THERESE GARSHOL

Sting. Roman 2022

Eg skal rive deg i filler. Roman 2024, 2025

Therese Garshol

Skarpe kantar

Roman

Samlaget

Oslo 2025

© Det Norske Samlaget 2025

www.samlaget.no

Omslag: Johanne Hjorthol

Epub-produksjon: Type-it AS, Trondheim

ISBN 978-82-340-1456-7

Materialet i denne utgivinga er verna etter åndsverklova. Det er derfor ikkje tillate å kopiere, avfotografere eller på andre måtar gi att eller overføre heile eller delar av innhaldet i utgivinga utan at det er heimla i lov eller følgjer av avtale med Kopinor.

Det er forbode å bruke heile eller delar av utgivinga som inndata eller treningskorpus i generative modellar som kan skape tekst, bilete, film, lyd eller andre typar innhald og uttrykk, utan særskild avtale med rettshavarane.

Bruk av materiale frå utgivinga i strid med lov eller avtale kan føre til inndraging, erstatningsansvar og straff i form av bøter eller fengsel.

1

Mannen som sit i lenestolen overfor meg, har det eine beinet kryssa over det andre, ei notatblokk kviler på låret hans. Han har bedt meg fortelje om Adam, korleis han var, kor godt eg kjente han, kva eg tenkte om han den gongen han begynte i klassa. Om det var noko spesielt eg la merke til?

Eg tar ein slurk av plastkruset som står på bordet. Vatnet er lunka og gir ein dårleg smak i munnen.

Mannen, som eg ikkje hugsar namnet på, ser på meg med hovudet på skakke. Han har grått hår og sliten hud, men snakkar som om han er mykje yngre, med mjuk stemme, tar pausar der han leitar etter ord, liksom … du veit … ikkje sant?

Fort gjort å tenke at han er på laget mitt.

Men det er han ikkje.

Eit raudt lys blinkar på videokameraet. Det er no hendene mine kjennest klamme, no når eg veit at det er min tur, og alle blikk er retta mot meg.

Politiet vil ha svar, og det er berre eg som kan gi dei heile historia.

Eg kremtar for å reinske stemma.

– Det er ikkje alt med Adam eg hugsar like godt, begynner eg. – Iblant kjennest det så uverkeleg, det som hende. Som om eg drøymde det, alt saman …

Eit skifte i ansiktet hans, noko strengt glepp gjennom.

– Ein ung mann er drepen, Maja. Du forstår alvoret, ikkje sant?

Og eg nikkar. Eg må vel det, for det er eg som er Maja, og eg forstår jo. Skjønar at det er alvorleg, det som har hendt.

Mannen flyttar seg ut til kanten av stolen, nærmare meg. Det er først da det går opp for meg at eg framleis nikkar, at kroppen min har hengt seg opp i den rørsla. Eg lukkar auga og tel ned frå 10, 9, 8, 7 …

Ei hand klemmer meg rundt skuldra.

Da eg opnar auga, held han blikket mitt.

– Eg vil du skal ta oss med tilbake, seier han. – Heilt tilbake til den gongen Adam begynte i klassa. Kan du greie det, Maja?

2

Det var første skuledag i tredje klasse på Katta.

Eg hugsar eg var nysgjerrig, eller, vi var vel alle nysgjerrige. Det var ikkje så rart, for vi andre hadde allereie gått saman i to år, og før det igjen kjente dei fleste kvarandre frå både ungdomsskulen og barneskulen. Enkelte gjekk så langt tilbake som til barnehagen. Kan hende det høyrest koseleg ut, men det syntest eg ikkje. Eg følte heller at det var noko sakte kvelande ved det heile, både plassen og folka, og det blei enda meir tydeleg da ein ny gut stod ved sida av Gaute, norsklæraren vår.

Eg trekte pusten, og for første gong på lenge fekk eg inn litt oksygen utanfrå.

– Dette er Adam, sa Gaute. – Han har gått to år studiespes frå før. No skal han ta siste året sitt her. Velkomen til oss, Adam.

– Takk.

Adam. Mørkt, stritt hår og armar med synlege blodårer, men han var ikkje av den sporty typen. Det såg eg med ein gong. Han var for bleik til det og hadde ikkje den rastløysa i kroppen som idrettsfolk alltid har, du veit, ei slags manglande evne til å kunne stå eller sitje i ro lenger enn eitt minutt. Nei, Adam var roleg i kroppen, lut nesten. Kleda hans var annleis òg, skilde seg i alle fall frå det gutane her elles gjekk i. Mørke jeans, slitne sneakers og ei vanleg grå T-skjorte utan skrift eller trykk på. Røpte ingenting. Eg likte det, orka ikkje når gutar gjekk med T-skjorter det stod alt mogleg rart på. Traveller, Explore, Adventure …

Adam var ikkje sånn.

Og det var meg han såg på først. Kanskje fordi han fekk beskjed om å ta plass ved sida av meg, på den ledige pulten, men likevel. Det var noko der. Eg merka det idet han velta seg ned, skubba så vidt borti armen min. Ei søtleg lukt frå hårvoksen eller parfymen hans, som minte om jul. Eple og kanel?

– Hei, sa han.

Auga hans var grøne, ein mørk grønfarge, nesten brunaktig.

– Eg er Maja, sa eg.

– Kult.

Han hadde små dun på overleppa, dei blei synlege i profil. Små dun over ein lyseraud, smal munn. Nasen hans var ganske stor og peikte så vidt oppover. Håret ved nakken var enda mørkare enn resten, hadde blitt fuktig i varmen, såg det ut til.

Nora, som sat to pultar lenger framme, snudde seg og gav meg eit åtvarande blikk. Det same gjorde Renate, som sat rett ved sida av meg på vindaugsrekka. Men tankane mine vandra allereie forbi dei …

Adam, Adam, Adam.

Namnet hans låg så fint i munnen. Som om det høyrde til der, på eit vis.

3

Og slik begynte det.

Eg skjønte det raskt, ja, at det var noko spesielt med Adam. For sjølv om han var den mystiske, nye guten og alt det, så hadde han meir. Ei form for djupne, kanskje. Noko stille ved seg som eg hadde sakna, og som først blei tydeleg da han tok plassen ved sida av meg den dagen.

Det var som om han alltid hadde mangla, og no var han her.

Kan hende det høyrest merkeleg ut, men eg følte at eg kjente han att.

I timen som følgde, hadde vi om nasjonalromantikken, las dikt og fekk beskjed om å skrive ned våre eigne tolkingar. Men lyde de grumme Toner Under Øldrik og Svir, Da løsner atter Kniven I Hallingdølens Slir.

– Snakk med sidemannen om kva dette handlar om, sa Gaute. – Her er det mykje å ta tak i.

Eg snudde meg mot Adam. Han myste mot orda på arket, verka å ta oppgåva på alvor. Sjølv var eg mest opptatt av å studere han. Og mens han prata, såg eg at den eine hjørnetanna hans var skeiv, ho la seg på eit vis framover. Det gjorde han berre enda finare, syntest eg.

Til slutt kikka han opp.

– Kva tenker du? spurde han.

– Om deg?

Adam heva bryna i eit forundra uttrykk: – Nei, om diktet?

Eg raudna, sa det ikkje var mi greie, akkurat, det å lese dikt. Bad han heller om å fortelje om seg sjølv, plassen han hadde flytta frå. Adam rista på hovudet. Det var ikkje så mykje å seie, meinte han. Men eg kunne fortelje litt om korleis det var her. Var det like ille som det verka?

Eg smilte, rulla kulepennen mellom fingrane.

– Einaste som finst her, er hockey, sa eg. – Spelar du det?

Han lo kort, rista på hovudet.

– Eg har aldri sett mine bein på skøyter.

– Alle gutane her står på skøyter, sukka eg. – Hockey er det einaste folk bryr seg om. Så du får lære deg å like det, viss ikkje vil du kjede deg i hel.

Han smilte: – Sei noko pent om meg i gravferda mi, da.

Noko i blikket hans da han sa det. Eit glimt, inviterande. Og eg raudna igjen, kikka ned i skriveboka og let kulepennen treffe papiret i ein udefinerbar strek.

Etter norsken skulle eg ha rettslære, og Adam skulle ha engelsk.

– Sest, Maja, sa han.

Eg nikka berre, ville ikkje verke fengsla. Gutar likar ikkje jenter som innbiller seg ting.

Dét har eg lært på den vonde måten.

4

Ei blank side i notatboka blei fylt ut med sirlege bokstavar: Adam.

Eg klussa det raskt ut, gravla namnet hans i blekk. Kom til å tenke på kva mamma hadde sagt om meg til pappa, alt ho lira av seg i mobilen da ho ikkje visste at eg stod på andre sida av døra: Eg synest Maja svermar for den eine guten etter den andre. Er det normalt å halde på slik, å vere så gutegalen? Eg blir redd for kva slags rykte ho kan få, og kva for situasjonar som … ja, du veit.

Å få andre til å skamme seg var mamma sin spesialitet. Eg mistenkte at ho såg på det som eit slags kall, at det var om å gjere at eg skulle føle meg ekkel, skitten og feil, ikkje slik som jenter skulle vere. Berre fordi eg ikkje var som ho.

Angsten hennar for at eg skulle hamne utpå, hadde alltid vore slitsam.

Som narkopoliti reiste ho rundt på skular for å åtvare andre foreldre: Slik ser hasj ut. Her, lukt på det. Lukt på kleda til barna dykkar, de må følgje med. Viss ikkje kan det gå gale, veldig gale.

Sjølv hadde eg aldri testa eingong, men det spela inga rolle, for ho stolte ikkje på meg. Det var så fort gjort, meinte ho, å involvere seg med feil folk, spesielt her. Og eg var i ein slik sårbar fase …

Så ja, eg var van med maset, men da mamma snakka om meg på den måten, om ryktet mitt, og at eg sverma for den eine guten etter den andre … da knakk eg.

Etter det som kjentest som timar med skriking og kjefting fram og tilbake, bad ho meg om å dra til pappa. Ho var redd for at vi ville seie ting til kvarandre som vi ikkje kunne gå tilbake på.

Eg var framleis rasande da eg pakka bagen, kokte da eg tok bussen, men framme hos pappa var eg berre tom. Som om alt i meg hadde slokna.

Tenk viss pappa meinte det same om meg som mamma.

Tenk viss han kom til å seie at eg måtte roe litt ned og tenke meg om.

Tenk viss dei tenkte slik om meg, begge to.

Eg greidde så vidt å møte blikket hans da eg gjekk inn døra. Bagen sklei av skuldra mi, og eg orka ikkje ein krangel til, eg berre orka det ikkje! Men pappa opna armane for å få ein klem, og han klemte meg på ein slik måte at eg visste han var på laget mitt.

– Eg vil ikkje vere hos mamma meir, hiksta eg mot genseren hans.

Pappa strauk meg over håret: – Så, så, Maja. Det kjem til å ordne seg.

Og eg hadde tenkt at det var sant.

Veka etter bestemde eg meg. Eg ville vere hos mamma onsdagar og annakvar helg. Resten av tida skulle eg bu hos pappa.

Mamma forstod ikkje kvifor, dei budde jo så nærme kvarandre, og vi hadde hatt 50–50 i alle år. Det hadde fungert så bra. Kvifor kunne vi ikkje fortsetje med det?

– Eg er gamal nok til å bestemme, sa eg til dei begge. – Eg gidd ikkje dele meg sjølv i to lenger.

Pappa såg på mamma, han visste at eg hadde rett. Mamma la armane i kryss.

– Greitt, sa ho.

Å bu saman med pappa var mykje betre enn 50–50.

Så utruleg mykje betre.

Men det varte ikkje særleg lenge.