مراسم تشییع پیکر جنرال اکرامالدین سریع، از چهرههای نظامی برجستهی مخالف طالبان، روز شنبه (6 جدی) با حضور گستردهی مهاجران افغانستان در تهران برگزار شد. او در دوران نظام جمهوریت، بهعنوان فرمانده پولیس ولایتهای بغلان و تخار فعالیت داشت. جنرال سریع هم در زمان حکومت جمهوریت و هم پس از سقوط آن، از منتقدان سرسخت طالبان به شمار میرفت.
اکرامالدین سریع در شهر تهران و در خیابان «ولیعصر» دفتری را برای کمک به نظامیان پیشین مقیم ایران راهاندازی کرده بود و در راستای همکاری برای تمدید اقامت این نظامیان فعالیت میکرد. او پس از بیرون شدن از همین دفتر، هدف حملهی چندین مهاجم قرار گرفت و همراه با محمدامین الماس، از فرماندهان پیشین یکی از کندکهای ارتش افغانستان، جان باخت.
حدود دو سال پیش، حکومت طالبان پس از کشتهشدن اکمل امیر، فرمانده نیروهای «جبهه آزادی افغانستان» و از نظامیان حکومت پیشین، در درگیری با طالبان، اجازهی برگزاری مراسم تشییع و خاکسپاری با حضور مردم را نداد. اکمل امیر در زادگاهش، روستای «سربند علیا»ی ولسوالی حصه اول کوهستان ولایت کاپیسا، به خاک سپرده شد؛ اما اکرامالدین سریع در تبعید و در تهران دفن شد. در مراسم خاکسپاری اکرامالدین سریع در تهران، هزاران نفر از مهاجران افغانستان حضور یافتند. شرکت گستردهی مهاجران در مراسم خاکسپاری یک چهرهی ضد طالبان، این روایت را تقویت میکند که هرچند طالبان جغرافیای افغانستان را در اختیار دارند، اما مخالفان آنان در گوشه و کنار جهان، از جمله ایران، حضور دارند و همبستگی خود را با چهرههای ضد طالبان حفظ کردهاند.
در کنار کارنامهی نظامی و نقش اکرامالدین سریع بهعنوان یکی از چهرههای منتقد طالبان، او در سالهای اخیر بخشی از روایت شخصی خود از مبارزه را نیز در قالب شعر و ویدیو بازگو میکرد. او در یکی از سرودههای خود -که خود در چندین ویدیو آن را به طرز آهنگین خوانده است- میگوید «رسم من بود پیکار، راه من بود دشوار. بزم خون کنید برپا، جشن ارغنون دارم.». پس از ترور او در تهران، ویدیوهایی از او، در حال خواندن اشعار حماسی، در شبکههای اجتماعی افغانستان بهطور گسترده دستبهدست شد. در یکی از این ویدیوها، او در حالی که در موتر نشسته است، میگوید: «انسانهای بزرگ در زندگی از خود حرف و حدیثی به جا میگذارند. مبارزه هوس نیست، عشق است.»
موضع تهران
جمهوری اسلامی ایران تا سه روز پس از ترور این جنرال حکومت پیشین افغانستان و یک نظامی دیگر، هیچ موضع رسمیای در این باره اعلام نکرد. این در حالی است که این ترور در شامگاه چهارشنبه (3 جدی) در خیابان «ولیعصر» تهران، پایتخت ایران، رخ داده و پرسشهای جدی دربارهی تأمین امنیت پناهجویان و نظامیان پیشین افغانستان در ایران ایجاد کرده است.
حسین خوشاقبال، فرماندار تهران، روز شنبه گفت که بررسی این ترور در جریان است، اما هنوز به «جمعبندی» نرسیده است و نتایج تحقیقات بعدا اعلام خواهد شد.
برخی جریانهای سیاسی و مخالفان طالبان ادعا میکنند که این ترور از سوی طالبان انجام شده است. در اطلاعیهی «جبهه آزادی افغانستان» آمده است که این ترور توسط عوامل طالبان صورت گرفته است. در این اطلاعیه تصریح شده است: «جبهه آزادی افغانستان این اقدام جنایتکارانه، غیرانسانی و تروریستی را در راستای سیاست حذف فیزیکی نظامیان پیشین افغانستان توسط گروه دهشتافکن طالبان میداند. امارت غاصب طالبانی، نظامیان پیشین افغانستان را تهدید بالقوه علیه سلطهی نامشروع و غیرقانونی خود تلقی کرده و طی چهار سال گذشته در راستای تعقیب، تهدید، ترور و حذف آنان، هیچ مرز جغرافیایی، دینی، اخلاقی و حقوقی را بهرسمیت نشناخته و نمیشناسد.»
تا کنون طالبان هیچ واکنشی به ترور این دو نظامی پیشین نشان ندادهاند.
هدف قرار گرفتن چهرههای ضد طالبان در ایران، نگرانیها دربارهی فعال شدن شبکه ترورهای برونمرزی را افزایش داده است. در ماه سنبله سال روان نیز معروف غلامی، از چهرههای نزدیک به محمد اسماعیل خان و از مخالفان طالبان، در شهر مشهد ترور شد؛ بااینحال، جزئیات این رویداد نیز تا کنون منتشر نشده است.
جمهوری اسلامی ایران در چهارونیم سال گذشته روابط نزدیکی با حکومت طالبان در افغانستان برقرار کرده است. مقامهای ارشد ایران به افغانستان سفر کردهاند و در مقابل، مقامهای ارشد طالبان از جمله ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخستوزیر و امیرخان متقی، وزیر خارجهی طالبان، بارها به ایران سفر کردهاند.
ایران سفارت و قنسولگریهای افغانستان را به طالبان واگذار کرده و دیپلماتهای این گروه در این نمایندگیها مستقر شدهاند. همزمان با این واگذاری، منتقدان طالبان نسبت به تهدید امنیت خود ابراز نگرانی کرده بودند، اما تهران به این هشدارها توجهی نکرد و تلاش کرد سطح روابط دیپلماتیک خود با طالبان را گسترش دهد.
عباس عراقچی، وزیر خارجهی ایران، روز شنبه (6 جدی) گفت که حکومت طالبان هنوز از سوی ایران بهرسمیت شناخته نشده است، زیرا چالشهای متعددی در حوزه امنیت مرزها، آب، مواد مخدر و مهاجرت میان دو طرف وجود دارد. او گفت: «در مورد حکومت فعلی افغانستان باید بپذیریم که یک واقعیت بهنام حکومت موجود در کابل وجود دارد. ما باید با دولت موجود در افغانستان گفتوگو کنیم تا بتوانیم این چالشها را مدیریت کرده و منافع دو ملت ایران و افغانستان را تأمین کنیم.»
جمهوری اسلامی ایران بهدلیل برقراری روابط با طالبان، به چهرههای ضد طالبان در این کشور هشدار داده است که از هرگونه فعالیت نظامی و سیاسی علیه طالبان خودداری کنند. این در حالی است که دیپلماتها و مقامهای طالبان بدون محدودیت در تهران فعالیت دارند و حتا با چهرههای مذهبی اهل سنت در ایران دیدار میکنند.
در شرایطی که ترور اکرامالدین سریع و یک نظامی پیشین دیگر به سرخط رسانههای در تبعید افغانستان تبدیل شده بود، فضلمحمد حقانی، سفیر طالبان در تهران، به منطقهی چابهار استان سیستان و بلوچستان سفر کرد؛ جایی که در یکی از مدارس دینی اهل سنت، طلاب این مدرسه شعار «زنده باد امارت اسلامی» سر دادند. در حالی که مخالفان سیاسی و نظامی طالبان از هرگونه فعالیت منع شده و حتا در تهران ترور میشوند، ایدئولوژی طالبان بدون آنکه با مانعی جدید روبهرو باشد توسط دیپلماتهای این گروه در ایران ترویج میشود.
