30 январь – Ислом Каримов туғилган кун

1938 йил 30 январь Ўзбекистонни  йигирма етти йилдан ортиқ бошқарган Ислом Абдуғаниевич Каримов туғилган кун.

Ислом Каримов шахси ва унинг Ўзбекистон тарихидаги ўрни ҳақида гап кетганида, мамлакатнинг бугунги кун сиёсатшунослиги ва тарихчилигида икки хил фикр мавжуд. Бир томон унинг шахсини мутлақо улуғлайди, иккинчи томон эса унинг жиддий хатолари ва мамлакатни сиёсий таназзулга етаклаган рахбар бўлганини айтиб қоралайди.

Каримов эришган ютуқлар

Унинг шахсини улуғловчилар фикрича, Ислом Каримов бошқарувининг илк йилларида мамлакатни чуқур инқироз ва фуқаролар уруши хавфидан сақлаб қолган.

СССР парчалангач, ҳеч қандай бошқарув тажрибаси бўлмаган шароитда янги давлат институтлари, миллий валюта ва армияни нолдан шакллантирган.

Қўшни Тожикистондаги фуқаролар уруши ва Афғонистондаги беқарорлик фонида Ўзбекистонда ички низолар келиб чиқишининг олдини олган.

Амир Темур, Имом Бухорий каби алломалар мероси тикланган, диний қадриятларга муайян даражада эркинлик берилган.

Бой берилган имкониятлар

Каримов даврининг иккинчи ярми, айниқса 2000-йиллардан кейинги давр кўп ҳолларда «диктаторлик даври» сифатида талқин қилинади.

Бу мамлакатнинг иқтисодий яккаланишга олиб келди. 

Валюта бозорининг ёпиқлиги ва иқтисодиётнинг давлат томонидан қаттиқ назорат қилиниши ташқи инвестициялар оқимини тўхтатиб қўйган. Бу эса Ўзбекистонни қўшни давлатлар масалан, Қозоғистон билан солиштирганда иқтисодий ўсишда орқада қолишига сабаб бўлди.

Саноатнинг кўплаб тармоқларида рақобат ўлдирилди, бу эса нархларнинг ошиши ва сифатнинг пасайишига олиб келди.

Сиёсий тизим ва инсон ҳуқуқлари

Сиёсий майдонда ҳақиқий мухолифат ва эркин фикрнинг бўғилиши тизимдаги хатоларни вақтида кўриш ва тузатиш имкониятини йўққа чиқарди.

Пахта далаларидаги мажбурий меҳнат, айниқса болалар меҳнати Ўзбекистоннинг халқаро обрўсига катта путур етказди ва мамлакатга қарши бойкотлар эълон қилинишига сабаб бўлди.

Ташқи сиёсатдаги «ёпиқлик»

Марказий Осиёдаги қўшни давлатлар билан муносабатларнинг совуқлашиши, чегараларнинг ёпилиши, сув ва энергетика масалаларидаги низолар минтақавий ривожланишга тўсиқ бўлди. Ўзбекистон узоқ вақт давомида «минтақавий етакчилик» учун курашиб, амалда яккаланиб қолди.

Ислом Каримовнинг «Ўзбек модели» деб аталган босқичма-босқич ривожланиш йўли мамлакатни «шок терапияси»дан қутқарган бўлса-да, кейинчалик бу модел ислоҳотларнинг кечикишига хизмат қилди.

Бугунги кунда Каримов ҳақида эслаш — бу шунчаки бир шахсга эҳтиром эмас, балки мустақил Ўзбекистон қандай мураккаб йўлни босиб ўтганини англаш, хатолардан хулоса чиқариш ва келажакда бундай хатоларни такрорламаслик учун бир имкониятдир.