Ўзгалар урушининг ўгай аскари

Наманган вилоятида Россия томонида Украинада жанг қилган эркак судланди.

Пул ишлаш мақсадида Россияга кетган 55 ёшли эркак Украина ҳудудидаги Харьков вилоятини босиб олинишидаги жангларда иштирок этган. У бундан моддий ҳақ олган, шунингдек, Россияда медаль билан тақдирланган.

Босқинчи Россия томонида туриб Украинага қарши жанг қилган ўзбек ватандошининг судланиши — бу шунчаки алоҳида ҳолат эмас, балки Ўзбекистоннинг миллий хавфсизлиги ва фуқароларимизнинг ташқи можаролардаги иштирокига оид жиддий тренднинг бир қисмидир.

Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 154-моддаси (Ёлланиш) ва 154-1-моддаси (Чет давлатларнинг ҳарбий хизматига, хавфсизлик, полиция, ҳарбий адлия органлари ёки шунга ўхшаш бошқа органларига хизматга кириш) ўзбек ватандошларининг чет эл ҳудудидаги жангларда иштирок этишини қатъиян тақиқлайди.

Судланувчининг пул олгани унинг ҳаракатларини «ёлланма жангчи» (наёмник) сифатида квалификация қилишга асос бўлган.

Россия томонидан берилган медаллар суд учун унинг бевосита жанговар ҳаракатларда қатнашганини исботловчи ашёвий далил бўлиб хизмат қилган.

Нима учун ўзбекистонликлар урушга жалб қилинмоқда? 

Россия босқинчи армияси ва «Вагнер» каби хусусий ҳарбий компаниялар Марказий Осиё фуқароларини бир нечта «қармоқлар» орқали жалб қилмоқда.

Путин ҳукумати ҳарбий хизмат ўтаган чет элликларга ва уларнинг оила аъзоларига тезлаштирилган тартибда фуқаролик бериш ҳақида қонун қабул қилган. Кўпчилик учун бу Россияда легаллашишнинг энг тез йўлидек кўринади.

Россияда ишлаётган кўплаб муҳожирлар патент тўлови, ижара ёки депортация хавфи остида яшайди. Ҳарбий хизмат учун ваъда қилинадиган 2000-3000 доллар атрофидаги маош камбағалликдан чиқишнинг ягона йўли бўлиб туюлиши мумкин.

Москвадаги «Сахарово» миграция маркази каби жойларда ҳарбий хизматга чақирувчи эълонларнинг пайдо бўлиши тизимли рекрутинг (жангари ёллаш) ишлари кетаётганидан далолат беради.

Хатар ва оқибатлар

Украинага қарши Россиянинг босқинчилик урушида ўзбекларнинг қаташиши давлат ва ўзбек жамияти учун бир қанча хавфларни туғдиради.

Ўзбекистон қонунчилигига кўра, қайси томонда урушишидан қатъи назар, фуқаро 5 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум этилиши мумкин.

Бундан ташқари Ўзбекистоннинг «нейтралитет» сиёсатига путур етади. Халқаро ҳамжамият кўзида ўзбекистонликларнинг иштироки мамлакатнинг позицияси ҳақида салбий хулоса пайдо бўлишига олиб келади.

Урушдан қайтган шахсларда «Психотравматик стресс бузилиши» (ПТСР) кузатилади. Жанг қилишни ўрганган ва қурол ишлатган шахсларнинг тинч ҳаётга кўникиши қийин бўлади ва уларда қотиллик ва жиноий гуруҳларга қўшилишга мойиллик пайдо бўлади.

Давлатнинг позицияси

Намангандаги суд ҳукми Ўзбекистон ҳукуматининг ўз фуқароларини урушдан қайтариш борасидаги қатъий огоҳлантиришидир. Давлат шу орқали қуйидаги хабарни бермоқда.

«Россия берган медаль ёки ваъда қилинган фуқаролик сизни Ўзбекистон қонунлари олдидаги жавобгарликдан қутқармайди.»

Ушбу шахснинг 55 ёшда экани эса ачинарли ҳолат — бу ёшдаги инсонлар одатда оила боши ва тажрибали маслаҳатчи бўлишлари керак эди, бироқ иқтисодий қийинчилик ва нотўғри тарғибот уни жиноят кўчасига етаклаган.