احمدفهیم همراه با چهار همکارش برای سروی خانوادههای نیازمند به منطقهی خارو در ولسوالی حصه اول پنجشیر رفته بود، اما نیروهای طالبان گوشیهای هوشمند و تبلتهای آنان را که ابزار اصلی برای این کار بود، ضبط کردند. استفاده از گوشیهای هوشمند و تبلتها یکی از شرطهای اساسی برای سنجش درست تطبیق پروژههای بشردوستانه است، اما طالبان در پنجشیر استفاده از این وسایل را ممنوع کردهاند.
احمدفهیم در گفتوگو با روزنامه اطلاعات روز میگوید: «همراه ما ملک منطقه هم بود، اما نظامیان طالبان مربوط به لوای ویژهی این گروه در پنجشیر آمدند و از ما پرسیدند که شما اینجا چه کار میکنید؟ ما گفتیم که از مؤسسه خیریه هستیم و خانوادههای فقیر را سروی میکنیم. برای ما گفتند شما را کی اجازهی آوردن موبایل را داده است و بدون دیگر گفتوگو موبایلها و تبلیتهای ما را گرفته و با خود بردند.»
بهگفتهی او، در گوشیها و تبلیتها اطلاعات مربوط به پروژههای قبلی نیز ثبت شده بود، اما طالبان از بازگرداندن آنها خودداری کردند. او و همکارانش ناچار شدند به دفتر والی طالبان مراجعه کنند و پس از سه روز، با وساطت کمیسیون رسیدگی به شکایات، توانستند وسایل ضبطشدهی خود را پس بگیرند.
فهیم تأکید میکند که براساس خواست نهادهای کمکرسان، باید تمامی جزئیات کمکها در فورمهای آنلاین ثبت شود. برای این کار لازم است که مشخصات فرد دریافتکنندهی کمک وارد سیستم شود، موقعیت جیپیاس منطقه ثبت گردد و عکس گرفته شود. بااینحال، ممنوعیت طالبان در استفاده از گوشیهای هوشمند باعث شده این روند مختل شود.
فهیم میگوید: «ممنوعیت طالبان بر استفاده از گوشی هوشمند، مشکل جدی در راستای کمکهای بشردوستانه در پنجشیر ایجاد کرده است، اما طالبان به این موضوع بیتوجه هستند.»
براساس گزارشها، شماری از نهادهای امدادرسان بهدلیل همین ممنوعیت فعالیتهای بشردوستانهی خود را در پنجشیر متوقف کردهاند. این نهادها استدلال میکنند که بدون عکس و ثبت موقعیت جغرافیایی نمیتوانند اطمینان حاصل کنند که پروژهها به درستی اجرا شده است.
سهم طالبان از کمکها
نظامیان طالبان در پنجشیر، بهویژه نیروهای لوای ارتش، نهتنها ممنوعیت استفاده از گوشیهای هوشمند و تبلت را عملی میکنند، بلکه گزارشهایی نیز وجود دارد که آنان از نهادهای امدادرسان داخلی و خارجی درخواست کمک کردهاند.
گلمحمد، یکی از باشندگان پنجشیر در گفتوگو با روزنامه اطلاعات روز میگوید که مولوی مسافر، فرمانده لوای ارتش طالبان در پنجشیر، چندین بار از نهادهای امدادرسان خواسته است تا بخشی از کمکهای خود، بهویژه «آرد، برنج و روغن» را به نظامیان طالبان اختصاص دهند؛ «مولوی مسافر به نهادهای کمککننده گفته است که نظامیان طالبان در کوهها و درههای پنجشیر وظیفه اجرا میکنند و معاش و امتیازات شان کم است، باید برای آنان هم کمک توزیع شود.»
این در حالی است که کمکهای بشردوستانه بهصورت ویژه برای اهداف غیرنظامی و خانوادههای نیازمند در پنجشیر توزیع میشود. با این وجود، طالبان تلاش دارند این روند را تحت تأثیر قرار دهند و به نفع نیروهای خود سمتوسو دهند. شماری از نهادهای امدادرسان نیز برای جلوگیری از تقابل مستقیم با طالبان، ناچار شدهاند بخشی از کمکهای خود را به نیروهای طالبان اختصاص دهند.
فشارهای روزافزون
محدودیت طالبان بر فعالیت نهادهای امدادرسان در پنجشیر تنها به ممنوعیت استفاده از گوشیهای هوشمند محدود نمیشود. این گروه در برخی مناطق، بهجز باشندگان بومی، به هیچ فرد دیگری اجازهی ورود نمیدهد.
فرید، یکی از کارکنان یک نهاد امدادرسان در گفتوگو با روزنامه اطلاعات روز میگوید طالبان در دره عبداللهخیل تنها به باشندگان محلی اجازهی رفتوآمد میدهند و حتا به آنان نیز پس از ساعت هشت شب تا صبح اجازهی خروج از خانهها داده نمیشود.
او میافزاید طالبان در مسیر این منطقه سه ایست بازرسی ایجاد کردهاند و در هر ایست، شناسنامه و گوشی موبایل مردم بررسی میشود و به همین دلیل، فعالیت نهادهای امدادرسان در دره عبداللهخیل بسیار محدود است.
بهگفتهی فرید، یکی از نهادهای کمکرسان قصد داشت برای هر خانوادهی فقیر و مادران دارای کودک شیرخوار ده هزار افغانی پول نقد توزیع کند. طالبان ابتدا اجازهی سروی را به کارکنان این نهاد ندادند. او میگوید که همراه با شماری از باشندگان محل به نزد محمدحکیم آغا، والی طالبان در پنجشیر رفتند و از او خواستند تا زمینهی سروی برای توزیع کمکها فراهم شود. والی طالبان در نهایت این اجازه را صادر کرد.
فرید میگوید: «بلاخره طالبان اجازهی رفتن کارمندان مؤسسه را برای سروی دادند اما هنگام توزیع کمکها، اجازهی رفتن مؤسسه را دوباره به منطقه ندادند و سپس مردم مجبور شدند به بازار ولسوالی دره بروند و در آنجا پول کمکی را دریافت کنند. طالبان در بخش سروی و کمکرسانی به مردم پنجشیر خیلی مشکل ایجاد میکنند.»
پنجشیر کوچکترین ولایت افغانستان از نظر مساحت است، اما شمار نیروهای طالبان در آن بسیار زیاد است. در طول چهار سال حاکمیت این گروه، نهتنها از تعداد این نیروها کاسته نشده، بلکه پاسگاهها، ایستهای بازرسی و قرارگاههای طالبان افزایش یافته است. بهتازگی محمدحکیم آغا، والی طالبان در پنجشیر در گفتوگو با بیبیسی گفته است که افزایش حضور نیروهای مسلح طالبان بهدلیل نیاز امنیتی صورت گرفته است.
با وجود این حضور گسترده، فشار بر مردم همچنان بیشتر شده است. طالبان استفاده از گوشیهای هوشمند را ممنوع کردهاند و بهباور بسیاری از باشندگان پنجشیر، این اقدام با هدف جلوگیری از بازتاب سرکوب و فضای اختناق طالبان در رسانهها و شبکههای اجتماعی انجام میشود.
محسن، یکی از باشندگان پنجشیر از افزایش شمار نیروهای طالبان، قیود شبگردی و کاهش کمکهای نهادهای امدادرسان بهدلیل ممنوعیت استفاده از گوشیهای هوشمند انتقاد میکند.
او در شرح وضعیت زندگی مردم پیش از طالبان میگوید: «ولایت پنجشیر احاطهشده با کوهها است. در این ولایت بدون کوه زمین زیادی وجود ندارد. قبل از طالبان تا هشتاد درصد اقتصاد مردم وابسته به کوه بود. مردم در کوهها زراعت و مالداری میکردند. سوخت تابستان و زمستان شان را از کوهها تهیه میکردند. اما حالا طالبان به مردم اجازهی رفتن به کوه را نمیدهند. جوانان ما همه بیکار هستند. کمکهای مؤسسات امدادرسان تنها نقطه امید در پنجشیر بود که آن هم کاهش یافته و از زمستان امسال کمک غذایی قطع شده است. مردم مجبور و حیران اند که این سرنوشت تا چه وقت ادامه پیدا خواهد کرد.»
سلطانمحمد، ملک یکی از روستاهای دره نیز روایت مشابهی دارد. او میگوید سه ماه پیش کمیته ناروی برای کشاورزان کود کیمیاوی و وسایل کار مورد نیاز را توزیع کرده بود، اما کندک طالبان در عبداللهخیل مانع شد تا این کمکها به داخل دره منتقل شود.
او میگوید: «مردم توان کرایه موتر را نداشتند و منتظر بودند که مؤسسه خود مواد را برای آنان به منطقه بیاورند. ما هر قدر تلاش کردیم نتیجه نداد. مجبور شدیم دهقانان را گرفته به ولسوالی برویم تا اجناس کمکشده را تسلیم شویم.»
بهگفتهی او، هزینهی کرایه موتر بر دوش کشاورزان سنگینی کرد و همین موضوع باعث شد بسیاری از مردم از این روند کمکرسانی ناراضی باشند.
یادداشت: نام مصاحبهشوندگان بهدلیل حساسیت موضوع مستعار انتخاب شده است.