کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهجویان در گزارشی گفته است که اکثریت بازگشتکنندگانی که در سال ۲۰۲۵ از ایران و پاکستان وارد افغانستان شدند، بدون آموزش هستند و این وضعیت احتمالا رقابت برای منابع محدود را در میان فقیرترین و آسیبپذیرترین جوامع در ولسوالیها تشدید میکند.
براساس آمار سازمان ملل متحد در سال گذشتهی میلادی، ۲.۹ میلیون نفر به افغانستان بازگشتهاند که این آمار شامل بازگشت ۱.۹ میلیون نفر از ایران و یک میلیون نفر دیگر از پاکستان است.
براساس آمار کمیساریای عالی سازمان ملل متحد، ۶۷ درصد بازگشتکنندگان از ایران و ۷۰ درصد بازگشتکنندگان از پاکستان فاقد آموزش هستند. همچنین ۵۳ درصد از بازگشتکنندگان از هر دو کشور گفتند که بدون مهارت هستند.
در این گزارش آمده است که در مقایسه با سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، دادههای بازگشت سال ۲۰۲۵ الگوی بارزتری از «خودگزینی منفی» را نشان میدهد، به طوری که افرادی که سطح تحصیلات پایینتری دارند، ابتدا بازمیگردند.
بهگفتهی کمیساریای عالی سازمان ملل، نسبت پناهجویان بازگشته بدون آموزش رسمی بیشتر از پناهجویانی است که در کشورهای میزبان باقی ماندهاند، که نشان میدهد کسانی که بازمیگردند، بهطور متوسط، آسیبپذیرتر هستند.
بازگشتهای اجباری
در گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل متحد آمده است که اکثر بازگشتکنندگان گزارش دادند که در تصمیم خود برای بازگشت هیچ حق انتخابی نداشتند.
در میان کسانی که از پاکستان بازگشتند، ۶۱ درصد اظهار داشتند که بازگشت آنان داوطلبانه نبوده است، در حالی که این نسبت برای بازگشتکنندگان از ایران حتا بیشتر و به ۷۳ درصد میرسد.
سازمان ملل گفته است که چنین شرایطی پیآمدهای مهمی برای حفاظت و ادغام مجدد دارد، زیرا خانوادههایی که احساس میکنند مجبور به بازگشت هستند، ممکن است با منابع کمتر، آمادگی محدودتر و آسیبپذیری بیشتر به کشور بازگردند و ممکن است بر پایداری و دوام بازگشتها تأثیر منفی بگذارد.
در گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل متحد گفته شده است که الگوی بازگشت در سالهای اخیر تغییر کرده است، به طوری که دادههای بازگشت سال ۲۰۲۵ افزایش قابلتوجهی در تعداد خانوادهها در میان بازگشتکنندگان، بهویژه مهاجرانی که مدت طولانی در ایران و پاکستان زندگی کردهاند، نشان میدهد.
براساس گزارش، بسیاری از بازگشتکنندگان دههها در خارج از کشور زندگی کردهاند و تعداد قابلتوجهی از کودکان و نوجوانان در کشورهای میزبان متولد و بزرگ شدهاند. در نتیجه، آنان اغلب پیوندهای اجتماعی و اقتصادی ضعیفتری با مناطق مبدأ خود و شبکههای اجتماعی محدودی در افغانستان دارند.
این امر پیچیدگی ادغام مجدد را افزایش میدهد، زیرا بازگشتکنندگان ممکن است با چالشهای بیشتری در دسترسی به معیشت، خدمات، اسناد مدنی و ادغام در جوامعی که دیگر ممکن است پیوندهای قوی نداشته باشند، روبهرو شوند و نیاز آنان به حمایت و کمک پایدار را افزایش دهد.
فشار شدید بر بازگشتکنندگان
در گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل آمده است که بهدلیل خدمات محدود و کمبود امکانات، ادغام مجدد همچنان دشوار بوده است.
به نقل از گزارش، نظارت پس از بازگشت، فشارهای شدید اجتماعی-اقتصادی را نشان داد: ۸۸ درصد بدهکار، ۶۵ درصد ناامنی غذایی، ۵۷ درصد وابسته به کار روزانه، ۱۴ درصد با درآمد کمتر از ۱۵۰۰ افغانی و ۴۵ درصد کودکان محروم از مکتب، در کنار محدودیتهای مداوم حقوق بشر و خطرات دستگیری خودسرانه و ارعاب.
براساس آمار سازمان ملل، شش درصد از بازگشتکنندگان قصد خود را برای ترک محل فعلی خود گزارش دادند، در حالی که ۱۱ درصد از بازگشتکنندگان از پاکستان گزارش دادند که برخی از بستگان یا اعضای جامعه دوباره به پاکستان بازگشتهاند.
براساس آمار سازمان ملل، در دو سال اخیر حدود پنج میلیون مهاجر به افغانستان بازگشتهاند.
بازگشت مهاجران از ایران و پاکستان هماکنون هم جریان دارد.
