“Воровской мир” ҳақида икки қараш ва бир ҳақиқат

Видеода судянинг саволларига рус тилида жавоб бераётган гумонланувчи Рамез. У Мурод Хонтўраев ўлими ортидан Тошкент шаҳри смотрящийси бўлган.

Энди судянинг Рамез ва сўнгра Ўзбекистондаги ягона ўғри – «Бахти Ташкентский»га бераётган саволларига эъибор беринг. Судя эмас, беш минут кам “вор в законе” гапираётганга ўхшайди. Афтидан ворлар билан яқиндан таниш бўлган ёки ворлар ҳақидаги киноларни кўп кўрган судя жаноблари.

Умуман “воровской мир” ёки “жиноят олами” деган тушунчаларга нисбатан ўзбек жамиятида муносабатлар турлича. Баъзилар бу соя оламини қонун ишламаган даврларда вужудга келган норасмий тартиб деб ҳисоблайди. Бошқа қутб эса уни зўравонлик ва қонунбузарлик ўчоғи деб билади.

“Кўча” тарафдорлари фикрича, “воровской мир” ўзига хос қоидаларга эга. У ерда “Кодекс чести” бор.  Ўғрилар орасида ваъда,  масъулият ва ички иерархик тартиб муҳим саналади. Айримлар буни давлат тизими заиф бўлган шароитда юзага келган мажбурий мувозанат, деб изоҳлайди. Яъни қоғоздаги қонун ишламаган жойда «кўча қонунлари» юзага келади дегандек қараш.

“Воровской мир”га қарши бўлганлар эса бошқа фикрда. Уларга кўра, бу тизим қонун ўрнини ҳеч қачон боса олмайди, чунки у очиқ тизим эмас, фақат қўрқув ва кучга таянади. Бу қаланғи-қасанғиларнинг қоидалари ҳам барча учун тенг эмас, манфаатлар устувор. Энг муҳими, воровской тузилма жамиятни орқага тортади.

Лекин гапнинг рости ҳам шу – “воровской мир” ўз-ўзидан пайдо бўлмайди. Криминал дунё қонун заиф, адолат ишламайдиган жойда илдиз отади ва бора-бора расмий ҳокимиятдан устунликка эришади. Қонун ишлаган, жавобгарлик ва ишонч мавжуд жамиятда бундай норасмий тузилмаларга эҳтиёж қолмайди.

Шу маънода, муддаомиз «Воровской мир» тушунчасини ёқлаш ёки қоралаш эмас. Асосий саволимиз бошқа: ўзи нега бундай тушунчалар ҳали ҳам муҳокама мавзуси бўлиб қолаётир?