close
close
ART-DURBIN
24 ноябр 2025

Итюрак

close

37 йил олдин — 1988 йил 20 ноябрда —СССР  Марказий телевидениесининг биринчи программасида Михаил Афанасьевич Булгаковнинг шу номдаги повести асосида суратга олинган «Собачье сердце» фильмининг премьераси бўлиб ўтди.

Михаил Булгаковнинг «Собачье сердце» повести 1925 йилдаёқ ёзилган эди. Бироқ ўша пайтда уни нашр этиш таъқиқланди, чунки унда «замонавийликка қарши ўткир памфлет» кўрилган ва «ҳеч қандай ҳолатда чоп этиш мумкин эмас» деб топилган.

Повесть биринчи бор фақат 1968 йилда ва у ҳам бўлса чет элда Англияда ва ФРГда нашр этилди.

 Илк экранлаштириш ҳам чет элда  амалга оширилган — 1976 йилда Италия-Германия ҳамкорлигида суратга олинган Dog’s Heart / Cuore di cane / Warum bellt Herr Bobikow? фильми.

Ростдан ҳам, италиян ва совет фильмларидаги персонажлар образлари бутунлай тескари талқин қилинган. Италия фильмда Преображенский — ёвуз, салбий қаҳрамон ( «юқори  даражали инсон» яратиш ғояси билан овора), Шариков эса — меҳрибон ва ижобий персонаж.

Бортко фильмида эса Шариков — пасткашлик, қўполлик ва саводсизликнинг ифодаси; Преображенский эса аксинча — пролетариат диктатурасининг қурбонига айланган ижобий қаҳрамон…

СССРда Булгаковнинг бу повести фақат 1987 йилда, «Знамя» журнали июнь сонида чоп этилди.

Шундан бир оз олдин, 1987 йил 25 май куни Москванинг Ёш томошабинлар театрида «Собачье сердце» спектаклининг премьераси бўлиб ўтган эди.

Ўша йили режиссёр Владимир Бортко булгаков повестини экранлаштиришга киришди. 

Бундай ишга ўша вақтда цензура томонидан ҳеч қандай тўсиқ йўқ эди — мамлакатда Михаил Горбачевнинг очиқликка асосланган Перестройка даври бошланганди.

Сценарийни Владимир Бортко рафиқаси билан бирга ёзган ва улар унда фақат «Собачье сердце» повестини эмас, балки бир нечта ҳикоя ва фельетонларни ҳам қўллашни режалаштирган. 

Масалан, руҳ чақириш эпизоди — «Спиритический сеанс»дан, циркдаги башоратчи эса — «Мадмазель Жанна» ҳикоясидан олинган.

 Режиссёр буни шундай тушунтиради: «Булгаков ҳикояларидан фойдаланиб, биз воқеа юз берувчи квартира чегараларини кенгайтирдик. Энди у ерда кўча ҳам, цирк ҳам бор эди».

Москва кўчалари эса Ленинградда суратга олинган, чунки иш «Ленфильм» киностудиясида олиб борилган.

Профессор Преображенский ролини Леонид Броневой, Михаил Ульянов, Юрий Яковлев ёки Владислав Стржельчик ижро этиши мумкин эди. Бироқ синовларда энг аниқ ва таъсирли образни Евгений Евстигнеев яратди — ва бу роль унинг ўзи учун ҳам жуда мувофиқ келди.

Ўша вақтда МХАТда бўлиниш юз берган, актёр Олег Ефремов труппасига қолган, аммо инфарктдан кейин янги роллар бермасликни, фақат эски репертуардан фойдаланишни сўраган.

Ефремов эса жаҳл билан унга «пенсияга чиқиш»ни таклиф қилган. 

Актёр бу можарони оғир бошдан кечирган, ва айнан шу нотинч ҳолати синовларда уни янада самимий ва ишончли қилиб кўрсатган.

Евстигнеевнинг ўғли Денис кейинроқ шундай деган: «Бу фильм отам ҳаётида сўзсиз ўз вақтида пайдо бўлди ва уни, деярли, қутқарди. МХАТда пенсияга чиқарилган оғир даврда, у “Собачье сердце”даги ишга қийналиб рози бўлган, аммо кейин бу иш билан яшади. Суратга олиш майдонида  нима бўлганини билмайман, лекин у доим ўз роли ҳақида гапирар, саҳналарни кўрсатар эди… Ўша пайтда фильм унинг таянчига айланди».

Доктор Борментал ролига режиссёрда шубҳа бўлмаган — у дарҳол Москва Сатира театри актёри Борис Плотниковни тасдиқлаган.

Полиграф Полиграфович Шариков ролига эса ўнлаб даъвогарлар бўлган. Энг ёрқинларидан бири Николай Караченцов эди, аммо Бортко уни маъқул кўрмаган: «Караченцов итни жуда маҳорат билан кўрсатарди, лекин унинг амплуаси — қаҳрамон-ошиқ, менга эса бир образда ҳам ит, ҳам ичкиликбоз керак эди».

Натижада, Шариков ролига Владимир Толоконников тасдиқланган — уни Олмота  рус театри актёрлари фотобазасидан топишган. 

Синовга келиши билан режиссёрда шубҳа қолмаган: «Володя биринчи марта “водка” (аслида сув) ичгандай қилиб томоқ қимирлатганидаёқ мени лаҳзада “мафтун қилди”… Мен ҳеч иккиланмасдан уни тасдиқладим», — деб эслайди Бортко.

Шарик ролига эса Карай лақабли ит тасдиқланган — у ҳам кастингдан ўтган ва Ленинград хизмат итлари клубидан ўнлаб рақибларини ортда қолдирган.

Режиссёр унинг ишларидан жуда мамнун бўлган: «У жуда ақлли ит эди. Фақат французча гапирмасди, холос. Ҳамма нарсани биринчи дублда бажарарди». 

Бу фильм унинг «кино карьераси»ни бошлаб берган — кейинчалик Карай «Свадебный марш», «Переэкзаменовка», «Рок-н-ролл для принцессы» ва «Навеки 19-летние» фильмларида ҳам суратга тушган.

Фильм Италия, Польша, Болгарияда мукофотларга эга бўлган. Премьерадан икки йил ўтиб, Бортко ва Евгений Евстигнеев Давлат мукофоти билан тақдирланган.

Энг катта мукофот эса — томошабинларнинг ҳайратомуз муҳаббати бўлди. Ва бу муҳаббат 30 йилдан ортиқ вақтдан бери сўнмай келмоқда…

Рассом Туз саҳифасидан

Тағин ўқинг
21 август 2017
Маркази Берлинда жойлашган Ўзбекистон-Германия Форуми (UGF) 21 август куни Ўзбекистондаги мажбурий меҳнатга қарши янги анимацион роликни тақдим этди. Анимация ...
15 январ 2020
Дунëда энг кўп танилган замонавий ўзбек ëзувчиси 66 ёшли Ҳамид Исмоил 14 январь куни «Озодлик-Озод Европа» радиоси Марказий Осиë ...
13 апрел 2018
Яқин танишимнинг қизи рус мактабида ўқийди. Ўзбек мактабларида таълим бериш сифати пастлиги боис фарзандини шу мактабга берган. Шундай бўлса-да, ...
14 июл 2016
«Ижтимоий фикр» жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази яна ўз сўрови ва унинг натижалари билан кўпчиликнинг эътиборини тортди. Бу галги сўровни ...
Блоглар
24 ноябр 2025
Мен ўзбек сегментидаги Facebook’ни жуда яхши кўраман — ҳақиқий янгиликлар портали: цензурасиз, тўсиқсиз, ҳеч қачон ...
24 ноябр 2025
37 йил олдин — 1988 йил 20 ноябрда —СССР  Марказий телевидениесининг биринчи программасида Михаил Афанасьевич ...
23 ноябр 2025
Журналист Навбаҳор Имомова ёзади: Итни ҳам, битни ҳам меҳмонга чақириб, текин боқиб, яна қўлига бебаҳо ...