خالد محمدی
وزارت دفاع طالبان اعلام کرده است که رهبری جنگ این گروه با پاکستان به عهدهی قاری فصیحالدین فطرت، رییس ستاد ارتش این گروه است. این وزارتخانه ویدیویی تبلیغاتی منتشر کرده که در آن لحظهی ورود قاری فصیحالدین به مرکز فرماندهی جنگ در ساختمان وزارت دفاع نشان داده میشود. در این ویدیو، او به زبان پشتو با فرماندهان طالبان صحبت میکند و روند هدایت عملیات را پیگیری میکند؛ صحنهای که بهگونهی هدفمند برای نمایش نقش او در هدایت جنگ با پاکستان برجسته شده است.
قاری فصیحالدین فطرت به نظامیان پاکستانی هشدار داده است که طالبان «جواب انگشت را با مشت میدهند» و مدعی شده است که نیروهای طالبان قادر اند حتا نیروهای پاکستانی را در مراکزشان و حتا در اسلامآباد هدف قرار دهند. او گفت: «مجاهدین (نیروهای طالبان) عملیات انتقامجویانه را علیه پاسگاههای پاکستان در خط فرضی آغاز کردند و به فضل خداوند، عدهای زیادی از پاسگاههای دشمن فتح و عدهای زیادی از نیروهای رژیم نظامی پاکستان و ملیشههای آن کشته شدند. برای ملت مسلمان افغانستان، ما این را اطمینان میدهیم که هیچگاه تجاوز هیچکسی را بیپاسخ نخواهیم گذاشت. برای رژیم نظامی پاکستان پیام ما این هست که از این بیشتر پاسخ قاطع دریافت خواهند کرد، اگر به نقطهای از کشور ما تجاوز کنند.»
دام طالبان قندهاری
این نخستینبار است که طالبان فرماندهی جنگ خود با پاکستان را در اختیار قاری فصیحالدین فطرت، که تاجیکتبار است، سپردهاند. این در حالی است که قاری فصیحالدین فطرت در دوران جنگ با حکومت پیشین افغانستان در ولایتهای بدخشان و تخار، نیروهای تاجیکتبار طالبان را رهبری میکرد و تجربهی اصلی او در جنگهای چریکی خلاصه میشود.
گزینش قاری فصیحالدین فطرت بهعنوان چهرهای که رهبری جنگ با پاکستان را بر عهده بگیرد، اقدامی سنجیده از سوی طالبان قندهاری ارزیابی میشود. در درگیریهای مرزی پیشین، این ذهنیت شکل گرفته بود که جناح قندهار طالبان مدیریت و هدایت جنگ با پاکستان را در دست دارد. اما در این دوره از تنش و درگیری، طالبان قندهاری طالبان تاجیکتبار حوزهی شمالشرق کشور را نیز درگیر این جنگ کردهاند.
در زمانی که حکومت طالبان مدعی تصرف پاسگاههای نظامیان پاکستان در آنسوی مرز دیورند بود، چهرههای قندهاری در ساختمان وزارت دفاع حضور نداشتند و تنها قاری فصیحالدین فطرت در مرکز فرماندهی جنگ دیده میشد. مشخص نبود دیگر مقامهای ارشد طالبان در کجا بهسر میبرند، اما در ساختمان وزارت دفاع این قاری فصیحالدین فطرت بود که حضور پیدا کرد.
در درون ساختار رهبری طالبان، پیروی از دستورهای رهبری، بهویژه دستورهای ملا هبتالله آخوندزاده و دفتر او، در اولویت قرار دارد. هرگونه مخالفت یا نادیدهانگاری این دستورها میتواند تبعات پرهزینهای در پی داشته باشد. طالبان قندهاری آگاه بودند که ورود به خاک پاکستان واکنش اسلامآباد را در پی خواهد داشت و در چنین شرایطی مأموریت رهبری جنگ را به قاری فصیحالدین فطرت سپردند. سپردن این مسئولیت به قاری فصیحالدین فطرت حامل این پیام نیز بود که رویارویی با پاکستان تنها خواست طالبان یا فقط تصمیم پشتونهای حوزهی قندهار نیست، بلکه طالبان تاجیکتبار در محور قاری فصیحالدین فطرت نیز با این تصمیم همراه هستند.
در درگیریهای مرزی قبلی، فرماندهی و مدیریت جنگ در دست طالبان قندهاری بود. در ماه میزان سال روان، ملا یعقوب، وزیر دفاع طالبان، به قندهار رفت و فرماندهی جنگ با نظامیان پاکستانی در ولایتهای قندهار و هلمند را بر عهده گرفت.
رویارویی پر ریسک
پاکستان تنها کشور مسلمان مجهز به سلاح هستهای است و ارتش آن یکی از قدرتمندترین ارتشهای منطقه محسوب میشود. این کشور بهدلیل رقابت شدید با هند، رقیب دیرینهی خود، هزینههای هنگفتی در بخش نظامی اختصاص میدهد. پاکستان دارای جنگندههای عملیاتی جیاف–۱۷ تندر (JF-17 Thunder) تولید مشترک با چین، اف–۱۶ فایتینگ فالکن (F-16 Fighting Falcon) ساخت امریکا و چنگدو جی–۱۰سی (Chengdu J-10C) مجهز به رادار و موشکهای دوربرد است. این کشور با ترکیبی از فناوری امریکایی و چینی تلاش کرده است سطح نیروی هوایی خود را در بالاترین سطح ممکن نگه دارد و بازسازی و نوسازی ناوگان در اولویت نظامی آن قرار دارد.
در چهار ماه گذشته، پاکستان چندین بار بخشهایی از قلمرو افغانستان، از جمله کابل، را هدف حملات هوایی قرار داده است، اما تا کنون اقدام به هدف قرار دادن مقامهای طالبان نکرده است. این حملات از سوی ارتش پاکستان با هدف ایجاد رعب و فشار بر طالبان انجام شده است تا آنان را وادار به پذیرفتن درخواست اسلامآباد مبنی بر مقابله یا دفع تهدید تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) در قلمرو پاکستان کند.
اما زمانی که نیروهای طالبان در ولایتهای کنر و خوست وارد قلمرو پاکستان شدند، حساب وزارت دفاع طالبان تصویری از قاری فصیحالدین فطرت را در مقر وزارت دفاع هنگام رهبری و نظارت بر جنگ منتشر کرد. سپس ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان که در پلتفرمهای مجازی بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار دنبال کننده دارد، تصویر او را در هنگام فرماندهی جنگ بازنشر کرد.
این اقدام دستگاه اطلاعاتی و تبلیغاتی طالبان، مکان حضور قاری فصیحالدین فطرت، رییس ستاد ارتش این گروه، را علنی کرد و او را در معرض تهدید احتمالی حملهی هوایی پاکستان قرار داد.
پس از آنکه نیروهای طالبان در ولایتهای خوست و کنر مدعی تصرف چندین پاسگاه و قرارگاه نظامی پاکستان شدند، ارتش پاکستان اعلام کرد که عملیات «غضب للحق» را علیه طالبان آغاز کرده است. سپس حملات هوایی به کابل، قندهار و پکتیا انجام شد.
قاری فصیحالدین فطرت از مهرههای تعیینکننده در هسته مرکزی قدرت طالبان محسوب نمیشود و نفوذ او اغلب در میان طالبان تاجیکتبار در ولایتهای بدخشان و تخار خلاصه میشود. همچنین در دوران جنگ با حکومت پیشین افغانستان، برخلاف برخی دیگر از رهبران طالبان، نتوانست ارتباط مؤثری با ارتش و سازمان اطلاعات نظامی پاکستان (آیاسآی) برقرار کند.
اگر ارتش پاکستان ساختمان وزارت دفاع طالبان را هدف قرار میداد، با توجه به اینکه قاری فصیحالدین فطرت پشتونتبار نیست، حساسیت درونی نسبت به هدف قرار گرفتن او احتمالا کمتر از حالتی بود که یک مقام ارشد پشتون از جناح قندهار هدف قرار میگرفت.
در حالی که حکومت طالبان رهبری عملیات در قلمرو پاکستان را به فصیحالدین سپرده بود، در طول چهارونیم سال حاکمیت مجدد طالبان در افغانستان، صلاحیتها و قدرت نظامی او در ساختار حکومت کاهش یافته است. در اوایل حاکمیت طالبان، شمار زیادی از فرماندهان تاجیکتبار نزدیک به قاری فصیحالدین در وزارت دفاع حضور داشتند، اما به تدریج شمار این افراد کاهش یافت و دامنهی نفوذ او محدودتر شد.
ارتش پاکستان اعلام کرده است که در حملات علیه طالبان در افغانستان، ۲۲۸ عضو این گروه کشته و ۳۱۴ عضو دیگر زخمی شدهاند. در اعلامیهی ارتش پاکستان آمده است که ۱۲ سرباز این کشور در درگیری با طالبان کشته و ۲۷ نفر دیگر زخمی شدهاند. در مقابل، طالبان مدعی اند که در حملات آنان به نیروهای پاکستانی، ۷۵ نیروی پاکستانی کشته و ۴۸ نفر دیگر زخمی شدهاند.
در حالی که روایتهای دو طرف دربارهی میزان تلفات با یکدیگر تفاوت چشمگیر دارد، آنچه در درون ساختار طالبان اهمیت پیدا میکند، موقعیتی است که قاری فصیحالدین فطرت در آن قرار گرفت. فرماندهی علنی جنگ با کشوری که برتری هوایی آشکار دارد، در شرایطی که تصمیمگیری نهایی همچنان در محور قندهار متمرکز است، بیش از آنکه نشانهی افزایش نفوذ او باشد، میتواند نشانهی سپردن یک مسئولیت پرریسک به چهرهای باشد که جایگاهش در سالهای اخیر در ساختار قدرت طالبان محدودتر شده است.
