گزاشگر: مهدی فروتن
یکی از نوجوانان در منطقهی تایمنی شهر کابل از سوی یک نیروی طالبان با میل تفنگ و همچنین با لگد مورد ضربوشتم قرار میگیرد. ویدیوی این رویداد بهگونهی گسترده در شبکههای اجتماعی منتشر شده است. در این ویدیو چندین نیروی دیگر طالبان نیز در محل حضور دارند، اما هیچکدام مانع ضربوشتم این نوجوان از سوی همکارشان نمیشوند. این ویدیو نمونهی دیگری از رفتار خشونتآلود و غیرحرفهای نیروهای این گروه در برابر شهروندان را برجسته کرده است؛ رفتاری که بهگفتهی ناظران، در سایه فضای سرکوب و عادیشدن خشونت در افغانستان، به بخشی از واقعیت روزمرهی زندگی مردم تبدیل شده و کمتر با پیگیری و پاسخگویی جدی روبهرو میشود. نیروهای طالبان که بیشترشان بیسواد یا کمسواد اند و آموزشهای مسلکی ندیدهاند، به سادگی متوسل به خشونت و ضربوشتم شهروندان میشوند.
خالد زدران، سخنگوی پولیس طالبان در کابل، مدعی شده است که عامل این رویداد بازداشت شده است.
او گفت: «در این اواخر ویدیویی که در شبکههای اجتماعی منتشر شده است که در خیابان یک نیروی امنیتی یک فرد را میزند، هنگامی که مسئولان امنیتی از این اتفاق خبر شدند، بهگونهی عاجل دستبهکار شدند و نیروی امنیتی گرفتار شده است.»
زدران تأکید کرد که وظیفهی پولیس شناسایی افراد مشکوک و سپردن آنان به نهادهای عدلی و قضایی است و نباید علیه این افراد از زور کار بگیرد. زدران همچنین مدعی است که هیچ فردی از قانون بالاتر نیست و پرونده این فرد بهگونهی شفاف بررسی میشود.
«غیرت من جوش آمده بود»
آن عضو طالبان که آن نوجوان را مورد ضربوشتم قرار داده است، پس از بازداشت از سوی پولیس طالبان در کابل گفته است که با این نوجوان بهگونهی «اصولی» برخورد کرده و رفتارش اشتباه نبوده است؛ «من مجاهد حوزه چهارم هستم. با یک دوست [خود] در ساحه تایمنی گزمه داشتیم. به همین وقت یک دختر نزد من آمد و به من عرض کرد که این فرد که به ویدیو دیده میشود، برای من مزاحمت میکند. برای من حرفهای بدی میگوید و برای من شماره تماس میاندازد. یک روز نیست بلکه هر روز این فرد برای من مزاحمت میکند. در این وقت که این دختر با من صحبت کرد، احساسات من و غیرت من به جوش آمد و به این فرد حمله کردم.»
این پولیس طالبان مدعی است که ضربوشتم آن نوجوان پس از آن انجام شده است که یک دختر به او شکایت کرده بود که این نوجوان او را تعقیب میکرده است و حتا تلاش کرده است که شماره تماس او را بگیرد. او در واکنش به بازداشت خود گفت که علیه او «ظلم» شده است و به این خاطر «بسیار متأسف» است.
اظهارات این نیروی طالبان در حالی مطرح میشود که در ویدیوی منتشرشده، نحوه برخورد او با نوجوان واکنش گستردهی کاربران شبکههای اجتماعی را بهدنبال داشته است. بسیاری از کاربران نوشتهاند که حتا در صورت وقوع مزاحمت، برخورد فیزیکی و خشونتآمیز در خیابان و بدون طی مراحل قانونی، آنهم در مقابل نوجوان، قابل توجیه نیست.
برخی از کاربران شبکههای اجتماعی نیز نوشتند که اگر ویدیوی ضربوشتم این نوجوان در شبکههای اجتماعی بهگونهی گسترده بازنشر نمیشد، طالبان هیچ اقدامی برای پیگیری نیرویشان انجام نمیدادند.
خشونت علیه زنان
طی ۱۰ روز اخیر، دستکم دو ویدیو از ضربوشتم شهروندان از سوی نیروهای طالبان در شبکههای اجتماعی منتشر شده است.
در یکی از این ویدیوها، زنی که عضو پولیس طالبان است، یک زن دیگر را بهدلیل اینکه ماسک و همچنین پوشش حجاب او رنگ سیاه ندارد، در ملاءعام مورد ضربوشتم قرار میدهد. این ویدیو اواسط هفتهی گذشته در شبکههای اجتماعی منتشر شد.
در این ویدیو، این زن که همراه یکی از اعضای خانوادهی خود است، چندین مرتبه توسط نیروی پولیس زن طالبان که در کنارش یکی از محتسبان وزارت امر به معروف حضور دارد، مورد ضربوشتم قرار میگیرد. البته این زن مانتوی بلند و گشاد دارد و پوشش او به شکل حجاب عربی مورد خواست طالبان است، اما رنگ آن سیاه نیست. در این ویدیو دیده میشود که محتسب امر به معروف طالبان همراه این زن را با خود میبرد.
انتشار این ویدیو واکنشهای گستردهای را در شبکههای اجتماعی به همراه داشت و بسیاری از کاربران این رفتار را نمونهای از تشدید محدودیتها و برخوردهای سختگیرانهی طالبان علیه زنان دانستند.
سیف خیبر، سخنگوی وزارت امر به معروف طالبان، در واکنش به انتشار این ویدیو گفته است که این وزارتخانه هیچ کارمند زن ندارد و ضربوشتم این زن در ملاءعام هیچ ربطی به آنان ندارد. او ضربوشتم این زن را رویداد «شخصی و مهندسیشده» خواند و تأکید کرد که کارمندان این وزارتخانه لباس رسمی میپوشند و براساس اصول رسمی برای جلوگیری از تخلف اقدام میکنند.
سرکوب با نیروهای زن
در وزارت امر به معروف طالبان که توسط خالد حنفی، فرد نزدیک به رهبر طالبان و از چهرههای تندرو این گروه اداره میشود، همهی کارکنان مرد هستند. اما در موارد متعددی محتسبان امر به معروف طالبان از نیروی پولیس زن هنگام بازداشت و تحقیق از زنان استفاده کردهاند.
زنان پولیس در حکومت طالبان اجازهی حمل سلاح ندارند و تنها شلاق، چوبدستی و همچنین دستبند دارند و طالبان از بخشی از نیروهای زن عضو پولیس برای سرکوب زنان و دختران استفاده میکنند.
در ماههای گذشته نیز گزارشهای متعددی از برخورد خشن نیروهای امر به معروف طالبان با زنان در شهرهای مختلف افغانستان منتشر شده است؛ برخوردهایی که بیشتر بهدلیل نوع پوشش، رنگ لباس، نداشتن همراه مرد و یا حضور زنان در مکانهای عمومی صورت گرفته است.
ضربوشتم گروهی یک جوان در هرات
حدود یکونیم هفته قبل، نیروهای پولیس و محتسبان امر به معروف طالبان در شهرک جبرئیل ولایت هرات در غرب کشور، ارشاد، یکی از جوانان این منطقه، را مورد ضربوشتم قرار دادند و سپس از او ویدیوی اعتراف اجباری گرفتند.
محتسبان امر به معروف طالبان یکی از زنان عضو خانوادهی ارشاد را در ایست بازرسی متوقف کرده بودند و به نوع پوشش او گیر داده بودند و این باعث شد که ارشاد واکنش زبانی نشان دهد. سپس محتسبان امر به معروف طالبان و پولیس این گروه در شهرک جبرئیل، ارشاد را مورد ضربوشتم گروهی قرار دادند و بعد او را زندانی کردند.
این رویداد نیز واکنشهایی را در میان کاربران شبکههای اجتماعی و فعالان حقوق بشر برانگیخت و شماری از کاربران، رفتار نیروهای طالبان را نمونهای از برخوردهای فراقانونی و خشونتآمیز این گروه با شهروندان توصیف کردند. بااینحال، ناظران میگویند دامنهی این واکنشها در مقایسه با گسترهی خشونتهای جاری در افغانستان همچنان محدود است.
فشار و سختگیری نهادهای امنیتی و کنترلی این گروه، از جمله پولیس، استخبارات و محتسبان امر به معروف، به تدریج بر شهروندان افزایش یافته است. نیروهای طالبان در موارد متعددی متهم به ضربوشتم، بازداشتهای خودسرانه و شکنجهی زندانیان شدهاند، اما تنها بخش کوچکی از این موارد به رسانهها و افکار عمومی راه پیدا میکند. بسیاری از خانوادهها از بیم بازداشت، تهدید یا انتقامگیری، دربارهی برخوردهای خشونتآمیز نیروهای طالبان سکوت اختیار میکنند.
بهباور شماری از تحلیلگران، یکی دیگر از دلایل کمرنگ بودن واکنشهای عمومی، عادیشدن نسبی خشونت در جامعهی افغانستان پس از دههها جنگ و خونریزی است. طالبان در دوران جنگ با حکومت پیشین، بهگونهی گسترده از حملات انفجاری، انتحاری و عملیات مسلحانه استفاده میکردند و همین پیشینه، سطح حساسیت جامعه در برابر اشکال دیگر خشونت (از قبیل لتوکوب یا توهین کلامی) را تغییر داده است. در نتیجه، مواردی چون ضربوشتم، بازداشتهای خودسرانه و سرکوب روزمره، هرچند گسترده و مداوم، اغلب واکنش عمومی نیرومندی برنمیانگیزد و در بسیاری از مناطق افغانستان بدون اعتراض جدی ادامه پیدا میکند.
