براساس تازهترین شاخص آزادی رسانه در جهان که از سوی سازمان «خبرنگاران بدون مرز» منتشر شده است، افغانستان تحت کنترل طالبان در میان ۱۸۰ کشور جهان و با کسب ۱۹.۵۱ امتیاز در جایگاه ۱۷۵ قرار گرفته است.
در این ردهبندی که امروز (پنجشنبه، ۱۰ ثور) نشر شده، ناروی، هالند و استونیا به ترتیب با کسب بیشترین امتیاز در جایگاه نخست تا سوم و افغانستان، عربستان سعودی، ایران، چین، کوریای شمالی و اریتره به ترتیب با کسب کمترین امتیاز در قعر جدول قرار گرفتهاند.
سازمان گزارشگران بدون مرز نوشته است که پس از تسلط دوبارهی طالبان بر افغانستان «ناقوس مرگ آزادی مطبوعات و امنیت روزنامهنگاران، بهویژه روزنامهنگاران زن» در این کشور به صدا درآمد.
این نهاد افزوده است که اکنون رسانهها ملزم به پخش اطلاعاتی هستند که توسط حکومت طالبان کنترل میشود، زیرا فضای رسانهای اکنون عاری از کثرتگرایی و صداهای مخالف است و سرکوب روزنامهنگاران بهطور پیوسته تشدید شده است.
گزارشگران بدون مرز همچنین نوشته است که بازگشت طالبان به قدرت چشمانداز رسانهها را نابود کرد و در عرض سه ماه ۴۳ درصد از رسانهها ناپدید شدند و دو-سوم از ۱۲ هزار روزنامهنگار در سال ۲۰۲۱، این حرفه را ترک کردند.
این نهاد همچنین گفته است که از هر ده روزنامهنگار زن، هشت نفر مجبور به ترک کار خود شدهاند و معدود روزنامهنگاران زنی که هنوز مشغول به کار هستند، تحت انواع محدودیتها و آزارواذیت قرار دارند.
گزارشگران بدون مرز همچنین نوشته است که انتقاد از حکومت طالبان اکیدا ممنوع است و خودسانسوری در رسانهها به یک «قاعده» تبدیل شده است.
طبق گزارش این نهاد، بسیاری از موضوعات مانند مذهب، وضعیت زنان، اقلیتها و حقوق بشر بهطور کلی ممنوع هستند و سانسور غیررسمی از طرق مختلف اعمال میشود.
این نهاد افزوده است که در برخی ولایتها، روزنامهنگاران باید گزارشهای خود را قبل از نشر به ادارهی اطلاعات و فرهنگ طالبان ارسال کنند و طالبان گاهی بهعنوان کارکنان رسانهها استخدام میشوند تا بر آنها نظارت کنند و شبکههای اجتماعی نیز از سوی طالبان بهشدت نظارت میشود.
سازمان گزارشگران بدون مرز گفته است که تنها تعداد کمی از رسانههای افغانستان که در تبعید فعالیت میکنند، پوشش مستقلی از اخبار این کشور ارائه میدهند و مخاطبانی که به اینترنت دسترسی دارند، برای دسترسی به گزارشهای خبری مستقل، به این رسانهها و یا رسانههای خارجی مراجعه میکنند.
سازمان گزارشگران بدون همچنین به تهدیدات امنیتی از سوی طالبان برای خبرنگاران اشاره کرده و گفته است که استخبارات و پولیس طالبان خبرنگاران را «خودسرانه بازداشت میکنند، آنان را انزوا نگه میدارند و برای مدت چند روز تا چند ماه شکنجه میکنند».
این نهاد افزوده است که «روزنامهنگارانی که با رسانههای خارجی کار میکنند یا در تبعید هستند، بهویژه هدف قرار میگیرند و به جاسوسی و ارائهی تصویر منفی از طالبان متهم میشوند».
سازمان گزارشگران بدون مرز همچنین به چالشهای حقوقی اشاره کرده و گفته است که طالبان با صدور دستورالعملهایی، حقوق رسانهها را بهشدت محدود و قوانین حمایتی را لغو کردهاند.
افغانستان سال گذشتهی میلادی نیز در شاخص آزادی رسانهها در جایگاه ۱۷۸ قرار داشت و امسال تنها اندکی در امتیاز آن تفاوت آمده است.
بااینحال، پس از تسلط دوبارهی طالبان، جایگاه افغانستان در این ردهبندی بهشدت سقوط کرده است و وضعیت آزادی رسانهها و خبرنگاران در آن بدتر شده است.
افغانستان در سال ۲۰۲۱ میلادی و قبل از تسلط طالبان، در جایگاه ۱۲۲ جهان قرار داشت، اما سال بعد که طالبان به قدرت بازگشتند، با ۳۴ پله سقوط به جایگاه ۱۵۶ رسید، در سال ۲۰۲۳ در جایگاه ۱۵۲ قرار گرفت، در سال ۲۰۲۴ در جایگاه ۱۷۸ قرار گرفت و در سال ۲۰۲۵ در جایگاه ۱۷۵ جهان از میان ۱۸۰ کشور قرار گرفت.
