8 январь – Тошкентда яратилган «Луноход» ойга жўнатилди
1973 йилнинг 8 январь куни собиқ Иттифоқнинг «Луна-21» автоматик станцияси Ой сари йўлга чиқди. Унинг асосий вазифаси — Ой юзасига масофадан бошқариладиган аппарат, яъни «Луноход-2» ни етказиш эди.
Кўпчилик «Луноход» Россияда яратилган деб ўйлайди, бироқ унинг энг муҳим техник қисмлари конструкцияси ва юриш механизми Тошкентда яратилган ва унинг синовлари Ўзбекистонда амалга оширилган.
Тошкентда жойлашган (ҳозирги Космик тадқиқотлар агентлиги қошидаги тузилмаларнинг асоси бўлган) конструкторлик бюролари ва заводлари «Луноход»нинг шассиси (ғилдираклари ва юриш қисми) устида ишлаган.
Тошкент вилоятидаги Паркент туманида жойлашган Қуёш физикаси институти ва тоғли ҳудудларда «Луноход»нинг юриш тизимлари синовдан ўтказилган. Бу ердаги тупроқ ва рельеф шароити Ой юзасига яқин деб ҳисобланган.
Ўша пайтда Тошкентдаги авиация заводи (ТАПОиЧ) ва унга яқин илмий муассасалар юқори технологик қурилмалар тайёрлаш бўйича дунёда етакчи бўлган.
«Лунаход»ни ойга қўндириш миссияси
1973 йил 15 январда станция Ойнинг «Лемонье» кратерига муваффақиятли қўнди. «Луноход-2» Ой юзасида 4 ой давомида ишлади ва жами 37 километр масофани босиб ўтди. Бу 2014 йилгача (Марсдаги «Opportunity» ровери рекордигача) коинот аппаратлари учун дунё рекорди эди.
Аппарат Ойдан 86 та панорамали сурат ва 80 000 дан ортиқ телетасвирларни Ерга юборди. Бу воқеа Ўзбекистон нафақат қишлоқ хўжалиги, балки юқори технологиялар ва фундаментал фанлар маркази бўлганини исботлайди. Тошкентлик олим ва муҳандисларнинг меҳнати туфайли инсоният Ой ҳақида бебаҳо маълумотларга эга бўлган.
