28 январь – Парижда Эйфель минораси қурилиши бошланди

Парижнинг рамзи ҳисобланган Эйфель минораси қурилишит айнан 1887 йил 28 январь куни бошланган. Қизиғи шундаки, ўша пайтда кўплаб француз зиёлилари ва санъаткорлари бу «темир маҳлуқ» шаҳар кўркини бузади деб ҳисоблаб, унга қарши чиқишган.

Эйфель минораси нафақат Парижнинг, балки бутун муҳандислик оламининг энг таниқли мўъжизаларидан биридир. Унинг қурилиш тарихи зиддиятлар, техник жасорат ва математик аниқликларга бой.

Қурилишдан мақсад ва лойиҳа

Минора 1889 йилги Бутунжаҳон кўргазмаси (Exposition Universelle) учун кириш аркаси сифатида қурилган. Бу кўргазма Француз инқилобининг 100 йиллигига бағишланган эди.

Аслида ғоя Гюстав Эйфелга эмас, унинг компаниясида ишловчи муҳандислар Морис Кёхлен ва Эмиль Нугьега тегишли бўлган. Эйфель кейинчалик лойиҳани такомиллаштирган ва патентни сотиб олган.

Миноранинг шакли шунчаки эстетика эмас, балки кучли шамолга бардош бериш учун ҳисоблаб чиқилган математик ечимдир.

Қурилиш ишлари рекорд даражада тез — 2 йил, 2 ой ва 5 кун давом этган. Ўша давр (1887–1889) учун бу ҳақиқий технологик инқилоб эди.

Минора «пудлинг» темиридан ясалган 18 038 та деталдан иборат бўлиб, уларни бирлаштириш учун 2,5 миллионта парчин (болт ўрнини босувчи қаттиқ бириктиргич) ишлатилган.

Ҳар бир детал Эйфелнинг Париж яқинидаги заводида миллиметр калибригача аниқликда тайёрланган. Агар бирор детал тўғри келмаса, у қайта ишлашга юборилган.

Қурилишда 300 га яқин ишчи қатнашган. Эйфелнинг қаттиқ хавфсизлик чоралари туфайли (баландликда ишлашга қарамай) қурилиш жараёнида фақат бир киши ҳалок бўлган.

Санъат оламидаги норозилик

Минора қурилаётган пайтда Париж зиёлилари унга кескин қарши чиқишган. 1887 йилда машҳур ёзувчилар, жумладан Ги де Мопассан ва Александр Дюма-ўғли ҳукуматга «уч юз метрлик темир устун»ни тўхтатиш ҳақида мактуб ёзишган.

Мопассан кейинчалик минорадаги ресторанда тез-тез овқатланиб турган. Сабабини сўрашганда: «Бутун Парижда минора кўринмайдиган ягона жой шу ер», деб жавоб берган.

Шунингдек, Эйфель минорасининг юқори қаватида Гюстав Эйфелнинг шахсий кабинети бўлган ва у ерда Томас Эдисон билан суҳбатлашгани эсланади.

Миноранинг техник хусусиятлари ва кейинги тақдири

Минора Қурилган вақтида 300 метр бўлиб, дунёдаги энг баланд бино эди ва 41 йил давомида шундай бўлиб қолди.

У доимий равишда занглашдан ҳимоя қилиниши керак. Шу сабабли минора ҳар 7 йилда бир марта қўлда бўялади, бунинг учун тахминан 60 тонна бўёқ кетади.

Аслида Эйфель минораси 20 йилдан кейин бузиб ташланиши керак эди. Уни фақат радиоалоқа учун жуда қулай антенна вазифасини ўтагани сақлаб қолган.

Физика қонунларига кўра, металл иссиқда кенгаяди. Шу сабабли, ёзнинг иссиқ кунларида миноранинг баландлиги 15 сантиметргача ўсиши мумкин.