Жон Перкинс Ўзбекистонни қарз тузоғидан огоҳлантирди

Қарз тузоқлари хавфи: Жон Перкинс огоҳлантируви ривожланаётган мамлакатлар учун нимани англатади?

Сўнгги йилларда ривожланаётган мамлакатларнинг ташқи қарз ҳажми сезиларли даражада ошиб бормоқда. Инфратузилма, энергетика ва ижтимоий лойиҳаларни молиялаштириш мақсадида олинаётган йирик кредитлар иқтисодий ўсишни қўллаб-қувватлаётгандек кўринса-да, уларнинг узоқ муддатли оқибатлари ҳақида жиддий саволлар туғилмоқда. Мазкур масалага америкалик ёзувчи ва иқтисодий фаол Жон Перкинс ҳам эътибор қаратмоқда.

Халқаро валюта жамғармаси, Жаҳон банки ва бошқа молиявий институтлар билан ҳамкорлик тажрибасига эга бўлган Перкинс ўз интервьюларида ташқи қарз орқали давлатлар иқтисодий ва сиёсий жиҳатдан қарам ҳолатга тушиб қолиши мумкинлигини таъкидлайди. Унинг фикрича, кредитлар кўп ҳолларда мамлакат имкониятларидан ортиқ лойиҳаларга йўналтирилади ва натижада қарз юки давлат бюджети учун оғирлик қила бошлайди.

Перкинс Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон каби Марказий Осиё давлатларини мисол келтириб, АҚШ, Хитой ёки Халқаро валюта жамғармаси каби йирик кредиторлардан олинаётган маблағлар «қарз тузоғи»га айланиб қолиш хавфини истисно этмаслик кераклигини айтади. Бундай вазиятда давлатлар қарзни қайтариш учун стратегик активлар, табиий ресурслар ёки сиёсий имтиёзлар ҳисобидан муомала қилишга мажбур бўлиши мумкин.

Муаммонинг яна бир жиҳати — молиялаштириш шартларининг ҳар доим ҳам очиқ-ойдин эмаслиги. Айрим ҳолларда фоиз ставкалари, кафолатлар ёки сиёсий мажбуриятлар жамоатчиликка тўлиқ маълум қилинмайди. Бу эса давлат қарзи устидан жамоат назоратини заифлаштиради ва иқтисодий хавфларни оширади.

Шу билан бирга, таҳлилчилар қарз олишнинг ўзи салбий ҳолат эмаслигини, асосий масала унинг самарали бошқарилишида эканини таъкидлайдилар. Қарз маблағлари экспорт салоҳиятини оширадиган, қўшимча қиймат яратадиган ва узоқ муддатли даромад келтирадиган соҳаларга йўналтирилган тақдирда, иқтисодий ўсишга хизмат қилиши мумкин.

Жон Перкинснинг огоҳлантирувлари ривожланаётган мамлакатлар учун ташқи молиялаштириш сиёсатига қайта назар ташлаш зарурлигини кўрсатади. Мутахассислар фикрича, қарз стратегиясини шакллантиришда диверсификация, шаффофлик ва миллий манфаатларни устувор қўйиш ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Акс ҳолда, қисқа муддатли молиявий ечимлар узоқ муддатли иқтисодий муаммоларга олиб келиши мумкин.