close
close
Вақт машинаси
17 январ 2026

17 январь – «Наутилус» илк атом сувости кемаси яратилди

close

1955 йил 17 январь куни эрталаб АҚШнинг Коннектикут штати қирғоқларида тарихий воқеа юз берди. Дунёдаги илк атом сувости кемаси — «Nautilus» (SSN-571) илк бор очиқ денгизга чиқди ва кема командири Деннис Уилкинсон дунёга машҳур бўлган мана бу қисқа хабарни йўллади: «Биз сув остида ядро энергияси ёрдамида ҳаракатланмоқдамиз».

Бу воқеа нафақат янги ҳарбий техника, балки инсониятнинг энергиядан фойдаланиш тарихида янги даврни бошлаб берди.

«Наутилус»гача бўлган барча сувости кемалари аслида «сувга шўнғийдиган қайиқлар» эди. Улар дизель-электр двигателларида ишларди ва бир талай жиддий камчиликларга эга эди.

Дизель двигателлари ишлаши учун жуда кўп кислород талаб қиларди, шу сабабли кемалар тез-тез сув юзига чиқиши ёки махсус най (шноркель) орқали ҳаво олиши шарт эди.

Улар сув остида фақат аккумулятор батареялари ҳисобига ҳаракатланарди, бу эса узоғи билан бир неча кунга етарди.

Сув ости «уйи»

«Наутилус» мутлақо бошқача эди. Унинг ядровий реактори бир неча йил давомида ёқилғи қуймасдан ишлаши мумкин эди. Кеманинг юриши фақат экипажнинг озиқ-овқат захирасига боғлиқ эди.

У ҳавога эҳтиёж сезмасдан ҳафталаб, ҳатто ойлаб сув остида қола оларди. Бу уни душман учун деярли кўринмас қиларди.

Ядро энергияси кемага сув остида соатига 20 узелдан (тахминан 37 км/соат) юқори тезликда ҳаракатланиш имконини берди.

Шимолий қутбнинг забт этилиши

«Наутилус»нинг энг машҳур оламшумул ютуғи 1958 йилда содир бўлди. «Sunshine» (Қуёш нури) амалиёти доирасида у дунёда биринчи бўлиб Шимолий қутбни сув остидан сузиб ўтди. Илгари ҳеч бир кема қалин музликлар туфайли қутбга етиб бора олмасди. «Наутилус» эса музларнинг тагидан ўтиб, география ва навигация тарихида янги саҳифа очди. Бу воқеа совуқ уруш даврида АҚШнинг технологик устунлигини бутун дунёга намойиш этган эди.

«Наутилус» 25 йил давомида хизмат қилди ва 1980 йилда флотилия таркибидан чиқарилди. Ушбу кема яратган анъана туфайли ҳозирги кунда дунёнинг энг қудратли давлатлари (АҚШ, Хитой, Буюк Британия, Франция) флотининг асосини айнан атом сувости кемалари ташкил этади.

Тағин ўқинг
4 октябр 2015
“Ёшлар” телеканалида эфирга узатилаётган “Сенга ошиқман” (Ишани) сериалини Ўзбекистон Оммавий ахборот воситалари мониторинг маркази зарарли, деб топди.
26 август 2025
25 яшар Ҳошимова Севарахон Абдулмўсо қизи ота-онасини кўргани Қувага келди. Севара ота-энасининг дийдорига тўйиб, бўкиб арақ ичиб ухлаб қолди.  ...
20 июл 2025
Наманганда дараҳтлар қуримоқда, Термизда канализация, Қаршида пиёдалар бекати муаммоси, тадбиркорлар норозилиги ва элекрдаги носозликдан кўрилган катта зарар. Салом қадрли ...
21 май 2019
“Яхшилаб эшит ва бундан кейин “мен козёлмасман”, “мен фариштаман”, “мен оппоқман” дема. Эшитиб бўлганингдан сўнг менга қарши қўл кўтаришга ...
Блоглар
18 январ 2026
Ҳа, гадонинг душмани гадо, Лекин лаънат душман гадойга. Қавми билан нафрат бобида Қилаверса жирканч бир ...
15 январ 2026
Полша Ташқи ишлар вазири Радослав Сикорскийнинг «Россияда фашистик давлат мафкураси шаклланди» деган баёноти халқаро сиёсатда ...
14 январ 2026
Ўзини армиясини боқа олмаган Хива хони ўрисни армиясини боққанини тарихда кўрдик. Шу боис Янги Ўзбекикстон ...