بیش از یک هفته میشود که حکومت طالبان و پاکستان درگیر یک جنگ پراکنده هستند که البته از نظر شدت و امتداد زمانی میان این دو متحد قدیمی بیسابقه است. جنگندهها و حملات پهپادی پاکستان در قلمرو افغانستان جریان دارد و در مقابل، حکومت طالبان مدعی است که حملات خود را در آنسوی خط دیورند آغاز کرده و همچنین حملات پهپادی بر چندین قرارگاه و پایگاه نظامی پاکستان انجام داده است. سطح تنش میان پاکستان و طالبان افزایش یافته است و طالبان در تلاش اند هزاران نیروی جنگی خود را به مرز با پاکستان گسیل کنند و همچنین نامنویسی از شهروندان افغانستان برای اعزام به جنگ را آغاز کردهاند. از سوی دیگر، طالبان سطح تبلیغات و پروپاگندای خود علیه پاکستان را تشدید کردهاند. این نخستین درگیری و تنش در چنین سطحی در دوران حاکمیت مجدد طالبان است.
حکومت طالبان برای آنکه به حکومت و ارتش پاکستان نشان دهد که در جنگ با این کشور از حمایت مردمی برخوردار است، تجمعات و گردهماییهای متعددی در حمایت از حملات خود به پاکستان و همچنین در محکومیت حملات جنگندههای پاکستانی به افغانستان برگزار کرده است. البته در حکومت طالبان اجازهی برگزاری تجمع و گردهمایی تنها به کسانی داده میشود که حامی طالبان باشند و در راستای اهداف ایدئولوژیک و شیوه حکمرانی این گروه اقدام کنند. در حالی که تجمع، گردهمایی و راهپیمایی مخالفان و منتقدان طالبان ممنوع شده است.
بااینحال، حکومت طالبان بهگونهی سازمانیافته تلاش میکند مردم را علیه پاکستان بسیج کند و جنگی را که بهدلیل حمایت از تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) آغاز کرده است، بهعنوان جنگی برای دفاع از تمامیت ارضی افغانستان جلوه دهد.
همکاری پیچیده
پس از آنکه ملا عمر، بنیانگذار گروه طالبان، پس از حملات ۱۱ سپتامبر به خاک امریکا از تحویل دادن اسامه بن لادن، رهبر وقت شبکه القاعده، به این کشور امتناع کرد و رژیم نخست طالبان بهگونهی برقآسا در پی حملات امریکا و متحدان آن سقوط کرد، این پاکستان بود که به بخشی از رهبران و فرماندهان طالبان پناه داد و از این گروه حمایت کرد تا جنگ و شورشگری خود را از سر بگیرند. بااینحال، اکنون حکومت طالبان بهدلیل پیوند ایدئولوژیک با تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) نمیخواهد بر سر سرنوشت این گروه اسلامگرا و ستیزهجو با پاکستان معامله کند یا از این گروه بخواهد که دست از حملات خود در پاکستان بردارد.
تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) نیز همانند حکومت طالبان داعیه برقراری «شریعت اسلامی» در ایالت خیبرپختونخوا، بهویژه مناطق قبایلی را دارد. بخشی از فرماندهان و جنگجویان تیتیپی در دوران نظام جمهوریت دوشادوش طالبان در افغانستان جنگیدهاند و در آنروزها دوست طالبان محسوب میشدند. حتا میان بخشی از طالبان افغانستان و طالبان پاکستان پیوندهای قومی و خویشاوندی وجود دارد و همین روابط باعث شده است که پیوند میان این دو گروه مستحکمتر شود.
نامنویسی برای جنگ
نیروهای طالبان تحت تأثیر تبلیغات ایدئولوژیک مبتنی بر «جهاد و شهادت» قرار گرفتهاند و همین موضوع باعث شده است که پس از سلطهی مجدد طالبان در افغانستان، بسیاری از نیروهای این گروه به رویای خود، یعنی شهادت در راه اسلام، نرسند. اکنون که طالبان جنگ با پاکستان را بهعنوان جنگ با «فوج پاکستان» معرفی میکنند و ارتش و حکومت پاکستان را به تطبیق نکردن «شریعت اسلامی» متهم میکنند، به نظر میرسد که شهادتطلبان این گروه فرصتی دوباره برای رسیدن به این رویا یافتهاند. این گونه تبلیغات علیه پاکستان با هدف برانگیختن احساسات مذهبی بخشی از مردم افغانستان و زنده نگه داشتن روحیه جنگی نیروهای طالبان انجام میشود.
حکومت طالبان همچنین نامنویسی از شهروندان را برای جنگیدن در برابر پاکستان آغاز کرده است. فرماندهی پولیس طالبان در پنجشیر مدعی شده است که بیش از چهار هزار جوان پنجشیری برای عملیات «انتقامجویانه» علیه پاکستان نامنویسی کردهاند. البته این آمار «مبالغهآمیز» به نظر میرسد.
افزون بر پنجشیر، در دیگر ولایتها نیز طالبان نامنویسی از شهروندان برای جنگ در برابر پاکستان را آغاز کردهاند. این اقدام در حالی انجام میشود که بسیاری از این افراد که تحت تأثیر تبلیغات طالبان مبنی بر دفاع از خاک افغانستان در برابر پاکستان قرار گرفتهاند، هیچ تجربهی جنگی ندارند و آموزش نظامی نیز ندیدهاند. در نتیجه، در صورت مشارکت آنان در جنگ، احتمال افزایش تلفات در میان این افراد وجود دارد. بااینحال، برای طالبان تنش و رویارویی با پاکستان و حمایت از تیتیپی اهمیت دارد و به همین دلیل نامنویسی از شهروندان عادی را برای تأمین اهداف خود آغاز کردهاند.
طالبان در حال اعزام نیروهای خود، از جمله تاجیکتبارها و اوزبیکها، از ولایتهای شمالی به سمت مرز با پاکستان هستند و تلاش دارند حضور نظامی سنگینی در برابر این کشور نشان دهند. ناظران بر اوضاع معتقد اند که طالبان میخواهند با این اقدام به پاکستان نشان دهند که تنها طالبان پشتونتبار در برابر این کشور ایستادگی نمیکنند، بلکه در میان همهی اعضای این گروه در برابر پاکستان نوعی وحدت و اجماع وجود دارد.
طالبان در خوست نیز مدعی شدند که بزرگان قومی برخی از سلاحهای خود را به طالبان سپردهاند تا علیه پاکستان بجنگند. عکس منتشرشدهای نشان میدهد که دو نفر دو راکتانداز نو را به طالبان میدهند. طالبان با انتشار چنین تصاویری میکوشند نشان دهند که از حمایت مردمی برخوردار اند. بااینحال، این پرسش مطرح میشود که چگونه مردم عادی، در صورتی که وابستگی به طالبان ندارند، مجاز به نگهداری راکتانداز هستند و اکنون آن را به طالبان تحویل میدهند.
قدرتنمایی پهپادها
در جریان جنگ و درگیری میان حکومت طالبان و پاکستان، حکومت طالبان برای نخستینبار مدعی شد که حملات پهپادی علیه پاکستان انجام داده است. وزارت دفاع طالبان نیز ویدیویی منتسب به پرواز درآمدن یک پهپاد منتشر کرده است.
وزارت دفاع طالبان مدعی شده است که حملههای هوایی بر پایگاههای «مهم» نظامی پاکستان از جمله «نورخان، راولپندی، لشکر ۱۲ در کویته بلوچستان و کمپ خویزو در ایجنسی مهمند در خیبرپختونخوا» انجام شده است. این وزارتخانه همچنین مدعی چندین حملهی هوایی دیگر بر پایگاههای نظامی پاکستان شده است. بااینحال، پاکستان تنها حملهی پهپادی در ایبتآباد، سوابی و نوشهره را تأیید کرده و مدعی شده است که این پهپادها را ساقط کرده است. پاکستان همچنین ادعا کرده است که این پهپادها توسط تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) به پرواز درآمدهاند.
وزارت دفاع طالبان همچنین مدعی شده است که در طول یک هفته دستکم پنج مورد پهپادهای پاکستانی را در ولایتهای خوست، ننگرهار، پروان و لوگر هدف قرار داده است. این وزارتخانه عکسهایی منتسب به سقوط این پهپادها منتشر کرده است.
البته این نخستینبار است که وزارت دفاع طالبان استفاده از پهپاد را اعلام میکند. این در حالی است که در ماههای اخیر تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) از پهپادهای تجاری برای رصد و همچنین حمله به نظامیان پاکستانی با استفاده از مواد منفجره استفاده کرده است.
هرچند ارتش پاکستان پدافندهای متعددی برای مقابله با موشکها در اختیار دارد، اما توانایی فنی نظامی آن در دفع تهدید پهپادها به اندازهای نیست که بتواند بهطور کامل این خطر را مهار کند. در عین حال، دستیابی گروههای ستیزهجو به پهپادهای تجاری در بازار نسبتا آسان است و آنها میتوانند با جاسازی مواد منفجره و راکت، اهداف مورد نظر خود را هدف قرار دهند. با توجه به پیوند میان تحریک طالبان پاکستان و حکومت طالبان در افغانستان، احتمال ردوبدل شدن چنین تجربیاتی میان این دو گروه نیز زیاد است.
پنهان شدن طالبان
با تشدید تنش و درگیری با پاکستان و نقض حریم هوایی افغانستان از سوی جنگندههای پاکستانی، شماری از مقامهای ارشد طالبان از انظار عمومی دور شدهاند و سطح فعالیت آنان در این مدت کاهش یافته است. سراجالدین حقانی در مسجدی در ولایت خوست حاضر شد و به پاکستان هشدار داد که اقدامات این کشور در افغانستان باعث «قیام ملی و جهاد» علیه آن خواهد شد.
سراجالدین حقانی و شبکه تحت رهبری او در دوران جنگ با حکومت پیشین افغانستان به داشتن روابط نزدیک با ارتش و سازمان استخبارات نظامی پاکستان متهم بودند، اما اکنون او در میان مردم خوست چنین موضعگیریای کرده است. بااینحال، بسیاری از مقامهای ارشد طالبان در میدان جنگ با پاکستان حضور ندارند و مشخص نیست در کجا قرار دارند.
در زمان اوج گرفتن تنش میان حکومت طالبان و پاکستان و همچنین در شرایطی که پهپادها و جنگندهها در حریم هوایی افغانستان پرواز میکنند، بخشی از رهبران و فرماندهان طالبان از انظار عمومی پنهان میشوند. این شیوه پنهانکاری در این دور از حملات پاکستان نیز تکرار شده است.
آشنایی با جغرافیای پاکستان
بخشی از مقامها، فرماندهان و نیروهای طالبان با جغرافیای پاکستان، بهویژه ایالتهای خیبرپختونخوا و بلوچستان، آشنا هستند و حتا بهدلیل دودهه حضور در پاکستان، برخی از پاسگاهها، قرارگاهها و پایگاههای نظامی پاکستان را میشناسند. این موضوع سطح تهدید علیه پاکستان را افزایش میدهد.
از سوی دیگر، تحریک طالبان پاکستان پیوند ایدئولوژیک با حکومت طالبان در افغانستان دارد و اکنون هزاران جنگجو در اختیار دارد. حضور این نیروها در پاکستان، تسلط آنان بر جغرافیای این کشور و آشنایی با مناطق جنگی، دست طالبان را برای وارد کردن ضربه به پاکستان بازتر کرده است.
بااینحال، طی دو هفتهی گذشته حملات پاکستان به قلمرو افغانستان بیشتر بر استفادهی ارتش این کشور از جنگندهها متمرکز بوده است. برای پاکستان در شرایط کنونی، که تحت فشار سنگین مالی و اقتصادی قرار دارد و همزمان با گروههای ستیزهجو مانند تحریک طالبان پاکستان، «ارتش آزادیبخش بلوچستان» و شاخهی خراسان دولت اسلامی (داعش) و دیگر گروههای اسلامگرا در منطقه مواجه است، اعزام نیروی نظامی به افغانستان کار دشواری خواهد بود.
تجربهی حضور نظامی ارتش سرخ شوروی پیشین و همچنین امریکا و ناتو در افغانستان نشان داده است که جغرافیای این کشور برای جنگهای چریکی مناسب است و حتا مقتدرترین ارتشهای جهان نیز نتوانستهاند تنها از طریق گزینهی نظامی در افغانستان، مخصوصا حملهی زمینی، به پیروزی کامل برسند.
با وجود این، هرچند ارتش پاکستان یکی از مجهزترین ارتشها در منطقه محسوب میشود و پاکستان تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای است، اما اعزام نیروی زمینی به افغانستان اقدامی پرهزینه و پرریسک خواهد بود.
هوش مصنوعی
گروه طالبان در دوران نظام جمهوریت ماشین جنگ تبلیغاتی و پروپاگندای خود را با کمترین امکانات سازماندهی کرده بود و حتا در این عرصه از نظام جمهوریت پیشی گرفت. کارکنان روابط عمومی و تبلیغات نظام جمهوریت با وجود برخورداری از امکانات پیشرفتهتر، نیروی انسانی بیشتر و منابع مالی گستردهتر، نتوانستند روایت طالبان را در جنگ تبلیغاتی شکست دهند.
در آن زمان نیروهای طالبان زمانی که به پاسگاهها، قرارگاهها و مواضع نظامی حمله میکردند، اطلاعات، عکسها، ویدیوها و جزئیات حملات را برای مسئولان مطبوعاتی خود ارسال میکردند و این ارتباط بیشتر از طریق واتساپ و ابزارهای مشابه برقرار بود. اما اکنون حکومت طالبان تمامی امکانات و ظرفیتهای تبلیغاتی به جامانده از نظام جمهوریت را در اختیار دارد و در کنار آن تجربهی جنگ تبلیغاتی را نیز با خود همراه دارد.
در طول این دو هفته که سطح تنش میان رژیم طالبان و پاکستان افزایش یافته است، طالبان نیروی تبلیغاتی خود و همچنین فعالان وابسته به خود در شبکههای اجتماعی را برای جنگ تبلیغاتی علیه پاکستان بسیج کردهاند. حتا در این دوره از تنش، فعالان تبلیغاتی طالبان با استفاده از قابلیتهای هوش مصنوعی ویدیوها و تصاویر متعددی از جنگندهها، پهپادهای نظامی، نمایش قدرت تانکها، موشکها و دیگر تجهیزات نظامی منتشر کردهاند. کاربران نزدیک به طالبان نیز محتوای تبلیغاتی و خشونتآمیز را به زبانهای فارسی، پشتو، اردو، انگلیسی و عربی علیه پاکستان منتشر کردهاند.
ماشین تبلیغاتی طالبان با استفاده از هوش مصنوعی تصاویر و ویدیوهایی منتشر میکند که نشان میدهد به قرارگاههای نظامیان پاکستانی حملات پهپادی انجام دادهاند و بخشی از جنگندههای پاکستان را تخریب کردهاند. همچنین تصاویر و ویدیوهایی از مجهز شدن طالبان به راکت، موشک و سامانههای پدافندی منتشر شده است. حتا تصویری نیز منتشر شده که با هوش مصنوعی ساخته شده و نشان میدهد نیروهای سایبری طالبان در تلاش برای انجام حملات سایبری هستند. این تصاویر و ویدیوها واقعی نیستند و بخشی از آنها با استفاده از فناوری هوش مصنوعی ساخته شده و در چارچوب جنگ تبلیغاتی در شبکههای اجتماعی منتشر شدهاند.
این موارد نشان میدهد که طالبان پس از سقوط نظام جمهوریت توان تبلیغاتی و پروپاگندای خود را تقویت کردهاند و اکنون با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی تلاش میکنند قدرتنمایی کنند.
نیروهای طالبان با توجه به تجربهی جنگ تبلیغاتی در برابر نظام جمهوریت، امریکا و ناتو در افغانستان، اکنون از همان تجربه در تنش و درگیری با پاکستان نیز استفاده میکنند. زمانی که حملات موشکی، راکتی یا عملیات زمینی در داخل خاک پاکستان انجام میشود، تصاویر و ویدیوهای آن به سرعت در شبکههای اجتماعی منتشر میشود تا روحیه نیروهای طالبان تقویت شود. این محتوا سپس به زبانهای اردو، انگلیسی و عربی نیز منتشر میشود تا تأثیر تبلیغاتی آن افزایش یابد.
در عین حال، هیچ محدودیتی برای استفادهی طالبان از قابلیتهای هوش مصنوعی در فعالیتهای تبلیغاتی نظامی و امنیتی وضع نشده است و این موضوع دست طالبان را برای استفاده از این ابزارها باز گذاشته است.
طالبان و نفوذ هند
از سوی دیگر، پاکستان از افزایش حضور هند در افغانستان در دوران حاکمیت مجدد طالبان نگران است و این موضوع را تهدیدی برای منافع خود میداند. خواجه آصف روز (پنجشنبه، ۷ حوت) در ایکس نوشت که حکومت طالبان در افغانستان «غیرقابل اعتماد» و نمایندهی هند است. او تصریح کرد که طالبان به نمایندگی از هند میخواهند پاکستان را هدف «تجاوز» قرار دهند، اما نیروهای پاکستان پاسخ «قاطع» به این حملات خواهند داد.
هند نیز تمایل دارد پاکستان با همسایه غربی خود در افغانستان درگیر تنش باشد. چنین وضعیتی میتواند اسلامآباد را در مرزهای غربی خود درگیر نگه دارد و در مقابل، دهلی نو با دست بازتری منافع خود را در منطقه دنبال کند. در طول چند دههی گذشته نیز هند بارها تلاش کرده است از افغانستان بهعنوان ابزاری برای فشار بر پاکستان استفاده کند.
اکنون نیز که حکومت طالبان درگیر تنش بیسابقهای با پاکستان شده است، دهلی نو تلاش میکند نقش خود را در افغانستان افزایش دهد. در پنج ماه گذشته هند چندینبار میزبان هیأتهای بلندپایه افغانستان بوده است و این موضوع باعث شده است طالبان، همانند دوران نظام جمهوریت، بر روابط با دهلی نو حساب باز کنند.
اما تجربهی نظام جمهوریت نشان داده است که برای دهلی نو تنها ارتباط با گروه حاکم در افغانستان اهمیت دارد و تفاوتی میان نظام جمهوری و حکومت طالبان قائل نیست. پس از سقوط کابل بهدست طالبان، هند به متحدان خود در افغانستان پشت کرد و در پروازهای تخلیه تنها کارکنان سفارت و شهروندان هندی را خارج کرد و هیچ همکاریای برای خروج مقامهای ارشد حکومت جمهوری نزدیک به دهلی نو انجام نداد.
وقتی طالبان موج تنش با پاکستان را افزایش دادند، دهلی نو در صدد گسترش روابط با طالبان برآمد و سفارت و قنسولگریهای افغانستان در هند را به این گروه واگذار کرد.
بااینحال، تکیه بر هند که هدف اصلی آن تأمین منافع خود در افغانستان و استفاده از جغرافیای این کشور برای فشار بر پاکستان است، از سوی برخی تحلیلگران «اشتباه استراتژیک» توصیف میشود.
با همهی اینها، پاکستان در برابر طالبان از قدرت نظامی قابلتوجهی برخوردار است، در حالی که طالبان عمدتا با جنگ چریکی آشنا هستند و هیچ کشوری نیز از این گروه برای پشتیبانی نظامی و لجستیکی حمایت نمیکند. پاکستان بخشی از تجهیزات نظامی خود را تولید میکند و بهدلیل رقابت دیرینه با هند، همواره سرمایهگذاری قابلتوجهی در بخش نظامی انجام داده است.
بااینحال، باید دید طالبان چگونه با پاکستان برخورد خواهند کرد و چگونه خواهند توانست از کشتهشدن بیشتر غیرنظامیان در حملات هوایی پاکستان جلوگیری کنند.
