Patti Smith

Brød frå englane

Frå engelsk ved Ingvild Holvik

Samlaget

Oslo 2025

Originaltittel: Bread of Angels

Copyright © Patti Smith 2025

All rights reserved

Norsk utgåve © Det Norske Samlaget 2025

www.samlaget.no

Omslag: Øystein Vidnes

Framsidefoto: Patti Smith 1979 © Robert Mapplethorpe. Used by permission

Epub-produksjon: Type-it AS, Trondheim

ISBN 978-82-340-1563-2

Materialet i denne utgivinga er verna etter åndsverklova. Det er derfor ikkje tillate å kopiere, avfotografere eller på andre måtar gi att eller overføre heile eller delar av innhaldet i utgivinga utan at det er heimla i lov eller følgjer av avtale med Kopinor.

Det er forbode å bruke heile eller delar av utgivinga som inndata eller treningskorpus i generative modellar som kan skape tekst, bilete, film, lyd eller andre typar innhald og uttrykk, utan særskild avtale med rettshavarane.

Bruk av materiale frå utgivinga i strid med lov eller avtale kan føre til inndraging, erstatningsansvar og straff i form av bøter eller fengsel.

Hindringar er vengene våre.

NIKOLAJ GOGOL

Preludium

PENNEN SKRAPAR over arket rebellpukkel rebellpukkel rebellpukkel. Kva betyr desse orda, spør pennen. Eg veit ikkje, svarer handleddet. Det er desse orda som tar form, og forfattaren, som er stasjonert i Dolina Charlotty, i ein dal nord i Polen, avgjer det seinare. Charlotty, namnet påkallar porselensansiktet til ei dokke som eit barn har lagt i graset for å kunne plukke ville bær. Ikkje lange stunda, likevel lenge nok til at ho blei gløymd, og med tida blir den forlatne dokka Charlotty i regnet, Charlotty i snøen, Charlotty riven sund av ein leiken hund. Porselenshovudet sveipt i skuggar av bøketre som veks seg høgare gjennom årstider med snø, med raudt lauv følgt av dødt lauv. Årstider med sollys gjer rosekinna bleikare, men maktar ikkje å underkue den uttrykkslause intensiteten i klinkekuleauga.

Korfor porselensansikt? Korfor ikkje ei filledokke, som den eg sjølv hadde, med knappeauge i eit tøyansikt? Kor kjem han frå, denne hangen til allusjonar, til ting eg aldri har eigd? Denne uforklarlege dragninga mot dei såkalla finare tinga skildra i bøker, ein frakk av lin, hanskar av kjeskinn, mjuke lêrstøvlar. Å finkjemme sidene, lik førestilte reisekister på eit dampskip, etter éi fløyelskappe, ei drakt som kan skjule miniatyr-Quasimodo, innestengd i ein keitete barnekropp. Min rebellpukkel, min ukledelege, men komplett uunnverlege rebellpukkel.

Eg legg ned pennen og tar eg meg i å nynne ein melodi frå lenge sidan, ein song frå det myrlendte skoglandskapet der eg ein gong dvelte under hastige skyer, trollbunden av alt. Rebellpukkel rebellpukkel, på vandring gjennom sivet, dei steile bregnane, i sikksakk mellom stinkgraset og svermane med knott og mygg. Der batt eg ein liten hammar i beltet, saman med ei minilommelykt. Eg kakka hòl på steinar på leit etter dei hemmelege hjarta deira, sende signal til framande skip om å ta meg med til fjerne strøk, og venta tolmodig, klar for å gå om bord. Eg tok av meg skoa, følgde bekkar spekka med algar og travle rumpetroll, på utkik etter glansen frå ein særskild mynt som gav tilgang til underverda. Eller den takkete kanten på eit skar som, om ein plasserte det på eit bestemt punkt, ville passe saman med andre brotstykke og danne spegelbildet av ein sjølv, med elfenbeinshandtak, til og med.

Eg reiser meg frå arbeidet og går inn i skogen rundt Charlotty, inspiserer dei indre mekanismane hos dei eldste blant tre. Fibrane av fire kvite kjolar er bevarte mellom årringane, levande celler av barndom. Dei stiva faldane til ein første nattverdskjole. Dei skjøre leivningane av kunstens kjole. Ein festkjole, sart som eit silketørkle, med rockens rakrygga naivitet, ei gåve frå bror min. Til sist, ein lytefri viktoriansk ettermiddagskjole, brudekjolen min, lekamleggjeringa av løfte og tårer eg felte for mannen min, som eg ei tid elska høgare enn meg sjølv.

Gud kviskrar gjennom ein bulk i tapetet, som når ein vassdrope sprekk, som ei likning. Det skymest i skogen. Ein gammal mann sit på ei tønne og syng Eg fann ein gullmynt i ei eng, kven skal veksle han for meg? Eit barn ropar til han. Kanskje dokka mi når eg finn henne. Ho har ein pung full av sølvpengar. Av rein vilje materialiserer ei dokke seg. Charlotty. Først ein arm så ein torso så eit stolt lite hovud med eit fast blått blikk som har vore vitne til utkastinga av serafane og stjernene som brann i sjokkbølgjene.

Alle er gløymde, alle er døde, lyder ekkoet av ei stemme. Hjartet hamrar, eg set raskt opp ei liste over dei som framleis er her. Eg stoppar ved ansiktet til søster mi, uskyldig og samtidig allvitande. Så lenge ho er her, er minna våre sikra. Men kva med framtida når vi begge er borte? Skriv for den framtida, seier pennen, for det avlagde lammets skyld, rive bort som oske på eit brennande loft. Timeglaset vender. Kvart sandkorn er eit ord som bryt ut i tusen nye, den første og siste augeblinken til kvar levande ting.

Eg ser meg sjølv stå på tå og strekke meg etter ei djupraud bok, gjenstanden for det grådige begjæret til ein smårolling. Eg ville vite kva ho romma, og med tida ønskte eg å skrive sjølv. Eg trudde eg kunne skrive den lengste boka i verda, bevare hendingane frå kvar einaste dag. Eg skulle skrive ned alt på ein slik måte at alle ville få auge på noko ved seg sjølv. Nokon ville kanskje bli hos meg, andre ta til vengene. Eg for min del ville strøyme utover kantane på ei skinande høgd, opplyst av strålane frå ei nådelaus sol, ein underleg reisande på leit etter barndomstimens hage.