej za rok 2023. W czasie trwania przedsięwzięcia przeprowadzono 805 spotkań, w których wzięło udział 16 337 seniorów. Organizatorem programu była Komenda Wojewódzka Policji w Kielcach. Program profilaktyczny „Bezpieczny senior” Celem programu było ograniczenie negatywnych zjawisk, tj. kradzieży, oszustw oraz innych przestępstw i wykroczeń popełnianych na szkodę osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 388 spotkań, w których wzięło udział 10 440 seniorów. Organizatorem działań była Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. Program profilaktyczny „Wzorowy senior” Celem programu było podniesienie poziomu szeroko pojętego bezpieczeństwa osób starszych. W ramach przedsięwzięcia przeprowadzono 1 036 spotkań, w których wzięły udział 33 303 osoby, w tym seniorzy. Organizatorem przedsięwzięć była Komenda Wojewódzka Policji we Wrocławiu. Audycja pod nazwą „Senior Online” Audycja, organizowana przez Komendę Wojewódzką we Wrocławiu, była transmitowana na kanale YouTube, w każdy pierwszy poniedziałek miesiąca. Celem audycji był przede wszystkim kontakt Policji i zapraszanych gości z seniorami, oraz uwrażliwianie społeczeństwa na sytuacje, w których osoby starsze stają się ofiarami przestępstw. Podczas audycji policjanci zwracali uwagę na powody wyboru seniorów jako ofiar, w szczególności oszustw oraz informowali o działaniach profilaktycznych. Policjanci z jednostek organizacyjnych Policji podległych Komendzie Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu spotykali się z mieszkańcami i omawiali zagrożenia dla seniorów. Działania informacyjno–edukacyjne „Jesteśmy świadomi – jesteśmy bezpieczni” Działania polegały na przygotowaniu, a następnie rozesłaniu materiału edukacyjnego, który dzięki współpracy z oddziałem w Krakowie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotarł do seniorów wraz z rocznym rozliczeniem PIT. Głównym celem działań było ostrzeżenie seniorów i osób samotnych przed działaniem oszustów i pochopnym przekazywaniem pieniędzy nieznajomym. Ulotka dodana do korespondencji, którą pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozesłali do odbiorców świadczeń emerytalno–rentowych, pozwoliła na dotarcie do wszystkich emerytów i rencistów małopolski. Wydrukowano i rozdystrybuowano ją w liczbie 900 000 szt. Współorganizatorami działań była Komenda Wojewódzka Policji w Krakowie i Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie. Monitorowanie obszaru związanego z działalnością domów pomocy społecznej oraz placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku działających w oparciu o zezwolenie wojewody, jak i bez takiego zezwolenia. Z pobytem podopiecznych w domach lub placówkach pomocy społecznej mają związek również ich kontrole, do których to czynności ustawodawca uprawnił tylko i wyłącznie wojewodów. Niemniej jednak w czynnościach kontrolnych tych placówek udział mogą brać również funkcjonariusze Policji. W takim przypadku wojewoda, w oparciu o art. 127a ustawy 20 , może wystąpić z wnioskiem do właściwego miejscowo komendanta Policji o pomoc, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia czynności kontrolnych. 20 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 68 Działania podjęte przez jednostki organizacyjne Policji podległe komendom wojewódzkim/Komendzie Stołecznej Policji, polegające na zidentyfikowaniu domów lub placówek pomocy społecznej mogących funkcjonować na ich terenie bez zezwolenia wojewody, nadal miały charakter wspierający urzędy wojewódzkie na terenie kraju. Polegały one m.in. na określeniu lokalizacji ich funkcjonowania, w oparciu o posiadaną wiedzę dzielnicowych, wynikającą z rozpoznania terenowo–osobowego, pogłębionego, m.in. o rozmowy z mieszkańcami sąsiadujących posesji lub pracownikami domów lub placówek społecznych. Pozyskane w ten sposób informacje porównywane były z rejestrami prowadzonymi przez właściwych miejscowo wojewodów. Następnie funkcjonariusze przekazywali pozyskane informacje właściwym do spraw pomocy społecznej wydziałom urzędów wojewódzkich, uprawnionym w imieniu wojewody, do sprawowania nadzoru i kontroli nad domami lub placówkami pomocy społecznej, celem zweryfikowania otrzymanych danych, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, wdrożenia postępowania administracyjnego zmierzającego do wyegzekwowania, zgodnej z obowiązującym stanem prawnym, formy podjętej przez dom lub placówkę pomocy społecznej działalności. Ponadto należy dodać, że podejmowane przez funkcjonariuszy Policji czynności służbowe, polegające na weryfikowaniu postępowań sprawdzających oraz przygotowawczych, w szczególności wyczerpujących znamiona przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, rodzinie i opiece oraz wolności, zmierzały do identyfikowania ewentualnych zagrożeń życia lub zdrowia, a także wolności osób przebywających w domach lub placówkach pomocy społecznej, zarówno działających w oparciu o stosowne zezwolenie, jak też działających bez takiego zezwolenia, a następnie informowania o powyższym wydziały polityki społecznej urzędów wojewódzkich, w celu zainicjowania kontroli doraźnych z udziałem lub bez udziału Policji. W 2023 r. działania Policji obrazujące wybrane ustalenia w powyższym obszarze, w ujęciu statystycznym, przedstawiają się następująco: liczba domów lub placówek pomocy społecznej działających w oparciu o zezwolenie wojewody— 1 652; liczba domów lub placówek pomocy społecznej zidentyfikowanych jako działające bez zezwolenia wojewody—98;  łącznie skontrolowano 660 domów lub placówek pomocy społecznej, w tym 590 działających w oparciu o zezwolenie wojewody oraz 70 działających bez zezwolenia, z czego 151 z udziałem Policji, a 509 bez udziału Policji;  łącznie na terenie kraju przeprowadzono 246 postępowań karnych—zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, inicjujące wszczęcie postępowania przygotowawczego, składane były zazwyczaj przez personel—87, członków rodzin osób przebywających w domach lub placówkach pomocy społecznej—35, podopiecznych—32, innych zawiadamiających—17, przedstawicieli instytucji—75. W efekcie prowadzonych postępowań przygotowawczych do sądu skierowano 47 aktów oskarżenia (ujawnieni sprawcy: podopieczni—40, personel—6, inna osoba—1, ujawnieni pokrzywdzeni: podopieczni—28, personel—13, przedstawiciel instytucji—5, inna osoba—1), przy czym 122 postępowania umorzono, a kolejne 72 postępowania były w toku, zaś 5 postępowań zawieszono. Działania Państwowej Straży Pożarnej W 2023 r. w ramach działań z zakresu prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej realizowała bądź nadzorowała realizowane przez jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej przedsięwzięcia skierowane do seniorów na terenie całego kraju. W 2023 r. zrealizowano w sumie 449 przedsięwzięć skierowanych do grupy seniorów, w których udział wzięło 23874 osób w wieku powyżej 65 roku życia. Treści edukacyjne przekazywane były w ramach spotkań w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, uniwersytetach trzeciego wieku, na zaproszenie klubów seniora, on-line, a także podczas pikników i festynów. W ramach zajęć poruszana była tematyka z zakresu m.in.: realizowanych 69 kampanii społecznych Państwowej Straży Pożarnej tj. „Czujka na straży Twojego Bezpieczeństwa” i „Stop pożarom traw”, zagrożeń związanych z powstaniem pożaru w mieszkaniu i sposobów przeciwdziałania pożarom, pierwszej pomocy, sposobów alarmowania oraz postępowania na wypadek wystąpienia zagrożenia, zasad bezpiecznego wypoczynku nad wodą, w lesie itp., zasad zachowania podczas upałów, mrozów, burz, silnych wiatrów itp., zasad bezpiecznej ewakuacji oraz bezpiecznego użytkowania instalacji elektrycznych i kominowych, instalacji gazowej i czujki tlenku węgla. Ponadto w 2023 r. Państwowa Straż Pożarna przeprowadziła w domach pomocy społecznej 536 czynności kontrolno-rozpoznawczych, o których mowa w art. 23 ustawy 21 , obejmując nimi 660 obiektów. W ramach tych czynności stwierdzono 1 483 nieprawidłowości z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Zidentyfikowano 91 domów pomocy społecznej z nieprawidłowościami dotyczącymi ewakuacji – mogącymi spowodować zagrożenie życia ludzi. W wyniku przedmiotowych czynności m.in. wydano 177 decyzji administracyjnych w sprawie usunięcia uchybień oraz 4 mandaty karne. Dodatkowo warto podkreślić, że w 2023 r. w rozporządzeniu 22 ujęte zostały zmiany dotyczące: wymogu wyposażenia budynków domów pomocy społecznej w system sygnalizacji pożarowej; stosowania w małych budynkach domów pomocy społecznej (przeznczonych dla nie więcej niż 10 mieszkańców) autonomicznych czujek dymu - alternatywne rozwiązanie do systemu sygnalizacji pożarowej. Działania Służby Ochrony Państwa W zakresie udogodnień kierowanych m.in. do osób starszych, Służba Ochrony Państwa (SOP) zapewnia dostępność swojej strony internetowej, zgodnie z ustawą 23 . SOP zapewnia również dostępność architektoniczną swojej siedziby, a także posiada wyznaczony pokój do przyjmowania interesantów zlokalizowany w budynku, w którym znajduje się Biuro Przepustek – ułatwia to dostęp do niego osobom z dysfunkcjami ruchowymi, czy też słabowidzącym i niewidomym, gdyż nie wymaga od nich wysiłku w celu przemieszczania się. 1.15 Ministerstwo Zdrowia Świadomość zachodzących zmian demograficznych i rosnącego udziału populacji osób 60+ w polskim społeczeństwie, a w związku z tym także ryzyka rosnącego obciążenia dla systemów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej w kolejnych latach, sprawia, że szczególny nacisk kładziony jest na działania z zakresu profilaktyki oraz promocji zdrowia, wdrażane na jak najwcześniejszych etapach życia. Zachodzące procesy demograficzne powodują konieczność: odpowiedniego projektowania rozwiązań diagnostyczno-leczniczych ukierunkowanych na potrzeby osób starszych,  wdrożenia odpowiednich działań profilaktycznych i działań z zakresu promocji zdrowia, aby kolejne roczniki wchodziły w wiek senioralny coraz zdrowsze oraz coraz bardziej świadome czynników determinujących ich stan zdrowia w przyszłości. I.Działania z zakresu profilaktyki i promocji zdrowia Realizacja Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 Ministerstwo Zdrowia, dostrzegając wzrastające potrzeby zdrowotne osób w starszym wieku, koncentruje się nie tylko na zapewnieniu właściwej dostępności i jakości udzielanych świadczeń medycznych, ale również podejmuje zadania ukierunkowane na profilaktykę i promocję zdrowia 21 z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 127, z późn. zm.) 22 Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. 2023 poz. 2355) 23 z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1440) 70 w społeczeństwie. Jednym z priorytetów Ministerstwa jest poprawa zdrowia Polaków i zapobieganie chorobom m.in. poprzez edukację zdrowotną i promowanie zdrowego stylu życia. Zadania na rzecz promocji zdrowia oraz profilaktyki zdrowotnej osób starszych realizowane są m.in. na mocy ustawy 24 oraz rozporządzenia 25 . Celem strategicznym Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 (NPZ) jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz ograniczenie społecznych nierówności w zdrowiu. W NPZ wydzielono Cel operacyjny 5. Wyzwania demograficzne, dedykowany wsparciu zdrowotnemu obecnych i przyszłych seniorów oraz ich opiekunów. W ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 w 2023 r. prowadzone były następujące działania na rzecz osób starszych: 1.Edukacja w zakresie zarządzania zdrowiem starzejących się pracowników oraz opracowanie i upowszechnienie instrumentów promujących zdrowie i zachowania prozdrowotne w środowisku pracy. Głównym celem zadania, realizowanego przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. Jerzego Nofera w Łodzi, jest zwiększenie motywacji i kompetencji pracodawców, menedżerów i specjalistów zarządzania zasobami ludzkimi do realizacji programów zarządzania zdrowiem starzejących się pracowników w średnich i dużych zakładach pracy. Instytut wdraża inicjatywy mające na celu przeciwdziałanie wczesnemu wykluczeniu pracowników z rynku pracy w przypadku problemów zdrowotnych związanych z wiekiem. Zakres zadania na lata 2021—2025 obejmuje:  zwiększenie kompetencji 5 000 pracodawców, ze szczególnym uwzględnieniem kadry zarządzającej i profesjonalistów zajmujących się zdrowiem w zakładach pracy, w zakresie realizacji programów prozdrowotnych ograniczających konsekwencje starzenia się personelu oraz podtrzymujących i przedłużających zdolność do pracy poprzez wyposażenie ich w odpowiednie narzędzia i materiały lub przeszkolenie w tym zakresie, podniesienie świadomości i wiedzy 10 tysięcy pracowników w zakresie budowania własnego kapitału zdrowia poprzez zapewnienie im dostępu do materiałów informacyjno-edukacyjnych dotyczących zachowań sprzyjających zdrowiu, prowadzenie Centrum Konsultacyjnego obejmującego działalność doradczą dla firm oraz kompleksowy model poradnictwa i wczesnej interwencji w przypadku związanych z wiekiem problemów zdrowotnych stanowiących przeciwwskazanie do kontynuowania pracy na dotychczasowym stanowisku/w wyuczonym zawodzie (zwiększanie wiedzy u co najmniej 1000 profesjonalistów służby medycyny pracy),  zwiększenie dostępności materiałów i rozwiązań podnoszących motywację, wiedzę i kompetencje pracodawców, profesjonalistów zajmujących się promocją zdrowia w zakładach pracy i profesjonalistów służby medycyny pracy w zakresie wzmacniania zdrowia pracowników i ograniczania konsekwencji starzenia się personelu zakładów pracy. W ramach zadania w 2023 r.: prowadzono działania promocyjne: ona stronie internetowej projektu (www.pracanazdrowie.pl) systematycznie uaktualniane były informacje o realizowanym projekcie oraz zamieszczane nowe materiały, opoprzez inne strony obserwowane przez pracodawców, pracowników oraz służbę medycyny pracy; 24 z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1608, z późn. zm.). 25 Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021—2025 (Dz. U. poz. 642). 71 oprowadzono profil projektu o nazwie „Praca na zdrowie” w serwisie Facebook; analizowano możliwości rozwijania współpracy z organizacjami pracodawców, organizacjami branżowymi, organizacjami ds. HR, sieciami pracodawców i towarzystwami zrzeszającymi specjalistów ds. BHP, służby medycyny pracy oraz naukowymi wspierającymi zdrowie pracowników; opracowano i upowszechniano narzędzie—„Kwestionariusz do badania kultury zdrowia w zakładzie pracy”. Promowano także „Kwestionariusz do subiektywnej oceny stanu zdrowia personelu firmy” i „Kwestionariusz do oceny zachowań i postaw personelu wobec zdrowia”; opracowano materiały edukacyjne dla pracodawców \"Zasady opieki profilaktycznej nad starszym pracownikiem\"; przygotowano materiały edukacyjne \"Nowe czynniki i zagrożenia zdrowia w pracy i w życiu codziennym—jak zapobiegać ich działaniu?\"; zrealizowano webinarium dla pracodawców i profesjonalistów zajmujących się zarządzaniem zdrowiem pracowników „Jak wspierać zdrowie pracowników i osiągnąć sukces organizacyjny?” (12—13.10.2023.). 2.Wspieranie aktywności społecznej seniorów oraz poprawa związanej ze zdrowiem jakości życia osób starszych. W latach 2022—2023 prowadzona była kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera której hasło przewodnie brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. W ramach kampanii zrealizowane zostały m.in. następujące działania: spoty w TV i radio, kampania w mediach społecznościowych—posty na Facebooku i Twitterze, podcasty, opublikowane na stronach online stacji radiowej RMF w zakładce podcasty oraz na stronie kampanii, debata telewizyjna oraz audycja radiowa, reklamy w krzyżówkach, badanie świadomości i wiedzy na temat zaburzeń otępiennych metodą CATI. Realizacja programów strategicznych oraz programów polityki zdrowotnej PROFILAKTYKA NOWOTWOROWA W ramach Narodowej Strategii Onkologicznej realizowany jest m.in. „Program badań w kierunku wykrywania raka płuca”. Celem programu jest zwiększenie odsetka osób, u których wykryto raka płuca we wczesnych stadiach zaawansowania, zwiększenie odsetka wyleczeń (5-letnich przeżyć), obniżenie umieralności na raka płuca, a także obniżenie kosztów leczenia raka w skali kraju. Program polega na wykonywaniu badań niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) w populacji osób wysokiego ryzyka zachorowania na raka płuca. Kryteria włączenia: 1.osoby w wieku 55—74 lata, które: • mają konsumpcję tytoniu większą lub równą 20 paczkolatom i • rzuciły palenie na nie więcej niż 15 lat (dot. ostatniego okresu absencji); 2. osoby w wieku 50—74 lata, które: • mają konsumpcję tytoniu większą lub równą 20 paczkolatom i • rzuciły palenie na nie więcej niż 15 lat (dot. ostatniego okresu absencji) i • u których stwierdzono jeden z czynników ryzyka: 72 oz uwagi na wykonywany zawód były narażone na działanie krzemionki, berylu, niklu, chromu, kadmu, azbestu, związków arsenu, spalin silników diesla, dymu ze spalania węgla kamiennego, sadzy, oekspozycja na radon, o chorowały na raka płuca, chłoniaka, raka głowy i szyi lub raki zależne od palenia tytoniu, np. raka pęcherza moczowego, oosoby z bliskiej rodziny (krewni pierwszego stopnia) miały raka płuca, o chorują na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) lub samoistne włóknienie płuc (IPF). Realizatorzy programu to podmioty lecznicze, których miejsce udzielania świadczeń znajduje się w jednym z wymienionych województw dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, lubelskie, lubuskie, łódzkie, małopolskie, opolskie, podkarpackie, warmińsko-mazurskie, zachodniopomorskie. Łącznie w 2023 r. wykonano 16 946 badań NDTK płuc (stan na dzień 31 grudnia 2023 r.). Ponadto, działaniem skierowanym na poprawę stanu zdrowia i wykrywalności nowotworów u ogółu społeczeństwa (również osób starszych) jest wymiana i zakup sprzętu do diagnostyki i leczenia nowotworów. W 2023 r. dofinansowano sprzęt za niemal 345 mln zł, w tym: 40 mammografów dla 35 podmiotów, 7 akceleratorów dla 7 podmiotów, 3 aparatów do brachyterapii HDR dla 3 podmiotów, systemów planowania leczenia radioterapeutycznego dla 10 podmiotów,  sprzętu do diagnostyki i leczenia raka płuca dla klinik i oddziałów torakochirurgii (15 podmiotów) oraz dla klinik i oddziałów pneumonologii (15 podmiotów), 8 aparatów PET dla 8 podmiotów. W 2023 r. wprowadzono również zmiany w załączniku do rozporządzenia 26 , polegające na poszerzeniu kryterium wieku kwalifikacji do programu profilaktyki raka piersi. Rozszerzono populację kwalifikującą się do wykonywania mammografii przesiewowej o kobiety w wieku 69—74 lata. OPIEKA KOORDYNOWANA Wprowadzenie opieki koordynowanej (OK) pozwoliło na szybsze, skuteczniejsze diagnozowanie i leczenie chorób przewlekłych oraz ułatwienie dostępu do wybranych specjalistów. Opieka koordynowana wciąż ewoluuje i planuje się podejmowanie prac celem dalszego zwiększenia zakresu dostępnych świadczeń. Opieka koordynowana od momentu jej wprowadzenia jest sukcesywnie rozszerzana o nowe elementy statuujące m.in. ułatwienia dla pacjentów w dostępie do świadczeń. W dniu 1 listopada 2023 r. weszły w życie przepisy rozporządzenia 27 : poszerzono krąg osób, którym dedykowane są świadczenia z zakresu opieki koordynowanej w POZ; w przypadku świadczeń z zakresu diabetologii udostępniono możliwość przeprowadzenia diagnostyki i leczenia dla osób, u których zdiagnozowano stany przedcukrzycowe 28 ; osoby z nadczynnością tarczycy uzyskały uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki koordynowanej w POZ; wprowadzono nowe świadczenie w zakresie leczenia nefrologii tj. diagnostykę i leczenie przewlekłej choroby nerek. 26 Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 916, z późn. zm.). 27 Ministra Zdrowia z dnia 9 października 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. poz. 2226). 28 diagnozowane kodami ICD 10: R73 - Podwyższone stężenie glukozy i R73.0 – Nieprawidłowa krzywa cukrowa (test tolerancji glukozy) 73 PROGRAM PROFILAKTYKA 40 PLUS Od 1 lipca 2021 r. wprowadzono program pilotażowy „Profilaktyka 40 PLUS\" dla osób od 40 roku życia, obejmujący pakiet badań diagnostycznych zgodnych z aktualnym stanem zdrowia. Skorzystanie z badań dostępnych w ramach ww. pakietu jest możliwe po uzyskaniu e-skierowania wygenerowanego na podstawie wypełnionej ankiety za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP) lub bezpośrednio u placówce. Ankieta jest dostępna w dwóch wersjach: dla osób w wieku 40—64 lata i 65+. Program pilotażowy Profilaktyka 40 PLUS obejmuje 3 pakiety badań: pakiet badań wspólnych: pomiar ciśnienia tętniczego, pomiar masy i wysokości ciała, pomiar obwodu w pasie oraz obliczenie wskaźnika masy ciała (BMI); pakiet badań dla kobiet: morfologia krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi, pomiar stężenia cholesterolu całkowitego albo kontrolny profil lipidowy, pomiar stężenia glukozy we krwi, próby wątrobowe: AlAT, AspAT, GGTP, badanie poziomu kreatyniny we krwi, badanie ogólne moczu, badanie poziomu kwasu moczowego we krwi, pomiar krwi utajonej w kale—metodą immunochemiczną (iFOBT); pakiet badań dla mężczyzn morfologia krwi obwodowej ze wzorem odsetkowym i płytkami krwi, pomiar stężenia cholesterolu całkowitego albo kontrolny profil lipidowy, pomiar stężenia glukozy we krwi, próby wątrobowe: AlAT, AspAT, GGTP, badanie poziomu kreatyniny we krwi, badanie ogólne moczu, badanie poziomu kwasu moczowego we krwi, pomiar krwi utajonej w kale—metodą immunochemiczną (iFOBT), PSA - antygen swoisty dla stercza całkowity. Od początku realizacji programu Profilaktyka 40 PLUS, z badań skorzystało ponad 3,5 mln pacjentów. Wartość udzielonych świadczeń wyniosła: 74 Wykres 1 Wartość rozliczonych świadczeń w programie Profilaktyka 40 PLUS (w zł) Źródło: Dane NFZ Od dnia 1 lipca 2023 r. wprowadzono trzy zmiany w programie: 1.na badania można się umówić również przez IKP, 2.z badań można skorzystać po raz drugi, jeśli minęło co najmniej 12 miesięcy od pierwszych badań w ramach programu, 3.program został przedłużony do końca czerwca 2024 r. Dzięki wprowadzonym w IKP rozwiązaniom, skorzystanie z Programu jest bardzo łatwe, co istotnie wpłynęło na wysokie zainteresowanie pacjentów skorzystaniem z badań profilaktycznych, prowadząc do poprawy zdrowia społeczeństwa. Działania Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego—PZH Państwowego Instytutu Badawczego Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH—Państwowy Instytut Badawczy (NIZH—PZH PIB), w ramach umowy zawartej z Ministerstwem Zdrowia, w 2023 r. prowadził prace w zakresie opracowania wytycznych i materiałów szkoleniowych dla podmiotów publicznych, planujących szkolenia dla opiekunów nieformalnych osób starszych, które następnie będą mogły zostać wykorzystane przy prowadzeniu działań lokalnie. Ostateczny produkt z realizacji przedmiotowej umowy powinien być dostępny w 2024 r. Ponadto, NIZP PZH – PIB gromadzi w systemie ProfiBaza informacje o zadaniach z zakresu zdrowia publicznego, zrealizowanych lub podjętych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) oraz instytucje centralne 29 . Do 30 września 2024 r. trwa proces sprawozdawczy za 2023 r. II.ZWIĘKSZENIE DOSTĘPU DO LEKÓW DLA OSÓB STARSZYCH Projekt Leki 65+ służy zapewnieniu osobom po ukończeniu 65 r.ż. bezpłatnego dostępu do wybranych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Od 1 września 2016 r. do 30 sierpnia 2023 r. bezpłatne leki z tzw. listy „S” mogły otrzymać wszystkie osoby, które ukończyły 75 lat, a od 30 sierpnia 2023 r. bezpłatne zaopatrzenie w leki przysługuje wszystkim osobom, które ukończyły 65 lat. Realizacja projektu Leki 75+/65+ w 2023 r.: zgodnie z planem finansowym NFZ na 2023 r. na finansowanie bezpłatnych leków (dla seniorów, dzieci i młodzieży) zaplanowano środki finansowe w wysokości 1 488 556,00 tys. zł—kwota na finansowanie projektu wzrosła o ok. 66% w porównaniu z 2022 r. (gdzie finansowanie bezpłatnych leków dotyczyło tylko seniorów 75+), w którym wynosiła 898 524,00 tys. zł. 29 zgodnie z ustawą o zdrowiu publicznym oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2016 r. 38117158 100216536 148070764 0 20000000 40000000 60000000 80000000 100000000 120000000 140000000 160000000 202120222023 75 wydatki na leki 75+/65+, wg sprawozdania NFZ, w okresie I—XII 2023 r. wyniosły ok. 1 317 125 tys. zł. na liście leków 65+ (wg tzw. listopadowego obwieszczenia refundacyjnego) na koniec 2023 r. znalazły się 3 794 produkty (o 45 % zwiększyła się liczba produktów w porównaniu z 2022 r., gdy na liście 75+ znajdowały się 2 052 produkty).  łącznie w okresie styczeń—grudzień 2023 r. seniorom zrefundowano ponad 119 mln opakowań leków. z programu w 2023 r. skorzystało ponad 6,2 mln seniorów. w każdym z miesięcy w okresie I-VIII 2023 r. skorzystało z programu średnio ponad 1,3 mln świadczeniobiorców po 75. roku życia, natomiast od IX-XII 2023 r. skorzystało z programu miesięcznie średnio ponad 3,3 mln świadczeniobiorców po 65. roku życia. III.Inicjatywy z zakresu e-zdrowia Działanie prowadzone w tym obszarze skierowane są do wszystkich pacjentów, bez względu na wiek, płeć czy stopień niepełnosprawności. Z rezultatów projektów mogą korzystać wszyscy obywatele, a korzyści są odczuwalne przez każdego użytkownika systemu ochrony zdrowia, ponieważ wdrażane rozwiązania usprawniają funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia w Polsce, organizację podmiotów wykonujących działalność leczniczą (PWDL) i podnoszą jakość świadczonych usług. Rozwój e-zdrowia umożliwia włączenie pacjentów do zarządzania własnym zdrowiem. W Polsce realizowane jest to za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP). Dzięki IKP pacjenci mogą sprawdzić informacje o: wystawionych e-receptach, e-skierowaniach,  historię swoich wizyt wizytach zaplanowanych, jak i historię przyjmowanych leków oraz ich dawkowanie. Ważną informacją dla seniorów i osób przewlekle chorych, jest to, że pacjenci dzięki IKP zyskali możliwość udostępniania bliskiej osobie lub lekarzowi informacji o stanie zdrowia i historii przepisywanych leków. Obecnie Polacy aktywowali ponad 18 mln IKP. W 2023 r. zrealizowano następujące działania, adresowane również do osób starszych: w ramach IKP: prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e—zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy;  udostępniono możliwość znalezienia listy bezpłatnych leków—od 1 września 2023 r. seniorzy powyżej 65 lat mają prawo do wielu bezpłatnych leków, a wdrożona e-usługa pozwala na łatwe i szybkie zapoznanie się z ich listą; dokonano zmiany w zakresie logowania - wdrożono możliwość zalogowania się także za pomocą aplikacji mObywatel ułatwiając tym samym korzystanie z IKP; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. w ramach mojeIKP:  udostępniono nową ścieżkę rejestracji, przez którą można zapisywać się na szczepienie przeciw COVID—19;  wdrożono skaner leków, który umożliwia zeskanowanie nazwy leku i sprawdzenie ulotki preparatu w aplikacji mojeIKP; w ramach Profilaktyki 40 PLUS umożliwiono wypełnienie e-ankiety w mojeIKP, w celu otrzymania e-skierowania i umówienia się na badania; 76  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów; przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa—\"Recepta na Ruch\".  udostępniono nową e-usługę: zamawianie e-recept na leki, których potrzebuje pacjent, do tej pory można było online poprosić lekarza o wystawienie e—recepty na IKP;  umożliwiono pacjentowi dostęp do historii swojego leczenia;  wdrożono licznik spożycia wody (interaktywne narzędzie monitorujące ilość spożytej wody oraz przypominające o codziennej konieczności picia odpowiedniej ilości płynów);  wdrożono listę bezpłatnych leków dla osób powyżej 65 lat mają prawo do wielu bezpłatnych leków;  umożliwiono dostęp do danych i kontakt do przychodni POZ, lekarza POZ, pielęgniarki POZ i położnej POZ; wprowadzono możliwość sprawdzenia terminu ważności leków w domowej apteczce,  możliwość zamówienia e-recepty na leki przyjmowane stale,  dostęp do ankiety badania jakości świadczeń medycznych (do tej pory tylko na IKP),  dostęp do bezpłatnego programu NFZ „8 tygodni do zdrowia po COVID-19\"; dokonano zmiany w zakresie logowania - wdrożono możliwość zalogowania się także za pomocą aplikacji mObywatel przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do realizacji rozporządzenia Ministra Zdrowa—\"Recepta na Ruch\". Dodatkowo, w aplikacji mojeIKP dostępna jest usługa ułatwiająca skuteczne udzielenie pierwszej pomocy, co jest niezwykle istotne w przypadku seniorów. Dzięki instrukcji w aplikacji, możliwa jest ocena przytomności, oddechu i krążenia poszkodowanego. Krok po kroku można dowiedzieć się, jak udrożnić drogi oddechowe, ułożyć kogoś w tzw. pozycji bezpiecznej, wykonać resuscytację krążeniowo- oddechową. W razie potrzeby w odpowiednim wykonaniu czynności ratowniczych pomoże plik dźwiękowy „rytmu masażu serca\". Z aplikacji można dowiedzieć się też w jaki sposób rozmawiać z dyspozytorem, o co można zapytać i jakie informacje należy mu przekazać. Aplikacja mojeIKP posiada również inne funkcjonalności istotne z punktu widzenia seniorów, m.in.:  łatwe wyszukiwanie e-recept i e-skierowań; odbieranie powiadomień o wystawionych e-receptach i e-skierowaniach, wysyłanych bezpośrednio na telefon; wykupienie leku w aptece przez pokazanie kodu QR na ekranie telefonu (bez konieczności podawania farmaceucie numeru PESEL); ustawienie przypomnienia o godzinach zażywania leków; szybkie umówienie terminu szczepienia przeciw COVID—19;  dostęp do portalu Diety NFZ; uruchomienie krokomierza lub skorzystanie z bezpłatnego planu treningów „8 tygodni do zdrowia\";  udostępnianie danych medycznych nie tylko bliskim osobom, ale i pracownikom medycznym, farmaceutom, placówkom medycznym. Osoby starsze, które nigdy nie korzystały z Internetu i nie czują takiej potrzeby, mogą upoważnić kogoś bliskiego do obsługi ich Internetowego Konta Pacjenta, a także do wykonywania określonych czynności w ich imieniu, np. realizacji e-recept i e-skierowań. W celu ułatwienia dostępu do IKP wprowadzona została możliwość potwierdzania Profili Zaufanych oraz aktywowania IKP w oddziałach wojewódzkich NFZ. Spośród kluczowych e-usług, które zwiększają dostępność do świadczeń oraz przyczyniają się do ułatwienia korzystania z usług w polskim systemie ochrony zdrowia, należy wymienić: 77 e-receptę (upowszechnienie elektronicznej recepty w skali systemowej pozwoliło na zachowanie ciągłości udzielania świadczeń zdrowotnych w czasie epidemii koronawirusa; ponadto wprowadzenie możliwości wystawienie recepty „rocznej\", czyli ważnej przez 365 dni, pozwoliło wielu pacjentom, zwłaszcza osobom starszym i przewlekle chorym, ograniczyć liczbę ryzykownych epidemiologicznie kontaktów osobistych z przychodnią w celu otrzymania e- recepty na kontynuację leczenia); e-skierowanie (wdrożenie obowiązku wystawiania e-skierowań przyczynia się do poprawy efektywności świadczeń opieki zdrowotnej, skrócenia kolejek na wybrane świadczenia, a w przyszłości stworzy szansę dla sprostania wyzwaniom stawianym przed systemem związanym m.in. ze zmianami demograficznymi); E-skierowanie może być wystawione m.in. na: ambulatoryjne świadczenia specjalistyczne, leczenie szpitalne, badania medycyny nuklearnej oraz badania tomografii komputerowej, rezonans magnetyczny, badanie endoskopowe przewodu pokarmowego, rehabilitację, leczenie w uzdrowisku lub sanatorium. Od 1 lipca 2023 r. skierowania do sanatoriów w Polsce są wystawiane już tylko w formie elektronicznej. Pacjent posiada dostęp do e-skierowanie na IKP oraz w aplikacji mojelKP, dzięki czemu ma łatwy dostęp do informacji związanych ze swoim planowanym leczeniem sanatoryjnym; e-rejestracja na szczepienia przeciw COVID—19 (usługa pozwoliła na sprawną rejestrację pacjentów na szczepienia dawkami w cyklu podstawowym oraz dodatkowym/przypominającym poprzez IKP, mojelKP a także infolinię lub bezpośrednio w kontakcie z punktem szczepień); centralna e-rejestracja - usługa pozwalająca na załatwienie kluczowych dla pacjenta spraw online, bez konieczności kontaktu osobistego z personelem administracyjnym i medycznym. Rozwiązanie centralnej e-rejestracji wykorzystywane jest od 2023 r. w szczepieniach HPV oraz Programie Profilaktyka 40+. Od 15 grudnia 2023 r. odbywa się w ten sposób również rejestracja na szczepienia przeciw COVID—19. W grudniu 2023 r. odbyło się szkolenie skierowane do punktów szczepień, dotyczące obsługi centralnej e-rejestracji w kontekście szczepień przeciw COVID—19. W 2023 r. prowadzono też prace koncepcyjne dotyczące rozszerzenia centralnej e-rejestracji o kolejne zakresy świadczeń. Działania komunikacyjne skierowane do seniorów Centrum e-Zdrowia (CeZ) realizuje nieustannie działania komunikacyjne oraz kampanie informacyjno- edukacyjne skierowane do seniorów, dotyczące m.in. e-recepty, e-skierowania, elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM) oraz Internetowego Konta Pacjenta i aplikacji mobilnej mojeIKP. Celem tych działań jest zwiększenie świadomości seniorów na temat możliwości korzystania z rozwiązań e- zdrowia. CeZ zrealizował diagnozę potrzeb seniorów w kluczowych punktach styku dotyczących zdrowia w 4 perspektywach: senior u lekarza, senior u pielęgniarki, senior u fizjoterapeuty, senior w aptece w kontekście wykorzystania usług e-zdrowia. Przeprowadzono warsztat „E-zdrowie a starzenie się społeczeństwa. Dostosowanie e-usług do potrzeb seniorów” w ramach konferencji zorganizowanej przez Centrum e-Zdrowia np. „Perspektywy e-zdrowia -nowa jakość w procesie projektowania i wdrażania e-usług”, która odbyła się 15 listopada 2023 r. W warsztacie uczestniczyli 32 osoby, w tym: lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci i farmaceuci, a także zaproszeni seniorzy. Celem warsztatów było wypracowanie dobrych praktyk i zasad w projektowaniu rozwiązań dla osób starszych w tym: barier, które uniemożliwiają lub utrudniają seniorom korzystanie z usług cyfrowych, 78  korzyści–czego seniorzy oczekują od usług cyfrowych i jakie funkcje byłyby dla nich użyteczne w codziennym dbaniu o zdrowie,  oczekiwań–co ułatwiłoby seniorom korzystanie z usług cyfrowych i co byłoby dla nich wsparciem. Kampanie informacyjno-edukacyjne skierowane do seniorów prowadzone są w mediach o zasięgu ogólnopolskim, zapewniających efektywne dotarcie do obiektywnie największej liczby osób w danej grupie docelowej. Artykuły o charakterze instruktażowym, informujące o tym jak działa e-recepta i e-skierowanie, i jak zalogować się na Internetowe Konto Pacjenta lub aktywować aplikacje mojelKP, publikowane są na portalupacjent.gov.pl, jak również w prasie codziennej ogólnopolskiej oraz w Internecie. Poza kampanią prowadzoną w mediach tradycyjnych, bardzo istotnym działaniem jest bezpośrednie dotarcie do odbiorcy, czyli do pacjenta. W związku z tym wydrukowano i dystrybuowano ulotki informacyjne dedykowane dla seniorów dotyczące Internetowego Konta Pacjenta i aplikacji mojelKP oraz e-usług. Dystrybuowane były w przychodniach i punktach obsługi pacjentów w oddziałach wojewódzkich NFZ. Obok działań marketingowych i kampanii informacyjno-edukacyjnych na bieżąco realizowane były równocześnie działania public i media relations, których efektem były liczne publikacje i materiały dziennikarskie w programach informacyjnych np. „Panorama\", „Fakty\", programy radiowe grupy Polskie Radia. IV.Dostępność Plus dla zdrowia W 2023 r. kontynuowano w Ministerstwie Zdrowia działania zapoczątkowane od 2019 r. w ramach projektu Dostępność Plus dla zdrowia. Jego realizacja wynikała z rządowego Programu Dostępność Plus, którego celem jest zapewnienie swobodnego dostępu do dóbr, usług oraz możliwości udziału w życiu społecznym i publicznym osób ze szczególnymi potrzebami. Celem projektu Dostępność Plus dla zdrowia było dostosowanie szpitali oraz placówek podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) do wymagań osób ze szczególnymi potrzebami. Udział w projekcie dał uczestniczącym w nim placówkom szansę na rozwój i stworzenie przyjaznej przestrzeni dla tych osób. Było to możliwe dzięki takim działaniom, jak m.in. budowa/wymiana wind i podjazdów, dostosowanie pomieszczeń, rejestracji i gabinetów lekarskich, stworzenie nowych miejsc postojowych, zakup nowego sprzętu i łatwiejszy dostęp do alternatywnych sposobów komunikacji pacjentów z placówkami medycznymi. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Ponadto, obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiano personel placówek medycznych na potrzeby osób z niepełnosprawnościami w tym także osób starszych i przekazano wiedzę na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami, dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z opieki zdrowotnej. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Projekt Dostępność Plus dla zdrowia niewątpliwie przyczynił się do poprawy dostępności w placówkach medycznych oraz do wzrostu świadomości w tym zakresie wśród personelu medycznego. Mając świadomość, że potrzeba poprawy dostępności jest wciąż duża, uruchomiono kolejny projekt o nazwie „Dostępność Plus dla AOS”, dedykowany dla placówek Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej, realizowany z programu operacyjnego Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). 79 V. Dodatkowe Działania Ministerstwa Zdrowia w zakresie zdrowotnej polityki senioralnej w 2023 r. Działania na rzecz osób z chorobami otępiennymi i ich bliskich Ministerstwo Zdrowia przygotowywało projekt programu działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi, w tym chorobą Alzheimera, oraz ich bliskim. W 2023 r. prowadzone były także prace nad rozwiązaniami z zakresu wczesnej diagnostyki zaburzeń otępiennych. Dokonano wyboru świadczeń, które mogłyby zostać wprowadzone w tym zakresie m.in. na poziomie POZ. W latach 2022—2023 była realizowana kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera, finansowana ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021—2025 (NPZ). Hasło przewodnie kampanii brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Szczegóły dotyczące tego zadania zostały opisane w części Realizacja narodowego programu zdrowia na lata 2021—2025. W 2023 r., także ze środków NPZ, Instytut Psychiatrii i Neurologii realizował „Program pilotażowy profilaktyki depresji i samobójstw skierowany do osób po 60. roku życia zajmujących się osobami z zaburzeniami otępiennymi”. Celami programu było m.in. podniesienie świadomości na temat zaburzeń otępiennych, zmniejszenie poczucia obciążenia opieką u opiekunów, ograniczenie ryzyka wystąpienia depresji oraz ryzyka myśli samobójczych oraz zwiększenie poczucia istnienia wsparcia społecznego. W 2023 r. przekonsultowano i zatwierdzono założenia projektu „Helpline—uruchomienie i utrzymanie bezpłatnej infolinii dla osób chorych na chorobę Alzheimera lub inne zaburzenia otępienne oraz ich rodzin i opiekunów”. Projekt w tym zakresie ma być realizowany przez Biuro Rzecznika Praw Pacjenta. Infolinia, zgodnie z założeniami, ma mieć formę bezpłatnej, poufnej i nielimitowanej usługi telefonicznej przeznaczonej dla rodzin i opiekunów osób z demencją oraz chorych na zaburzenia otępienne. 1.16 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Bezpośrednia obsługa klientów Klienci w starszym wieku w salach obsługi klientów (SOK) mogą liczyć na pomoc dostosowaną do ich potrzeb. Za zapewnienie wsparcia i pomocy osobom starszym w placówkach ZUS odpowiada opiekun sali obsługi klientów lub inny wyznaczony pracownik SOK, który towarzyszy klientowi od momentu wejścia do placówki ZUS np. przy pobraniu biletu i dotarciu do właściwego stanowiska obsługi. Od 2017 r. działa usługa doradców emerytalnych, którzy informują i udzielają wyjaśnień w zakresie świadczeń emerytalno-rentowych, w szczególności warunków nabywania uprawnień, ustalania wysokości, wypłacania świadczeń, przeliczania lub ponownego ustalania ich wysokości. Doradcy pomagają w wypełnianiu wniosków o świadczenia, informują przyszłych świadczeniobiorców o czynnikach mających wpływ na wysokość świadczenia. W tym celu wykorzystują oni kalkulator emerytalny ustalający prognozowaną wysokość świadczenia — w roku bieżącym lub w następnych latach pomagając tym samym w wyborze najbardziej optymalnego momentu przejścia na emeryturę. W 2023 r. z pomocy doradców emerytalnych w placówkach Zakładu skorzystało ok. 700 tys. klientów. We wszystkich SOK funkcjonują specjalne stanowiska komputerowe dla klientów z ograniczonymi kompetencjami cyfrowymi. Osoby te mogą skorzystać z pomocy pracowników Zakładu m.in. przy zakładaniu profilu PUE ZUS oraz wypełnianiu i przekazywaniu wniosków elektronicznych za pośrednictwem portalu PUE. SOK w ZUS są także w większości przystosowane do obsługi osób starszych wymagających pomocy przy poruszaniu się. Ponadto osoby starsze, które:  doświadczają trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się mogą—podobnie jak i inni klienci kontaktować się z Zakładem za pomocą „Formularza kontaktowego zapytania ogólnego” udostępnionego na stronie www.zus.pl oraz mailowo na adres: cot@zus.pl: 80  wymagają dodatkowej pomocy z uwagi na szczególne potrzeby, mogą zgłosić bezpośrednio w placówce ZUS lub dzwoniąc do Centrum Kontaktu Klientów ZUS (CKK), chęć skorzystania z usługi tłumacza polskiego języka migowego (PJM), systemu językowo-migowego (SJM) i sposobów komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN) podczas obsługi spraw w ZUS. Dodatkowo informacje o pomocy dla osób niesłyszących w zakresie obsługi spraw są zamieszczane w każdej placówce Zakładu, w dobrze widocznym miejscu, na tablicach informacyjnych w formie plakatu ze znakiem ucha. Treść informacji przygotowana jest prostym językiem. Coraz więcej sal jest wyposażonych w pętle indukcyjne. Od 2021 r. w Zakładzie funkcjonuje rozwiązanie dotyczące obsługi przez pracowników ZUS osób ze szczególnymi potrzebami w miejscu ich zamieszkania/pobytu. Usługa wpisuje się w rozwiązania wynikające z ustawy 30 . W sytuacji, gdy klient ze znacznym stopniem niepełnosprawności ruchowej nie jest w stanie skorzystać z dostępnych kanałów kontaktu (osobiście w placówce ZUS, przez PIJE, telefonicznie, e-wizyta), pracownicy ZUS zapewniają obsługę w miejscu jego zamieszkania/pobytu. Zgłoszenia o potrzebie zapewnienia klientowi obsługi w miejscu jego pobytu może dokonać klient, jego bliscy lub opiekunowie. 1 stycznia 2024 r. weszły w życie zmiany do ustawy 31 oraz ustawy 32 . Świadczenie wspierające jest skierowane bezpośrednio do osób z niepełnosprawnością, wśród których dużą grupę stanowią również osoby starsze. Do powyższych zmian w 2023 r. dostosowane zostały SOK poprzez: zorganizowanie stanowisk komputerowych z dostępem do portalu PUE ZUS, dostosowanie systemu kierowania ruchem klientów przez dodanie w menu biletomatu dodatkowego przycisku „Świadczenie wspierające dla osób z niepełnosprawnościami” . przygotowanie intuicyjnego kreatora wniosku o świadczenie wspierające na portalu PUE ZUS, dodanie do kafelka „Emerytury i renty krajowe” informacji o świadczeniu wspierającym w aplikacji do rezerwacji e-wizyt.  udostępnienie w ramach infolinii ZUS dedykowanego profilu tematycznego — świadczenie wspierające. Zakład organizował mobilne punkty wsparcia, zgodnie z dotychczasową praktyką wspierania klientów poza placówkami. Wydarzenia dla klientów poprzedzała kampania informacyjna w placówkach ZUS, w lokalnej prasie oraz na stronie www.zus.pl . Elektroniczna obsługa skierowana do osób starszych Mając na uwadze potrzeby osób starszych, coraz większy nacisk jest kładziony na elektroniczną formę kontaktu klientów z Zakładem, tak aby większość spraw mogły załatwić bez konieczności przychodzenia do placówek. Cały czas rozwijany jest portal PUE ZUS, który umożliwia klientom dostęp do ich danych w ZUS, złożenie wniosków, uzyskanie zaświadczenia o danych zgromadzonych w ZUS, skorzystanie z kalkulatora emerytalnego. Obecnie w ZUS trwają prace nad zmianą wizualizacji portalu i dostosowaniem go w pełni do standardów WCAG 2.1. 1 marca 2023 r. udostępniono klientom na PUE ZUS kalkulator emerytalny w części „symulacja”. Dotychczas przeprowadzenie symulacji wysokości emerytury w przypadku jej przyznania w roku kalendarzowym, w którym wykonywane są obliczenia, możliwe było tylko w kalkulatorze dostępnym u doradców emerytalnych na SOK, podczas e-wizyty oraz u konsultantów CKK. Natomiast kalkulator emerytalny dostępny na PUE dawał możliwość wyliczenia prognozowanej kwoty emerytury wyłącznie na kolejne lata. Biorąc pod uwagę liczne postulaty klientów, dotyczące możliwości samodzielnego 30 z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240, z późn. zm.). 31 z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm.). 32 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.). 81 obliczania na PUE ZUS wysokości emerytury przyznanej po raz pierwszy według nowych zasad w przypadku, gdyby była ona przyznana w roku bieżącym, rozszerzona została funkcjonalność kalkulatora emerytalnego dostępnego na PUE ZUS. Tym samym z poziomu profilu ubezpieczonego klient ma już możliwość samodzielnego wyliczenia kwoty symulacji świadczenia w roku bieżącym. W 2023 r. na portalu PUE ZUS i stronie www.zus.pl klienci dokonali samodzielnie w kalkulatorze emerytalnym ponad 3 mln obliczeń prognozowanej emerytury, a doradcy emerytalni obliczyli prognozowaną emeryturę dla 694,9 tys. klientów. Od stycznia 2023 r. dla emerytów i rencistów została udostępniona możliwość pobrania na telefon (przy użyciu bezpłatnej aplikacji mobilnej mObywatel) elektronicznej wersji legitymacji tzw. Legitymacja. W 2023 r. prowadzone były e-wizyty, tj. wideorozmowy z pracownikami ZUS, podczas których klienci mogli uzyskać informacje m.in. z zakresu emerytur i rent krajowych, międzynarodowych, zasiłków czy też potwierdzić profil PUE ZUS. Z usługi e-wizyt od 2021 r. mogą korzystać osoby niesłyszące, które mogą zarezerwować spotkanie z konsultantem ZUS w obszarze zasiłków oraz emerytur i rent krajowych w języku migowym PJM. W 2023 r. z e-wizyt w obszarze świadczeń emerytalno-rentowych skorzystało ponad 30 tys. klientów. Akcje informacyjne i promocyjne organizowane przez ZUS na rzecz osób starszych Pod hasłem „Senior manager ds. własnego bezpieczeństwa” organizowana była, w okresie od października do listopada 2023 r. wspólnie z Polskim Związkiem Emerytów, Rencistów i Inwalidów, kolejna edycja „Dnia Seniora\". Odbyło się ponad 660 wydarzeń edukacyjnych, aktywizujących i integracyjnych dla seniorów na terenie wszystkich oddziałów ZUS oraz lokalnych instytucji partnerskich, a także wydany został magazyn „ZUS dla Seniora” (nakładem 35 tys. egzemplarzy). Dokument zawierał, opracowane przez ZUS oraz partnerów akcji, artykuły dotyczące bezpieczeństwa finansowego i cyfrowego, ochrony danych osobowych, a także sposobów radzenia sobie z próbami wyłudzeń i oszustw. W magazynie „ZUS dla Seniora” poruszone zostały tematy związane z działalnością ZUS takie jak trzynastki, czternastki czy waloryzacja. Kampania „Bezpiecznie, zdrowo, bezgotówkowo” Od 2021 r. realizowana jest kampania, której celem jest promowanie wśród świadczeniobiorców ZUS wiedzy na temat korzyści z wykorzystania bezgotówkowej formy pobierania świadczeń, poprzez edukację finansową i podniesienie poziomu wiedzy z zakresu bankowości elektronicznej. Odbiorcy kampanii nabywają kompetencji cyfrowych, poszerzają znajomość zasad bezpieczeństwa w sieci oraz świadomość w zakresie zagrożeń. Wspólnie z zaprzyjaźnionymi instytucjami: Policją, urzędami miast, Państwową Inspekcją Pracy i wielu innymi działającymi lokalnie, organizowane były akcje informacyjne dla osób starszych, nie tylko ściśle z zakresu ubezpieczeń społecznych, ale także dotyczące ich bezpieczeństwa, zdrowia i pieniędzy. Kwartalnik naukowy „Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka” Na łamach kwartalnika naukowego wydawanego przez ZUS opublikowano szereg artykułów poświęconych problematyce zabezpieczenia społecznego osób starszych, ich dobrostanu, ze szczególnym uwzględnieniem skutków pandemii Covid-19, która miała wpływ na wysokość emerytur i finanse funduszy ubezpieczeń społecznych, wpływ otoczenia na decyzje dotyczące wieku przejścia na emeryturę. Opublikowano także analizy systemów zabezpieczenia społecznego dla osób starszych w różnych krajach, uwzględniając emerytury, opiekę długoterminową i świadczenia zdrowotne. Zwrócono w nich uwagę na potrzebę holistycznego podejścia do ochrony osób starszych oraz dalszych badań nad ich dobrostanem. Wskazano na trudności osób starszych w finansowaniu opieki długoterminowej przy malejących emeryturach. Zwrócono uwagę na wyzwania związane z zapewnieniem ochrony socjalnej w kontekście globalnego starzenia się populacji—potrzeba nowych rozwiązań dostosowanych do zmieniających się warunków demograficznych i ekonomicznych. 82 Ponadto, w 2023 r. dla osób starszych zorganizowano 126 wykładów na Uniwersytetach Trzeciego Wieku, w których łącznie uczestniczyło ponad 3,9 tys. słuchaczy. Na monitorach umieszczonych w SOK wyświetlane są filmy promocyjne realizowane przez ZUS w ramach kampanii dla seniorów, a także filmy i komunikaty podmiotów współpracujących z Zakładem (np. Policją, UOKiK itp.) Wyświetlane są także aktualne wysokości świadczeń oraz dodatków do emerytur i rent. Do działań promocyjnych, wydarzeń skierowanych do osób starszych wykorzystujemy również media społecznościowe. Na X i Linkedln wspieraliśmy komunikacyjnie wydarzenia takie jak np. Dzień Seniora. Na profilach ZUS publikujemy informacje merytoryczne istotne dla seniorów, np. limity w dorabianiu do emerytury czy renty, wysokości przysługujących świadczeń itp. 1.17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Prezes Urzędu informuje i edukuje seniorów m.in. poprzez stronę internetową i media społecznościowe, współpracę z mediami i instytucjami, akcje i kampanie informacyjne, webinary i podcasty oraz tematyczny portal WWW. W 2023 r. UOKiK prowadził kampanię informacyjną związaną ze zmianą przepisów konsumenckich, które m.in. zwiększyły ochronę seniorów:  wydłużenie do 30 dni terminu na odstąpienie od umowy zawartej podczas nieumówionej wizyty w domu konsumenta lub wycieczki; zakaz zawierania umów finansowych podczas pokazu lub wycieczki czy zakaz przyjmowania płatności przed upływem terminu na odstąpienie od tego typu umów;  możliwość odstąpienia od niektórych umów o świadczenie usług zdrowotnych zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość, przede wszystkim w przypadku tzw. umów obejmujących abonamenty medyczne. Kampanie i akcje informacyjne Prezesa Urzędu kierowane do seniorów nie skupiały się wyłącznie na prawach konsumentów, poruszały również zagadnienia psychologicznobehawioralne—jak wyznaczać granice i bronić swoich praw, jak chronić się przed sztuczkami marketingowymi, wywieraniem presji czy innymi praktykami nieuczciwych sprzedawców. Było to tematem webinarów „Asertywność na pokaz?” i „Badania na pokaz – czyli sztuczki nieuczciwych przedsiębiorców” oraz podcastu „Najdroższe garnki świata, czyli senior na pokazie”. Prezes UOKiK zachęcał także do międzypokoleniowej wymiany informacji na temat nieuczciwych praktyk handlowych, np. reklam środków pseudomedycznych. Ponadto, Prezes UOKiK kontynuował rozpoczętą w 2022 r. ogólnopolską kampanię informacyjną „Stracisz dane – stracisz pieniądze!”, w ramach której m.in. w TVP i Polskim Radiu emitowane były w dwa spoty (dostępne na stronie Stracisz dane, stracisz pieniądze!), ostrzegające konsumentów przed metodami działania oszustów wyłudzających dane, w tym metodami stosowanymi wobec osób starszych i często nieświadomych zagrożeń. W ramach ww. kampanii również prowadzono webinary („Na co uważać, żeby nie stracić danych i pieniędzy”). UOKiK na bieżąco publikował materiały prasowe o działaniach na rzecz walki z nieuczciwymi praktykami, których ofiarami padają często osoby starsze. Komunikował m.in. informacje o zarzutach dla spółki, oferującej bezpłatne badania, które w istocie mają charakter handlowy i podczas których konsumenci mogą zostać wprowadzeni w błąd na temat stanu swojego zdrowia. 83 Spis tabel i wykresów Tabela 1 Oferta Parków Narodowych ...................................................................................................................................13 Tabela 2 Liczba ośrodków wsparcia, które zostały utworzone w 2023 r. w ramach Programu Senior+ ...43 Tabela 3 Sport Dla Wszystkich 2023 .....................................................................................................................................54 Wykres 1 Wartość rozliczonych świadczeń w programie Profilaktyka 40 PLUS (w zł) ...................................74 Załącznik nr 2 Polityka społeczna wobec osób starszych na szczeblu regionalnym Według stanu na 2023 r. 1 podział administracyjny Polski obejmował: 16 województw, w tym 314 powiatów, 66 miast na prawach powiatu oraz 2 477 gmin. W porównaniu do 2022 r. w grupie 2 477 gmin spadek liczby mieszkańców nastąpił w 1 877 jednostkach (75,8% gmin). W 17 gminach liczba mieszkańców nie uległa zmianie, w pozostałych 583 jednostkach wystąpił wzrost liczby mieszkańców. Wykres 1 Liczba gmin w 2023 r. Źródło: dane z Głównego Urzędu Statystycznego Starzenie się społeczeństwa obserwowane jest z różnym natężeniem w poszczególnych województwach. W 2023 r. najwyższym odsetkiem osób w wieku 60 lat i więcej charakteryzowało się woj. świętokrzyskie (29,3%) i woj. łódzkie (28,8%), natomiast najniższym – małopolskie (z udziałem wynoszącym 24,2%). Zjawisko to obrazuje poniższy wykres. 1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym – stan na dzień 31 grudnia 2023 r. 2477 302 1498 677 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 Gminy ogółem, w tymMiejskieWiejskieMiejsko-wiejskie 2 Wykres 2 Udział osób w wieku 60 lat i więcej w populacji poszczególnych województw (w %) Źródło: Wyniki bieżących bilansów ludności, GUS 27,2% 26,7% 27,4% 26,8% 28,8% 24,2% 24,7% 27,9% 25,4% 26,7% 24,4% 28,0% 29,3% 26,4% 24,6% 27,9% 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubeskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 3 Spis treści 1.1Województwo dolnośląskie .....................................................................................................................................4 1.2Województwo kujawsko-pomorskie .................................................................................................................12 1.3Województwo lubelskie..........................................................................................................................................18 1.4Województwo lubuskie...........................................................................................................................................24 1.5Województwo łódzkie .............................................................................................................................................29 1.6Województwo małopolskie ...................................................................................................................................36 1.7Województwo mazowieckie .................................................................................................................................42 1.8Województwo opolskie...........................................................................................................................................46 1.9Województwo podkarpackie ................................................................................................................................51 1.10Województwo podlaskie ........................................................................................................................................55 1.11Województwo pomorskie ......................................................................................................................................62 1.12Województwo śląskie ..............................................................................................................................................68 1.13Województwo świętokrzyskie .............................................................................................................................76 1.14Województwo warmińsko-mazurskie ..............................................................................................................82 1.15Województwo wielkopolskie................................................................................................................................89 1.16Województwo zachodniopomorskie .................................................................................................................95 Spis tabel ....................................................................................................................................................................................103 4 1.1 Województwo dolnośląskie Tabela 1 Karta województwa dolnośląskiego za 2023 r. 2 WOJEWÓDZTWO DOLNOŚLĄSKIE Liczba gmin169 Liczba powiatów26 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia19 947 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem289773728880332879271 w tym w wieku 60 lat i więcej775163777533782366 60–64 lata201063189218177765 65–69207037205650204681 70–74166646173679177604 75–797680988210102493 80–84610555816556270 85 lat i więcej625536261163553 Noworodek płci męskiej – 71,4 Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 79,5 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,4 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,5 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,331,332,4 Współczynnik zgonów13,912,511,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat1 409Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat133 Ogółem 15-89 lat1 366Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat130 Ogółem 15-89 lat940Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat624 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat60,0 2 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 5 w tym w wieku 60-89 lat17,6 Ogółem 15-89 lat58,2Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat17,2 Ogółem451 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 451 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 404 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 28 Ogółem53Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata4,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury512,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 39,1 Renty rodzinne90,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury28,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,1 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne1,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie dolnośląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2739,90 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 53,2% i 30,0%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1849,29 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,2%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 56,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,7%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 82,7 m2. 6 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2030 Dolnośląska Strategia Integracji Społecznej (DSIS) Działania na rzecz osób starszych Samorząd Województwa Dolnośląskiego kontynuował działania na rzecz seniorów. 1.W ramach funkcjonowania Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego realizowano następujące przedsięwzięcia: przedstawienie informacji o środkach przeznaczonych przez Samorząd Województwa Dolnośląskiego na realizację zadań z zakresu wsparcia osób starszych; włączenie Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego do opracowania nowego statutu Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego; ustalenie dla członków Rady Seniorów zasad zwrotu kosztów podróży na posiedzenia; wsparcie organizacyjne Rady Seniorów oraz powołanych Zespołów Zadaniowych; prowadzenie zakładki Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego na stronie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego; prowadzenie fanpage Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego na Facebook’u. Zarząd Województwa Dolnośląskiego ogłosił: 1.Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych dotyczących prowadzenia działań aktywizujących dolnośląskich seniorów w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na: prowadzeniu działań zapewniających wsparcie psychologiczne i środowiskowe seniorów, w tym wsparcie seniorów w sytuacjach kryzysowych, jako formy przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu; wzmacnianiu różnych form aktywności i kompetencji seniorów, w tym również działań mających na celu przeciwdziałanie defaworyzacji oraz działań międzypokoleniowych; działaniach edukacyjnych mających na celu wykształcenie zachowań i postaw prozdrowotnych seniorów, promocję aktywnego i zdrowego stylu życia; zdobyciu oraz podnoszeniu kompetencji cyfrowych, zwiększaniu wiedzy w zakresie bezpiecznego poruszania się i komunikacji w sieci, w tym korzystaniu z usług e-administracji. 2.Otwarty konkurs ofert z zakresu asystentury osób starszych w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na udostępnieniu usług asystenckich tj. wsparcie seniorów w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego niezbędnych do aktywnego funkcjonowania społecznego (np. wsparcie w przemieszczaniu się m.in. do lekarza, punktów usługowych i innych miejsc publicznych oraz asysta w tych miejscach, spędzanie czasu wolnego, w tym wsparcie podczas zajęć kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, turystycznych itp.) oraz opieki wytchnieniowej tj. czasowa usługa opiekuńcza nad osobą niesamodzielną, świadczone w zastępstwie za opiekuna faktycznego w związku z zaistniałym zdarzeniem losowym, potrzebą załatwienia spraw dnia codziennego lub odpoczynkiem opiekuna faktycznego, pomoc w drobnych pracach domowych. Usługi asystenta w szczególności polegały na pomocy uczestnikom zadania w aktywizacji Seniora w miejscu jego zamieszkania (np. przy wspólnej rozmowie, wspólnym czytaniu, przygotowywaniu posiłku itd.); wyjściu na spacer, powrocie oraz dojazdach w wybrane przez uczestnika zadania miejsce (np. dom, placówki kulturalne, świątynie, placówki służby zdrowia); wyjściu na zajęcia rehabilitacyjne; zakupach z aktywnym udziałem uczestnika przy ich realizacji, załatwianiu spraw urzędowych, 7 nawiązywaniu kontaktu/współpracy z różnego rodzaju instytucjami i organizacjami; korzystaniu z dóbr kultury (muzeum, teatr, kino, galerie sztuki etc.). 3.Otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego pn. „Mobilna Akademia Nestora” w 2023 r. W ramach konkursu zlecone były zadania polegające na opracowaniu koncepcji, organizacji, a także przeprowadzeniu Mobilnej Akademii Nestora w 2023 r. poprzez organizację wykładów/prelekcji z przedstawicielami świata nauki m.in. w obszarach: nauk humanistycznych (np. historia, literatura, literaturoznawstwo, historia sztuki, geografia, archeologia, kulturoznawstwo, filozofia); nauk ścisłych (np. astronomia, informatyka, fizyka, matematyka); nauk medycznych (np. profilaktyka zdrowotna, zdrowie publiczne, psychologia, kardiologia, zagadnienia medyczne chorób wieku senioralnego, w tym chorób otępiennych); nauk społecznych (np. socjologia, politologia, psychologia, prawo, etnografia, nauki o bezpieczeństwie); nauk przyrodniczych (np. ochrona środowiska, ekologia, biologia, weterynaria, dobrostan zwierząt, ogrodnictwo i ochrona roślin, żywienie człowieka); nauk ekonomicznych (np. ekonomia, finanse, bankowość, zarządzanie). Ponadto: 4.Udzielono i przekazano pomoc finansową z budżetu Województwa Dolnośląskiego 33 Jednostkom Samorządu Terytorialnego w ramach Programu Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku. Celem Programu było podnoszenie kompetencji członków rad seniorów, wymiana dobrych praktyk między radami seniorów, uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim, określenie potrzeb rad seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym, budowanie i rozwój polityki senioralnej na Dolnym Śląsku, integracja i aktywizacja osób starszych, a także zapobieganie ich wykluczaniu oraz udzielenie gminom, powiatom z terenu województwa dolnośląskiego pomocy finansowej przeznaczonej na realizację własnych zadań bieżących gmin/powiatów, będących inicjatywą rad seniorów. 5.Udzielono 41 dotacji, których celem była m.in. integracja i aktywizacja dolnośląskich seniorów, wzmacnianie ich kompetencji, wsparcie psychologiczne i informatyczne. 6.Udzielono 15 dotacji celowych z przeznaczeniem na wsparcie seniorów działających w Uniwersytetach Trzeciego Wieku przy dolnośląskich publicznych uczelniach wyższych. 7. Współorganizacja wraz z TOYOTĄ konferencji w fabryce TOYOTA pt. „Współpraca między pracownikami a pracodawcą, jako czynnik determinujący inkluzywności stanowisk pracy”. Podczas konferencji została omówiona sytuacja osób starszych na dolnośląskim rynku pracy, zarzadzanie wiekiem, jako czynnik ochrony zdrowia starszych pracowników oraz stosowane praktyki w zakładach pracy z perspektywy pracownika, a także została zaprezentowana ewolucja na rynku pracy, a także inkluzywność w opiece profilaktycznej nad pracownikami. Pracownicy TOYOTY - fabryki w Wałbrzychu zaprezentowali uczestnikom usprawnienia i udogodnienia na stanowiskach pracy. 8.W związku nowelizacją ustawy o samorządzie województwa regulującą między innymi funkcjonowanie wojewódzkich rad seniorów, Zarząd Województwa Dolnośląskiego Uchwałą nr 7308/VI/23 z dnia 9 sierpnia 2023 r. skierował do konsultacji społecznych projekt „Statutu Rady Seniorów Województwa Dolnośląskiego”. 9.Zorganizowano i przeprowadzono cykl forów Rad Senioralnych. Odbyły się one w czterech subregionach: jeleniogórskim, legnickim, wałbrzyskim oraz wrocławskim. Ich celem była wymiana wiedzy i doświadczeń Rad Seniorów w ramach subregionu, w zakresie prowadzonych działań na rzecz osób starszych, wymiana dobrych praktyk, integracji lokalnych Rad Seniorów, a także określenie potrzeb Rad Seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym. Wydarzenia dotyczyły zwiększenia świadomości seniora w aspekcie kreowania swojego życia oraz 8 świadomości społecznej w zakresie wiedzy dot. „zdrowego starzenia się” oraz tematyka społecznej partycypacji, jako narzędzia w dialogu z samorządem. Podczas Forum Rady Seniorów z Dolnego Śląska przedstawiły dobre praktyki, czyli jak współpracowali z lokalnymi samorządami i partnerami społecznymi, a także o współpracy międzypokoleniowej. 10. Zorganizowano i przeprowadzono III Dolnośląskie Forum Rad Seniorów, którego celem była wymiana wiedzy i doświadczeń Rad Seniorów z Dolnego Śląska w zakresie prowadzonych działań na rzecz osób starszych, wymiana dobrych praktyk, integracja dolnośląskich Rad Seniorów, czy szeroko rozumiane uświadamianie potrzeb partycypacji osób starszych w życiu obywatelskim oraz określenie potrzeb Rad Seniorów w zakresie wsparcia działalności w środowisku lokalnym. Podczas wystąpień oraz warsztatów w trakcie Forum poruszono tematykę szans i zagrożeń jakie niesie dla człowieka sztuczna inteligencja, dobrostanu osób starszych, współpracy samorządów z radami seniorów oraz motywacji do aktywnego działania seniorów. Wydarzenie odbyło się w Subregionie Wrocławskim, w którym udział wzięło ponad 240 osób. 11. Wręczono Nagrody Marszałka Województwa Dolnośląskiego im. Krystyny Lasek „Społecznik Roku”. Celem Konkursu było promowanie działań najlepszych dolnośląskich organizacji pozarządowych działających na rzecz seniorów, najlepszych rad seniorów działających na Dolnym Śląsku oraz osób fizycznych działających na rzecz osób starszych, a także promowanie inicjatyw społecznych, tworzenie pozytywnego wizerunku organizacji pozarządowych, rad senioralnych i osób fizycznych działających na rzecz seniorów oraz podkreślanie rangi podejmowanych przez nie działań; 12. Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej w 2023 r. kontynuował realizację Wojewódzkiego Program „NESTOR”, którego celem jest aktywizacja osób starszych oraz zwiększenie ich roli w życiu społecznym. Organizacja biletów wstępu dla Dolnośląskich Seniorów w ramach Wojewódzkiego programu „Nestor” na organizację wydarzeń kulturalnych w sezonie 2024 r. Łączna ilość biletów wynosi - 1641. Poniżej instytucje, z którymi zostały zawarte umowy to: Narodowe Forum Muzyki we Wrocławiu - 519 sztuk; Teatr Polski we Wrocławiu – 110 voucherów; Teatr Dramatyczny im. J. Szaniawskiego w Wałbrzychu – 100 voucherów; Teatr im H. Modrzejewskiej w Legnicy - 100 voucherów; Filharmonia Dolnośląska w Jeleniej Górze – 100 biletów; Dolnośląskie Centrum Filmowe we Wrocławiu – 512 biletów; Stowarzyszenie „Artyści Na Bruku” – 200 voucherów. 13. Prowadzenie na stronie internetowej DOPS bazy podmiotów i organizacji działających na rzecz seniorów w obszarach form wsparcia opiekuńczego, zdrowotnego, rehabilitacyjnego, prawnego, psychologicznego, rekreacyjnego i kulturalnego wg układu powiatowego i gminnego. 14. Przeprowadzenie cyklu 10 szkoleń specjalistycznych wraz z materiałami dydaktycznymi dla nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych (osób świadczących rodzinne usługi opiekuńcze) pt. „Jak opiekować się osobą starszą w domu? – aspekt praktyczny”. W szkoleniu wzięło udział łącznie 185 osób. Szkolenie było bardzo dobrze odbierane przez uczestników. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat Wrocławski „Poprawa bezpieczeństwa seniorów – Koperty Życia” – projekt socjalny zrealizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie we Wrocławiu we współpracy z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Mietkowie. Koperta Życia to karta informacyjna, na której zapisuje się aktualne informacje dotyczące zdrowia (grupa krwi, przebyte choroby, uczulenia, przyjmowane leki), czy kontakt do bliskiej osoby, którą 9 należy powiadomić w nagłych sytuacjach. Kopertę życia przechowuje się w lodówce, a informację o tym umieszcza się na drzwiach mieszkania. Powiat Wołowski W 2023 r. kontynuowany był 2,5 letni projekt międzypokoleniowy pt. „Rada Dialogu Międzypokoleniowego w Powiecie Wołowskim”, w ramach którego zorganizowane zostały 3 debaty społeczne: Mam głos – jak go wykorzystać, Ekologia – moda czy konieczność we współczesnym świecie oraz prawa i obowiązki obywatelskie. Do organizacji debat włączone zostały szkoły ponadpodstawowe z terenu powiatu, środowiska młodzieżowe i senioralne. Z inicjatywy rad odbyła się konferencja Open Space pt. „Potrzeby Powiatu Wołowskiego”. Zarówno młodzież, jak i seniorzy byli organizatorami Dnia Międzypokoleniowego. Gmina m. Wrocław 1. „Program promocji zdrowia psychicznego oraz wsparcia dla osób z problemami zdrowia psychicznego u osób z doświadczeniem choroby psychicznej”. Celem programu było wzmacnianie zdrowia psychicznego u osób z grup wysokiego ryzyka, przeciwdziałanie kryzysom psychicznym oraz wykluczeniu społecznemu osób z doświadczeniem choroby psychicznej, poprawa jakości życia osób z doświadczeniem choroby psychicznej, a także wsparcie dla ich rodzin i opiekunów. W programie uczestniczyło około 180 seniorów. 2. „Program wsparcia osób z zespołami otępiennymi i zaburzeniami psychogeriatrycznymi oraz ich rodzin i opiekunów”. Działaniami korekcyjno – wspierającymi objęto 475 osób po 60 roku życia, u których wystąpiły problemy psychogeriatryczne. W ramach programu prowadzone były grupy wsparcia, warsztaty, zajęcia aktywności ruchowej oraz psychoedukacyjne (indywidualne i grupowe). Ze wsparcia psychologicznego przeznaczonego dla opiekunów osób z zaburzeniami psychogeriatrycznymi skorzystało ponad 130 osób. Przeprowadzono także cykl wykładów dla seniorów pod nazwą „Kiedy zapominanie przeradza się w chorobę”, z których skorzystało 290 osób. 3. Program wsparcia rodzin/opiekunów w opiece nad osobami przewlekle i nieuleczalnie chorymi przebywającymi w środowisku domowym, którego celem było wspieranie procesu leczenia, rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia. Zapewniono 55 osobom niesamodzielnym, przewlekle i nieuleczalnie chorym opiekę pielęgnacyjną w ramach tzw. Łóżek Wytchnienia. W programie wzięło udział 115 osób. 4. Wrocławskie Centrum Seniora - w realizowanych projektach w 2023 r. wzięło udział około 15 tysięcy osób. Zorganizowano m. in.: Dni Babci i Dziadka, Dni Seniora, Akademię Rozwoju Seniora, Szkołę Liderów, Strefa 55+, Radiowy Klub Seniora, Kalejdoskop Seniora, Mistrzostwa Senioralne w nordic walking i biegach o Puchar Komendanta Miejskiego Policji pod Patronatem Honorowym Prezydenta Wrocławia, I Senioralny Festiwal Piosenki Artystycznej, Wrocławskie Filmowe Centrum Seniora, Akademię Dojrzałej Przedsiębiorczości. Kontynuowano współpracę z Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu oraz Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie w ramach projektu CITY &CO „City&Co: Older Adults Co-Creating a Sustainable Age-friendly City”. Międzynarodowy zespół badawczy (Haga, Wrocław, Kraków, Bukareszt) wraz z seniorami stworzył aplikację oraz wypracował standard, jakim powinny charakteryzować się miasta przyjazne wszystkim pokoleniom. Gmina Polkowice „Polkowicka Złota Rączka Plus” - w 2023 r. – zadanie skierowane do samotnych mieszkańców gminy Polkowice, niepracujących zawodowo i mających powyżej 65 lat lub prowadzących wspólne gospodarstwo domowe z osobą w wieku powyżej 65 r.ż., dotyczy też osób samotnych, które opiekują się osobą niepełnosprawną, zapewniło bezpłatną pomoc w drobnych pracach i usterkach domowych 102 seniorom. Wykonano 150 usług naprawczych. 10 Gmina m. Dzierżoniów Projekt „Seniorzy-Seniorom” – akcja umożliwiła bezpłatne wypożyczenie sprzętu seniorom, którzy na swoje dysfunkcje potrzebują wsparcia w postaci wyposażenia w kule, wózki, balkoniki oraz inny niezbędny sprzęt. Wypożyczalnia sprzętu do rehabilitacji była bezpłatna dla wszystkich osób po 60 roku życia. Projekt został zrealizowany przy Dziennym Domu Senior+ w Dzierżoniowie. Gmina m. Kłodzko Czasopismo „Głos Seniora”. Tematyka czasopisma dotyczy mody, zdrowia, rekreacji, miłości po 60-tce, przyrody, bezpieczeństwa, polityki senioralnej, porad zdrowotnych, kulinarnych itp. Są tam także liczne konkursy, w których udział biorą seniorzy. Miesięcznik przekazywany jest do Stowarzyszeń zrzeszających seniorów, Klubów Seniora oraz indywidualnym seniorom zgłaszającym się w celu otrzymania Karty Seniora. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Powiat Głogowski Projekt: „O godność osób starszych i niepełnosprawnych”, realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Głogowie – w ramach Programu Osłonowego „Wspieranie Jednostek Samorządu Terytorialnego w Tworzeniu Systemu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie” – edycja 2023, współfinansowanego ze środków MRiPS. Projekt był inicjatywą mającą na celu poprawę życia seniorów ale i podniesienie świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy stosowanej wobec osób starszych i niepełnosprawnych na terenie Powiatu Głogowskiego. Jednym z działań była edukacyjna kampania przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych w środkach masowego przekazu na terenie Powiatu Głogowskiego (w okresie od września do grudnia 2023 r.) w postaci: 360 odsłon spotu reklamowego w telewizji lokalnej, 40 spotów w lokalnym radio, miesięcznej emisji na telebimie w centrum miasta oraz reklamy w lokalnych gazetach. Opracowano oraz rozpowszechniono ponad 2000 plakatów i ulotek, a także 1000 sztuk poradników i kalendarzy podejmujących tematykę przemocy wobec osób starszych i niepełnosprawnych, które zostały rozkolportowane na terenie Powiatu Głogowskiego. Gmina m. Wrocław Społeczny Instytut Trzeciej Generacji, którego celem było stworzenie przestrzeni do współpracy podmiotów sektora publicznego, prywatnego, pozarządowego na rzecz utrzymania seniorów w dobrej kondycji fizycznej i psychicznej i jak najdłużej we własnym środowisku. Było to także miejsce dla osób zainteresowanych kreowaniem polityki senioralnej, dzielenia się swoją wiedzą i doświadczeniem. Niezwykle innowacyjnym mini projektem była „Cyfrowa przestrzeń bez barier”, w którym podmioty biznesowe w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu wspierały seniorów w zakresie ich kompetencji cyfrowych. W ramach Instytutu realizowane były takie działania jak m. in.: organizacja edukacji dla osób starszych (język angielski, niemiecki, prelekcje zdrowotne, prawne), poradnictwo dla seniorów (prawne, psychologiczne, socjalne, cyfrowe), monitorowanie badań, działań, dobrych praktyk na rzecz seniorów, stworzenie przestrzeni partycypacji seniorów, stworzenie platformy wymiany wiedzy i doświadczeń (środowisko nauki i praktycy) – konferencje, spotkania, seminaria, fora, szkolenia (z udziałem naukowców, praktyków, studentów, przedstawicieli instytucji), współpraca z biznesem. Instytut wspierał także i integruje instytucje i podmioty działające na rzecz seniorów na terenie miasta. Gmina Świdnica „Świdnickie Jaskółki” - realizacja projektu została zakończona w dniu 31 marca 2022 r. Jej głównym celem było włączanie osób bezdomnych w wieku senioralnym do uczestnictwa w projekcie 11 z dofinansowaniem z UE pn. „Świdnickie Jaskółki” – pobyt w mieszkaniu wspieranym, wsparcie specjalistów, udział w treningach: zarządzanie budżetem, zarządzanie gospodarstwem domowym, higiena osobista. Od 1 kwietnia 2022 r. projekt znajduje się w okresie trwałości. Gmina m. Wałbrzych Z inicjatywy Rady Seniorów założono na oficjalnej stronie internetowej Urzędu Miejskiego w Wałbrzychu nową zakładkę pn. Aktualności seniorów, w której zamieszczane są najważniejsze informacje dotyczące wałbrzyskiego środowiska senioralnego oraz wydarzeń dedykowanych najstarszym mieszkańcom. 12 1.2 Województwo kujawsko-pomorskie Tabela 2 Karta województwa kujawsko-pomorskiego za 2023 r. 3 WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE Liczba gmin144 Liczba powiatów19 powiatów i 4 miasta na prawach powiatów Informacje o regionie Powierzchnia17 971 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 201772020068761996003 w tym w wieku 60 lat i więcej 522951527289532539 60–64 lata 140930134658128591 65–69 135239137233138236 70–74 109186111967114166 75–79 565836292870720 80–84 416624081240209 85 lat i więcej 393513969140617 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 73,3 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 78,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,93031,1 Współczynnik zgonów 141211,2 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 936 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 72 Ogółem 15-89 lat 900 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 71 Ogółem 15-89 lat 674 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 435 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 58,1 3 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 13 w tym w wieku 60-89 lat 14,2 Ogółem 15-89 lat 55,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14 Ogółem 314 osoby nieposzukujące pracy - razem 314 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 288 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 18 Ogółem 54,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,9 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 316,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 38,5 Renty rodzinne 65,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 52 Renty z tytułu niezdolności do pracy 12,2 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,4 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie kujawsko-pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2534,15 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 52,0% i 33,6%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1631,42 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,5% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,8%, a na zdrowie – 5,2%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 45,8% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 49,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,1%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,47. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 14 81,3 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2030 Strategia Polityki Społecznej Województwa Kujawsko- Pomorskiego do roku 2030 Regionalny plan rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2023-2024 (RPDI) Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 (RPO WK-P) Działania na rzecz osób starszych „Program zapobiegania upadkom dla seniorów w województwie kujawsko-pomorskim”. Głównym celem programu jest zmniejszenie liczby upadków i urazów wśród osób po 60 roku życia uczestniczących w programie poprzez poprawę sprawności fizycznej oraz wykształcenie nawyków systematycznych ćwiczeń fizycznych wśród uczestników programu, zwiększenie wiedzy uczestników programu dotyczącej wpływu aktywności fizycznej na zdrowie, a także zwiększenie liczby trenerów przygotowanych do pracy z osobami powyżej 60 r.ż. W 2023 r. programem zostało objętych łącznie 911 seniorów. „Kujawsko-Pomorski Program Badań Przesiewowych w Kierunku Tętniaka Aorty Brzusznej” w zakresie przeprowadzania badań przesiewowych (USG aorty brzusznej). Celem programu jest zwiększenie wczesnej wykrywalności tętniaków aorty brzusznej, zmniejszenie śmiertelności związanej z pękniętym tętniakiem aorty brzusznej oraz zwiększenie wiedzy mieszkańców regionu na temat tętniaka aorty brzusznej i czynników ryzyka. Program skierowany jest do mężczyzn w wieku 65-74 lata, palących papierosy, będących mieszkańcami województwa kujawsko-pomorskiego. W 2023 r. programem objęto 927 osób. Innowacyjny projekt „Kujawsko–Pomorska Teleopieka”. Projekt realizowany jest przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Toruniu i skierowany do osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, tj. takich, które ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność wymagają opieki lub wsparcia w związku z niemożnością samodzielnego wykonania co najmniej jednej z podstawowych czynności dnia codziennego. Poza tym, „Kujawsko–Pomorska Teleopieka” to system opiekuńczo- ratunkowy, który składa się z tzw. bransoletki życia umożliwiającej szybkie wezwanie pomocy w sytuacji zagrażającej zdrowiu lub życiu (np. upadku) oraz centrum operacyjnego, w którym odbierane są sygnały alarmowe od podopiecznych 7 dni w tygodniu 24 godziny na dobę. Gromadzone przez system dane medyczne o podopiecznych – informacje o przebytych i przewlekłych chorobach oraz przyjmowanych lekach – mogą być pomocne lekarzom i ratownikom, niosącym im pomoc w sytuacjach nagłego pogorszenia się stanu zdrowia. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Świecie W 2023 r. uruchomiono 14 mieszkań wspomaganych, dysponujących 36 miejscami w nowo wybudowanym bloku. W mieszkaniach tych świadczy się usługi bytowe, pracę socjalną oraz pomoc w wykonywaniu czynności niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu i realizacji kontaktów społecznych, celem utrzymania lub rozwijania niezależności osoby na poziomie jej psychofizycznych możliwości. Architektura mieszkań została dostosowana do potrzeb osób starszych oraz z niepełnosprawnościami. Mieszkania zostały również wyposażone w niezbędne meble oraz sprzęty. W II połowie 2023 r. gmina otworzyła kolejny ośrodek wsparcia dla seniorów tj. Dzienny Dom Pomocy znajdujący się na parterze budynku Mieszkań Wspomaganych. Wsparcie kierowane jest do grupy około 30 osób. Jest to miejsce zapewniające mieszkańcom zarówno mieszkań wspomaganych jak i mieszkańcom gminy poczucie bezpieczeństwa, organizację czasu wolnego i możliwość rozwoju własnych 15 zainteresowań. Placówka oferuje m.in.: wyżywienie (codzienne śniadania i obiady), terapię zajęciową – zajęcia plastyczne, informatyczne, kulinarne, rękodzielnicze, gimnastykę. W ośrodkach wsparcia odbywają się różnorodne imprezy kulturalne, uroczystości oraz spotkania okolicznościowe, np. z okazji świąt. Mieszkańcy mieszkań wspomaganych oraz osoby korzystające z Dziennego Domu Pomocy mogą liczyć na pomoc wykwalifikowanej kadry (medycznej, terapeutycznej, psychologicznej). Gmina Lubicz Centrum Opiekuńczo – Mieszkalne w Gronowie w Gminie Lubiczu powstało w ramach ogłoszonego przez MRPiPS Programu „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, finansowanego z Funduszu Solidarnościowego. Oferta COM adresowana jest do mieszkańców z terenu całej gminy. Jest to pierwszy na terenie gminy obiekt dedykowany ściśle osobom niepełnosprawnym, w tym osobom z demencją i chorobą Alzheimera. Placówka dysponuje 20 miejscami dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (lub orzeczeniem równoważnym), stwarzającego im warunki do pobytu dziennego (10 miejsc) lub całodobowego (10 miejsc) oraz służącego stymulowaniu kompetencji społecznych, wpływowi na procesy uspołecznienia i nawiązywanie relacji interpersonalnych. Gmina Łabiszyn „Poranki dla Seniorów” organizowane w ramach działalności Łabiszyńskiego Domu Kultury. To działania, których głównym celem jest aktywizacja społeczna i organizacja czasu wolnego mieszkańcom Gminy Łabiszyn w jesieni życia. W 2023r. odbyły się 64 poranki. Seniorzy biorą udział w różnego rodzaju aktywnościach tematycznych (warsztaty, wyjazdy plenerowe, spotkania z ciekawymi ludźmi, nowe technologie, prezentacja swoich pasji itp.). Działania prowadzą głównie etatowi pracownicy instytucji angażując do tego niewielkie środki finansowe. Gmina Solec Kujawski Uniwersytet Trzeciego Wieku. Obecnie grupę soleckich słuchaczy tworzy ponad 150 osób. Działalność uniwersytetu to nie tylko odbywające się w cyklu dwutygodniowym wykłady. To także szeroka oferta kulturalna organizowana przez bibliotekę. Wśród działań kulturalno-towarzyskich są inicjatywy związane ze świętowaniem Dnia Babci i Dziadka, Dnia Kobiet, Dni Seniora i wiele innych okolicznościowych wydarzeń. We współpracy z Soleckim Centrum Kultury biblioteka organizuje wyjścia do kina, udział w spektaklach teatralnych, koncertach itp. Biblioteka współorganizuje także wyjazdy do instytucji kultury w Bydgoszczy np. filharmonii, opery, teatru. Seniorski Dyskusyjny Klub Książki – działając w obszarze promocji czytelnictwa biblioteka stwarza przestrzeń dla seniorów do dzielenia się swoimi odczuciami związanymi z czytanymi dziełami. Okazją do tego są comiesięczne spotkania seniorskiego Dyskusyjnego Klubu Książki. Soleccy seniorzy biorą także udział w wydarzeniach organizowanych przez bibliotekę. Są to m.in. spotkania autorskie czy ogólnopolskie akcje czytelnicze m.in. Narodowe Czytanie. Zajęcia rozwojowe – tworząc przestrzeń przyjazną użytkownikowi w ofercie biblioteki znajdują się także zajęcia dla seniorów. Obecnie realizują zajęcia „Zamyśleni”. W ich ramach seniorzy rozwiązują zagadki logiczne. Działanie to ma zapewnić rozwój funkcji poznawczych oraz ćwiczenie szarych komórek. Rajd Odjazdowy Bibliotekarz - jest to działanie kierowane do szerokiego grona odbiorców. Rokrocznie w wydarzeniu bierze także udział grupa seniorów. Rajd Odjazdowy Bibliotekarz to inicjatywa dla fanów dwóch kółek, którzy chcą aktywnie spędzić czas i wspólnie z biblioteką poznawać Solec Kujawski i okolice. W ramach tego wydarzenia nawiązana jest współpraca z Muzeum Solca im. Księcia Przemysła oraz Klubem Turystów Rowerowych Torpedo. Projekty zewnętrzne „Klik w kulturę” – w działaniach bibliotecznych poszukiwano także środków zewnętrznych. W obszarze pracy z seniorami pozyskano środki na realizację projektu Klik w kulturę. 16 W jego ramach przeszkolono w obszarze obsługi komputera grupę ponad 20 seniorów. W ramach tych zajęć tajniki pracy z komputerem poznało ponad 100 soleckich seniorów. Pogotowie książkowe. To inicjatywa polegająca na dostarczaniu książek do osób starszych, chorych, takich, które same nie mogą przyjść do biblioteki i skorzystać z naszej oferty. Tak szeroki zakres działań sprawia, że przeciwdziałamy wykluczeniu społecznemu, edukacyjnemu, kulturalnemu, cyfrowemu seniorów. Miasto Bydgoszcz Program Aktywności Lokalnej dla Miasta Bydgoszczy na lata 2018 – 2025. Założeniem programu jest podniesienie kompetencji społecznych, osobistych Seniorów, przeciwdziałanie ich marginalizacji i wykluczeniu społecznemu. Przykładowe działania środowiskowe: „Senior się dowie, gdy mu pracownik socjalny podpowie” – przedsięwzięcie ma na celu merytoryczne wyjaśnienie zawiłości, pojawiających się w tematyce spraw socjalnych, zdrowotnych. Niejednokrotnie zostaje wzbogacone obecnością przedstawicieli branży medycznej, instytucji publicznych. W Dziale Pomocy Środowiskowej Nr 6 założono ogród, prowadzono nasadzenia roślin, które pielęgnowane są przez osoby starsze. Jest to miejsce spotkań integracyjnych, budowania więzi z naturą i drugim człowiekiem, poznawania nowych osób, ale także wykonywania ćwiczeń fizycznych, zajęć plastycznych, spotkań i pogadanek między innymi z przedstawicielami służby zdrowia. Bydgoska karta seniora 60+. Program działający od 2016 r. ma na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu seniorów poprzez aktywizację życiową tej grupy. Łącznie ponad 160 podmiotów oferuje posiadaczom kart zniżki na wybrane usługi oraz produkty. Warto wspomnieć, że od 2018 r. funkcjonuje „Metropolitalna Karta Seniora 60+”, jako projekt analogiczny, realizowany przez gminy zrzeszone w Stowarzyszeniu Metropolia Bydgoszcz. Bydgoska koperta życia - zainicjowany w 2016 r. program skierowany jest głównie do samotnych osób starszych oraz przewlekle chorych. W 2023 r. wydano około 1 700 kopert życia. Osiedlowe Centra Seniora „Bydgoszcz Seniorom” - idea tego projektu jest taka, aby aktywizacja seniorów dostępna była jak najbliżej ich miejsca zamieszkania – zaplanowano stałe rozszerzanie tej sieci osiedlowych centrów. Bydgoskie Dni Seniorów - coroczne obchody z okazji Bydgoskiego Dnia Seniora odbyły się w dniach 20—21 października 2023 r. Organizatorami obchodów są: Miasto Bydgoszcz, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy, Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów oraz Bydgoska Rada Seniorów. W ramach obchodów zaplanowano konferencje i warsztaty pn.: „Senior - menadżer ds. własnego bezpieczeństwa”, a także usług elektronicznych świadczonych przez ZUS oraz zmian w przepisach ubezpieczeniowych. Seniorzy mieli również możliwość wzięcia udziału w lekcji samoobrony, kursie pierwszej pomocy, warsztatach fotograficznych Na przybyłych gości czekały również punkty konsultacyjne takie jak: indywidualne konsultacje z dietetykiem, biologiem, Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Narodowym Funduszem Zdrowia, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Bydgoską Radą Seniorów oraz Biurem Aktywności Społecznej. Obchody zakończyły się uroczystą galą, podczas której wręczono wyróżnienia, dla osób szczególnie zasłużonych w pracy na rzecz bydgoskich seniorów. W wydarzeniu wzięło udział ponad 200 seniorów. Dział senioralny w gazecie „Bydgoszcz Informuje” - dyrektywa dostępności. W comiesięcznym informatorze miejskim „Bydgoszcz Informuje” wprowadzono dział dla seniorów, a także publikowany jest każdorazowo numer telefonu informacyjnego dla seniorów, obsługiwany przez Biuro Aktywności Społecznej Urzędu Miasta Bydgoszcz. 17 Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Brześć Kujawski Kąpiele w lesie (realizowane w ramach działalności Klubu Senior+) to prozdrowotna, salutogenna praktyka łącząca z naturą, która ma na celu poprawę samopoczucia, złagodzenie stresu i zachęcenie do relaksu. U jej podstaw leżą: zasady uważności, zachęcające do otwarcia zmysłów na leśną atmosferę, powolny spacer po lesie, wdychanie leśnego powietrza i wspieranie emocjonalnego połączenia z krajobrazem. Regularne kąpiele pozytywnie oddziałują na stan zdrowia np. obniżenie ciśnienia, redukcję poziom stresu, obniżenie poziomu kortyzolu i adrenaliny, wywołanie stan odprężenia, obniżenie poziomu cukru we krwi, pobudzenie układu immunologicznego. Gmina Solec Kujawski Biblioteka Publiczna posiada bogate doświadczenie w działaniach z obszaru edukacji ekonomicznej seniorów. Brano udział w 3 edycjach projektu: O finansach... w bibliotece. W jego ramach przeszkolono grupę ponad 70 seniorów z zakresu finansów osobistych oraz bankowości z nakierowaniem na bankowość elektroniczną. Brano także udział w międzynarodowym projekcie edukacji ekonomicznej FINLIT. Placówka była jedną z wiodących bibliotek z Polski. Biblioteka pełniła także rolę instytucji wspierającej działania seniorów w ramach projektu. 18 1.3 Województwo lubelskie Tabela 3 Karta województwa lubelskiego za 2023 r. 4 WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Liczba gmin213 Liczba powiatów20 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia25 122 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 203829920246372011047 w tym w wieku 60 lat i więcej 542899546452551825 60–64 lata 140125133904129249 65–69 136484138337138355 70–74 108086111597115159 75–79 631106910375468 80–84 485964712746356 85 lat i więcej 464984638447238 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 79,5 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Noworodek płci żeńskiej – 82,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Kobieta w wieku 60 lat – 24,9 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,431,532,6 Współczynnik zgonów 14,912,311,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 917 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 78 Ogółem 15-89 lat 880 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 76 Ogółem 15-89 lat 705 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 441 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 56,5 4 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 19 w tym w wieku 60-89 lat 15,0 Ogółem 15-89 lat 54,3 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,6 Ogółem 303 osoby nieposzukujące pracy - razem 303 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 275 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 18 Ogółem 57,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 312,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 33,4 Renty rodzinne 52,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 97 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,9 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie lubelskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2461,44 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 53,1% i 34,6%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1558,16 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,7% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 18,2%, a na zdrowie – 5,8%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 50,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 44,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,3%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,53. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 100,8 m2. 20 Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubelskiego na lata 2021-2030 Wojewódzki Program na Rzecz Osób Starszych na lata 2021-2025 Działania na rzecz osób starszych Projekt partnerski pn. „Polityka Senioralna EFS+”. Projekt skierowany jest do seniorów, tj. osób w wieku 65 lat i więcej – w tym osób z niepełnosprawnościami oraz osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a także do opiekunów faktycznych osób w wieku 65 lat i więcej z województwa lubelskiego. Adresatami projektu jest także kadra bezpośrednio świadcząca usługi na rzecz seniorów w społeczności lokalnej. Głównym celem projektu jest poprawa dostępu do usług społecznych i zdrowotnych dla seniorów, w szczególności dla osób w niekorzystnej sytuacji oraz dla ich opiekunów z 36 gmin z terenu województwa lubelskiego. W ramach projektu zaplanowano przede wszystkim usługi opiekuńcze świadczone w społeczności lokalnej w formach dziennych, wsparcie opiekunów nieformalnych (m.in. poradnictwo psychologiczne i gerontologiczne), a także szkolenia kadry bezpośrednio świadczącej usługi na rzecz seniorów, pomoc prawną i doradztwo w zakresie dostępności, wypożyczalnię sprzętu rehabilitacyjnego, zakup opasek życia i pakietów bezpieczeństwa. Współpraca z Wojewódzką Radą ds. Polityki Senioralnej przy Marszałku Województwa Lubelskiego, Rada cyklicznie współpracuje z Regionalnym Ośrodkiem Polityki Społecznej w Lublinie w zakresie organizacji obchodów Wojewódzkiego Dnia Rodzin – członkowie Rady pośredniczą w kontaktach z lokalnymi artystami, zgłaszają propozycje tematyki prelekcji itp. Przedstawiciele Rady zasiadają w komisji konkursowej wyłaniającej laureatów konkursów „Gmina przyjazna Seniorom” oraz „Aktywny Senior”. Rada aktywnie włączała się w proces wprowadzania na terenie województwa lubelskiego Ogólnopolskiej Karty Seniora i stale rekomenduje ją w swoim środowisku. W 2023 r. zwołano 2 posiedzenia Rady. Wspieranie organizacji pozarządowych realizujących projekty na rzecz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu osób starszych – zlecanie zadań w ramach konkursów ofert oraz w trybie pozakonkursowym. W 2023 r. dotacja w wysokości 220 588,87 zł została przekazana 17 organizacjom, które działaniami projektowymi objęły 1 442 seniorów z terenu województwa lubelskiego. Województwo Lubelskie dofinansowało m.in. poradnictwo psychoprofilaktyczne i psychologiczne, prawne, organizację wycieczek, wyjazdów, pikników integracyjnych oraz różnorodnych warsztatów tj. fotograficznych, fizjoterapeutycznych, muzycznych, plastycznych, ogrodniczych, florystycznych, teatralnych, rękodzielniczych, kulinarnych, cyfrowych, komunikacji społecznej, obsługi urządzeń komputerowych, nauki języka angielskiego, animacji kulturalnej, gimnastyki wodnej oraz wykładów w 12 Uniwersytetach Trzeciego Wieku. Realizacja Wojewódzkiego Programu na Rzecz Osób Starszych na lata 2021 – 2025, którego celem jest m.in. poprawa jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej oraz usług społecznych, rozwój aktywności społecznej, zawodowej, kulturalnej i edukacyjnej osób starszych, a także zapobieganie zjawisku przemocy i dyskryminacji wobec osób starszych. Ogólnopolska Karta Seniora dla mieszkańców województwa lubelskiego. Program przeznaczony jest dla seniorów w wieku 60 lat i więcej zamieszkałych na terenie całej Polski, którzy dzięki posiadaniu karty mogą skorzystać z promocji przygotowanych przez partnerów programu m.in. uzdrowiska, ośrodki zdrowotno-medyczne, instytucje kulturalne, sportowe, rekreacyjne. Karta Seniora wydawana jest bezpłatnie. Ogólnopolską Kartę Seniora wydano dla 8 575 seniorów z województwa lubelskiego, w tym dla 1 268 w 2023 r. Wojewódzki Dzień Rodzin 2023. W dniu 29 sierpnia 2023 r. zorganizowano „Wojewódzki Dzień Rodzin” w Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie dla seniorów, rodzin zastępczych i rodzin adopcyjnych z województwa lubelskiego. Celem wydarzenia jest promowanie wartości rodziny, integracji międzypokoleniowej, promowanie gmin na terenie których prowadzone są cenne inicjatywy na rzecz 21 osób starszych oraz podkreślenie aktywności seniorów uczestniczących w życiu społeczności lokalnej. Podczas „Wojewódzkiego Dnia Rodzin” uhonorowani zostali laureaci konkursów pt. „Gmina przyjazna Seniorom” oraz „Aktywny Senior”. Spotkanie, w którym wzięło udział ponad 500 osób, uświetniły występy taneczne i muzyczne dzieci i młodzieży, lokalnych kapel i zespołów artystycznych. Promowanie aktywności samorządów lokalnych oraz aktywności Seniorów w środowisku lokalnym poprzez organizację konkursów. Podobnie jak w latach ubiegłych w 2023 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Lublinie ogłosił 2 konkursy: „Gmina przyjazna Seniorom” i „Aktywny Senior”. Celem konkursów jest promowanie innowacyjnych, wielozakresowych działań na rzecz osób starszych przez gminy województwa lubelskiego oraz promowanie seniorów aktywnie uczestniczących w życiu społeczności lokalnej. W kategorii „Gmina przyjazna Seniorom” nagrodzono 5 gmin oraz przyznano wyróżnienia dla 3 gmin, natomiast w kategorii „Aktywny Senior” laureatami konkursu zostały 3 osoby oraz przyznano wyróżnienia dla 4 osób. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Miejska Lubartów ,,Kartka dla Seniora” – przygotowana okolicznościowa kartka z życzeniami świątecznymi dotarła do 45 samotnych osób, korzystających z usług opiekuńczych. W okresie Świąt Wielkanocnych do życzeń dołączony był słodki upominek. W trakcie „Lubartowskiego Dnia Seniora” pracownicy MOPS w Lubartowie rozdawali przygotowane dla seniorów w poprzednim roku ,,Recepty na Bezpieczeństwo” – instruktaż postępowania w przypadku próby wyłudzeń finansowych. W 2023 r. w ramach corocznej współpracy z prywatną osobą realizowano wsparcie w formie spotkania oraz paczek dla seniorów w okresie Świąt Wielkanocnych oraz w okresie Świąt Bożego Narodzenia. Kierowano osoby do PCK w celu odbioru żywności krótkoterminowej, udziału w śniadaniu Wielkanocnym i Wigilii organizowanych w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, przy współpracy z DDPS ułatwiono dostęp do badań profilaktycznych 40+, badań słuchu. Ponadto typowano osoby do udziału w Szlachetnej Paczce, informowano o Karcie Dużej Rodziny, Ogólnopolskiej Karcie Seniora. Gmina Miejska Tomaszów Lubelski „Seniorze zmieniaj swoje miasto”. Program ten miał na celu stworzenie spójnej i kompleksowej polityki na rzecz seniorów przez seniorów w obszarze aktywności społecznej, ruchowej, rozwijania umiejętności komunikacji interpersonalnej, budowania dialogu społecznego, budowania samooceny i osiągania zamierzonych celów. Podczas realizacji w/w Programu została opracowana diagnoza. Prezentacja osiągnięć - konferencja odbyła się w grudniu 2023 r. z udziałem seniorów naszego miasta oraz wolontariuszy. Zaprezentowano m.in. opracowanie dokumentów strategicznych Miasta Tomaszów Lubelski. Ponadto w ramach projektu zaplanowano i opracowano Tomaszowską Strategię Polityki Senioralnej na lata 2024-2028. Projekt był dofinansowany ze środków rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021-2025”. Spółdzielnia socjalna „Aktywni - Kreatywni”, która m.in. świadczy usługi opiekuńcze dla osób starszych, pomagając im w codziennych czynnościach, opiece higienicznej oraz dbaniu o utrzymywanie czystości w miejscu zamieszkania, robieniu zakupów. Spółdzielnia świadczy również inne usługi, np. w formie sprzątania nagrobków, wypożyczania sprzętu, sprzątanie wnętrz. Spółdzielnia jest podmiotem osób prawnych: Miasta Tomaszów Lubelski oraz Stowarzyszenia „Nowe Miasto”. „Miejsce Przyjazne Seniorom”. Celem konkursu jest promowanie działań instytucji i organizacji, które poprzez stosowanie odpowiednich rozwiązań architektonicznych oraz oferowanie odpowiednich produktów, usług i zniżek, przyczyniają się do tego, że osoby starsze traktowane są w sposób godny, czują się potrzebne oraz dowartościowane. 22 Gmina Ułęż W porozumieniu z Lubelskim Ośrodkiem Samopomocy w Lublinie Gmina Ułęż realizowała projekt pn. „Powiat Puławski Przyjazny Seniorom”, w którym uczestniczyło ponad 90 seniorów. Uczestnicy brali udział w różnorodnych zajęciach tj. trening pamięci, warsztaty z zakresu dbałości o ciało i zdrowie, kurs wizażu, warsztaty florystyczne, warsztaty kulinarne, dietetyka, warsztaty zdrowego żywienia, rękodzieło, zajęcia językowe, zajęcia komputerowe e–senior, spotkania z radcą prawnym, psychologiem, techniki relaksacyjne, zajęcia sportowe, zajęcia ruchowe, nordic walking, warsztaty taneczne, zajęcia z gimnastyką w basenie, masażach, warsztaty i wyjazdy motywacyjno-integracyjne. Seniorzy brali też udział w wyjazdach do miejscowości takich jak: Kraków – Wieliczka, Poznań – Gniezno, Wiatrakowo w okolicach Kazimierza Dolnego, oraz na basen do Nałęczowa. Projekt pn. „Usługi indywidualnego transportu door–to- door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych w Gminie Ułęż”. W ramach projektu uczestnicy korzystali z transportu samochodem specjalnie dostosowanym do potrzeb osób starszych i z różnymi niepełnosprawnościami, w asyście. Z programu skorzystało ponad 100 osób. W ramach dostępności architektonicznej wielorodzinny budynek mieszkalny dwuklatkowy został wyposażony w wideodomofon i bezkluczykowy zamek, a także światło samozapalające i automatyczne domykacze drzwi. Dodatkowo zostały oznaczone kontrastowo poręcze i schody na klatkach schodowych. Starostwo Powiatowe w Radzyniu Podlaskim W 2023 r. starostwo przeprowadziło cykl programów oferujących seniorom szkolenia i kursy zawodowe. Celem przedsięwzięcia była pomoc seniorom w zdobywaniu nowych umiejętności, zwiększeniu ich konkurencyjności na rynku pracy i przeciwdziała wykluczeniu zawodowemu ze względu na wiek. W ramach działa uwzględniono także promocję elastycznych form zatrudnienia. Gmina Miejska Hrubieszów Gimnastyka umysłu dla seniorów - zajęcia usprawniające pamięć i koncentrację, przy zastosowaniu różnych technik doskonalenia umiejętności pamięciowych (w 43 zajęciach uczestniczyło 340 osób); „Hrubieszów - dzielimy się wspomnieniami” to cykliczne, comiesięczne spotkania polegające na prezentowaniu skanów fotografii, dokumentów i nagranych wspomnień gromadzonych w ramach Cyfrowego Archiwum Tradycji Lokalnej. Uczestnicy mogli również przynosić własne stare fotografie. Spotkania są okazją do snucia wspomnień o Hrubieszowie oraz o ludziach z nim związanych, rozpoznawania znajomych twarzy na fotografiach i opowiadania własnych historii (w 7 spotkaniach uczestniczyło 94 osoby). Ławka dla seniora – montaż ławek na traktach pieszych, służących seniorom jako miejsce odpoczynku przy przemierzaniu dłuższych tras. Miasto na prawach powiatu Lublin Projekt „Razem bezpieczniej - łączymy pokolenia w mieście Lublin” w okresie czerwiec - grudzień 2023. We współpracy z Komendą Miejską Państwowej Straży Pożarnej zorganizowano 3 tury zajęć (28 września, 5 i 10 października) dla trzech 20 osobowych grup seniorów w Interaktywnym Centrum Edukacji Przeciwpożarowej. W sumie wzięło w nich udział ok. 60 seniorów. Kolejnym elementem realizacji projektu były spotkania w siedzibie Wydziału przy ul. Leszczyńskiego 23, współorganizowane przez Centrum Interwencji Kryzysowej. Adresatami byli lubelscy seniorzy, a prelegentami psycholog oraz prawnik z Centrum Interwencji Kryzysowej. Odbyły się 4 spotkania (6, 13, 20 i 27 października), wzięło w nich udział 70 osób. Program spotkań w części psychologicznej dotyczył radzenia sobie w sytuacjach przemocy fizycznej i psychicznej, dbania o swój dobrostan psychiczny, zgłaszania przemocy i korzystania z usług pomocy psychologicznej oferowanej przez CIK. W części prowadzonej przez prawnika omówiono prawa osób pokrzywdzonych przestępstwem, prawa konsumentów, warunki 23 zawierania umów kupna i odstępowania od umowy, sporządzania ważnego testamentu i różnych innych dokumentów, w tym dotyczących rozporządzania majątkiem. Podczas wszystkich powyższych spotkań uczestnikom rozdawano tzw. koperty życia, oraz opaski odblaskowe. Powiat Rycki Turniej Kół Gospodyń Wiejskich, Stowarzyszeń i Zespołów Ludowych Powiatu Ryckiego. Edycja w 2023 r. odbyła się pod nazwą „Biesiada Góralska w Rososzy”. Impreza ma formę pikniku rodzinnego, podczas którego odbywają się m.in. koncerty, konkursy (konkurs na najładniejsze stoisko KGW, konkurs na potrawę z regionalnych produktów itp.). W plebiscycie wzięło udział około 40 kół, stowarzyszeń i zespołów ludowych z regionu, których członkowie to w większości osoby 60+. Impreza ma na celu przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, ze szczególnym uwzględnieniem społeczności małych miejscowości i wsi oraz aktywizację osób 60+ do podejmowania działań w zakresie przekazywania historii i kultury młodszym pokoleniom. Działania te integrują różne grupy wiekowe oraz umożliwiają przekazywanie wartości i tradycji. Spotkania odbywają się w szkołach, przedszkolach i miejscach publicznych, takich jak biblioteki. Seniorzy dzielą się swoimi umiejętnościami i doświadczeniami, prowadząc warsztaty rękodzieła, opowiadając historie czy ucząc dzieci dawnych gier i zabaw. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Miejska Hrubieszów Usługa „Mobilny Urzędnik” – wprowadzona przez Urząd Miasta Hrubieszów, polegająca na obsłudze Klientów poza siedzibą Urzędu. Usługa skierowana jest do osób zamieszkujących na terenie Miasta Hrubieszów, które z powodu niepełnosprawności ruchowej lub z racji starszego wieku mają problemy w poruszaniu się w stopniu uniemożliwiającym im samodzielną wizytę w Urzędzie Miasta Hrubieszów. Gmina Wohyń Gmina Wohyń regularnie organizuje z myślą o mieszkańcach, przede wszystkim seniorach, bezpłatne porady i konsultacje lekarzy specjalistów z Samodzielnych Publicznych Szpitali Klinicznych Nr 1 i 4 w Lublinie, tzw. „Białe soboty/niedziele”. Gmina Jastków Założenie i prowadzenie w mediach społecznościowych lokalnej grupy pomocowej „Widzialna ręka Jastków”. Grupa skupia mieszkańców Gminy Jastków i najbliższych okolic. W grupie można zaoferować pomoc lub uzyskać wsparcie w rozwiązaniu konkretnych problemów, np. pomoc dla seniorów w uzyskaniu odpowiedniej pomocy. 24 1.4 Województwo lubuskie Tabela 4 Karta województwa lubuskiego za 2023 r. 5 WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE Liczba gmin82 Liczba powiatów12 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia13 988 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 985487979976975023 w tym w wieku 60 lat i więcej 257091259139261463 60–64 lata 706036658762701 65–69 695597003370241 70–74 552425735658507 75–79 250312894133935 80–84 186831809317673 85 lat i więcej 179731812918406 Noworodek płci męskiej – 70,5 Noworodek płci męskiej – 72,6 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 79,0 Noworodek płci żeńskiej – 80,3 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,830,131,4 Współczynnik zgonów 1411,911 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 458 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 43 Ogółem 15-89 lat 450 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 43 Ogółem 15-89 lat 335 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 209 5 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki („.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 25 Ogółem 15-89 lat 57,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 17,0 Ogółem 15-89 lat 56,7 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 17,0 Ogółem 153 osoby nieposzukujące pracy - razem 153 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 140 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 15,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 1,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 167,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 18,5 Renty rodzinne 28,8 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 9,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 2,7 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 0,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie lubuskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2745,66 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 55,3% i 33,7%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1600,89 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,9%, a na zdrowie – 4,7%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 59,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 35,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,4%. 26 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,29. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 81,3 m2. Dokumenty i strategie Wojewódzki Plan Transformacji województwa lubuskiego na lata 2022-2026 Wojewódzki Program na rzecz Osób Starszych Strategia Polityki Społecznej Województwa Lubuskiego na lata 2021-2030 Działania na rzecz osób starszych Lubuska Karta Seniora. Karta wydawana jest przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej od 2019 r. W 2023 r. wydano 515 kart. Dane na 31 grudnia 2023 r. wykazują, że 36 podmiotów zaoferowało 36 zniżek i rabatów dla seniorów. Lubuska Społeczna Rada Seniorów. Rada jest organem konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym, działającym przy Marszałku Województwa Lubuskiego na rzecz wzmocnienia i rozwoju regionalnej polityki senioralnej. Powołanie Rady przyczynia się do zwiększenia zaangażowania starszych mieszkańców województwa w życie społeczne regionu, zapewnia seniorom wpływ na sprawy dotyczące jakości ich życia, wzmacnia więzi międzypokoleniowe, a w szerszym zakresie-podejmując różne inicjatywy, przeciwdziała wykluczeniu społecznemu osób starszych. W 2023 r odbyły się 4 posiedzenia. W lubuskich gminach funkcjonują zorganizowane lub nieformalne grupy wsparcia dla osób starszych, np.: W województwie Lubuskim funkcjonują Uniwersytety Trzeciego Wieku oraz ich filie.. Celem działalności UTW jest stworzenie możliwości zdobycia wiedzy przez osoby w podeszłym wieku, które chciałyby dalej kontynuować naukę. Seniorzy mają możliwość samokształcenia, poznawania środowiska, poszerzania wiedzy i umiejętności, wykonywania społecznie użytecznych działań, wypełnienia wolnego czasu, utrzymywania więzi towarzyskich oraz stymulacji psychicznej i fizycznej. Rady Seniorów, które są zespołami o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym, współpracującymi z organami samorządu gminnego, powiatowego i wojewódzkiego w obszarze spraw lokalnych, w szczególności dotyczących planowania i realizacji polityki senioralnej. W skład rad wchodzą zwykle przedstawiciele osób starszych oraz przedstawiciele podmiotów działających na rzecz seniorów, organizacji pozarządowych oraz podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku, w szczególności przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku. Na terenie województwa lubuskiego funkcjonują: wojewódzka rada seniorów – Lubuska Rada Seniorów, 2 powiatowe rady seniorów oraz 12 gminnych rad seniorów. W województwie lubuskim prężnie funkcjonują liczne koła gospodyń wiejskich i lokalne grupy działania. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Babimost „Senior z kulturą\". Projekt miał na celu podnoszenie kompetencji artystycznych, prozdrowotnych, budowanie własnej wartości, wzrost aktywności społecznej, a także integrację społeczną dla seniorów w wieku 60+. Miasto Zielona Góra Zgrani Zielonogórzanie 50+. Jest to miejski program lojalnościowo rabatowy, którego celem jest aktywizacja osób po 50 roku życia, wspieranie lokalnych przedsiębiorców, promowanie spędzania wolnego czasu przez dziadków z wnukami. W 2023 r. w Programie uczestniczyło 219 partnerów. Od początku trwania programu skorzystało 36 051 osób. 27 Opieka wytchnieniowa (piąta edycja). Program oferował bezpłatny odpoczynek dla osób opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi oraz osobami z niepełnosprawnościami w stopniu znacznym poprzez przyznanie usługi opieki wytchnieniowej. 100% kosztów usług z budżetu p. Wsparcie w formach: opieka wytchnieniowa, pobyt dzienny w miejscu zam. osoby z niepełnosprawnością 240 godz. na jedną osobę; opieka wytchnieniowa, pobyt dzienny 240 godz. na jedną osobę; opieka wytchnieniowa pobyt całodobowy z limitem 14 dni na jedną osobę. Z programu w 2023 r. skorzystało 93 osoby. „Stop demencji” – inicjatywa skierowana do podopiecznych Zakładu Pielęgnacyjno – Opiekuńczego - Leczniczego w Zielonej Górze Celem inicjatywy było usprawnienie procesu komunikacji podopiecznych z osobami bliskimi, poprzez propagowanie ćwiczeń usprawniających procesy postrzegania, myślenia i zapamiętywania, powadzonych z udziałem doświadczonych wolontariuszy. Stare Kurowo Akcja promocyjna „Stop przemocy domowej – nie bądź obojętny, reaguj”. W ramach inicjatywy zespół interdyscyplinarny przygotował „Gminny informator dotyczący przeciwdziałania przemocy domowej” wraz z wersją do umieszczenia na stronie internetowej. Informator zawiera dane instytucji udzielających pomocy na rzecz osób doznających przemocy domowej. Babimost Biblioteka Publiczna w Babimoście organizuje spotkania seniorów w ramach \"Dyskusyjnego Klubu Książki dla Dorosłych\" 6 . Cykliczne spotkania z literatura zapewniają aktywność kulturalną. Gorzów Wielkopolski Mała Akademia Jazzu dla Seniorów. Coroczny projekt realizowany przy współpracy z Jazz Clubem pod Filarami, działającym na terenie miasta. Program obejmował realizację cyklu bezpłatnych koncertów przeznaczonych dla starszej publiczności. Koncerty były zróżnicowane tematycznie, z udziałem znanych osobistości sceny muzycznej. Zbąszynek Realizacja programu Domowe S.O.S. Program polega na usuwaniu drobnych usterek domowych, nieodpłatnym wykonywaniu drobnych prac naprawczych. Program kierowany jest do osób w wieku 70+, zwłaszcza samotnych, którzy nie potrafią poradzić sobie z wykonaniem podstawowych czynności technicznych tj. wymiana żarówki, klamki, wbicie gwoździ, etc., niewymagające specjalistycznej wiedzy oraz specjalistycznych uprawnień np. gazowych, hydraulicznych itp. W 2023 roku udzielono 17 usług. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Sulechów Dom Dziennego Pobytu Emeryta i Rencisty w Sulechowie w ramach oferty terapeutycznej prowadzi silwoterapię. Metoda ta oparta jest na kontakcie z przyrodą. Przebywanie na łonie natury, pośród zieleni i drzew z dala od ruchu ulicznego wycisza, odpręża, relaksuje poprawiając stan psychofizyczny uczestnika zajęć. W 2023 r. działania te poszerzono o wyjazdy na sulechowską tężnie. Mikroklimat wokół przedmiotowej przestrzeni wykorzystywany jest w profilaktyce i leczeniu schorzeń górnych dróg oddechowych, zapalenia zatok, rozedmy płuc, nadciśnienia tętniczego, alergii, nerwicy wegetatywnej czy 6 https://bpbabimost.naszabiblioteka.com/n,dyskusyjny-klub-ksiazki-dla-doroslych-11 28 też w przypadku ogólnego wyczerpania, a wspólny wyjazd grupowy aktywizuje oraz umacnia poczucie więzi. Gmina Trzciel Odwrócona asystentura - \"Dzieci dla seniora\" projekty z dziećmi objętymi wsparciem asystenta rodziny np. „Wysiewanie wiosennych kwiatów\", „Karma dla ptaków\", „Na tropie wielkanocnego zająca\", „Bee fun Dzień dziecka na wesoło\". 29 1.5 Województwo łódzkie Tabela 5 Karta województwa łódzkiego za 2023 r. 7 WOJEWÓDZTWO ŁÓDZKIE Liczba gmin177 Liczba powiatów21 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia18 219 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 239494623784832362519 w tym w wieku 60 lat i więcej 678487679139681458 60–64 lata 170391161166152675 65–69 173487173570172344 70–74 142051144704147490 75–79 806318982699027 80–84 561405447154079 85 lat i więcej 557875540255843 Noworodek płci męskiej – 70,6 Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci męskiej – 73,2 Noworodek płci żeńskiej – 79,0 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,9 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,8 Współczynnik feminizacji 110110110 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 3334,135,2 Współczynnik zgonów 15,81412,8 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 140 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 97 Ogółem 15-89 lat 1 096 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 96 Ogółem 15-89 lat 813 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 552 7 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 30 Ogółem 15-89 lat 58,4 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 14,9 Ogółem 15-89 lat 56,1 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,8 Ogółem 375 osoby nieposzukujące pracy - razem 375 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 352 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 15 Ogółem 53,2 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 443,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 31,9 Renty rodzinne 73,5 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 69,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 10,1 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie łódzkim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2555,46 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 57,5% i 31,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1774,58 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 25,5% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,6%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 48,2% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 45,7%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 6,1%. 31 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,42. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 86,2 m2. Dokumenty i strategie Strategia w zakresie polityki społecznej województwa łódzkiego do 2030 Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Łódzkiego na lata 2023-2025 Działania na rzecz osób starszych W województwie łódzkim na poziomie regionalnym w roku 2023 Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi podjęło następujące działania na rzecz osób starszych ogłoszono otwarte konkursy ofert, w ramach których przyznano dotacje na realizację zadań dedykowanych seniorom: na wsparcie realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób - działania na rzecz osób starszych. Przyznano dotacje 13 organizacjom pozarządowym na łączną kwotę 260 000,00 zł. W ramach realizowanych projektów prowadzone były m.in.: warsztaty tematyczne (np. sportowe, zdrowotne, psychologiczne, manualne, plastyczne, muzyczne, kulinarne, ogrodnicze, komputerowe, nabywania kompetencji społecznych); spotkania seniorów z młodzieżą o charakterze historycznym; wyjazdy do kina, teatru i filharmonii; jednodniowe wyjazdy krajoznawcze; imprezy integracyjne i okolicznościowe. na powierzenie realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób - działania na rzecz osób starszych w ramach Budżetu Obywatelskiego Województwa Łódzkiego „ŁÓDZKIE NA PLUS”. Przyznano dotację w wysokości 32 375,00 zł na realizację zadania Ekologia i aktywność – wieruszowski Senior, w zakresie którego odbyły się m.in. warsztaty rękodzielnicze, ogrodnicze i kulinarne, spływ kajakowy, rajd rowerowy, wycieczka do arboretum, plenerowa wystawa fotograficzna, zajęcia ruchowe z Zumba-Gold i z jogi oraz piknik integracyjny. W projekcie wzięło udział 100 seniorów z terenu powiatu wieruszowskiego. na realizację zadań publicznych Województwa Łódzkiego mających na celu aktywizowanie mieszkańców regionu w ramach Wojewódzkiego Programu pn. Moce nadŁódzkie na wsparcie oddolnych inicjatyw obywatelskich zgłaszanych przez organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w ramach którego przyznano dotację w wysokości 25 000,00 zł na zadanie „Pora na aktywnego seniora!”, w ramach którego przeprowadzono warsztaty taneczne, kulinarne i dwa wyjazdy integracyjne połączone z warsztatami sztuki ludowej oraz tańca ludowego. Beneficjentami było 50 seniorów z terenu województwa łódzkiego. Zorganizowano także szkolenia dla przedstawicieli podmiotów senioralnych z terenu województwa łódzkiego, w tym: szkolenia on-line – w zakresie składania ofert, realizacji i rozliczania zadań publicznych w trybie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie dla przedstawicieli organizacji pozarządowych; szkolenie pn. ”Bezpieczny i zdrowy Senior” dla podmiotów realizujących zadania na rzecz osób starszych, w których uczestniczyło łącznie 60 przedstawicieli podmiotów i organizacji pozarządowych, grup, związków prowadzących działania na rzecz seniorów oraz przedstawiciele władz. W ramach tych szkoleń poruszone zostały kwestie bezpieczeństwa seniorów w kontekście cyberzagrożeń oraz zdrowego trybu życia, w szczególności w obszarze zdrowego odżywiania; warsztaty wizerunkowe pn. „Silver Power, bo dobry styl zawsze jest dobry”. W trakcie 32 warsztatów zaprezentowano 4 bloki tematyczne: Dobry wizerunek to Twój klucz do sukcesu; Wyróżniać się to nie grzech; Szafa Silver Power; Wizerunkowe supermoce, czyli styl wyzwalający pewność siebie. W warsztatach uczestniczyły 33 osoby. Zorganizowano następujące konferencje, w tym: „Współczesne zagrożenia i przemoc wobec osób starszych” , Seniorzy w województwie łódzkim”, „Nowe kierunki polityki społecznej województwa łódzkiego – strategie, plany, źródła finansowania”. Przegląd Twórczości Artystycznej Seniorów „Co nam w duszy gra...”,. Celem wydarzenia był rozwój pasji i prezentacja osiągnięć artystycznych osób starszych, aktywizacja i kreowanie pozytywnego wizerunku osób starszych w regionie. Do konkursu przystąpiło 10 solistów, 7 zespołów wokalnych i 7 chórów funkcjonujących przy organizacjach pozarządowych działających na rzecz osób starszych w województwie łódzkim. Gala „Senior Plus 2023” to cykliczne przedsięwzięcie w ramach Wojewódzkich Obchodów Dnia Seniora, którego głównym celem była integracja i aktywizacja seniorów, wymiana doświadczeń pomiędzy podmiotami działającymi na rzecz osób starszych oraz ukazanie potencjału osób starszych. W Gali wzięło udział 1037 osób. Realizacja programu pod nazwą „Karta seniora województwa Łódzkiego” Karta Seniora Województwa Łódzkiego. Celem programu jest m.in. promowanie aktywności społecznej i poprawa jakości życia seniorów; umożliwienie seniorom rozwoju swoich pasji i zainteresowań oraz promowanie aktywnego spędzania wolnego czasu. W 2023 r. wydano 3 016 Kart (od początku programu, tj. od 2 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2023 r. wydano 29 848 Kart). Według stanu na dzień 31.12.2023 r. w programie uczestniczyło 82 partnerów dysponujących 146 punktami usługowymi i handlowymi. Wojewódzki Telefon Wsparcia dla Seniorów. W ramach tej inicjatywy osoby starsze z terenu województwa łódzkiego mogą skorzystać ze wsparcia specjalistów: psychologa, prawnika i pracownika pomocy społecznej. W 2023 r. przeprowadzono ogółem 463 rozmowy, w tym: 71 z psychologiem, 250 z prawnikiem oraz 142 z pracownikiem pomocy społecznej. Od 14 kwietnia 2023 r. województwo łódzkie ma swoją delegaturę w Obywatelskim Parlamencie Seniorów. Łódzka delegatura OPS ma 25 członków. To przedstawiciele środowisk senioralnych z całego województwa: klubów i akademii seniora, stowarzyszeń, Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów, rad senioralnych czy Uniwersytetów Trzeciego Wieku. XXIV edycja Przeglądu Twórczości Plastycznej Osób Chorych, Starszych i Niepełnosprawnych „Sztuka jak Balsam”. Projekt obejmował zorganizowanie i przeprowadzenie, wspólnie z Wojewódzką Biblioteką Publiczną im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, XXIV edycji Przeglądu Twórczości Plastycznej Osób Chorych, Starszych i Niepełnosprawnych „Sztuka jak Balsam” dla podopiecznych warsztatów terapii zajęciowej i środowiskowych domów samopomocy z terenu województwa łódzkiego. Do Przeglądu zgłoszono 281 prac. XVI Wojewódzka Olimpiada Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie. Celem działania jest wspieranie osób niepełnosprawnych w sportowych formach rehabilitacji stanowiących fundament w przygotowaniu tych osób do jak najpełniejszego uczestnictwa w różnych obszarach życia społecznego. Olimpiadę zorganizowano w dniu 29 maja 2023 r. W Olimpiadzie wzięło udział 498 niepełnosprawnych zawodników, w tym 13 poruszających się na wózkach inwalidzkich. Od 2012 r. Wojewoda Łódzki ogłaszał otwarty konkurs ofert dla organizacji pozarządowych na realizację zadania z zakresu pomocy społecznej „Wsparcie społeczne dla osób z niepełnosprawnością oraz osób w wieku emerytalnym”. Konkurs ogłaszany jest na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 1 . Celem zadania publicznego była szeroko rozumiana reintegracja oraz poprawa jakości życia osób z niepełnosprawnością i osób w wieku emerytalnym – mieszkańców województwa łódzkiego znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. 33 Konkurs skierowany był do podmiotów działających na rzecz osób z niepełnosprawnością i/lub na rzecz osób w wieku emerytalnym (na potrzeby konkursu przyjęto, że osoba w wieku emerytalnym to osoba powyżej 60 roku życia, niezależnie od jej statusu zawodowego, znajdująca się w trudnej sytuacji życiowej). W 2023 r. przyznano dotacje w łącznej wysokości 60 000 zł na realizację 8 projektów. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Łódź – Miasto na prawach powiatu Centra Zdrowego i Aktywnego Seniora CZAS. Ideą projektu, który powstał w 2018 r. jest tworzenie w miejskich przychodniach punktów, które pełnią równocześnie funkcje miejsc spotkań edukacyjnych, rekreacyjnych, kulturalnych oraz towarzyskich, jak i kawiarenek internetowych oraz świetlic. Głównym celem projektu jest edukacja zdrowotna, promowanie zdrowego i aktywnego starzenia się. Obecnie w Łodzi funkcjonuje 7 Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora. CZAS działają 5 dni w tygodniu w oparciu o ustalony harmonogram cyklicznych zajęć edukacyjnych, zdrowotnych oraz rekreacyjnych. W wybranych terminach odbywają się w nich wykłady, prelekcje, spotkania z „ciekawymi ludźmi” oraz kursy komputerowe. Z oferty Centrów Zdrowego i Aktywnego Seniora w 2023 r. skorzystało 41 992 osób. Wsparcie oddolnych inicjatyw seniorskich. Mikrogranty dla Seniorów to projekt finansowany z budżetu Miasta Łodzi zapewniający bezzwrotne wsparcie finansowe do 5 000 zł na realizację działań dedykowanych osobom 60+, funkcjonujący w Urzędzie Miasta Łodzi od 2017 r. Projekt ma na celu udzielenie wsparcia finansowego organizacjom pozarządowym oraz grupom nieformalnym i samopomocowym działającym na terenie miasta Łodzi w zakresie edukacji osób starszych, aktywności społecznej promującej integrację wewnątrz i międzypokoleniową, aktywności sportowo-rekreacyjnej osób starszych, organizacji wydarzeń kulturalnych o charakterze integracyjnym, służących rozwojowi wolontariatu i samopomocy sąsiedzkiej oraz podnoszeniu poziomu świadomości społecznej i rozwijaniu wrażliwości na potrzeby osób starszych. To jeden z nielicznych programów, w którym o środki mogą się ubiegać poza, formalnie zarejestrowanymi organizacjami pozarządowymi, także grupy działające nieformalnie (kluby seniora, grupy sąsiedzkie, koła gospodyń wiejskich, grupy młodzieżowe, rady sołeckie, hobbyści, członkowie wspólnot mieszkańców itp.). W 2023 r. wsparcie finansowe w ramach projektu otrzymało 25 podmiotów. Powiat Poddębicki Aktywny senior to szczęśliwy człowiek. Dzięki realizacji Projektu (dofinansowanego ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego - Regionalnego Centrum Polityki Społecznej) stworzone zostały warunki do integracji osób starszych, a także odbudowania czy też zacieśnienia więzi międzyludzkich. Głównym celem zadania była poprawa jakości życia osób w wieku emerytalnym znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, szeroko pojęta reintegracja i motywacja osób starszych do większej aktywności. Projekt pozwolił uczestnikom na rozwijanie oraz realizację własnych pasji i umiejętności. W projekcie wzięła udział 55-osobowa grupa złożona z osób w wieku emerytalnym (powyżej 60 roku życia), zamieszkujących Powiat Poddębicki. Gmina – Miasto Tomaszów Mazowiecki Prelekcje z zakresu zdrowia i bezpieczeństwa seniorów – cykl prelekcji z zakresu profilaktyki zdrowia i bezpieczeństwa dla osób powyżej 60. Roku życia zamieszkujących na terenie miasta Tomaszowa Mazowieckiego. Na spotkaniach poruszono następujące tematy: „Spadek – to błogosławieństwo czy przekleństwo?”, „Zdrowe odżywianie”, „Bezpieczeństwo w domu”, „Co za dużo to niezdrowo – suplementacja”. Łącznie w prelekcjach udział wzięło 140 seniorów. Spotkanie ze specjalistami dla seniorów – cykl dwugodzinnych spotkań ze specjalistami z następujących dziedzin: kardiologia, chirurgia ogólna, podologia, fizykoterapia, psychoterapia, neurologia, choroby wewnętrzne, choroby oczu. Łącznie w 16 spotkaniach wzięło udział 320 seniorów. 34 Gmina Ujazd W 2023 r. w trybie małych zleceń z budżetu Gminy Ujazd udzielono wsparcia na realizację zadania publicznego z zakresu przeciwdziałania uzależnieniom i patologiom społecznym pn. „W zdrowym ciele, zdrowy duch czyli lato w Akademii Sportu”. Grupą docelową były osoby w wieku 60+, łącznie 50 osób. Realizacja zadania polegała na organizacji pogadanek o charakterze profilaktycznym z zakresu przeciwdziała uzależnieniom w związku ze zdrowym stylem życia oraz zajęć sportowych w Akademii Sportu w Ujeździe w postaci: nordic walking, basen, tężnie. Miasto Bełchatów Biały Tydzień dla mieszkańców Bełchatowa, inicjatywa, w ramach której przygotowane zostały prelekcje, konsultacje i porady w zakresie promowania postaw prozdrowotnych. Beneficjentami zadania byli mieszkańcy Bełchatowa, głównie osoby w wieku senioralnym. Zadanie realizował zespół wykwalifikowanych specjalistów ze szpitali klinicznych i wojewódzkich. Przez cały tydzień mieszkańcy Bełchatowa korzystali z bezpłatnych porad dermatologicznych, okulistycznych, alergologicznych, ginekologicznych, kardiologicznych i podologicznych. Swój panel mieli także psychiatra, psycholog oraz edukator zdrowia. Ponadto zainteresowani wysłuchali prelekcji o mitach i faktach żywieniowych związanych z chorobami metabolicznymi, w tym cukrzycą. Mikrogranty w ramach „Lokalnego Programu Mikrograntów Bełchatów 2023”. W ramach Programu grupy nieformalne i organizacje pozarządowe działające na rzecz seniorów z terenu Bełchatowa, mogły starać się o środki w wysokości od 2 000,00 zł do 5 000,00 zł na realizację inicjatyw skierowanych do aktywnych seniorów w wieku 60+ i promujących zdrowy styl życia, wspierających działania na rzecz przeciwdziałania uzależnieniom oraz przemocy domowej. W ramach Programu zostało zrealizowanych 8 projektów na łączną kwotę 37 000,00 zł. Gmina Tuszyn Z okazji Dnia Seniora organizowane spotkania z pracownikami ZUS - uczestnicy mogli skorzystać z porad specjalistów instytucji partnerskich oraz ekspertów ZUS, którzy odpowiadali m.in. na pytania dotyczące rent i emerytur, waloryzacji oraz innych ważnych dla seniorów kwestii. Spotkania odbywały się w siedzibie MOPS. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Łódź – Miasto na prawach powiatu Projekt \"Polska dla początkujących i zaawansowanych\". Projekt miał na celu przygotowanie seniorów do pracy z osobami z doświadczeniem uchodźczym i migranckim. Uznanie przez UNICEF projektu jako \"dobra praktyka\" angażująca osoby 60+ z Polski i osoby z doświadczeniem migranckim i uchodźczym. Rozwój wolontariatu, oraz integracja międzykulturowa, międzypokoleniowa. W projekcie udział wzięło 50 uczestników. Wdrażanie i rozwój medycznej opieki poza-instytucjonalnej. Projekt Przepis Na Opiekę - wsparcie osób niesamodzielnych z obszaru ŁOM zakładał objęcie opieką długoterminową domową 44 uczestników. Wsparcie kierowane było do osób mieszkających na terenie ŁOM (pow. m. Łódź, łódzki wschodni, zgierski, pabianicki, brzeziński), które ze względu na wiek i stopień niesamodzielności wymagają stałej opieki. Maksymalna długość wsparcia to 12 miesięcy. Zakres wsparcia dla Uczestnika zakładał: pielęgniarską opiekę długoterminową domową - 4 wizyty tygodniowo; każda wizyta po około 2 godziny (średnio 36 godz./m-c); wsparcie realizowane przez opiekunów medycznych – średnio 3 wizyty tygodniowo; każda wizyta po około 2 godziny (średnio 27 godz./ m-c); opiekę i prowadzenie dietetyka w zakresie diety osoby niesamodzielnej – średnio 1 wizyta na miesiąc, czas trwania wizyty - około 1 godziny; 35 zabiegi fizjoterapeutyczne, w tym opieka rehabilitacyjna, zapobieganie odleżynom, przykurczom –średnio 4 wizyty/ m-c/, czas trwania wizyty - około 1 godziny. Łącznie ze wsparcia skorzystały 64 osoby. Miejski Informator dla Seniorów. Miejski Informator dla Seniorów to publikacja, w której mieszkańcy miasta w wieku 60+ mogą znaleźć m.in. kompleksowe informacje na temat różnych form aktywności, wsparcia i opieki oferowanych przez Miasto Łódź oraz podległe mu jednostki. Publikacja stanowi praktyczny \"przewodnik\" po Łodzi, wskazując miejsca, w których seniorzy mogą nie tylko załatwić ważne sprawy, czy uzyskać pomoc, ale też skorzystać z ciekawych zajęć i rozwijać swoje pasje. W roku 2023 rozdysponowano 3 tys. sztuk Informatora wśród mieszkańców Łodzi. 36 1.6 Województwo małopolskie Tabela 6 Karta województwa małopolskiego za 2023 r. 8 WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE Liczba gmin182 Liczba powiatów19 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia15 184 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 343037034290143429632 w tym w wieku 60 lat i więcej 810504819510830509 60–64 lata 211823207082201557 65–69 198571200739202831 70–74 157801163396168531 75–79 95215103830112517 80–84 750197143070113 85 lat i więcej 720757303374960 Noworodek płci męskiej – 73,5 Noworodek płci męskiej – 74,9 Noworodek płci męskiej – 76,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Noworodek płci żeńskiej – 83,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,4 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 23,3 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Kobieta w wieku 60 lat – 25,1 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,427,127,9 Współczynnik zgonów 11,910,59,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 558 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 108 Ogółem 15-89 lat 1 522 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 106 Ogółem 15-89 lat 1 148 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 677 Współczynnik aktywności zawodowej %Ogółem 15-89 lat 57,6 8 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 37 w tym w wieku 60-89 lat 13,8 Ogółem 15-89 lat 56,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 13,5 Ogółem 466 osoby nieposzukujące pracy - razem 466 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 415 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 35 Ogółem 60,9 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 515,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 46,7 Renty rodzinne 100,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 58,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 23,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 3,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie małopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2789,94 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 60,0% i 23,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1435,47 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,0% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,0%, a na zdrowie – 5,0%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 64,5% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 33,0%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,60. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 99,6 m2. 38 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” Program Srebrna Małopolska Działania na rzecz osób starszych Źródłem finansowania wielu działań poświęconych osobom starszym w Małopolsce jest nadal Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020. Dotychczasowe efekty wdrażania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 w w/w obszarach kształtują się następująco: wsparcie projektów z zakresu teleopieki - projekt „Małopolski Tele-Anioł”, skierowany do niesamodzielnych mieszkańców województwa małopolskiego. Wszystkie osoby włączone do projektu otrzymują bezpłatnie opaskę bezpieczeństwa wyposażoną w przycisk SOS i kartę SIM z możliwością połączenia głosowego z Centrum Teleopieki (24h/7dni w tygodniu). „Małopolski Tele-Anioł” jest największym projektem teleopiekuńczym w Polsce, w którym założono, że z usług teleopieki skorzysta minimum 6 300 osób niesamodzielnych, w tym 1 900 osób otrzyma dodatkowe usługi opiekuńcze lub sąsiedzkie, tj. aż 1 500 000 godzin usług sąsiedzkich oraz 230 000 godzin profesjonalnych usług opiekuńczych. Do 31 października 2023 r. z usług teleopiekuńczych w ramach projektu skorzystało 6 321 osób niesamodzielnych, z tego 2 029 osób otrzymało dodatkowe usługi sąsiedzkie lub opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania. działania wspierające opiekunów nieformalnych osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, poprzez uruchomienie centrów wsparcia opiekunów - wartość projektów objętych umowami (z naborów w 2016 r., 2017 r. i 2019 r.), według zaktualizowanych danych z poziomu wdrażania, wyniosła niemal 36,5 mln zł, z czego wartość dofinansowania UE ponad 30,6 mln zł. Wartość środków wydatkowanych łącznie do końca 2023 r.: ponad 33,6 mln zł, w tym w 2023 r.: niemal 6,2 mln zł. W wyniku realizacji dofinasowanych projektów powstało 11 centrów wsparcia opiekunów rodzinnych osób niesamodzielnych, a w 4 wsparcie przyznano na rozszerzenie zakresu działalności. Wsparciem w dofinansowanych projektach końca 2023 r. objęto 11 084 osoby (w tym 2 016 w 2023 r.). wsparcie dla tworzenia i/lub działalności placówek zapewniających dzienną opiekę i aktywizację osób starszych – dofinansowanie obejmowało wsparcie dla tworzenia i/ lub działalności placówek oferujących oddziaływania terapeutyczne i inne zapewniające utrzymanie optymalnego stanu psychofizycznego, samodzielności i aktywności uczestników i niedopuszczanie do pogłębiania się dysfunkcji, a także edukację osób niesamodzielnych i ich rodzin. Wartość projektów objętych umowami, według zaktualizowanych danych z poziomu wdrażania (z naborów w 2016 r., 2017 r. i 2019 r.) wyniosła ponad 116,9 mln zł, z czego wartość dofinansowania UE wyniosła niemal 99,4 mln zł. Do końca 2023 r. łącznie w projektach wydatkowano niemal 108,2 mln zł, w tym w 2023 r.: prawie 13,6 mln zł. Efektem realizowanych projektów było utworzenie 44 nowych placówek zapewniających dzienną opiekę i aktywizację osób niesamodzielnych w Małopolsce i rozszerzenie zakresu działalności 6 kolejnych placówek. Do końca 2023 r. w dofinansowanych projektach wsparciem objęto 3 750 małopolskich seniorów (w tym 281 w 2023 r.). dofinansowano 9 projektów (z naborów w 2017 r. i 2019 r.) łączących obie ww. usługi społeczne, czyli prowadzenie placówki opieki dziennej dla seniorów (12 nowych placówek i rozszerzenie działalności 2 miejsc) oraz prowadzenie centrum wsparcia opiekunów rodzinnych osób niesamodzielnych (10 nowych, 1 wsparte w dotychczasowej działalności). Łączna wartość tego rodzaju projektów to ponad 39,6 mln zł. Wartość środków wydatkowanych łącznie do końca 2023 r.: ponad 33,7 mln zł, w tym w 2023 r.: prawie 10,5 mln zł. Wsparciem w tego rodzaju projektach do końca 2023 r. objęto kolejnych 3 539 osób (w tym w 2023 r. – 879 osób). Dotychczasowe efekty w regionie szacuje się na 56 nowoutworzonych placówek 39 zapewniających dzienną opiekę i aktywizację starszych osób niesamodzielnych oraz 21 centrów wsparcia opiekunów rodzinnych. Małopolska Rada ds. Polityki Senioralnej – została powołana Uchwałą Zarządu Województwa Małopolskiego w 2013 r., jako pierwsza rada o zasięgu regionalnym. W 2023 r. powołano Małopolską Radę ds. Polityki Senioralnej III kadencji. Otwarte konkursy ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w zakresie wspierania funkcjonowania społecznego oraz przeciwdziałania wykluczeniu osób starszych — (realizowane od 2012 r.) adresowane do organizacji pozarządowych. W 2023 r. dofinansowano 43 oferty. Projekty najczęściej oferowały: zajęcia edukacyjne, w tym edukację w zakresie aktywności obywatelskiej, wolontariat seniorów, promocję zdrowego stylu życia – warsztaty, wykłady, rekreację i rehabilitację ruchową, naukę obsługi komputera i korzystania z Internetu, integrację międzypokoleniową. Z dofinasowanych projektów korzysta ok. 3 tys. seniorów z całej Małopolski. Całkowita wartość zadania 1,49 mln zł, nakłady poniesione w 2023 r.: 731,5 tys. zł. Otwarte konkursy ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w obszarze działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym - Zarząd Województwa Małopolskiego wykonując „Program współpracy Województwa Małopolskiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2023”, ogłosił otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych na rzecz osób w wieku emerytalnym w latach 2023-2024 pn. „Wiek seniora, a wigor juniora”. Na realizację zadań wybranych w ramach konkursu przeznaczone zostały środki finansowe do łącznej kwoty 1 400 000 zł (2023 r. - 700 000 zł, 2024 r. - 700 000 zł). W ramach konkursu zlecane zostały zadania m.in.: wspieraniu rozwoju aktywności ruchowej i fizycznej seniorów, zwiększeniu stopnia aktywności, atrakcyjności oraz poczucia bezpieczeństwa osób starszych, wzbogaceniu oferty dla osób starszych w zakresie aktywności fizycznej, promocji aktywnego trybu życia. W 2023 r. 23 organizacje realizowały zadania w ramach otwartego konkursu ofert. Konkurs „Małopolska Gościnna” - rozwój oferty turystyki społecznej w ramach konkursu wspierane są inicjatywy organizacji pozarządowych mające na celu zwiększenie udziału turystyki społecznej, w tym turystyki senioralnej w podróżach turystycznych oraz propagowanie aktywnych form spędzania czasu wolnego wśród seniorów oraz osób ze szczególnymi potrzebami. W 2023 r. dofinansowano 6 inicjatyw, na które przeznaczono z budżetu Województwa Małopolskiego łączną kwotę 100 000 zł. XVII Plebiscyt Poza Stereotypem – Seniorka i Senior Roku. Od początku konkursu Województwo Małopolskie nagrodziło 34 aktywnych Małopolan, a 77 wyróżniło. W 2023 r. wyłoniono 2 laureatów, przyznano 12 wyróżnień. Szkolenia dot. przeciwdziałania przemocy domowej, w tym wobec seniorów. W 2023 r. zrealizowano dwa 24-godzinne szkolenia pn. „Realizacja zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej —szkolenie wprowadzające” dedykowane przedstawicielom instytucji. W ramach ww. szkolenia realizowany był również blok tematyczny „Przemoc domowa wobec osób starszych i niepełnosprawnych”. Programy zdrowotne realizowane przez Departament Zdrowia, Rodziny, Równego Traktowania i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego: program polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy. Program realizowany jest od 2023 r. W ramach programu wykonywana jest ocena ryzyka wystąpienia poważnych złamań osteoporotycznych z użyciem narzędzia FRAX. Osobom, u których wyniki wskażą na ryzyko złamań dokonywany jest pomiar gęstości mineralnej kości z wykorzystaniem badania densytometrycznego DXA wraz z konsultacją lekarską. Działaniami Programu w 2023 r. objęto 1 074 osób, na jego realizację przeznaczono 201 000 zł. 40 prozdrowotne oddziaływania edukacyjne na rzecz zmniejszenia umieralności na nowotwory w Małopolsce. Okres realizacji: od 2012 r. w sposób ciągły, na wskazany program w 2023 r. wydatkowano – 155 tys. zł. W 2023 roku Programem objęto 973 uczestników. program polityki zdrowotnej pn. „Zapobieganie nadwadze i otyłości wśród mieszkańców województwa małopolskiego”. Program jest realizowany w Małopolsce od 2017 r., na wskazany program w 2023 r. wydatkowano kwotę – 400 035,03 tys. zł. W 2023 r. program ukończyło łącznie 197 osób. VI Małopolski Kongres Srebrnej Gospodarki. Coroczne wydarzenie od 2015 r. pełniące rolę forum wymiany doświadczeń i przestrzeni przyjaznej dla debaty nad tym, jakie działania powinny zostać podjęte przez samorządy, uczelnie, organizacje pozarządowe oraz biznes, żeby zacząć dynamicznie rozwijać sektor srebrnej gospodarki w Małopolsce. Wsparcie Wojewody Małopolskiego dla jednostek samorządu terytorialnego w realizacji zadań własnych z zakresu pomocy społecznej. W 2023 r. przekazano dla gmin ok. 4 mln zł. Celem wsparcia było inspirowanie do zmian ukierunkowanych na poprawę dostępności do usług pomocy społecznej, rozwój pracy socjalnej oraz jakości obsługi osób i rodzin wymagających wsparcia ośrodka pomocy społecznej. W ramach dotacji finansowane mogą być tylko określone obszary, m.in. projekty socjalne mające na celu rozwój lub wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej osób i rodzin, w tym skierowane do seniorów. W 2023 r. zaplanowano realizację projektów skierowanych do seniorów w 34 gminach np. „Radosna Druga Wiosna\"; „Seniorzy z tradycją\"”; „ Klub Pomocna Dłoń - aktywizacja i integracja osób starszych”, Seniorze zadbaj o swoje zdrowie i urodę”. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat nowosądecki zajęcia edukacyjne osób starszych z różnych dziedzin nauki np. medycyny, profilaktyki zdrowia, nauk humanistycznych, kultury i sztuki, nauk społecznych, ekonomicznych i prawnych, nauk technicznych a także nauk o ziemi; działania zmierzające do utrzymania, nawiązania, zacieśniania kontaktów osobistych między mieszkańcami regionu, a szczególnie między osobami starszymi i młodym pokoleniem; kampanie informacyjno-edukacyjną w mediach społecznościowych „Seniorzy Wirtu@lnie\" oraz warsztaty „Senior w świecie Wirtu@lnych mediów\". Powiat olkuski Pilotażowy program ,,Aktywny samorząd”, realizowany ze środków PFRON, mający na celu likwidację barier transportowych, jak i dostępi do uczestniczenia w społeczeństwie informacyjnym. Gmina Szczurowa usługa transportową ,,door-to-door'' czyli bezpłatny przewóz osób starszych w celu poprawy jakości życia osób o niskiej mobilności; zajęcia organizowane przez Lokalny Ośrodek Wiedzy i Edukacji dla seniorów m.in. warsztaty rękodzielnicze, warsztaty śpiewu, warsztaty kulinarne, warsztaty ze specjalistami, wycieczki krajoznawcze. Gmina Poronin Projekt socjalny pn. „Sam nie znaczy samotny- rozszerzenie zakresu i dostępności usług dla seniorów z Gminy Poronin\". W ramach projektu świadczona była zindywidualizowana edukacja domowa polegająca na świadczeniu usługi ćwiczeń ogólnousprawniających/rehabilitacji dla seniorów. 41 Gmina Zabierzów Udział seniorów z gminy Zabierzów w badaniach dotyczących chorób oczu - jaskry i zaćmy, możliwość zabiegu usunięcia zaćmy, dobór leków i okularów. Inicjatywa Gminnej Rady Seniorów we współpracy z krakowską Kliniką OCHO. Gmina Zielonki „Projekt Mały krok do szczęścia II\". W ramach programu z rehabilitacji, pomocy psychologicznej oraz psychoterapeutycznej skorzystało 7 osób w wieku 60+, Przykłady innowacyjnych rozwiązań Inkubator Włączenia Społecznego - projekt zrealizowany (2020-2023) ze środków POWER. Opracowano, przetestowano i zweryfikowano 60 innowacji społecznych zwiększających skuteczność włączenia społecznego, z których 9 zostało upowszechnionych w ramach projektu. Przykładami takich innowacji są: „E-rzecznik konsumenta seniora” – aplikacja mobilna przeprowadzająca przez proces składania reklamacji, „Merkury” - symulator obsługi paczkomatów, bankomatów, parkometrów i kas samoobsługowych, pozwalający w spokojny, bezstresowy sposób przećwiczyć użycie tych urządzeń; „BaWita” - tablica manipulacyjna jako dorosła zabawka terapeutyczna dla seniorów borykających się z demencją. Małopolskie standardy usług społecznych - opracowano 3 małopolskie modele usług społecznych wraz z 3 listami sprawdzającymi zgodność aplikacji z opracowanym standardem (aktualizacja) na użytek planowanych konkursów Regionalnego Programu FEM 2021-2027, w tym Model prowadzenia centrów wsparcia opiekunów nieformalnych/faktycznych w Małopolsce (Uchwała nr 2034/23 Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 24 października 2023 r.) oraz Model placówek zapewniających dzienną opiekę w Małopolsce (Uchwała nr 2034/23 Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 24 października 2023 r.). Projekt „Pracownicy – najlepsza inwestycja dla firmy” – efektywne wsparcie pracodawców we wprowadzaniu zarządzania różnorodnością, w tym: wiekiem - realizowany jest przez Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie. I etap projektu został zaplanowany na lata 2023-2025 w ramach programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021-2027. W 2023 r. objęto wsparciem doradczym 75 firm. Dla 52 z nich przeprowadzono szkolenia z zarządzania różnorodnością (w tym także wiekiem). Dla 40 firm powstały strategie zarządzania wiekiem, a ideę zarządzania różnorodnością upowszechniono u 2 784 pracodawców z Małopolski. 42 1.7 Województwo mazowieckie Tabela 7 Karta województwa mazowieckiego za 2023 r. 9 WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE Liczba gmin314 Liczba powiatów37 powiatów i 5 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia35 559 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 551279455106125510527 w tym w wieku 60 lat i więcej 134836213533211362530 60–64 lata 336266318956305007 65–69 346374347745344860 70–74 269372279156289188 75–79 154061169678186288 80–84 118055113454110991 85 lat i więcej 124234124332126196 Noworodek płci męskiej – 71,6 Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,9 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,6 Kobieta w wieku 60 lat – 23,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,5 Współczynnik feminizacji 109109109 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,228,929,6 Współczynnik zgonów 13,311,410,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 2 840 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 241 Ogółem 15-89 lat 2 774 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 235 Ogółem 15-89 lat 1 634 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 1 040 9 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 43 Ogółem 15-89 lat 63,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 18,8 Ogółem 15-89 lat 62,0 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 18,4 Ogółem 707 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 707 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 652 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 36 Ogółem 110,5 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 7,6 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 862,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 58,2 Renty rodzinne 134,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 122,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,3 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 6,7 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie mazowieckim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 3208,99 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 58,1% i 22,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1849,11 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 24,6% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,2%, a na zdrowie – 5,5%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 57,3% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 37,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,8%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 83,4 m2. 44 Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Mazowieckiego na lata 2021–2030 Program Polityki Senioralnej Województwa Mazowieckiego na lata 2022-2026 Działania na rzecz osób starszych W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 r. Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej udzieliło 137 dotacji dla organizacji pozarządowych na łączną kwotę 4 300 000 zł na realizację zadań publicznych, w tym na zadania: „Działania na rzecz seniorów w zakresie zwiększania samodzielności i przeciwdziałania zagrożeniu marginalizacją społeczną” – 72 dotacje (w tym 17 „małych dotacji” udzielonych w trybie art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) na łączną kwotę 2 763 970 zł; „Wsparcie aktywizacji seniorów w ramach działalności kół gospodyń wiejskich” – 52 dotacje (w tym 24 „małe dotacje” udzielone w trybie art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) na łączną kwotę 500 000 zł; „Partycypacja seniorów w życiu społecznym” – 1 dotacja na kwotę 72 900 zł (diagnozowanie udziału osób starszych w życiu społecznym; „Ścieżką edukacyjną w trzeci wiek” – 1 dotacja na kwotę 300 000 zł; „Bony społeczne dla seniorów” – 1 dotacja na kwotę 300 000 zł; „Internetowa platforma informacyjno-poradnikowa dla seniorów” – 1 dotacja na kwotę 94 700 zł; „Pomoc niemedyczna w zakresie ochrony zdrowia psychicznego seniorów” – 9 dotacji na łączną kwotę 268 430 zł. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat sochaczewski Udział w ogólnopolskiej akcji Święty Mikołaj dla Seniora - mieszkańcy pisali listy do Świętego Mikołaja. Wszystkie listy, prośby zostały wysłuchane i mieszkańcy otrzymali wymarzone prezenty. Prezenty te niejednokrotnie były jedynymi prezentami otrzymanymi kiedykolwiek. Powiat Żuromiński Senioralna Rada Powiatu Żuromińskiego - udział w imprezach promujących swoją działalność tj. Dożynkach Województwa Mazowieckiego, X Międzypokoleniowej Sztafecie Turystycznej - Wędruj z Nami! Przygotowanie wniosków o dotacje m. in. do Marszałka Województwa Mazowieckiego w sprawie dofinansowania zadania pn. \"SENIORZY POWIATU ŻUROMIŃSKIEGO\" dla emerytów i inwalidów z terenu Powiatu Żuromińskiego. Gmina Legionowo Lokalna Karta Seniora w Legionowie (program zniżek i rabatów u lokalnych przedsiębiorców). Gmina Halinów Wolontariat w gminie Halinów - pomoc w sprzątaniu, pomoc w zrobieniu zakupów, rozmowa, wyście na spacer - działania pomagające w przezwyciężeniu poczucia izolacji i stagnacji; Gmina Dzierzążnia Praca socjalna ukierunkowana na osoby w wieku 60+: pomoc w kompletowaniu dokumentów w celu uzyskania emerytury z ZUS lub KRUS, pomoc w uzyskaniu prawa do świadczenia uzupełniającego oraz świadczenia wspierającego, informowanie o możliwości uzyskania żywności z Banku Żywności, pomoc w transporcie osób starszych na wizytę lekarską jak również pomoc w realizacji recept, zakupie 45 artykułów spożywczych i środków czystości, informowanie o możliwości skorzystania z pomocy w formie dodatku elektrycznego oraz skompletowaniu niezbędnych dokumentów w celu uzyskania wsparcia finansowego z programu \"Czyste powietrze\". Gmina Pruszków Pruszkowski Miesiąc Aktywnego Seniora (imprezy artystyczne, sportowe, integracyjne, w których udział wzięło łącznie 800 osób), wolontariat (19 osób). Pruszkowskie Lato Seniora (łącznie 650 osób), spotkania międzypokoleniowe (ok. 180 osób), spacery z kijkami Nordic Walking (ok. 10 osób), zajęcia artystyczne stacjonarne (ok. 20 os.) i on-line (ok. 206 obserwujących), aktywizacja on-line (łamigłówki, dyskusje, średnio 255 reagujących), brydż (12 os.), prelekcje i warsztaty (średnio 20 os. na każdych). Gmina Mszczonów Mszczonowski Uniwersytet Trzeciego Wieku (MUTW) jest sekcją edukacyjno-integracyjną dla seniorów, działającą w Mszczonowskim Ośrodku Kultury. MUTW zakłada uczestnictwo osób starszych w różnorodnych formach aktywności takich, jak cykle wykładów i prelekcji medycznych, spotkań literackich, teatralnych, zajęciach sportowo-leczniczych, itp. W ramach MUTW odbywają się m.in.: wykłady, lektorat językowy, zajęcia z promocji zdrowia i zdrowego trybu życia, zajęcia informatyczne, plastyczne, pilates, gimnastyka geriatryczna, aerobik wodny, zajęcia taneczne czy amatorski teatr. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Glinojeck Interaktywny \"Magiczny dywan - urządzenie projekcyjne” - Interaktywna mata przeznaczona do rehabilitacji osób starszych. Gmina Nasielsk Organizacja bezpłatnych szkoleń on-line dla seniorów w zakresie cyberbezpieczeństwa (jak nie dać się okraść w Internecie oraz jak zadbać o bezpieczeństwo swojego telefonu), którego celem było zwiększenie świadomości i uwrażliwienie tej grupy społecznej na zagrożenia występujące w Internecie. 46 1.8 Województwo opolskie Tabela 8 Karta województwa opolskiego za 2023 r. 10 WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Liczba gmin71 Liczba powiatów11 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia9 411 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 948583942441936725 w tym w wieku 60 lat i więcej 255713258352261655 60–64 lata 692656773066120 65–69 636156401264600 70–74 507655288554074 75–79 262152875232143 80–84 249342345222174 85 lat i więcej 209192152122544 Noworodek płci męskiej – 72,4 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci męskiej – 75,3 Noworodek płci żeńskiej – 80,4 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Noworodek płci żeńskiej – 82,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,6 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,8 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji 107107107 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 29,630,731,9 Współczynnik zgonów 13,812,411,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 431 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 37 10 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki (”.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 47 Ogółem 15-89 lat 419 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 37 Ogółem 15-89 lat 319 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 209 Ogółem 15-89 lat 57,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 15 Ogółem 15-89 lat 55,9 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 15 Ogółem 148 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 148 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 135 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 20,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 1,7 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 151 Renty z tytułu niezdolności do pracy 7,9 Renty rodzinne 30,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 16,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 2 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 0,7 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe – dane za 2023 r. W 2023 r. w województwie opolskim przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1699,17 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 27,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 18,3%, a na zdrowie – 5,0%. 48 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 62,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 34,5%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 3,4%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,39. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 94,1 m2. Dokumenty i strategie Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla województwa opolskiego na lata 2023-2025 Działania na rzecz osób starszych Od 2016 r. Samorząd Województwa Opolskiego/Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Opolu w ramach projektów partnerskich, realizowanych od kilku lat ze środków unijnych, utworzył: 9 mieszkań dla 26 osób, w tym 2 dla samotnych matek z 2 dzieci w ramach projektu Bliżej rodziny i dziecka – wsparcie rodzin przeżywających problemy opiekuńczo – wychowawcze oraz wsparcie pieczy zastępczej (RPO 2014-2020); 12 mieszkań dla 20 osób dla osób w podeszłym wiekui niepełnosprawnych w ramach projektu Nie-Sami-Dzielni – rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne (RPO 2014-2020); 3 mieszkania dla 6 osób dla osób z chorobami neurologicznymi, w tym z chorobą Alzheimera i chorobą Parkinsona w ramach projektu Niezalene Życie (PO WER 2014-2020); 54 mieszkania dla ok. 180 migrantów wojennych z Ukrainy (do późniejszego zagospodarowania dla innych grup społecznych) w ramach projektu Solidarni z Ukrainą (RPO 2014-2020. Mieszkania zostały utworzone w gminach jako mieszkania komunalne; wyjątkiem są 3 gminy: Biała, Brzeg oraz Nysa, gdzie powstały mieszkania wspomagane. Gminne Rady Seniorów Z roku na rok zwiększa się liczba gmin w których funkcjonują gminne rady seniorów. W 2023 r. w województwie opolskim funkcjonowało 25 gminnych rad senioralnych. Marszałkowski Kurier Społeczny. W ramach projektów Samorządu Województwa Opolskiego, współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, ROPS w Opolu zorganizował m. in. wsparcie dla najbardziej potrzebujących osób i rodzin, w formie dowożenia do miejsca ich zamieszkania posiłków, żywności, leków i innych artykułów pierwszej potrzeby. Usługę pomocy przeprowadzono w ramach tzw. Marszałkowskiego kuriera społecznego i akcji dostarczania posiłków dla osób niesamodzielnych (głównie starszych, z niepełnosprawnościami i chorych), w których uczestniczyły w latach 2020-2023 42 gminy woj. opolskiego (prawie 60% wszystkich gmin województwa). Usługę sfinansowano ze środków RPO WO 2014-2020 (projekt Nie–Sami–Dzielni - rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne), a łączny koszt udzielonej pomocy wyniósł 4 668 850,72 zł. Zatrudniono 121 kurierów społecznych, którzy wsparli ok. 6 000 osób. Opolska Karta Rodziny i Seniora. Celem wprowadzenia inicjatywy jest przede wszystkim chęć wspólnego działania na rzecz budowy przyjaznego klimatu dla rodzin i seniorów w regionie poprzez wprowadzenie systemu powszechnych zniżek oraz ulg zarówno w instytucjach podległych jednostkom samorządowym, jak również w podmiotach prywatnych. W inicjatywie uczestniczą niemal wszystkie gminy z terenu województwa opolskiego (68 gmin na 71). Partnerami Programu są głównie firmy prywatne oferujące posiadaczom karty atrakcyjne zniżki na usługi i produkty. Wysokość zniżki to najczęściej 10-20%. 49 Regionalny Dzień Seniora, organizowany co roku w Teatrze im. J. Kochanowskiego w Opolu dla ponad 400 osób. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Opole Centrum Informacyjno-Edukacyjne „Senior W Opolu”. Do najważniejszych zadań Centrum należy: podejmowanie działań na rzecz rozwoju i aktywizacji środowisk senioralnych, prowadzenie działalności informacyjno-edukacyjnej w zakresie integracji społecznej i dialogu międzypokoleniowego, prowadzenie poradnictwa i rzecznictwa interesów seniorów i ich rodzin, rozwój sieci wsparcia - klubów seniorów, promocja i wsparcie działań wolontariackich seniorów, realizacja badań i analiz potrzeb społecznych środowiska seniorów, a także wsparcie logistyczne Rady Seniorów Miasta Opola. Ponadto jednostka ta jest odpowiedzialna za prowadzenie strony internetowej, gdzie zamieszczane są informacje i aktualności dla seniorów, wydawanie Kart „Opolski Senior”, koordynowanie prac związanych z dodatkiem do periodyku „Nowa Trybuna Opolska – „Senior w Opolu”, koordynowanie dystrybucji „Kopert Życia”, prowadzenie Telefonu Życzliwości, realizacja usługi „Złota rączka dla seniora”, a także prowadzenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego. Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego, prowadzona przez Centrum Informacyjno-Edukacyjne „Senior w Opolu”, ma na celu zapewnienie osobom z niepełnosprawnością łatwego i darmowego dostępu do sprzętu umożliwiającego poruszanie się lub zwiększenie aktywności fizycznej (rowerki stacjonarne). Współpracuje także z 30 klubami seniora, które działają w różnych dzielnicach Miasta. Nieformalnie działające kluby seniora mogą liczyć na wsparcie finansowe Miasta.. W Centrum prowadzone są zajęcia edukacyjne i rekreacyjne (np. kursy komputerowe, językowe, warsztaty plastyczne, zajęcia taneczne i wolontariat 60+,Nordic Walking, Aqua zumba i Aqua joga dla seniora, zajęcia taneczne Senioritek oraz Golden Girls działających w ramach sekcji bachaty i zumby przy CS, tańce w kręgu, wolontariat 60+, zdrowy kręgosłup, Mistrzostwa w Kręgle dla Seniorów.). Powiat Nyski Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Nysie w 2023 r. realizowało zadania ze środków PFRON dedykowane dla osób starszych z niepełnosprawnościami na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dofinansowano działania w obszarze sportu, kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych. Wszystkie dotowane instytucje, przeznaczyły pozyskane środki na wyjazdy turystyczno-integracyjne nad morze w góry lub do większych miast. Ponadto osoby starsze z niepełnosprawnością korzystały z dofinansowań ze środków PFRON w innych zadaniach tj: likwidacji barier architektonicznych i technicznych, likwidacji barier komunikacyjnych oraz dofinansowaniu uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych. Gminy Turawa i Łubniany „Door to door” to usługa polegająca na zindywidualizowanej pomocy transportowej przeznaczonej dla osób o ograniczonej mobilności m. in. w celu zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych (np. dostępu do usług zdrowotnych). Obecnie w województwie z tej usługi korzysta ok. 400 osób (w ramach projektu PFRON „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych”). Gmina Nysa Książka na telefon - dostarczanie książki do domu seniorów, ponadto Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna w Nysie zorganizowała wypożyczalnię odtwarzaczy cyfrowej książki mówionej dla osób niewidomych i słabowidzących tzw. czytaków z dostępem do zbioru ponad 1200 cyfrowych książek mówionych oraz wypożyczanie czytników e-booków. 50 Gmina Dąbrowa Warsztaty z zielarzem - elem projektu była organizacja warsztatów, podczas których osoby starsze dowiedziały się jak zbierać i przechowywać zioła, poznały właściwości lecznicze ziół. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Kędzierzyn-Koźle „Babciu, dziadku naucz mnie” - projekt międzypokoleniowy, łączący dwa światy. Pokolenie seniorów z arsenałem dużego doświadczenia życiowego oraz pokolenie młode aktywne, kreatywne do poznawania i odkrywania nowych zadań. Gmina Kędzierzyn-Koźle Projekt „DUGNAD” - skoki spadochronowe w tandemie zostały zrealizowane dla seniorów oraz młodzieży ze Zespołu Szkół nr 1 w Kędzierzynie-Koźlu. Skoki oddało 10 seniorów (6 kobiet i 4 mężczyzn), z czego najstarszy miał 83 lata oraz 10 wolontariuszy. 51 1.9 Województwo podkarpackie Tabela 9 Karta województwa podkarpackiego za 2023 r. 11 WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE Liczba gmin160 Liczba powiatów21 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia17 845 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 208593220790982071676 w tym w wieku 60 lat i więcej 509541516608525356 60–64 lata 137306134641131972 65–69 126525128015129403 70–74 98924103052106714 75–79 560696193968450 80–84 466024398642630 85 lat i więcej 441154497546187 Noworodek płci męskiej – 72,7 Noworodek płci męskiej – 74,7 Noworodek płci męskiej – 76,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,6 Noworodek płci żeńskiej – 82,5 Noworodek płci żeńskiej – 83,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,6 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,6 Kobieta w wieku 60 lat – 25,5 Współczynnik feminizacji 104104104 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,927,828,9 Współczynnik zgonów 12,710,59,5 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 868 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 60 Osoby aktywne zawodowo Ogółem 15-89 lat 831 11 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 52 – pracujący (w tys.)w tym w wieku 60-89 lat 60 Ogółem 15-89 lat 749 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 439 Ogółem 15-89 lat 53,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 12,0 Ogółem 15-89 lat 51,4 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 12,0 Ogółem 306 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 306 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 275 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 15 Ogółem 67,7 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 3,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 315,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 33 Renty rodzinne61,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 41,7 Renty z tytułu niezdolności do pracy 11,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie podkarpackim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2280,97 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,6% i 34,5%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1320,27 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 33,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 15,4%, a na zdrowie – 4,8%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 58,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 39,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 2,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,67. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 105,2 m2. 53 Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa – Podkarpackie 2030 Działania na rzecz osób starszych Badanie pt. Kapitał ludzki i społeczny w województwie podkarpackim – kierunki zmian. Badanie dotyczyło również osób starszych Celem badania była ocena stopnia rozwoju kapitału ludzkiego, społeczeństwa obywatelskiego i budowania kapitału społecznego w województwie podkarpackim, w tym analiza aktywności społecznej. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Brzozów „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych na terenie Gminy Brzozów” – z projektu korzysta 800 osób, w większości seniorzy. Mieszkańcy Gminy Brzozów mogą korzystać z tzw. taksówki społecznej w celach zdrowotnych, edukacyjnych, zawodowych oraz aktywizacji społecznej. Z kierowcą może dodatkowo przyjechać asystent, który pomaga osobie wsiąść do pojazdu, a po dotarciu do celu w wejściu do budynku. W przypadku osób poruszających się na wózkach inwalidzkich może pomóc pokonać również schody przy użyciu nowoczesnego schodołazu. W latach 2021- 2022 r. projekt był finansowany ze środków PFRON, następnie do końca 2023 r. Gmina Brzozów kontynuowała realizację projektu ze środków własnych. „Bezpiecznie we własnym domu-usługi sąsiedzkie i teleopiekuńcze”. Celem projektu było zwiększenie dostępności usług społecznych w szczególności sąsiedzkich usług opiekuńczych dla osób starszych i potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W 2023 r. wsparciem zostało objętych łącznie 53 seniorów, w tym 26 z nich zostało objętych dodatkowym wsparciem w postaci usług wykorzystujących nowoczesne technologie informacyjno-komunikacyjne tzw. opaski ratujące życie. Gmina Chmielnik „60tka dookoła świata” to projekt zrealizowany w ramach Programu Działaj Lokalnie, organizowany przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Chmielniku. Uczestniczkami projektu były 24 kobiety w wieku 60+. Projekt obejmował zajęcia kulinarne, kulturalne, muzyczne pozwalające poznać różne kraje świata. „Czas dla nas czas dla seniorek” – to cykl cotygodniowych zajęć dla kobiet w wieku 60+ organizowanych przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Chmielniku. Podczas zajęć uczestniczki korzystały m.in. z zajęć arteterapii. Gmina Tyczyn Miejsko - Gminny Ośrodek Kultury organizował różne formy aktywności, w których udział brali seniorzy m.in: Przegląd Kolędowy Chórów „Pójdźmy wszyscy do stajenki”, Obchody Rocznicy Wyzwolenia Tyczyna w ramach Akcji Burza; W ramach działalności Dyskusyjnych Klubów Książek odbywały się comiesięczne spotkania dla klubowiczów oraz spotkania z twórcami, przeprowadzone zostały konkursy: Mistrz Pięknego Czytania, Dyktando dla dorosłych. Biblioteka nawiązała współpracę ze Stowarzyszeniem Larix, dzięki czemu biblioteka dysponuje czytnikami, z których korzystają osoby starsze słabowidzące. Gmina Ropczyce Miejsko – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ropczycach zrealizował projekt socjalny SENIOR WIE – profilaktyka zagrożeń wśród osób starszych w Gminie Ropczyce. Odbyły się spotkania tematyczne dla 19 seniorów. Uczestnicy projektu wysłuchali prelekcji funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji, 54 pogadanki pn. „Bądź sprytniejszy – nie daj się oszukać”, zaznajomili się z tematyką przestępstw popełnianych na osobach starszych, w tym oszustw „na wnuczka”, „na policjanta, „na pracownika administracji”. Podczas spotkania poruszone zostały również kwestie związane z zabezpieczeniem mieszkania przed kradzieżami oraz działaniami kieszonkowców. Zaprezentowano założenia kampanii #ZnamTeNumery oraz sposoby powiadamiania służb ratowniczych, użycie numeru alarmowego 112. Spotkanie poświęcone zostało również zagrożeniom rynkowym oraz sposobom radzenia sobie z problemami konsumenckimi. Wykład pn. „Bezpiecznie podczas pokazów” przeprowadziła Powiatowy Rzecznik Konsumentów. Omówiona została tematyka: usługi telekomunikacyjne, finansowe, sprzedaż energii elektrycznej, zakupy podczas pokazów, odstąpienie od zawartej umowy kupna-sprzedaży, zasady składania reklamacji, triki stosowane podczas pokazów, nieuczciwe praktyki i oszustwa na pokazach, jakość towarów kupowanych na pokazach. Ponadto zorganizowano kolejne spotkanie , w trakcie którego pracownicy banku przekazali seniorom wiedzę na temat bezpiecznego korzystania z Internetu i elektronicznych usług bankowych. Pracownik Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej przedstawił zasady i obowiązki wynikające z użytkowania pieców i innych urządzeń grzewczych, zagrożenia powodowane przez tlenek węgla (\"czad\"). Uczestnicy zapoznani zostali z zasadami działania czujek dymu i tlenku węgla, przekazane zostały zasady bezpiecznego postępowania podczas wykrycia jego obecności. Przekazane zostały również informacje dotyczące minimalizowania ryzyka pożaru w domu. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Rudnik nad Sanem Pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej w ramach umowy o wolontariat z Caritas Diecezji Sandomierskiej pomagali mieszkańcom gminy, którzy ukończyli 60 lat w ramach programu „Na codzienne zakupy”, polegającym na przyznaniu kart o wartości 185 zł miesięcznie do wykorzystania w sieci sklepów Biedronka. Ponadto osoby, które nie były w stanie same wykonać zakupów mogły liczyć na pomoc wolontariuszy. Gmina Sędziszów Małopolski: Projekt społeczny „Sędziszowskie Pudełko Życia” - to projekt mający na celu zapewnienie osobom starszym, mieszkającym samotnie, wsparcia w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia, podczas udzielania pomocy przez służby medyczne, socjalne. Pudełka w ramach projektu są rozdawane bezpłatnie. Gmina Lesko Program „Książka na telefon”, w ramach, którego pracownicy biblioteki dostarczali książki do domu czytelników. Usługą objęte byli seniorzy mający problem z samodzielnym poruszaniem się oraz osoby niepełnosprawne. 55 1.10 Województwo podlaskie Tabela 10 Karta województwa podlaskiego za 2023 r. 12 WOJEWÓDZTWO PODLASKIE Liczba gmin118 Liczba powiatów14 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia20 187 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 114872011433551138216 w tym w wieku 60 lat i więcej 296002299630304271 60–64 lata 816967951377433 65–69 709747354375680 70–74 544185675058149 75–79 333033460937641 80–84 276112713826711 85 lat i więcej 280002807728657 Noworodek płci męskiej – 71,5 Noworodek płci męskiej – 73,7 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 80,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,6 Noworodek płci żeńskiej – 83,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,9 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Kobieta w wieku 60 lat – 25,6 Współczynnik feminizacji 105106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 28,329,430,6 Współczynnik zgonów 14,511,810,6 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 526 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 49 12 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 56 Ogółem 15-89 lat 513 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 49 Ogółem 15-89 lat 373 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 231 Ogółem 15-89 lat 58,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 17,4 Ogółem 15-89 lat 57,1 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 17,4 Ogółem 154 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 154 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 139 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 10 Ogółem 31 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,2 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 166,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 13 Renty rodzinne 24,1 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 55,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy 10,9 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,9 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie podlaskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2681,20 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 39,7% i 31,1%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1324,01 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 32,9% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 17,8%, a na zdrowie – 5,3%. 57 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 48,9% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,40. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 97,0 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030 Strategia Polityki Społecznej Województwa Podlaskiego do roku 2030” Program na Rzecz Poprawy Warunków Życia Społecznego i Zawodowego Osób z Niepełnosprawnością w Województwie Podlaskim na lata 2019 – 2023 Program Pomocy Społecznej i Przeciwdziałania Wykluczeniu Społecznemu w Województwie Podlaskim na lata 2019 – 2023 Działania na rzecz osób starszych Pełnomocnik Wojewody Podlaskiego do spraw Seniorów. Do zadań pełnomocnika należy: prowadzenie spraw z zakresu rozpoznawania potrzeb osób starszych w województwie; inicjowanie i koordynowanie działań służących zaspokajaniu potrzeb osób starszych; współpraca i współdziałanie z organami samorządu terytorialnego oraz organizacjami społecznymi działającymi na rzecz seniorów; wspieranie działań w celu tworzenia warunków do solidarności, integracji międzypokoleniowej oraz integracji środowisk senioralnych na terenie województwa; opiniowanie dokumentów, w tym projektów aktów prawnych, mających wpływ na realizację zadań z zakresu polityki senioralnej. Zespół Wojewody Podlaskiego ds. monitorowania sytuacji osób starszych Zakres monitorowania sytuacji osób starszych obejmuje m. in.: dostępność i poziom usług socjalnych, w tym opiekuńczych, sytuację osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, aktywność społeczną i obywatelską, aktywność edukacyjną i kulturalną, aktywność sportową i rekreacyjną, równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek, ocenę realizacji polityki senioralnej, wnioski i rekomendacje dotyczące przyszłych zadań i inicjatyw, sytuację demograficzną społeczeństwa i strukturę demograficzną według wieku populacji osób starszych, prognozy na kolejne lata oraz implikacje zmian demograficznych dla polityki państwa sytuację dochodową, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe, aktywność zawodową, sytuację dochodową, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe; sytuację rodzinną i strukturę gospodarstw domowych, stan zdrowia i jego uwarunkowania oraz jakość życia związaną ze zdrowiem, w tym dostępność do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Rady seniorów. Na dzień 31 grudnia 2023 r. na terenie województwa podlaskiego funkcjonowało 16 gminnych Rad Seniorów oraz Rada Seniorów powołana przy Marszałku Województwa Podlaskiego. W skład gminnych rad seniorów wchodziły: Miejska Rada Seniorów w Bielsku Podlaskim, Rada Seniorów Miasta Augustowa, Rada Seniorów Gminy Choroszcz, Gminna Rada Seniorów w Dobrzyniewie Dużym, Gminna Rada Seniorów w Puńsku, Gminna Rada Seniorów w Kuleszach Kościelnych, Suwalska Rada Seniorów, Miejska Rada Seniorów w Sokółce, Rada Seniorów Gminy Supraśl, Rada Seniorów Gminy Wasilków, Rada Seniorów Gminy Czarna Białostocka, Gminna Rada Seniorów w Łapach, Łomżyńska Rada Seniorów, Gminna Rada Seniorów w Dąbrowie Białostockiej, Miejska Rada Seniorów w Sejnach oraz Białostocka Rada Seniorów. 58 Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Wiżajny Organizacja warsztatów dla dzieci i młodzieży dotyczących różnych tradycji, gdzie angażowano osoby starsze, które uczyły różnego rzemiosła oraz opowiadały o tradycjach i zwyczajach młodemu pokoleniu, tj. malowanie pisanek, hafty, malowanie obrazów różną techniką, wycinanki, warsztaty kulinarne, itp. Prowadzenie zespołu ludowego „Jezioranki”, w skład którego wchodzą osoby starsze, które pamiętają teksty piosenek ludowych śpiewanych w naszym regionie, pozyskują teksty od osób starszych i regionalistów i kultywują muzykę regionu. Gminna Biblioteka w Wiżajnach od lat kontynuuje „spotkania czwartkowe”, w których uczestniczą seniorzy. Pierwsze spotkania były organizowane głównie dla seniorów. Obecnie grono powiększa się i spotykają się różne grupy wiekowe. Gmina Turośl Biblioteka Publiczna Gminy Turośl zorganizowała seniorom: „Randka w ciemno z książką”, Dzień Kobiet pod hasłem „ Babeczka dla Babeczki” - w tym dniu każda czytelniczka, która odwiedziła bibliotekę otrzymała słodką babeczkę oraz własnoręcznie robione zakładki do książek, Warsztaty dla dorosłych i seniorów, które poprowadziła autorka książek regionalnych oraz właścicielka Muzeum Kurpiowskiego w Wachu. Tematyka obejmowała zielarstwo i frywolitkę, Warsztaty, w Filii Bibliotecznej w Lemanie,– właścicielka zagrody edukacyjnej „Na patyku zakręcone”, poprowadziła warsztaty rękodzieła ludowego ,,Kwiaty na cały rok”, Biblioteka w ramach projektu zorganizowała spotkanie autorskie. Autorka zdradziła sekrety powstawania swoich bardzo dobrze przyjętych, książek: „Lekarka nazistów” i „Złodziejka listów”, kolejna edycja Narodowego Czytania - wydarzenia kulturalnego promującego czytelnictwo i klasykę polskiej literatury - przeczytany został fragment powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem”. Odczytaniu utworu w wykonaniu naszych lektorów towarzyszyła oprawa muzyczna w wykonaniu Natalii Lisickiej i Marcina Drabika. Miasto Łomża Kulturalna Integracja 60+ - projekt realizowany przez Miasto Łomża, finansowany z budżetu Województwa Podlaskiego w ramach zadania pn. „Współpraca z Podlaskimi Radami Seniorów”. Projekt obejmował zakup 600 biletów dla seniorów na koncerty łomżyńskich filharmoników, organizację trzech spotkań szkoleniowo – integracyjnych Łomżyńskiej Rady Seniorów z radami seniorów z innych miejscowości, a także wyjazd studyjny Łomżyńskiej Rady Seniorów. Komenda Wojewódzka Policji w Białymstoku Program profilaktyczny pn. „Świadomy Senior = Bezpieczny Senior”. Celem programu jest podniesienie poziomu szeroko rozumianego bezpieczeństwa seniorów poprzez ich edukację w zakresie występujących zagrożeń oraz przestępstw popełnianych na ich szkodę, jak również kreowanie postaw społecznych, sprzyjających zapobieganiu ww. zagrożeniom. W ramach ww. programu, w 2023 r. na terenie garnizonu podlaskiego funkcjonariusze i pracownicy Policji zorganizowali i przeprowadzili szereg konferencji, spotkań, wykładów, szkoleń, prelekcji, warsztatów, kampanii, stoisk oraz pikników profilaktycznych dedykowanych seniorom, podczas których informowano osoby starsze w jaki sposób chronić się przed oszustwami, jakimi metodami działają oszuści, gdzie szukać pomocy w razie stania się ofiarą przestępstwa lub przemocy wobec seniorów oraz jak zapobiegać i co zrobić w razie zaginięcia osoby starszej. 59 Miasto Białystok Uniwersytet Zdrowego Seniora (UZS) - Stowarzyszenie Pro Salute - projekt prozdrowotny skierowany do mieszkańców Białegostoku w wieku 60 lat i więcej, realizowany przez Stowarzyszenie \"Pro Salute\" we współpracy z Wydziałem Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku przy wsparciu finansowym Miasta Białystok. Uczestnikami UZS było 50 seniorów. Zajęcia odbywały się 2 razy w miesiącu przez cały rok akademicki. Miasto Suwałki Program ,,Złota Rączka dla seniora”. Głównym celem projektu jest rozwój usług społecznych na rzecz osób starszych. Świadczono bezpłatne usługi tj.: wymiana żarówek, gniazdek elektrycznych, uszczelek przeciekających w kranach lub baterii, uszczelnianie przecieków za pomocą silikonu, odpowietrzenie kaloryferów, wymiana lub montaż zamków w drzwiach oraz klamek, jak również naprawa mebli i montaż elementów wyposażenia wnętrz. Naprawy wykonywane są wyłącznie w lokalu zamieszkiwanym przez osobę ubiegającą się o pomoc. Program dedykowany jest mieszkańcom Suwałk samotnie zamieszkującym w wieku powyżej 70 lat lub w wieku powyżej 60 lat z orzeczeniem, umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności bez względu na liczbę osób ze wskazaną niepełnosprawnością w gospodarstwie domowym, z zastrzeżeniem, że w gospodarstwie domowym nie ma innych dorosłych osób. W 2023 roku z usług ,,Złotej Rączki” skorzystały 186 osób, wykonano 1009 usług, przyjęto 268 zgłoszeń. Program Suwalska Karta Mieszkańca – program funkcjonuje od 2018 r. i ma na celu poprawę warunków życia mieszkańców Miasta, w tym seniorów poprzez zwolnienie lub bonifikaty w dostępie do usług publicznych w zakresie kultury, sportu, rekreacji i komunikacji miejskiej. Celem Programu jest poprawa warunków życia mieszkańców, poprzez zmniejszenie obciążeń finansowych, umacnianie poczucia tożsamości lokalnej mieszkańców czy też promocja korzystania ze środków komunikacji miejskiej. Karta seniora przyznawana jest bezterminowo. 30 podmiotów udziela ulg dla seniorów. Gmina Choroszcz Program polityki zdrowotnej „GRYPOODPORNI 65+”. W ramach programu przeprowadzono otwarty konkurs ofert, wyłaniając realizatora szczepień przeciwko grypie. Adresatami programu GRYPOODPORNI 65+ były osoby po 65 roku życia, zamieszkujące gminę Choroszcz. Do programu zostali zakwalifikowani mieszkańcy gminy Choroszcz, którzy najpóźniej w dniu szczepienia ukończyli 65 lat, wyrazili chęć uczestnictwa w programie, a ich stan zdrowia ustalony po uprzednich badaniach kwalifikujących, pozwolił na podanie szczepionki przeciwko grypie sezonowej. Łącznie zaszczepiono 277 osób. Gmina Michałowo Projekt „Centrum Wsparcia Mieszkańca” – mieszkańcy gminy otrzymali wsparcie socjalne, psychologa, terapeuty uzależnień i prawnika (w tym osoby starsze), w listopadzie 2023 r. zorganizowano skierowane do Seniorów bezpłatne warsztaty z zakresu przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych, które przeprowadziła Fundacja Projekt Starsi z Warszawy. Omówione zostały zagadnienia z powyższego zakresu, min. charakterystyka zjawiska przemocy wobec osób starszych, czynniki wystąpienia ryzyka przemocy, jak i trudności i bariery w zgłaszaniu przemocy przez Seniorów. Ponadto, w siedzibie Urzędu Miejskiego w Michałowie równolegle odbyło się szkolenie członków Zespołu Interdyscyplinarnego i grup diagnostyczno-pomocowych, w szkoleniu uczestniczyli również przedstawiciele ośrodków pomocy społecznej dwóch ościennych gmin Gródka i Zabłudowa. Spotkanie to miało na celu wzmocnienie współpracy, a także możliwość podzielenia się tzw. dobrymi praktykami w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej wobec osób starszych. 60 Gmina Krynki Projekt „Eko-świadomi Krynkowianie” - warsztaty zielarskie, gotowania z resztek, eko- fakty i mity, eko- planowanie przestrzeni. Projekt „Jak rozmawiać? Wspieranie umiejętności informacyjnych jako podstawowej kompetencji świadomego obywatelstwa w demokracji uczestniczącej”, tematyka: czy czujesz, że Krynki to twój dom, skąd się biorą plotki, kobiety i mężczyźni i ich pasje, czy pandemia zmieniła kryńskie społeczeństwo, porozmawiajmy o sztuce starzenia się, jak sobie poradzić ze stresem, czy wpływają na nas media (tv, reklamy, wiadomości), jak dbamy o nasze zdrowie, zdrowie darem natury. Miasto Siemiatycze Uniwersytet Trzeciego Wieku - placówka dydaktyczna dla osób dojrzałych. Głównym celem jej działalności jest aktywizacja i integracja poprzez działania edukacyjne, wykłady, warsztaty, kursy, grupowe wyjścia i wyjazdy - zrzesza 245 słuchaczy. W 2023 r. słuchacze UTW skorzystali z szerokiej oferty zajęć fakultatywnych, min. gimnastyka na basenie, zajęć ze śpiewu, zajęć kulinarnych, gimnastyki usprawniającej, terapii zajęciowej. Ponadto brali udział w zajęciach komputerowych i nauki języka angielskiego. Uczestniczyli w warsztatach: zielarskich „Zioła dla seniora”, rękodzieła metodą decoupage, kulinarnych i plastycznych oraz w wykładach obejmujących zagadnienia min. z historii, medycyny, prawa, psychologii, geriatrii, kultury, bezpieczeństwa, ekologii. Przy Uniwersytecie Trzeciego Wieku działa zespół wokalno-recytatorski oraz zespół kabaretowy. Gmina Łapy Centrum Aktywności Społecznej zrealizowało na rzecz osób starszych następujące działania: Zumba Gold - program sportowy skierowany do osób starszych, którzy długo nie praktykowali żadnej aktywności fizycznej lub ze względu na problemy z nadwagą, stawami czy kręgosłupem mają ograniczone możliwości treningów - ok. 25 osób w każdym miesiącu. Grupa wsparcia seniorów – Metoda poliwagalna – wsparcie seniorów w dbaniu o zdrowie i dobre samopoczucie - uczestniczyło 14 osób. Pilates - program skierowany również do osób starszych. Ćwiczenia pilates rozciągały i wzmacniały wszystkie partie mięśniowe, poprawiały krążenie krwi i zwalczały ból pleców—ok. 25 osób każdego miesiąca. Metoda Feldenkraisa - program skierowany głównie do osób starszych, jest procesem uczenia się, nabywania nowych możliwości ruchowych i poznawania świadomości własnego ciała i usprawniania funkcji organizmu – ok. 15 osób każdego miesiąca. Warsztaty - Kabaret - warsztaty teatralne z udziałem seniorów. Podczas zajęć seniorzy rozwijali w sobie kreatywność zdobyli doświadczenie w pracy nad tekstem oraz pracy w grupie, ćwiczyli techniki mowy. Warsztaty miały na celu zachęcenie do poszukiwania własnej autentyczności i nowych form ekspresji - ok. 11 osób. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Białystok W ramach Karty Aktywnego Seniora osoby, które ukończyły 60 lat i osiągały dochodów wysokości niższej od kryterium dochodowego obowiązującego przy udzielaniu świadczeń z pomocy społecznej, mogły ubiegać się o bilet specjalny seniora. W okresie od 01.01.2023 r. do 31.12.2023 r. wydano 85 zaświadczeń w celu uzyskania ww. biletu. Osoby niepełnosprawne zamieszkałe w Białymstoku w wieku 60 lat i więcej mogły ubiegać się o dofinansowanie ze środków PFRON w ramach realizacji pilotażowego programu „Aktywny samorząd\" ukierunkowanego na wyeliminowanie lub zmniejszenie barier ograniczających uczestnictwo osób 61 niepełnosprawnych w życiu społecznym i zawodowym i uzyskały pomoc w zakupie i montażu oprzyrządowania do posiadanego samochodu, pomoc w zakupie sprzętu elektronicznego i oprogramowania, pomoc w utrzymaniu sprawności technicznej posiadanego skutera lub wózka inwalidzkiego o napędzie elektrycznym, pomoc w zakupie protezy kończyny, w której zastosowano nowoczesne rozwiązania techniczne oraz pomoc w zakupie skutera inwalidzkiego o napędzie elektrycznym lub oprzyrządowania elektrycznego do wózka ręcznego. Gmina Nowogród „Teleopieka i usługi sąsiedzkie dla seniorów”. Celem projektu było uzupełnienie systemu wsparcia gmin w powiecie łomżyńskim na rzecz osób 60+ w postaci usług opiekuńczych świadczonych lokalnej społeczności w formie usług sąsiedzkich i zdalnej opieki wykorzystując opaski telemetryczne. Każdy z uczestników otrzymał dodatkową pomoc w formie: usługi teleopieki, pomocy doradcy życiowego, psychologa, fizjoterapeuty/ diabetyka/ rehabilitanta. Opiekunowie świadczyli pomoc w codziennym życiu, np. pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, karmieniu, podawaniu leków, w utrzymaniu mieszkania w czystości, w kontaktach z lekarzem itp. Gmina Mielnik Książka na telefon. Gminna Biblioteka Publiczna realizuje usługę polegającą na dostarczaniu książek do domów osób starszych, schorowanych, niepełnosprawnych. Gmina Jedwabne Projekt „Usługi indywidualnego transportu door to door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych”. Głównym celem projektu było ułatwienie integracji społeczno- zawodowej osób z potrzebami wsparcia w zakresie mobilności poprzez zapewnienie przez OPS w Jedwabnem usługi indywidualnego transportu door to door. Osoby starsze korzystały z transportu bezpłatnie, dojeżdżały na wizyty lekarskie do lekarzy specjalistów oraz były dowożone na rehabilitację. Gmina Filipów Gminna Biblioteka Publiczna w Filipowie podpisała umowę użyczenia odtwarzacza cyfrowej książki mówionej ze Stowarzyszeniem Pomocy Osobom Niepełnosprawnym ,,LARIX”, co pozwala osobom starszym z dysfunkcją wzroku korzystać z czytnika. 62 1.11 Województwo pomorskie Tabela 11Karta województwa pomorskiego za 2023 r. 13 WOJEWÓDZTWO POMORSKIE Liczba gmin123 Liczba powiatów16 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia19 547 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 235872623583072359573 w tym w wieku 60 lat i więcej 563039567746574948 60–64 lata 147779141481136363 65–69 147018147674147784 70–74 119185122853125747 75–79 590936622274890 80–84 457694481944196 85 lat i więcej 441954469745968 Noworodek płci męskiej – 72,7 Noworodek płci męskiej – 73,8 Noworodek płci męskiej – 75,2 Noworodek płci żeńskiej – 80,1 Noworodek płci żeńskiej – 80,9 Noworodek płci żeńskiej – 82,0 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,8 Mężczyzna w wieku 60 lat – 20,0 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,7 Kobieta w wieku 60 lat – 23,5 Kobieta w wieku 60 lat – 24,4 Współczynnik feminizacji 106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,827,728,5 Współczynnik zgonów 11,910,89,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 133 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 86 Ogółem 15-89 lat 1 111 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 86 13 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 63 Ogółem 15-89 lat 737 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 443 Ogółem 15-89 lat 60,6 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 16,2 Ogółem 15-89 lat 59,4 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 16,2 Ogółem 305 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 305 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 279 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 16 Ogółem 42,8 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,4 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 354,8 Renty z tytułu niezdolności do pracy 29,9 Renty rodzinne 69,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 24,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1,5 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie pomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2291,82 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 59,3% i 29,7%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1776,65 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,8% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 21,1%, a na zdrowie – 4,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 54,6% gospodarstw domowych. 64 Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 38,9%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 6,5%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,39. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 75,7 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2030, dokument „Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021-2027 Działania na rzecz osób starszych Pomorska Rada ds. Polityki Senioralnej Do zadań Pomorskiej Rady ds. Polityki Senioralnej należy: współtworzenie głównych kierunków polityki senioralnej w Województwie Pomorskim; inicjowanie, opiniowanie propozycji rozwiązań na rzecz środowiska seniorów oraz wymiany i komunikacji międzypokoleniowej Województwa Pomorskiego, w tym programów działań dotyczących osób starszych; wspieranie rozwoju, współpraca i aktywizacja środowisk działających na rzecz osób starszych w celu zwiększenia efektywności ich działań; tworzenie płaszczyzny wymiany doświadczeń i dobrych praktyk w obszarze polityki senioralnej; promowanie starzenia się w dobrym zdrowiu. W 2023 r. w województwie pomorskim liczba gminnych rad seniorów wynosiła 44 (35,77% gmin). Podobnie jak w latach ubiegłych, na dzień 31.12.2023 roku największy odsetek rad seniorów posiadają gminy miejskie (82%), natomiast najmniejszy – gminy wiejskie (20%). Uniwersytety Trzeciego Wieku Celem działalności UTW jest aktywizacja ludzi starszych, a także „wykorzystanie potencjału osób starszych, wiedzy, umiejętności i doświadczenia życiowego dla rozwoju gospodarczego i społecznego kraju”. Uczelnie są dla nich także miejscem spotkań z podobnymi do nich osobami, które muszą stawiać czoła wielu problemom w tym jednemu, głównemu – problemowi braku akceptacji ze strony młodych. W województwie pomorskim powołano 24 UTW. Program Promocja aktywnego starzenia się - Trzecia edycja programu „Trzeci wiek w zdrowiu” Program ma na celu zwiększenie wiedzy na temat behawioralnych czynników wpływających na zdrowie człowieka oraz procesu starzenia się organizmu i sposobów opóźniania jego przebiegu, zwiększenie poczucia odpowiedzialności za zdrowie własne i innych oraz zwiększenie motywacji do prowadzenia zdrowego stylu życia, utrwalanie zachowań służących zdrowiu oraz eliminowanie behawioralnych czynników ryzyka rozwoju chorób, a także zwiększenie poczucia bezpieczeństwa poprzez przyswojenie procedur i schematów postępowania w sytuacjach nagłego zagrożenia zdrowia. W 2023 r. z programu skorzystało 199 osób. Gdański Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2016-2023 Gdański Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2016-2023 (GPOZP) ma na celu tworzenie lokalnego systemu zapewniającego optymalne warunki i szanse rozwoju psychicznego mieszkańców Gdańska oraz poprawę jakości życia osób w trudnościach i kryzysach psychicznych oraz z zaburzeniami psychicznymi, ich rodzin, opiekunów i otoczenia społecznego w Gdańsku. W ramach programu realizowane były 2 projekty: 65 1.Kung Fu Senior - zajęcia aktywizujące i wspierające zdrowie psychiczne dla osób 55+. Efektem zajęć było wzmacnianie więzi społecznych, poprawa jakości komunikacji ze sobą i innymi, lepsze rozumienie odczuwanych stanów emocjonalnych i radzenie sobie z nimi, szczególnie w sytuacjach stresowych. W ramach projektu odbyło się 24 seminariów dla seniora (udział wzięło 352 beneficjentów), 45 spotkań wstępnych celem klasyfikacji do grupy warsztatowej, a także 192 spotkania grupy warsztatowej z elementami psychoedukacji i grupy wsparcia i choreoterapeutycznej (udział wzięło 76 osób–choreoterapia- 37 osób, warsztaty–39 osób). Ogólnie w 2023 r, z projektu skorzystało 397 beneficjentów. 2.Sklej się Senior! - działania motywacyjne oraz wspierające zdrowie psychiczne dla osób 60+. W ramach projektu przeprowadzono 40 warsztatów motywacyjnych z elementami psychodramy (udział wzięło 60 osób), 44 warsztaty z ceramiki użytkowej - działanie interwencyjne (udział wzięło 60 osób), a także 60 konsultacji interwencyjnych z psychoterapeutą/psychologiem (dla 16 osób. W projekcie wzięło udział 60 osób. Program Zapobiegania Niepełnosprawności Osób w Podeszłym Wieku Program realizowany jest poprzez 10 dniowe turnusy rehabilitacyjne w systemie dziennym. Program miał na celu opóźnienie skutków starzenia się, szczególnie w zakresie przywracania zdolności do samoobsługi. Każdy pacjent, poddawany był codziennemu badaniu lekarskiemu. W zależności od stanu zdrowia pacjent otrzymywał dziennie minimum dwa zabiegi fizjoterapeutyczne dziennie oraz uczestniczył w zajęciach grupowych ogólnousprawniających na tężni. W trakcie pobytu pacjent otrzymywał jeden trzydaniowy posiłek. Organizowane były spotkania z lekarzami różnych specjalności, gdzie uczestnicy mogli otrzymać odpowiedzi na nurtujące pytania dotyczące ich stanu zdrowia. W 2023 r. programem zostało objętych tylko 238 mieszkańców Sopotu, którzy ukończyli 70 rok życia. Projekt „Inkubator Sąsiedzkiej Energii na Dolnym Mieście” Gdański Samorządowy Model Systemu Teleopieki Domowej to innowacyjna i specjalistyczna metoda mająca na celu podnoszenie jakości życia osób starszych oraz zwiększenie bezpieczeństwa i komfortu osób niesamodzielnych z wykorzystaniem usługi elektronicznego całodobowego monitoringu w miejscu przebywania, zwana Teleopieką Domową. Teleopieka Domowa w 2023 r. dostarczyła beneficjentom programu system alarmowo-przywoławczy oraz usługi asystenta mieszkańca, inaczej zwanego Teleopiekunem. Każdy uczestnik był wyposażony w tzw. opaskę życia. Na tarczy opaski znajdują się 3 przyciski: do przywołania pomocy medycznej (system alarmowo-przywoławczy), do połączenia z asystentem mieszkańca (usługi asystenta mieszkańca) oraz do odbierania połączeń i pozostałej obsługi urządzenia. Bezpośrednią opieką całodobowego systemu alarmowo-przywoławczego oraz opieką teleopiekuna zostało 367 uczestników. W realizację projektu zaangażowanych było 15 organizacji pozarządowych. Program Promocji Zdrowia i Przeciwdziałania Chorobom Cywilizacyjnym Gdański Program Promocji Zdrowia i Przeciwdziałania Chorobom Cywilizacyjnym na lata 2021-2025 ma na celu wydłużenie życia w zdrowiu oraz ograniczenie skali zachorowań na choroby cywilizacyjne poprzez zmniejszenie ryzyka występowania schorzeń, poszerzenie wiedzy i umiejętności w zakresie wpływu stylu życia i warunków środowiskowych na zdrowie, w tym promocja zdrowego odżywiania i aktywności fizycznej, rozwój kompetencji zdrowotnych na wszystkich etapach życia i we wszystkich odgrywanych rolach (zdrowa matka, zdrowe dziecko, zdrowy człowiek w wieku produkcyjnym, zdrowy senior), a także podniesienie efektywności i skuteczności programu przeciwdziałania chorobom cywilizacyjnym. Akcją objęto 599 osób w wieku 65+, zamieszkujących w Gdańsku. Na stronie internetowej Starostwa Powiatowego w Sztumie: https://powiatsztumski.pl w roku 2023 ukazywały się informacje skierowane do seniorów. Wśród tematów wymienić można: zaproszenie do udziału w Konferencji „Pokolenia Razem 2023”, kampanię „Planuję długie życie”, zaproszenie 66 Pomorskiego Zrzeszenie LZS dla seniorów i przyjaciół seniorów na wydarzenia rekreacyjne w regionie, tematy prozdrowotne, przydatne także dla osób starszych. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Słupsk „Fachman dla seniora” - zadanie realizowane cyklicznie od ponad 6 lat przez organizacje pozarządowe, w ramach którego wykonywane są bezpłatnie, drobne naprawy konserwatorsko-techniczne w domach seniorów. Prowadzenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Słupsku. Seniorzy mają możliwość nieodpłatnego korzystania z łóżek specjalistycznych, wózków inwalidzkich, chodzików, balkoników, kul łokciowych oraz pachowych, nakładek na wannę i toaletę, krzeseł kąpielowych, materacy przeciwodleżynowych, koncentratorów tlenu. Miasto Rumia „Rumska Karta Seniora” – celem tego programu jest podniesienie jakości życia rumskich seniorów i zachęcenie ich do podejmowania aktywności w życiu społecznym. Rumia oferuje seniorom, oprócz zniżek jakie uwzględnia karta, zniżki na odbywające się na terenie miasta koncerty, gimnastykę dla seniorów oraz zajęcia na basenie. „Pudełko Życia” – program dedykowany seniorom powyżej 65 roku życia i osobom niepełnosprawnym. Zestaw, który jest bezpłatnie przekazywany zainteresowanym, składa się z plastikowego pudełka oznaczonego specjalnym nadrukiem, karty informacyjnej, dwóch naklejek do umieszczenia na lodówce i wewnętrznej stronie drzwi wejściowych do mieszkania. Oznaczenie pozwala służbom zlokalizować pudełko. Najważniejsze, by wypełnioną kartę informacyjną włożyć do pudełka, a pudełko do lodówki. Przejrzysty system przechowania informacji pozwala na szybsze i łatwiejsze udzielenie pomocy. Miasto Gmina Czersk Centrum Usług Społecznych realizuje wiele usług przeznaczonych dla osób starszych, w tym choćby door- to-door – przewóz osób mających ograniczony dostęp bądź będących wykluczonymi komunikacyjnie, celem np. wizyt lekarskich. Auto jest w pełni przystosowane do przewozu osób z niepełnosprawnością (poruszających się na wózku inwalidzkim). Dzięki współpracy z powiatem CUS gwarantuje także porady prawne czy obywatelskie (w tym dla osób starszych); zapewnia stałe dyżury psychologów. Gmina Pelplin W Gminie Pelplin w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na wiek powstało zadanie „Seniorze ciesz się życiem, dziel radością” gdzie odbywają się spotkania integracyjne z dziećmi i młodzieżą, wspólne wyjazdy oraz Dzień Seniora organizowany przez Gminę. Oferta rekreacyjno-sportowa dla seniorów realizowana przez Gdański Ośrodek Sportu – jednostkę miejską oferującą liczne zajęcia sportowo-rekreacyjne. Dla seniorów dedykowane były zajęcia w ramach programu „Aktywuj się!”: gimnastyka dla seniora, Zumba gold, Nordic walking, Joga, Zumba. W wielu gminach i powiatach seniorzy mają możliwość ze skorzystania z form wsparcia z zakresu prawa, edukacji i sportu: porady prawne dla seniorów, możliwość uczestniczenia w zajęciach na UTW, nauka języków obcych, zajęcia wspierające aktywność sportową, zajęcia ruchowe z rehabilitacji ogólnej, warsztaty komputerowe i przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu, wycieczki. Miasto Gdańsk Oferta rekreacyjno-sportowa dla seniorów realizowana przez Gdański Ośrodek Sportu – jednostkę miejską oferującą liczne zajęcia sportowo-rekreacyjne. Dla seniorów dedykowane były zajęcia w ramach programu „Aktywuj się!”: gimnastyka dla seniora, Zumba gold, Nordic walking, Joga, Zumba. 67 W wielu gminach i powiatach seniorzy mają możliwość ze skorzystania z form wsparcia z zakresu prawa, edukacji i sportu: porady prawne dla seniorów, możliwość uczestniczenia w zajęciach na UTW, nauka języków obcych, zajęcia wspierające aktywność sportową, zajęcia ruchowe z rehabilitacji ogólnej, warsztaty komputerowe i przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu, wycieczki. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Bytów Biblioteka Miejska w Bytowie - realizowała m.in. różnorodne projekty senioralne: Bytowski Uniwersytet Trzeciego Wieku; „Akademia Umiejętności Cyfrowych – przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu” – warsztaty kompetencji cyfrowych dla osób 50+; „Warsztaty kompetencji cyfrowych dla seniorów” – Programowanie i kodowanie – zajęcia z programowania i kodowania z wykorzystaniem robotów edukacyjnych. Gmina Żukowo Seniorzy mają do dyspozycji dyżurny numer telefonu, pomoc przy umawianiu wizyt lekarskich, realizacji recept, załatwianiu formalności urzędowych itp. Systemy teleopieki – zarówno w ramach programu rządowego „Korpus Wsparcia Seniorów”, jak i własne systemy opracowane i wdrażane w gminach. 68 1.12 Województwo śląskie Tabela 12 Karta województwa śląskiego za 2023 r. 14 WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE Liczba gmin167 Liczba powiatów17 powiatów i 19 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia12 334 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 437594743467024320130 w tym w wieku 60 lat i więcej 119352712001071209642 60–64 lata 315339302301288810 65–69 302639304167305666 70–74 239155248180256088 75–79 137319145790156954 80–84 111345109802108572 85 lat i więcej 877308986793552 Noworodek płci męskiej – 71,3 Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci męskiej – 74,3 Noworodek płci żeńskiej – 78,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,2 Noworodek płci żeńskiej – 81,1 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,9 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 21,9 Kobieta w wieku 60 lat – 23,0 Kobieta w wieku 60 lat – 23,7 Współczynnik feminizacji 108108108 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,831,933,1 Współczynnik zgonów 15,11311,9 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 2 008 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 142 Ogółem 15-89 lat 1 958 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 141 14 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 69 Ogółem 15-89 lat 1 536 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 1 001 Ogółem 15-89 lat 56,7 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 12,4 Ogółem 15-89 lat 55,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 12,3 Ogółem 714 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 714 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 635 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 38 Ogółem 62,4 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 4,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 845,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 81,2 Renty rodzinne 211,7 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 21,9 Renty z tytułu niezdolności do pracy 4,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie śląskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2892,04 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,2% i 31,9%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1702,49 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,1% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 20,8%, a na zdrowie – 5,1%. 70 W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,1% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 41,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,1%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 86,0 m2. Dokumenty i strategie Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2030” Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2020-2030 Program przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu w województwie śląskim na lata 2018-2023 Działania na rzecz osób starszych Projekt „Śląskie dla Seniora – Śląska Karta Seniora” Jest to oferta specjalnych usług, ulg oraz szczególnych uprawnień pozwalających na udostępnienie zasobów instytucji kultury, rekreacji i edukacji na terenie Województwa Śląskiego w celu dodatkowego wsparcia osób, które ukończyły 60 roku życia. Usługi realizowane w ramach Śląskiej Karty Seniora są oferowane przez partnerów projektu m. in. podmioty powiązane strukturalnie i kapitałowo z Województwem Śląskim, partnerów z sektora prywatnego i jednostek samorządu terytorialnego. Według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. liczba partnerów wynosiła 144. Z danych zgromadzonych przez ROPS wynika, że w 2023 roku z projektu skorzystało łącznie 86 434 seniorów. Największym zainteresowaniem seniorów cieszyła się oferta Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, Instytucji Filmowej SILESIA FILM w Katowicach, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Zamku Cieszyn, Teatru Rozrywki w Chorzowie, Filharmonii Śląskiej im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach, Śląskiego Ogrodu Zoologicznego w Chorzowie oraz Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej. Dokumentem legitymacyjnym umożliwiającym skorzystanie z uprawnień oferowanych w projekcie jest dowód osobisty. Program tzw. „małych grantów” dla organizacji senioralnych i działających na rzecz seniorów Program jest realizowany nieprzerwalnie od 2019 r. w celu dofinansowania w trybie art. 19a 15 działań mających na celu wsparcie środowisk seniorskich z terenu województwa śląskiego. W 2023 r. dofinansowano 38 podmiotów realizujących zadania z zakresu aktywizacji i integracji seniorów oraz wzmocnienia potencjału środowisk seniorskich z terenu województwa śląskiego na łączną kwotę 327 419,97 zł. Śląska Rada Seniorów II kadencji Rada jest organem opiniodawczym i doradczym składający się z 19 członków, przedstawicieli środowisk senioralnych, działających społecznie przy Marszałku Województwa Śląskiego w celu wzmocnienia i rozwoju regionalnej polityki senioralnej. Jej działania zmierzają do integrowania środowisk osób starszych, tworzenia płaszczyzny wymiany dobrych praktyk, informowania i wspierania środowisk seniorów oraz budowania przestrzeni społecznej przyjaznej najstarszym mieszkańcom. W 2023 r. odbyły się cztery posiedzenia Rady. Inicjatywa „Koperta Życia” Działanie stałe, którego celem jest ułatwienie ratownikom medycznym, pracownikom pomocy społecznej i innym służbom interwencyjnym dostępu do ważnych informacji medycznych mogących uratować życie osoby w podeszłym wieku. Na stronie internetowej seniorzy.slaskie.pl udostępniono wzór karty do uzupełnienia oraz naklejki, a ponadto ulotkę informacyjną i prezentację do wykorzystania 15 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 71 przez osoby/podmioty zainteresowane przedsięwzięciem. Ponadto pakiety Koperty Życia były dystrybuowane wśród seniorów podczas wydarzeń organizowanych przez Samorząd Województwa Śląskiego. Wojewódzkie Targi i Konferencja Senioralna SILVER SILESIA Wydarzenie organizowane było przez Województwo Śląskie – Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej oraz Miasto Tychy. Targi Senioralne są inicjatywą Samorządu Województwa Śląskiego, której celem jest promocja form przedsiębiorczości w srebrnej gospodarce, które kierują się zasadami etyki i uczciwości wobec seniorów, jako istotnej grupy Konsumentów. Podczas Targów zaprezentowano produkty i usługi skierowane do Seniorów, zorganizowano tzw. Miasteczko Zdrowia, gdzie możliwe było skorzystanie z oferty bezpłatnych badań lekarskich i laboratoryjnych przez uczestników Targów. Ponadto odbyła się konferencja, która była okazją do spotkania środowisk naukowych, polityków oraz profesjonalistów realizujących w praktyce politykę senioralną w środowiskach lokalnych, a także zorganizowana została strefa kulturalna z występami i pokazami twórczości artystycznej seniorów. Seminarium senioralne pn. „Miasta przyjazne starzeniu” oraz konferencja „Poczuj, żeby rozumieć” W dniu 8 września 2023 r. w Sali Sejmu Śląskiego Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach odbyło się seminarium senioralne pn. „Miasta przyjazne starzeniu”. W trakcie spotkania omówiono m. in. dostosowanie środowiska miejskiego do potrzeb srebrnego pokolenia. W wydarzeniu wzięło udział ok. 120 seniorów. W dniu 23 października 2023 roku w Muzeum Śląskim w Katowicach odbyła się I Śląska Konferencja „Poczuj, żeby zrozumieć”. Była to okazja do wymiany doświadczeń i refleksji na temat budowania mostów międzypokoleniowych. Konkurs „Ambasador Srebrnego Pokolenia Województwa Śląskiego” Zarząd Województwa Śląskiego po raz czwarty zorganizował konkurs mający na celu wyróżnienie osób starszych mogących stanowić godny do naśladowania wzór dla innych seniorów, wyróżniających się wybitną działalnością i postawą w życiu społecznym. Seniorzy zostali wyróżnieni w trzech kategoriach: Ambasador Srebrnego Pokolenia z Sercem na Dłoni, Ambasador Srebrnego Pokolenia – Mistrz dla Młodych oraz Ambasador Pracującego Srebrnego Pokolenia. Forum Jednostek Organizacyjnych Pomocy Społecznej Cykliczne wydarzenie realizowane od 2019 r. W Szczyrku zorganizowano spotkanie skierowane do dyrektorów i kierowników ośrodków pomocy społecznej oraz domów pomocy społecznej z terenu województwa śląskiego. Podczas Forum omówione zostały kwestie związane z funkcjonowaniem instytucji w obliczu zmian systemowych, w tym procesu deinstytucjonalizacji, obszarów rozwoju usług społecznych przy współpracy różnych podmiotów działających w środowisku lokalnym. Przedstawione zostały także możliwości wykorzystania środków finansowych z nowej perspektywy funduszy unijnych na zadania realizowane przez instytucje pomocy społecznej. W wydarzeniu łącznie udział wzięło ok. 120 przedstawicieli systemu pomocy społecznej. Konkurs „Śląski Prometeusz 2023” W 2023 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej zorganizował IV edycję konkursu, którego celem było uhonorowanie wybitnych pracowników systemu pomocy i integracji społecznej, jak również promocja zawodów pomocowych. Rozstrzygnięcie konkursu oraz wręczenie nagród 51 laureatom miało miejsce podczas uroczystej Gali Konkursowej w dniu 15 listopada 2023 r., w która odbyła się w Sali Koncertowej Filharmonii Śląskiej im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach. Po raz pierwszy nagrody wręczone zostały aż w 6 kategoriach, tj.: pracownik socjalny; opiekun\\pielęgniarka; terapeuta\\specjalista reintegracji; pracownik obsługi; asystent rodziny; innowator (po raz pierwszy). Podczas Gali uhonorowano również samorządy, które na co dzień organizują i realizują zadania z zakresu polityki społecznej, wręczając wyróżnienie „Samorząd z Otwartym Sercem” dla 7 gmin województwa śląskiego. 72 W 2023 r. wspierano merytorycznie stronę seniorzy.slaskie.pl oraz administrowano stronę seniorzy.rops-katowice.pl Strony zawierają m.in.: najważniejsze aktualności o wydarzeniach w regionie, poradniki dla seniorów, ofertę partnerów Śląskiej Karty Seniora, materiały składające się na pakiet Koperty Życia, informacje o Śląskiej Radzie Seniorów. Ponadto w celu poszerzenia grona odbiorców prowadzono również fanpage projektu Śląskie dla Seniora na Facebook ’u. Różnorodne działania informacyjno-promocyjne w zakresie wspierania seniorów Zrealizowano cykl audycji radiowych poświęconych polityce senioralnej oraz opublikowano materiał nt. seniorów w magazynie „Pacjent i zdrowie” oraz wykonano „Informator dla Seniorów”. Ponadto, wspólnie z innymi przedstawicielami samorządu województwa śląskiego promowano akcje i programy wojewódzkie, takie jak: „Śląskie. Zmieniamy powietrze na dobre”, „Śląskie. Dla Seniora” czy „Marszałkowski Budżet Obywatelski. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Powiat będziński System Powiadamiania SMS - SMS dla Seniora w Czeladzi. Celem działania jest ułatwienie osobom starszym dostępu do informacji o wydarzeniach sportowych, kulturalnych, edukacyjnych itp. odbywających się na terenie Czeladzi, organizowanych bądź wspieranych przez Miasto Czeladź i adresowanych do seniorów. Liczba wysłanych wiadomości sms: 44 293. Miasto Bielsko-Biała Urząd Miejski przeprowadził 2 otwarte konkursy dla NGO na rzecz os. starszych. 11 organizacji otrzymało wsparcie w łącznej kwocie 115000 zł; 1 NGO otrzymał mały grant na aktywizację seniorów (2000 zł). Łącznie skorzystało ok. 1200 seniorów. Urząd Miejski kontynuował realizację Programu Miejsce przyjazne dla seniorów (dla mieszkańców powyżej 65 r.ż.). Uzyskana w ramach programu Karta Seniora, upoważnia do korzystania z systemu ulg, zwolnień i preferencji oferowanych przez Miasto oraz 41 Partnerów Programu. Od początku realizacji programu złożono 11679 wniosków (w tym 2578 w 2023). Wydano 11512 kart (w tym 2543 w 2023). Rozpoczęcie działalności Centrum Seniora - - skorzystało 150 osób. Realizacja przez MOPS (od 2009) Programu Giełda Wolontariatu w MOPS w Bielsku-Białej. Szerzenie idei wolontariatu w środowisku lokalnym poprzez pomoc na rzecz os. potrzebujących. Z pomocy 61 wolontariuszy skorzystało 38 osób starszych. Współpraca OWOS w MOPS z Fundacją Edukacji Pozaformalnej w Bielsku-Białej. Uczestnictwo 17 Podopiecznych OWOS w projekcie Europejska Akademia Seniora rozwój kompetencji cyfrowych, technologicznych i zdrowotnych poprzez wymianę doświadczeń i mobilność Erasmus+ (zorganizowano warsztaty edukacyjne i 3 dniowy wyjazd do Ostrawy/Czechy). Powiat cieszyński Projekt \"Eliksir Młodości\" w ramach Programu \"Aktywni+\" na lata 2021-2025. Edycja 2023. Projekt objął 60 seniorów. Oferta dla seniorów w ramach projektu była mocno urozmaicona i obejmowała: warsztaty artystyczne, fotograficzne, komputerowe, z social mediów, etnograficzne, florystyczne, wykłady fizjoterapeuty i dietetyka. Porozumienie partnerskie Gminy Strumień ze Stowarzyszeniem \"Zostań Aniołem\" działającym przy DPS w Strumieniu. Miejsce realizacji Gmina Strumień. Miasto Dąbrowa Górnicza Dąbrowski Bus dla Seniora. Seniorzy, którzy ukończyli 60. rok życia (także poruszający się na wózkach inwalidzkich), w dni robocze od 7 do 20 mogą skorzystać z przewozu do placówek służby zdrowia oraz urzędu. Przewóz należy zamawiać od 8 do 12 przynajmniej z jednodniowym wyprzedzeniem. Posiadacze Karty Seniora za dojazd we wskazane miejsce na terenie miasta zapłacą 5 zł a bez karty 7 zł. Poza 73 granicami Dąbrowy Górniczej to dodatkowo 1 zł za każdy kilometr. W 2023 r. z oferty skorzystało 1371 osób. Projekt edukacji kulturalnej seniorów pod nazwą Pałac Kultury Seniora adresowany jest do osób w wieku 60+. W ramach tego projektu seniorzy mogą uczestniczyć w: zajęciach ruchowych, lokalnych wycieczkach, zajęciach wokalnych, sekcji malarstwa i rysunku, KinoSzkoła Seniora. Od nowego sezonu oferta została natomiast wzbogacona o: spotkania autorskie z osobami związanymi z kulturą, prezentacje zasobów kultury w intrenecie, spotkania z Młodzieżową Radą Miejską, warsztaty teatralne, fotograficzne i kabaretowe, wycieczki, wyjścia w ramach wykładów studyjnych (muzeum, teatr), koncerty \"Tajniki i muzyki\", wydarzenia okolicznościowe. We wszystkich wydarzeniach zrealizowanych przez PSK w 2023 roku wzięło udział 296 uczestników. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Miasto Bielsko-Biała Usługa teleopieki objęto 400 mieszkańców miasta Bielska - Białej, którzy ukończyli 65 lat) 16 . Powiat wodzisławski W ramach projektu „W cieniu Szarloty - jak wydobyć potencjał miasta Rydułtowy\", który finansowany jest ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014-2021 Kompleksowa usługa świadczenia teleopieki wraz z zapewnieniem niezbędnego sprzętu i oprogramowania do tego celu dla 50 seniorów \"Genialny senior w bibliotece\" 17 dofinansowany z Fundacja BGK z projektu Generacja 6.0 adresowany dla 50 seniorów zrealizowano łącznie 60 h w zakresie podnoszenia kompetencji cyfrowych oraz spotkanie z policjantem na temat bezpieczeństwa w sieci osób starszych Miasto Żory Mobilny urzędnik to usługa skierowana dla osób, które z uwagi na stan zdrowia (lub niepełnosprawność) czy podeszły wiek nie mają możliwości osobistego dotarcia do urzędu i załatwienia sprawy. Te osoby mogą liczyć na pomoc urzędnika, który dotrze do ich miejsca zamieszkania na terenie Żor. Miasto Rybnik Rybnicki Telefon Seniora - Ośrodek Pomocy Społecznej w Rybniku uruchomił infolinię udzielającą informacji o wsparciu senioralnym. W 2023 r. przeprowadzono około 600 rozmów telefonicznych, podczas których udzielano informacji zarówno seniorom jak i członkom ich rodzin. Telefon prowadzony jest przez seniorów wolontariuszy. Celem jest wzmocnienie aktywności społecznej osób starszych, utrzymywanie ich w dobrej kondycji psychicznej, włączenie do życia społecznego oraz udzielanie pomocy przez seniorów innym osobom starszym i ich rodzinom. Powiat będziński Organizacja zajęć z zakresu edukacji prawnej przez nauczyciela akademickiego z Fundacji Pro Bono w ramach prowadzenia Punktu Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego. Miasto Chorzów Budowanie pozytywnych relacji międzypokoleniowych poprzez angażowanie osób starszych w życie społeczności w ramach organizowanych warsztatów z uwzględnieniem wszystkich grup wiekowych. Warsztaty prowadzi Stowarzyszenie Twórców Sztuki i Rękodzieła Artystycznego Wspomagające Misję \"Nazaret\" w Centrum Inicjatyw Społecznych w Chorzowie. Liczba uczestników: 12. 16 https://mops.bielsko.pl/strona/program-korpus-wsparcia-seniora-na-rok-2023 17 https://biblioteka.rydultowy.pl/ 74 Czerwionka-Leszczyny Zespół ds. Organizowania Społeczności Lokalnej zajmuje się społecznością seniorów, m. in. poprzez organizowanie grupy seniorów, tworzenie wspólnoty lokalnej seniorów z dzielnicy Leszczyn, realizowanie projektów socjalnych mających na celu wzmocnienie i odbudowę więzi rodzinnych oraz rozwijanie różnych zainteresowań i stymulowanie twórczego działaniach osób starszych. Grupa liczy ok. 32 osoby. W 2023 r. zrealizowano 14 projektów socjalnych. Miasto Dąbrowa Górnicza Dąbrowski Dzień Seniora ustalony Uchwałą Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej na dzień 15 czerwca. Obchodzony jest w mieście od 2016 r. Celem obchodów Dnia Seniora jest integracja środowiska osób starszych. Dąbrowski Dzień Seniora to święto zainicjowane przez Radę Seniorów Miasta Dąbrowa Górnicza. Powiat zawierciański Książka na telefon 18 - usługa prowadzona przez Bibliotekę Publiczną w Łazach. Działanie skierowane do osób starszych, chorych, niepełnosprawnych ruchowo, mających problem z dotarciem do biblioteki, a chcących skorzystać z jej zasobów. Usługa polega na telefonicznym zamówieniu wybranej pozycji czytelniczej i dostarczeniu jej do miejsca zamieszkania czytelnika przez pracownika biblioteki. W 2023r. skorzystało z tej oferty 48 osób. Miasto Katowice Program prowadzony przez Terenowy Punkt Pomocy Społecznej nr 8 \"Radość Życia - Wszystko Mogę\" przeznaczony był dla osób powyżej 50 roku życia. Celem głównym programu jest poprawa i wzmacnianie sprawności funkcjonowania i jakości życia osób starszych i niepełnosprawnych. Zapewnienie potrzeb towarzyskich i kulturalnych poprzez ich aktywizację w tworzeniu sposobów spędzania czasu wolnego. Miejsce realizacji - Miejski Dom Kultury \"Południe\" w Katowicach przy ul. Boya-Żeleńskiego 83 (liczba uczestników - 50) oraz Terenowy Punkt Pomocy Społecznej nr 9 w Miejskim Domu Kultury przy ul. Koodzieja 42 (liczba uczestników – 25). Powiat bielski Gminny Program Wspierania Aktywności i Zapobiegania Wykluczeniu Społecznemu Seniorów - edycja III 2023r. realizowany w partnerstwie ze Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym RAZEM. Program jest realizowany od 2021r. Liczba osób objętych programem w roku 2023 to 32 osoby. Zajęcia warsztatowe: kulinarne, stolarskie, ruchowe, rehabilitacyjne, turystyczno-rekreacyjne. . Miasto Bielsko-Biała Miejski Program na rzecz Osób Starszych do 2030 r. Jedno z zadań to organizacja Dni Seniora (25.09. do 04.10.23) uczestniczyło ok. 750 os. Miasto Chorzów „Program Chorzów 60+\" 19 program rabatów i zniżek dla osób w wieku od 60 roku życia. W 2023 r. wydano 318 kart. Porozumienia zawarto z 30 partnerami programu (przedsiębiorcy i podmioty publiczne). Powiat będziński Program Czeladzki Senior 60+; w ramach którego czeladzcy seniorzy mogą ubiegać się o wydanie karty uprawniającej do zniżek/rabatów u Partnerów programu: jednostki organizacyjne Miasta Czeladź, a także do towarów i usług oferowanych przez inne instytucje, organizacje pozarządowe oraz podmioty 18 https://www.biblioteka-lazy.pl/ksiazka-na-telefon/ 19 https://cimchorzow.pl/chorzow-60plus/. 75 gospodarcze zainteresowane udziałem w Programie. Liczba wydanych kart: 2169 Liczba aktywnych Partnerów: 19. System Powiadamiania SMS / dla Seniora w Czeladzi Adresaci: czeladzcy seniorzy; Cel: ułatwienie osobom starszym dostępu do informacji o wydarzeniach sportowych, kulturalnych, edukacyjnych itp. odbywających się na terenie Czeladzi, organizowanych bądź wspieranych przez Miasto Czeladź i adresowanych do Seniorów. Liczba wysłanych wiadomości sms: 44 293. Miasto Katowice Program wolontaryjny \"Słonecznik\". Adresatami programu były m.in. osoby starsze, które z powodu swojego wieku i swych ograniczeń wymagają wsparcia ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach. Główny cel pomocy w ramach programu to utrzymanie więzi społecznych i bezpieczeństwa w środowisku zamieszkania w odniesieniu do osób starszych, poszerzenie kontaktów społecznych i aktywizacja osób starszych oraz zwiększenie poczucia bezpieczeństwa. Usługi wolontariuszy realizowane były w miejscu zamieszkania osoby starszej, wymagającej pomocy i wsparcia. Do zadań wolontariuszy należało m.in.: spędzanie czasu wolnego z osobą starszą (spacery, rozmowy), pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, medycznych, pomoc w robieniu zakupów. W 2023 r. objętych pomocą wolontariusza zostało 30 osób starszych. Powiat żywiecki W ramach środków pozyskanych z Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych Aktywni + na lata 2021-2025 - edycja 2023 Gmina Łękawica wspólnie z LKS Orzeł Łękawica realizowała projekt pn. Aktywni Seniorzy 2. W ramach zadania zrealizowane zostały warsztaty na temat zdrowego stylu życia, automasażu, historyczno-kulturalne, spotkania integracyjne. Seniorzy brali udział w wyjazdach na basen na Termy Chochołowskie, zwiedzali Cieszyn, Pustynię Błędowską, Ogrodzieniec, Kopalnię Soli w Bochni, Karpacz i Wrocław. Wartość zadnia opiewała na kwotę 89 375 zł.. Z oferty projektu skorzystało ponad 100 seniorów z naszej Gminy. Zrealizowano ponad 80 godzin zajęć. 76 1.13 Województwo świętokrzyskie Tabela 13 Karta województwa świętokrzyskiego za 2023 r. 20 WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Liczba gmin102 Liczba powiatów13 powiatów i 1 miasto na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia11 709 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 118769311781641168499 w tym w wieku 60 lat i więcej 338493340123342461 60–64 lata 875318348979549 65–69 860778657286475 70–74 688117077572801 75–79 375154243647009 80–84 292372759626917 85 lat i więcej 293222925529710 Noworodek płci męskiej – 71,6 Noworodek płci męskiej – 72,9 Noworodek płci męskiej – 73,9 Noworodek płci żeńskiej – 80,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,5 Noworodek płci żeńskiej – 82,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,5 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,6 Kobieta w wieku 60 lat – 24,0 Kobieta w wieku 60 lat – 24,7 Współczynnik feminizacji 105106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 32,733,935,2 Współczynnik zgonów 15,413,412,3 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 524 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 46 Ogółem 15-89 lat 504 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 46 Ogółem 15-89 lat 423 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 271 20 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. Wartości poniżej 10 tys. zostały zastąpione znakiem kropki („.”), co oznacza, że konkretna wartość nie może być pokazana ze względu na losowy błąd próby. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 77 Ogółem 15-89 lat 55,3 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 14,5 Ogółem 15-89 lat 53,2 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 14,5 Ogółem 187 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 187 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 171 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność . Ogółem 33,7 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,1 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 201,4 Renty z tytułu niezdolności do pracy 15,5 Renty rodzinne 39,6 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 42,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy 8,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 2,3 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie świętokrzyskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2418,76 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 52,4% i 34,2%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1457,42 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 29,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 19,0%, a na zdrowie – 6,0%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 49,6% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 46,1%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 4,3%. 78 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,54. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 102,9 m2. Dokumenty i strategie Regionalny Plan Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji dla Województwa Świętokrzyskiego na lata 2023-2025 Program Współpracy Samorządu Województwa Świętokrzyskiego z Organizacjami Pozarządowymi na 2023 r. Działania na rzecz osób starszych Wojewoda Świętokrzyski Senioralia – coroczna impreza plenerowa realizowana nieprzerwanie od 2017 r. w ramach promocji Programu Wieloletniego Senior+, integrująca seniorów będących uczestnikami Dziennych Domów i Klubów Senior+. W ramach imprezy uczestnicy mają możliwość uzyskania informacji w obszarze zdrowia, bezpieczeństwa, dostępności świadczeń, uprawnień emerytalno-rentowych, praw konsumenckich (stoiska informacyjne instytucji będących partnerami wydarzenia), jak również zapoznania się z twórczością artystyczną placówek Senior+. Zrzeszeni w Klubach i Domach Senior+ seniorzy prezentują swój dorobek artystyczny na scenie oraz w ramach organizowanych stoisk rękodzieła. Wydarzenie to przyciąga co roku tysiące osób. Marszałek Województwa Świętokrzyskiego „Świętokrzyskie Forum Seniora Online” - wydarzenie miało charakter regionalny, zaś jego celem była aktywizacja społeczna seniorów, zwiększenie udziału osób starszych w życiu publicznym oraz udzielenie odpowiedzi na podstawowe problemy i pytania nurtujące tę grupę społeczną. Podczas forum poruszane były najważniejsze dla seniorów tematy dotyczące zdrowia, zdrowego trybu życia i profilaktyki, czasu wolnego. Wydarzenie organizowane było w formule on-line dzięki czemu grono odbiorców było zdecydowanie większe niż w przypadku konferencji stacjonarnej. Lokalne rady seniorów W 2023 r. w województwie świętokrzyskim funkcjonowały 22 gminne rady seniorów (w 2022 r. —16 GRS), 3 powiatowe (powiaty: starachowicki, skarżyski, kielecki) oraz Świętokrzyska Rada Seniorów przy Marszałku Województwa Świętokrzyskiego. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto i Gmina Daleszyce Wsparcie psychologiczne i społeczne osób starszych i niepełnosprawnych, w tym z zaburzeniami psychicznymi oraz doskonalenie systemu pomocy osobom starszym i niepełnosprawnym, w tym z zaburzeniami psychicznymi, poczucie bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania seniorów w wieku 65 lat i powyżej wynikających z rozeznanych potrzeb na terenie gminy, przez dostęp do tzw. \"opieki na odległość\". Wsparciem zostało objętych 345 osób. Miasto Skarżysko-Kamienna Skarżyski Program Seniora - aktywizacja Seniorów, poprzez stworzenie oraz rozwijanie systemu ulg, zwolnień, rabatów umożliwiających większy dostęp do ofert przygotowanych przez instytucje kultury, sportu i rekreacji, zakłady opieki zdrowotnej, punktu usługowe, handlowe i gastronomiczne. Z Programu skorzystało 570 osób. Gmina Ożarów Projekt: Deinstytucjonalizacja opieki nad osobami potrzebującymi wsparcia w codziennym funkcjonowaniu w gminie Ożarów. Fundacja Restart do lipca 2023 r. w partnerstwie z gminą Ożarów realizowała projekt 79 polegający rozwój alternatywnych form opieki nad osobami potrzebującymi wsparcia- usługi opiekuńcze w formie opieki stacjonarnej dziennej (kluby seniora) oraz usługi społecznej dla mieszkańców gminy (mieszkanie wspomagane treningowe). Realizatorem jest Ośrodek Pomocy Społecznej w Ożarowie. Liczba osób objętych wsparciem w 2023r. - 74. Gmina Starachowice Forum Rad Seniorów. CUS wraz ze Starachowicką Radą Seniorów zorganizował pierwsze w województwie świętokrzyskim Forum Rad Seniorów, w którym wzięło udział 65 przedstawicieli działających na terenie województwa m.in.: Rad Seniorów, UTW, organizacji skupiających osoby starsze i działających na ich rzecz. Wydarzenie odbyło się przy współpracy z Gminą Starachowice, Kielecko- Ostrowieckim Ośrodkiem Wsparcia Ekonomii Społecznej oraz Powiatową Spółdzielnią Socjalną \"Integracja\". Tematem spotkania była rola rad seniorów w umocowaniu prawnym struktur miasta, powiatu oraz kraju. Celem spotkania było stworzenie sieci współpracy Rad Seniorów, UTW i innych organizacji skupiających seniorów i działających na ich rzecz. Zwieńczeniem Forum było podpisanie przez delegatów Listu Intencyjnego. Badanie ankietowe wśród osób starszych dot. niedogodności, jakie bezpośrednio wpływają na pogorszenie komfortu życia seniorów. Badanie prowadzono we współpracy Starachowickiej Rady Seniorów słuchaczy UTW wśród członków klubów seniora. Starachowicki Dzień Seniora - rozpoczęto polonezem w wykonaniu kilkudziesięciu seniorów. Podczas wydarzenia rozdawane były Starachowickie Koperty Życia. Gmina Włoszczowa Działalność Uniwersytetu Trzeciego Wieku, wdrożenie Gminnej Karty Seniora, powołanie Gminnej Rady Seniorów. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej organizacja Wojewódzkiej Inauguracji Roku Akademickiego Uniwersytetów III Wieku. Uroczystość była wyrazem wdzięczności władz województwa świętokrzyskiego za działalność i wkład UTW w aktywizację, integrację oraz edukację osób starszych. W uroczystości udział wzięli przedstawiciele wszystkich UTW działających w regionie. Uczestnicy wysłuchali wykładu „Więcej nadziei. O stresie i nowych szansach na zdrowie” – prof. dr hab. n. med. Jadwigi Jośko-Ochojskiej. W wydarzeniu udział wzięło łącznie 500 osób; opracowanie „Diagnozy dostępności oraz zapotrzebowania na wybrane usługi społeczne i zdrowotne adresowane do osób starszych w województwie świętokrzyskim” przyjęty przez Zarząd Województwa Świętokrzyskiego 17 stycznia 2024 r. Celem opracowania było zbadanie sytuacji społeczno-ekonomicznej osób starszych, jak również oszacowanie zapotrzebowania na usługi społeczne i zdrowotne; organizacja II Forum Seniora. W ramach Forum świętokrzyscy seniorzy mogli skorzystać z porad: lekarzy specjalistów, przedstawicieli samorządu i organizacji, którzy przekazywali im cenne informacje i zachęcali do aktywności i zdrowego stylu życia. W 2023 r. zostały zorganizowane dwa wydarzenia: w kwietniu pod hasłem „Aktywnie przez życie” oraz listopadzie pod hasłem „Druga młodość seniora”. Przyjęta formuła Forum Seniora dostępna w trybie „ON LINE” pozwoliła, dotrzeć do jak największej liczby zainteresowanych odbiorców; organizacja wydarzenia pn. „Sieciowanie organizacji pozarządowych z terenu województwa świętokrzyskiego”. Jego celem była promocja i prezentacja działalności świętokrzyskich NGO w zakresie społecznym, kulturalnym i edukacyjnym oraz stworzenie im płaszczyzny do współpracy także w zakresie wsparcia seniorów. Przedsięwzięcie zorganizowane zostało we współpracy ROPS z Polskim Związkiem Kół Gospodyń Wiejskich; 80 organizacja II posiedzeń Świętokrzyskiej Rady Seniorów. Członkowie Rady oraz przedstawiciele organizacji senioralnych dyskutowali na temat aktywności, możliwości pozyskiwania środków finansowych zarówno dla aktywnych seniorów ale też chorych i z niepełnosprawnościami. Powiat kielecki Senioriada - organizowano II Przegląd Senioralnej Działalności Kulturalnej Powiatu Kieleckiego ZDROWIE NA LATA SENIORIADA 2023 w Rudkach. Organizatorami spotkania było Starostwo Powiatowe w Kielcach oraz Urząd Miasta i Gminy Nowa Słupia. Podczas Przeglądu Seniorzy na dedykowanych stoiskach mogli zapoznać się z ofertą: Oddziału Wojewódzkiego NFZ; Szpitala Powiatowego w Chmielniku; Powiatowego Centrum Usług Medycznych w Kielcach; Sanatorium Busko- Zdrój. Na dodatkowych stoiskach odbywały się warsztaty z fitoterapii - eko-herbatki dla seniora oraz z apitoterapii- leczenie miodem. Dodatkowo zorganizowano konkurs z nagrodami, w którym seniorzy odpowiadali na pytania z zakresu zdrowego żywienia i zdrowego trybu życia. Gmina Końskie Senioralia 2023 - występy artystyczne, namioty profilaktyczne, poradnicze, a także mammobus, gdzie wykonywane były bezpłatne badania, prezentacja regionalnych potraw przygotowanych przez koła gospodyń wiejskich. Współorganizatorami Senioraliów 2023 oprócz Urzędu Miasta i Gminy to: Rady Seniorów i Domu Kultury: Uniwersytet Trzeciego Wieku, Stowarzyszenie Amazonki, Sekcja Emerytów Związku Nauczycielstwa Polskiego, Dom Dziennego Pobytu w Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej, Związek Emerytów i Rencistów Kolorowa Jesień. Zaproszenie dedykowane było wszystkim seniorom, mieszkańcom miasta i gminy Końskie oraz gościom przyjezdnym. Gmina Bodzechów Program \"Rehabilitacja i profilaktyka w grupie wiekowej 65+ dla mieszkańców Gminy Bodzechów\" polegający na usługach pełnej rehabilitacji w warunkach ambulatoryjnych. Liczba osób korzystających w 2023r. - 101. Realizatorem działania jest Gabinet Rehabilitacji \"Reha-Med\". Gmina Łączna Projekt pn. \"Nordic Walking - sposobem na aktywność\" - zadanie publiczne w ramach działalności pożytku publicznego i wolontariatu; Integracja z dziećmi i młodzieżą \"Międzypokoleniowe turnieje sportowe\" - zadanie publiczne w ramach kultury fizycznej współfinansowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego; \"Seniorzy Razem z Kulturą\" - zadanie publiczne; Letni piknik \"Senioralny\". Gmina Skarżysko – Kamienna Program Dostępność Plus \"Norway Grants\" - rozgrywki integracyjne w BULE (BOCCIA) organizowane w ramach działań Programu Rozwój Lokalny ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014 —2021, skierowane do mieszkańców gminy Skarżysko-Kamienna, w szczególności do osób z niepełnosprawnością oraz seniorów. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Kielce Taksówka dla seniora - bezpłatna usługa transportowa przeznaczona dla mieszkańców Kielc, którzy ukończyli 70 rok życia, mają problemy z samodzielnym funkcjonowaniem ze względu na stan zdrowia, prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe lub mieszkają z osobami bliskimi, które nie są w stanie zapewnić im wystarczającego wsparcia. Przejazdy na terenie Kielc mogą odbywać się do urzędu, banku lub placówki medycznej. Przewozy odbywają się od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00—20.00. Z usługi transportowej można korzystać 1 razy w miesiącu i maksymalnie 8 razy w roku. 81 Gmina Jędrzejów, Gmina Końskie Koperta Życia - w 2023 r. w ramach ochrony zdrowia realizowana była rozpoczęta w 2017 r. Kopertę dostarczano do jędrzejowskich seniorów. Gmina Kielce spotkania z przedstawicielami Policji i Straży Miejskiej na temat pierwszej pomocy oraz bezpieczeństwa seniorów pt. \"Bezpieczny Senior\" - 191 seniorów; szkolenie pt. „Chroni Cię prawo przeprowadzone przez stowarzyszenie Fidei Defensor—35 seniorów; inicjatywa ZUS cykl spotkań o tematyce \"Bezpiecznie, zdrowo, bezgotówkowo\"—85 seniorów; udział w audycjach \"Senioradio\" Radio Kielce—30 seniorów; spotkanie z pracownikami II Urzędu Skarbowego dotyczące ulg podatkowych i nauka korzystania z różnych aplikacji cyfrowych; spotkanie z pracownikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące legitymacji Emeryta i Rencisty—łącznie 915 seniorów. Gmina Ćmielów pogadanki terapeutyczne pod nazwą \"Bezpieczne życie seniora\". Przestrzegano przed telefonicznymi wyłudzeniami metodą \"Na wnuczka\" oraz cyberprzestępczością. Partnerem był Komisariat Policji w Ćmielowie; profilaktyka dotycząca bezpieczeństwa - zatrucie gazem, tlenkiem węgla itp. Partnerem była Komenda Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej oraz OSP w Ćmielowie. Grupa docelowa seniorów 30 osób. Gmina Starachowice: Projekt pn. Kierunek Przyszłość-Starachowicki Program Rozwoju Lokalnego zorganizowano warsztaty, które zostały przeprowadzone przez przedstawicieli partnera projektu z miasta Bergen w Norwegii. Część spotkania poświęcona była prezentacji dobrych praktyk w Skandynawii - rozwiązań, które z powodzeniem i pozytywnym skutkiem wprowadzono w życie. Rozmawiano na temat likwidacji barier architektonicznych, wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami oraz działań prowadzonych w ramach polityki senioralnej i pomocy społecznej; Pilotażowe szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej wśród grupy starachowickich seniorów (liczba beneficjentów: 48 osób). Gmina Małogoszcz Regularne prelekcje prowadzone przez funkcjonariuszy Policji, Ośrodka Zdrowia oraz MGOPS skierowane do osób starszych jak również dzieci i młodzieży o tematyce tolerancji, przeciwdziałania dyskryminacji ze względu, ochrony osób starszych przed przemocą (beneficjenci: 60 seniorów). 82 1.14 Województwo warmińsko-mazurskie Tabela 14 Karta województwa warmińsko-mazurskiego za 2023 r. 21 WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE Liczba gmin116 Liczba powiatów19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia24 174 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem 137469913664301357910 w tym w wieku 60 lat i więcej 349194353711359013 60–64 lata 1004399685693276 65–69 927499453496027 70–74 701177337075849 75–79 333413696142373 80–84 266332598925005 85 lat i więcej 259152600126483 Noworodek płci męskiej – 70,8 Noworodek płci męskiej – 72,5 Noworodek płci męskiej – 74,0 Noworodek płci żeńskiej – 79,4 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 16,6 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,2 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,3 Współczynnik feminizacji 105105105 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 27,228,529,8 Współczynnik zgonów 13,711,810,7 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 597 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 45 Ogółem 15-89 lat 582 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 45 Osoby bierne zawodowo (w tys.)Ogółem 15-89 lat 484 21 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 83 w tym w wieku 60-89 lat 291 Ogółem 15-89 lat 55,2 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 13,4 Ogółem 15-89 lat 53,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 13,4 Ogółem 211 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 211 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 189 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 13 Ogółem 39,3 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,8 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 216 Renty z tytułu niezdolności do pracy 21,3 Renty rodzinne 39,4 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 27,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 6,6 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne 1,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie warmińsko-mazurskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2428,06 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 49,6% i 33,4%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1340,05 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 31,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 21,3%, a na zdrowie – 5,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 53,7% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 40,8%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,5%. 84 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,36. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 76,9 m2. Dokumenty i strategie Warmińsko-Mazurskie 2030. Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego Strategia polityki społecznej województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2030 Program „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027 Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy na rok 2023 Działania na rzecz osób starszych Rzecznik Praw Osób Starszych Fundamentalne znaczenie dla środowisk seniorskich i ich otoczenia ma m.in. rzecznictwo interesów tej grupy społecznej. W naszym regionie w 2023 r. kontynuowane ono było m.in. poprzez działalność, jedynego dotąd w Polsce, działającego od 2010 roku w naszym województwie, Rzecznika Praw Osób Starszych. Działalność ta prowadzona jest przy wsparciu finansowym Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego oraz funduszy norweskich. Misją pracy Rzecznika jest przeświadczenie, że trzeba robić wszystko, żeby potrzeby i problemy środowiska seniorek i seniorów były słyszalne, a zagrożenia rozpoznane. Rzecznik wykorzystuje każdą okazję do spotkań, by mówić o prawach seniorów, piętnować przypadki dyskryminacji, walczyć ze stereotypami. Drugim zadaniem rzecznika, są interwencje w przypadku łamania praw seniorów. Biuro Rzecznika wraz z ekspertami, Partnerem, przedstawicielami ngo i instytucji wypracowało ważne narzędzie edukacji w postaci Ścieżki pracy z osobami uwikłanymi w przemoc, która upowszechniana jest w trakcie prowadzonych szkoleń, warsztatów i spotkań. Gminne Rady Seniorów Ponadto, lokalne interesy środowisk osób starszych w naszym regionie reprezentowały 34 gminne rady seniorów. W ramach Działania 10.7 \"Aktywne i zdrowe starzenie się\" Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2014-2020, w 2022 roku wsparciem objęto 277 aktywnych zawodowo mieszkańców województwa, ze szczególnym uwzględnieniem osób powyżej 50 r.ż. Wsparcie realizowane było poprzez objęcie ww. osób programami zdrowotnymi. Działania Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w 2023 r. na rzecz osób starszych podejmowane w ramach programu: „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027“. Społeczna Rada Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego Odbyły się cztery posiedzenia Społecznej Rady Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego II kadencji, w tym jedno posiedzenie wyjazdowe w Nidzicy, podczas którego członkowie Rady odwiedzili pierwszy w naszym regionie Oddział Geriatryczny w Szpitalu Powiatowym w Nidzicy. Obecnie rada liczy 31 członków. Głównymi priorytetami Rady są: promowanie tworzenia gminnych rad seniorów, rozwój geriatrii w regionie oraz rozwój usług społecznych i zdrowotnych dla osób starszych w środowisku lokalnym. Warmińsko-Mazurska Karta Seniora. Projekt ten spotkał się z pozytywnym odbiorem mieszkańców województwa w wieku powyżej 60 r.ż. W jego promocję aktywnie włączyły się organizacje seniorskie. Do końca 2023 r. wydanych zostało 14 233 karty. Do projektu przystąpiły 44 firmy i instytucje. Obecnie w ramach projektu zniżek seniorom udziela 35 firm, w zakresie rozpowszechniania kart z samorządem województwa współpracuje 8 samorządów gminnych i 3 powiaty. 85 Seminarium dotyczące zjawiska samobójstw w środowisku osób starszych W wydarzeniu udział wzięło około 70 osób, w tym: przedstawiciele władz samorządowych i gminnych, kierownictwo ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, powiatowych centrów pomocy rodzinie, domów pomocy społecznej oraz przedstawiciele środowisk seniorskich. Na seminarium przedstawiono statystyki policyjne w ww. zakresie oraz przybliżono zachowania samobójcze wśród osób starszych. Ponadto zaprezentowano film pt. „W tym wieku można być szczęśliwym”, po którym odbyła się dyskusja z bohaterkami filmu. Spotkanie z cyklu Emeryci mundurowi – emerytom cywilnym pn. „Świadomy senior – bezpieczny senior” W czerwcu 2023 r. w sali sesyjnej Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego odbyło się spotkanie z cyklu Emeryci mundurowi – emerytom cywilnym pn. „Świadomy senior – bezpieczny senior”, zainicjowane przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA i zorganizowane we współpracy z Samorządem Województwa oraz Społeczną Radą Seniorów Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Spotkanie dotyczyło bezpieczeństwa Seniorów i było dedykowane mieszkańcom regionu, w szczególności osobom starszym. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA oraz emerytowani funkcjonariusze służb mundurowych z Warszawy, którzy przybliżyli zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa Seniorów. Raport z monitoringu wdrażania w latach 20212022 programu „Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027”. Raport opracowano na podstawie informacji otrzymanych z urzędów i instytucji różnych polityk sektorowych w regionie. Ponadto został powołany Zespół ds. monitorowania ww. programu. Obchody Międzynarodowego Dnia Osób Starszych Tematem przewodnim konferencji były działania międzypokoleniowe. Gośćmi konferencji byli przedstawiciele Młodzieżowego Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego, którzy opowiedzieli o sobie oraz o swoich działaniach międzypokoleniowych podejmowanych wspólnie z seniorami z regionu. W drugiej części konferencji rozstrzygnięto konkurs na „Aktywnego Seniora/Seniorką oraz Najlepszą Inicjatywę Seniorską Warmii i Mazur”. Uczestnikami konferencji byli przedstawiciele władz lokalnych, ośrodków pomocy społecznej, centrów usług społecznych, organizacji pozarządowych oraz środowiska senioralnego. Łącznie w konferencji uczestniczyło ok. 150 osób. Program współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy 22 na rok 2023. Zagadnienia dotyczące aktywizacji osób starszych uwzględnione zostały także w Priorytecie XIV Działalność na rzecz osób w wieku emerytalnym rocznego Programu współpracy Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy 23 na rok 2023. Prezentuje on zadania skierowane do osób w wieku emerytalnym, mieszkańców naszego regionu, które szczegółowo opisane są w innych priorytetach współpracy. Celem ogólnym realizowanych w powyższym zakresie zadań było: zwiększenie aktywnego udziału osób w wieku emerytalnym w życiu społecznym, kulturalnym oraz edukacyjnym. Osiągnięte wskaźniki dot. działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym: w zakresie rozwoju kultury fizycznej zlecono realizację 6 zadań na rzecz seniorów, m.in. w zakresie propagowania i promowania aktywności fizycznej osób starszych, organizacji wojewódzkich imprez sportowo-rekreacyjnych dla seniorów, oraz wspierania przygotowań 22 Z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 23 Z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 86 i udziału wybitnych reprezentantów województwa przygotowujących się do mistrzostw świata i Europy w zawodach typu Masters i Weterani, w których uczestniczyło łącznie 373 osoby (łączna kwota przekazanych dotacji to: 55 000 zł). w zakresie edukacji, profilaktyki i promocji zdrowia publicznego zrealizowano 5 zadań skierowanych do seniorów. Uczestniczyło w nich łącznie 330 osób (łączna kwota przekazanych dotacji to: 30 800 zł). w zakresie pomocy społecznej zlecono 5 zadań, w których uczestniczyło 330 osób (łączna kwota dotacji: 65 000 zł). w zakresie kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego zlecono 6 zadań angażujących seniorów, w których uczestniczyło łącznie 947 osób (łączna kwota przekazanych dotacji: 47 000 zł). w zakresie rozwoju sektora pozarządowego województwa warmińsko-mazurskiego zlecono 1 zadanie, w którym uczestniczyło 37 seniorów (kwota przekazanych dotacji to 8 000 zł). Łącznie zlecono 23 zadania bezpośrednio dedykowane seniorom, w których wzięło udział 2 017 osób. Kwota udzielonych dotacji to: 205 800 zł. Należy przy tym podkreślić, że seniorzy brali udział również w innych zadaniach zlecanych przez Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego kierowanych do mieszkańców regionu. Współpraca Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi w zakresie aktywizacji i przeciwdziałania marginalizacji osób starszych Wojewoda Warmińsko-Mazurski co roku udziela wsparcia dla organizacji pozarządowych w drodze otwartych konkursów ofert, na zasadach określonych w art. 25 ustawy 24 , art. 13 ustawy 25 , art. 151 ustawy 26 oraz zgodnie z corocznie ustalanym Programem Współpracy Wojewody Warmińsko- Mazurskiego z organizacjami pozarządowymi oraz uprawnionymi podmiotami, prowadzącymi działalność w zakresie pomocy społecznej. Zgodnie z przyjętym Programem Współpracy w 2023 r. w budżecie wojewody jak w latach ubiegłych zaplanowano środki w łącznej wysokości 1 200 000 zł na realizację zadań w ramach wszystkich otwartych konkursów z zakresu pomocy społecznej. Jednym z priorytetowych obszarów zadań publicznych realizowanych w ramach Programu Współpracy wojewody z organizacjami pozarządowymi jest aktywizacja i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych. Każdego roku ogłaszane są odrębne konkursy w tym zakresie. W 2023 r. na realizację przedmiotowego zadania konkursowego przeznaczono 250 000 zł. Zgodnie z przyjętymi kryteriami konkursów, wnioskowana dotacja zgłoszonego projektu oferty nie mogła być wyższa niż 35 000 zł. Do objęcia dofinansowaniem zakwalifikowano 9 projektów na łączną kwotę 262 615,00 zł. Z uwagi na wysokość środków przeznaczonych przez wojewodę na wykonanie zadań objętych konkursem kwoty dotacji zostały pomniejszone proporcjonalne do limitu zaplanowanego w budżecie, pokrywając ~95,20 % zakwalifikowanych kosztów zadań. Łącznie rozdysponowana kwotę 250 000,00 zł, którą organizacje wykorzystały w całości, wnosząc dodatkowy finansowy wkład własny w wysokości 31 306,36 zł oraz osobowy wyceniony na kwotę 13 725 zł. Głównymi założeniami zadań realizowanych w zakresie aktywizacji i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych było: zmniejszenie stopnia marginalizacji seniorów w sferze społecznej, integracja międzypokoleniowa, przełamywanie stereotypów dotyczących starości, 24 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 25 z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 26 z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych 87 podniesienie aktywności i świadomości społecznej osób starszych, zawieranie nowych znajomości i tworzenie się przyjaźni między uczestnikami, przeciwdziałanie osamotnieniu, włączenie osób starszych w działania na rzecz środowiska lokalnego, budowanie poczucia własnej wartości, aspiracji, lepsze rozpoznawanie własnych możliwości rozwojowych przez seniorów. Przedmiotowe cele w wymiarze określonym w złożonych ofertach zostały osiągnięte poprzez m.in.: tworzenie grup samopomocowych dla osób starszych, niepełnosprawnych, organizowanie zajęcia ruchowo-aktywizujących, zajęcia rozwijające zainteresowania, warszaty kulinarne (żywieniowe i dietetyczne), rękodzielnicze, psychoedukacyjne, aktywności społecznej, z edukacji cyfrowej, spotkania i wyjazdy integracyjne, aktywizację kulturalną tj. wyjścia do kina, teatru, integracja z lokalną społecznością, międzypokoleniowa z dziećmi i młodzieżą szkolną, organizacja spotkań prelekcji, dzielenie się wiedzą i doświadczeniem poprzez organizowanie wspólnych warsztatów, zajęcia edukacyjne, dyskusje - prelekcja kosmetyczki, lekarza, dietetyka, muzyka, literatura polecana, organizację zajęć manualnych, tj. florystyka, dziewiarstwo i krawiectwo, decoupage, zajęcia mające na celu poprawienie kondycji fizycznej, poprawienie kondycji psychicznej, rozwinięcie umiejętności w zakresie rękodzieła artystycznego, udział w warsztatach kosmetycznych spowoduje wyższe poczucie przynależności. Pełnomocnik Wojewody Warmińsko-Mazurskiego ds. Seniorów w roku 2023 Pełnomocnik Wojewody Warmińsko-Mazurskiego ds. Seniorów w roku 2023 współpracował z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej, organami administracji publicznej, organizacjami pozarządowymi i instytucjami w zakresie spraw dotyczących seniorów a także reprezentował Wojewodę Warmińsko-Mazurskiego w kontaktach z instytucjami, stowarzyszeniami i organizacjami działającymi na rzecz seniorów. Do zadań Pełnomocnika należy m.in. reprezentowanie Wojewody w kontaktach z instytucjami, stowarzyszeniami i organizacjami działającymi w zakresie spraw dotyczących spraw seniorów, współpraca m.in. z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej oraz z innymi Pełnomocnikami ds. Seniorów, inicjowanie działań zmierzających do poprawy warunków życia seniorów na terenie województwa warmińsko-mazurskiego, opiniowanie i udział w opracowywaniu projektów działań mających na celu poprawę warunków życia seniorów na terenie województwa warmińskomazurskiego, spotkania z interesantami w zakresie spraw dotyczących osób starszych. Federacja Uniwersytetów Trzeciego Wieku Warmii i Mazur W minionym roku sprawozdawczym Federacja liczyła 23 członków stałych, w tym 5 członków wspierających przedstawicieli Uniwersytetów Trzeciego Wieku Warmii i Mazur skupiającej ogółem 2 363 seniorów. W ramach działalności federacji Uniwersytetu Trzeciego Wieku organizowane były zajęcia edukacyjne w postaci „Szkoły Liderów” kursy, wykłady i warsztaty. Tematyka była różnorodna: od problematyki aktualnych wydarzeń społeczno-politycznych, socjologię społeczną, informatyzacje życia czy bieżące wydarzenia społeczne. Spotkania, warsztaty oraz prelekcje cieszyły się dużym zainteresowaniem i były prowadzone przez wykwalifikowanych prelegentów. Stowarzyszenie angażuje się również w działalność społeczną. Członkowie Zarządu pełnią zaszczytne obowiązki w Wojewódzkiej Radzie organizacji pozarządowych, w Społecznej Radzie Senioralnej na różnych płaszczyznach tej organizacji. 88 Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Kętrzyn Kętrzyńskie Centrum Spotkań Seniora Centrum powstało na początku 2022 r. ze środków własnych gminy. Centrum działa w strukturach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kętrzynie. Jest to miejsce spotkań dla mieszkańców Kętrzyna powyżej 60. roku życia. Seniorzy mogą w Centrum wspólnie spędzić czas uczestnicząc m.in. w spotkaniach autorskich, tanecznych, prezentacjach kulinarnych, warsztatach, wycieczkach itp. Ponadto w Centrum znajduje się sala do ćwiczeń i rehabilitacji. Centrum dostępne jest dla mieszkańców codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8 – 16. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Gmina Barciany Program Profilaktyka 40 Plus w miejscu zamieszkania Efektem akcji było przeprowadzenie badań profilaktycznych dla 460 mieszkańców gminy Barciany, w tym bardzo wielu osób starszych. Część osób podjęła już leczenie, które nie byłoby możliwe bez wcześniejszych badań i diagnozy. W związku z akcją nastąpiła ogromna aktywizacja osób starszych. Świadczono wzajemną pomoc w dostarczaniu ankiet i wyjaśnianiu zasad programu. 89 1.15 Województwo wielkopolskie Tabela 15 Karta województwa wielkopolskiego za 2023 r. 27 WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Liczba gmin226 Liczba powiatów31 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia29 827 km2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem350003034935773487973 w tym w wieku 60 lat i więcej839902847483858041 60–64 lata 223682213396205897 65–69 217179219755220239 70–74 179504183213186074 75–79 93231106309121437 80–84 649556313261258 85 lat i więcej613516167863136 Noworodek płci męskiej – 72,1 Noworodek płci męskiej – 73,6 Noworodek płci męskiej – 74,8 Noworodek płci żeńskiej – 79,6 Noworodek płci żeńskiej – 81,0 Noworodek płci żeńskiej – 81,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,3 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,7 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,5 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 26,827,728,7 Współczynnik zgonów 12,310,910,1 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat 1 701 Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 129 Ogółem 15-89 lat 1 654 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 128 Ogółem 15-89 lat 1 112 Osoby bierne zawodowo (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat 705 Ogółem 15-89 lat 60,5 Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat 15,5 Ogółem 15-89 lat 58,8 Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat 15,3 27 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 90 Ogółem 497 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 497 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 444 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 38 Ogółem 46,5 Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata 2,7 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury 524,6 Renty z tytułu niezdolności do pracy 61,4 Renty rodzinne 111,2 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury80,8 Renty z tytułu niezdolności do pracy 19,4 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne4,6 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie wielkopolskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł2495,02 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,4% i 28,4%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1597,97 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 26,3% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 23,2%, a na zdrowie – 4,9%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 47,0% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 47,4%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,6%. W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,50. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 90,3 m2. Dokumenty i strategie Strategia Polityki Społecznej Województwa Wielkopolskiego do roku 2030 Wielkopolski Program Wspierania Osób Starszych na lata 2021-2025. 91 Działania na rzecz osób starszych Programowanie polityki Samorządu Województwa Wielkopolskiego w obszarze wsparcia osób starszych Koordynacja Wielkopolskiego Programu Wspierania Osób Starszych na lata 2021-2025 Program wypracowywano zgodnie z nowymi założeniami systemu zarządzania strategicznego w ROPS przedstawionymi w Strategii Polityki Społecznej do 2030 roku. Program jest uszczegółowieniem Strategii Polityki Społecznej do 2030 roku, jest również zgodny ze Strategią Rozwoju Województwa oraz założeniami nowej perspektywy finansowej dla FEW 2021+. W Programie zaprezentowano szereg działań, których celem jest poprawa sytuacji osób starszych i ich opiekunów. Prezentowane działania prowadzić mają przede wszystkim do wzmocnienia aktywności osób starszych, zabezpieczenia osób niesamodzielnych w codziennym funkcjonowaniu i utrzymaniu jak najdłużej w środowisku rodzinnym, oraz przeciwdziałaniu wypaleniu opiekuńczemu wśród opiekunów. Ponadto ważnym elementem są działania koordynacyjne ROPS w Poznaniu skupione przede wszystkim na wsparciu gmin i powiatów w organizacji, koordynacji i realizacji usług w obszarze wsparcia osób starszych, a także realizacji zaplanowanych działań strategicznych m.in. utworzenie Wielkopolskiego Telecentrum Opieki. Wspieranie organizacji pozarządowych w realizacji zadań w obszarze wsparcia osób starszych Organizacja otwartego konkursu ofert na realizację w formie wspierania zadań publicznych Województwa Wielkopolskiego z dziedziny pomocy społecznej w obszarze działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym w 2023 r. Zgodnie z założeniami Programu współpracy Samorządu Województwa Wielkopolskiego z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalności pożytku publicznego na rok 2023, organizacje pozarządowe miały możliwość ubiegania się o dotacje na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej. Otwarty konkurs ofert umożliwia wyłonienie innowacyjnych, modelowych lub systemowych projektów organizacji pozarządowych, których realizacja przyczyni się do rozwiązywania problemów m.in. osób starszych i ich opiekunów. Łącznie w 2023r. zrealizowano 10 projektów wspierających osoby starsze w ramach 4 zadań pn.: 1) Pobudzanie aktywności osób starszych, z uwzględnieniem integracji międzypokoleniowej – 5 projektów, 2) Realizacja działań na rzecz osób starszych wymagających wsparcia – 2 projekty, 3) Realizacja działań na rzecz przeciwdziałania wypaleniu opiekuńczemu opiekunów osób starszych – 2 projekty, 4) Wypracowanie i przetestowanie modelu wsparcia osób starszych w zakresie utrzymania samodzielności i bezpieczeństwa w ruchu drogowym na podstawie innowacji \"Senior to samodzielny i bezpieczny kierowca\" - wypracowanej w ramach projektu \"Przepis na wielkopolską innowację społeczną - usługi opiekuńcze dla osób zależnych\" – 1 projekt. Łączna kwota przyznana na realizację zadań wynosiła: 300 000,00 zł. Wspieranie współpracy między instytucjami działającymi w obszarze wsparcia osób starszych Wspieranie współpracy między instytucjami działającymi w obszarze wsparcia osób starszych, w tym teleopieki Jednym z elementów budowanego regionalnego systemu teleopieki jest sieć instytucji zaangażowanych we wdrażanie pilotażowego modelu. Celem sieci ma być podnoszenie wiedzy i kompetencji oraz wymiana doświadczeń w zakresie prowadzenia pilotażu oraz w zakresie innych zagadnień związanych ze wspieraniem osób starszych w społecznościach lokalnych. W 2023r. zorganizowano 2 spotkania sieciujące przy okazji szkoleń dla koordynatorów teleopieki oraz jedną wizytę studyjną. Ponadto zorganizowano: szkolenie dla wielkopolskich Rad Seniorów, które odbyło się w terminie 13-15 września 2023 r. W szkoleniu wzięli udział przedstawiciele z 27 rad, natomiast zaproszenie zostało wystosowane do wszystkich 41 rad, 92 szkolenie dla wielkopolskich Uniwersytetów Trzeciego Wieku, które odbyło się 19-21 czerwca 2023 r. Zaproszenie zostało wysłane do wszystkich Uniwersytetów (67), a w samym wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele 37 UTW. Wspieranie dostępu Wielkopolan/instytucji realizujących zadania na rzecz osób starszych do informacji. Pakiet seniora – to zestaw materiałów edukacyjnoinformacyjnych w formie publikacji (broszury, plakaty) oraz w formie multimedialnej (filmy, prezentacje) kierowany przede wszystkim do uniwersytetów trzeciego wieku (UTW) oraz Rad Seniorów w celu dalszego przekazywania seniorom. W 2023r. rozszerzono treści pakietu seniora o materiały: 1)„Emerytura – odpocznij od pracy, ale nie od życia” 2) „Psychoseksualność osób w wieku senioralnym”. Wybór zagadnień został dostosowany do potrzeb osób starszych, które zostały zdiagnozowane na podstawie analizy potrzeb seniorów. Kampanie informacyjne dotyczące projektów z zakresu teleopieki oraz Pakietu seniora. Materiały przekazywano przy okazji spotkań z bezpośrednimi odbiorcami usług np. podczas szkoleń z organizatorami systemu opieki seniora, dyrektorami domów pomocy społecznej, wielkopolskimi radami seniorów, uniwersytetami trzeciego wieku. Targi Viva Seniorzy – w 2023 r. Targi odwiedziło ponad 3 000 osób zwiedzających, bezpłatnie udostępniono ponad 6000 m2 powierzchni organizacjom pozarządowym, na której wystawiło się około 90 Wystawców. Na stoisku ROPS/SWW można było skorzystać z: - porad dietetyka; - kursu udzielenia pierwszej pomocy; - fotobudki, w której można było wykonać sobie pamiątkowe zdjęcie. Organizacja konkursu Viva Wielkopolski Senior W 2023r. zrealizowano kolejną edycję konkursu Viva! Wielkopolski Senior. Konkurs ma na celu uhonorowanie i wyróżnienie ponadprzeciętnych postaw wielkopolskich seniorów, którzy swoją działalnością w różnych cenionych społecznie dziedzinach, ze szczególnym uwzględnieniem działań na rzecz środowiska senioralnego, wyróżnili się na tle innych. Odbyło się już 7 edycji tego konkursu. W konkursie nagrodzonych zostało 5 seniorów, którzy otrzymali statuetkę i tytuł: \"Viva! Wielkopolski Senior - Wielkopolska Otwarta na Osoby Starsze\", nagrody, w tym nagrodę pieniężną oraz udział w indywidualnej sesji fotograficznej. Wręczenie nagród i dyplomów odbyło się podczas uroczystej gali w trakcie trwania targów Viva! Seniorzy. Projekt „Wielkopolski System Opieki Seniora na lata 2023- 2024” Projekt finansowany był ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego w latach 2023-2024, realizowany był przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu w partnerstwie z 30 gminami z województwa wielkopolskiego. Łącznie wsparciem objęto 500 osób. Realizacja i cele projektu: Świadczenie usługi teleopieki w wybranych gminach w Wielkopolsce poprzez prowadzenie całodobowego telecentrum obsługiwanego przez ratowników medycznych i monitorowanie stanu osób z terenu Wielkopolski z wykorzystaniem opasek do teleopieki. Wsparcie gmin w realizacji zadań związanych z rozwijaniem nowych form pomocy społecznej i samopomocy w ramach zidentyfikowanych potrzeb osób starszych. Utrzymanie osób starszych w ich dotychczasowym środowisku zamieszkania, poprzez wprowadzenie zdalnych usług (w ramach działań wpisujących się w proces deinstytucjonalizacji). Teleopieka jako forma profilaktyki w celu utrzymania samodzielności seniora. Teleopieka jako usługa wzmacniająca samodzielność osoby starszej w naturalnym środowisku oraz wsparcie dla opiekunów nieformalnych. Całkowity czas realizacji: 04.2023-12.2024 93 Wspieranie gmin w realizacji usług na rzecz osób starszych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii poprzez wdrożenie: - projektu z zakresu teleopieki pn. „Wielkopolski System Opieki Seniora na lata 2023-2024” finansowanego ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego. Jednym z kluczowych elementów opisanego wyżej regionalnego systemu teleopieki jest wsparcie wielkopolskich gmin w rozwoju systemu usług skierowanych do osób starszych oraz wykorzystanie potencjału lokalnych społeczności. W ramach działań przygotowujących do wdrożenia systemu teleopieki nawiązano współpracę z 30 gminami. W ramach współpracy zorganizowano 3 formy szkoleniowe dla koordynatorów SOS w gminach: „Działalność Telecentrum i funkcjonalność opasek”, wizyta studyjna, której celem było zaprezentowanie najnowszych rozwiązań dla osób starszych, w tym teleopieki, szkolenie dla organizatorów wielkopolskiego systemu opieki seniora (Trzebaw). Wspieranie gmin w realizacji usług na rzecz osób starszych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii poprzez wdrożenie: - projektu „Wielkopolskie telecentrum opieki” w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021-2027 – Działanie FEWP.06.13 Usługi społeczne i zdrowotne. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach EFS+ oraz ze środków budżetu państwa. W ramach przygotowania do wdrożenia systemu teleopieki, rozpoczęto inicjowanie działań związanych z nawiązywaniem współpracy z gminami oraz utworzeniem Centrum Społecznego. Spotkano się z przedstawicielami m.in. następujących gmin: miasto Czarnków, gmina Czarnków, Tarnowo Podgórne, Buk, Murowana Goślina, Damasławek, Opalenica, gmina Gniezno, Kórnik, Dopiewo, Luboń. Ponadto zorganizowano spotkanie online dla przedstawicieli wielkopolskich gmin nt. założeń projektu. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Miasto Poznań Cyfrowe konsultacje indywidualne Centrum Inicjatyw Senioralnych w Poznaniu prowadzi indywidualne konsultacje cyfrowe. Bezpłatne konsultacje odbywają się od poniedziałku do piątku w godz. 10.00-16.00. Spotkania indywidualne prowadzone są przez wolontariuszy lub pracowników CIS. Konsultacje dotyczą obsługi komputera, tabletu, telefonu lub smartfonu. Spotkania trwają 45 min. Poznański przewodnik cyfrowy dla seniorki i seniora Przygotowany przez zespół poznańskiego Centrum Inicjatyw Senioralnych przewodnik poświęcony jest obsłudze smartfona i jest efektem wielu spotkań z seniorkami i seniorami, które miały miejsce w siedzibie Centrum Inicjatyw Senioralnych. Przewodnik przeznaczony jest dla wszystkich tych, którzy chcą włączyć się do cyfrowego świata i odkryć korzyści, jakie daje smartfon. Przewodnik dedykowany jest przede wszystkim osobom, które rozpoczynają swoją przygodę z obsługą tego typu telefonów. Przeprowadza przez wszelkie zawiłości i jednocześnie sprawia, że świat nowych technologii staje się bardziej dostępny, co z kolei zachęca do samodzielnych poszukiwań. W przewodniku omówione zostały, krok po kroku, wszystkie etapy obsługi smartfona m.in. wykonywanie połączeń telefonicznych, zapisywanie nowej osoby do listy kontaktów, obsługa Internetu w smartfonie, odtwarzanie muzyki czy pobieranie aplikacji ze sklepu. Przewodnik liczy 150 stron, zawiera instrukcje obsługi smartfona oraz grafiki poglądowe stanowiące odsyłacz do poszczególnych funkcji. W grudniu wydrukowano 400 egzemplarzy przewodnika. 94 Przykłady innowacyjnych rozwiązań Projekt pn. „Medycyna leczy a natura uzdrawia. Utworzenie ogrodu sensorycznego dla osób zależnych w Domu Pomocy Społecznej w Pleszewie”. Infrastruktura ogrodu składać się będzie z roślin o różnych formach i typach, ścieżek ogrodowych, ścieżek sensorycznych, kaskady z oczkiem wodnym, blatów do pielęgnacji roślin, które ułatwiają kontakt z roślinami dla osób z ograniczoną sprawnością ruchową, blatów dotykowych, miejsc do spotkań towarzyskich z grillem, zagrody dla królików, kurnika z wolierą, pomieszczenia gospodarczego, karmników i budek lęgowych dla dzikich ptaków, architektury ogrodowej (altanki, ławek, huśtawki z pergolą), wydzielonego miejsca do ćwiczeń gimnastycznych. Przebywanie i praca w tak przygotowanym ogrodzie sensorycznym ma poprawić samopoczucie, zdrowie, sprawność fizyczną i psychiczną, wpłynąć na wzrost samooceny osób korzystających oraz poprawić ich relacje społeczne. Inicjatywa pn. „Stolik pamięci”. Dbając o podnoszenie standardów opieki dąży się do rozszerzania proponowanych form terapii. W ramach tych działań podjęto starania zmierzające w kierunku wzmocnienia podmiotowości osób zależnych poprzez przygotowanie innowacyjnego urządzenia. Innowacja dotyczy stworzenia stolika pamięci dla osób zależnych, starszych w Domu Pomocy Społecznej w Pleszewie. Stolik pamięci jest urządzeniem zaprojektowanym przede wszystkim po to, by poprawiać zdrowie i samopoczucie osób starszych wspierać ich aktywizację poprzez dostarczanie w przystępny i atrakcyjny sposób różnego rodzaju zasobów wiedzy i kultury. Multimedialne urządzenie z wyglądu przypomina sekretarzyk, forma mebla ma osłabiać lęk osób starszych przed nowoczesną technologią, a przez to zachęcać do korzystania z niej i przeciwdziałać wykluczeniu cyfrowemu. Prosta, łatwa obsługa stolika zachęca osoby starsze do korzystania z treści zawartych w stoliku, otwierając przed seniorami wiele możliwości jakie dają nowoczesne technologie informatyczne. Aplikacja „Stolik pamięci” została zainstalowana na dwóch komputerach. Aplikacja pozwala na oglądanie materiałów video, materiałów graficznych i odsłuchiwanie materiałów audio. Gromadzone materiały mogą być podzielone na kategorie i podkategorie np. według okresu (lata 50, 60, 70 itp.), według miejsca (miasta, województwa itp.) czy też rodzaju materiału (filmy, muzyka, zdjęcia). Poprzez prostą obsługę aplikacji „stolika pamięci” osoby starsze mogą sięgnąć do czasów swojej młodości, przypomnieć sobie minione lata i przy okazji ćwiczyć swoją pamięć. Stolik pamięci umożliwia seniorom przywoływanie zdarzeń z różnych okresów swojego życia. Przywoływanie wspomnień wpływa na poprawę funkcjonowania psychicznego, zmniejsza poczucie osamotnienia, a także przyczynia się do wzrostu poziomu motywacji poznawczej oraz tendencji do poszukiwania twórczych rozwiązań. Szeroki zakres treści umieszczonych w stoliku pamięci pozwala seniorom na stymulowanie procesów poznawczych, ćwiczenie pamięci, koncentracji, uwagi, rozwijanie nowych zainteresowań, rozszerzanie horyzontów myślowych. Korzystając ze stolika pamięci osoby starsze ćwiczyły swoją pamięć, ale jednocześnie materiały, które oglądały czy słuchały, stawały się pretekstem do kontaktu z innymi poprzez rozmowy, wymienianie się wspomnieniami. Odwoływanie się do wydarzeń z przeszłości wywołujących pozytywny nastrój przyniosło dobre efekty terapeutyczne u osób starszych. Konieczność dostosowania się do zasad pobytu w placówkach ogranicza możliwość zachowania w obecnym miejscu zamieszkania dawnych mebli, sprzętów pamiątek. Natomiast „stolik pamięci” umożliwia seniorom poprzez wspomnienia powrót do czasów młodości, przywołuje wspomnienia, wzmacnia u starszych ludzi świadomość własnej odrębności, co zwiększa ich samoocenę. Korzystanie ze „stolika pamięci” przyczynia się do poprawy zdrowia, samopoczucia oraz zwiększa aktywność osób starszych. 95 1.16 Województwo zachodniopomorskie Tabela 16 Karta województwa zachodniopomorskiego za 2023 r. 28 WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE Liczba gmin113 Liczba powiatów18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu Informacje o regionie Powierzchnia22 907 km 2 DEMOGRAFIA Treść202120222023 Populacja ogółem165002116406221631784 w tym w wieku 60 lat i więcej449209451567455644 60–64 lata120697113277106862 65–69121449121975122168 70–7496362100351102768 75–79444915077158831 80–84330723196831207 85 lat i więcej331383322533808 Noworodek płci męskiej – 71,5 Noworodek płci męskiej – 72,8 Noworodek płci męskiej – 74,1 Noworodek płci żeńskiej – 79,2 Noworodek płci żeńskiej – 80,7 Noworodek płci żeńskiej – 81,4 Mężczyzna w wieku 60 lat – 17,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 18,2 Mężczyzna w wieku 60 lat – 19,3 Przeciętne dalsze trwanie życia Kobieta w wieku 60 lat – 22,2 Kobieta w wieku 60 lat – 23,4 Kobieta w wieku 60 lat – 24,1 Współczynnik feminizacji106106106 Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi 30,431,733 Współczynnik zgonów1412,411,4 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA OSÓB STARSZYCH – DANE ZA 2023 R. 1) PodziałLiczba Ogółem 15-89 lat762Osoby aktywne zawodowo razem (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat75 Ogółem 15-89 lat745 Osoby aktywne zawodowo – pracujący (w tys.) w tym w wieku 60-89 lat74 Osoby bierne zawodowo (w tys.)Ogółem 15-89 lat567 28 1) Dane uogólniono w oparciu o bilanse ludności rezydującej opracowane na podstawie NSP 2021. Z uwagi na reprezentacyjny charakter badania BAEL, zalecana jest szczególna ostrożność w posługiwaniu się danymi dotyczącymi aktywności ekonomicznej ludności w przypadkach, gdy zastosowano bardziej szczegółowe podziały i występują liczby niskiego rzędu, mniejsze niż 20 tys. 2) Według ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jako bezrobotne mogą być zarejestrowane osoby w wieku: kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata. Dodatkowo na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, mogą być zarejestrowani, jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy obywatele Ukrainy w wieku 18 lat i więcej, bez względu na płeć. 96 w tym w wieku 60-89 lat365 Ogółem 15-89 lat57,3Współczynnik aktywności zawodowej % w tym w wieku 60-89 lat17,0 Ogółem 15-89 lat56,0Wskaźnik zatrudnienia % w tym w wieku 60-89 lat16,8 Ogółem261 w tym: osoby nieposzukujące pracy - razem 261 osoby nieposzukujące pracy - emerytura 238 Osoby bierne zawodowo w wieku 60-74 lata według wybranych przyczyn bierności (w tys.) osoby nieposzukujące pracy - choroba, niepełnosprawność 14 Ogółem39,7Osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy (w tys.) 2) w tym w wieku 60-64 lata3 ZUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury288,2 Renty z tytułu niezdolności do pracy 23,4 Renty rodzinne50,9 KRUS Rodzaj świadczeniaPrzeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów (w tys.) Emerytury16,5 Renty z tytułu niezdolności do pracy 3,5 Osoby pobierające emerytury i renty Renty rodzinne0,8 Źródło: dane GUS Sytuacja dochodowa, warunki bytu, w tym warunki mieszkaniowe W 2023 r. w województwie zachodniopomorskim przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniósł 2800,81 zł. Na dochód rozporządzalny gospodarstwa domowego składają się przede wszystkim dochody z pracy najemnej oraz dochody ze świadczeń społecznych. W 2023 r. ich udział w dochodzie rozporządzalnym wyniósł odpowiednio 56,0% i 34,5%. W 2023 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1619,92 zł. Na żywność i napoje bezalkoholowe gospodarstwa domowe przeznaczały przeciętnie 28,2% ogólnej kwoty wydatków, na opłaty z tytułu użytkowania mieszkania lub domu i za korzystanie z nośników energii - 22,3%, a na zdrowie – 4,4%. W 2023 r. swoją sytuację materialną jako dobrą lub raczej dobrą oceniło 49,2% gospodarstw domowych. Udział gospodarstw określających swoją sytuację materialną jako przeciętną wyniósł 45,6%, a raczej złą lub złą ukształtował się na poziomie 5,2%. 97 W analizowanym roku przeciętna liczba osób w gospodarstwie domowym ukształtowała się na poziomie 2,27. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania zajmowana przez gospodarstwo domowe wyniosła 76,9 m2. Dokumenty i strategie Wojewódzki Program na rzecz Seniorów na lata 2023 - 2027 Wojewódzki Program Wspierania Rodziny i Systemu Pieczy Zastępczej „Region Przyjazny Rodzinie” na lata 2021-2027 Działania na rzecz osób starszych Konferencja międzynarodowa pt. „Regionalne aspekty zmian demograficznych: wyzwania i szanse”. W ramach konferencji przedstawiono najnowsze wyniki prac badawczych w obszarze jakości życia osób starszych w Polsce i w Niemczech – realizowanych w ramach projektu badawczego Fundacji CenEA i naukowców z Technische Universitӓt w Dortmundzie. W konferencji udział wzięło 100 osób zarówno ze środowiska naukowców zajmujących się problematyką starzenia się społeczeństwa jak i osób odpowiedzialnych za regionalną politykę społeczną i przedstawicieli organizacji pozarządowych zaangażowanych w życie osób starszych. Obchody Dnia Seniora. Wydarzenie zostało połączone z obchodami Narodowego Święta Niepodległości pn. „Spotkanie Pokoleń”. Inicjatywa miała charakter upamiętnienia i podziękowania dla kombatantów, weteranów, seniorów oraz pionierów Ziemi Zachodniopomorskiej, stała się doskonałą okazją do budowania społecznych więzi, umacniania tożsamości regionalnej i kształtowania patriotyzmu. W prawie dwugodzinnym programie spotkania udział wzięło ponad 300 osób. Projekt „Region Dobrego Wsparcia”. Realizowane działania m.in. na rzecz osób starszych: Szkolenia dedykowane opiekunom osób niesamodzielnych, w tym z różnymi typami niepełnosprawności wrodzonej lub nabytej dotyczące przestrzegania zasad etycznych, zasad współżycia społecznego, dbałości o dobro osoby potrzebującej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Regionalny Punkt Doradczy, w ramach którego wsparcia udzielali opiekunom faktycznym: Specjalista ds. wsparcia opiekunów osób niesamodzielnych – poradnictwo i szkolenia w zakresie opieki i pielęgnacji osoby niesamodzielnej, rehabilitacji usprawniającej, dietetyki, wsparcie grup samopomocowych; Specjalista ds. wsparcia psychologicznego - wsparcie psychologiczne dla opiekunów osób niesamodzielnych, grup samopomocowych; Specjalista ds. projektowania uniwersalnego - wsparcie doradcze opiekunów osób niesamodzielnych oraz przygotowanie projektów dostosowania mieszkań́ w celu podniesienia komfortu, autonomii i bezpieczeństwa ON, usprawnienia dla opiekuna faktycznego, sporządzanie projektów architektonicznych; Regionalny Operator Informacji - doradztwo w zakresie obowiązującego systemu wsparcia dla osób z niepełnosprawnością, pomoc w uzyskaniu świadczeń  Sąsiedzkie usługi opiekuńcze (np. pomoc w dokonywaniu zakupów, pomoc przy gotowaniu i podawaniu posiłków, pomoc przy wykonywaniu prac porządkowych, pomoc w praniu odzieży i bielizny). Opieka wytchnieniowa Dodatkowo poza projektem „Region Dobrego Wsparcia” (październik-grudzień 2023 r.) zapewniono świadczenie usług opieki wytchnieniowej w mieszkaniu wytchnieniowym w Podgrodziu oraz Stargardzie (zapewnienie doraźnego, czasowego wsparcia zamieszkującym w województwie zachodniopomorskim członkom rodzin lub opiekunom sprawującym bezpośrednią opiekę nad swoimi podopiecznymi) – 2 dotacje z budżetu województwa 2 x 50 000 zł). 98 Projekt Mały grant W ramach procedury uproszczonej tzw. „Małego grantu” przyznano dotację 4 organizacjom pozarządowym realizującym zadania na rzecz Seniorów na łączną kwotę: 35.000,00 zł: Stowarzyszenie Emerytów i Rencistów Byłych Pracowników Grupy Azoty Zakładów Chemicznych Police S.A, zadanie: „Seniorze dbaj o zdrowie”. Zorganizowano dwa wydarzenia plenerowe związane z propagowaniem aktywności ruchowej oraz integracji wśród seniorów podczas których odbyły się dwie prelekcje: z zakresu dietetyki i zdrowego żywienia oraz z zakresu rehabilitacji (zapewniono bezpłatne konsultacje dla grupy 50 osób). W wydarzeniu udział wzięło 100 seniorów z powiatu polickiego, gryfińskiego oraz z Miasta Szczecina. Fundacja „Rewelacja” ze Szczecina, zadanie: „V Zachodniopomorskie Spotkania Artystyczne Seniorów SAS 2023 w Domu Kultury 13 Muz”. Wydarzenie coroczne związane z przeglądem twórczości artystycznej seniorów, tworzących grupy literackie, malarskie, wokalne, taneczne czy filmowe itp. skupionych w organizacjach senioralnych działających na terenie województwa zachodniopomorskiego. Udział wzięło ok. 500 osób, seniorzy z terenu Szczecina, Chojny, Gryfina, Myśliborza i Stargardu. Stowarzyszenie Policki Uniwersytet Trzeciego Wieku, zadanie: „Organizacja Jubileuszu XV-lecia Polickiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku”. Podczas organizacji jubileuszu przedstawiono multimedialną prezentację o wieloletniej działalności Stowarzyszenia, odbył się wykład nt. „Rozwój uniwersytetów trzeciego wieku w województwie zachodniopomorskim – między ideą a praktyką”. W wydarzeniu udział wzięło ok. 300 osób z powiatów polickiego, stargardzkiego i kamieńskiego. Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku w Szczecinie, zadanie: organizacja „X Zachodniopomorskiego Forum Liderów UTW pn. Region przyjazny osobom starszym”. Celem była popularyzacja działalności organizacji senioralnych, wymiana dobrych praktyk realizowanych w różnych uniwersytetach trzeciego wieku i zachęcanie, wzmacnianie roli seniorów w działalności lokalnych organizacji. Forum połączone zostało w obchodami 45-lecia działalności Stowarzyszenia UTW w Szczecinie. Udział w wydarzeniu wzięło ok. 100 osób zaproszonych ze wszystkich uniwersytetów funkcjonujących w 21 powiatach województwa zachodniopomorskiego. Program Współpracy Województwa Zachodniopomorskiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2023” oraz Wojewódzki Programu Wspierania Rodziny i Systemu Pieczy Zastępczej na lata 2021- 2027 pn. „Region Przyjazny Rodzinie”. Zarząd Województwa ogłosił otwarty konkurs ofert dotyczący realizacji zadania polegającego m.in. na wsparciu działalności na rzecz osób starszych, osób w wieku emerytalnym. Na realizację zadania przeznaczono środki z budżetu Województwa Zachodniopomorskiego w wysokości 322 632,00 zł. Dofinansowane zadania obejmowały m.in. działania promujące i rozwijające aktywność seniorów, miały również na celu przeciwdziałanie ich samotności poprzez wspólną integrację (organizacja senioraliów, wyjazdy krajoznawcze, udział w wydarzeniach kulturalnych, zajęcia tematyczne) i nabywanie nowych zainteresowań takich jak fotografia, taniec czy sztuka kulinarna. Projekty skupiały się również na promowaniu postaw prozdrowotnych wśród osób starszych, nie tylko w sferze zdrowia fizycznego, ale obejmowały również szeroko pojętą psychoedukację i rozwój kompetencji miękkich. W efekcie przeprowadzonego konkursu dofinansowano 9 podmiotów prowadzących działalność pożytku publicznego na rzecz seniorów. Przykłady dobrych praktyk na poziomie powiatu, gminy Gmina Świerzno W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Świerzno z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie gminy, m. in.: 99 KGW w Kaleniu było organizatorem spotkań pn. „Danie Wspólnych Chwil z Fundacją Biedronki”, w ramach którego seniorzy mieli okazję do wspólnych spotkań, rozmów i biesiadowania. KGW ze Stuchowa, w ramach Programu Społecznik 2022-2024, realizowało projekt pn. „Sprzątamy – o środowisko i zdrowie dbamy” oraz warsztaty z nowoczesnych dekoracji potraw pn. „Stuchowo smacznie, zdrowo, kolorowo”. W ramach projektu Polskiej Fundacji Społeczeństwa Przedsiębiorczego pn. „Pozytywnie nakręcone Koła Gospodyń Wiejskich” zorganizowano szkolenie z budowania mocnego zespołu zorientowanego na wspólne cele, efektywnej i asertywnej komunikacji w zespole oraz metod generowania nowatorskich i kreatywnych pomysłów na działania lokalne. W ramach projektu Generacja 6.0. - V edycja pn. „Jaki piękny świat, gdy się ma 60 lat” seniorzy brali udział w zajęciach przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu i technologicznemu. Odbyły się warsztaty komputerowe w grupach dla osób o różnym stopniu zaawansowania i rehabilitacja grupowa. Dla uczestników zorganizowano również wyjazd do teatru, kina i muzeum. Gmina Sławoborze Projekt pt. „Aktywni seniorzy w gminie Sławoborze”. Celem projektu było podniesienie aktywności społecznej osób starszych z terenu gminy Sławoborze. W ramach projektu odbywały się spotkania z władzami gminy Sławoborze, podczas których poruszano kwestię ważnych spraw lokalnych i przedstawiano pomysły na realizację następnych projektów. Seniorzy uczestniczyli w spektaklu teatralnym „Moralność Pani Dulskiej” w Koszalinie, w piknikach i targach rolnych. Poza tym organizowano cykliczne spotkania wiosenne, świąteczne i warsztaty, na których seniorzy mogli rozwijać swoje pasje i zainteresowania. Gmina Przelewice W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Przelewice z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie Gminy, m. in.: KGW w Przywodziu brał udział w projekcie: ,,Danie Wspólnych Chwil z Fundacją Biedronki ”—w ramach którego seniorzy mieli możliwość spotkania się przy wspólnym biesiadowaniu, ,,Sposób na jesienne wieczory”- integracja osób starszych i młodszych polegająca na przekazywaniu umiejętności oraz dawnych przepisów dotyczących pieczenia chleba i słodkości (pączki, faworki itp.) oraz odbyły się warsztaty rękodzielnicze, ,,Rodzina to siła” – polegający na zorganizowaniu festynu rodzinnego dedykowanego wszystkim pokoleniom, w tym seniorom. KGW Iskra w Żukowie zorganizował warsztaty rękodzielnicze stroików i ozdób Wielkanocnych oraz Bożonarodzeniowych. Oddział Rejonowy Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów w Pyrzycach- Koło Emerytów w Przelewicach realizował projekt ,,Kultura i dziedzictwo narodowe dostępne dla seniorów”, w ramach którego zorganizowano dla seniorów wyjazd do Filharmonii, wycieczki krajoznawcze, warsztaty rękodzielnicze. Gmina Dębno W 2023 r. zorganizowano kilka inicjatyw, które były efektem współpracy Gminy Dębno z organizacjami pozarządowymi znajdującymi się na terenie Gminy, m. in.: Uniwersytet Trzeciego Wieku prowadzony przez Stowarzyszenie Miłośników Dębna zorganizował następujące wydarzenia: kurs komputerowy dla seniorów, zajęcia taneczne, wyjazd do Edukacyjnego Parku Narodowego „Ujście Warty”, wyjazd do teatru, wyjazd do filharmonii, wyjazd do Teatru Polskiego w Szczecinie, zajęcia fitness dla seniorów, koło poetycko- recytatorskie.  Dębnowska Rada Seniorów realizowała inicjatywy pn. „Krzesełko Dla Seniora” akcja polegająca na wystawianiu przed lokalami gastronomicznymi i sklepami krzesełek dla seniorów. 100 Gmina Dębno w swoim zakresie podjęła inicjatywy w zakresie: przeprowadzenia i sfinansowania z budżetu gminy badań medycznych, z których mogły skorzystać osoby starsze. Wykonano przesiewowe badanie wad wzroku oraz badanie w kierunku raka skóry. Gmina Dębno przekazała dotacje dla Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów na działalność społeczno- kulturalną i wszelkiego rodzaju imprezy oraz wyjazdy. Gmina Karlino Miejska Rada Seniorów. Rada realizuje szereg inicjatyw na rzecz osób starszych oraz współpracuje z organami Gminy i wieloma instytucjami publicznymi z terenu gminy. Na rzecz seniorów realizowano m.in.: Projekt „Aktywni+”, w ramach którego odbył się cykl warsztatów artystycznych dla seniorów wraz z cyklem spotkań z psychologiem, psychodietetykiem, radcą prawnym. Loterię pn. „Lukrowana Gwizdka”, podczas 32 Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Organizacja „Wigilii Miejskiej”, w trakcie której seniorzy prowadzili kawiarenkę z gorącymi napojami. Ponadto seniorzy aktywnie uczestniczyli w obchodach świąt narodowych i uroczystości patriotycznych, obchodach Europejskich Dniach Dziedzictwa, Akcji Narodowego Czytania pod patronatem Pary Prezydenckiej, 20 Europejskim Festiwalu Filmowym Integracji pn. „Ty i Ja” oraz wystawie fotograficznej pn. „Takie jest życie taki jest Świat”. Gmina Borne Sulinowo, w której Zespół Interdyscyplinarny ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej prowadzi cykliczne spotkania z seniorami, których tematem jest przemoc domowa wobec osób starszych. Prelegenci szczegółowo omawiają kwestie związane z przemocą domową wobec osób starszych ze strony członków ich rodzin, wyjaśniają jak rozpoznać przemoc domową (np. zaniedbania opiekuńcze ze strony bliskich), jakie są przyczyny i skutki przemocy, gdzie szukać przemocy. “Bezpieczny Senior” - od 4 lat Ośrodek Pomocy Społecznej w Barlinku wspólnie z Zespołem Interdyscyplinarnym i Komisariatem Policji w Barlinku w ramach bezpieczeństwa seniorów organizuje w Barlineckim Ośrodku Kultury spotkanie profilaktyczne dla najstarszych mieszkańców gminy. W dniu 18 października 2023 r. podczas spotkania 61 osób zapoznało się z m.in. z aplikacją „Mapa Zagrożeń” oraz poznało sposoby reagowania, zachowania się w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia. W ramach dbałości o bezpieczeństwo seniorów w gminach odbywają się spotkania z przedstawicielami Policji, dotyczące oszustw popełnianych na szkodę seniorów, np. w Mieście Kołobrzeg. We współpracy z Krajową Radą Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego organizowane są w Mieście Wałcz warsztaty „Senior na drodze do bezpieczeństwa” - spotkanie z ekspertem bezpieczeństwa ruchu drogowego, z policjantem z Wydziału Ruchu Drogowego, bezpłatny warsztat rowerowy (w tym bezpłatne doposażenie w obowiązkowe oświetlenie), symulator bezpiecznej jazdy. W wielu gminach zapewniono wsparcie w zakresie pomocy technicznej na rzecz osób starszych. Realizacja Programu „Złota Rączka” to bezpłatna pomoc seniorom w drobnych naprawach w lokalu, który zamieszkują. W 2023 r. przykładowo w Mieście Stargard wykonano ponad 40 takich usług. Samorządy zajmują się również organizacją transportu dla osób starszych – osoby starsze mogą korzystać z usługi np. w razie potrzeby dotarcia do lekarza, np. w Gminie Miasto Stargard. Dodatkowo emeryci korzystają z 50% ulgi w zakupie biletów komunikacji miejskiej, a osoby po 70. roku życia korzystają z niej za darmo. Gmina Suchań Projekt pn.„ Wsparcie rozwoju usług społecznych w Gminie Suchań”. W ramach inicjatywy powstała wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego/pielęgnacyjnego, w której dostępne będą dla mieszkańców 101 gminy: wózki inwalidzkie, łóżka rehabilitacyjne, materace przeciwodleżynowe, kule łokciowe, krzesła toaletowe i koncentratory tlenu itp. Kontynuowano programy polityki zdrowotnej, dot. Rehabilitacji dla Seniorów Miasta Kołobrzeg na lata 2019-2023 oraz „Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Osteoporozy dla Mieszkańców Miasta Kołobrzeg na lata 2021-2023 dzięki poparciu Rady Seniorów Gminy Miasta Kołobrzeg. W ramach porozumienia o współpracy pomiędzy MOPS a Zachodniopomorską Wojewódzką Komendą OHP, młodzież z OHP w Stargardzie pomagała stargardzkim seniorom świadcząc pomoc w posprzątaniu mieszkania, wykonując drobne usługi fryzjerskie oraz towarzysząc seniorom w jego wolnym. Koło wolontariackie OHP wsparło w 2023 r. 10 osób starszych. Gmina Miasto Koszalin Lek dla seniora to program osłonowy z uproszczonym postępowaniem administracyjnym. Umożliwia szybkie, częściowe wsparcie dla osób starszych i jest alternatywą dla systemu wsparcia w postaci specjalnych zasiłków celowych. W 2023 r. udzielono wsparcia 64 seniorom na kwotę 13 338 zł. Program osłonowy w zakresie zmniejszenia wydatków mieszkańców Miasta Koszalina z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Osoby uprawnione otrzymały pomoc finansową na częściowe pokrycie opłat za gospodarowanie odpadami. W 2023 r. ze świadczenia skorzystało 761 osób na ogólną kwotę 148 248 zł. Dzień Weterana, Międzynarodowego Dnia Pokoju oraz Dnia Sybiraka W ramach aktywności społecznej Starosta Drawski w 2023 r. zorganizował dla kombatantów, sybiraków i inwalidów wojennych, kombatantów misji pokojowych oraz podopiecznych (wdów/wdowców po tych osobach) dwa spotkania, pierwsze odbyło się 31 sierpnia w sołectwie Psie Głowy. Okazją do spotkania były obchody Dnia Weterana, Międzynarodowego Dnia Pokoju oraz Dnia Sybiraka. Drugie spotkanie (opłatkowe) odbyło się 20 grudnia w bursie Powiatowego Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Drawsku Pomorskim. Na każde z tych spotkań organizacje kombatanckie mają zapewniony bezpłatny transport oraz otrzymują drobne upominki. Gmina Postomino Międzynarodowy Dzień Seniora. W ramach działań na rzecz osób w podeszłym wieku z okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Seniora na terenie Gminy Postomino co roku organizuje się spotkanie dla 80-latków i więcej. Uroczystość tę obchodzono 5 października 2023 r. rozpoczynając mszą świętą w Kościele pw. św. Floriana w Postominie. Następnie zaproszeni goście wspólnie świętowali w Centrum Kultury i Sportu w Postominie. Program osłonowy „Rehabilitacja seniorów – mieszkańców Miasta Szczecinek na lata 2021-2024”. Celem programu jest zapobieganie i przeciwdziałanie negatywnym skutkom chorób przewlekłych związanych z narządem ruchu poprzez stworzenie dodatkowych możliwości korzystania z nowoczesnych metod rehabilitacji leczniczej, poprawa dostępności do usług rehabilitacyjnych, zapobieganie długotrwałej niepełnosprawności i jej skutkom oraz zwiększenie komfortu życia osób po 65 roku życia z dysfunkcją narządu ruchu, a także zachęcenie do zwiększenia aktywności fizycznej. Gminy Bobolice Projekt socjalny „Bezpieczny senior w gminie Bobolice w latach 2022 -2023”. Projekt, w ramach którego podejmowano działania profilaktyczne w celu zwiększenia świadomości seniorów w zakresie prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia ich bezpieczeństwa, podniesienie samodzielności, zaradności i umiejętności w kwestii dbania o własne bezpieczeństwo, życie i mienie, podniesienie wiedzy i umiejętności w zakresie niebezpieczeństw płynących z nieumiejętnego rozpoznawania zagrożeń pożarowych, podniesienie poziomu poczucia bezpieczeństwa osób starszych oraz uświadomienie problemu przemocy wobec osób starszych. 102 Gmina Miasto Świnoujście „Bon Wyspiarza Seniora”. Bon, którym zostali objęci mieszkańcy Świnoujścia po 65 roku życia. Seniorzy otrzymali środki finansowe w wysokości po 300,00 zł z przeznaczeniem na cele kulturalne oraz zdrowotne, w tym zakup leków. Przyjmowanie wniosków zostało zorganizowane w sposób wygodny i bezpieczny dla seniorów (na terenie Miasta umieszczono specjalnie oznaczone pojemniki). „Program szczepień ochronnych przeciw grypie dla mieszkańców Miasta Świnoujście w wieku od 60 roku życia”. W ramach programu w 2023 r. zaszczepiono 1 731 seniorów. Gmina Kalisz Pomorski Program Polityki Zdrowotnej w zakresie rehabilitacji leczniczej mieszkańców Gminy Kalisz Pomorski w wieku 60 + na lata 2022-2026. Cykl obejmował 10 dni rehabilitacji po 4 zabiegi dla każdego uczestnika. W programie uczestniczyło 15 seniorów. Cykle rehabilitacji leczniczej mieszkańców Gminy odbywały się na terenie Przychodni Rodzinnej w Kaliszu Pomorskim. Przykłady innowacyjnych rozwiązań Teleopieka i opaski życia – w województwie zachodniopomorskim wiele gmin wprowadziło różne formy teleopieki domowej, które pozwalają na szybkie udzielenie osobie potrzebującej pomocy medycznej lub wsparcia np. przez pracowników pomocy społecznej czy wolontariuszy. Rodzajem teleopieki są opaski noszone na przegubie ręki monitorujące lokalizację i funkcje życiowe seniora. Opaski wśród seniorów wprowadzono m. in. w Koszalinie, Golczewie, Nowym Warpnie, Gościnie, Chojnie. „Koperta życia” – akcja promująca wśród osób starszych, chorych i niesamodzielnych specjalną kopertę, zawierającą formularz z krótkim opisem historii choroby, listą zażywanych leków, danymi chorego oraz kontaktem do lekarza prowadzącego i najbliższych członów rodziny. Koperty wprowadzono m.in. w powiecie kołobrzeskim, Program Koszalińska Karta Mieszkańca pod nazwą „Kocham Koszalin”- zgodnie z programem przygotowano system zniżek, ulg, preferencji i uprawnień dla osób starszych z terenu Miasta Koszalin. Z poszczególnych usług w 2023 r. korzystało 31.717 osób. Zawarto porozumienia o przystąpieniu do Programu ze 123 podmiotami, oferującymi uczestnikom Programu różnego rodzaju benefity. Chojeńska Karta Mieszkańca stanowiąca formę karty, uprawniającą do korzystania z ulg, zniżek i uprawnień oferowanych przez Gminę Chojna i jej Partnerów. Umożliwia m.in. osobom powyżej 70 roku życia bezpłatny transport publiczny na terenie gminy Chojna. Na terenie Miasta Świnoujście, Miasta Koszalina dla osób powyżej 70 roku życia wprowadzono darmowe przejazdy autobusami Komunikacji Miejskiej. Na terenie Miasta Szczecin realizowana jest usługa „Srebrny telefon dla Seniora”, który został uruchomiony pod koniec listopada 2014 r. Czynny jest przez całą dobę, a senior, który dzwoni do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, może również uzyskać informację od przedstawicieli innych instytucji: Straży Miejskiej, Policji, Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych, Szczecińskiego Towarzystwa Budownictwa Społecznego, Biura Obsługi Interesantów Urzędu Miasta, Szczecińskiego Centrum Świadczeń. Zachodniopomorska Karta Seniora - wsparciem tym objęto osoby starsze, zamieszkałe na terenie województwa zachodniopomorskiego. Karta umożliwia korzystanie, na preferencyjnych warunkach, z katalogu ofert: kultury, edukacji, rekreacji, transportu i innych usług oferowanych przez partnerów Programu. Karta wydawana jest bezpłatnie a o jej wydanie mogą ubiegać się osoby, które ukończyły 60 lat. 103 Spis tabel Tabela 1 Karta województwa dolnośląskiego za 2023 r...................................................................................................4 Tabela 2 Karta województwa kujawsko-pomorskiego za 2023 r...............................................................................12 Tabela 3 Karta województwa lubelskiego za 2023 r. ......................................................................................................18 Tabela 4 Karta województwa lubuskiego za 2023 r. .......................................................................................................24 Tabela 5 Karta województwa łódzkiego za 2023 r. .........................................................................................................29 Tabela 6 Karta województwa małopolskiego za 2023 r.................................................................................................36 Tabela 7 Karta województwa mazowieckiego za 2023 r. ..............................................................................................42 Tabela 8 Karta województwa opolskiego za 2023 r. .......................................................................................................46 Tabela 9 Karta województwa podkarpackiego za 2023 r..............................................................................................51 Tabela 10 Karta województwa podlaskiego za 2023 r. ..................................................................................................55 Tabela 11Karta województwa pomorskiego za 2023 r. .................................................................................................62 Tabela 12 Karta województwa śląskiego za 2023 r. ........................................................................................................68 Tabela 13 Karta województwa świętokrzyskiego za 2023 r. .......................................................................................76 Tabela 14 Karta województwa warmińsko-mazurskiego za 2023 r. ........................................................................82 Tabela 15 Karta województwa wielkopolskiego za 2023 r...........................................................................................89 Tabela 16 Karta województwa zachodniopomorskiego za 2023 r. ...........................................................................95 1 Załącznik nr 3 Sprawozdanie z realizacji działań zaplanowanych w dokumencie Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo – Uczestnictwo – Solidarność Dnia 26 października 2018 r. Rada Ministrów przyjęła dokument, który powstał by określić najważniejsze kierunki polityki senioralnej w nadchodzących latach oraz uporządkować działania instytucji publicznych w Polsce. Dokument uwzględnia wdrożenie szeregu rozwiązań między innymi w zakresie bezpieczeństwa, zdrowia, przeciwdziałania samotności, aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, a także potrzeby dostosowania infrastruktury do potrzeb i możliwości osób starszych. Planowane działania zostały ujęte w 7 obszarach polityki społecznej dotyczących ogółu osób starszych oraz 4 obszarach działań skierowanych bezpośrednio do niesamodzielnych osób starszych i ich opiekunów. Efekty z realizacji działań zawartych w przedmiotowym dokumencie podlegają ocenie w ramach kolejnych edycji dokumentu pt. Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za rok ubiegły, opracowywanej przez Ministra do spraw Polityki Senioralnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W związku z powyższym, podmioty odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań zobowiązane są do zebrania oraz przedstawienia informacji w tym zakresie. Obszary uwzględniające działania wobec ogółu osób starszych: I. Kształtowanie pozytywnego postrzegania starości w społeczeństwie; II.Uczestnictwo w życiu społecznym oraz wspieranie wszelkich form aktywności obywatelskiej, społecznej, kulturalnej, artystycznej, sportowej i religijnej; III. Tworzenie warunków umożliwiających wykorzystanie potencjału osób starszych jako aktywnych uczestników życia gospodarczego i rynku pracy, dostosowanych do ich możliwości psychofizycznych oraz sytuacji rodzinnej; IV. Promocja zdrowia, profilaktyka chorób, dostęp do diagnostyki, leczenia i rehabilitacji; V. Zwiększanie bezpieczeństwa fizycznego – przeciwdziałanie przemocy i zaniedbaniom wobec osób starszych; VI. Tworzenie warunków do solidarności i integracji międzypokoleniowej; VII.Działania na rzecz edukacji dla starości (kadry opiekuńcze i medyczne), do starości (całe społeczeństwo), przez starość (od najmłodszego pokolenia) oraz edukacja w starości (osoby starsze). Obszary uwzględniające działania wobec niesamodzielnych osób starszych: I.Zmniejszanie skali zależności od innych poprzez ułatwienie dostępu do usług wzmacniających samodzielność oraz dostosowanie środowiska zamieszkania do możliwości funkcjonalnych niesamodzielnych osób starszych; II.Zapewnienie optymalnego dostępu do usług zdrowotnych, rehabilitacyjnych i opiekuńczo– pielęgnacyjnych dostosowanych do potrzeb niesamodzielnych osób starszych; III. Sieć usług środowiskowych i instytucjonalnych udzielanych niesamodzielnym osobom starszym; IV. System wsparcia nieformalnych opiekunów niesamodzielnych osób starszych przez instytucje publiczne. 2 1 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej. 2 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia. POLITYKA SPOŁECZNA WOBEC OSÓB STARSZYCH 2030. BEZPIECZEŃŚTWO-UCZESTNICTWO-SOLIDARNOŚĆ SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI DZIAŁAŃ W 2023 R. Obszar działań Działanie szczegółowePodmiot Koordynujący (w porozumieniu z podmiotami współpracującymi) Zaplanowany termin realizacji Efekt działań w odniesieniu do sposobu monitorowania OBSZARY SKIEROWANE DO OGÓŁU OSÓB STARSZYCH Realizacja podstawy programowej poszczególnych przedmiotów Obszar IRealizacja w podstawie programowej kwestii związanych z przygotowaniem do starości i integracją międzypokoleniową Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania odnoszące się do kwestii związanych z przygotowaniem do starości i integracji międzypokoleniowej realizowane w szkołach definiuje podstawa programowa. W 2023 r. dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym oraz uczniowie szkoły podstawowej realizowali podstawę programową określoną w rozporządzeniu 1 . Uczniowie szkół ponadpodstawowych (liceum ogólnokształcącego i technikum) realizowali podstawę programową uregulowaną w rozporządzeniu 2 . Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania dotyczące osób starszych i starości ustalone w podstawie programowej były realizowane na każdym etapie edukacyjnym. Zakres wymagań określono odpowiednio do wieku i potrzeb edukacyjno-społecznych uczniów. Przykłady zapisów jak poniżej. Przedszkole ma za zadanie kreowanie sytuacji prowadzących do poznania przez dziecko wartości i norm społecznych, których źródłem jest rodzina, grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tym osoby starsze. Dziecko przygotowane do podjęcia nauki w szkole wczuwa się w emocje i uczucia osób z najbliższego otoczenia, nazywa i rozpoznaje wartości związane z umiejętnościami i zachowaniami społecznymi, np. obdarza uwagą i szacunkiem inne dzieci i osoby dorosłe, wykonuje lub rozpoznaje melodie, piosenki i pieśni potrzebne do organizacji uroczystości, np. Dnia Babci i Dnia Dziadka. 3 Kształcenie ogólne w szkole podstawowej ma na celu wprowadzenie uczniów w świat wartości, jak np. ofiarności, altruizmu oraz przygotowanie do budowania relacji społecznych sprzyjających bezpiecznemu rozwojowi ucznia (rodzina, przyjaciele), ponadto formowanie postawy szacunku dla innych osób. Na koniec I etapu edukacyjnego (klasy I-III szkoły podstawowej) uczeń m.in. wykazuje opanowanie następujących umiejętności: identyfikuje się z rodziną; respektuje normy i reguły postępowania w rodzinie; dostrzega, że granice jego wolności wyznacza godność i dobro innych osób; odkrywa, że współtworzy rodzinę i że wszystkim w rodzinie należy się szacunek. Na wyższych etapach edukacyjnych (klasy IV-VIII szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowe) zagadnienia dotyczące osób starszych, przygotowania do starości i komunikacji międzypokoleniowej są uwzględnione w różnych przedmiotach, co zapewnia kompleksowe ujęcie tej tematyki. Należą do nich: przyroda, biologia, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie fizyczne, wychowanie do życia w rodzinie, język polski, geografia, wiedza o społeczeństwie, filozofia, etyka. Umiejętności określone dla klas IV-VIII szkoły podstawowej, uczeń m.in.: opisuje dawny obraz najbliższej okolicy, np. na podstawie opowiadań rodzinnych, starych fotografii; opisuje tradycje rodzinne; opisuje, jakie znaczenie ma aktywność fizyczna dla zdrowia; motywuje innych do udziału w aktywności fizycznej, ze szczególnym uwzględnieniem osób o niższej sprawności fizycznej, np. osoby niepełnosprawne, osoby starsze; rozpoznaje wielopokoleniowy typ rodziny; wyjaśnia miejsce dziecka w rodzinie i jej rolę dla niego m.in. w fazie dojrzewania, młodości, wieku średniego i wieku późnego; wie, jak okazać szacunek rodzicom i dziadkom oraz docenić ich wkład w życie rodzinne; wyraża pamięć z okazji Dni Matki, Ojca, Babci, Dziadka; uczestniczy w podziale obowiązków; wyraża postawę szacunku i troski wobec życia i zdrowia człowieka od poczęcia do naturalnej śmierci; wyraża troskę o osoby chore i umierające; zachowuje pamięć o zmarłych; współtowarzyszy bliskim w przeżywaniu żałoby. Współpraca przedszkoli i szkół z organizacjami senioralnymi Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Liczba działań, inicjatyw zrealizowanych w partnerstwie przez szkoły i organizacje senioralne 4 3 Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 i 854). Ministerstwo Edukacji Narodowej Współpraca z organizacjami pozarządowymi, w tym senioralnymi odbywa się na podstawie art. 86 ustawy 3 . Dyrektor szkoły/ placówki wyraża zgodę na współpracę z organizacją pozarządową po uzgodnieniu warunków i po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły i rady rodziców. Na podstawie informacji kuratorów oświaty wynika, że przedszkola, szkoły i inne placówki oświatowe wypracowały modele współpracy z organizacjami senioralnymi oraz z seniorami należącymi do lokalnej społeczności. W ramach tej współpracy stworzono tradycje regularnych kontaktów i wprowadzono je do kalendarza wydarzeń przedszkoli, szkół i placówek oświatowych. Działania te zapewniają integrację międzypokoleniową oraz rozwijają u młodych ludzi empatię i szacunek dla ludzi starszych, jednocześnie wpływają na aktywizację społeczną osób starszych oraz sprawiają, że seniorzy czują się ważni, potrzebni, doceniani i szanowani. Liczba realizowanych przez podmioty publiczne otwartych konkursów ofert w obszarze rozwoju społeczeństwa obywatelskiego uwzględniających tematykę senioralną oraz wspieranie projektów międzypokoleniowych Promowanie w realizowanych przez podmioty publiczne otwartych konkursów ofert, dotyczących rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, tematyki senioralnej i wspierania projektów międzypokoleniowych Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Narodowy Instytut Wolności W 2023 r.NIW-CRSO zrealizował 11 otwartych konkursów ofert w obszarze rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, uwzględniających tematykę senioralną oraz wspieranie projektów międzypokoleniowych. Funkcjonowanie aktualnego portalu kalkulatora emerytalnego Prowadzenie portalu kalkulatora emerytalnego, pozwalającego na symulację wysokości własnej emerytury w różnych wariantach Zakład Ubezpieczeń Społecznych Działanie ciągłe* Zakład Ubezpieczeń Społecznych W 2023 r. (jak co roku) po ogłoszeniu danych przez GUS i przekazaniu założeń przez Ministerstwo Finansów zostały zaktualizowane parametry makroekonomiczne w kalkulatorach emerytalnych - emerytura na nowych zasadach, NSK i emerytura pomostowa. W 2023 r. na portalu PUE ZUS i stronie www.zus.pl klienci dokonali samodzielnie ponad 3 mln obliczeń prognozowanej emerytury w kalkulatorze emerytalnym. Doradcy emerytalni obliczyli prognozowaną emeryturę dla 694,9 tys. klientów. 5 Opracowanie projektu przepisów regulujących proces inwestycyjno – budowlany oraz system planowania i zagospodarowania przestrzennego Reforma procesu inwestycyjno – budowlanego oraz systemu planowania i zagospodarowania przestrzennego Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Rozwoju i Technologii Wejście w życie reformy systemu planowania przestrzennego – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRiT. Liczba działań podjętych przez jednostki samorządu terytorialnego w obszarze minimalizowania istniejących barier architektonicznych uniemożliwiających aktywność osobom starszym Minimalizowanie istniejących barier architektonicznych uniemożliwiających aktywność osobom starszym poprzez: dostosowywanie przestrzeni publicznej i infrastruktury do potrzeb osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności;  zwiększanie świadomości mieszkańców i inwestorów działających w przestrzeni publicznej; prowadzenie sukcesywnej oceny dostępności przestrzeni publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego;  włączanie osób starszych oraz organizacji senioralnych w procesy decyzyjne mające w celu diagnozowanie istniejących ograniczeń i ich rozwiązywanie;  likwidację barier architektonicznych w instytucjach publicznych Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Infrastruktury Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Realizacja działań w ramach Funduszu Dostępności, Programu wyrównywania różnic między regionami III” oraz projektu pn. „Usługi indywidualnego transportu door-to-door oraz poprawa dostępności architektonicznej wielorodzinnych budynków mieszkalnych” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MFiPR. Ministerstwo Rozwoju i Technologii Realizacja programów: Zintegrowany program wsparcia społecznego budownictwa czynszowego, Program popierania budownictwa mieszkaniowego, Program bezzwrotny dofinansowania budownictwa socjalnego i komunalnego – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRiT. Ministerstwo Infrastruktury Akcja informacyjno – edukacyjna „Senior na drodze ... do bezpieczeństwa!” - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MI. Obszar II Poszerzenie zestawu działań i instrumentów wsparcia w ramach Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2019Sformułowanie propozycji nowych działań i instrumentów dotyczących mieszkalnictwa w powiązaniu z polityką państwa wobec osób starszych 6 polityki mieszkaniowej o nowe rozwiązania uwzględniające w większym, niż obecnie zakresie specyfikę potrzeb i problemów mieszkaniowych osób starszych, zgodnie z Narodowym Programem Mieszkaniowym Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działania legislacyjne w 2019 r.: wprowadzono działania mające na celu zwiększenie możliwości zaspokojenia przez gminy potrzeb mieszkaniowych osób najbardziej potrzebujących, w tym osób starszych i niepełnosprawnych: wprowadzono przepis obligujący gminy do uregulowania w uchwałach w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy warunków, jakie musi spełniać lokal wskazywany dla osób niepełnosprawnych, z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb tych osób wynikających z rodzaju niepełnosprawności, wprowadzono możliwość rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego, z jednoczesnym zaoferowaniem lokalu zamiennego w sytuacji, gdy lokal zajmowany przez najemcę ma nieproporcjonalnie dużą powierzchnię w stosunku do liczby osób go zamieszkujących. W związku z powyższym nie przewiduje się nowych działań dotyczących zaspokajania przez gminę potrzeb mieszkaniowych osób starszych. Publikacja dokumentu wyznaczającego zasady profesjonalnej komunikacji z osobą starszą Poprawa komunikacji z osobami starszymi w instytucjach publicznych, poprzez: stosowanie tzw. prostego modelu komunikacji, w którym jasno określone jest, kto jest nadawcą, a kto odbiorcą, natomiast wiadomość przekazywana jest w sposób prosty, bezpośredni, jasny i zrozumiały; opracowanie dokumentu wyznaczającego zasady profesjonalnej komunikacji z osobą starszą Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Dokumenty zawierające standardy, wytyczne i rekomendacje dla instytucji kultury w zakresie obsługi osób po szczególnych potrzebach, osób starszych, wspierania uczestnictwa seniorów w kulturze i odpowiadania na ich potrzeby kulturalne, których stosowanie w instytucjach kultury było powszechnie promowane w 2023r.: 1.1. Poradnik dla sektora kultury w zakresie zapewniania dostępności, uwzględniający również dostępność dla osób starszych (przygotowany w 2021 r. we współpracy z Ministerstwem Funduszy i Polityki Rozwoju). 2.2. Podręcznik oraz cykliczne szkolenia Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów pn. ABC Muzeum dla seniorów (red. dr Beata Nessel-Łukasik). 7 4 Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1440). 3.3. Na beneficjentów (biblioteki) Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 nałożono obowiązki zapewnienia dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów, w zakresie:  spełnienia wymogów określonych w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, spełnienia wymogów określonych w ustawie z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych.  Dodatkowo w programie zastosowano następujące standardy preferowane: na dzień zakończenia zadania biblioteka uruchomi wyraźnie oznakowane pomieszczenie przeznaczone do aktywnej pracy z seniorami, z wyposażeniem dostosowanym do tej grupy wiekowej. MKiDN wraz z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz partnerami projektu „Kultura bez barier” (finansowanego ze środków EFS PO WER) wypracowało finalny Model zapewniania dostępności oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami. W roku 2023 instytucje kultury w ramach przedsięwzięć grantowych testowały ww. Model, realizując działania m.in. kierowane do seniorów. Szczegóły projektu - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Odsetek urzędów, których strona internetowa spełnia rekomendacje WCAG 2.0. na poziomie AA Osiągnięcie dostępności publicznych stron internetowych administracji publicznej i usług elektronicznych oraz propagowanie projektowania zorientowanego na użytkownika Minister Cyfryzacji, Główny Urząd Statystyczny 2018-2022 Ministerstwo Cyfryzacji Minister Cyfryzacji prowadzi monitoring stron internetowych i aplikacji mobilnych, w zakresie ich zgodności z ustawą 4 . 8 Podnoszenie poziomu aktywności społecznej osób starszych oraz wspierania funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze poprzez: wspieranie działań na rzecz aktywizacji osób starszych dzięki realizacji otwartych konkursów ofert skierowanych do podmiotów sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz poprzez promowanie partnerstwa międzysektorowego wobec osób starszych; wspieranie istniejących i nowopowstających organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zrzeszających osoby starsze, reprezentujących ich interesy lub działających na rzecz zwiększenia ich aktywności; promowanie wymiany dobrych praktyk działań podejmowanych na rzecz aktywności społecznej osób starszych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Nauki 2018-2020Liczba inicjatyw mających na celu podnoszenie poziomu aktywności społecznej osób starszych oraz wspieranie funkcjonowania i rozwoju organizacji zrzeszających osoby starsze, w tym: liczba organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, wspartych przez podmioty publiczne 9 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba programów dotacyjnych Ministra KiDN, w których udzielono dofinansowań na projekty dostępne dla szerokiego grona odbiorców, bez względu na wiek lub projekty dedykowane osobom starszym: 32. Liczba dofinansowań udzielonych w 2023 r. (organizacjom pozarządowym, instytucjom kultury i innym podmiotom) przez Ministra KiDN w programach dotacyjnych, w tym na wydarzenia artystyczne i kulturalne kierowanych do szerokiego grona odbiorców, w tym seniorów, lub adresowanych bezpośrednio do seniorów. W przypadku zadań w których wnioskodawcy wskazali seniorów jako jedną z grup docelowych, dofinansowano 2 843 projektów. Programy dotacyjne Ministra KiDN, w których w 2023 r. zostały dofinansowane wydarzenia artystyczne i kulturalne dostępne dla szerokiej publiczności, w tym seniorów, lub wydarzenia kierowane wprost do osób starszych: Badanie polskich strat wojennych, Czasopisma, Edukacja artystyczna, Edukacja kulturalna, Film, Groby i cmentarze wojenne w kraju, Infrastruktura domów kultury, Infrastruktura kultury, Infrastruktura szkolnictwa artystycznego, Kultura cyfrowa, Kultura Dostępna, Kultura ludowa i tradycyjna, Literatura, Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju, Miejsca pamięci narodowej za granicą, Muzyczny ślad, Muzyka, Narodowa Kolekcja Sztuki Współczesnej, Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą, Ochrona zabytków, Ochrona zabytków archeologicznych, Partnerstwo dla książki, Promesa dla Kultury, Promocja czytelnictwa, Promocja kultury polskiej za granicą, Sztuki wizualne, Taniec, Teatr, Wspieranie działań muzealnych, Wydarzenia artystyczne dla dzieci i młodzieży, Zamówienia kompozytorskie, Wspieranie archiwów, bibliotek i muzeów poza krajem. W przypadku zadań w których wnioskodawcy wskazali seniorów jako jedną z grup docelowych, dofinansowano 2 843 projektów, przykładowo: Gminna Biblioteka Publiczna w Szydłowie na zadanie pn.: „Koncert z okazji dnia seniora” – 25 000 zł; Centrum Kultury i Turystyki w Iłży na zadanie pn.: „Seniorze poszerz swoje horyzonty kulturalne!” – 21 000 zł; 10 Fundacja Belle Epoque na zadanie pn.: „UWAGA: STREFA WSPOMNIEŃ. Senior jako współtwórca działań Muzeum.” – 180 000 zł; Stowarzyszenie Rozwoju Szkół Prymus na zadanie pn.: „Teatr dla Seniora” – 29 000 zł. W ramach stałej oferty systemowej instytucji kultury prowadzonych lub współprowadzonych przez Ministra KiDN organizowało następujące działania adresowane do osób starszych:  wykłady, spacery tematyczne, wydarzenia artystyczne, spektakle teatralne, seanse filmowe, koncerty, spotkania i dyskusje,  działania edukacyjne i warsztaty, wspieranie amatorskiej działalności artystycznej osób starszych, prowadzenie działań informacyjno-promocyjnych nakierowanych na osoby starsze (np. adresowanie do nich mediów społecznościowych) systemy zniżek lub ulg w cenach biletów dla seniorów (osób indywidualnym, grup oraz grup zorganizowanych, np. Klubów Seniora), dostosowywanie wyposażenia i obiektów do potrzeb osób starszych (m.in. do potrzeb osób słabowidzących, słabosłyszących i o obniżonej sprawności motorycznej), dostosowanie stron www do potrzeb osób z ograniczeniami wzroku i słuchu, wsparcie organizacji pozarządowym zrzeszającym osoby starsze lub realizującym działania skierowane do osób starszych. Przykłady działań instytucji kultury prowadzonych i współprowadzonych przez Ministra KiDN: Instytut Książki – Program Dyskusyjne Kluby Książki adresowany jest przede wszystkim do czytelników korzystających z bibliotek publicznych. Spotkania i dyskusje o książkach mają charakter nieformalny. Obecnie w Polsce działa 1216 klubów dla dorosłych. Wśród Dyskusyjnych Klubów Książki dla dorosłych funkcjonują takie skierowane także wyłącznie do seniorów (np. DKK „Senior” na terenie 11 woj. śląskiego). Warto zauważyć, że DKK działają także np. przy Domach Seniora (np. na terenie woj. lubuskiego). Odnotować jednocześnie należy, że znacząca liczba klubowiczów (ogółem) to seniorzy. Stanowią oni także dominującą grupę uczestników spotkań czy wydarzeń realizowanych w ramach programu dotacyjnego dot. DKK. Seniorzy udzielają się także w konkursach na recenzje książkowe, a więc działaniach organizowanych w ramach inicjatyw podejmowanych w IK dotyczących aktywizacji klubowiczów. Wśród dodatkowych inicjatyw czy akcji podejmowanych przez DKK w całym kraju (wg sprawozdawczości beneficjentów) znalazły się między innymi: udział w obchodach Dnia Seniora (woj. lubuskie) czy akcja „Klubowicze seniorzy czytają dzieciom w Tygodniu Bibliotek” (woj. małopolskie). Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie we wskazanym okresie udostępniała nieodpłatną platformę VOD 35mm.online, na której znajdują się unikalne scyfryzowane materiały filmowe oraz dźwiękowe pochodzące z archiwalnych zasobów WFDiF oraz studiów filmowych, tj.: KADR, TOR, ZEBRA, KRONIKA, SMF oraz SFR. Dostęp online do stale zwiększającej się bazy cyfrowych zasobów przyczynia się do zwiększenia dostępności do kultury i profesjonalnej wiedzy filmowej, oraz do urozmaiconych form aktywności kulturalnej, edukacyjnej i rozrywkowej w nowoczesnym wydaniu, dla wszystkich odbiorców, w tym dla osób starszych. Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie w 2023 r. realizowała projekt \"Międzypokoleniowa Limuzynka do Filharmonii\", dofinansowany z programu Kultura Dostępna. Natomiast w tym roku edycja projektu KONSONANSE, skierowana była tylko do seniorów. Muzeum Żup Krakowskich 1.cykliczny program edukacyjny „Senior w Muzeum” - spotkania dla osób 60+ na wystawach w Zamku Żupnym i w ekspozycji Muzeum na III poziomie kopalni soli. Spotkania realizowane są dla osób indywidualnych oraz grup zorganizowanych. 2.cykliczny program edukacyjny \"Wakacyjne Warsztaty Międzypokoleniowe\" - spotkania łączące seniorów i dzieci. Celem spotkań są wspólne działania dziadków z wnukami. 12 3.cykliczny program edukacyjny „Zmagania ze sztuką” - spotkania w Zamku Żupnym dla wszystkich zainteresowanych (dzieci, dorosłych, seniorów), mające na celu przybliżenie wybranych wystaw oraz pobudzenie kreatywności uczestników. 4.konkurs fotograficzny „Uchwyć piękno w szczególe - kadry Kościoła św. Klemensa”. Celem konkursu było uwiecznienie piękna detali oraz najciekawszych elementów architektonicznych i wystroju kościoła Świętego Klemensa w Wieliczce. Konkurs skierowany był do trzech kategorii wiekowych: dzieci, młodzieży i dorosłych (w tym seniorów). 5.spotkania „Towarzystwa Przyjaciół Muzeum” - Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka. Obecnie Towarzystwo liczy ponad 100 członków, dla których organizowane są comiesięczne spotkania (w przedostatnie środy miesiąca) w wielickim Zamku Żupnym oraz wycieczki integracyjne i krajoznawcze. - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Ministerstwo Sportu i Turystyki W 2023 r. Ministerstwo Sportu i Turystyki zrealizowało 2 programy społeczne, które finansowane są ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej, których beneficjentami m.in. były osoby starsze (60+). 1.Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – upowszechnianie turystyki osób starszych, dzieci z domów dziecka oraz dzieci z niepełnosprawnościami i ich opiekunów oraz szkolenia dla osób pracujących w turystyce z osobami ze szczególnymi potrzebami, w ramach którego zrealizowano 20 zadań według 3 kierunków działań programu tj.: „My też zwiedzamy”, „Transfer wiedzy”, „Kampania społeczna”, w tym 14 zadań dotyczyło osób starszych (60+). Kwota dofinansowania 14 zadań, których beneficjentami były osoby starsze, zrealizowanych w ramach ww. Programu to: 4 769 793,64 zł. 2.Program rozwoju turystyki społecznej sprzyjającej aktywności fizycznej społeczeństwa – renowacja oraz wytyczanie nowych szlaków turystycznych, w ramach którego zrealizowano 2 zadania na 13 kwotę 1 373 393,67 zł, co skutkowało odnowieniem ponad 3 600 km górskich szlaków turystycznych. Ponadto Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2023 r. jak co roku zrealizowało otwarty konkurs ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu części 40 budżetu państwa – Turystyka, w ramach którego również wspierało działania na rzecz aktywizacji osób starszych, w tym zwiększania aktywności. turystycznej i rekreacyjnej. W konkursie dotacyjnym wyodrębniono 6 priorytetów merytorycznych w ramach, których uprawnione podmioty mogą składać oferty o dofinansowanie realizacji zadań publicznych. Ponadto Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2023 r. jak co roku zrealizowało otwarty konkurs ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych z zakresu części 40 budżetu państwa – Turystyka, w ramach którego również wspierało działania na rzecz aktywizacji osób starszych, w tym zwiększania aktywności turystycznej i rekreacyjnej. W konkursie dotacyjnym wyodrębniono 6 priorytetów merytorycznych w ramach, których uprawnione podmioty mogły składać oferty o dofinansowanie realizacji zadań publicznych. (i tu uzupełnienie jak poniżej): 4 z 6 wyodrębnionych priorytetów dotyczyły beneficjentów turystyki społecznej, w tym osób starszych. W ramach 4 priorytetów zrealizowano ogółem 21 zadań dotyczących upowszechniania turystyki społecznej, w tym 15 zadań dotyczyło osób starszych, na które przeznaczono z budżetu państwa z części 40 Turystyka kwotę dotacji: 1 675 803,82 zł. Liczba funkcjonujących w gminach rad seniorówNiwelowanie istniejących barier w funkcjonowaniu rad seniorów oraz wspieranie ich poprzez promowanie tworzenia gminnych rad seniorów przez jednostki samorządu terytorialnego Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Materiał dot. funkcjonujących rad seniorów - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności. Promowanie wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych poprzez wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Działanie ciągłe* Liczba wspartych projektów organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych 14 których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, działających w tym zakresie Społecznej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Wspieranie wolontariatu osób starszych poprzez dofinansowanie projektów organizacji pozarządowych, wpisuje się w programy dotacyjne Ministra KiDN, jak również w profilowane programy państwowych instytucji kultury, dla których organizatorem jest Minister KiDN: Narodowy Instytut Dziedzictwa – program dotacyjny Wspólnie dla dziedzictwa Narodowe Centrum Kultury – szkolenie cykliczne Wolontariat w instytucji kultury Instytut Polonika od 2019 r. program dotacyjny Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat Szereg instytucji prowadzonych i współprowadzonych przez MKiDN realizuje działania włączające osoby starsze w wolontariat, w zakresie odpowiadającym specyfice instytucji i jej oferty kulturalnej. Przykładowe instytucje, które organizowało programy wolontariatu skierowane do osób starszych: Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce Teatr Lalki „Tęcza” w Słupsku, Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie. Narodowy Instytut Wolności W ramach Korpus Solidarności – Rządowy Program Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018–2030, którego strategicznym celem jest wsparcie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego poprzez wypracowanie i wdrożenie rozwiązań ułatwiających i zachęcających do systematycznego angażowania się obywateli w wolontariat, wsparto w 2023 r. 6 projektów ukierunkowanych na promocję wolontariatu wśród osób starszych oraz wobec osób starszych. Zwiększenie dostępności placówek i instytucji kultury dla osób starszych, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Działanie ciągłe* Liczba inicjatyw mających na celu zwiększenie dostępności placówek i instytucji kultury dla osób starszych 15 dzięki: dostosowaniu rodzaju i form aktywności kulturalnych do zróżnicowanych potrzeb starszych odbiorców; upowszechnianiu pozytywnych wzorców i dobrych praktyk w tym obszarze; wspieraniu wszelkich form amatorskiej działalności artystycznej osób starszych; wykorzystaniu potencjału i bazy placówek publicznych do organizowania zajęć o charakterze kulturalnym, artystycznym, rekreacyjnym i ogólnorozwojowym. Narodowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba programów dotacyjnych Ministra KiDN ukierunkowanych na poprawę dostępności infrastruktury kultury, w tym uwzględnienie dostosowania do potrzeb osób starszych: 4 (w tym nabór z rozstrzygnięciem na 2024 r. w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0, Priorytet 2, Kierunek interwencji 2.1. „Infrastruktura bibliotek 2021-2025”). Liczba udzielonych dofinansowań w 2023 r.: 458. Liczba programów dotacyjnych, dofinansowanych w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020 ukierunkowanych na poprawę dostępności oferty instytucji kultury, w tym uwzględnienie dostosowania do potrzeb osób starszych: 1 „Kultura bez barier” (nabór w 2022 r., realizacja projektów 2022-2023). Liczba udzielonych dofinansowań: 164 (w tym projekty z cross-financing na działania infrastrukturalne). Lista programów dotacyjnych Ministra KiDN, w których w 2023 r. zostały dofinansowane projekty infrastrukturalne służące poprawie dostępności instytucji dla szerokiego grona odbiorców, w tym osób starszych: 1.Infrastruktura domów kultury (186), 2.Infrastruktura kultury (210), 3.Infrastruktura szkolnictwa artystycznego (62), 4.Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0, Priorytet 2, Kierunek interwencji 2.1. „Infrastruktura bibliotek 2021-2025” (nabór w 2023r., rozstrzygnięciem na 2024 r.). Dostosowanie rodzaju i form aktywności kulturalnych do zróżnicowanych potrzeb starszych odbiorców: W 2023 r. kontynuowano projekt „Kultura bez Barier”. 164 instytucje kultury z całej Polski otrzymały środki na realizację przedsięwzięć poprawiających dostępność oferty dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób starszych. Łączna kwota dotacji wyniosła 25 mln zł. 16 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt „Kultura bez barier”, finansowany z PO WER. Inicjatywa była realizowana przez PFRON, MKiDN, Fundację Kultury bez Barier oraz ibkKUBIA (partnera ponadnarodowego). Efektem projektu jest „Model dostępnej kultury”, który może wykorzystany m.in. w teatrach, muzeach, domach kultury, bibliotekach. Zwiększa on dostępność oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym seniorów i OzN. Szczegółowy opis projektu i wypracowanego Modelu zapewniania dostępności w instytucjach kultury, znajduje się w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Projekt pn. „Projektowanie uniwersalne kultury – dostępność w instytucjach kultury” (MKiDN i PFRON) We wrześniu 2023 r. została podpisana umowa o dofinansowanie z Narodowym Centrum Kultury (NCK) na realizację projektu, który przewiduje m.in. wsparcie inwestycyjne w postaci grantów dla 80 instytucji kultury w zakresie poprawy dostępności obiektu i oferty kulturalnej. Dofinansowania w funduszach europejskich dla sektora kultury Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wdraża projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów kultury, programu Kultura finansowanego z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz rozpoczęło realizację programu VII Priorytetu Kultura, działania 7.1 Infrastruktura kultury i turystyki kulturowej programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027. W ramach wszystkich programów realizowane są projekty, których cele obejmują m.in. modernizację i rozbudowę infrastruktury kultury w oparciu o standardy dostępności, poprawę dostępności obiektów kultury, w tym zabytkowych, oraz zakup sprzętu i wyposażenia udostępniającego zasoby kultury osobom o szczególnych potrzebach, w tym seniorów. 17 Projekty realizowane w ramach POIiŚ Realizowano 144 projekty, które zostały rozliczone i zakończone na koniec 2023 r. Dla przykładu w wyniku realizacji projektu “EC1 Łódź - Miasto Kultury” zakupiono m.in. wózki inwalidzkie, schodołazy gąsienicowe, rampy najazdowe, poprawiono jednocześnie dostosowanie przestrzeni wystawowych dla osób o szczególnych potrzebach, a także przeprowadzono szkolenie z obsługi klientów z niepełnosprawnościami. Program pn. „Kultura” Realizowano 21 projektów finansowanych z EOG o łącznej wartości ponad 250 mln zł. Podejmowane inicjatywy miały charakter inwestycyjny lub zwiększały dostępność oferty kulturalnej. Dzięki nim zlikwidowane zostały bariery architektoniczne, co pozwoliło na dostosowania obiektów i instytucji kultury do potrzeb osób starszych i OzN. Konkurs pn. „KULTURA WRAŻLIWA” (PFRON) Celem inicjatywy jest promowanie i nagradzanie twórczości artystycznej tworzonej z udziałem OzN w wydarzeniach postaci: spektakl teatralny (w tym: dramatyczny, muzyczny, widowisko uliczne), spektakl taneczny (w tym: baletowy), spektakl eksperymentalny, musical, opera, balet; performance, koncert (w tym: widowiska poetycko-muzyczne), happening. Przedsięwzięcie stanowi rodzaj aktywizacji środowiska OzN, w tym seniorów i rehabilitacji społecznej poprzez teatroterapię. Liczba nowych inicjatyw mających na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ekonomicznemu i ubóstwu osób starszych Obszar III Podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie wykluczeniu ekonomicznemu i ubóstwu osób starszych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programu „Posiłek w szkole i domu\"– więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. 18 Przedstawienie rekomendacji wynikających z dokonanej analizyDokonanie analizy problematyki dotyczącej tzw. renty dożywotniej pod kątem zapewnienia ochrony osób starszych, będących stroną umów o rentę dożywotnią Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Finansów, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2019-2022 Ministerstwo Sprawiedliwości Prace legislacyjne dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, obejmującego m. in. zmiany w zakresie umowy dożywocia - - więcej informacji w załączniku 1, w rozdziale dot. MS. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Analiza zgłoszeń kierowanych do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak i prowadzony na bieżąco monitoring rynku w latach 2019-2022 nie wykazały istnienia podstaw do podjęcia działań w ramach kompetencji ustawowych Prezesa Urzędu wobec podmiotów zawierających z konsumentami umowy o dożywotnie świadczenie pieniężne (odwrócony kredyt hipoteczny, tj. tzw. „renta dożywotnia”). Warto przy tym dodać, że zgodnie z wiedzą Prezesa Urzędu na polskim rynku, pomimo szczegółowej regulacji prawnej tej kwestii, brak jest produktu, który odpowiadałby odwróconej hipotece w modelu kredytowym, czyli odwróconego kredytu hipotecznego zdefiniowanego w ustawie o odwróconym kredycie hipotecznym, natomiast oferowane produkty z zakresu modelu sprzedażowego odwróconej hipoteki opierają się na przepisach Kodeksu cywilnego. Przedstawiciele Prezesa Urzędu brali udział w pracach grupy roboczej powołanej z inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości. MS podjął się koordynacji działań dotyczących analizy zagadnienia związanego z ofertą kierowaną do konsumentów – osób starszych, przez podmioty komercyjne, polegającą na wypłacie renty dożywotniej za przeniesienie własności nieruchomości. W pracach grupy roboczej uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Finansów, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Odsetek osób starszych korzystających z usług edukacyjnych, świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej 19 Narodowego, Główny Urząd Statystyczny Edukacja formalna i nieformalna - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności oraz załączniku nr 1, w rozdziale dot. MEN Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Liczba stałych inicjatyw edukacji przez całe życie kierowanych przez uczelnie artystyczne do osób starszych: 5. Liczba programów dotacyjnych, w którym jeden z priorytetów dotyczy uczenia się przez całe życie: 2 Stałe, systemowe działania edukacyjne adresowane do seniorów: Uniwersytet Artystyczny Trzeciego Wieku (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu), Akademia Kreatywnego Seniora (Akademia Sztuk Pięknych w Łodzi), Akademia Otwarta – dorośli do sztuki (Towarzystwo Przyjaciół ASP wraz z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie), Otwarta Akademia Muzyczna (Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu), Muzyczna Akademia Seniora (Akademia Muzyczna w Katowicach), Zapewnianie osobom starszym dostępu do usług edukacyjnych świadczonych w ramach uczenia się przez całe życie wpisuje się również w programy dotacyjne Ministra KiDN, w szczególności programy Edukacja kulturalna oraz Infrastruktura bibliotek: jedno z zadań programu Edukacja Kulturalna polega na tworzeniu i prowadzeniu kompleksowych działań z zakresu edukacji kulturalnej skierowanych do osób dorosłych, w ramach programu Infrastruktura bibliotek wśród kryteriów punktowanych znajduje się kryterium: „Po zakończeniu zadania biblioteka będzie realizowała działania służące podnoszeniu kompetencji informatycznych (cyfrowych) lokalnej społeczności, przy jednoczesnym właściwym zaplanowaniu wyposażenia dla tak definiowanej funkcji”, które to kryterium, jak pokazuje praktyka, najczęściej realizowane jest przez organizację kursów komputerowych dla seniorów. 20 Liczba osób bezrobotnych i poszukujących pracy w starszych grupach wiekowych objętych przez urzędy pracy wsparciem w zakresie aktywizacji zawodowej oraz Liczba osób starszych, które podjęły pracę w wyniku uczestnictwa w aktywizacji zawodowej Wsparcie osób bezrobotnych i poszukujących pracy w starszych grupach wiekowych w dostępie do programów aktywizacji zawodowej, oferowanych przez urzędy pracy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Wsparcie osób po 50 roku życia w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) Osoby te mogą skorzystać z doradztwa zawodowego połączonego z przygotowaniem Indywidualnego Planu Działania (IPD), pośrednictwa pracy, a także szkoleń i kursów mających na celu podniesienie kwalifikacji i kompetencji lub przekwalifikowanie. Dodatkowo osoby starsze mogą skorzystać z formy wsparcia jaką są staże oraz subsydiowane zatrudnienie a także otrzymać wsparcie finansowe na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej, w formie bezzwrotnej, połączone ze wsparciem szkoleniowym oraz pomostowym. Do końca 2023 r. wsparciem objęto łącznie 167,7 tys. osób po 54 r. ż., w tym blisko 83,4 tys. to osoby, które są bezrobotne (w tym długotrwale bezrobotne) lub bierne zawodowo, które nie uczestniczyły w kształceniu lub szkoleniu przed projektem. Wśród wyżej wskazanych, wsparciem w ramach projektów oferujących dotacje na założenie własnej działalności gospodarczej do końca 2023 r. objęto 8,74 tys. osób po 54 r. ż., w tym 4,9 tys. to osoby, które są bezrobotne (w tym długotrwale bezrobotne) lub bierne zawodowo i nie uczestniczyły w kształceniu lub szkoleniu przed projektem. Liczba wspartych podmiotów ekonomii społecznej zatrudniających osoby starsze Wsparcie podmiotów ekonomii społecznej zatrudniających osoby starsze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach priorytetu inwestycyjnego 9v wspieranie przedsiębiorczości społecznej i integracji zawodowej w przedsiębiorstwach społecznych oraz podmiotach ekonomii społecznej, a także w celu ułatwiania dostępu do 21 zatrudnienia - realizowany jest szereg działań zmierzających do wzmocnienia kondycji sektora ekonomii społecznej oraz rozwoju podmiotów ekonomii społecznej. Na poziomie krajowym wsparcie realizowane jest w ramach działania 2.9 Rozwój ekonomii społecznej w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój. Wdrażane są także działania skierowane na wzmocnienie systemu wsparcia dla podmiotów ekonomii społecznej, m.in. poprzez zapewnienie preferencyjnej oferty wsparcia zwrotnego dla podmiotów ekonomii społecznej. Projekt „Wdrożenie instrumentu pożyczkowego i poręczeniowego w ramach Krajowego Funduszu Przedsiębiorczości Społecznej” W 2023 r. kontynuowano realizację projektu. Do końca 2023 r. 1194 podmiotów ekonomii społecznej skorzystało z preferencyjnych pożyczek, co przyczyniło się do stworzenia nowych 1323 miejsc pracy. Wsparcie bezpośrednie dla podmiotów ekonomii społecznej świadczone jest w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych przez akredytowane Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej (OWES). Istnieje możliwość otrzymania wsparcia finansowego lub pomostowego na stworzenie miejsca pracy w nowym lub istniejącym przedsiębiorstwie społecznym dla osób z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym osób ubogich pracujących lub osób po ukończeniu 50. roku życia, posiadających status osoby poszukującej pracy, bez zatrudnienia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Dodatkowo, możliwe jest uzyskanie przez podmioty ekonomii społecznej wsparcia doradczego czy szkoleniowego. Do końca 2023 r., w ramach wsparcia ekonomii społecznej w RPO wsparto 23 754 podmiotów ekonomii społecznej. Stworzono także 16 453 miejsc pracy w przedsiębiorstwach społecznych. Prowadzenie działań informacyjnych skierowanych do przedsiębiorców oraz podmiotów ekonomii społecznej i solidarnej z zakresu znajomości Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Minister Cyfryzacji Działanie ciągłe* Liczba zrealizowanych działań informacyjnych skierowanych do przedsiębiorców z zakresu znajomości zasad srebrnej gospodarki oraz potrzeb i rozwiązań związanych z dostępnością stron internetowychi usług elektronicznych 22 zasad srebrnej gospodarki oraz potrzeb i rozwiązań związanych z dostępnością stron internetowych i usług elektronicznych dla osób starszych Ministerstwo Cyfryzacji Minister Cyfryzacji podejmuje działania, aby strony internetowe i aplikacje mobilne podmiotów publicznych były dostępne cyfrowo. Aby każdy, bez względu na wiedzę, wiek, niepełnosprawność lub czasowe ograniczenia, mógł na równych zasadach korzystać ze strony internetowej albo aplikacji. W dobie starzejącego się społeczeństwa liczba osób korzystających z dostępności cyfrowej będzie się zwiększać. Dostępność cyfrowa jest szansą na dotarcie do wszystkich użytkowników, nie tylko osób z niepełnosprawnościami, ale właśnie także do osób starszych. Liczba zrealizowanych działań promujących przedsiębiorczość osób starszych Prowadzenie działań na rzecz promocji przedsiębiorczości osób starszych Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach działań cyklicznych, podobnie jak w latach poprzednich, brano udział w organizacji stoisk informacyjno-promocyjnych Ministerstwa Rozwoju i Technologii podczas targów „Dostępność Plus” w dniach 6-7 czerwca 2023 r. organizowanych przez PFRON odział w Opolu oraz podczas targów „Viva Seniorzy” w dniach 29-30 września 2023 r. w Poznaniu. W trakcie rozmów bezpośrednich z przedsiębiorcami oraz przedstawicielami społeczności senioralnej był dyskutowany temat aktywności zawodowej osób starszych. Realizacja w podstawie programowej kwestii edukacji zdrowotnej oraz Liczba zrealizowanych działań mających na celu upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia Obszar IV Upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia, z uwzględnieniem zmian wynikających z procesu starzenia na wszystkich szczeblach edukacji Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Zdrowia Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach prowadzonych w 2023 r. działań oraz wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym, Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło kampanię informującą Polaków o rozszerzeniu programu bezpłatne leki 75+ m.in. o osoby powyżej 65. roku życia. Kampania polegała na emisji spotów u nadawców telewizyjnych i radiowych o zasięgu ogólnopolskim oraz na stworzeniu nowej zakładki na stronie internetowej MZ oraz na stronie pacjent.gov.pl. Kampania miała na celu dotarcie do masowego odbiorcy, aby przekazać informację o możliwości korzystania z 23 bezpłatnych leków refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia dla seniorów. Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji, realizował : projekt pn. ZADBAJ O SIEBIE W NOWYM ROKU. W ramach projektu prowadzono warsztaty skierowane do osób starszych 60+, które chcą zadbać o swoje zdrowie poprzez realizację m.in. ćwiczeń usprawniających; Program Profilaktyki Osteoporozy - bezpłatne badania przesiewowe dla kobiet w wieku 50 – 70 lat; warsztaty samoopieki przeznaczone dla osób starszych;  bezpłatną rehabilitację dla osób, które przechorowały COVID i podejrzewają u siebie stan przewlekłego zmęczenia związanego z zespołem post-COVID dla osób 18 – 65 r.ż.; Program profilaktyki RZS; Program profilaktyki chorób odkleszczowych; Program profilaktyki przewlekłych bólów kręgosłupa. Ministerstwo Edukacji Narodowej Edukacja zdrowotna była i jest jednym z priorytetowych obszarów nauczania odpowiednio mocno zaznaczonym w podstawie programowej i obowiązkowo realizowanym na każdym etapie edukacyjnym. Cele kształcenia i treści nauczania z zakresu edukacji zdrowotnej są zawarte w podstawie programowej wychowania przedszkolnego oraz przedmiotach takich, jak: wychowanie fizyczne, przyroda, biologia, chemia, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie do życia w rodzinie. Wychowanie przedszkolne Do zadań przedszkola należy tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi u dzieci nawyków i zachowań prowadzących do samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo oraz przygotowanie ich do rozumienia emocji, uczuć własnych i innych ludzi oraz dbanie o zdrowie psychiczne. Dzieci poznają również podstawowe ćwiczenia kształtujące nawyk utrzymania prawidłowej postawy ciała. I etap edukacyjny (klasy I-III szkoły podstawowej) 24 Zakres edukacji zdrowotnej kładzie nacisk na kształtowanie świadomości zdrowotnej w zakresie higieny, pielęgnacji ciała, odżywiania się i trybu życia. Uczniowie m. in. :  poznają wartości odżywcze produktów żywnościowych,  dowiadują się, jakie znaczenie ma odpowiednia dieta dla utrzymania zdrowia oraz, że należy ograniczyć spożywanie posiłków o niskich wartościach odżywczych i zachować umiar w spożywaniu produktów słodzonych,  uczą się przygotowywania posiłków służących utrzymaniu zdrowia. II etap edukacyjny (klasy IV-VIII szkoły podstawowej) Uczniowie m.in. poznają:  szkodliwość używek i zbyt długiego korzystania z telefonów komórkowych, oznaczenia substancji szkodliwych dla zdrowia: drażniących, trujących, żrących i wybuchowych, zasady zdrowego stylu życia (w tym zdrowego odżywiania się), elementy układu pokarmowego i ich funkcje (rodzaje zębów, przyczyny próchnicy i zasady profilaktyki, źródła i znaczenie składników pokarmowych - białka, cukry, tłuszcze, witaminy, sole mineralne i woda - dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, ich występowanie w wybranych produktach spożywczych, miejsca trawienia i wchłaniania), skutki niedoboru niektórych witamin (A, D, K, C, B6, B12) i składników mineralnych (Mg, Fe, Ca) w organizmie oraz skutki niewłaściwej suplementacji witamin i składników mineralnych,  konieczność systematycznego spożywania owoców i warzyw,  potrzebę stosowania diety zróżnicowanej, dopasowanej do potrzeb organizmu (wiek, płeć, stan zdrowia, aktywność fizyczna itp.), indeks masy ciała oraz konsekwencje zdrowotne niewłaściwego odżywiania (otyłość, nadwaga, anoreksja, bulimia, cukrzyca),  przykłady chorób układu pokarmowego (WZW A, WZW B, WZW C, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zatrucia pokarmowe, rak jelita grubego) oraz zasady ich profilaktyki, 25 zasady higieny osobistej i czystości odzieży, prawidłową postawę ciała w różnych sytuacjach, zasady i metody hartowania organizmu, sposoby ochrony przed nadmiernym nasłonecznieniem i niską temperaturą, sposoby redukowania nadmiernego stresu i radzenia sobie z nim w sposób konstruktywny,  rolę wypoczynku, rodzaje ćwiczeń relaksacyjnych, wpływ stresu na zdrowie, podstawowe czynności resuscytacji krążeniowo-oddechowej, warunki środowiskowe i społeczne, które są korzystne dla zdrowia (ochrona środowiska przyrodniczego, wsparcie społeczne, komunikacja interpersonalna, współpraca osób, instytucji i organizacji na rzecz zdrowia), fazy psychofizycznego rozwoju człowieka w okresie prenatalnym i postnatalnym. Szkoły ponadpodstawowe (liceum ogólnokształcące, technikum) Uczniowie m.in. poznają:  związek budowy narządów z pełnioną przez nie funkcją, mechanizmy warunkujące homeostazę (termoregulacja, osmoregulacja, stałość składu płynów ustrojowych, ciśnienie krwi, rytmy dobowe), sposoby nabywania odporności swoistej (czynny i bierny), zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego (nadmierna i osłabiona odpowiedź immunologiczna), sytuacje wymagające immunosupresji (przeszczepy, alergie, choroby autoimmunologiczne),  wpływ czynników zewnętrznych na funkcjonowanie układu oddechowego (tlenek węgla, pyłowe zanieczyszczenie powietrza, dym tytoniowy, smog), znaczenie badań diagnostycznych w profilaktyce chorób układu oddechowego (RTG klatki piersiowej, spirometria, bronchoskopia),  budowę i funkcje mózgu, rdzenia kręgowego i nerwów,  rolę autonomicznego układu nerwowego w utrzymaniu homeostazy, wpływ substancji psychoaktywnych na funkcjonowanie 26 organizmu,wybrane choroby układu nerwowego (depresja, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, schizofrenia) oraz znaczenie ich wczesnej diagnostyki dla ograniczenia społecznych skutków tych chorób, wykazuje związek między stylem życia i chorobami układu krążenia (miażdżyca, zawał mięśnia sercowego, choroba wieńcowa serca, nadciśnienie tętnicze, żylaki); przedstawia znaczenie badań diagnostycznych w profilaktyce chorób krążenia; wyjaśnia wpływ odżywiania się (w tym suplementacji) i aktywności fizycznej na rozwój oraz stan kości i mięśni człowieka; zagadnienia genetyczne, zasady racjonalnego żywienia, zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia) i ich skutki zdrowotne, przyczyny (w tym uwarunkowania genetyczne) otyłości oraz sposoby jej profilaktyki, wylicza oraz interpretuje wskaźnik masy ciała (BMI) na tle indywidualnych potrzeb i norm zdrowotnych dla kategorii wiekowej; znaczenie badań diagnostycznych (gastroskopia, kolonoskopia, USG, próby wątrobowe, badania krwi i kału) w profilaktyce i leczeniu chorób układu pokarmowego, w tym raka żołądka, raka jelita grubego, zespołów złego wchłaniania, choroby Crohna. Zagadnienia dotyczące zdrowia były omawiane również na zajęciach z wychowawcą. Zgodnie bowiem z przepisami rozporządzenia w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół tematyka dotycząca istotnych problemów społecznych, w tym również problemów zdrowotnych, powinna być omawiana podczas zajęć z wychowawcą. W realizacji wskazanych powyżej problemów podczas zajęć z wychowawcą mogli wziąć udział zaproszeni specjaliści w danej dziedzinie, wolontariusze, przedstawiciele stowarzyszeń i innych organizacji, których celem statutowym jest działalność wychowawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły. 27 5 Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1608, z późn. zm.). 6 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 (Dz. U. poz. 642). Realizacja działań edukacyjnych nakierowanych na utrzymanie zdrowiaPodejmowanie działań edukacyjnych nakierowanych na utrzymanie zdrowia, zróżnicowane w zależności od wieku i stopnia sprawności Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Zdrowia Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Zadania na rzecz promocji zdrowia oraz profilaktyki zdrowotnej osób starszych realizowane są również na mocy ustawy 5 oraz rozporządzenia 6 . Realizacja Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 - więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MZ. Ministerstwo Edukacji Narodowej W ramach działań prozdrowotnych dzieci i młodzieży realizowany jest Program Szkoła i Przedszkole Promujące Zdrowie, który zawiera szerokie działania dotyczące promocji zdrowia fizycznego, psychicznego i relacji społecznych. Od ponad 30 lat Program systematycznie i planowo tworzy środowisko społeczne i fizyczne sprzyjające zdrowiu i dobremu samopoczuciu całej społeczności szkolnej, a od 2018 r. także i przedszkolnej. Ponadto realizacja programu wspiera nie tylko rozwój kompetencji dzieci i młodzieży, ale także pracowników i rodziców w zakresie dbałości o zdrowie przez całe życie. Sieć szkół i przedszkoli ukierunkowuje zainteresowane osoby na utrzymanie dobrostanu zdrowotnego. Działalność ta dopasowana jest do wieku i stopnia sprawności odbiorców. Minister Edukacji i Nauki nadzoruje system certyfikacji szkół i placówek będących w sieci szkół i przedszkoli promujących zdrowie. Upowszechnianie koncepcji szkół i przedszkoli promujących zdrowie zostało wymienione wśród zadań koordynacyjnych w Narodowym Programie Zdrowia na lata 2021—2025. Program w swoich działaniach koncentruje się na propagowaniu zdrowego stylu życia, tworzy warunki (fizyczne i społeczne) sprzyjające ochronie zdrowia oraz umożliwia aktywne uczestnictwo społeczności szkolnej w działaniach na rzecz zdrowia. Warunki oraz organizacja nauki i pracy ma na celu sprzyjać zdrowiu i dobremu samopoczuciu uczniów, nauczycieli i innych pracowników szkoły oraz współpracy z rodzicami. Realizacja programów promocji zdrowia informujących o czynnikach Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Liczba zrealizowanych programów promocji zdrowia informujących o czynnikach ryzyka zdrowotnego i zachęcających do podejmowania zachowań 28 7 nr 247 Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 2022 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pn. „Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032” sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia.ryzyka zdrowotnego i zachęcających do podejmowania zachowań sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia Ministerstwo Zdrowia Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032 Uchwała 7 stanowi odpowiedź na obecny i prognozowany wzrost zachorowań na choroby układu krążenia (ChUK) oraz wynikające z tego skutki w postaci wysokiej umieralności. Program wszedł w życie 28 grudnia 2022 r., a jego realizacja rozpoczęła się w 2023 r. Program stanowi reformę polskiej kardiologii, kardiochirurgii, chirurgii naczyniowej, angiologii, neurologii i innych dziedzin pokrewnych związanych z ChUK, skupiając działania w pięciu głównych obszarach, kluczowych dla uzyskania efektu synergii oraz poprawy wskaźników epidemiologicznych w Polsce: I. Inwestycje w kadry; II. Inwestycje w edukację, profilaktykę i styl życia; III. Inwestycje w pacjenta; IV. Inwestycje w naukę i innowacje; V. Inwestycje w system opieki kardiologicznej. W 2023 r. w Narodowym Programie Chorób Układu Krążenia nie były realizowane zadania skierowane wyłącznie do osób starszych jednak efektem rozpoczętych działań jest wydłużenie życia i poprawa stanu zdrowia całego społeczeństwa. W 2023 r.: przeprowadzono m.in. kwerendę prowadzonych obecnie programów profilaktyki pierwotnej oraz promocji zasad zdrowego stylu życia z uwzględnieniem ustawodawstwa, zaleceń krajowych, systemu opieki POZ, kardiologicznej i medycyny pracy; przygotowano Raport otwarcia, w którym zawarto m.in. propozycję zmian organizacyjnych pozwalających na przyspieszenie diagnostyki i wdrożenie adekwatnego leczenia objawowej niewydolności serca, a także przygotowane założenia wielodyscyplinarnego modelu opieki paliatywnej (OP) dla chorych w zaawansowanych stadiach choroby 29 – z ograniczonymi możliwościami leczenia przyczynowego lub objawowego; opracowano m.in.: merytoryczne założenia Kalkulatora Stanu Zdrowia (narzędzie dla pacjentów będzie dostępne przez IKP). Wyodrębniono 10 obszarów oceny stanu zdrowia sercowo-naczyniowego: wysokość ciśnienia tętniczego, stężenie cholesterolu, stężenie glukozy, otyłość, palenie tytoniu, spożycie alkoholu, dieta, aktywność fizyczna, sen i poziom stresu. Kalkulator pozwoli każdemu użytkownikowi na ocenę obszarów ryzyka ChUK oraz podpowie, które obszary wymagają interwencji, w tym pilnej interwencji, merytoryczne założenia nowej Karty 10-letniego Ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych (niezakończonych i zakończonych zgonem), poprzedzone przeprowadzeniem odległej obserwacji chorobowości i umieralności osób uczestniczących w badaniach WOBASZ I i WOBASZ II oraz przeprowadzeniem analizy czynników ryzyka ChUK w odniesieniu do odległej obserwacji. Efektem działania będzie przygotowanie narzędzi do oceny aktualnego i przyszłego stanu zdrowia w odniesieniu do chorób układu krążenia. Uzyskane za pomocą tych narzędzi informacje pozwolą również na modyfikowanie programów profilaktycznych oraz planowanie potrzeb terapeutycznych w odniesieniu do populacji Polski. Ministerstwo Zdrowia wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym, popularyzuje wiedzę o zdrowiu i zachęca do zdrowego trybu życia, kierując swój przekaz do różnych grup społecznych, w tym również do osób starszych. Od 2016 r. realizowane są działania informacyjne, edukacyjne i promocyjne na rzecz profilaktyki przeciwnowotworowej i postaw prozdrowotnych skierowanych do populacji generalnej w ramach realizacji zadania Promocja zdrowia i profilaktyka nowotworów w ramach Programu Wieloletniego na lata 2016 - 2024 Priorytetu I Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych (zwany dalej NPZChN). Od 2020 r. 30 NPZChN kontynuowany jest w ramach obszarów i działań określonych w Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020-2030. Program wskazuje konieczność zmiany nastawienia społeczeństwa m.in. do kwestii regularnego wykonywania badań profilaktycznych, które dedykowane są również osobom, które ukończyły 60. rok życia. Jednocześnie, Ministerstwo Zdrowia od 2018 r. prowadzi kampanię Planuję długie życie. Kampania poświęcona jest poszczególnym obszarom onkologicznym. W szczególności rakowi: płuca, jelita grubego, złośliwemu skóry, prostaty, piersi, szyjki macicy. W celu dotarcia do licznych i zróżnicowanych odbiorców, kampania realizowana była w 2023 r. w oparciu o telewizję, radio, prasę, internet. Działania, które obejmowały m.in. telewizję i radio prowadzone były w stacjach o zasięgu ogólnopolskim, przy wsparciu stacjami regionalnymi, tematycznymi z wykorzystaniem dwóch formatów komunikacyjnych: audycji edukacyjnych i spotów społecznych. W audycjach oraz w spotach społecznych zachęcaliśmy do wykonywania badań przesiewowych, podkreślaliśmy, że regularne badania ratują zdrowie i życie. Wśród badań przesiewowych skierowanych do osób starszych są mammografia oraz kolonoskopia. Liczba zrealizowanych działań promujących szczepienia ochronne i inne świadczenia profilaktyczne. Promowanie szczepień ochronnych i innych świadczeń profilaktycznych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W dniu 30.11.2021 r. Ministerstwo Zdrowia, w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025, zawarło z Narodowym Instytutem Zdrowia Publicznego PZH – Państwowym Instytutem Badawczym umowę na realizację zadania z zakresu zdrowia publicznego. Umowa jest wieloletnia i jej realizacja zakończy się 31.12.2025 r. W 2023 r.: prowadzono portal szczepienia.info; realizowano działania informacyjno-promocyjne w mediach społecznościowych; 31 przygotowano wkład i opracowano graficznie ”Przewodnik po szczepieniach dorosłych dla pacjenta” w formacie e-book oraz „Przewodnik na temat bezpieczeństwa szczepionek HPV dla rodziców”; prowadzono edukację personelu medycznego; prowadzono kampanię dot. szczepień HPV pod hasłem „Początek jest kluczowy”. Liczba zrealizowanych działań promujących wiedzę w obszarze możliwości wykorzystania ICT do wsparcia profilaktyki chorób i poprawy jakości życia Propagowanie wiedzy w obszarze możliwości wykorzystania ICT (aplikacje, systemy, urządzenia) do wsparcia profilaktyki chorób i poprawy jakości życia Ministerstwo Zdrowia, Minister Cyfryzacji Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Przeprowadzono kampanie dot. obszaru profilaktyki, w tym możliwości wykorzystania ICT do jej wsparcia, w obszarach dot. seniorów w tym m.in.: 1.Kampania programu Profilaktyka 40plus oraz szczepień przeciw HPV: komunikacja na portalu pacjent.gov.pl, komunikacja w mediach społecznościowych, komunikacja na konferencjach i eventach prowadzona przez CeZ, 2.Kampania dot. skierowania do sanatorium: wspólne komunikaty wystosowane do mediów w ścisłej współpracy z NFZ, komunikacja na portalu pacjent.gov.pl, komunikacja w mediach społecznościowych, komunikacja na konferencjach i eventach prowadzona przez CeZ, Działania polegające na publikacji cyklicznych artykułów na pacjent.gv.pl oraz w Internecie, a także wpisów na social media poświęconych nowej funkcjonalności w aplikacji mojeIKP oraz rozszerzeniu funkcjonalności w IKP pozwalające na rejestrację na szczepienia przeciw COVID-19, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów jako grupy, która jest szczególnie narażona na cięższy przebieg COVID-19 i dla której szczepienia stanowią ważny element profilaktyki. Wdrażanie opieki farmaceutycznej, prowadzenie analiz stosowanej farmakoterapii na rzecz redukcji leków potencjalnie niewłaściwych dla Ministerstwo Zdrowia2018-2020Liczba przeprowadzonych analiz stosowanej farmakoterapii oraz Liczba podjętych działań na rzecz poprawy przestrzegania zaleceń terapeutycznych 32 osób starszych, zgodnie z kryteriami obowiązującymi w tym zakresie Ministerstwo Zdrowia Pilotaż w zakresie przeglądów lekowych był realizowany do końca 2022 r. W 2023 r. trwała jego ewaluacja. Liczba programów prozdrowotnych uzupełnionych o specyfikę problemów zdrowotnych, charakterystycznych w grupie osób starszych Uwzględnienie specyfiki problemów zdrowotnych, charakterystycznych w grupie osób starszych, w realizowanych programach prozdrowotnych Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Narodowej Strategii Onkologicznej realizowany był Program badań w kierunku wykrywania raka płuca - w 2023 r. wykonano 16 946 badań NDTK płuc. Ponadto, zmieniono warunki realizacji w programie profilaktyki raka piersi – rozszerzono populację kwalifikującą się do przesiewowych badań mammograficznych o grupę kobiet w wieku 70-74. W 2023 r. Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji realizował następujące programy prozdrowotne, współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (oś V Progamu Operacyjnego wiedza Edukacja Rozwój): projekt pn. „Program Profilaktyki RZS Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR.05.01.00-00- 0022/17. Głównym celem projektu było pilotażowe wdrożenie Ogólnopolskiego programu polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki i wczesnego wykrywania reumatoidalnego zapalenia stawów przy współpracy pomiędzy przychodniami POZ a specjalistami – reumatologami z Ośrodka Wczesnej Diagnostyki w zakresie prowadzenia koordynowanych badań przesiewowych nakierowanych na przeciwdziałanie i wczesne wykrycie reumatoidalnego zapalenia stawów, z uwzględnieniem osób do 65 r.ż. projekt pn. „Program Profilaktyki Osteoporozy Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR.05.01.00-00-0012/18. Głównym celem projektu było wdrożenie w ośrodkach uczestniczących w programie skoordynowanego systemu wczesnej identyfikacji kobiet w wieku 50-70 lat, zagrożonych złamaniami niskoenergetycznymi oraz chorych z już dokonanymi złamaniami i kierowanie ich 33 do właściwego Specjalistycznego Ośrodka Profilaktyki Osteoporozy. Program ma pozwolić na wczesne wykrywanie podwyższonego ryzyka osteoporozy, szczególnie u kobiet i umożliwienie leczenia choroby na wczesnym etapie, co zwiększa szanse na powodzenie leczenia i szanse utrzymania dobrego zdrowia pacjentek. Projekt pn. „Program profilaktyki przewlekłych bólów kręgosłupa Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji” nr POWR. 05.01.00- 00-0025/19. Głównym celem projektu było zwiększenie wczesnego wykrywania oraz prewencja przewlekłych bólów kręgosłupa wśród osób aktywnych zawodowo z terenu makroregionu centralnego (województwa: łódzkie, mazowieckie) poprzez przeprowadzenie działań edukacyjno-diagnostyczno-terapeutycznych wśród osób do 65 r.ż. Liczba utworzonej nowej infrastruktury i usług dla rozwoju aktywności prozdrowotnej ze szczególnym uwzględnieniem najstarszych grup wieku Tworzenie infrastruktury i usług dla rozwoju aktywności prozdrowotnej ze szczególnym uwzględnieniem najstarszych grup wiek Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Dostępność Plus dla zdrowia Projekt ma na celu wdrożenie działań projakościowych w systemie ochrony zdrowia polegających na dostosowaniu, wybranych w procedurze konkursowej, placówek POZ i szpitali do potrzeb grupy docelowej - pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w szczególności osób starszych oraz niepełnosprawnych, w oparciu o opracowane w projekcie Standardy Dostępności. Wdrażane rozwiązania będą przyczyniały się do poprawy dostępności placówek medycznych w obszarach: • cyfrowym, • architektonicznym, • komunikacyjnym, • organizacyjnym. Placówki medyczne biorące udział w projekcie otrzymują granty – w przypadku POZ w wysokości do 720 tys. zł, a szpitali do 2 mln zł. Okres 34 realizacji danego przedsięwzięcia wynosi do 18 miesięcy. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Efekty projektu to m.in.: zniwelowanie barier architektonicznych, cyfrowych oraz informacyjno-komunikacyjnych w placówkach ochrony zdrowia,  podjęcie działań dostosowawczych, w tym prac modernizacyjnych oraz zakupu sprzętów zapewniających funkcjonowanie placówek „przyjaznych” osobom ze szczególnymi potrzebami; podniesienie jakości usług zdrowotnych dla pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w tym aspektów komunikacyjnych i organizacyjnych, stworzenie/zoptymalizowanie systemów IT uwzględniających szczególne potrzeby pacjentów, w tym wdrożenie rozwiązań telemedycznych w POZ i szpitalach, podniesienie dojrzałości cyfrowej placówek w zakresie wsparcia pacjentów ze szczególnymi potrzebami. Obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiany jest personel POZ i szpitali na potrzeby osób z niepełnosprawnościami, w tym środowiska osób z niepełnosprawnością wzroku czy słuchu, a także seniorów. W trakcie szkoleń przekazywana była wiedza na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z tych placówek. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Aktywność prozdrowotną osób starszych wzmacniają także usługi/funkcjonalności udostępniane przez CeZ.: w ramach programu Profilaktyki 40 PLUS umożliwiono wypełnienie e- ankiety, w celu otrzymania e-skierowania i umówienia się na badania; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do 35 harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ; dodanie programu ćwiczeń 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa - \"Recepta na Ruch\". W kwestii tworzenia infrastruktury, realizowano inwestycję obejmującą „Modernizację i wyposażenie II części V piętra dla Kliniki i Polikliniki Neuroortopedii i Neurologii w budynku głównym Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher w Warszawie”. Inwestycja ma na celu modernizację pomieszczeń V piętra bloku A, gdzie zostanie przeniesiona Klinika Neuroortopedii i Neurologii. Poprzez zwiększenie powierzchni kliniki z 178,8 m2 na 513,58 m2 powstanie 7 sal chorych (w tym sala pooperacyjna i izolatka) wyposażonych w oddzielne sanitariaty. Dzięki większej liczbie łóżek (zwiększenie z 13 na 22) zwiększy się dostępność do świadczeń specjalistycznych opieki zdrowotnej, nastąpi podniesienie jakości oraz bezpieczeństwa leczonych pacjentów co w efekcie da możliwość rozszerzenia działalności kliniki. Wartość projektu wynosi 353 mln zł. Okres realizacji projektu: od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. Liczba działań podjętych w celu rozwoju telemedycyny, w tym teleopiekiRozwijanie telemedycyny, w tym teleopieki: upowszechnienie różnych form teleopieki i telekonsultacji; rozwój rozwiązań w zakresie mobile health. Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Od 2020 r. Ministerstwo Zdrowia realizuje projekt telemedyczny: „Ograniczanie społecznych nierówności w zdrowiu poprzez stosowanie rozwiązań telemedycyny i e-zdrowia”, w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021. Projekt ma przyczynić się do zmniejszenia kosztów procedur medycznych, zmniejszenia obciążeń dla pacjentów oraz zwiększenia dostępności usług medycznych. Koncentruje się na wypracowaniu modeli telemedycznych w 7 obszarach: kardiologii, geriatrii, psychiatrii, diabetologii, chorób przewlekłych, położnictwa, opieki 36 paliatywnej - które mogłyby poszerzyć katalog procedur telemedycznych objętych publicznym finansowaniem oraz zwiększyć poziom wykorzystania potencjału telemedycyny w Polsce. Do 30 listopada 2021 r. zespoły ekspertów polsko-norweskich opracowały wstępne modele telemedyczne w dziedzinach: kardiologia, geriatria, psychiatria, choroby przewlekłe, diabetologia i położnictwo. Następnie założono ich przetestowanie w projektach pilotażowych realizowanych przez szpitale ponadregionalne/instytuty w części konkursowej Programu „Zdrowie”. Osoby starsze są jedną z grup docelowych działań realizowanych w projekcie, szczególnie w obszarze geriatrii, opieki paliatywnej oraz chorób przewlekłych. Realizacja projektu potrwa do kwietnia 2024 r. W 2023 r. miała miejsce realizacja projektów pilotażowych mających na celu testowanie modeli telemedycznych opracowanych w ramach predefiniowanego projektu dotyczącego polityki w zakresie telemedycyny i e-zdrowia w ramach Programu Zdrowie finansowanego ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021 i budżetu państwa. Wśród wybranych projektów znalazły się m.in. przedsięwzięcia w obszarze geriatrii oraz chorób przewlekłych. Testowanie rozwiązań telemedycznych zostało wydłużone i potrwa do 30 stycznia 2024 r. Ponadto, pod koniec 2023 r. w ramach programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC), Ministerstwo Zdrowia złożyło wniosek o dofinansowanie projektu Portfel Aplikacji Zdrowotnych (PAZ). Partnerem MZ w jego realizacji jest CeZ. W ramach projektu przygotowane zostaną: Procedura udzielania grantów na wytwarzanie aplikacji zdrowotnych przez uczelnie medyczne.. Aplikacje wytworzone zgodnie z wymaganiami uzyskają tyt. Aplikacja Certyfikowana MZ, portal Portfel Aplikacji Zdrowotnych (PAZ) (podstrona gov.pl), na którym zostanie udostępniony katalog aplikacji certyfikowanych, zarówno wytworzonych w ramach udzielonych w przedmiotowym projekcie grantów, jak i w drodze certyfikacji aplikacji już dostępnych na rynku. Zakłada się, że aplikacje będą bezpłatne dla każdego użytkownika i dystrybuowane przez obecnie funkcjonujące sklepy (Apple, Google). Aplikacje będą weryfikowane pod kątem merytorycznym m.in. funkcjonalności aplikacji, jej użyteczność, 37 łatwość obsługi, zawartość merytoryczna, innowacyjność oraz w zakresie bezpieczeństwa informacji. Poziom zaspokojenia potrzeb osób korzystających z materiałów i sprzętu oraz świadczeń opieki zdrowotnej, wyrobów medycznych rekompensujących utraconą sprawność Ułatwienie dostępu do materiałów i sprzętu oraz świadczeń opieki zdrowotnej, wyrobów medycznych rekompensujących utraconą sprawność Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Dostępność Plus dla zdrowia Projekt miał na celu wdrożenie działań projakościowych w systemie ochrony zdrowia polegających na dostosowaniu, wybranych w procedurze konkursowej, placówek POZ i szpitali do potrzeb grupy docelowej - pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w szczególności osób starszych oraz niepełnosprawnych, w oparciu o opracowane w projekcie Standardy Dostępności. Wdrażane rozwiązania będą przyczyniały się do poprawy dostępności placówek medycznych w obszarach: cyfrowym, architektonicznym, komunikacyjnym, organizacyjnym. Placówki medyczne biorące udział w projekcie otrzymywały granty – w przypadku POZ w wysokości do 720 tys. zł, a szpitali do 2 mln zł. Okres realizacji danego przedsięwzięcia wynosił do 18 miesięcy. W toku realizacji projektu podpisano i zrealizowano 350 umów o powierzenie grantów, w tym 78 ze szpitalami i 272 z placówkami POZ. Efekty projektu to m.in.: zniwelowanie barier architektonicznych, cyfrowych oraz informacyjno-komunikacyjnych w placówkach ochrony zdrowia;  podjęcie działań dostosowawczych, w tym prac modernizacyjnych oraz zakupu sprzętów zapewniających funkcjonowanie placówek „przyjaznych” osobom ze szczególnymi potrzebami; podniesienie jakości usług zdrowotnych dla pacjentów ze szczególnymi potrzebami, w tym aspektów komunikacyjnych i organizacyjnych, stworzenie/zoptymalizowanie systemów IT uwzględniających szczególne potrzeby pacjentów, w tym wdrożenie rozwiązań telemedycznych w POZ i szpitalach, 38 podniesienie dojrzałości cyfrowej placówek w zakresie wsparcia pacjentów ze szczególnymi potrzebami. Obowiązkowym dla wszystkich podmiotów realizujących przedsięwzięcia w projekcie „Dostępność Plus dla zdrowia” było uczestnictwo w szkoleniach, w których uwrażliwiany jest personel POZ i szpitali na potrzeby osób z niepełnosprawnościami, w tym środowiska osób z niepełnosprawnością wzroku czy słuchu, a także seniorów. W trakcie szkoleń przekazywana była wiedza na temat możliwości zapewniania osobom ze szczególnymi potrzebami dostępności do placówek ochrony zdrowia i korzystania z tych placówek. W szkoleniach wzięło udział ponad 1100 pracowników POZ i szpitali. Wartość projektu wynosi 353 mln zł. Okres realizacji projektu: od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Tego typu interwencja była realizowana m.in. w projektach współfinansowanych z EFS w Regionalnych Programach Operacyjnych. Działania miały na celu ułatwianie dostępu do przystępnych cenowo, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej. Przykładami realizowanych działań jest np. świadczenie długoterminowej medycznej opieki domowej nad osobą potrzebującą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, w tym pielęgniarskiej opieki długoterminowej, wsparcie działalności lub tworzenia nowych miejsc opieki medycznej w formach zdeinstytucjonalizowanych oraz przygotowania i tworzenia wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego, połączonego z doradztwem w doborze sprzętu, treningami z zakresu samoobsługi wypożyczonego sprzętu oraz przygotowaniem warunków do opieki domowej. Wykorzystanie nowoczesnych technologii dla rekompensowania Ministerstwo Zdrowia2018-2020Liczba wykorzystanych nowoczesnych technologii dla rekompensowania utraconej sprawności 39 utraconej sprawności i wzmacniania samodzielności Minsterstwo Zdrowia Istotne jest dostarczenie pacjentom informacji na temat ich stanu zdrowia. W Polsce realizowane jest to za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP). W 2023 r. realizowano prace rozwojowe m.in. w zakresie Internetowego Konta Pacjenta (IKP)/aplikacji mojeIKP W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach IKP adresowane również do osób starszych: prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e-zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach mojeIKP adresowane również do osób starszych:  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów; przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowa - \"Recepta na Ruch\". Liczba wspartych programów mających na celu opracowywanie oraz upowszechnianie innowacyjnych rozwiązań i technologii w obszarze zdrowia i telemedycyny Wspieranie opracowywania oraz upowszechniania innowacyjnych rozwiązań i technologii w obszarze zdrowia i telemedycyny Ministerstwo Zdrowia, Minister Cyfryzacji, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W 2023 r. realizowano prace rozwojowe art.. w zakresie Internetowego Konta Pacjenta (IKP)/aplikacji mojeIKP W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach IKP adresowane również do osób starszych: 40 8 § 6 ust. 1 pkt 10 lit. b rozporządzenia w sprawie domów pomocy społecznej prowadzono prace nad umożliwieniem pacjentowi znalezienia szczegółowych informacji na temat realizacji e-zleceń na wyroby medyczne i ich naprawy; zapewniono pacjentowi dostęp do uzgodnionego z lekarzem indywidualnego planu opieki medycznej (IPOM), w tym do harmonogramu badań, wizyt i konsultacji zleconych przez lekarza POZ. W 2023 r. zrealizowano następujące działania w ramach mojeIKP adresowane również do osób starszych:  udostępniono nowe ćwiczenia w ramach programu 8 tygodni do zdrowia po COVID w formie filmów, przygotowano i udostępniono usługi i funkcjonalności potrzebne do obsługi rozporządzenia Ministra Zdrowia - \"Recepta na”Ruch\". Liczba osób korzystających z terapii zajęciowej Zwiększanie dostępności terapii zajęciowej i fizjoterapii Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Oddziaływanie w ramach terapii zajęciowej wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz jej aktów wykonawczych skierowane jest głównie do osób starszych, które są mieszkańcami domów pomocy społecznej. Na podstawie przepisu 8 , każdy dom pomocy społecznej jest obowiązany, w zakresie usług opiekuńczych i wspomagających do zorganizowania zajęć terapeutycznych dla mieszkańców, w tym terapii zajęciowej w pracowniach terapii. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu tworzenie warunków rozwoju kompleksowej opieki nad chorym starszym Tworzenie warunków rozwoju kompleksowej opieki nad chorym starszym, w tym: opracowanie standardów profilaktyki i opieki nad osobami starszymi, a także poprawa koordynacji opieki;  określenie zasad postępowania medycznego w różnych grupach wiekowych, ze szczególnym Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest 41 wyróżnieniem grupy osób starszych; monitorowanie efektywności opieki nad osobami starszymi. przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, uwzględniaj m.in. kwestie dotyczące koordynacji opieki oraz monitorowania jej efektywności. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym Zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym, w tym:  wdrożenie działań mających na celu monitorowanie potrzeb zdrowotnych chorego w jego środowisku zamieszkania; rozwój współpracy pracowników opieki zdrowotnej z służbami pomocy społecznej; monitorowanie stanu zdrowia chorych osób starszych po zakończonej hospitalizacji Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Zapewnienie ciągłości opieki nad chorym starszym jest działaniem, które może być realizowane w ramach Subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych (SMPL) w obszarach wsparcia rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych, świadczeń z zakresu opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień oraz świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej udzielanych w warunkach stacjonarnych. Podejmowane działania powinny odbywać się poprzez przekształcanie obecnych łóżek szpitalnych w miejsca opieki długoterminowej i geriatrii oraz poprzez tworzenie nowych miejsc opieki. Konieczne jest również zapewnienie wysokiej jakości świadczeń opiekuńczych i pielęgnacyjnych oraz świadczeń z zakresu geriatrii w już działających podmiotach przez ich budowę, przebudowę, modernizację oraz doposażenie w sprzęt medyczny. Obecnie trwają uzgodnienia w zakresie wyboru obszarów priorytetowych do objęcia wsparciem w ramach SMPL w bieżącym roku. Jednocześnie trwa procedura nowelizacji uchwały Rady Ministrów w zakresie Programu inwestycyjnego modernizacji podmiotów leczniczych (PIMPL) będącego dokumentem wdrożeniowym i podstawą do ogłoszenia konkursów i realizacji działań w ramach SMPL. Poziom dostępności świadczeń rehabilitacyjnych Prowadzenie działań mających na celu zwiększenie dostępności świadczeń rehabilitacyjnych Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Z danych opublikowanych w Bazie Analiz Systemowych i Wdrożeniowych, przygotowanych przez Departament Analiz i Strategii w MZ, na podstawie danych NFZ i GUS, wynika, że zwiększa się liczba pacjentów w wieku powyżej 65. r.ż. korzystających ze świadczeń rehabilitacyjnych – z 1 297 801 w 2022 r. do 1 459 662 w 2023 r. 42 Jednocześnie, w 2023 r. prowadzono analizy dotyczące zakresu koniecznych do wprowadzenia zmian w zakresie organizacji i funkcjonowania rehabilitacji leczniczej w systemie ochrony zdrowia, które wpłynęłyby na zwiększenie dostępności tychże świadczeń. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu ograniczenie hospitalizacji do niezbędnego minimum Ograniczanie hospitalizacji do niezbędnego minimum, w tym: rozwój rozwiązań alternatywnych dla hospitalizacji np. specjalistyczna opieka w miejscu zamieszkania czy terapia środowiskowa; stworzenie systemu dziennej diagnostyki, umożliwiającego wdrożenie leczenia i dalszą jego kontynuację w warunkach środowiska domowego; tworzenie rozwiązań na rzecz wzmocnienia dziennej rehabilitacji (fizjoterapia, terapia zajęciowa i terapia psychologiczna, w tym terapia zaburzeń funkcji poznawczych) Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia prowadzone są działanie mające na celu odwrócenie piramidy świadczeń opieki zdrowotnej, tj. przeniesienia ciężaru realizacji świadczeń z lecznictwa szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach podstawowej opieki zdrowotnej wprowadzono model opieki koordynowanej. W ramach tejże opieki lekarz POZ współpracuje z lekarzami specjalistami, pielęgniarką POZ i dietetykiem. Zajmuje się profilaktyką, diagnozowaniem, leczeniem i edukacją pacjenta. Wprowadzenie opieki koordynowanej pozwoliło na szybsze, skuteczniejsze diagnozowanie i leczenie chorób przewlekłych oraz ułatwienie dostępu do wybranych specjalistów. Opieka koordynowana wciąż ewoluuje i planuje się podejmowanie prac celem dalszego zwiększenia zakresu dostępnych świadczeń. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na zwiększenie dostępności świadczeń z zakresu geriatrii w systemie szpitalnym Zwiększenie dostępności świadczeń z zakresu geriatrii w systemie szpitalnym, w tym: upowszechnienie sytemu konsultacji geriatrycznych hospitalizowanych chorych osób starszych;  zwiększenie liczby geriatrów zatrudnionych w systemie Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Przez wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo- leczniczych należy rozumieć interwencje skierowane do podmiotów leczniczych udzielających świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zakresie m. in. leczenia szpitalnego – geriatria oraz świadczenia opieki geriatrycznej udzielanej poza oddziałami geriatrycznymi. W 2023 r. nie ogłaszano konkursów w zakresie wskazanego obszaru wsparcia w ramach Subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych 43 9 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. z 2021 r. poz. 755, z 2022 r. poz. 157 i 1742 oraz z 2023 r. poz. 2152). 10 Zawartego w art. 68 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.). 11 Ministra Edukacji i Nauki z dnia 29 września 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz. U. poz. 2152). (SMPL). Obecnie trwają uzgodnienia w zakresie wyboru obszarów priorytetowych do objęcia wsparciem w ramach SMPL w bieżącym roku. Jednocześnie trwa procedura nowelizacji uchwały Rady Ministrów w zakresie Programu inwestycyjnego modernizacji podmiotów leczniczych (PIMPL) będącego dokumentem wdrożeniowym i podstawą do ogłoszenia konkursów i realizacji działań w ramach SMPL. Odnosząc się do liczby lekarzy specjalistów geriatrii wykonujących zawód zarejestrowanych w Centralnym Rejestrze Lekarzy i Lekarzy Dentystów prowadzonym przez Naczelną Radę Lekarską wg stanu na grudzień 2023 - wynosi 565 (dla porównania w grudniu 2015 r. było 338), a lekarzy specjalistów chorób wewnętrznych wynosi 29 238. Jednocześnie specjalizację z geriatrii odbywa dodatkowych 101 lekarzy, natomiast z chorób wewnętrznych dodatkowych 2463 lekarzy możliwych do wykorzystania w ramach planowanych rozwiązań organizacyjnych. Liczba wdrożonych rozwiązań mających na celu zwiększenie dostępności konsultacji geriatrycznych w warunkach opieki ambulatoryjnej Zwiększenie dostępności konsultacji geriatrycznych w warunkach opieki ambulatoryjnej, w tym: utrzymanie priorytetyzacji specjalizacji z geriatrii; stworzenie sieci jednostek szkolących lekarzy geriatrów Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Kształcenie na studiach przygotowujących do wykonywania zawodu lekarza, musi uwzględniać szczególne rozwiązania przewidziane w przepisach rozporządzenia 9 , które zostało wydane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia na podstawie upoważnienia 10 . Standardy te są zbiorem reguł i wymagań w zakresie kształcenia dotyczących sposobu organizacji kształcenia, osób prowadzących to kształcenie, ogólnych i szczegółowych efektów uczenia się, a także sposobu weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się. Obecnie przeprocedowany został standard kształcenia dla lekarza i lekarza dentysty, który ma obowiązywać od roku akademickiego 2024/2025 tj. Rozporządzenie 11 . Informacje dotyczące wymagań zawartych w przedmiotowym standardzie wskazano w materiale 44 obejmującym informacje o działaniach Ministerstwa Zdrowia na rzecz osób starszych w 2023 r. Opiekę nad osobami starszymi i niesamodzielnymi mogą zapewniać również pielęgniarki/pielęgniarze z kwalifikacjami specjalistycznymi, jak i pielęgniarki/pielęgniarze przygotowani na poziomie ogólnym do sprawowania opieki nad pacjentem w różnych stanach zdrowia, którzy w toku kształcenia przeddyplomowego uzyskali kompetencje do sprawowania opieki, realizując efekty kształcenia w zakresie podstaw opieki pielęgniarskiej, w zakresie opieki specjalistycznej, w tym m.in. w zakresie chorób wewnętrznych i pielęgniarstwa internistycznego, anestezjologii i pielęgniarstwa w zagrożeniu życia, pielęgniarstwa opieki długoterminowej, neurologii i pielęgniarstwa neurologicznego, geriatrii i pielęgniarstwa geriatrycznego, opieki paliatywnej, podstaw rehabilitacji, zgodnie ze standardem kształcenia przygotowującym do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, który określa ww. rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W 2023 r. kontynuowane były prace nad zmianą standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodów pielęgniarki i położnej. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie powołania Zespołu do spraw opracowania zmian w standardach kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, przygotował zmiany obszarów kompetencyjnych absolwentów studiów I i II stopnia kierunków pielęgniarstwo położnictwo, mające na celu upraktycznienie kształcenia tak, aby było dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy. Projekt standardów został przekazany, zgodnie z właściwością, do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, celem dalszego procedowania legislacyjnego. W zakresie fizjoterapii należy podkreślić, iż jest ona istotną częścią systemu usług opieki zdrowotnej. Fizjoterapia jest bardzo ważną częścią procesu rehabilitacyjnego. Fizjoterapeuci są członkami szerokiego interdyscyplinarnego zespołu leczniczego. Opracowanie nowego projektu standardów kształcenia przygotowujących do wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Zespół ekspertów powołany zarządzeniem Ministra Zdrowia przygotował zmianę standardów 45 kształcenia. Wypracowane przez Zespół propozycje zmian standardów kształcenia zostały w sierpniu 2023 r. przekazane do Ministerstwa Edukacji i Nauki celem dalszego procedowania. Liczba podjętych inicjatyw mających na celu rozwój kształcenia przed dyplomowego z zakresu geriatrii na kierunkach medycznych. Rozwój kształcenia przed dyplomowego z zakresu geriatrii na kierunkach medycznych, w tym: wsparcie rozwoju akademickich ośrodków geriatrycznych w uczelniach kształcących kadrę medyczną (klinik, zakładów, katedr) oraz studenckich kół naukowych geriatrii; analiza efektów kształcenia z zakresu geriatrii na poszczególnych kierunkach medycznych w kontekście doskonalenia kształcenia przed dyplomowego w tym obszarze; wsparcie rozwoju badań naukowych w obszarze zdrowego starzenia się i chorób związanych z wiekiem starczym Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach PO WER realizowane były projekty skierowane pośrednio na osób starszych poprzez wsparcie kadry ich obsługującej. Dotyczy to m. in. następujących typów projektów, które zostały rozpoczęte w 2016 r. i zakończone w 2023 r. :  Kształcenie podyplomowe pielęgniarek i położnych w obszarach związanych z potrzebami epidemiologiczno-demograficznymi. Przedmiotem ww. konkursu było podniesienie kwalifikacji pielęgniarek i położnych z zakresu dziedzin będących najczęstszą przyczyną dezaktywizacji zawodowej z powodów zdrowotnych poprzez organizację kursów specjalistycznych i kwalifikacyjnych. Projekty w konkursie kierowały wsparcie edukacyjne m.in. w dziedzinie pielęgniarstwa geriatrycznego, rehabilitacji osób z przewlekłymi zaburzeniami psychicznymi, pielęgniarstwa onkologicznego i psychiatrycznego.  Kształcenie specjalizacyjne lekarzy w dziedzinach istotnych z punktu widzenia potrzeb epidemiologiczno-demograficznych kraju. Realizowany był projekt pozakonkursowy pn. Rozwój kształcenia specjalizacyjnego lekarzy w dziedzinach istotnych z punktu widzenia potrzeb epidemiologiczno-demograficznych kraju. Beneficjentem było Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Głównym celem projektu było zwiększenie kwalifikacji zawodowych lekarzy poprzez wsparcie procesu kształcenia specjalizacyjnego w dziedzinach istotnych z punktu widzenia epidemiologiczno-demograficznego kraju, w tym m. in. specjalizacji z geriatrii, onkologii, medycyny ratunkowej.  Kształcenie podyplomowe lekarzy realizowane w innych formach niż specjalizacje w obszarach istotnych z punktu widzenia potrzeb 46 12 ustawą z dnia 26 maja 2022 r. o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury. 13 z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. epidemiologiczno-demograficznych kraju, ze szczególnym uwzględnieniem lekarzy zatrudnionych (bez względu na formę zatrudnienia) w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach wsparcia z PO WER kształcenia podyplomowego lekarzy dofinansowane zostały kursy doskonalące, m.in. w zakresie geriatrii, onkologii, ratownictwa medycznego. Przedmiotowe wsparcie stanowiło odpowiedź na wzrost zapotrzebowania na usługi Medyczne wynikający m. in. z faktu starzenia się społeczeństwa i pojawiającej się niepełnosprawności. Liczba podjętych inicjatyw mających na celu rozwój kształcenia podyplomowego z zakresu geriatrii w zawodach medycznych Rozwój kształcenia podyplomowego z zakresu geriatrii w zawodach medycznych, w tym: stymulowanie wzrostu liczby lekarzy specjalizujących się w dziedzinie geriatrii i wzmacnianie jakości kształcenia specjalizacyjnego w tej dziedzinie; wsparcie systemu kształcenia ustawicznego personelu medycznego w zakresie opieki geriatrycznej, w tym lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), fizjoterapeutów, pielęgniarek i opiekunów medycznych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W 2023 r. przyznano 155 miejsc dla dziedziny geriatria na postępowanie rezydenckie. Jest to liczba zwiększona w porównaniu do poprzednich lat – w 2022 r. przyznano 70 miejsc. Zgodnie z obowiązującymi przepisami 12 co roku w wyniku rewaloryzacji wzrasta od 1 lipca wynagrodzenie lekarzy rezydentów odbywających specjalizację w dziedzinach priorytetowych, do których zalicza się geriatrię i choroby wewnętrzne. Od 1 lipca 2023 r. wynagrodzenie zasadnicze brutto lekarza odbywającego specjalizację w pierwszych dwóch latach zatrudnienia w trybie rezydentury z geriatrii lub chorób wewnętrznych wynosi 8 308 zł. Po dwóch latach zatrudnienia w tym trybie dla rezydentów w dziedzinie geriatrii i chorób wewnętrznych wzrasta do 9 063 zł. Wynagrodzenie dla dziedzin niepriorytetowych wynoszą analogicznie 7 552 zł, a po dwóch latach 7 779 zł. Od 1 lipca 2024 r. przewiduje się kolejny wzrost tego wynagrodzenia. Nowelizacja ustawy 13 wprowadziła rozwiązanie, dzięki któremu lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w ramach rezydentury mogą otrzymać dodatkowo wynagrodzenie zasadnicze wyższe o 600 zł miesięcznie (w dziedzinie niepriorytetowej) lub wyższe o 700 zł 47 miesięcznie (w dziedzinie priorytetowej). Aby otrzymać to wynagrodzenie lekarz musi zobowiązać się do przepracowania – w podmiocie leczniczym, finansowanym ze środków publicznych – łącznie 2 lata w ciągu kolejnych pięciu lat następujących po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego. Ponadto wprowadzono możliwość prowadzenia postępowania kwalifikacyjnego dla lekarzy i lekarzy dentystów na wolne miejsca specjalizacyjne w całym kraju, a nie jak było to możliwe wcześniej tylko w obrębie jednego województwa, przyznając możliwość wskazania w priorytetowej kolejności 15 wariantów wyborów obejmujących dziedzinę, tryb i miejsce odbywania szkolenia specjalizacyjnego. W przypadku pozostawania niewykorzystanych miejsc specjalizacyjnym w danym postępowaniu kwalifikacyjnym jest możliwość przeprowadzenia dodatkowego naboru tylko dla dziedzin priorytetowych, w tym dla geriatrii i chorób wewnętrznych. Obowiązujące przepisy umożliwiają także przystąpienie o rok wcześniej niż dotychczas do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego lekarzy, którzy ukończyli przedostatni rok szkolenia specjalizacyjnego. Kluczową rolę w kreowaniu kadry lekarzy specjalistów w dużej mierze odgrywają kierownicy podmiotów leczniczych, którzy posiadają niezależne narzędzia motywacyjne zachęcające lekarzy do podejmowania szkolenia specjalizacyjnego w danej dziedzinie medycyny zarówno w trybie rezydenckim, jak i pozarezydenckim. Również pielęgniarki mogą podnosić swoje kwalifikacje zawodowe uczestnicząc w różnych formach kształcenia podyplomowego, których celem jest uzyskanie specjalistycznej wiedzy i umiejętności do udzielania określonych świadczeń zdrowotnych lub doskonalenia posiadanych umiejętności zawodowych w określonej dziedzinie pielęgniarstwa. Jednym z tych szkoleń, które jest dofinasowane przez Ministra Zdrowia jest szkolenie specjalizacyjne. Mając na uwadze wsparcie rozwoju zawodowego absolwentów kierunków pielęgniarstwo i położnictwo w ramach kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych, Minister Zdrowia corocznie dofinansowuje szkolenia specjalizacyjne dla tych grup zawodowych, w ramach posiadanych środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. 48 14 Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie minimalnej liczby miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych, maksymalnej kwoty dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego oraz maksymalnej kwoty przeznaczonej na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. (Dz. Urz. Min. Zdrow. . poz. 129). 15 Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. poz. 1972). Zgodnie z Obwieszczeniem 14 , minimalna liczba miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych rozpoczynających specjalizację w 2023 r. wynosiła 2 525, maksymalna kwota dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego dla specjalizacji rozpoczynających się w 2023 r. wynosiła 3 950 zł, natomiast maksymalna kwota przeznaczona na szkolenia specjalizacyjne w 2023 r. wynosiła 10 000 000 zł. Jednocześnie w dniu 26 marca 2024 r. weszła w życie ustawa 15 , która reguluje 15 zawodów medycznych, w tym m.in. zawód opiekuna medycznego. Ustawa przewiduje możliwość uczestnictwa w kursach kwalifikacyjnych celem uzyskanie przez osobę wykonującą dany zawód medyczny dodatkowej wiedzy i umiejętności zawodowych niezbędnych do wykonywania określonych czynności zawodowych. Do kształcenia w ramach kursu kwalifikacyjnego będzie mogła przystąpić osoba uprawniona do wykonywania zawodu medycznego, która posiada co najmniej 3-letni staż pracy w zawodzie medycznym, dla którego jest prowadzony kurs kwalifikacyjny. Ponadto, w ramach projektu „Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno – demograficzne kraju” FERS planowana jest realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Liczba zrealizowanych kampanii społecznych informujących, jakie zachowania są zachowaniami przemocowymi Prowadzenie kampanii społeczno - informacyjnych, jakie zachowania są zachowaniami przemocowymi Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Pełnomocnik ds. Równego Traktowania, Ministerstwo Sprawiedliwości Działanie ciągłe* Ministerstwo Sprawiedliwości Realizacja kampanii w ramach Funduszu Sprawiedliwości – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. Obszar V Wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ruchów czy lokalnych Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych, ruchów czy lokalnych inicjatyw stojących na straży praw osób starszych 49 inicjatyw, stojących na straży praw osób starszych Narodowy Instytut Wolności W ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018–2030 PROO wsparto 1 organizację podejmującą bezpośrednio ww. zagadnienie (kwota dofinansowania: 141 000,00 zł). Liczba zrealizowanych działań edukacyjnych na temat przemocy w starości Prowadzenie działań edukacyjnych w sektorze pomocy społecznej, służbie zdrowia, służbach porządku publicznego, w placówkach, które na co dzień mają kontakt z osobami starszymi, w placówkach edukacyjnych, a także wśród samych seniorów na temat przemocy wobec osób starszych Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Informacje dla wszystkich zainteresowanych dotyczące przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w tym podejmowania działań interwencyjnych, dostępne są na stronie www.ore.edu.pl w zakładkach “Niebieskie karty w oświacie” oraz “Agresja i przemoc”. Strona została przygotowana z myślą o potrzebach dyrektorów szkół i placówek, nauczycieli, specjalistów oraz rodziców. Na stronie internetowej ORE udostępniono: informacje o czynnikach ryzyka - sprzyjających i czynnikach chroniących - zapobiegających występowaniu agresji i przemocy;  materiały dla nauczycieli, w tym scenariusze zajęć dla uczniów i rodziców, regulacje prawne dotyczące tej problematyki; listę liderów przygotowanych do prowadzenia szkoleń dla rad pedagogicznych szkół i placówek z zakresu profilaktyki agresji i przemocy oraz dodatkowe materiały edukacyjne https://www.ore.edu.pl/liderzy-profilaktyki-agresji -i-przemocy; poradnik dla pracowników oświaty na temat zjawiska przemocy w rodzinie pn. Prawne aspekty przemocy w rodzinie, z przykładowo wypełnionymi formularzami Niebieska Karta A i B oraz wzorami pism procesowych; poradnik Przemoc w rodzinie - działania pracowników oświaty zawierający kompendium wiedzy na temat zjawiska przemocy, rozpoznawania symptomów, nawiązywania kontaktu z rodzicami, udzielania wsparcia i pomocy dziecku i rodzinie. Poradnik zawiera kwestionariusze oceny ryzyka występowania przemocy w rodzinie oraz algorytmy postępowania; 50 16 Ustawa z dnia 30 kwietnia 2020 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. , poz. 956). scenariusz szkolenia pn. Procedura Niebieskie Karty w oświacie. Materiał to pomoc dydaktyczna dla osób realizujących szkolenia dla pracowników oświaty. Do scenariusza dołączono publikacje: Przewodnik dla pracowników oświaty; Postępowanie w związku z wystąpieniem przemocy wobec dziecka; Poradnik trenera. Ministerstwo Sprawiedliwości Realizacja działań w ramach Funduszu Sprawiedliwości – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. W 2023 r. KSSiP w zakresie szkolenia ustawicznego podejmowała tematykę dotyczącą osób starszych w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie, poprzez następujące działania: Szkolenie pt. „Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie”, sygnatura K30/23. Jednym z omawianych zagadnień szczegółowych szkolenia były zadania kuratorów sądowych,asystentów rodziny, pracowników ośrodków pomocy społecznej i pomocy rodzinie w zakresie ochrony osób pokrzywdzonych oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach dotyczących przemocy domowej. Szkolenie było adresowane do sędziów i asesorów orzekających w wydziałach karnych i wydziałach rodzinnych i nieletnich oraz prokuratorów i asesorów prokuratury. W szkoleniu wzięło udział 46 osób. Szkolenie pt. „Kompetencje sądu cywilnego w świetle ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie - Szkolenie Nagrane”. Zagadnienia szczegółowe, które były poruszane podczas szkolenia to m. in.: Agresja i przemoc – różne sposoby definiowania i rozumienia pojęć. Formy przemocy (fizyczna, werbalna, emocjonalna, seksualna, psychiczna, zaniedbywanie). Specyfika przemocy w rodzinie (typy przemocy wewnątrzrodzinnej, fazy i cykle przemocy w rodzinie). Psychologiczne skutki przemocy. Opiniowanie psychologiczne w sprawach dotyczących przemocy w rodzinie. Uregulowania międzynarodowe dotyczące przeciwdziałania przemocy domowej oraz najważniejsze orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Izolacja sprawcy przemocy w rodzinie do 30 listopada 2022 r. i geneza zmian wprowadzonych ustawą 16 . Uprawnienia Policji i Żandarmerii wojskowej do natychmiastowego 51 usunięcia z mieszkania osoby stosującej przemoc wobec wspólnie zamieszkujących z nią członków rodziny i działania sąd związane z tą procedurą. Postępowanie o zobowiązanie osoby stosującej przemoc w rodzinie do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazanie zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Adresatami szkolenia byli: sędziowie, asesorzy i referendarze sądowi orzekający w wydziałach cywilnych oraz sędziowie i referendarze sądowi orzekający w wydziałach rodzinnych i nieletnich oraz asystenci sędziów orzekających w tych wydziałach. W szkoleniu wzięły udział 143 osoby. Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych i związków wyznaniowych świadczących poradnictwo dla osób starszych doznających przemocy w miejscu zamieszkania. Włączanie w budowanie sieci poradnictwa organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz związków wyznaniowych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Sprawiedliwości Działanie ciągłe* Ministerstwo Sprawiedliwości Program Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem na lata 2019- 2021 zaktualizowany do 2025 r. oraz Program Pomocy Postpenitencjarnej na lata 2019-2023 zaktualizowany do 2026 r.—więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MS. Liczba wspartych projektów społecznych, realizowanych przez organizacje pozarządowe, promujących solidarność i integrację międzypokoleniową Obszar VI Wspieranie projektów społecznych, realizowanych przez organizacje pozarządowe i podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, promujących solidarność i integrację międzypokoleniową Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Instytut Polonika od 2019 r. prowadzi program własny pod nazwą Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat. Program wspiera zaangażowanie społeczne w ochronę materialnych elementów polskiego dziedzictwa kulturowego pozostającego poza granicami kraju (dotyczy to obszaru historycznej Rzeczypospolitej w jej granicach z 1772 r.) jak i prowadzenie działań związanych z ochroną i rewaloryzacją spuścizny kulturowej powstałej na emigracji. W zadaniach realizowanych przez organizacje pozarządowe uczestniczą jako wolontariusze zarówno dorośli, młodzież, jak i osoby starsze. 52 17 Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r. poz. 571, z późn. zm.). Liczba funkcjonujących placówek skierowanych do osób starszych prowadzących działania na rzecz integracji międzypokoleniowej Tworzenie i wzmacnianie, na poziomie lokalnym, infrastruktury skierowanej do osób starszych takiej jak: placówki dziennego pobytu (domy, kluby, świetlice), prowadzące działania na rzecz integracji międzypokoleniowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Sportu i Turystyki Działanie ciągłe* Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stale poszerza dostępność usług w środowiskowych domach samopomocy, także w odniesieniu do osób wymagających wzmożonej opieki, poprzez rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Corocznie na ten cel przekazywane są środki rezerwy celowej budżetu państwa. Jednym z priorytetowych działań tutejszego resortu jest likwidacja tzw. „białych plam” czyli powiatów, na terenie których nie funkcjonują jeszcze tego typu jednostki. Realizacja Programu Senior+ – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba wspartych organizacji sektora organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art.3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w obszarze promowania wolontariatu osób starszych oraz wobec osób starszych i innych instytucji działających w obszarze edukacji osób starszych. Wspieranie organizacji pozarządowych i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, i innych instytucji działających w obszarze edukacji osób starszych Komitet do spraw Pożytku Publicznego, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego MKiDN prowadzi konkursy dotacyjne w oparciu o ustawę o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej; nie prowadzi konkursów w oparciu o ustawę 17 . Liczba zrealizowanych inicjatyw mających na celu rozpowszechnienie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych. Obszar VII Rozpowszechnianie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Upowszechnianie informacji o możliwościach kształcenia dorosłych w systemie oświaty niezależnie od wieku dotyczy wszystkich form kształcenia ustawicznego (w szkołach dla dorosłych, branżowych szkołach II stopnia, w szkołach policealnych oraz w formach pozaszkolnych). W ramach edukacji pozaformalnej rozpowszechnianie informacji o możliwościach aktywności edukacyjnej osób starszych prowadzone jest w 53 ramach projektu dotyczącego rozwoju Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji, który został opisany wyżej w obszarze III. MEN nie prowadzi działań rozpowszechniających informacje o możliwościach kształcenia w ramach systemu oświaty dedykowanych wybranym grupom dorosłych, w tym osobom starszym. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Realizacja akcji Weekend seniora z kulturą - – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MKiDN. Liczba zrealizowanych kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Prowadzenie kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania mające na celu podnoszenie kompetencji kadr medycznych, w tym sprawujących opiekę nad osobami starszymi. Szczegółowe dane dotyczące działań podejmowanych w tym zakresie zostały wskazane w zał. 1 - Informacja Ministra Zdrowia o sytuacji osób starszych za 2023 r. Liczba zrealizowanych inicjatyw mających na celu wspieranie kształcenia ustawicznego poprzez doradztwo edukacyjne Wspieranie kształcenia ustawicznego poprzez doradztwo edukacyjne Ministerstwo Edukacji Narodowej Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej Udostępniona została strona internetowa infozawodowe.mein.gov.pl., dostępna również jako podstrona Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, stanowiąca narzędzie informatyczne wspierające doradztwo edukacyjno- zawodowe. Strona Infozawodowe oferuje dane o kierunkach kształcenia oraz doradztwie zawodowym dla odbiorców z różnych grup wiekowych. Z myślą o osobach dorosłych, w tym osobach starszych, na stronie Infozawodowe dostępna jest wyszukiwarka kwalifikacyjnych kursów zawodowych, która docelowo połączona będzie z Systemem Informacji Oświatowej w celu bieżącej aktualizacji danych. Liczba inicjatyw upowszechniających edukację nieformalną Upowszechnianie informacji związanych z edukacją nieformalną Ministerstwo Edukacji Narodowej, Komitet do spraw Pożytku Publicznego Działanie ciągłe* Ministerstwo Edukacji Narodowej 54 18 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283). Materiał dot. edukacji nieformalnej - więcej informacji w załączniku w podrozdziale dot. Dostępnych form aktywności oraz w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MEN. OBSZARY SKIEROWANE DO NIESAMODZIELNYCH OSÓB STARSZYCH I ICH OPIEKUNÓW Uchwalenie aktu prawnego regulującego ryzyko niesamodzielności Uregulowanie prawne ryzyka niesamodzielności – uchwalenie kryteriów i stopni niesamodzielności Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia 2018-2022 Ministerstwo Zdrowia Przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia uczestniczy w pracach Zespołu do spraw opracowania propozycji rozwiązań normatywnych w zakresie zastąpienia instytucji ubezwłasnowolnienia modelem wspieranego podejmowania decyzji. Liczba opracowanych i wdrożonych standardów usług opiekuńczych świadczonych w środowisku lokalnym Opracowanie i wdrożenie standardów usług opiekuńczych, świadczonych w środowisku lokalnym Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Usługi opiekuńcze są zadaniem własnym gminy o charakterze obowiązkowym. Wojewoda, zgodnie z kompetencjami wynikającymi z art. 22 ust. 8 (nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz nad jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił standardy, a także nad zgodnością zatrudnienia pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z wymaganymi kwalifikacjami), a także art. 110 ust. 2 (Gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę) ustawy 18 sprawuje nadzór i kontrolę nad realizacją tej formy wsparcia. Liczba przyjętych rozwiązań z zakresu standaryzowanej teleopieki i telepomocy, o różnych zakresach usług, dostosowywanych do potrzeb i sprawności użytkowników, które poprawią bezpieczeństwo i jakość życia dużej liczby osób starszych. Obszar I Wdrożenie na dużą skalę standaryzowanej telemedycyny, o różnym zakresie usług, dostosowywanym do potrzeb i sprawności użytkowników, które poprawią bezpieczeństwo Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Minister Cyfryzacji 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia 55 i jakość życia dużej liczby osób starszych Centralna e-rejestracja – usługa pozwalająca na załatwienie kluczowych dla pacjenta spraw online, bez konieczności kontaktu osobistego z personelem administracyjnym i medycznym. Rozwiązanie to przyczynia się do efektywnego udzielania świadczeń zdrowotnych, poprawy ich jakości i dostępności. Rozwiązanie centralnej e-rejestracji wykorzystywane jest od 2023 r. w szczepieniach HPV oraz Programie Profilaktyka 40+. Od 15 grudnia 2023 r. rejestracja na szczepienia przeciw COVID-19 odbywa się w ramach centralnej e-rejestracji prowadzonej przez Centrum e-Zdrowia. W grudniu 2023 r. odbyło się szkolenie skierowane do punktów szczepień, dotyczące obsługi centralnej e-rejestracji w kontekście szczepień przeciw COVID-19. W 2023 r. prowadzono też prace koncepcyjne dotyczące rozszerzenia CeR o kolejne zakresy świadczeń. Centralna e-rejestracja zapewnia pacjentom możliwość prostego i szybkiego wyszukania wolnego terminu oraz umówienia się na świadczenie. Będzie to kluczowa funkcjonalność z punktu widzenia osoby starszej. Liczba wdrożonych nowych instrumentów mających na celu zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego; opieki domowej w podziale na pomoc w czynnościach domowych lub pomoc w czynnościach higieniczno-opiekuńczych; informacji o usługach i poradnictwie społecznym. Wdrożenie nowych instrumentów mających na celu zwiększenie dostępności do:  usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego; opieki domowej w podziale na pomoc w czynnościach domowych lub pomoc w czynnościach higieniczno- opiekuńczych; informacji o usługach i poradnictwie społecznym Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: Opieka 75+, Korpus wsparcia seniorów oraz Program rozwoju rodzinnych domów pomocy – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba funkcjonujących wypożyczalni sprzętu pomocniczego dla niepełnosprawnych. Wspieranie rozwoju sieci wypożyczalni sprzętu pomocniczego dla niesamodzielnych osób starszych Narodowy Fundusz Zdrowia, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej 56 19 Ze wsparcia OWDA mogły korzystać podmioty publiczne, wymienione w art. 3 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działania dotyczące przygotowania i tworzenia wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, pielęgnacyjnego i wspomagającego, połączonego z doradztwem w doborze sprzętu, treningami z zakresu samoobsługi wypożyczonego sprzętu oraz przygotowaniem warunków do opieki domowej były realizowane m.in. w projektach współfinansowanych z EFS w Regionalnych Programach Operacyjnych. Liczba zrealizowanych projektów mających na celu podnoszenie świadomości społecznej pomiędzy partnerami ze wszystkich sektorów w obszarze projektowania uniwersalnego Realizacja projektów oraz podnoszenie świadomości społecznej pomiędzy partnerami ze wszystkich sektorów w obszarze projektowania uniwersalnego Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Projekt pn. “Ośrodek Wsparcia Architektury Dostępnej” (OWDA) W 2023 r. kontynuowano i zakończono projekt, którego głównym celem było zwiększenie dostępności architektonicznej obiektów i ich bezpośredniego otoczenia, zarządzanych przez podmioty publiczne, dla osób ze szczególnymi potrzebami 19 . Zakres działań świadczony przez ośrodek obejmował: audyt dostępności podmiotu, przedstawienie rozwiązań, w tym metod i narzędzi zapewniania dostępności oraz doradztwo służące poprawie dostępności obiektów i przestrzeni. Budżet projektu wyniósł 7,16 mln zł (w tym w 2023 r. wydatkowano 4,6 mln zł), dzięki czemu uruchomiono dwie “ścieżki wsparcia”. Łącznie do wsparcia w projekcie zakwalifikowano 514 podmiotów publicznych. Konkurs NCBiR pn. “Projektowanie uniwersalne” W2023 r. zakończyły się wszystkie 32 projekty realizowane w ramach konkurs, w ramach których do programu wybranych kierunków studiów włączane były moduły z zakresu dostępności i projektowania uniwersalnego. W zajęciach wzięło udział łącznie 8 364 studentów i studentek. Przeszkolono także 467 pracowników kadry dydaktycznej. Projekt \"Kadra dydaktyczna dla projektowania uniwersalnego\" W ramach konkursu NCBiR zrealizowano 13 projektów szkoleniowych, których adresatami byli nauczyciele akademiccy kierunków technicznych, pedagogicznych oraz artystycznych. W projektach tych przeszkolono 887 pracowników tej kadry. 57 Konkurs NCBiR pn. “Centrum Wiedzy o Dostępności”. W 2023 r. kontynuowały działanie cztery Centra wiedzy projektowania uniwersalnego. Są to: Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki realizująca projekt w partnerstwie z Politechniką Świętokrzyską (obszar Architektura, urbanistyka i budownictwo), Uniwersytet Szczeciński (obszar: Cyfryzacja i komunikacja), Politechnika Opolska (obszar: Design i przedmioty codziennego użytku), Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego (obszar: Transport i mobilność). W wyniku ich działalności 330 pracowników kadry dydaktycznej uczelni skorzystało ze wsparcia szkoleniowo – doradczego. W ramach aktywności Centrów zainicjowano 75 nowych inicjatyw z zakresu zapewniania dostępności i projektowania uniwersalnego. Na realizację działań Centrów przeznaczono w 2023 r. kwotę w wysokości prawie 1,5 mln zł. Projekt MFiPR pn. „Akademia Dostępności” Adresatami inicjatywy byli pracownicy wykonujących zadania związane z planowaniem przestrzennym i procesem inwestycyjno-budowlanym (kadry planowania przestrzennego, w tym: pracownicy JST, służby konserwatorskie, architekci, pracownicy organów administracji architektoniczno-budowlanej, inżynierowie budownictwa, infrastruktury, drogownictwa). W 2023 r. przeszkolono 1 971 osób, a na realizację przedsięwzięcia przeznaczono kwotę 1,9 mln zł. Całkowity koszt realizacji projektu wyniósł 3,5 mln zł, a szkoleniami objęto łącznie 3 016 osób. W 2023 r. problematyka projektowania uniwersalnego była także poruszana podczas spotkań sygnatariuszy “Partnerstwa na rzecz dostępności”, stanowiącego zobowiązanie do współpracy na rzecz realizacji założeń Programu Dostępność Plus. Opracowanie programu działań skierowanych do osób starszych chorych na choroby otępienne Opracowanie programu działań skierowanych do osób starszych chorych na choroby otępienne Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2025 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia opracowywany jest program działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi i ich bliskim. Projekt dokumentu obejmuje działania kilku resortów. 58 Liczba przeprowadzonych kampanii edukacyjnych na temat chorób otępiennychProwadzenie kampanii edukacyjnych na temat chorób otępiennych Ministerstwo ZdrowiaDziałanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W latach 2022-2023 prowadzona była kampania informacyjno-edukacyjna na temat zaburzeń otępiennych, w tym choroby Alzheimera której hasło przewodnie brzmiało „Zostań dłużej na scenie życia”. Kampania miała na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat zaburzeń otępiennych, w tym ich objawów, wagi wczesnego rozpoznania choroby, a także kształtowanie właściwych postaw wobec chorych i ich bliskich. W ramach kampanii zrealizowane zostały m.in. następujące działania: spoty w TV i radio, kampania w mediach społecznościowych - posty na Facebooku i Twitterze, podcasty, opublikowane na stronach online stacji radiowej RMF w zakładce podcasty oraz na stronie kampanii, debata telewizyjna oraz audycja radiowa, reklamy w krzyżówkach, badanie świadomości i wiedzy na temat zaburzeń otępiennych metodą CATI. Opracowanie jednolitych sposobów postępowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym Opracowanie i ujednolicenie sposobów postępowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym, według przyjętych wzorców, które oparte są na wynikach badań i dają możliwość uzyskania podobnych rezultatów działań w różnych placówkach pomocowych i w opiece domowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, w tym m.in. dotyczących funkcjonowania podmiotów świadczących pomoc niesamodzielnym osobom starszym. Liczba opracowanych standardów opieki dla osób z zespołami otępiennymi, w tym opieki domowej Obszar III Opracowanie standardów opieki dla osób z zespołami otępiennymi, w tym opieki domowej Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia opracowywany jest program działań dedykowanych osobom z chorobami otępiennymi i ich bliskim. Projekt 59 dokumentu obejmuje działania kilku resortów. W ramach programu planuje się przygotowanie rozwiązań, które usystematyzują kwestie związane z opieką nad osobami z chorobami otępiennymi. Liczba funkcjonujących placówek opieki dziennej Rozwój różnorodnych form opieki dziennej, w tym: rozwijanie sieci placówek dziennego pobytu i promowanie tworzenia ich w obszarach, na których jeszcze nie funkcjonują; propagowanie form opieki dziennej wśród osób starszych nieaktywnych, nieuczestniczących w życiu środowiska lokalnego, w tym o charakterze opiekuńczym (łącznie z opieką wytchnieniową i w czasie oczekiwania na instytucje opieki długoterminowej),oraz wzmacniającym aktywność i samodzielność; wspieranie systemu wymiany informacji pomiędzy placówkami umożliwiającego dzielenie się dobrymi praktykami Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia W Ministerstwie Zdrowia prowadzone są działanie mające na celu odwrócenie piramidy świadczeń opieki zdrowotnej, tj. przeniesienia ciężaru realizacji świadczeń z lecznictwa szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz podstawowej opieki zdrowotnej. Jednocześnie w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce, w tym dotyczącej opieki dziennej oraz koordynacji opieki. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” oraz „Opieka wytchnieniowa” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W Regionalnych Programach Operacyjnych ze środków EFS rozwijane były usługi opiekuńcze w społeczności lokalnej w ramach PI 9iv Ułatwianie dostępu do przystępnych cenowo, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej i usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym. Wsparcie dla usług opiekuńczych prowadziło każdorazowo do zwiększenia liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych w społeczności lokalnej oraz liczby osób objętych usługami opiekuńczymi świadczonymi w społeczności lokalnej. Zwiększanie liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych odbywało się poprzez zwiększanie liczby opiekunów 60 20 Nr 160 Rady Ministrów 20 grudnia 2016 r. (M.P. poz. 1250), zmienioną uchwałą nr 189 Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2021 r. (M.P. z 2022 r. poz. 64) świadczących usługi. Zwiększanie liczby miejsc świadczenia usług opiekuńczych w formach stacjonarnych odbywało się poprzez tworzenie miejsc stałego lub krótkookresowego pobytu dziennego lub stałego lub krótkookresowego pobytu całodobowego w placówkach, w których realizowane są usługi społeczne świadczone w społeczności lokalnej. Miejsca krótkookresowego pobytu służyły przede wszystkim poprawie dostępu do usług opiekuńczych w zastępstwie za opiekunów faktycznych w ramach opieki wytchnieniowej. Usługi opiekuńcze wspierane w PI 9iv w RPO w formie stacjonarnej opieki dziennej realizowane były m.in. przez dzienne domy pomocy oraz kluby seniora. Do końca 2023 r. wsparciem w zakresie usług asystenckich i opiekuńczych w formach zdeinstytucjonalizowanych dofinansowanych z EFS objęto prawie 142 tys. osób. Liczba funkcjonujących dziennych domów opieki medycznej Tworzenie dziennych domów opieki medycznej (DDOM) jako wsparcie medyczne (świadczenia pielęgnacyjne, opiekuńcze i rehabilitacyjne oraz kontynuacja leczenia) osób niesamodzielnych, w tym w szczególności osób starszych, w warunkach zbliżonych do domowych, w środowisku lokalnym Ministerstwo Zdrowia2018-2020 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej W ramach pilotażowego projektu PO WER wdrażanego w latach 2016- 2018 powstały 53 Dzienne Domy Opieki Medycznej. Kolejne placówki powstawały od 2018 r. w ramach RPO. Łącznie utworzonych zostało 163 DDOM na terenie całego kraju (*dane pozyskane z mapy dotacji UE) Liczba funkcjonujących mieszkań chronionych dla osób starszychWspieranie inicjatyw jednostek samorządu terytorialnego na rzecz tworzenia mieszkań chronionych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2021 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej W celu wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji ich zadania własnego, w ramach Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem” ustanowionego uchwałą 20 w zadaniu 4.4 (przed zmianami legislacyjnymi 4.7) przewidziano wsparcie finansowe. Środki finansowe mogą zostać przeznaczone zarówno na tworzenie mieszkań (treningowych lub wspomaganych) na potrzeby m.in. osób z niepełnosprawnościami w lokalach należących do jednostek samorządu terytorialnego, jak i ewentualną budowę budynku czy zakup lokalu (z zachowaniem zasady racjonalnego wydatkowania środków publicznych). 61 21 Ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 306). Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej Regionalne Programy Operacyjne Ze środków EFS rozwijane były usługi w postaci mieszkań chronionych i wspomaganych (wspomaganych i treningowych). Wsparcie dla mieszkań chronionych i mieszkań wspomaganych polegało na tworzeniu miejsc w nowo tworzonych lub istniejących mieszkaniach chronionych lub mieszkaniach wspomaganych, przeznaczonych dla osób lub rodzin zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Do końca 2023 r. usługami w postaci mieszkań chronionych i wspomaganych dofinansowanych z EFS objęto prawie 6,2 tys. osób. Ponadto zostały utworzonych ponad 1,3 tys. miejsc świadczenia usług w mieszkaniach wspomaganych i chronionych. Program Wiedza Edukacja Rozwój W ramach programu realizowanych było 6 projektów ROPS, których celem było wypracowanie modeli mieszkań wspomaganych dla: osób chorujących psychicznie po wielokrotnych pobytach w szpitalach psychiatrycznych; osób z niepełnosprawnością fizyczną; osób z całościowymi zaburzeniami rozwoju, w tym z autyzmem i zespołem Aspergera; osób z chorobami neurologicznymi, w tym z chorobą Alzheimera i chorobą Parkinsona oraz osób starszych; osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi oraz dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, w tym z zespołem Downa. W ramach każdego projektu opracowany został jeden model/standard mieszkania wspomaganego, uwzględniający specyficzne potrzeby i możliwości danej grupy osób. Ministerstwo Rozwoju i Technologii W ramach pozostającej we właściwości MRiT ustawy 21 , w 2023 r. kontynuowane było bezzwrotne finansowe wsparcie na tworzenie (modernizację) mieszkań na wynajem, w tym mieszkań komunalnych oraz mieszkań treningowych i wspomaganych. Wysokość tego wsparcia od 2021 r. wynosi nawet 80% kosztów inwestycji, co przekłada się na większe zainteresowanie beneficjentów wsparcia, w tym jednostek samorządu terytorialnego tworzeniem (modernizacją) zasobu mieszkaniowego. Jednym z założeń programu jest możliwość zamiany, w każdym czasie 62 okresu obowiązywania umowy o finansowe wsparcie , przeznaczenia sfinansowanego lokalu komunalnego, wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy, na mieszkanie treningowe lub wspomagane, jak również mieszkania treningowego lub wspomaganego na lokal komunalny. W 2023 r. w ramach programu zakwalifikowano 424 wnioski, w wyniku których powstanie łącznie 9 613 mieszkań, w tym 55 mieszkań treningowych i wspomaganych. Liczba funkcjonujących placówek opieki całodobowej oraz Liczba zrealizowanych działań mających na celu rozwój opieki całodobowej Rozwój opieki całodobowej: wypracowanie jednoznacznych i adekwatnych do potrzeb niesamodzielnej osoby starszej kryteriów ich kwalifikacji do różnych placówek opieki długoterminowej; wspieranie inicjatyw jednostek samorządu terytorialnego na rzecz tworzenia placówek całodobowej opieki dla niesamodzielnych osób starszych i samotnych; wspieranie tworzenia rodzinnych domów pomocy społecznej i innych form środowiskowej opieki całodobowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności przygotowany został przegląd strategiczny oraz „mapa drogowa” i zalecenia dotyczące systemu opieki długoterminowej. Ostateczną wersję raportu, opracowanego przez Bank Światowy we współpracy z zaangażowanymi ministrami, opublikowano w dniu 28 czerwca 2024 r. na BIP MZ. Na podstawie wypracowanych rekomendacji planowane jest przeprowadzenie reformy systemu opieki długoterminowej w Polsce. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: Centra opiekuńczo-mieszkalne, Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami oraz Opieka wytchnieniowa – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Weryfikacja systemu podnoszenia kwalifikacji w zawodach opiekuńczych Zweryfikowanie dotychczasowego systemu podnoszenia kwalifikacji osób świadczących usługi opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia 2018-2020 Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia w 2023 r. realizowało projekty w ramach osi VII „Wsparcie REACT-EU dla obszaru zdrowia” w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014 – 2020 ukierunkowanych na szkolenia i kursy dla opiekunów medycznych. Projekty miały na celu podniesienie kompetencji zawodowych opiekunów medycznych i zakładały m.in. realizację kursów, w związku z rozszerzeniem podstawy 63 programowej zwiększającej kwalifikacje opiekunów medycznych. Wsparciem objęto 68 331 osób. W okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. w Ministerstwie Zdrowia realizowany był projekt pn. Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji opiekunów medycznych, odpowiadających na potrzeby epidemiologiczno-demograficzne kraju. Liderem projektu był Departament Rozwoju Kadr Medycznych Ministerstwa Zdrowia, a Partnerem projektu było Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Celem głównym projektu było podniesienie kwalifikacji opiekunów medycznych, poprzez realizację kursu kwalifikacyjnego, który umożliwił uzupełnienie wiedzy i umiejętności osób, które uzyskały kwalifikacje opiekuna medycznego przed wdrożeniem zmienionej podstawy programowej kształcenia w tym zawodzie, w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej oraz w zakresie przygotowania do pracy z pacjentem z COVID-19 oraz innymi chorobami zakaźnymi lub po przebytej chorobie zakaźnej. Głównym działaniem w projekcie była realizacja kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych, uzupełniającego wiedzę i umiejętności z zakresu wykonywanych czynności i procedur u pacjentów, w tym u pacjentów z podejrzeniem choroby zakaźnej, w tym w szczególności choroby COVID-19, w trakcie choroby oraz po jej przebyciu, dotychczas zarezerwowanych dla zawodu pielęgniarki, dotyczących m. in. wykonywania czynności z zakresu pobierania krwi żylnej i włośniczkowej oraz innych materiałów do badań laboratoryjnych, podawania leków różnymi drogami czy też opieki nad osobami z demencją. Efektem tego jest wzmocnienie systemu opieki zdrowotnej o wykwalifikowaną kadrę medyczną, przygotowaną do udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom w okresie zagrożenia zdrowotnego, w tym również w sytuacjach zagrożenia epidemicznego lub epidemii, wywołanych przez inne czynniki chorobotwórcze. W okresie realizacji projektu, tj. od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. opracowano i wdrożono Program kursu kwalifikacyjnego dla opiekunów medycznych uzupełniającego w zakresie kwalifikacji MED.14. Świadczenie 64 usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej. Jednym z modułów ww. programu jest Moduł IV Planowanie, organizowanie i wykonywanie czynności opiekuńczych dla osoby chorej i niesamodzielnej z uwzględnieniem opieki nad osobami z demencją. Celem kształcenia w ramach tego modułu było uzupełnienie wiedzy z podstaw pielęgnacji osoby chorej z uwzględnieniem opieki nad osobami z zespołem otępiennym/demencją. Ponadto opiekun medyczny, który uczestniczył w szkoleniu będzie posiadał wiedzę i umiejętności z zakresu zasad komunikacji z osobą z zespołem otępiennym oraz jej rodziną a także wiedzę i umiejętności z zakresu pomocy osobie chorej i niesamodzielnej z zespołem otępiennym w wykonywaniu czynności życia codziennego i utrzymaniu aktywności fizycznej; 6 492 opiekunów medycznych zostało objętych wsparciem w ramach ww. projektu, 6 116 opiekunów medycznych, podniosło swoje kompetencje zawodowe poprzez ukończenie części teoretycznej oraz części praktycznej kursu. Przedmiotowy projekt był finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, Oś VII Wsparcie REACT-EU dla obszaru zdrowia, Działanie: 7.1 Wzmocnienie zasobów kadrowych systemu ochrony zdrowia. Wartość projektu wynosiła 73 000 000 zł. Liczba przeprowadzonych kampanii społecznych promujących zawody opiekuńcze Przeprowadzenie kampanii społecznych, promujących zawody opiekuńcze Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Działanie ciągłe* Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania mające na celu podnoszenie kompetencji kadr medycznych, w tym sprawujących opiekę nad osobami starszymi. Szczegółowe dane dotyczące działań podejmowanych w tym zakresie zostały wskazane w załączniku nr 1 - Informacja Ministra Zdrowia o sytuacji osób starszych za 2023 r. Obszar IV Wspieranie organizowania opieki krótkoterminowej nad osobami Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki 2018-2020Liczba zrealizowanych działań mających na celu wspieranie organizowania opieki krótkoterminowej nad osobami niesamodzielnymi 65 niesamodzielnymi – tzw. opieka wytchnieniowa dla opiekunów Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów: „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami”, Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS. Liczba zrealizowanych działań mających na celu wsparcie opiekunów nieformalnych osób niesamodzielnych Wsparcie opiekunów nieformalnych niesamodzielnych osób starszych, w tym: upowszechnianie wiedzy na temat opieki nad niesamodzielną osobą starszą dla zwiększenia zaangażowania w opiekę opiekunów nieformalnych; tworzenie i rozwijanie form wsparcia dla opiekunów osób niesamodzielnych w tym mieszkań chronionych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii 2018-2020 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Realizacja programów „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” oraz :Opieka wytchnieniowa” – więcej informacji w załączniku nr 1, w rozdziale dot. MRPiPS.\r\n--- DOCUMENT END ---\r\n\r\nREMEMBER: Your response MUST be only a valid JSON object. Do not add any extra characters, comments, or text before the '{' character or after the '}' character. The entire response must be parseable as JSON.\r\nBased on the ABOVE document, fill in the JSON structure below:\r\nHere is the JSON structure I expect (fill it with content):\r\n{\r\n  \"pl_ai_title\": \"Nowy, krótki tytuł dla aktu prawnego po polsku, oddający sedno wprowadzanych zmian (np. maksymalnie 10-12 słów).\",\r\n  \"pl_summary\": \"2-3 zdania zwięzłego podsumowania treści aktu prawnego po polsku, napisane z perspektywy wpływu na życie codzienne obywateli.\",\r\n  \"pl_key_points\": [\r\n    \"Pierwszy krótki punkt po polsku dotyczący najważniejszych wprowadzanych rozwiązań lub zmian.\",\r\n    \"Drugi krótki punkt po polsku...\"\r\n  ],\r\n  \"eng_ai_title\": \"A new, short title for the legal act in English, capturing the essence of the changes (e.g., max 10-12 words).\",\r\n  \"eng_summary\": \"2-3 sentences summarizing the legal act in English, from the perspective of its impact on citizens' daily lives.\",\r\n  \"eng_key_points\": [\r\n    \"First short bullet point in English regarding the most important solutions or changes being introduced.\",\r\n    \"Second short bullet point in English...\"\r\n  ],\r\n  \"de_ai_title\": \"Ein neuer, kurzer Titel für das Rechtsdokument auf Deutsch, der den Kern der Änderungen erfasst (z.B. max. 10-12 Wörter).\",\r\n  \"de_summary\": \"2-3 Sätze Zusammenfassung des Rechtsdokuments auf Deutsch, aus der Perspektive seiner Auswirkungen auf das tägliche Leben der Bürger.\",\r\n  \"de_key_points\": [\r\n    \"Erster kurzer Stichpunkt auf Deutsch zu den wichtigsten eingeführten Lösungen oder Änderungen.\",\r\n    \"Zweiter kurzer Stichpunkt auf Deutsch...\"\r\n  ],\r\n  \"fr_ai_title\": \"Un nouveau titre court pour l'acte juridique en français, saisissant l'essence des changements (par exemple, 10-12 mots maximum).\",\r\n  \"fr_summary\": \"Résumé de 2-3 phrases de l'acte juridique en français, du point de vue de son impact sur la vie quotidienne des citoyens.\",\r\n  \"fr_key_points\": [\r\n    \"Premier court point en français concernant les solutions ou changements les plus importants introduits.\",\r\n    \"Deuxième court point en français...\"\r\n  ],\r\n  \"es_ai_title\": \"Un nuevo título breve para el acto jurídico en español, que recoja la esencia de los cambios (por ejemplo, máximo 10-12 palabras).\",\r\n  \"es_summary\": \"Resumen de 2-3 frases del acto jurídico en español, desde la perspectiva de su impacto en la vida cotidiana de los ciudadanos.\",\r\n  \"es_key_points\": [\r\n    \"Primer punto breve en español sobre las soluciones o cambios más importantes que se introducen.\",\r\n    \"Segundo punto breve en español...\"\r\n  ],\r\n  \"it_ai_title\": \"Un nuovo titolo breve per l'atto giuridico in italiano, che colga l'essenza delle modifiche (ad es. massimo 10-12 parole).\",\r\n  \"it_summary\": \"Riepilogo di 2-3 frasi dell'atto giuridico in italiano, dal punto di vista del suo impatto sulla vita quotidiana dei cittadini.\",\r\n  \"it_key_points\": [\r\n    \"Primo breve punto in italiano riguardante le soluzioni o le modifiche più importanti introdotte.\",\r\n    \"Secondo breve punto in italiano...\"\r\n  ],\r\n  \"nl_ai_title\": \"Een nieuwe, korte titel voor de rechtshandeling in het Nederlands, die de essentie van de wijzigingen weergeeft (bijv. max. 10-12 woorden).\",\r\n  \"nl_summary\": \"Samenvatting van 2-3 zinnen van de rechtshandeling in het Nederlands, vanuit het perspectief van de impact op het dagelijks leven van burgers.\",\r\n  \"nl_key_points\": [\r\n    \"Eerste korte punt in het Nederlands betreffende de belangrijkste geïntroduceerde oplossingen of wijzigingen.\",\r\n    \"Tweede korte punt in het Nederlands...\"\r\n  ],\r\n  \"pt_ai_title\": \"Um novo título curto para o ato jurídico em português, capturando a essência das mudanças (por exemplo, máx. 10-12 palavras).\",\r\n  \"pt_summary\": \"Resumo de 2-3 frases do ato jurídico em português, na perspetiva do seu impacto na vida quotidiana dos cidadãos.\",\r\n  \"pt_key_points\": [\r\n    \"Primeiro ponto curto em português sobre as soluções ou alterações mais importantes introduzidas.\",\r\n    \"Segundo ponto curto em português...\"\r\n  ],\r\n  \"category\": [\"Categorize the document into one category by default, based on the field it primarily concerns. Choose up to 3 if the document also touches upon SIGNIFICANT issues from other categories. You MUST select categories ONLY from the following list: Health, Education, Family, Taxes, Labor, Security, Environment, Courts and Law, Transport, Benefits, Real Estate, Media and Culture, Local Government, Migration, Agriculture, Public Investments, Informatization, Economy. If the document does not definitively fit any of these, you MUST use \\\"Other\\\". If you use \\\"Other\\\", it should be the ONLY category selected. Do NOT invent new categories. The response must be an array of strings, e.g., [\\\"Taxes\\\", \\\"Family\\\"].\"]\r\n}\r\n\r\n",
      "ai_response_raw": "{\n  \"pl_ai_title\": \"Raport o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 rok\",\n  \"pl_summary\": \"Dokument przedstawia kompleksową diagnozę życia seniorów w 2023 roku, obejmującą demografię, finanse, zdrowie i aktywność. Opisuje dostępne formy wsparcia, takie jak programy leków 65+, teleopieka czy bony dla seniorów, ale też wskazuje na wyzwania, jak rosnące ubóstwo wśród samotnych osób starszych. Raport podkreśla konieczność rozwoju opieki długoterminowej i dostosowania przestrzeni publicznej do potrzeb starzejącego się społeczeństwa.\",\n  \"pl_key_points\": [\n    \"Ponad 9,9 mln Polaków ma 60 lat i więcej, a do 2060 roku będą stanowić prawie 40% społeczeństwa.\",\n    \"Samotne osoby starsze są w najtrudniejszej sytuacji finansowej – aż 40,5% z nich było zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym.\",\n    \"Od września 2023 roku lista bezpłatnych leków została rozszerzona na wszystkie osoby powyżej 65. roku życia.\",\n    \"W 2023 roku wypłacono dodatkowe świadczenia: 13. emeryturę (1588,44 zł) i podwyższoną 14. emeryturę (do 2650 zł).\",\n    \"Raport wskazuje na niewystarczającą liczbę geriatrów (tylko 565 w całym kraju) i konieczność rozwoju opieki długoterminowej w środowisku domowym.\"\n  ],\n  \"eng_ai_title\": \"Report on the Situation of Older People in Poland for 2023\",\n  \"eng_summary\": \"This document provides a comprehensive diagnosis of the lives of seniors in 2023, covering demographics, finances, health, and activity. It describes available support, such as the 'Drugs 65+' program, telecare, and senior vouchers, but also highlights challenges like rising poverty among single older people. The report emphasizes the need to develop long-term care and adapt public spaces to the needs of an aging society.\",\n  \"eng_key_points\": [\n    \"Over 9.9 million Poles are aged 60 and over, and by 2060 they will constitute almost 40% of the population.\",\n    \"Single older people are in the most difficult financial situation – as many as 40.5% of them were at risk of poverty or social exclusion.\",\n    \"From September 2023, the list of free medicines was extended to all people over 65 years of age.\",\n    \"In 2023, additional benefits were paid: the 13th pension (PLN 1,588.44) and an increased 14th pension (up to PLN 2,650).\",\n    \"The report points to an insufficient number of geriatricians (only 565 nationwide) and the need to develop long-term care in the home environment.\"\n  ],\n  \"de_ai_title\": \"Bericht über die Situation älterer Menschen in Polen für 2023\",\n  \"de_summary\": \"Das Dokument bietet eine umfassende Diagnose des Lebens von Senioren im Jahr 2023, die Demografie, Finanzen, Gesundheit und Aktivität umfasst. Es beschreibt verfügbare Unterstützungsangebote wie das Programm 'Arzneimittel 65+', Telecare und Seniorengutscheine, zeigt aber auch Herausforderungen wie die zunehmende Armut unter alleinstehenden älteren Menschen auf. Der Bericht betont die Notwendigkeit, die Langzeitpflege auszubauen und den öffentlichen Raum an die Bedürfnisse einer alternden Gesellschaft anzupassen.\",\n  \"de_key_points\": [\n    \"Über 9,9 Millionen Polen sind 60 Jahre und älter, und bis 2060 werden sie fast 40 % der Bevölkerung ausmachen.\",\n    \"Alleinstehende ältere Menschen befinden sich in der schwierigsten finanziellen Situation – 40,5 % von ihnen waren von Armut oder sozialer Ausgrenzung bedroht.\",\n    \"Seit September 2023 wurde die Liste der kostenlosen Medikamente auf alle Personen über 65 Jahre ausgeweitet.\",\n    \"Im Jahr 2023 wurden zusätzliche Leistungen ausgezahlt: die 13. Rente (1.588,44 PLN) und eine erhöhte 14. Rente (bis zu 2.650 PLN).\",\n    \"Der Bericht weist auf eine unzureichende Anzahl von Geriatern hin (nur 565 landesweit) und auf die Notwendigkeit, die Langzeitpflege in der häuslichen Umgebung auszubauen.\"\n  ],\n  \"fr_ai_title\": \"Rapport sur la situation des personnes âgées en Pologne pour 2023\",\n  \"fr_summary\": \"Ce document présente un diagnostic complet de la vie des seniors en 2023, couvrant la démographie, les finances, la santé et l'activité. Il décrit les aides disponibles, comme le programme « Médicaments 65+ », la téléassistance et les chèques seniors, mais souligne également les défis tels que la pauvreté croissante chez les personnes âgées seules. Le rapport insiste sur la nécessité de développer les soins de longue durée et d'adapter l'espace public aux besoins d'une société vieillissante.\",\n  \"fr_key_points\": [\n    \"Plus de 9,9 millions de Polonais ont 60 ans et plus, et d'ici 2060, ils représenteront près de 40 % de la population.\",\n    \"Les personnes âgées seules sont dans la situation financière la plus difficile – 40,5 % d'entre elles étaient menacées de pauvreté ou d'exclusion sociale.\",\n    \"Depuis septembre 2023, la liste des médicaments gratuits a été élargie à toutes les personnes de plus de 65 ans.\",\n    \"En 2023, des prestations supplémentaires ont été versées : la 13e pension (1 588,44 PLN) et une 14e pension majorée (jusqu'à 2 650 PLN).\",\n    \"Le rapport souligne le nombre insuffisant de gériatres (seulement 565 dans tout le pays) et la nécessité de développer les soins de longue durée à domicile.\"\n  ],\n  \"es_ai_title\": \"Informe sobre la situación de las personas mayores en Polonia en 2023\",\n  \"es_summary\": \"El documento presenta un diagnóstico integral de la vida de las personas mayores en 2023, que abarca demografía, finanzas, salud y actividad. Describe los apoyos disponibles, como el programa 'Medicamentos 65+', la teleasistencia y los bonos para personas mayores, pero también señala desafíos como el aumento de la pobreza entre las personas mayores que viven solas. El informe enfatiza la necesidad de desarrollar la atención a largo plazo y adaptar el espacio público a las necesidades de una sociedad que envejece.\",\n  \"es_key_points\": [\n    \"Más de 9,9 millones de polacos tienen 60 años o más, y para 2060 constituirán casi el 40% de la población.\",\n    \"Las personas mayores que viven solas se encuentran en la situación financiera más difícil: el 40,5% de ellas estaban en riesgo de pobreza o exclusión social.\",\n    \"Desde septiembre de 2023, la lista de medicamentos gratuitos se amplió a todas las personas mayores de 65 años.\",\n    \"En 2023, se pagaron prestaciones adicionales: la 13ª pensión (1.588,44 PLN) y una 14ª pensión aumentada (hasta 2.650 PLN).\",\n    \"El informe señala un número insuficiente de geriatras (solo 565 en todo el país) y la necesidad de desarrollar la atención a largo plazo en el entorno domiciliario.\"\n  ],\n  \"it_ai_title\": \"Relazione sulla situazione degli anziani in Polonia per il 2023\",\n  \"it_summary\": \"Il documento fornisce una diagnosi completa della vita degli anziani nel 2023, che copre demografia, finanze, salute e attività. Descrive i supporti disponibili, come il programma 'Farmaci 65+', il telemonitoraggio e i voucher per anziani, ma evidenzia anche sfide come la crescente povertà tra gli anziani soli. Il rapporto sottolinea la necessità di sviluppare l'assistenza a lungo termine e di adattare gli spazi pubblici alle esigenze di una società che invecchia.\",\n  \"it_key_points\": [\n    \"Oltre 9,9 milioni di polacchi hanno 60 anni e più, ed entro il 2060 costituiranno quasi il 40% della popolazione.\",\n    \"Gli anziani soli sono nella situazione finanziaria più difficile: ben il 40,5% di loro era a rischio di povertà o esclusione sociale.\",\n    \"Da settembre 2023, l'elenco dei farmaci gratuiti è stato esteso a tutte le persone di età superiore ai 65 anni.\",\n    \"Nel 2023 sono state erogate prestazioni aggiuntive: la 13a pensione (1.588,44 PLN) e una 14a pensione maggiorata (fino a 2.650 PLN).\",\n    \"Il rapporto evidenzia un numero insufficiente di geriatri (solo 565 in tutto il paese) e la necessità di sviluppare l'assistenza a lungo termine a domicilio.\"\n  ],\n  \"nl_ai_title\": \"Rapport over de situatie van ouderen in Polen voor 2023\",\n  \"nl_summary\": \"Het document geeft een uitgebreide diagnose van het leven van senioren in 2023, met betrekking tot demografie, financiën, gezondheid en activiteit. Het beschrijft beschikbare ondersteuning, zoals het programma 'Geneesmiddelen 65+', telezorg en seniorenvouchers, maar wijst ook op uitdagingen zoals toenemende armoede onder alleenstaande ouderen. Het rapport benadrukt de noodzaak om langdurige zorg te ontwikkelen en de openbare ruimte aan te passen aan de behoeften van een vergrijzende samenleving.\",\n  \"nl_key_points\": [\n    \"Meer dan 9,9 miljoen Polen zijn 60 jaar en ouder, en tegen 2060 zullen zij bijna 40% van de bevolking uitmaken.\",\n    \"Alleenstaande ouderen bevinden zich in de moeilijkste financiële situatie – maar liefst 40,5% van hen liep risico op armoede of sociale uitsluiting.\",\n    \"Vanaf september 2023 is de lijst met gratis medicijnen uitgebreid naar alle personen ouder dan 65 jaar.\",\n    \"In 2023 werden extra uitkeringen betaald: het 13e pensioen (1.588,44 PLN) en een verhoogd 14e pensioen (tot 2.650 PLN).\",\n    \"Het rapport wijst op een onvoldoende aantal geriaters (slechts 565 landelijk) en de noodzaak om langdurige zorg in de thuisomgeving te ontwikkelen.\"\n  ],\n  \"pt_ai_title\": \"Relatório sobre a Situação das Pessoas Idosas na Polónia em 2023\",\n  \"pt_summary\": \"O documento apresenta um diagnóstico abrangente da vida dos idosos em 2023, abrangendo demografia, finanças, saúde e atividade. Descreve os apoios disponíveis, como o programa 'Medicamentos 65+', a teleassistência e os vales para idosos, mas também destaca desafios como o aumento da pobreza entre os idosos que vivem sozinhos. O relatório enfatiza a necessidade de desenvolver cuidados de longa duração e adaptar o espaço público às necessidades de uma sociedade envelhecida.\",\n  \"pt_key_points\": [\n    \"Mais de 9,9 milhões de polacos têm 60 anos ou mais e, até 2060, constituirão quase 40% da população.\",\n    \"Os idosos que vivem sozinhos estão na situação financeira mais difícil – 40,5% deles estavam em risco de pobreza ou exclusão social.\",\n    \"A partir de setembro de 2023, a lista de medicamentos gratuitos foi alargada a todas as pessoas com mais de 65 anos.\",\n    \"Em 2023, foram pagos benefícios adicionais: o 13.º pagamento de pensão (1.588,44 PLN) e um 14.º pagamento de pensão aumentado (até 2.650 PLN).\",\n    \"O relatório aponta para um número insuficiente de geriatras (apenas 565 em todo o país) e a necessidade de desenvolver cuidados de longa duração no domicílio.\"\n  ],\n  \"category\": [\"Health\", \"Benefits\", \"Local Government\"]\n}"
    }
  ]
}