4 январь – Дунёда илк машинистсиз поезд йўлга қўйилди

1962 йил 4 январда Нью-Йорк метросида юз берган воқеа нафақат транспорт тизими, балки технология дунёси учун ҳам ҳақиқий инқилоб эди. Бу лойиҳа инсониятга «автоном бошқарув» тушунчасини амалда кўрсатиб берган илк қадамлардан бири бўлган.

Лойиҳа Automated Times Square–Grand Central Shuttle деб номланган. У Нью-Йоркнинг энг гавжум икки нуқтасини боғлайдиган қисқа масофали йўналишда синовдан ўтказилган.

Поезд махсус магнитли релелар ва йўл четига ўрнатилган сигнал берувчи қурилмалар ёрдамида бошқарилган. Бу тизим поезднинг тезланиши, тўхташи ва эшикларни очиш-ёпишини инсон аралашувисиз амалга оширган.

Поезд ичида машинист кабинаси бўлмаган, фақат фавқулодда вазиятлар учун телефон алоқаси ва тўхтатиш тугмалари ўрнатилган.

Қаршиликлар ва хавфсизлик масаласи

Ўша даврда бу технология жуда катта баҳс-мунозараларга сабаб бўлган.

Метро ходимлари касаба уюшмаси машинистлар ишсиз қолишидан қўрқиб, бу лойиҳага кескин қарши чиққан. Шу сабабли, поезд автоматик бўлса-да, хавфсизлик учун бошида ичида бир нафар кузатувчи ходим туришига мажбур бўлишган.

Одамлар «жонсиз машина» бошқараётган транспортга чиқишдан қўрқишган. Аммо синовлар муваффақиятли ўтгач, жамоатчилик ишончи ортган.

Лойиҳанинг тақдири

Афсуски, ушбу «келажак поезди» узоқ вақт хизмат қилмади. 1964 йилда Гранд Сентрал станциясида содир бўлган йирик ёнғин натижасида автоматик поезд ва тизимнинг асосий қисмлари вайрон бўлган. Молиявий сабаблар ва техник қийинчиликлар туфайли тизимни қайта тиклаш ўрнига, анъанавий бошқарувга қайтилган.

Тарихий аҳамияти

Бу воқеа дунё бўйлаб замонавий метро тизимлари учун пойдевор бўлди. Бугунги кунда биз кўраётган, Парижнинг 14-линияси, Дубай метроси, Тошкент метросининг айрим янги бошқарув тизимлари, — барчаси ўша 1962 йилги Нью-Йорк тажрибасининг мантиқий давомидир.