Borgar Høgetveit Berg

Hevd

Lov om hevd 9. desember 1966 nr. 1 med kommentarar

Føreord

Lov om hevd 9. desember 1966 nr. 1 er eit føredøme på korleis lov skal skrivast. Ein skriv ikkje lover på denne måten lenger.

Det har gått meir enn full hevdstid sidan fyrsteutgåva av boka. Behovet for hevdsreglane er neppe redusert. Det praktiske verkeområdet har derimot endra seg. Rettane til dei fleste store utmarksområda er avklarte for lenge sidan. Etter å ha gått gjennom over 1000 rettsavgjerder frå ulike instansar er inntrykket mitt at hevdstvistane er i ferd med å flytte seg frå utmark til innmark – og frå bygda til byen. Ei rekkje bruksrettar har fått langt større verdi enn tidlegare. Eigedomsverdiane i bystrok, kombinert med eit suboptimalt matrikkel- og tinglysingssystem, gjer at heller ikkje reglane om eigedomshevd blir overflødige på lenge enno. Eksistensgrunnlaget til grensehevda er sikra i mange generasjonar framover.

Sjølv om tingsretten ikkje endrar seg i ekspressfart, har det likevel hendt eitt og anna dei siste 25 åra. Særleg har den samiske dimensjonen fått større merksemd – i Høgsterett seinast gjennom Rt-2001-769 Selbu, Rt-2001-1229 Svartskogen, HR-2016-2030-A Stjernøya, HR-2018-456-P Nesseby og ikkje minst HR-2024-982-S Karasjok.

Det har elles ikkje kome til mykje høgsterettspraksis om hevd sidan sist. Men det har kome til mykje underrettspraksis. Eg høyrer til dei som meiner at slik praksis ikkje er normgjevande. I denne framstillinga har eg likevel trekt inn dommar frå lægre domstolar til illustrasjon. Eg trur at forståinga av reglane i hevdslova blir enklare når ein så å seia har teke pulsen på dei.

Årsaka til bokrevisjonen er likevel framfor alt at eg har blitt 20 år eldre. Fyrsteutgåva var eit utprega ungdomsarbeid. Vonleg er uhaldbare og unyanserte standpunkt forlatne, endra eller stramma opp. Det er likevel ein ganske stor risiko for sjølvplagiat i denne andreutgåva.

Føremålet er framleis at dette skal vera ei praktisk handbok. Boka inneheld difor både eit kapittel om tilhøvet til tilstøytande reglar og eit kapittel om prosessuelle spørsmål. Sidan dei fleste ikkje les boka frå perm til perm, har eg tillate meg visse gjentakingar. Elles har eg sett namn på alle rettsavgjerder. Domsnamn bør veljast ut frå kva saka handlar om – eller kva for eigedom saka handlar om – og ikkje ut frå kven som er partar.

Ein omfram takk til Jon Gauslaa, som velviljug har aust av og delt praktisk og juridisk kunnskap. Takk òg til Ingvald Falch og Kjetil Aasen, som har kome med gode innspel.

Ål, oktober 2025

Borgar Høgetveit Berg

Kva lova gjeld