حکومت طالبان فعالیت تمامی پرورشگاههای خصوصی در افغانستان را ممنوع اعلام کرده و همزمان روند انتقال کودکان یتیم از این مرکزها به پرورشگاههای تحت کنترل خود را ادامه میدهد. این اقدام سبب نگرانی بستگان این کودکان شده است. بستگان میگویند کنترل کامل طالبان بر این مرکزها و احتمال ترویج آموزشهای افراطی و جنگی، آیندهی کودکان و نوجوانان یتیم را با ابهام روبهرو کرده است. طالبان در گذشته سابقهی استفاده از کودکان و نوجوانان در حملات جنگی، انفجاری و انتحاری را داشتهاند و همین پیشینه نگرانیهای جدی در مورد آیندهی کودکان یتیم را برانگیخته است.
کریمالله (نام مستعار)، یکی از کودکان یتیم در یکی از پرورشگاههای شهر جلالآباد، اخیرا از این مرکز به قندهار منتقل شده و معلوم نیست دقیقا در کجا نگهداری میشود. یکی از بستگان این نوجوان به روزنامه اطلاعات روز گفته است که براساس بعضی اطلاعات، او به یک مرکز آموزش انتحاری در قندهار منتقل شده است. این منبع افزود: «کریمالله از پرورشگاه ناپدید شد و بعدا به ما مشخص شد که به قندهار برده شده است. او در یکی از پایگاههای نظامی در قندهار آموزش حملات انتحاری میبیند.»
او تصریح کرد طالبان یک سیمکارت و تلفن در اختیار آنان قرار دادهاند تا با کریمالله در تماس باشند، اما همهی تماسها از این شماره از سوی طالبان شنود میشود. روزنامه اطلاعات روز برای جلوگیری از افشای هویت مصاحبهشوندگان، جزئیات بیشتری در این مورد منتشر نمیکند.
آموزشهای ایدئولوژیک و نظامی
در نمونهی دیگر، یکی از بستگان کودکی بهنام احمدالله (نام مستعار) که ۱۳ سال دارد و فرزند یکی از نظامیان کشتهشده در حکومت پیشین است، میگوید که طالبان بدون اطلاع خانواده، او را از یک پرورشگاه خصوصی به مرکز تحت کنترل خود منتقل کرده بودند. او توضیح داد که برای بازگرداندن برادرزادهاش، دو هفته با طالبان درگیر بوده است. این فرد به روزنامه اطلاعات روز گفت: «وقتی مسئول پرورشگاه با من تماس گرفت که طالبان برادرزادهی تو را با خود بردند، من خیلی ناراحت شدم. من نزد طالبان عذر آوردم که مادر او بیمار شده است و توانستم اجازهی او را بگیرم و به خانهی خود بیاورم.»
او همچنین با اشاره به محتوای آموزشی این مرکزها افزود: «برای برادرزادهی من در پرورشگاه طالبان تیراندازی، تبلیغ حملات انتحاری و همچنین اطاعت از ملا هبتالله آخوندزاده آموزش میدادند.»
این فرد تأکید کرد که هرگز اجازه نخواهد داد برادرزادهاش دوباره به این مرکزها بازگردد و گفت: «آیندهی کودکانی که در پرورشگاههای طالبان هستند، نگرانکننده است.»
انحلال پرورشگاههای خصوصی
حمید (نام مستعار)، یکی از مسئولان یک پرورشگاه خصوصی در ننگرهار، میگوید طالبان نهتنها کودکان، بلکه امکانات این مرکزها را نیز به پرورشگاههای خود منتقل میکنند. او در گفتوگو با روزنامه اطلاعات روز گفت که نگران سرنوشت دهها کودک یتیمی است که قرار است به این مرکزهای طالبان منتقل شوند.
او گفت: «در پرورشگاه ما دهها کودک بیسرپرست و یتیم در حال آموزش سوادآموزی و حرفهای هستند؛ اما اکنون طالبان هشدار دادهاند که باید پرورشگاه را ببندیم و کودکان موجود را با عزت به آنان تحویل دهیم؛ ما این کار را انجام خواهیم داد، زیرا مجبوریم، اما نگران هستیم، چون ممکن است طالبان در آینده از این کودکان برای حملات انتحاری استفاده کنند.»
بهگفتهی او، بخشی از این کودکان فرزندان نظامیان جانباختهی حکومت پیشین هستند و طالبان تلاش دارند آنان را نیز تحت نظارت و آموزش خود قرار دهند. حمید معتقد است که نباید از این کودکان برای ترویج ایدئولوژی افراطی یا آشنایی با خشونت و جنگ استفاده شود:
«در حال حاضر، تنها تعداد انگشتشماری پرورشگاه در ننگرهار فعالیت دارند و بقیه بهدلیل فشار طالبان تعطیل شدهاند. طالبان اقدام به انحلال پرورشگاهها، مصادرهی داراییها و تجهیزات آنها و بردن کودکان و نوجوانان به پرورشگاههای دولتی کردهاند.»
نفوذ شبکه حقانی در پرورشگاهها
شفیقالله (نام مستعار)، یکی دیگر از مسئولان پرورشگاههای خصوصی در ننگرهار، نیز نسبت به آیندهی این کودکان ابراز نگرانی کرده است. او به روزنامه اطلاعات روز میگوید در نبود نظارت نهادهای بینالمللی و حقوق بشر، طالبان میتوانند هر نوع آموزشی را بر کودکان اعمال کنند. به نظر او، شبکه حقانی به رهبری سراجالدین حقانی، وزیر داخلهی طالبان، در این مرکزها نفوذ دارد و این موضوع نگرانیها را افزایش داده است:
«مدارس دینی شبانهروزی که طالبان اکنون تأسیس کردهاند، توسط شبکه حقانی بودجهی ویژه و امکانات کامل دریافت میکنند و از این طریق کودکان را تشویق میکنند که در مدارس شبانهروزی با آنان بمانند. من معتقد هستم که طالبان این کودکان را برای منافع خود آموزش میدهند و از این طریق میخواهند نفوذ خود را در جامعه افزایش دهند و این روند را برای افراطگرایی گسترش دهند.»
او افزود که مقامهای طالبان بهصورت نوبتی از این مرکزها بازدید میکنند و در سخنرانیهای خود برای کودکان، دربارهی جنگ با حکومت پیشین افغانستان و نیروهای امریکایی و ناتو صحبت کرده و بر ادامهی «جهاد» تأکید میکنند.
در مقابل، مقامهای طالبان ادعا میکنند که هدف از این اقدام، بهبود وضعیت کودکان بیسرپرست است. قریشی بدلون، آمر اطلاعات ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در ننگرهار، گفته است که دو پرورشگاه در این ولایت فعال شده و به صدها کودک یتیم خدماتی مانند غذا، سرپناه و آموزش ارائه میکند. او افزود: «سه پرورشگاه خصوصی در حال انحلال در ننگرهار هستند. همهی کودکان پرورشگاههای خصوصی به مرکزهای دولتی منتقل خواهند شد، زیرا دولت در تلاش است تا این کودکان بیسرپرست را به درستی آموزش دهد.»
بااینحال، نگرانیها همچنان پابرجا است؛ زیرا طالبان در دوران جنگ با حکومت پیشین افغانستان و متحدان غربی آن، از کودکان و نوجوانان مدارس دینی در حملات مسلحانه و انتحاری استفاده کردهاند. این پیشینه باعث شده است که بستگان کودکان یتیم نسبت به محتوای آموزشی و تبلیغی این مرکزها بدبین باشند. در سالهای اخیر نیز این گروه تلاش کرده است با گسترش آموزشهای دینی مبتنی بر قرائت خود از «شریعت اسلامی»، کودکان و نوجوانان را تحت تأثیر قرار داده و آنان را به پیروی از این ایدئولوژی سوق دهد.
