18 декабр – АҚШда қуллик ва мажбурий меҳнат бекор қилинган кун

1865 йил 18 декабрь — тарихдаги энг муҳим саналардан бири бўлиб, у нафақат бир Америка, балки бутун инсониятнинг эркинлик ва тенгликка бўлган қарашларини ўзгартириб юборган.

Шу куни АҚШ Конституциясига қуллик ва мажбурий меҳнат бекор қилиш тўғрисидаги  13-тузатиш расман кучга кирди. Бу миллионлаб инсонларнинг озодликка чиқиши ва инсон ҳуқуқлари тарихидаги энг катта бурилишлардан бири бўлди.

АҚШ Конституциясига киритилган 13-тузатиш (13th Amendment) мамлакат ҳудудида қуллик ва мажбурий меҳнатни (жазо сифатида қўлланиладиган ҳолатлардан ташқари) бутунлай тақиқлади.

Бунгача 1863 йилда президент Авраам Линкольн «Озодлик тўғрисидаги декларация»ни (Emancipation Proclamation) имзолаган эди. Бироқ, ушбу декларация фақат уруш давридаги ҳарбий буйруқ бўлиб, уруш тугагач қонуний кучини йўқотиши мумкин эди. 13-тузатиш эса қулликни конституциявий даражада бекор қилди.

Тузатиш 1865 йил 31 январда АҚШ Вакиллар палатаси томонидан кўп қийинчиликлар билан қабул қилинган (бу жараён машҳур «Линкольн» фильмида жуда аниқ кўрсатилган). Қонун кучга кириши учун штатларнинг 3/4 қисми уни тасдиқлаши керак эди.

1865 йил 18 декабрь куни Давлат котиби Уильям Сьюард тузатиш етарли миқдордаги штатлар томонидан тасдиқланганини ва расман кучга кирганини эълон қилди.

Шу куни АҚШдаги 4 миллионга яқин қул расман озод фуқароларга айланди. Жанубий штатларнинг текин ишчи кучига асосланган иқтисодий тизими бутунлай вайрон бўлди ва янги меҳнат муносабатлари шакллана бошлади. Бу тузатиш кейинчалик қора танлиларга фуқаролик бериш (14-тузатиш) ва овоз бериш ҳуқуқини бериш (15-тузатиш) учун йўл очди.

Гарчи 1865 йилда федерал даражада тасдиқланган бўлса-да, Миссисипи штати рамзий маънода 13-тузатишни фақат 1995 йилда ратификация қилган ва тегишли ҳужжатларни расмийлаштиришни 2013 йилдагина якунига етказган.

Бугунги кунда 18 декабрь — инсониятнинг ўз хатоларини тузатиш ва шахс эркинлигини ҳамма нарсадан устун қўйиш рамзидир. Гарчи қулликнинг классик шакли тугатилган бўлса-да, бу сана халқаро миқёсда замонавий қуллик ва одам савдосига қарши курашиш кераклигини эслатиб туради.