د سویلي افریقا مشهوره حقوقپوهه او د ملګرو ملتونو د بشري حقونو پخوانۍ عالي کمېشنره، ناوانتم ناوی پیلای، د ۲۰۲۶ کال د نوبل د سولې جایزه ګټونکې اعلان شوې ده.
د ناروې د نوبل کمېټې نن (جمعه، د تلې ۱۷مه) اعلان وکړ چې دغې مخکښې حقوقپوهې د سولې او نړیوالو قوانینو د ترویج لپاره د خپلو هڅو له امله د نوبل د سولې جایزه ګټلې ده.
دغې کمېټې زیاته کړې چې د سږ کال ګټونکې د جنګي جرمونو، د بشریت پر ضد جرمونو او نسلوژنې د عاملانو د قانوني تعقیب په برخه کې اساسي رول لوبولی دی.
د ناروې د نوبل کمېټې ویلي چې د سږ کال ګټونکې د نړیوالو قوانینو لمن او اغېز په څرګند ډول پراخ کړي دي.
د کمېټې په وینا، ناوی پیلای حکومتونه او ملي مشران د خپلو کړنو پر وړاندې ځوابویلو ته اړ کړي او د تاوتریخوالي او شخړو قربانیانو ته یې هیله وربښلې ده.
د ناروې د نوبل کمېټې ویلي چې پیلای په ټولو هغو دندو کې چې ترسره کړې یې دي، د قانون حاکمیت ته د ژمنتیا په برخه کې یې د افرادو او دولتونو پر مسؤلیت ټینګار کړی او د اړوندو حقوقي معیارونو او اصولو په تعریف او تدوین کې یې مرسته کړې ده.
ناوی پیلای د سویلي افریقا په ستره محکمه، د روانډا په نړیواله جزايي محکمه او نړیواله جزايي محکمه کې د قاضیې په توګه دنده ترسره کړې ده.
نوموړې له ۲۰۰۸ څخه تر ۲۰۱۴ کال پورې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنره هم وه. تر دې وروستیو پورې یې د فلسطین د اشغال شویو سیمو په اړه د ملګرو ملتونو د خپلواک نړیوال څېړنیز کمېسیون مشري هم کوله.
مېرمن پیلای اوس د نړیوالې محکمې قاضیه ده او په هغې قضیه کې دنده ترسره کوي چې میانمار پکې په نسلوژنې تورن شوی دی.
د ناروې د نوبل کمېټې ویلي چې ناوی پیلای په نړیوالو محکمو کې په تاریخي قضیو کې هم ښودلې چې حقوقي اقدامات د جګړو او تاوتریخوالي په مخنیوي کې مرسته کولای شي. هغې د نړیوالو حقوقي بنسټونو په پیاوړتیا کې ونډه اخیستې او خپلواکۍ، تخصص او ټینګ هوډ یې د دې لامل شوی چې زموږ د وخت له تر ټولو درنو نړیوالو حقوقپوهانو څخه وګڼل شي.
د ناروې د نوبل کمېټې د نړۍ په بېلابېلو سیمو کې شخړو او جګړو ته په اشارې ویلي چې د سږ کال د نوبل د سولې جایزې په ورکولو سره غواړي نړۍ ته ور په یاد کړي چې د قانون حاکمیت، که په ملي کچه وي او که په نړیواله کچه، د هغه نظام بنسټ دی چې د سولې د ټینګښت او د شخړو د سولهییز حل لپاره مو رامنځته کړی دی. د کمېټې په وینا، له عدالت پرته سوله ناشونې ده.
کمېټې زیاته کړې: «ناوی پیلای زموږ په زمانه کې د نړیوالو حقوقي اصولو له سترو مدافعانو څخه ده. د هغې ځلانده کاري مخینه یو ځل بیا د نړیوال قانون د حاکمیت د ملاتړ، پیاوړتیا او پراختیا اړتیا را په ګوته کوي. عدالت او انساني کرامت ته د ناوی پیلای ژمنتیا د ټولو هغو کسانو لپاره د هیلې او الهام سرچینه ده چې د یوې سولهییزې نړۍ د جوړولو هڅه کوي.»
تېر کال د وینزویلا د حکومت د مخالفانو مشرې، ماریا کورینا ماچاډو، د نوبل د سولې جایزه ګټلې وه.
د سولې جایزه د نوبل پنځمه جایزه ده چې په روانه اوونۍ کې ورکول کېږي. تر دې وړاندې د ادبیاتو، کیمیا، فزیک او طب په برخو کې د نوبل جایزو ګټونکي هم اعلان شوي دي.
