““Sülh Körpüsü” təşəbbüsü çərçivəsində Azərbaycan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin İrəvana səfəri və Ermənistan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin Bakıya cavab səfərindən sonra sülh gündəliyi hər iki ölkə cəmiyyətində aktual mövzuya çevrilib. Səfərlərə münasibət birmənalı olmayıb – dəstək verənlərlə yanaşı, tənqidlər və hətta xəyanət ittihamları da səsləndirilib”.
Gununsesi.info xəbər verir ki, bu fikirləri Cənubi Qafqaz Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri Fərhad Məmmədov deyib:
“Bu başa düşüləndir… Azərbaycan və Ermənistan arasındakı münaqişə etno-ərazi xarakterli idi. Ərazi komponenti artıq həll olunub: Birgə Bəyannamə imzalanıb, sülh müqaviləsinin mətni paraflanıb. Hər şey olmasa da, çox şey Ermənistandakı parlament seçkilərindən asılıdır və bundan sonra hökumətlər orta müddətdə daha inamlı addımlar ata biləcəklər.
Sülh prosesinin etnik komponenti isə qalır və bu, ayrıca düşünülməlidir.
Azərbaycanda çoxlu skeptik var, Ermənistanda isə seçkiqabağı vəziyyət fonunda neqativlik artır. Heç kimin istəmədiyi və unutmayacağı minlərlə müharibə qurbanı mövcuddur. Və təəssüf ki, qurbanlar hələ də dayanmayıb… Birinci Qarabağ müharibəsində şəhid olanların qalıqlarının və dəfn yerlərinin tapılması, azad edilmiş ərazilərdə yerləşdirilmiş minaların qurbanları, yaşayış məntəqələrinin girişlərində müharibədə həlak olanların fotoşəkilləri olan plakatlar — bütün bunlar daimi xatırlatma rolunu oynayır və cəmiyyətlər arasında qurulmalı olan sülh üçün çərçivə yaradır.
Son iki ay ərzində cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri ilə ünsiyyət nəticəsində mümkün sülhün necə qavranıldığına dair müəyyən mənzərə formalaşıb.
Əvvəlcə, gələcəkdə bu mövzuya qayıtmamaq üçün, nələrin baş verməyəcəyini qeyd edək.
Yaşlı nəsil üçün “ermənilərlə sülh” mövzusu əsasən Sovet dövrünün xatirələri üzərindən qavranılır. Lakin SSRİ dövründə baş verənlər təkrarlanmayacaq.
Niyə?
– Çünki bu tarixi mərhələdə münaqişədən sonra xalqları zorla barışdıran üçüncü tərəf yoxdur. Heç bir formada üçüncü tərəf sülhməramlılığı olmayacaq. – Azərbaycan və Ermənistan SSRİ dövründə vahid dövlətin tərkibində idi. İndi isə iki müstəqil dövlətdir. Hətta vahid hərbi-siyasi və ya iqtisadi bloklarda belə təmsil olunmuruq. – Sovet dövründən fərqli olaraq, Azərbaycanda kompakt erməni əhalisi yoxdur, Ermənistanda isə azərbaycanlı əhali qalmayıb.
Müstəqillik dövründə böyüyən gənc nəsil üçün Ermənistanla sülh fərqli şəkildə qəbul edilir. Digər qonşularla olduğu kimi… Amma bu da orta müddətdə baş verməyəcək!
Qonşularla sülh nə deməkdir?
Azərbaycanın qonşuları var: Rusiya, Qazaxıstan, Gürcüstan, Türkiyə, İran və Türkmənistan. Azərbaycan bu qonşularla müharibə vəziyyətində deyil. Azərbaycan vətəndaşı bilet alıb tətil üçün qonşu ölkələrə uça bilər; istəsələr, təhsil ala, biznes qura, ticarət edə, işləyə və ya tibbi müalicə ala bilərlər…
Bunların heç biri yaxın gələcəkdə Ermənistanla baş verməyəcək!
Bəs nə olacaq?!
Mənim dərin inamıma görə, dar mənada sülh olacaq. Bu sülhün əsas konturları artıq mövcuddur. Söhbət bütün məsələlərin yalnız siyasi və diplomatik kanallar vasitəsilə, müxtəlif hökumətlərarası əlaqə mexanizmləri çərçivəsində, dövlət və özəl səviyyələrdə birgə layihələrdə iştirak yolu ilə və sülh gündəliyini bölüşən vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında dialoq vasitəsilə müzakirəsindən gedir.
“Dövlət qurumları – vətəndaş cəmiyyəti – insanlar” üçlüyündə dövlətlər/hökumətlər arasında dialoq uzun müddət həlledici olaraq qalacaq. Vətəndaş cəmiyyətləri arasında qarşılıqlı əlaqə şərtləri, eləcə də insanlar arasında təmaslar hökumətin yolundan asılıdır.
Azərbaycanda hökumət süni şəkildə vətəndaş cəmiyyətini və xalqı sülh gündəliyini qəbul etməyə məcbur etməyəcək; hər şey təbii şəkildə inkişaf edəcək və addımların atılması illər çəkərsə, vəziyyətin yetkinləşməsini gözləyəcəyik. Vətəndaş cəmiyyəti və xalq hökumətin yolu ilə yaradılan şəraitdən istifadə edib-etməmək seçimini edəcək.
Sülh gündəliyi bir çox mövzu və təbəqələri əhatə edir… və burada, həmişəkindən daha çox, “hər şey öz vaxtında!” deyimi aktualdır”.
Şəbnəm
