«Водийда ўлиш тақиқланган» 20 қисм

Муҳаммад Солиҳ

«ЯНА ЯШИРИН ФАОЛИЯТ»

1997 йилнинг ноябр ойи бошларида Туркия давлати Каримовнинг Туркияга келиши баҳонаси билан мени рафиқам Ойдин хоним билан Булғористонга чиқариб юборишди.

Бу ҳақда Турк газеталари хабар берди. Бунга қарши, ҳар доим бўлганидек, Абдураҳим Пўлатов ва Жаҳонгир Маматовлар «Солиҳ ўзини пиар қилаяпти, ҳеч ким уни Туркиядан қувмаган» деб шовқин кўтаришди.

Биз Ноябр ойининг охиригача София шаҳрида қолдик.

Кейин гизли шаклда яна Истанбулга қайтдик.

Болгариядан сўнг аввалги турган жойимизга кетмай, бошқа бир маконда яшай бошладик.

Йигитларимизнинг фаолияти ҳам яширин режимга ўтди.

«ЭРК» ГАЗЕТАСИНИНГ ТАҚДИРИ

1998 йилдан бошлаб “ЭРК” газетаси катта форматда чиқа бошлади. Тиражини камайтирдик, чунки Ўзбекистонга етиб бориши тобора қийин бўлиб борарди. Лекин бутун имкониятимизни ишга солиб, етказиб берардик.

Фақат бир куни Тошкентдан келган бир ошнамиз, “ЭРК“ка алоқаси бўлмаган холис кишининг айтиб берган бир ҳикояси мени жуда қайғулантирди. Не азобда етказиб берилаётган газета ва китоблар Тошкентдаги суянган тоғларимиз деб юрганимиз «эрк»чи раҳбарларнинг супалари остида чириб ётгани ёки ахлат қутиларига ташлаб юборилаётганини далиллар билан айтиб берди.

Аммо «Сиз ўзингизнинг оилангизга бермай, бу кимсаларга юбораётган маблағларга ҳам улар вилла қуриб, машиналар олиб юрганини биласизми?», деб сўраганида мен бу одамнинг холислигига шубҳа қила бошладим. Чунки бу одам ташкилотимиз тузилгандан бери менинг ёнимда бўлган кишилар ҳақда айтаётганди. Мен унга ишонмадим ва жуда совуқ хайр-маъзур қилдим.

Кейин йиллар ўтиб, бу шубҳали кўринган кишининг ҳақ эканлиги ўртага чиқди. Минг афсус. Миллий ҳаракатнинг энг соф қатлами бу ҳаракатнинг марказида эмас, унинг қуйи табақаларида экани йиллар ўтганидан сўнг ўртага чиқди. Энг аччиқ пушаймонликни бу ҳақиқатни ўрганган куни яшадим.

СУРГУН ИЧИДА СУРГУН

Эрбоқоннинг ўрнига Бош вазир сайланган Маъсуд Йилмаз 1997 йил 3 март кунига Ўзбекистонга зиёрат белгилади. Зиёрат расмий бўлиб, кун тартибида одатдагидай иқтисодий ва ҳуқуқий жабҳада ҳар хил шартномалар бўлса ҳам, асос мақсад Эрбоқон даврида икки давлат орасида совуқлашган муносабатларни илитиш эди.

Албатта, бу зиёрат олдидан каминага нисбатан бирор бир чора кўрилиши керак эди ва дарҳол кўрилди.

Полислар мени бу зиёратдан 5 кун олдин, 28 февраль куни Анқара шаҳрида ушлаб, шаҳар амният биносининг террорчилар сақланадиган ҳужралардан бирига қамашди.

Деворларида “ПКК” (сепаратист-террор ташкилоти) аъзосининг «Қаршилигимиз давом этажак!» деган пафос тўла шиорлар ёзилган камерада 3.5 соат ўтказдим.

Кейин «терроризмга қарши кураш» шўъбаси тарафидан тутуқланиб, Истанбулга келтирилдим. У ерда менинг Туркиядан бошқа бир давлатга чиқариб юборилаётганимни айтишди. Мен полис мудиридан оилам билан хайрлашиб, кийим-кечакларимни олишга рухсат этинглар. Ёнимда пулим ҳам йўқ, дедим.

Мудир бизга сизни чиқариб юбориш айтилди, холос, узр, деб жавоб берди.

Майли, дедим.

Ўша кечаси амният мудирлигининг бир хонасида жой қилиб беришди, у ерда қолдим.

Эртасига, 29 февраль куни эрталаб Анқара амният мудирлигига бир киши келиб, «мен давлат номидан келдим, сизни хоҳлаган ўлкангизга юборишлари мумкин, бу ўлкани сиз танланг», деди ва «бу масрoфларингиз учун давлатимизнинг ёрдами» деб конвертда валюта узатди.

Мен: «борадиган ўлкам йўқ, паспортим ҳам сохта, у ерга борсам ҳам орқага қайтаришса керак. Қаерга юборсангизлар юбораверинглар, менга фарқи йўқ. Пулни эса олмайман, дедим.

Маъмур жуда хафа бўлди.

«Ундай қилманг, биз сизга душман эмасмиз», деди қизариб.

«Албатта, душман эмассиз, сизларга раҳмат, аммо Каримовдай бир диктатор сабаб бўлган пул мен учун ҳаром», дедим.

«Майли, ўзингиз биласиз. Мен Жумҳурраисимизга айнан етказаман буни», деди ва чиқиб кетди.

Ярим соат ўтар-ўтмас Руминия пойтахти Бухарестга билет олиб келишди.

Икки соат сўнгра учоққа олиб боришди.

Қўлимга кишaн солишмади, шунга ҳам шукр қилдим.

Мен кузатиб қўйишга чиққан зобит (юзбоши) мени учоққа чиқариб, иллюминатор ёнидаги бир ўриндиққа ўтказди.

Кейин мен билан дўстона хайрлашиб, пастга тушди. Ва учоқ ҳаракат этгунча пастда менга қараб турди.

Бу муносабатдан ўзимни Шварцнегер ролида ўйнаган таҳликали қаҳрамон каби ҳис этдим. Бу «ғурурли» онлар эди.

БУХАРЕСТ

Паспортим сохта эди. Ундаги ёзувларни ҳам ўзим тўлдирган эдим. Расм қўпчиб кетганди, қайтадан ёпиштирилгани кўриниб турарди. Шунинг учун Бухарест чегарасидаги ҳушёр зобитлар мени Истанбулга қайтариб юборишади деган умидда учоқдан индим.

Аммо ундай бўлмади. Аёл зобит менга табассум қилиб, «ҳа, паспортингиз роса эскирибди, буни мутлақо алмаштиринг. Бухарестга хуш келдингиз», деб шартта «кириш» муҳрини урди ва Истанбулга қайтиш умидимни ер билан яксон қилди.

Аэропорт биносидан чиқдим.

Енгил кийинган эдим: эгнимдаги либос тўплами блужин, камзул, мовий кўйлак, пойфзалдан иборат эди. қўлимда на жомадон, на-да кичик чанта бор эди. Чўнтагимда ҳам 100 американ доллари ва сохта паспортдан бошқа ҳеч нарса йўқ эди.

Хуллас, ҳақиқий озод кишининг тимсоли эдим.

Чўнтагимдаги 100 долларнинг 50 долларини румин пулига алмаштирдим ва автоматдан Туркияга, «Буюк Бирлик Партияси»(ББП) лидери Муҳсин Ёзижи ўғлига телефон қилдим.

Муҳсин Бей яқин дўстим эди. Телефонни унинг тансоқчиси олди ва 15 минутдан кейин Бошқоннинг ўзи сизга телефон қилади деди. Ва ўн минут ҳам ўтмай, телефон қилди. «Қаердасан, дўстим, уч кундир сени йўқотиб қўйдик-ку?!», дея анадолуча ҳаяжон билан ҳайқирди дўст.

Вазиятни тушунтирдим.

У «беш дақиқа сўнгра қайта телефон қиламан, бекла», деб телефонни ёпди. Ва айтган пайтида қайта телефон қилиб, «шу турган жойингдан жилмай бир соат кута оласанг, бизнинг йигитлар етиб боради ва бутун муаммоларингни ҳал қилишади, андиша чекма»,– деди у.

Ҳақиқатан хам бир соат ўтар-ўтмас Эрдоған Oталай исмли йигит бошчилигида икки машинада олти киши етиб келди.

Улар мени олиб Бухарестнинг энг яхши отелига жойлаштирди ва Бошқоннинг буйруғи билан деб қўлимга пул тутқаздилар.

2018 йил. Истанбул. Суратда Эрдоган Оталай. У йигирма йил сўнгра Истанбулдаги уйимга келди.

Турклар мени Руминия инсон ҳақлари ҳимоячилари ва Чаушеску режимига қарши курашган диссидентлар билан таништиришди. Сўнгра диссидент ҳаракатининг лидери машҳур шоир Мирча Динескунинг уйига кетдик. Ўзи ва хоними Марина билан танишдик. Мирча мен билан тенгдош экан. Қарашларимиздаги муштарак нуқталарни қайд этдик. Динеску мени Премьер Министр билан таништиришни истади. Руминия ватандошлигини олинг, бу ерда қолинг, ижод қилинг, дея катта илтифот кўрсатди.

Мен ташаккур этдим.

Ташкилотимиз фаолиятини йўлга қўйиш учун Украинага ўтишим керак, дедим.

Руминияда ўн кундан кўпроқ қолдим ҳар ҳолда.

Янглишмасам, март ойининг ўрталарида Киевга учдим. Яна ўша сохта паспорт билан, яна балки чегарадан қайтаришади деган (бу сафар умид эмас) андиша билан. Чунки энди қайтарилишни истамасдим На Руминияга, на-да Туркияга. Қисматимга тўғри юришни истардим. Келажакнинг лойқаланган, сўниқ кўриниши мени зимдан асабийлантирарди. Қисматимнинг нақ манглайига қараб юришни истардим. Нима бўлса бўлсин, фақат тезроқ бўлсин, деб сассиз ҳайқирарди нафсим.

Киевда мени укам Муҳаммад Бегжон ва дўстлар кутиб олишди.

Истанбулга телефон қилиб, Ойдин хонимга Украинага келганимни айтдим. Хоним жуда севинди ва мутлақо Луганскка, ўзи туғилган диёрни ҳам зиёрат қилишга ундади.

“Албатта”, дея сўз бердим.

Киевда илк кунлар қозоғистонлик дўстим, профессор Рустам Жaнгужиннинг хонадонида қолдим. Соғ бўлсинлар, хоними Гулнор билан яхши мусофирпарварлик қилдилар.

Кейин бир квартира ижарага олиб, ерлашдим. Украина Радаси (Парламенти) миллат вакиллари Қрим турклари Мустафо Жамил ва Руфат Чубарўғли билан кўришдим. Улар билан Ўзбекистондаги сиёсий вазият ва у ердаги сиёсий террорни муҳокама этдик.

Украина мухолифат лидери Вячеслав Чорновил билан танишдик. У Ўзбекистон мухолифатини имконлари даражасида ҳамиша дастаклаяжагини билдирди.

Совет давридан бери дўстлигимиз давом этган таниқли украин шоираси Светлана Йовенко билан учрашдим. Уйида меҳмон қилиб, кўп илтифотлар кўрсатди, янги ёзган шеърларини ўқиди.

(Давоми бор)